Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 407 5143473 4840627 2026-05-19T12:46:48Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5143473 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <noinclude>{{каляндар на снежань}}</noinclude> '''18 снежня''' — трыста пяцьдзясят другі (трыста пяцьдзясят трэці ў [[высакосны год]]) дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]]. == Падзеі == * [[1529]]: На польскім сойме [[Жыгімонт Стары]] дамогся абрання каралём свайго сына [[Жыгімонт II Аўгуст|Жыгімонта Аўгуста]]. * [[1842]]: Са складу [[Віленская губерня|Віленскай губерні]] вылучаны паветы з пераважна балтамоўным сялянскім насельніцтвам, з іх створана [[Ковенская губерня]]. * [[1865]]: Увайшла ў сілу [[Трынаццатая папраўка да Канстытуцыі ЗША|13-я папраўка]] да [[Канстытуцыя ЗША|Канстытуцыі ЗША]], якая канчаткова забараніла ўсе формы [[рабства]]. * [[1882]]: Першыя тэлефонныя лініі злучылі гомельскі маёнтак князя [[Фёдар Іванавіч Паскевіч|Ф. Паскевіча]] з яго [[Палац Румянцавых — Паскевічаў|замкам]], фабрыкамі і фальваркамі. * [[1917]]: У [[Мінск]]у распачаўся [[Першы Усебеларускі з’езд]]. * [[1918]]: ЦВК груп Сацыял-дэмакратыі Каралеўства Польскага і Літвы пачало выдаваць у Мінску на [[польская мова|польскай мове]] газету «[[Młot (1918)|Młot]]» (выходзіла да сакавіка [[1926]]). * [[1943]]: Савецкія войскі ўвайшлі ў [[Васілевічы]]. * [[1956]]: [[Японія]] ўступіла ў [[ААН]]. * [[1965]]: У Мінску ўведзены ў строй самы буйны ў Беларусі малочны завод. * [[2005]]: На выбарах прэзідэнта [[Балівія|Балівіі]] перамог [[Хуан Эва Маралес]]. == Нарадзіліся == * [[1815]]: [[Эгран Лундгрэн]], шведскі [[мастак]] і [[пісьменнік]] (пам. 23.12.1875) * [[1856]]: [[Джозеф Джон Томсан]], англійскі [[фізік]] (пам. 30.8.1940) * [[1878]]: [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіф Сталін]], савецкі палітычны і дзяржаўны дзеяч (пам. 1953) * [[1883]]: [[Мікалай Георгіевіч Бонч-Асмалоўскі|Мікалай Бонч-Асмалоўскі]], беларускі і расійскі савецкі мастак (пам. 23.8.1968) * [[1892]]: [[Наэль Раквер]], французскі акцёр * [[1928]]: [[Эдуард Загарульскі]], беларускі гісторык, археолаг * [[1933]]: [[Ален Бард]], амерыканскі хімік * [[1953]]: [[Пітэр Сарнак]], матэматык * [[1953]]: [[Дэвід Чыперфілд]], брытанскі архітэктар * [[1956]]: [[Бент Хамер]], нарвежскі кінарэжысёр * [[1963]]: [[Брэд Піт]], амерыканскі [[акцёр]] * [[1980]]: [[Крысціна Агілера]], амерыканская спявачка * [[1992]]: [[Крыстэн Фолкнер]], амерыканская велагоншчыца, алімпійская чэмпіёнка == Памерлі == * [[1442]]: [[П'ер Кашон]], [[біскуп]] Бавэ (нар. 1371) * [[1542]]: [[Станіслаў Гаштольд]], [[ВКЛ|вялікалітоўскі]] дзяржаўны дзеяч (нар. ~1507) * [[1753]]: [[Міягава Цёсюн]], японскі мастак * [[1803]]: [[Іаган Готфрыд Гердэр]], нямецкі філосаф (нар. 25.8.1744) * [[1829]]: [[Жан-Батыст Ламарк]], французскі біёлаг (нар. 1.8.1744) * [[1935]]: [[Альбрэхт Антоні Радзівіл]], палітычны дзеяч, шаснаццаты нясвіжскі ардынат (нар. 18.12.1885) * [[1969]]: [[Пятро Глебка]], беларускі грамадскі дзеяч, навуковец, [[паэт]], драматург, перакладчык (нар. 6.7.1905) * [[1971]]: [[Аляксандр Твардоўскі]], рускі савецкі паэт (нар. 21(8).6.1910) * [[1995]]: [[Конрад Цузэ]], нямецкі інжынер * [[2011]]: [[Вацлаў Гавел]], чэшскі палітычны дзеяч, прэзідэнт [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]] і [[Чэхія|Чэхіі]] (нар.5.10.1936) * [[2014]]: [[Вірна Лізі]], італьянская актрыса == Святкуюць == * {{Сцяг ААН}} [[Міжнародны дзень мігранта]] * {{Сцяг ААН}} Міжнародны дзень арабскай мовы * {{Сцяг Зямлі}} Сусветны дзень сноўбордзінга * {{Сцяг Малдовы}} [[Малдова]]: Дзень паліцыі * {{Сцяг Нігера}} [[Нігер]]: Дзень рэспублікі * {{Сцяг Расіі}} [[Расія]]: Дзень падраздзяленняў уласнай бяспекі органаў унутраных спраў Расіі <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|С18]] </noinclude> [[Катэгорыя:18 снежня| ]] 8px5mek4x5zuxczjzpzvzv2mnz5xzgo 0 1393 5143849 5053601 2026-05-20T05:08:17Z StarDeg 16311 5143849 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Родны склон = Аўстраліі |Назва гімна = Наперад, цудоўная Аўстралія |Форма праўлення = [[Канстытуцыйная манархія]] |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 0|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 135|lon_min = 0|lon_sec = 0 |region = AU |Заснавана = |Дата незалежнасці = <small>[[Дамініён]]: [[1 студзеня]] [[1901]] ()<br />[[Вэстмінстэрскі статут (1931)|Вэстмінстэрскі статут]]: [[11 снежня]] [[1931]] (прыняты [[9 верасня]] [[1939]]) <br />Аўстралійскі Указ: [[3 сакавіка]] [[1986]]</small><br /> |Незалежнасць ад = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Сідней]], [[Мельбурн]], [[Брысбен]], [[Перт (Аўстралія)|Перт]], [[Адэлаіда]] |Пасады кіраўнікоў = Кароль<br />Генерал-губернатар<br />Прэм’ер-міністр |Кіраўнікі = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Пітэр Косгроўв]]<br />[[Энтані Албаніз]] |Месца па плошчы = 6 |Плошча = 7 692 024 |Працэнт вады = 1% |Месца па насельніцтву = 51 |Насельніцтва = 25 230 892<ref>http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument</ref> |Год ацэнкі = 2019 |Насельніцтва па перапісу=23 401 892 |Год перапісу = 2016 |Шчыльнасць насельніцтва = 3,3 |Месца па шчыльнасці = 236 |ВУП (намінал) = 1500,000 млрд<ref>https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=7&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C946%2C122%2C137%2C124%2C546%2C156%2C181%2C423%2C138%2C935%2C196%2C128%2C142%2C939%2C182%2C172%2C359%2C132%2C135%2C134%2C576%2C174%2C936%2C532%2C961%2C176%2C184%2C178%2C144%2C436%2C146%2C136%2C528%2C158%2C112%2C542%2C111%2C941&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=</ref> |Год разліку ВУП (намінал)= 2018 |Месца па ВУП (намінал) = 13 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 59 655 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 10 |ІРЧП = {{steady}} 0,939<ref name="hdi">[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf Human Development Index and its components] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |date=21 лістапада 2010 }}</ref> |Год разліку ІРЧП = 2017 |Месца па ІРЧП = 2 |Узровень ІРЧП = <span style="color:#090;">вельмі высокі</span> }} '''Аўстра́лія''' ({{lang-en|Australia}}), '''Аўстралі́йскі Саю́з''' ({{lang-en|Commonwealth of Australia}}) — дзяржава ў [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]], якая займае [[Аўстралія (кантынент)|мацярык Аўстралія]], востраў [[Тасманія]] і некалькі іншых астравоў [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] і [[Ціхі акіян|Ціхага]] акіянаў<ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/od/learnabouttheearth/a/fifthocean.htm|last=Rosenberg|first=Matt|title=The New Fifth Ocean — The World's Newest Ocean&nbsp;— The Southern Ocean|publisher=About.com: Geography|date=20 August 2009|access-date=2010-04-05|archive-url=https://www.webcitation.org/659dQd7Mc?url=http://geography.about.com/od/learnabouttheearth/a/fifthocean.htm|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>; з’яўляецца [[Спіс краін паводле плошчы|шостай па плошчы дзяржавай]] у свеце. На поўначы ад Аўстралійскага Саюза размешчаны [[Усходні Тымор]], [[Інданезія]] і [[Папуа — Новая Гвінея]], на паўночным усходзе — [[Вануату]], [[Новая Каледонія]] і [[Саламонавы Астравы]], на паўднёвым усходзе — [[Новая Зеландыя]]. Найкарацейшая адлегласць паміж галоўным востравам Папуа — Новай Гвінеі і мацерыковай часткай Аўстралійскага Саюза складае ўсяго 145 км<ref>[http://www.diclib.com/cgi-bin/d1.cgi?l=ru&base=colier&page=showid&id=85 Аўстралія]</ref>, а адлегласць ад аўстралійскага вострава [[Боігу]] да Папуа — Новай Гвінеі — усяго 5 кіламетраў. Аўстралія (Аўстралійскі Саюз) — федэратыўная, парламенцкая канстытуцыйная [[манархія]]. Кіраўнік дзяржавы — кароль Вялікабрытаніі, прадстаўлены генерал-губернатарам. Фактычная ўлада належыць парламенту і ўраду на чале з прэм’ер-міністрам. Адміністрацыйна падзяляецца на шэсць штатаў і дзве тэрыторыі, якія маюць свае парламенты і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Насельніцтва на {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTYEAR}} складае {{formatnum:{{#expr: 22875104 + (86400 / 94) * {{Days between|12|4|2012}} round 0}}}}, большасць з якіх пражывае ў гарадах на ўсходнім узбярэжжы<ref name="popclock">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument|title=Population clock|work=Australian Bureau of Statistics website|publisher=Commonwealth of Australia|lang=en|access-date=2012-10-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6CRqZNQlL?url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument|archive-date=25 лістапада 2012|description=The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation|url-status=live}}</ref>. Для Аўстраліі характэрны адзін з самых нізкіх у свеце паказчыкаў шчыльнасці насельніцтва (3,3 чал/км²). Аўстралія з’яўляецца адной з [[Развітыя краіны|развітых краін]], з’яўляючыся [[Спіс краін паводле ВУП (намінал)|трынаццатай па памеры эканомікай у свеце]], і мае [[Спіс краін паводле ВУП (намінал) на душу насельніцтва|шостае месца ў свеце паводле ВУП у разліку на душу насельніцтва]]. З [[Спіс краін паводле ІРЧП|другім па велічыні]] [[Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу|індэксам развіцця чалавечага патэнцыялу]] Аўстралія займае высокае месца ў шматлікіх сферах, такіх як якасць жыцця, [[здароўе]], [[адукацыя]], [[эканамічная свабода]], абарона грамадзянскіх свабод і палітычных правоў<ref name="World Audit">{{cite web|url=http://www.worldaudit.org/countries/australia.htm|title=Australia: World Audit Democracy Profile|work=WorldAudit.org|access-date=2008-01-05|archive-url=https://www.webcitation.org/659dR8VK3?url=http://www.worldaudit.org/countries/australia.htm|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. У Аўстраліі вельмі нізкі паказчык беднасці, а па ўзроўню сярэдняга даходу ў 2013—2018 Аўстралія саступала толькі Швейцарыі. Аўстралія з’яўляецца членам [[G20]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|АЭСР]], [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|СГА]], [[Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва|АЦЭС]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]], [[АНЗЮС]]а і [[Форум ціхаакіянскіх астравоў|Форума ціхаакіянскіх астравоў]]. == Паходжанне назвы == [[Файл:Flinders View of Port Jackson taken from South Head.jpg|250px|thumb|left|[[Порт-Джэксан]], з ''Падарожжаў у Terra Australis''. На гэтым месцы быў заснаваны [[Сідней]]]] Назва «Аўстралія» ({{lang-en|Australia}}, {{IPA|[əˈstɹæɪljə, -liə]}} у аўстралійскай англійскай мове<ref>Australian pronunciations: ''Macquarie Dictionary, Fourth Edition'' (2005). Melbourne, The Macquarie Library Pty Ltd. ISBN 1-876429-14-3.</ref> паходзіць ад {{lang-la|austrālis}} («паўднёвы»). У гутарковым стылі дзеля пазначэння Аўстраліі ўжываецца слова ''Oz''. Дзеля пазначэння прыметніка «аўстралійскі» аўстралійцы ўжываюць слова ''Aussie'' ({{IPA|[ˈɒzi]}}). Легенды пра Невядомую Паўднёвую зямлю ({{lang-la|Terra Australis Incognita}}) — «невядомай зямлі на поўдні» — паходзяць з часоў Рымскай імперыі і былі звычайнай з’явай у сярэднявечнай геаграфіі, нягледзячы на тое, што не базаваліся на якіх-небудзь ведах аб самім кантыненце. Самыя першыя задакументаваныя звесткі аб выкарыстанні ў англійскай мове слова ''«Australia»'' адносяцца да 1625 года: «Звесткі аб Аўстраліа-дэль-Эспірыту-Санту, якія запісаў майстар Халклайт» ({{lang-en|A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt}}). Іспанская назва Аўстраліа-дэль-Эспірыту-Санту ({{lang-es|Australia del Espíritu Santo}}), якую атрымаў не сам кантынент, а востраў у архіпелагу [[Новыя Гебрыды]], была перакручана англічанінам да ''«Australia»''<ref>Purchas, vol. iv, pp. 1422—32, 1625. This appears to be variation of the original Spanish «Austrialia» [''sic'']. [https://web.archive.org/web/20060822033701/http://www.hispanicfiesta.com.au/pics/pdf_mag_2004/42.PDF] A copy at the Library of Congress can be read online [http://memory.loc.gov/service/rbc/rbdk/d0404/02951422.jpg].</ref>. Прыметнік ''«Australische»'' таксама выкарыстоўваўся галандскімі чыноўнікамі Батавіі (сучасная [[Джакарта]]) дзеля пазначэння ўсіх новаадкрытых паўднёвых земляў з 1638 года<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=DDNEle_1NzkC&pg=PA299&dq=Australische+1638+batavia#v=onepage&q=Australische%201638%20batavia&f=false|page=299|last=Scott|first=Ernest|orig-year=1914|title=The Life of Captain Matthew Flinders|isbn=978-1-4191-6948-9|year=2004|publisher=Kessinger Publishing}}</ref>. Слова ''«Australia»'' было выкарыстана ў перакладзенай на [[Англійская мова|англійскую мову]] кнізе [[Францыя|французскага]] пісьменніка [[Габрыэль Фуаньі|Габрыеля Фуаньі]] «Прыгоды Жака Садэра, яго падарожжа і адкрыццё Аўстральнай Зямлі» ({{lang-fr|Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe}}; 1676)<ref>Sidney J. Baker, ''The Australian Language'', second edition, 1966.</ref>. У дачыненні да ўсёй паўднёвай часткі [[Ціхі акіян|Ціхага Акіяна]] гэтае паняцце выкарыстоўвае [[Аляксандр Далрымпл]], [[Шатландыя|шатландскі]] [[Геаграфія|географ]], у сваёй кнізе «Гістарычная калекцыя падарожжаў і адкрыццяў у паўднёвай частцы Ціхага Акіяна» ({{lang-en|An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean}}; 1771). У канцы XVIII стагоддзя паняцце выкарыстоўваецца [[батаніка]]мі [[Джордж Шоу|Джорджам Шоу]] і [[Джэймс Эдвард Сміт|Джэймсам Эдвардам Смітам]] дзеля пазначэння аўстралійскага кантынента ў іх кнізе «Заалогія і батаніка Новай Галандыі» ({{lang-en|Zoology and Botany of New Holland}}; 1793)<ref name="Ferguson">{{Cite book|last=Ferguson|first=John Alexander|title=Bibliography of Australia: 1784—1830|publisher=National Library of Australia|year=1975|edition=reprint|volume=1|page=77|isbn=0-642-99044-1|url=http://books.google.com/?id=KQzgC-xeQkIC}}</ref>, а таксама на мапе 1799 года, якая належала [[Джэймс Уілсан|Джэймсу Уілсану]]<ref name="Estensen 2002 p354">{{Cite book|first=Miriam|last=Estensen|year=2002|title=The Life of Matthew Flinders|url=https://archive.org/details/matthewflindersl00este|publisher=Allen & Unwin|isbn=1-74114-152-4|page=[https://archive.org/details/matthewflindersl00este/page/n376 354]}}</ref>. Назва ''«Australia»'' стала папулярнай пасля публікацыі ў 1814 годзе «Падарожжа ў Terra Australis» капітана [[Мэцью Фліндэрс]]а, які з’яўляецца першым чалавекам, які абплыў вакол Аўстралійскага кантынта. Пры яе падрыхтоўцы Фліндэрс пераканаў свайго патрона, [[Джозеф Банкс|Джозэфа Бэнкса]], выкарыстоўваць паняцце ''Terra Australis'', як найболей вядомае публіцы. Пры гэтым Фліндэрс пазначыў: {{пачатак цытаты}} Калі б я дазволіў сабе замяніць існуючы тэрмін, то гэта было б пераўтварэнне назвы кантынента ў ''«Australia»'', бо яно і болей прыемнае дзеля вуха, і спалучаецца з імёнамі іншых вялікіх частак свету<ref>{{Cite book|first=Matthew|last=Flinders|year=1814|title=A Voyage to Terra Australis|publisher=G. and W. Nicol}}</ref>. {{oq|en|Had I permitted myself any innovation on the original term, it would have been to convert it to Australia; as being more agreeable to the ear, and an assimilation to the names of the other great portions of the earth.}} {{канец цытаты}} Гэта адзінае ўжыванне слова ''«Australia»'' ў тэксце. Але ў Дадатку ІІІ кнігі [[Роберт Броўн|Роберта Броўна]] «Агульныя звесткі, геаграфічныя і сістэматычныя, аб батаніцы Тэра Аўстраліс» ({{lang-en|General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis}}; 1814) паўсюдна ўжываецца прыметнік ''«Australian»''<ref name="Bennett 1868">{{cite book | editor = J. J. Bennett | year = 1866–68 | title = The Miscellaneous Botanical Works of Robert Brown, Esq., D.C.L., F.R.S. | volume = 2 | chapter = General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis | pages = 1–89}}</ref>, і ў гэтай кнізе ўпершыню задакументавана выкарыстанне дадзенага слова<ref name="Mabberley 1985">{{Cite book|first=David|last=Mabberley|year=1985|title=Jupiter botanicus: Robert Brown of the British Museum|publisher=British Museum (Natural History)|isbn=3-7682-1408-7}}</ref>. Нягледзячы на распаўсюджаную памылку, кніга не адыграла вялікай ролі ў прыняцці слова «Australia» як назвы кантынента — гэтая назва была прынята цягам наступных дзесяцігоддзяў пасля публікацыі кнігі<ref name="Estensen 2002 p450">Estensen, p. 450.</ref>. [[Лаклан Макуоры]] выкарыстоўваў гэтае слова ў афіцыйных лістах у [[Англія|Англію]], а 12 снежня 1817 года рэкамендаваў Міністэрству па справах калоній [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] афіцыйна прыняць яго<ref name="autogenerated1">Weekend Australian, 30—31 December 2000, p. 16.</ref>. У 1824 годзе [[Брытанскае адміралцейства]] канчаткова зацвердзіла гэтую назву кантынента<ref>{{Cite book|last=Department of Immigration and Citizenship|title=Life in Australia|publisher=Commonwealth of Australia|year=2007|page=11|isbn=978-1-921446-30-6|url=http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|access-date=2010-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017070336/http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|archive-date=17 кастрычніка 2009|url-status=dead}}</ref>. == Прыродныя рэсурсы == ''Аб прыродзе гл.: '''[[Мацярык Аўстралія]]''''' === Зямельныя рэсурсы === На Аўстралію прыпадае 5 % сусветнага зямельнага фонду. Склад: * [[ралля]] — 5,7 % * [[луг]]і і пашы — 54,6 % (1-е месца ў свеце) * [[лясы]] і [[хмызняк]]і — 18,1 % * іншыя землі — 21,6 %. Ралля і лугі з пашамі складаюць сельскагаспадарчыя ўгоддзі Аўстраліі, агулам гэта 60,3 %, што ў 1,5 разы вышэй за сярэдні сусветны паказчык (37 %). Як відаць, большую частку гэтай лічбы складаюць лугі і пашы (439 млн га), ралля складае 49 млн га. Такім чынам, на аднаго жыхара ў сярэднім прыпадае 1,74 га раллі (сярэдні сусветны паказчык складае 0,25 га). Фактары, што абмяжоўваюць земляробства: * 55 % зямель церпяць ад арыдызацыі; * 6 % зямель церпяць ад недахопу пажыўных рэчываў; * 8 % зямель маюць маламагутныя глебы; * для 16 % зямель характэрна празмернае ўвільгатненне. Такім чынам, найбольш прыдатнымі землямі, дзе [[земляробства]] не мае лімітуючых фактараў, з’яўляюцца 15 % зямельнага фонду Аўстраліі. === Водныя рэсурсы === ''Пра рэкі і вадаёмы Аўстраліі гл.: '''[[Мурэй|Рака Мурэй]]''', '''[[Дарлінг|Рака Дарлінг]]''', '''[[Эйр (возера)|Возера Эйр]]''''' Аўстралія багатая на ''глыбінныя міжпластавыя воды'', якія ўтвараюць [[артэзіянскія воды|артэзіянскія басейны]]. Апошнія займаюць каля 1/3 мацерыка, ці 2,5 млн км². Як правіла, яны займаюць прагіны старажытнага фундаменту, па ўскрайках Заходняга плато і ў Цэнтральнай нізіне, і залягаюць на розных глыбінях: ад 100 м на перыферыі да 2100 м у Цэнтральным басейне. Галоўныя з іх: * ''Вялікі Аўстралійскі басейн (Вялікі басейн, Вялікі Артэзіянскі басейн)''. Займае поўнач і цэнтр Цэнтральнай нізіны. Плошча [[вадазбор]]у 1750 тыс. км², глыбіня залягання вод 2100-0 м (крыніцы). * ''Пустынны басейн''. Гэта [[Вялікая Пясчаная пустыня]], 388 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 30-550 м. * ''Басейн [[Мурэй|Мурэя]]''. Гэта сярэдняе і ніжняе цячэнне ракі Мурэй. 282 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 30-400 м. * ''Басейн Юкла''. У аднайменнай [[сінекліза|сінеклізе]]. 151 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 90-610 м. * ''Паўночна-Заходні басейн''. Ваданосныя слаі залягаюць на 60-1220 м. * ''Басейн Орд-Вікторыя''. Паўднёвы раён [[Заліў Жазеф-Банапарт|заліва Жазеф-Банапарт]]. 31 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 60-300 м. Большасць артэзіянскіх басейнаў адносяцца да неўзнаўляльных крыніц, бо ўяўляюць сабою рэшткі воднага басейна [[мелавы перыяд|мелавога перыяду]]. Вычарпанне калодзежаў пацвярджае гэта: штогод [[расход вады]] свідравін у Аўстраліі падае на 2-3 %, таму артэзіянскае водазабеспячэнне пашыраецца толькі ў [[Квінсленд]]зе і [[Новы Паўднёвы Уэльс|Новым Паўднёвым Уэльсе]], пераважна для абваднення пашаў. Усяго ў Аўстраліі больш за 200 тыс. артэзіянскіх свідравін і калодзежаў глыбінёй ад некалькіх метраў да 2 кіламетраў. === Кліматычныя рэсурсы === [[Файл:Климатическая карта Австралии.png|thumb|200px|right|Кліматычныя зоны Аўстраліі]] Аўстралія — самая гарачая частка ўсёй сушы [[Паўднёвае паўшар’е|паўднёвага паўшар’я]]. На поўначы клімат [[субэкватарыяльны клімат|субэкватарыяльны]], [[мусон]]ны, гарачы, у цэнтральнай частцы — [[трапічны клімат|трапічны]] пустынны, на паўднёвым захадзе — [[субтропікі|субтрапічны]] з перавагай зімовых ападкаў. На ўсходнім узбярэжжы — трапічны, марскі, гарачы з летнім максімумам ападкаў. На востраве Тасманія — [[умераны клімат|умераны]] марскі тып клімату. Сярэднія тэмпературы студзеня — ад +20 да +30 (+35, +37 °C сярэдняя дзённая тэмпература ў перыяд са снежня па сакавік, максімальна штогод рэгіструемая тэмпература — +42, +45), ліпеня — ад +12 да +20 °C (мінімальная штогод рэгіструемая тэмпература вагаецца ад +3 да +5 °C). Колькасць ападкаў памяншаецца з усходу на захад ад 1500 мм да 250—300 мм у год. Клімат Аўстраліі знаходзіцца пад значным уздзеяннем [[Марскія цячэнні|акіянічных плыняў]], у тым ліку [[Эль-Ніньё]], з-за якога назіраюцца перыядычныя засухі, і сезоннае паніжэнне ціску, якое прыводзіць да фарміравання [[цыклон]]аў у паўночнай частцы Аўстраліі<ref>[http://www.theage.com.au/news/climate-watch/no-more-drought-its-a-permanent-dry/2007/09/06/1188783415754.html No more drought: it’s a «permanent dry»]; [http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece Australia’s epic drought: The situation is grim] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080516195322/http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece |date=16 мая 2008 }}</ref>. У пояс [[Умераны клімат|умеранага клімату]] ўваходзяць толькі цэнтральная і паўднёвая часткі вострава Тасманія. Гэты востраў у значнай ступені адчувае ўплыў навакольных водных прастораў, і клімат яго адрозніваецца ўмерана цёплай зімой і халаднаватым летам. Сярэдняя тэмпература студзеня тут 14-17 градусаў, чэрвеня — 8 градусаў. Пераважны напрамак [[Вецер|вятроў]] — заходні. Сярэднегадавая колькасць ападкаў у заходняй частцы вострава — 2500 мм, а колькасць дажджлівых дзён — 259. Ва ўсходняй частцы клімат крыху менш вільготны. У зімовы час часам выпадае снег, але ён доўга не захоўваецца. Багатыя [[Атмасферныя ападкі|ападкі]] спрыяюць развіццю [[Расліны|расліннасці]], і асабліва [[Трава|траў]], якія [[Вегетацыйны перыяд|вегетуюць]] круглы год. На вечназялёных сакавітых натуральных і палепшаных падсяваннем кармавых траў лугах круглы год пасуцца статкі [[буйная рагатая жывёла|буйной рагатай жывёлы]] і [[авечкі|авечак]]. === Устойлівасць экалагічных сістэм === [[Файл:Koala climbing tree.jpg|right|thumb|200px|[[Каала]] на ствале [[эўкаліпт]]а, лісцем якога корміцца гэты эндэмік Аўстраліі]] Каля 61 % тэрыторый Аўстраліі — слабапарушаныя. Але гэта ў асноўным малаабжытыя і малапрыдатныя для гаспадарчай дзейнасці цэнтральныя раёны. Часткова парушанымі з’яўляюцца 27 % (у асноўным усход і крайні паўднёвы захад), парушанымі — 12 %. Апошняя група зямель, закранутых дэградацыяй праз антрапагенныя працэсы, 101 млн га: 83 млн га церпяць ад празмернага выпасу скаціны, 12 млн га — ад абязлесення, 8 млн га — з-за празмернай разаранасці. У працэнтных адносінах гэта 19 % лугоў і пашаў, 8 % лясоў і 16 % раллі Аўстраліі. === Жывая прырода === {{main|Флора Аўстраліі|Фаўна Аўстраліі|Грыбы Аўстраліі}} Хаця пераважную частку Аўстраліі займаюць паўпустыні і пустыні, тут ёсць разнастайныя ландшафты ад лугоў, аналагічных альпійскім, да трапічных лясоў. З-за вялікага ўзросту кантынента, вялікай разнастайнасці надвор’я ў розных раёнах і доўгай геаграфічнай ізаляцыі, біятопы Аўстраліі вельмі багатыя і ўнікальныя. Флора і фаўна Аўстраліі сумарна ўключае каля 12 тысяч відаў, з іх каля 9 тысяч — эндэмікі<ref>[http://www.rcio.rsu.ru/webp/class1/potok59/Popova/endem.htm Эндемики Австралии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070522011813/http://www.rcio.rsu.ru/webp/class1/potok59/Popova/endem.htm |date=22 мая 2007 }}</ref>. Сярод кветкавых раслін эндэмікаў 85 %, з млекакормячых — 84 %, з птушак — 45 %, з прыбярэжных рыб — 89 %<ref>{{cite web|url=http://www.deh.gov.au/biodiversity/about-biodiversity.html|title=About Biodiversity|access-date=01-04-2008|publisher=Department of the Environment and Heritage|archive-url=https://web.archive.org/web/20050624185341/http://www.deh.gov.au/biodiversity/about-biodiversity.html|archive-date=24 чэрвеня 2005|url-status=dead}}</ref>. Многім экалагічным рэгіёнам Аўстраліі і іх флоры і фаўне пагражае чалавечая дзейнасць і інтрадукцыя відаў раслін і жывёл. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Аўстраліі}} === Аўстралія да прыбыцця еўрапейцаў (да 1606 года) === [[Файл:Aboriginal Art Australia.jpg|thumb|200px|Малюнкі абарыгенаў у [[Нацыянальны парк Какаду|Нацыянальным парку Какаду]], якім прыкладна {{nobr|30 000 гадоў}}.]] Продкі аўстралійскіх абарыгенаў з’явіліся ў Аўстраліі каля 40-60 тысяч гадоў таму (паводле іншых звестак, каля 70 тыс. гадоў таму)<ref>Peter Hiscock (2008). ''Archaeology of Ancient Australia''. Routledge: London. ISBN 0-415-33811-5.</ref><ref>John Mulvaney and Johan Kamminga (1999). ''Prehistory of Australia''. Allen and Unwin, Sydney. ISBN 1 864489502.</ref>. Людзі прыбывалі ў Аўстралію з Паўднёва-Усходняй Азіі сухапутным мастом, што ўзнік у ледавіковую эпоху, у той час, калі Новая Гвінея і Тасманія былі часткай аўстралійскага кантынента. На гэтым шляху яны перасякалі нешырокія пралівы, што рабіла іх, бадай, першымі ў гісторыі марскімі падарожнікамі<ref>Ron Laidlaw «Aboriginal Society before European settlement» in Tim Gurry (ed) (1984) ''The European Occupation.'' Heinemann Educational Australia, Richmond. p. 40. ISBN 0 85859 2509.</ref>. Абарыгены займаліся паляваннем і збіральніцвам, рабілі каменныя прылады, мелі анімістычную веру. [[Закамянеласці возера Мунга|Найболей раннія чалавечыя рэшткі]], знойдзеныя на беразе колішняга возера [[Мунга (возера)|Мунга]] на паўднёвым усходзе штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]]<ref>{{cite journal| author = Bowler JM, Johnston H, Olley JM, Prescott JR, Roberts RG, Shawcross W, Spooner NA. |title = New ages for human occupation and climatic change at Lake Mungo, Australia | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-02-20_421_6925/page/836 | journal = Nature |volume = 421 |issue = 6925 | year = 2003 | pages = 837—40 | pmid = 1259451 | doi = 10.1038/nature01383 | issn = 0028-0836}}</ref>, з’яўляюцца аднымі з найболей старажытных прыкладаў [[Крэмацыя|крэмацыі]], якія толькі знойдзены на [[Планета Зямля|Зямлі]]. Гэта сведчыць пра ранняе існаванне рэлігійных рытуалаў сярод аўстралійскіх абарыгенаў<ref>Bowler, J. M. 1971. Pleistocene salinities and climatic change: Evidence from lakes and lunettes in southeastern Australia. In: Mulvaney, D. J. and Golson, J. (eds), Aboriginal Man and Environment in Australia. Canberra: Australian National University Press, pp. 47—65.</ref>. [[Першабытнае мастацтва|Мастацтва]] абарыгенаў лічыцца адным з найстарэйшых традыцыйных мастацтваў у свеце<ref name="NGVindig">{{cite web|url=http://www.ngv.vic.gov.au/whats-on/exhibitions/exhibitions/the-indigenous-collection|title=The Indigenous Collection|work=The Ian Potter Centre: NGV Australia|publisher=National Gallery of Victoria|access-date=2010-12-06|archive-url=https://www.webcitation.org/5ulScpce3?url=http://www.ngv.vic.gov.au/whats-on/exhibitions/exhibitions/the-indigenous-collection|archive-date=6 снежня 2010|url-status=dead}}</ref>. Яго ўзрост ацэньваюць у 30 000 гадоў, і яго можна сустрэць амаль па ўсёй тэрыторыі Аўстраліі (у прыватнасці, на [[Улуру]] і ў [[Нацыянальны парк Какаду|Нацыянальным парку Какаду]])<ref>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/parks/kakadu/|title=Environment.gov.au|publisher=Environment.gov.au|date=2011-07-08|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dRjaxq?url=http://www.environment.gov.au/parks/kakadu/|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/parks/uluru/index.html|title=Environment.gov.au|publisher=Environment.gov.au|date=2011-07-08|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dSumXW?url=http://www.environment.gov.au/parks/uluru/index.html|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. З пункту гледжання ўзросту і колькасці малюнкаў, наскальны жывапіс Аўстраліі супастаўляльны з пячорамі [[Пячора Ласко|Ласко]] і [[Пячора Альтаміра|Альтаміра]] ў [[Еўропа|Еўропе]]<ref>{{cite web |url = http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/indigenous/art/index.htm |title = Indigenous art |work = Australian Culture and Recreation Portal |publisher = Australia Government |access-date = 2010-09-26 |archive-url = https://www.webcitation.org/659dTrBuG?url=http://australia.gov.au/about-australia/australian-story/austn-indigenous-art |archive-date = 2 лютага 2012 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Australia|url=http://australianmuseum.net.au/The-spread-of-people-to-Australia/|title=Australianmuseum.net.au|publisher=Australianmuseum.net.au|date=2011-07-01|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dUodkP?url=http://australianmuseum.net.au/The-spread-of-people-to-Australia/|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. === Даследаванне Аўстраліі і каланіяльны перыяд (1606—1900) === [[Файл:Captainjamescookportrait.jpg|thumb|злева|250px|Капітан [[Джэймс Кук]], які першым склаў карту ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі]] Некаторыя аўтары спрабавалі даказаць, што еўрапейцы наведалі Аўстралію яшчэ ў XVI стагоддзі. І хоць тэорыі візіту еўрапейцаў да XVII стагоддзя працягваюць выклікаць шмат цікавасці, яны, як правіла, лічацца спрэчнымі і недастаткова абгрунтаванымі. Першымі з еўрапейцаў пабывалі ў Аўстраліі галандскія мараплаўцы [[Вілем Янсзан]] ([[1606]]) і [[Абель Тасман]] ([[1642]]). Для вывучэння новага кантынента — ''Новай Галандыі'' — [[Англія]] арганізавала шэраг экспедыцый (Уільяма Дампіра, [[1699]], і Дж. Кука, [[1770]]). Патрэба англійскай [[буржуазія|буржуазіі]] ў новых рынках, а таксама страта паўночнаамерыканскіх калоній вымусілі англійскі ўрад звярнуць увагу на Аўстралію. У [[1788]] англійскі капітан [[Артур Філіп]], які прыбыў у раён сіднэйскай бухты на чале [[Першы флот|11 караблёў са зняволенымі на борце]], заснаваў першае паселішча. Тэрыторыя была абвешчаная англійскай. Такім чынам распачалося актыўнае засяленне Аўстраліі высланымі. Адміністрацыя калоніі і ваенныя чыны захоплівалі лепшыя землі Паўднёва-Усходняй Аўстраліі, а тубыльцы, якія па ўзроўню свайго развіцця не маглі быць выкарыстаны ў якасці аб’екта эксплуатацыі, выцясняліся ў пустыні і фізічна нішчыліся. У пачатку ХІХ стагоддзя працэс вывучэння і асваення Аўстраліі ажывіўся. Англійскі мараплавец [[Мэцью Фліндэрс]] ў [[1801]]—[[1803]] гадах на працягу дзвюх экспедыцый абышоў Аўстралію з усіх бакоў. Ён прапанаваў новую назву гэтай зямлі — ''Аўстралія''. Адкрыццё велізарных паш і развіццё [[авечкагадоўля|авечкагадоўлі]] выклікалі прыток англійскага капіталу. Землі раздаваліся пераважна тым, хто меў значны капітал, г.зн. укаранялася буйное землеўладанне. Развіццё авечкагадоўлі выклікала вялікую патрэбу ў працоўнай сіле і ажывіла іміграцыю ў Аўстралію. Адкрыццё залатых радовішчаў у 1851 годзе справакавала сапраўдны іміграцыйны бум: калі ў 1851 г. у Аўстраліі было 438 тыс. чал., то 1861 ў выніку залатой ліхаманкі — ужо 1168 тыс. У 1-й палове ХІХ ст. Аўстралія пастаўляла на сусветны рынак толькі [[воўна|воўну]] і скуру. Са з’яўленнем рэфрыжэратарнага транспарту ў 2-й палове ХІХ ст. Аўстралія пачала вывозіць шмат мяса і масла, што стымулявала развіццё [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]]. === Самастойнасць і незалежнасць === У канцы ХІХ стагоддзя пасяленцы аўстралійскіх калоній запатрабавалі ўтварэння з асобных частак, якія карысталіся аўтаноміяй, адзінай федэрацыі. Англія падтрымала гэтую ідэю, спадзеючыся выкарыстоўваць яе ў сваіх імперыялістычных інтарэсах у раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. 1 студзеня 1901 г. уступіў у сілу акт англійскага парламента аб стварэнні ''Аўстралійскага Саюза''. Федэрацыя ў складзе 6 штатаў, былых калоній, атрымала статус [[дамініён]]а. Быў створаны федэральны ўрад на чале з генерал-губернатарам. Аўстралійскі Саюз становіцца партнёрам Англіі па эксплуатацыі калоній. У 1906 калоніяй Аўстралійскага Саюза стала паўднёва-ўсходняя частка [[Востраў Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], а пасля першай сусветнай вайны Аўстралія атрымлівае ад [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] мандат на кіраванне былой нямецкай калоніяй у [[Тэрыторыя Новая Гвінея|паўночна-ўсходняй частцы Новай Гвінеі]]. Новая Гвінея заставалася аўстралійскай калоніяй да 1975. Працоўны рух зарадзіўся ў Аўстралійскім Саюзе ў 2-й палове ХІХ ст. У 1890-х гг. паўстала [[Лейбарысцкая партыя Аўстраліі|лейбарысцкая партыя]], якая карысталася значным уплывам і ў 1904 сфармавала ўрад. У 1911-12, у процівагу ўмераным лейбарыстам, ствараюцца рэвалюцыйныя рабочыя арганізацыі. Адным з іх арганізатараў быў рускі рэвалюцыянер [[Фёдар Сяргееў|Арцём]]. У 1920 была заснавана [[Камуністычная партыя Аўстраліі|Кампартыя Аўстраліі]]. Вялікія забастоўкі адбыліся ў 1919-21, 1927, а таксама ў гады [[Вялікая дэпрэсія|Сусветнага эканамічнага крызісу 1929-33]]. У [[1931]] паводле [[Вэстмінстэрскі статут (1931)|Вестмінстэрскага Статута]] Аўстралія атрымала самастойнасць ад метраполіі. [[Файл:Prince Philip and Elizabeth II, 1954.jpg|thumb|Лізавета ІІ і яе муж [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіп]] падчас візіту ў Аўстралію, 1954]] Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Аўстралія ўваходзіла ў антыфашысцкую кааліцыю дзяржаў. Аўстралія атрымала аўтаномію ад Вялікабрытаніі ва ўнутраных справах і знешніх адносінах у [[1942]]. Урад Аўстралійскага Саюза выступіў у ролі актыўнага саюзніка Англіі і [[ЗША]] ў іх дзеяннях у Азіі. Войскі Аўстралійскага Саюза прынялі ўдзел у вайне ў [[Малайскі архіпелаг|Малаі]], у [[карэйская вайна|карэйскай вайне 1950-53 гг.]] У 1951 Аўстралія разам з [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыяй]] заключыла дамову з ЗША аб узаемнай дапамозе ([[АНЗЮС]]). Урад Аўстралійскага Саюза пагадзіўся на выпрабаванне брытанскай [[атамная бомба|атамнай]] і [[вадародная бомба|вадароднай зброі]] на тэрыторыі краіны. У [[1967]] тубыльцам былі прадастаўлены ўсе грамадзянскія правы. У 1986 Аўстралійскі Акт, ратыфікаваны аўстралійскім і брытанскім парламентам, пазбавіў Вялікабрытанію апошніх магчымасцяў умяшальніцтва ў заканатворчасць і справы Аўстраліі. Пасля перамогі на выбарах у [[1993]] прэм’ер-міністр [[Пол Кітынг]] пацвердзіў сваё жаданне бачыць Аўстралію рэспублікай да 2000 года. У 1999 на [[Аўстралійскі рэферэндум (1999)|рэферэндуме]] была падтрымана ідэя пераходу ад канстытуцыйнай манархіі да рэспублікі. Аднак прайшло ўжо 20 гадоў, а форма праўлення ў Аўстраліі дагэтуль не змянілася: гэта звязана з асабістай папулярнасцю каралевы [[Лізавета II|Лізаветы ІІ]] сярод аўстралійцаў. == Палітыка == {{main|Палітыка Аўстраліі}} === Унутраная палітыка === Аўстралія (Аўстралійскі Саюз) — федэратыўная, парламенцкая канстытуцыйная [[манархія]]. Глава дзяржавы — кароль Вялікабрытаніі, прадстаўлены генерал-губернатарам (з [[28 сакавіка]] [[2014]] г. — Пітэр Косгроўв). Акрамя генерал-губернатара, кароль прызначае губернатараў для кожнага штата і адміністратараў для тэрыторый. Усе гэтыя чыноўнікі практычна не ўплываюць на мясцовую палітыку. Вышэйшы заканадаўчы орган — [[Парламент Аўстраліі]], які складаецца з [[Сенат]]а і [[палата прадстаўнікоў Парламента Аўстраліі|Палаты прадстаўнікоў]]. Галоўную ролю ў ажыццяўленні заканадаўчых функцый мае Палата прадстаўнікоў, 150 дэпутатаў якой абіраюцца ўсеагульным таемным галасаваннем тэрмінам на 3 гады. [[Файл:High Court of Australia (6769096715).jpg|thumb|Будынак Высокага суда Аўстраліі на беразе возера Грыфін, Канбера]] У сучаснай палітычнай сістэме Аўстраліі за ўладу змагаюцца дзве сілы: левацэнтрысцкая [[Аўстралійская лейбарысцкая партыя]] і так званая Кааліцыя, што складаецца з [[Ліберальная партыя Аўстраліі|Ліберальнай партыі]] і [[Нацыянальная партыя Аўстраліі|Нацыянальнай партыі]], паводле аўстралійскіх мерак, правацэнтрысцкіх. На парламенцкіх выбарах у ліпені [[2016]] г. перамогу атрымала Кааліцыя, якая сфармавала ўрад. Выканаўчую ўладу мае ўрад, прызначаны з ліку парламентарыяў, на чале з прэм’ер-міністрам, лідарам партыі, якая перамагла на выбарах. Цікава, што аўстралійскія прэм’еры нярэдка змяняюцца на працягу аднаго парламенцкага цыклу — так, прэм’ер [[Скот Морысан]] у жніўні 2018 змяніў на пасадзе [[Малкальм Тэрнбул|Малкальма Тэрнбула]]. Найважнейшыя судовыя рашэнні прымае [[Высокі суд Аўстраліі]]. Свой федэральны суд маецца ў кожным штаце. === Знешняя палітыка === Цягам апошніх дзесяцігоддзяў вернымі сябрамі і партнёрамі Аўстраліі застаюцца ЗША і [[Новая Зеландыя]], з якімі Аўстралія звязана дамовай [[АНЗЮС]]. У пачатку ХХІ стагоддзя важнасць набыў і азіяцкі дыпламатычны вектар: Аўстралія ладзіць стасункі з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі (АСЕАН) і Усходняй Азіі, што сталі яе найважнейшымі эканамічнымі партнёрамі. Таксама Аўстралія будуе адносіны з геаграфічнымі суседзямі па частцы свету, [[Акіянія|Акіяніі]], — праз [[Форум ціхаакіянскіх астравоў]]. Аўстралія аказвае істотную дапамогу краінам, якія развіваюцца, у тым ліку дзяржавам паўднёвай часткі Ціхага акіяна (каля 700 млн аўстр. дол. у год). === Беларуска-аўстралійскія адносіны === Адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Аўстраліяй устаноўлены ў 1992 годзе (Нота ад 9 студзеня 1992 г. «Пагадненне аб усталяванні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Аўстраліяй»). 18 красавіка 2012 г. Пасол Рэспублікі Беларусь у Інданезіі і па сумяшчальніцтве ў Аўстраліі Уладзімір Лапата-Загорскі ўручыў даверчыя граматы Генерал-губернатару Аўстралійскага Саюза [[Квенцін Брайс]]. 26 чэрвеня 2013 г. адбыўся візіт намесніка Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь Валянціна Рыбакова ў Аўстралію, а таксама шэраг сустрэч з прадстаўнікамі парламента Аўстраліі. 17 кастрычніка 2016 далейшае развіццё двухбаковых адносін абмеркавалі міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей і пасол Аўстраліі ў Расіі і Беларусі (па сумяшчальніцтве) Пітар Цеш<ref>{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/belarus-i-avstraliya-khotyat-razvivat-dvustoronnie-otnosheniya.html|title=Беларусь и Австралия хотят развивать двусторонние отношения|publisher=sb.by|date=17.10.2016|lang=ru}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == [[Файл:Australia history.gif|thumb|Гісторыя тэрытарыяльнага падзелу]] Тэрыторыя — каля 7,7 млн км². Адміністрацыйна падзяляецца на шэсць штатаў — [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Вікторыя (штат)|Вікторыя]], [[Квінсленд]], [[Паўднёвая Аўстралія]], [[Заходняя Аўстралія]], [[Тасманія]] і дзве тэрыторыі — [[Паўночная тэрыторыя|Паўночная]] і [[Аўстралійская сталічная тэрыторыя|Аўстралійская сталічная]], якія маюць свае парламенты (аднапалатны ў тэрыторыях і Квінслендзе, двухпалатны ў астатніх штатах) і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Кожны штат мае свайго прэм’ера, кожная тэрыторыя — галоўнага міністра. У прынцыпе, тэрыторыі карыстаюцца такой жа самастойнасцю, як і штаты, за выняткам таго, што Федэральны парламент можа перайначыць ці адмяніць законы, прынятыя парламентамі тэрыторый. У 1915 урад Аўстраліі выкупіў у штата Новы Паўднёвы Уэльс [[Тэрыторыя Джэрвіс-Бэй|тэрыторыю Джэрвіс-Бэй]], дзе былі размешчаны сталічны гандлёвы порт і ваенна-марская база. Джэрвіс Бэй — трэцяя тэрыторыя мацерыковай Аўстраліі. Таксама Аўстраліі належыць мноства астравоў і архіпелагаў у Ціхім і Індыйскім акіянах, аб’яднаных у сем заморскіх тэрыторый: [[Востраў Херд і Астравы Мак-Доналд]], [[Астравы Ашмор і Карцье]], [[Тэрыторыя астравоў Каралавага мора|астравы Каралавага мора]], [[Востраў Каляд]], [[Какосавыя астравы]], [[Востраў Норфалк]]. Тры першыя адзінкі не маюць сталага насельніцтва. Раней востраў Норфалк карыстаўся большай аўтаноміяй, аднак у 2015 ён быў ураўнаны ў правах з іншымі тэрыторыямі. Дыскусійным застаецца статус сёмай, [[Аўстралійская антарктычная тэрыторыя|Антарктычнай тэрыторыі]] — Аўстралія мае найзайздроснейшы антарктычны апетыт, прэтэндуючы на 40 % плошчы ледзянога мацерыка. == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Аўстраліі}} [[Файл:Population pyramid of Australia 2016.png|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2016]] Летам 2018 года інфармацыйнае агенцтва АВС паведаміла, што насельніцтва Аўстраліі дасягнула 25 млн чалавек. У адрозненне ад большасці развітых краін свету, для Аўстраліі характэрны дадатны натуральны прырост, які ў 2018 склаў 4,7 на 1000 чалавек. Прыкладна такое ж значэнне і міграцыйнага прыросту дае агульны тэмп росту насельніцтва ў 1 % штогод. Тым не менш, і ў Аўстраліі назіраецца старэнне насельніцтва: доля дзяцей і падлеткаў да 15 гадоў складае 17,75 %, узрост сярэдняга аўстралійца — 38,8 гадоў. Для Аўстраліі характэрны адзін з найвышэйшых у свеце паказчыкаў працягласці жыцця (82,2 гады)<ref name="cia.gov">https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html |date=11 лістапада 2020 }}</ref>. [[Файл:Australian Residents by Country of Birth 2016 Census.png|thumb|left|Родныя краіны для сучасных перасяленцаў, 2016]] Гісторыя абумовіла перавагу імігрантаў і іх нашчадкаў над карэнным насельніцтвам — у асноўным гаворка ідзе аб перасяленцах з Вялікабрытаніі і [[Ірландыя|Ірландыі]], а таксама імігрантах з іншых еўрапейскіх краін. У канцы ХХ — пачатку ХХІ стагоддзя ў патоку мігрантаў асаблівую магутнасць набыла азіяцкая плынь, большая частка мігрантаў цяпер прыязджае з Кітая, [[Філіпіны|Філіпін]], Індыі. Па-за межамі Аўстраліі нарадзілася 26 % яе сённяшніх жыхароў, прычым у Вялікабрытаніі — усяго 3,9 %. Паводле перапісу 2016 года 5,6 % жыхароў Аўстраліі маюць кітайскае паходжанне, 2,8 % — індыйскае<ref>[https://web.archive.org/web/20170820120544/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/by+Subject/2071.0~2016~Main+Features~Cultural+Diversity+Article~20 Cultural diversity in Australia, 2016]</ref>. Таксама ў Аўстраліі пражывае каля 80 тыс. рускіх, больш за 40 тыс. украінцаў, больш за 20 тыс. армян, больш за 40 тыс. латышоў, літоўцаў і эстонцаў. Абарыгены з’явіліся ў Аўстраліі 60 тыс. гадоў таму і напярэдадні прыбыцця Джэймса Кука стракатай групай плямёнаў — каля 250 моў! — засялялі ўвесь кантынент. У наш час абарыгены захавалі традыцыйны лад жыцця ў Паўночнай тэрыторыі, аднак усё большая іх колькасць жыве ў гарадах. Перапіс 2016 налічыў каля 650 тыс. карэнных жыхароў, або 2,8 %, і гэта амаль удвая больш, чым на пачатку ХХІ ст. Справа ў тым, што раней абарыгены падвяргаліся дыскрымінацыі, і адносіцца да карэннай супольнасці часта было нявыгадна ў плане пошуку працы або магчымасцяў адукацыі. Па звестках перапісу 2016 года, англійская мова з’яўляецца адзінай гутарковай мовай для амаль 72,7 % насельніцтва. Наступнымі найбольш распаўсюджанымі мовамі, на якіх размаўляюць дома, з’яўляюцца дзве формы кітайскай: [[Паўночнакітайская мова|мандарын]] (2,5 %) і [[Кантонскі дыялект|кантонская]] (1,2 %), арабская (1,4 %), в’етнамская (1,2 %) і італьянская (1,2 %). Значная частка мігрантаў першага і другога пакалення двухмоўная. Аўстралія — секулярызаваная краіна, аднак рэлігія ў грамадстве тут мае немалое значэнне, падчас перапісу 2016 толькі 30 % аўстралійцаў заявілі аб сваёй абыякавасці да рэлігіі. 55 % жыхароў краіны — хрысціяне (дзве пятых — каталікі, тры пятых — пратэстанты, у тым ліку англікане); па 2,5 % складаюць мусульмане і будысты, яшчэ 2 % — індуісты. [[Файл:Sydney Opera house 3.jpg|thumb|Сідней]] Аўстралія адносіцца да ліку найбольш слабазаселеных краін свету, па паказчыку шчыльнасці насельніцтва (3,3 чал/км²) апярэджваючы толькі Манголію і [[Намібія|Намібію]]. У адпаведнасці з картай выпадзення ападкаў, найгусцей заселеныя ўсходняе ўзбярэжжа, а таксама паўднёва-ўсходні і паўднёва-заходні куткі кантынента. Аўстралія — вельмі ўрбанізаваная нацыя: удзельная вага гарадскога насельніцтва тут дасягае 86 %. Найбуйнейшыя гарады: [[Сідней]] (5,1 млн чал.), [[Мельбурн]] (4,9 млн чал.), [[Брысбен]] (2,4 млн чал.), [[Перт (Аўстралія)|Перт]] (2 млн чал.), [[Адэлаіда]] (1,33 млн чал.), [[Канбера]] (410 тыс. чал.).<ref>http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/latestProducts/3218.0Media%20Release12016-17?OpenDocument {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180425114533/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/latestProducts/3218.0Media%20Release12016-17?OpenDocument |date=25 красавіка 2018 }}</ref> Для ўсіх вялікіх гарадоў характэрны рост насельніцтва ў асноўным за кошт міграцыйнага складніка. А хутчэй за ўсіх растуць Мельбурн і Брысбен. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Аўстраліі|Сельская гаспадарка Аўстраліі}} Аўстралія — высокаразвітая індустрыяльна-аграрная краіна з рынкавай эканомікай. Эканамічнае развіццё характарызуецца стабільнасцю і ўстойлівасцю. Ключавая роля ў эканоміцы належыць горназдабыўной і сельскагаспадарчай галінам, у значнай ступені арыентаваным на знешнія рынкі: пры долі 3,6 і 5 % у ВУП на іх прыпадае большая палова экспарту. На працягу першых двух дзесяцігоддзяў ХХІ ст. Аўстралія дэманстравала няўхільны эканамічны рост (каля 3,3 % у год) і нават адзначылася як адзіная развітая краіна, што не пацярпела ад Сусветнага крызісу 2008—2009. Аднак у 2018 год Аўстралія ўступіла з рызыкай атрымаць адмоўныя паказчыкі, выкліканай рэзкім падзеннем сусветных коштаў на асноўныя экспартныя тавары. Грашовая адзінка — [[аўстралійскі долар]] (1 аўстр. дол. = 0,71 дол. ЗША)<ref>https://www.banki.ru/products/currency/aud/</ref>. [[ВУП]] складае каля 2000 млрд аўстр. дол. (1500 млрд дол. ЗША), узровень [[інфляцыя|інфляцыі]] — каля 1-2 %, беспрацоўе — каля 5,6 %<ref name="cia.gov"/>. Аўстралійская Фондавая біржа — дзявятая ў свеце. [[Файл:Panorama of Mount Isa, Queensland.jpg|thumb|left|[[Маўнт-Айза]], цэнтр каляровай металургіі]] '''Горназдабыўная прамысловасць''' абапіраецца на запасы разнастайных карысных выкапняў: [[вугаль]], [[прыродны газ]], [[уранініт|уранавыя]], [[жалезныя руды|жалезныя]], поліметалічныя руды, [[баксіты]], [[свінец]], [[медзь]], [[каштоўныя металы]], [[алмаз]]ы і да т.п.; і мае вядучую ролю ў фарміраванні экспарту краіны. Па здабычы баксітаў і алмазаў Аўстралія першая ў свеце. '''Апрацоўчая прамысловасць''' скіравана на ўнутраны рынак. Галоўныя галіны апрацоўчай прамысловасці: машынабудаванне і металаапрацоўка, харчовая, хімічная і нафтаперапрацоўчая, чорная і каляровая металургія, выдавецка-паліграфічная. Машынабудаўнічы сектар моцна пацярпеў у 2010-х: у 2016—2017 былі закрыты аўстралійскія заводы Форда, Таёты і мясцовай маркі [[Holden|Холдэн]]<ref>https://www.abc.net.au/news/2017-10-03/toyota-car-production-ends-altona-after-50-years-manufacturing/9007624</ref>. У энергетыцы асноўная роля належыць вугалю, на якім працуюць цеплавыя электрастанцыі. Хутка развіваецца сонечная і ветравая энергетыка. Аўстралія — адзіны населены мацярык, дзе няма АЭС. [[Файл:Murray Grey cows and calves.JPG|thumb|Мясная буйная рагатая жывёла, [[Новы Паўднёвы Уэльс]]]] '''Сельская гаспадарка''' з’яўляецца адной з ключавых галін эканомікі Аўстраліі. Нягледзячы на постіндустрыяльны характар эканомікі, у аграрным сектары з сумежнымі галінамі ствараецца 12 % ВУП Аўстраліі, а іх прадукцыя займае другое месца ў экспарце краіны (пасля прадукцыі здабыўной прамысловасці). Вядучае месца ў сельскай гаспадарцы займае [[жывёлагадоўля]]. Аўстралія — найбуйнейшы ў свеце вытворца і пастаўшчык высакаякаснай воўны, а таксама адзін з асноўных экспарцёраў мясамалочных прадуктаў, пшаніцы, цукру. Развіваецца турызм, у 2015 Аўстралію наведала 7,4 млн замежнікаў. Аднак яшчэ больш падарожнічаць па Зялёным кантыненце любяць самі аўстралійцы — 73 % турысцкіх паслуг прыходзіцца на ўнутраны рынак. У транспартных перавозках найважнейшая роля належыць аўтамабільнаму транспарту. Аўстралія мае сетку сучасных аўтадарог, гусцейшую ва ўсходніх раёнах. Практычна кожная сям’я мае некалькі аўтамабіляў. Вываз карысных выкапняў да экспартных партоў ажыццяўляецца чыгункамі. Таксама грузавымі і пасажырскімі чыгуначнымі перавозкамі злучаныя паміж сабой найбуйнейшыя гарады. У Аўстраліі каля 300 аэрапортаў. Знешнія пасажырскія сувязі — праца выключна паветранага транспарту, а вось марскі транспарт адказны за вываз экспартнай прадукцыі. У 2016 Аўстралія экспартавала прадукцыі на чвэрць трыльёна долараў і мела дадатны гандлёвы баланс (+ 10 млрд). Больш за палову аўстралійскага экспарту тавараў прыходзіцца на прадукцыю здабыўной прамысловасці (асноўныя артыкулы: вугаль, жалезная руда, [[Звадкаваны прыродны газ|звадкаваны газ]] і золата). Яшчэ каля 20 % экспарту — справа аграрнага сектара (пшаніца, віно, ялавічына, ячмень). Варта адзначыць, што сумарная доля ў экспарце традыцыйных урана, баксітаў і воўны сёння не перавышае 5 %. Асноўныя пакупнікі аўстралійскай прадукцыі: Кітай (32 %), Японія, Паўднёвая Карэя<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=14&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Partner&year=2016</ref>. У імпарце пераважаюць машыны, абсталяванне і транспартныя сродкі, нафтапрадукты, тавары шырокага спажывання, хімічныя тавары, медыкаменты. Асноўныя пастаўшчыкі: Кітай, ЗША, Японія. Аб’ёмы двухбаковага гандлю паміж [[Беларусь|Беларуссю]] і Аўстраліяй у апошнія 5 гадоў{{калі?}} вагаліся ад 10 да 35 мільёнаў даляраў ЗША. Пік гандлю прыходзіўся на 2011—2012 гг. Аснову беларускага экспарту ў Аўстралію складаюць калійныя ўгнаенні (83 %), шкловалакно, мэбля; аўстралійскага ў Беларусь — медыцынскія тавары, віно і садавіна, воўна<ref>https://export.by/australia {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210415195607/https://export.by/australia |date=15 красавіка 2021 }}</ref>. == Культура == [[Файл:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|Наскальны жывапіс, Брэдшоў, Заходняя Аўстралія]] Аўстралійскія абарыгены вядомыя самымі старажытнымі ў свеце ўзорамі наскальнага мастацтва, найдаўнейшым з якіх больш за 60 000 гадоў, распаўсюджанымі па ўсім кантыненце. Нацыянальнае свята — Дзень Аўстраліі ([[26 студзеня]]). У гэты дзень у [[1788]] было заснавана першае еўрапейскае паселішча. Пачынаючы з гэтага года аўстралійская культура знаходзіцца пад моцным уплывам англа-кельцкай заходняй культуры. Асаблівасць аўстралійскай культуры сярод іншых вестэрнізаваных культур надаюць прырода кантынента і абарыгенныя культуры. З сярэдзіны XX стагоддзя на аўстралійскую культуру ўзмацніўся ўплыў амерыканскай поп-культуры, у прыватнасці праз кіно і тэлебачанне. Іншыя культурныя запазычанні ідуць з суседніх азіяцкіх краін і ў выніку маштабнай іміграцыі з не-англамоўных краін. Шырока развітыя сродкі масавай інфармацыі. Аўстралія займае адно з вядучых месцаў у свеце па колькасці перыядычных выданняў на душу насельніцтва. == Адукацыя == У краіне існуе абавязковая адукацыя для дзяцей ад 6 да 15 гадоў. Дзейнічаюць 39 універсітэтаў, 35 каледжаў, а таксама 4 інстытуты. Агульная колькасць студэнтаў ВНУ — звыш 700 тыс. чал. (з іх замежных студэнтаў — 174 тыс. чал.). == Узброеныя сілы == Ваенныя расходы Аўстраліі з’яўляюцца [[Спіс краін паводле ваенных расходаў|дванаццатымі па памеры ў свеце]]. Узброеныя сілы — каля 65 тыс. чал., уключаючы рэзервістаў. Фармуюцца на кантрактнай аснове. == Гл. таксама == * [[Пустыня Гібсана]] * [[Пустыня Сімпсан]] * [[Камуністычная партыя Аўстраліі (сучасная)]] * [[Аўстралійскі рэферэндум (1999)]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||91-97}} * Гардзіенка Н. Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары. Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны: кн. 3). * Галай И. П., Жучкевич В. А., Рылюк Г. Я. Физическая география материков и океанов. Ч. 2. — Мн.: Университетское, 1988. {{ref-ru}} * Притула Т. Ю., Ерёмина В. А., Спрялин А. Н. Физическая география материков и океанов. — М.: ВЛАДОС, 2003. {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Australia|Аўстралія}} * [http://www.australia.gov.au/ Урад Аўстраліі]{{ref-en}} * [http://www.virtualoceania.net/australia/photos/ Фатаграфіі Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.immi.gov.au/ Дэпартамент іміграцыі і грамадзянства] {{ref-en}} * [http://www.dfat.gov.au/geo/australia/index.html Міністэрства замежных спраў і гандлю — інфармацыя пра краіну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050110034411/http://www.dfat.gov.au/geo/australia/index.html |date=10 студзеня 2005 }} {{ref-en}} * [http://www.nla.gov.au/ Нацыянальная бібліятэка Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.nma.gov.au/ Нацыянальны музей Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.russia.embassy.gov.au/mscwrussian/home.html Пасольства Аўстраліі ў Маскве] {{ref-ru}} {{Аўстралія ў тэмах}} {{Акіянія}} {{Садружнасць нацый}} {{Каралеўствы Садружнасці}} {{Краіны ў Каралавага мора}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аўстралія| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі]] [[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]] cidtbl9a4txg8gbyk0469s8vhg9iye2 5143850 5143849 2026-05-20T05:08:55Z StarDeg 16311 /* Унутраная палітыка */ 5143850 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Родны склон = Аўстраліі |Назва гімна = Наперад, цудоўная Аўстралія |Форма праўлення = [[Канстытуцыйная манархія]] |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 0|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 135|lon_min = 0|lon_sec = 0 |region = AU |Заснавана = |Дата незалежнасці = <small>[[Дамініён]]: [[1 студзеня]] [[1901]] ()<br />[[Вэстмінстэрскі статут (1931)|Вэстмінстэрскі статут]]: [[11 снежня]] [[1931]] (прыняты [[9 верасня]] [[1939]]) <br />Аўстралійскі Указ: [[3 сакавіка]] [[1986]]</small><br /> |Незалежнасць ад = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Сідней]], [[Мельбурн]], [[Брысбен]], [[Перт (Аўстралія)|Перт]], [[Адэлаіда]] |Пасады кіраўнікоў = Кароль<br />Генерал-губернатар<br />Прэм’ер-міністр |Кіраўнікі = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Пітэр Косгроўв]]<br />[[Энтані Албаніз]] |Месца па плошчы = 6 |Плошча = 7 692 024 |Працэнт вады = 1% |Месца па насельніцтву = 51 |Насельніцтва = 25 230 892<ref>http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument</ref> |Год ацэнкі = 2019 |Насельніцтва па перапісу=23 401 892 |Год перапісу = 2016 |Шчыльнасць насельніцтва = 3,3 |Месца па шчыльнасці = 236 |ВУП (намінал) = 1500,000 млрд<ref>https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=7&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C946%2C122%2C137%2C124%2C546%2C156%2C181%2C423%2C138%2C935%2C196%2C128%2C142%2C939%2C182%2C172%2C359%2C132%2C135%2C134%2C576%2C174%2C936%2C532%2C961%2C176%2C184%2C178%2C144%2C436%2C146%2C136%2C528%2C158%2C112%2C542%2C111%2C941&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=</ref> |Год разліку ВУП (намінал)= 2018 |Месца па ВУП (намінал) = 13 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 59 655 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 10 |ІРЧП = {{steady}} 0,939<ref name="hdi">[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf Human Development Index and its components] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |date=21 лістапада 2010 }}</ref> |Год разліку ІРЧП = 2017 |Месца па ІРЧП = 2 |Узровень ІРЧП = <span style="color:#090;">вельмі высокі</span> }} '''Аўстра́лія''' ({{lang-en|Australia}}), '''Аўстралі́йскі Саю́з''' ({{lang-en|Commonwealth of Australia}}) — дзяржава ў [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]], якая займае [[Аўстралія (кантынент)|мацярык Аўстралія]], востраў [[Тасманія]] і некалькі іншых астравоў [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] і [[Ціхі акіян|Ціхага]] акіянаў<ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/od/learnabouttheearth/a/fifthocean.htm|last=Rosenberg|first=Matt|title=The New Fifth Ocean — The World's Newest Ocean&nbsp;— The Southern Ocean|publisher=About.com: Geography|date=20 August 2009|access-date=2010-04-05|archive-url=https://www.webcitation.org/659dQd7Mc?url=http://geography.about.com/od/learnabouttheearth/a/fifthocean.htm|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>; з’яўляецца [[Спіс краін паводле плошчы|шостай па плошчы дзяржавай]] у свеце. На поўначы ад Аўстралійскага Саюза размешчаны [[Усходні Тымор]], [[Інданезія]] і [[Папуа — Новая Гвінея]], на паўночным усходзе — [[Вануату]], [[Новая Каледонія]] і [[Саламонавы Астравы]], на паўднёвым усходзе — [[Новая Зеландыя]]. Найкарацейшая адлегласць паміж галоўным востравам Папуа — Новай Гвінеі і мацерыковай часткай Аўстралійскага Саюза складае ўсяго 145 км<ref>[http://www.diclib.com/cgi-bin/d1.cgi?l=ru&base=colier&page=showid&id=85 Аўстралія]</ref>, а адлегласць ад аўстралійскага вострава [[Боігу]] да Папуа — Новай Гвінеі — усяго 5 кіламетраў. Аўстралія (Аўстралійскі Саюз) — федэратыўная, парламенцкая канстытуцыйная [[манархія]]. Кіраўнік дзяржавы — кароль Вялікабрытаніі, прадстаўлены генерал-губернатарам. Фактычная ўлада належыць парламенту і ўраду на чале з прэм’ер-міністрам. Адміністрацыйна падзяляецца на шэсць штатаў і дзве тэрыторыі, якія маюць свае парламенты і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Насельніцтва на {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTYEAR}} складае {{formatnum:{{#expr: 22875104 + (86400 / 94) * {{Days between|12|4|2012}} round 0}}}}, большасць з якіх пражывае ў гарадах на ўсходнім узбярэжжы<ref name="popclock">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument|title=Population clock|work=Australian Bureau of Statistics website|publisher=Commonwealth of Australia|lang=en|access-date=2012-10-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6CRqZNQlL?url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument|archive-date=25 лістапада 2012|description=The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation|url-status=live}}</ref>. Для Аўстраліі характэрны адзін з самых нізкіх у свеце паказчыкаў шчыльнасці насельніцтва (3,3 чал/км²). Аўстралія з’яўляецца адной з [[Развітыя краіны|развітых краін]], з’яўляючыся [[Спіс краін паводле ВУП (намінал)|трынаццатай па памеры эканомікай у свеце]], і мае [[Спіс краін паводле ВУП (намінал) на душу насельніцтва|шостае месца ў свеце паводле ВУП у разліку на душу насельніцтва]]. З [[Спіс краін паводле ІРЧП|другім па велічыні]] [[Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу|індэксам развіцця чалавечага патэнцыялу]] Аўстралія займае высокае месца ў шматлікіх сферах, такіх як якасць жыцця, [[здароўе]], [[адукацыя]], [[эканамічная свабода]], абарона грамадзянскіх свабод і палітычных правоў<ref name="World Audit">{{cite web|url=http://www.worldaudit.org/countries/australia.htm|title=Australia: World Audit Democracy Profile|work=WorldAudit.org|access-date=2008-01-05|archive-url=https://www.webcitation.org/659dR8VK3?url=http://www.worldaudit.org/countries/australia.htm|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. У Аўстраліі вельмі нізкі паказчык беднасці, а па ўзроўню сярэдняга даходу ў 2013—2018 Аўстралія саступала толькі Швейцарыі. Аўстралія з’яўляецца членам [[G20]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|АЭСР]], [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|СГА]], [[Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва|АЦЭС]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]], [[АНЗЮС]]а і [[Форум ціхаакіянскіх астравоў|Форума ціхаакіянскіх астравоў]]. == Паходжанне назвы == [[Файл:Flinders View of Port Jackson taken from South Head.jpg|250px|thumb|left|[[Порт-Джэксан]], з ''Падарожжаў у Terra Australis''. На гэтым месцы быў заснаваны [[Сідней]]]] Назва «Аўстралія» ({{lang-en|Australia}}, {{IPA|[əˈstɹæɪljə, -liə]}} у аўстралійскай англійскай мове<ref>Australian pronunciations: ''Macquarie Dictionary, Fourth Edition'' (2005). Melbourne, The Macquarie Library Pty Ltd. ISBN 1-876429-14-3.</ref> паходзіць ад {{lang-la|austrālis}} («паўднёвы»). У гутарковым стылі дзеля пазначэння Аўстраліі ўжываецца слова ''Oz''. Дзеля пазначэння прыметніка «аўстралійскі» аўстралійцы ўжываюць слова ''Aussie'' ({{IPA|[ˈɒzi]}}). Легенды пра Невядомую Паўднёвую зямлю ({{lang-la|Terra Australis Incognita}}) — «невядомай зямлі на поўдні» — паходзяць з часоў Рымскай імперыі і былі звычайнай з’явай у сярэднявечнай геаграфіі, нягледзячы на тое, што не базаваліся на якіх-небудзь ведах аб самім кантыненце. Самыя першыя задакументаваныя звесткі аб выкарыстанні ў англійскай мове слова ''«Australia»'' адносяцца да 1625 года: «Звесткі аб Аўстраліа-дэль-Эспірыту-Санту, якія запісаў майстар Халклайт» ({{lang-en|A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt}}). Іспанская назва Аўстраліа-дэль-Эспірыту-Санту ({{lang-es|Australia del Espíritu Santo}}), якую атрымаў не сам кантынент, а востраў у архіпелагу [[Новыя Гебрыды]], была перакручана англічанінам да ''«Australia»''<ref>Purchas, vol. iv, pp. 1422—32, 1625. This appears to be variation of the original Spanish «Austrialia» [''sic'']. [https://web.archive.org/web/20060822033701/http://www.hispanicfiesta.com.au/pics/pdf_mag_2004/42.PDF] A copy at the Library of Congress can be read online [http://memory.loc.gov/service/rbc/rbdk/d0404/02951422.jpg].</ref>. Прыметнік ''«Australische»'' таксама выкарыстоўваўся галандскімі чыноўнікамі Батавіі (сучасная [[Джакарта]]) дзеля пазначэння ўсіх новаадкрытых паўднёвых земляў з 1638 года<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=DDNEle_1NzkC&pg=PA299&dq=Australische+1638+batavia#v=onepage&q=Australische%201638%20batavia&f=false|page=299|last=Scott|first=Ernest|orig-year=1914|title=The Life of Captain Matthew Flinders|isbn=978-1-4191-6948-9|year=2004|publisher=Kessinger Publishing}}</ref>. Слова ''«Australia»'' было выкарыстана ў перакладзенай на [[Англійская мова|англійскую мову]] кнізе [[Францыя|французскага]] пісьменніка [[Габрыэль Фуаньі|Габрыеля Фуаньі]] «Прыгоды Жака Садэра, яго падарожжа і адкрыццё Аўстральнай Зямлі» ({{lang-fr|Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe}}; 1676)<ref>Sidney J. Baker, ''The Australian Language'', second edition, 1966.</ref>. У дачыненні да ўсёй паўднёвай часткі [[Ціхі акіян|Ціхага Акіяна]] гэтае паняцце выкарыстоўвае [[Аляксандр Далрымпл]], [[Шатландыя|шатландскі]] [[Геаграфія|географ]], у сваёй кнізе «Гістарычная калекцыя падарожжаў і адкрыццяў у паўднёвай частцы Ціхага Акіяна» ({{lang-en|An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean}}; 1771). У канцы XVIII стагоддзя паняцце выкарыстоўваецца [[батаніка]]мі [[Джордж Шоу|Джорджам Шоу]] і [[Джэймс Эдвард Сміт|Джэймсам Эдвардам Смітам]] дзеля пазначэння аўстралійскага кантынента ў іх кнізе «Заалогія і батаніка Новай Галандыі» ({{lang-en|Zoology and Botany of New Holland}}; 1793)<ref name="Ferguson">{{Cite book|last=Ferguson|first=John Alexander|title=Bibliography of Australia: 1784—1830|publisher=National Library of Australia|year=1975|edition=reprint|volume=1|page=77|isbn=0-642-99044-1|url=http://books.google.com/?id=KQzgC-xeQkIC}}</ref>, а таксама на мапе 1799 года, якая належала [[Джэймс Уілсан|Джэймсу Уілсану]]<ref name="Estensen 2002 p354">{{Cite book|first=Miriam|last=Estensen|year=2002|title=The Life of Matthew Flinders|url=https://archive.org/details/matthewflindersl00este|publisher=Allen & Unwin|isbn=1-74114-152-4|page=[https://archive.org/details/matthewflindersl00este/page/n376 354]}}</ref>. Назва ''«Australia»'' стала папулярнай пасля публікацыі ў 1814 годзе «Падарожжа ў Terra Australis» капітана [[Мэцью Фліндэрс]]а, які з’яўляецца першым чалавекам, які абплыў вакол Аўстралійскага кантынта. Пры яе падрыхтоўцы Фліндэрс пераканаў свайго патрона, [[Джозеф Банкс|Джозэфа Бэнкса]], выкарыстоўваць паняцце ''Terra Australis'', як найболей вядомае публіцы. Пры гэтым Фліндэрс пазначыў: {{пачатак цытаты}} Калі б я дазволіў сабе замяніць існуючы тэрмін, то гэта было б пераўтварэнне назвы кантынента ў ''«Australia»'', бо яно і болей прыемнае дзеля вуха, і спалучаецца з імёнамі іншых вялікіх частак свету<ref>{{Cite book|first=Matthew|last=Flinders|year=1814|title=A Voyage to Terra Australis|publisher=G. and W. Nicol}}</ref>. {{oq|en|Had I permitted myself any innovation on the original term, it would have been to convert it to Australia; as being more agreeable to the ear, and an assimilation to the names of the other great portions of the earth.}} {{канец цытаты}} Гэта адзінае ўжыванне слова ''«Australia»'' ў тэксце. Але ў Дадатку ІІІ кнігі [[Роберт Броўн|Роберта Броўна]] «Агульныя звесткі, геаграфічныя і сістэматычныя, аб батаніцы Тэра Аўстраліс» ({{lang-en|General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis}}; 1814) паўсюдна ўжываецца прыметнік ''«Australian»''<ref name="Bennett 1868">{{cite book | editor = J. J. Bennett | year = 1866–68 | title = The Miscellaneous Botanical Works of Robert Brown, Esq., D.C.L., F.R.S. | volume = 2 | chapter = General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis | pages = 1–89}}</ref>, і ў гэтай кнізе ўпершыню задакументавана выкарыстанне дадзенага слова<ref name="Mabberley 1985">{{Cite book|first=David|last=Mabberley|year=1985|title=Jupiter botanicus: Robert Brown of the British Museum|publisher=British Museum (Natural History)|isbn=3-7682-1408-7}}</ref>. Нягледзячы на распаўсюджаную памылку, кніга не адыграла вялікай ролі ў прыняцці слова «Australia» як назвы кантынента — гэтая назва была прынята цягам наступных дзесяцігоддзяў пасля публікацыі кнігі<ref name="Estensen 2002 p450">Estensen, p. 450.</ref>. [[Лаклан Макуоры]] выкарыстоўваў гэтае слова ў афіцыйных лістах у [[Англія|Англію]], а 12 снежня 1817 года рэкамендаваў Міністэрству па справах калоній [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] афіцыйна прыняць яго<ref name="autogenerated1">Weekend Australian, 30—31 December 2000, p. 16.</ref>. У 1824 годзе [[Брытанскае адміралцейства]] канчаткова зацвердзіла гэтую назву кантынента<ref>{{Cite book|last=Department of Immigration and Citizenship|title=Life in Australia|publisher=Commonwealth of Australia|year=2007|page=11|isbn=978-1-921446-30-6|url=http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|access-date=2010-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017070336/http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|archive-date=17 кастрычніка 2009|url-status=dead}}</ref>. == Прыродныя рэсурсы == ''Аб прыродзе гл.: '''[[Мацярык Аўстралія]]''''' === Зямельныя рэсурсы === На Аўстралію прыпадае 5 % сусветнага зямельнага фонду. Склад: * [[ралля]] — 5,7 % * [[луг]]і і пашы — 54,6 % (1-е месца ў свеце) * [[лясы]] і [[хмызняк]]і — 18,1 % * іншыя землі — 21,6 %. Ралля і лугі з пашамі складаюць сельскагаспадарчыя ўгоддзі Аўстраліі, агулам гэта 60,3 %, што ў 1,5 разы вышэй за сярэдні сусветны паказчык (37 %). Як відаць, большую частку гэтай лічбы складаюць лугі і пашы (439 млн га), ралля складае 49 млн га. Такім чынам, на аднаго жыхара ў сярэднім прыпадае 1,74 га раллі (сярэдні сусветны паказчык складае 0,25 га). Фактары, што абмяжоўваюць земляробства: * 55 % зямель церпяць ад арыдызацыі; * 6 % зямель церпяць ад недахопу пажыўных рэчываў; * 8 % зямель маюць маламагутныя глебы; * для 16 % зямель характэрна празмернае ўвільгатненне. Такім чынам, найбольш прыдатнымі землямі, дзе [[земляробства]] не мае лімітуючых фактараў, з’яўляюцца 15 % зямельнага фонду Аўстраліі. === Водныя рэсурсы === ''Пра рэкі і вадаёмы Аўстраліі гл.: '''[[Мурэй|Рака Мурэй]]''', '''[[Дарлінг|Рака Дарлінг]]''', '''[[Эйр (возера)|Возера Эйр]]''''' Аўстралія багатая на ''глыбінныя міжпластавыя воды'', якія ўтвараюць [[артэзіянскія воды|артэзіянскія басейны]]. Апошнія займаюць каля 1/3 мацерыка, ці 2,5 млн км². Як правіла, яны займаюць прагіны старажытнага фундаменту, па ўскрайках Заходняга плато і ў Цэнтральнай нізіне, і залягаюць на розных глыбінях: ад 100 м на перыферыі да 2100 м у Цэнтральным басейне. Галоўныя з іх: * ''Вялікі Аўстралійскі басейн (Вялікі басейн, Вялікі Артэзіянскі басейн)''. Займае поўнач і цэнтр Цэнтральнай нізіны. Плошча [[вадазбор]]у 1750 тыс. км², глыбіня залягання вод 2100-0 м (крыніцы). * ''Пустынны басейн''. Гэта [[Вялікая Пясчаная пустыня]], 388 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 30-550 м. * ''Басейн [[Мурэй|Мурэя]]''. Гэта сярэдняе і ніжняе цячэнне ракі Мурэй. 282 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 30-400 м. * ''Басейн Юкла''. У аднайменнай [[сінекліза|сінеклізе]]. 151 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 90-610 м. * ''Паўночна-Заходні басейн''. Ваданосныя слаі залягаюць на 60-1220 м. * ''Басейн Орд-Вікторыя''. Паўднёвы раён [[Заліў Жазеф-Банапарт|заліва Жазеф-Банапарт]]. 31 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 60-300 м. Большасць артэзіянскіх басейнаў адносяцца да неўзнаўляльных крыніц, бо ўяўляюць сабою рэшткі воднага басейна [[мелавы перыяд|мелавога перыяду]]. Вычарпанне калодзежаў пацвярджае гэта: штогод [[расход вады]] свідравін у Аўстраліі падае на 2-3 %, таму артэзіянскае водазабеспячэнне пашыраецца толькі ў [[Квінсленд]]зе і [[Новы Паўднёвы Уэльс|Новым Паўднёвым Уэльсе]], пераважна для абваднення пашаў. Усяго ў Аўстраліі больш за 200 тыс. артэзіянскіх свідравін і калодзежаў глыбінёй ад некалькіх метраў да 2 кіламетраў. === Кліматычныя рэсурсы === [[Файл:Климатическая карта Австралии.png|thumb|200px|right|Кліматычныя зоны Аўстраліі]] Аўстралія — самая гарачая частка ўсёй сушы [[Паўднёвае паўшар’е|паўднёвага паўшар’я]]. На поўначы клімат [[субэкватарыяльны клімат|субэкватарыяльны]], [[мусон]]ны, гарачы, у цэнтральнай частцы — [[трапічны клімат|трапічны]] пустынны, на паўднёвым захадзе — [[субтропікі|субтрапічны]] з перавагай зімовых ападкаў. На ўсходнім узбярэжжы — трапічны, марскі, гарачы з летнім максімумам ападкаў. На востраве Тасманія — [[умераны клімат|умераны]] марскі тып клімату. Сярэднія тэмпературы студзеня — ад +20 да +30 (+35, +37 °C сярэдняя дзённая тэмпература ў перыяд са снежня па сакавік, максімальна штогод рэгіструемая тэмпература — +42, +45), ліпеня — ад +12 да +20 °C (мінімальная штогод рэгіструемая тэмпература вагаецца ад +3 да +5 °C). Колькасць ападкаў памяншаецца з усходу на захад ад 1500 мм да 250—300 мм у год. Клімат Аўстраліі знаходзіцца пад значным уздзеяннем [[Марскія цячэнні|акіянічных плыняў]], у тым ліку [[Эль-Ніньё]], з-за якога назіраюцца перыядычныя засухі, і сезоннае паніжэнне ціску, якое прыводзіць да фарміравання [[цыклон]]аў у паўночнай частцы Аўстраліі<ref>[http://www.theage.com.au/news/climate-watch/no-more-drought-its-a-permanent-dry/2007/09/06/1188783415754.html No more drought: it’s a «permanent dry»]; [http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece Australia’s epic drought: The situation is grim] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080516195322/http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece |date=16 мая 2008 }}</ref>. У пояс [[Умераны клімат|умеранага клімату]] ўваходзяць толькі цэнтральная і паўднёвая часткі вострава Тасманія. Гэты востраў у значнай ступені адчувае ўплыў навакольных водных прастораў, і клімат яго адрозніваецца ўмерана цёплай зімой і халаднаватым летам. Сярэдняя тэмпература студзеня тут 14-17 градусаў, чэрвеня — 8 градусаў. Пераважны напрамак [[Вецер|вятроў]] — заходні. Сярэднегадавая колькасць ападкаў у заходняй частцы вострава — 2500 мм, а колькасць дажджлівых дзён — 259. Ва ўсходняй частцы клімат крыху менш вільготны. У зімовы час часам выпадае снег, але ён доўга не захоўваецца. Багатыя [[Атмасферныя ападкі|ападкі]] спрыяюць развіццю [[Расліны|расліннасці]], і асабліва [[Трава|траў]], якія [[Вегетацыйны перыяд|вегетуюць]] круглы год. На вечназялёных сакавітых натуральных і палепшаных падсяваннем кармавых траў лугах круглы год пасуцца статкі [[буйная рагатая жывёла|буйной рагатай жывёлы]] і [[авечкі|авечак]]. === Устойлівасць экалагічных сістэм === [[Файл:Koala climbing tree.jpg|right|thumb|200px|[[Каала]] на ствале [[эўкаліпт]]а, лісцем якога корміцца гэты эндэмік Аўстраліі]] Каля 61 % тэрыторый Аўстраліі — слабапарушаныя. Але гэта ў асноўным малаабжытыя і малапрыдатныя для гаспадарчай дзейнасці цэнтральныя раёны. Часткова парушанымі з’яўляюцца 27 % (у асноўным усход і крайні паўднёвы захад), парушанымі — 12 %. Апошняя група зямель, закранутых дэградацыяй праз антрапагенныя працэсы, 101 млн га: 83 млн га церпяць ад празмернага выпасу скаціны, 12 млн га — ад абязлесення, 8 млн га — з-за празмернай разаранасці. У працэнтных адносінах гэта 19 % лугоў і пашаў, 8 % лясоў і 16 % раллі Аўстраліі. === Жывая прырода === {{main|Флора Аўстраліі|Фаўна Аўстраліі|Грыбы Аўстраліі}} Хаця пераважную частку Аўстраліі займаюць паўпустыні і пустыні, тут ёсць разнастайныя ландшафты ад лугоў, аналагічных альпійскім, да трапічных лясоў. З-за вялікага ўзросту кантынента, вялікай разнастайнасці надвор’я ў розных раёнах і доўгай геаграфічнай ізаляцыі, біятопы Аўстраліі вельмі багатыя і ўнікальныя. Флора і фаўна Аўстраліі сумарна ўключае каля 12 тысяч відаў, з іх каля 9 тысяч — эндэмікі<ref>[http://www.rcio.rsu.ru/webp/class1/potok59/Popova/endem.htm Эндемики Австралии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070522011813/http://www.rcio.rsu.ru/webp/class1/potok59/Popova/endem.htm |date=22 мая 2007 }}</ref>. Сярод кветкавых раслін эндэмікаў 85 %, з млекакормячых — 84 %, з птушак — 45 %, з прыбярэжных рыб — 89 %<ref>{{cite web|url=http://www.deh.gov.au/biodiversity/about-biodiversity.html|title=About Biodiversity|access-date=01-04-2008|publisher=Department of the Environment and Heritage|archive-url=https://web.archive.org/web/20050624185341/http://www.deh.gov.au/biodiversity/about-biodiversity.html|archive-date=24 чэрвеня 2005|url-status=dead}}</ref>. Многім экалагічным рэгіёнам Аўстраліі і іх флоры і фаўне пагражае чалавечая дзейнасць і інтрадукцыя відаў раслін і жывёл. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Аўстраліі}} === Аўстралія да прыбыцця еўрапейцаў (да 1606 года) === [[Файл:Aboriginal Art Australia.jpg|thumb|200px|Малюнкі абарыгенаў у [[Нацыянальны парк Какаду|Нацыянальным парку Какаду]], якім прыкладна {{nobr|30 000 гадоў}}.]] Продкі аўстралійскіх абарыгенаў з’явіліся ў Аўстраліі каля 40-60 тысяч гадоў таму (паводле іншых звестак, каля 70 тыс. гадоў таму)<ref>Peter Hiscock (2008). ''Archaeology of Ancient Australia''. Routledge: London. ISBN 0-415-33811-5.</ref><ref>John Mulvaney and Johan Kamminga (1999). ''Prehistory of Australia''. Allen and Unwin, Sydney. ISBN 1 864489502.</ref>. Людзі прыбывалі ў Аўстралію з Паўднёва-Усходняй Азіі сухапутным мастом, што ўзнік у ледавіковую эпоху, у той час, калі Новая Гвінея і Тасманія былі часткай аўстралійскага кантынента. На гэтым шляху яны перасякалі нешырокія пралівы, што рабіла іх, бадай, першымі ў гісторыі марскімі падарожнікамі<ref>Ron Laidlaw «Aboriginal Society before European settlement» in Tim Gurry (ed) (1984) ''The European Occupation.'' Heinemann Educational Australia, Richmond. p. 40. ISBN 0 85859 2509.</ref>. Абарыгены займаліся паляваннем і збіральніцвам, рабілі каменныя прылады, мелі анімістычную веру. [[Закамянеласці возера Мунга|Найболей раннія чалавечыя рэшткі]], знойдзеныя на беразе колішняга возера [[Мунга (возера)|Мунга]] на паўднёвым усходзе штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]]<ref>{{cite journal| author = Bowler JM, Johnston H, Olley JM, Prescott JR, Roberts RG, Shawcross W, Spooner NA. |title = New ages for human occupation and climatic change at Lake Mungo, Australia | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-02-20_421_6925/page/836 | journal = Nature |volume = 421 |issue = 6925 | year = 2003 | pages = 837—40 | pmid = 1259451 | doi = 10.1038/nature01383 | issn = 0028-0836}}</ref>, з’яўляюцца аднымі з найболей старажытных прыкладаў [[Крэмацыя|крэмацыі]], якія толькі знойдзены на [[Планета Зямля|Зямлі]]. Гэта сведчыць пра ранняе існаванне рэлігійных рытуалаў сярод аўстралійскіх абарыгенаў<ref>Bowler, J. M. 1971. Pleistocene salinities and climatic change: Evidence from lakes and lunettes in southeastern Australia. In: Mulvaney, D. J. and Golson, J. (eds), Aboriginal Man and Environment in Australia. Canberra: Australian National University Press, pp. 47—65.</ref>. [[Першабытнае мастацтва|Мастацтва]] абарыгенаў лічыцца адным з найстарэйшых традыцыйных мастацтваў у свеце<ref name="NGVindig">{{cite web|url=http://www.ngv.vic.gov.au/whats-on/exhibitions/exhibitions/the-indigenous-collection|title=The Indigenous Collection|work=The Ian Potter Centre: NGV Australia|publisher=National Gallery of Victoria|access-date=2010-12-06|archive-url=https://www.webcitation.org/5ulScpce3?url=http://www.ngv.vic.gov.au/whats-on/exhibitions/exhibitions/the-indigenous-collection|archive-date=6 снежня 2010|url-status=dead}}</ref>. Яго ўзрост ацэньваюць у 30 000 гадоў, і яго можна сустрэць амаль па ўсёй тэрыторыі Аўстраліі (у прыватнасці, на [[Улуру]] і ў [[Нацыянальны парк Какаду|Нацыянальным парку Какаду]])<ref>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/parks/kakadu/|title=Environment.gov.au|publisher=Environment.gov.au|date=2011-07-08|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dRjaxq?url=http://www.environment.gov.au/parks/kakadu/|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/parks/uluru/index.html|title=Environment.gov.au|publisher=Environment.gov.au|date=2011-07-08|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dSumXW?url=http://www.environment.gov.au/parks/uluru/index.html|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. З пункту гледжання ўзросту і колькасці малюнкаў, наскальны жывапіс Аўстраліі супастаўляльны з пячорамі [[Пячора Ласко|Ласко]] і [[Пячора Альтаміра|Альтаміра]] ў [[Еўропа|Еўропе]]<ref>{{cite web |url = http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/indigenous/art/index.htm |title = Indigenous art |work = Australian Culture and Recreation Portal |publisher = Australia Government |access-date = 2010-09-26 |archive-url = https://www.webcitation.org/659dTrBuG?url=http://australia.gov.au/about-australia/australian-story/austn-indigenous-art |archive-date = 2 лютага 2012 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Australia|url=http://australianmuseum.net.au/The-spread-of-people-to-Australia/|title=Australianmuseum.net.au|publisher=Australianmuseum.net.au|date=2011-07-01|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dUodkP?url=http://australianmuseum.net.au/The-spread-of-people-to-Australia/|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. === Даследаванне Аўстраліі і каланіяльны перыяд (1606—1900) === [[Файл:Captainjamescookportrait.jpg|thumb|злева|250px|Капітан [[Джэймс Кук]], які першым склаў карту ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі]] Некаторыя аўтары спрабавалі даказаць, што еўрапейцы наведалі Аўстралію яшчэ ў XVI стагоддзі. І хоць тэорыі візіту еўрапейцаў да XVII стагоддзя працягваюць выклікаць шмат цікавасці, яны, як правіла, лічацца спрэчнымі і недастаткова абгрунтаванымі. Першымі з еўрапейцаў пабывалі ў Аўстраліі галандскія мараплаўцы [[Вілем Янсзан]] ([[1606]]) і [[Абель Тасман]] ([[1642]]). Для вывучэння новага кантынента — ''Новай Галандыі'' — [[Англія]] арганізавала шэраг экспедыцый (Уільяма Дампіра, [[1699]], і Дж. Кука, [[1770]]). Патрэба англійскай [[буржуазія|буржуазіі]] ў новых рынках, а таксама страта паўночнаамерыканскіх калоній вымусілі англійскі ўрад звярнуць увагу на Аўстралію. У [[1788]] англійскі капітан [[Артур Філіп]], які прыбыў у раён сіднэйскай бухты на чале [[Першы флот|11 караблёў са зняволенымі на борце]], заснаваў першае паселішча. Тэрыторыя была абвешчаная англійскай. Такім чынам распачалося актыўнае засяленне Аўстраліі высланымі. Адміністрацыя калоніі і ваенныя чыны захоплівалі лепшыя землі Паўднёва-Усходняй Аўстраліі, а тубыльцы, якія па ўзроўню свайго развіцця не маглі быць выкарыстаны ў якасці аб’екта эксплуатацыі, выцясняліся ў пустыні і фізічна нішчыліся. У пачатку ХІХ стагоддзя працэс вывучэння і асваення Аўстраліі ажывіўся. Англійскі мараплавец [[Мэцью Фліндэрс]] ў [[1801]]—[[1803]] гадах на працягу дзвюх экспедыцый абышоў Аўстралію з усіх бакоў. Ён прапанаваў новую назву гэтай зямлі — ''Аўстралія''. Адкрыццё велізарных паш і развіццё [[авечкагадоўля|авечкагадоўлі]] выклікалі прыток англійскага капіталу. Землі раздаваліся пераважна тым, хто меў значны капітал, г.зн. укаранялася буйное землеўладанне. Развіццё авечкагадоўлі выклікала вялікую патрэбу ў працоўнай сіле і ажывіла іміграцыю ў Аўстралію. Адкрыццё залатых радовішчаў у 1851 годзе справакавала сапраўдны іміграцыйны бум: калі ў 1851 г. у Аўстраліі было 438 тыс. чал., то 1861 ў выніку залатой ліхаманкі — ужо 1168 тыс. У 1-й палове ХІХ ст. Аўстралія пастаўляла на сусветны рынак толькі [[воўна|воўну]] і скуру. Са з’яўленнем рэфрыжэратарнага транспарту ў 2-й палове ХІХ ст. Аўстралія пачала вывозіць шмат мяса і масла, што стымулявала развіццё [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]]. === Самастойнасць і незалежнасць === У канцы ХІХ стагоддзя пасяленцы аўстралійскіх калоній запатрабавалі ўтварэння з асобных частак, якія карысталіся аўтаноміяй, адзінай федэрацыі. Англія падтрымала гэтую ідэю, спадзеючыся выкарыстоўваць яе ў сваіх імперыялістычных інтарэсах у раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. 1 студзеня 1901 г. уступіў у сілу акт англійскага парламента аб стварэнні ''Аўстралійскага Саюза''. Федэрацыя ў складзе 6 штатаў, былых калоній, атрымала статус [[дамініён]]а. Быў створаны федэральны ўрад на чале з генерал-губернатарам. Аўстралійскі Саюз становіцца партнёрам Англіі па эксплуатацыі калоній. У 1906 калоніяй Аўстралійскага Саюза стала паўднёва-ўсходняя частка [[Востраў Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], а пасля першай сусветнай вайны Аўстралія атрымлівае ад [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] мандат на кіраванне былой нямецкай калоніяй у [[Тэрыторыя Новая Гвінея|паўночна-ўсходняй частцы Новай Гвінеі]]. Новая Гвінея заставалася аўстралійскай калоніяй да 1975. Працоўны рух зарадзіўся ў Аўстралійскім Саюзе ў 2-й палове ХІХ ст. У 1890-х гг. паўстала [[Лейбарысцкая партыя Аўстраліі|лейбарысцкая партыя]], якая карысталася значным уплывам і ў 1904 сфармавала ўрад. У 1911-12, у процівагу ўмераным лейбарыстам, ствараюцца рэвалюцыйныя рабочыя арганізацыі. Адным з іх арганізатараў быў рускі рэвалюцыянер [[Фёдар Сяргееў|Арцём]]. У 1920 была заснавана [[Камуністычная партыя Аўстраліі|Кампартыя Аўстраліі]]. Вялікія забастоўкі адбыліся ў 1919-21, 1927, а таксама ў гады [[Вялікая дэпрэсія|Сусветнага эканамічнага крызісу 1929-33]]. У [[1931]] паводле [[Вэстмінстэрскі статут (1931)|Вестмінстэрскага Статута]] Аўстралія атрымала самастойнасць ад метраполіі. [[Файл:Prince Philip and Elizabeth II, 1954.jpg|thumb|Лізавета ІІ і яе муж [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіп]] падчас візіту ў Аўстралію, 1954]] Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Аўстралія ўваходзіла ў антыфашысцкую кааліцыю дзяржаў. Аўстралія атрымала аўтаномію ад Вялікабрытаніі ва ўнутраных справах і знешніх адносінах у [[1942]]. Урад Аўстралійскага Саюза выступіў у ролі актыўнага саюзніка Англіі і [[ЗША]] ў іх дзеяннях у Азіі. Войскі Аўстралійскага Саюза прынялі ўдзел у вайне ў [[Малайскі архіпелаг|Малаі]], у [[карэйская вайна|карэйскай вайне 1950-53 гг.]] У 1951 Аўстралія разам з [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыяй]] заключыла дамову з ЗША аб узаемнай дапамозе ([[АНЗЮС]]). Урад Аўстралійскага Саюза пагадзіўся на выпрабаванне брытанскай [[атамная бомба|атамнай]] і [[вадародная бомба|вадароднай зброі]] на тэрыторыі краіны. У [[1967]] тубыльцам былі прадастаўлены ўсе грамадзянскія правы. У 1986 Аўстралійскі Акт, ратыфікаваны аўстралійскім і брытанскім парламентам, пазбавіў Вялікабрытанію апошніх магчымасцяў умяшальніцтва ў заканатворчасць і справы Аўстраліі. Пасля перамогі на выбарах у [[1993]] прэм’ер-міністр [[Пол Кітынг]] пацвердзіў сваё жаданне бачыць Аўстралію рэспублікай да 2000 года. У 1999 на [[Аўстралійскі рэферэндум (1999)|рэферэндуме]] была падтрымана ідэя пераходу ад канстытуцыйнай манархіі да рэспублікі. Аднак прайшло ўжо 20 гадоў, а форма праўлення ў Аўстраліі дагэтуль не змянілася: гэта звязана з асабістай папулярнасцю каралевы [[Лізавета II|Лізаветы ІІ]] сярод аўстралійцаў. == Палітыка == {{main|Палітыка Аўстраліі}} === Унутраная палітыка === Аўстралія (Аўстралійскі Саюз) — федэратыўная, парламенцкая канстытуцыйная [[манархія]]. Глава дзяржавы — кароль Вялікабрытаніі, прадстаўлены генерал-губернатарам (з [[28 сакавіка]] [[2014]] г. — [[Пітэр Косгроўв]]). Акрамя генерал-губернатара, кароль прызначае губернатараў для кожнага штата і адміністратараў для тэрыторый. Усе гэтыя чыноўнікі практычна не ўплываюць на мясцовую палітыку. Вышэйшы заканадаўчы орган — [[Парламент Аўстраліі]], які складаецца з [[Сенат]]а і [[палата прадстаўнікоў Парламента Аўстраліі|Палаты прадстаўнікоў]]. Галоўную ролю ў ажыццяўленні заканадаўчых функцый мае Палата прадстаўнікоў, 150 дэпутатаў якой абіраюцца ўсеагульным таемным галасаваннем тэрмінам на 3 гады. [[Файл:High Court of Australia (6769096715).jpg|thumb|Будынак Высокага суда Аўстраліі на беразе возера Грыфін, Канбера]] У сучаснай палітычнай сістэме Аўстраліі за ўладу змагаюцца дзве сілы: левацэнтрысцкая [[Аўстралійская лейбарысцкая партыя]] і так званая Кааліцыя, што складаецца з [[Ліберальная партыя Аўстраліі|Ліберальнай партыі]] і [[Нацыянальная партыя Аўстраліі|Нацыянальнай партыі]], паводле аўстралійскіх мерак, правацэнтрысцкіх. На парламенцкіх выбарах у ліпені [[2016]] г. перамогу атрымала Кааліцыя, якая сфармавала ўрад. Выканаўчую ўладу мае ўрад, прызначаны з ліку парламентарыяў, на чале з прэм’ер-міністрам, лідарам партыі, якая перамагла на выбарах. Цікава, што аўстралійскія прэм’еры нярэдка змяняюцца на працягу аднаго парламенцкага цыклу — так, прэм’ер [[Скот Морысан]] у жніўні 2018 змяніў на пасадзе [[Малкальм Тэрнбул|Малкальма Тэрнбула]]. Найважнейшыя судовыя рашэнні прымае [[Высокі суд Аўстраліі]]. Свой федэральны суд маецца ў кожным штаце. === Знешняя палітыка === Цягам апошніх дзесяцігоддзяў вернымі сябрамі і партнёрамі Аўстраліі застаюцца ЗША і [[Новая Зеландыя]], з якімі Аўстралія звязана дамовай [[АНЗЮС]]. У пачатку ХХІ стагоддзя важнасць набыў і азіяцкі дыпламатычны вектар: Аўстралія ладзіць стасункі з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі (АСЕАН) і Усходняй Азіі, што сталі яе найважнейшымі эканамічнымі партнёрамі. Таксама Аўстралія будуе адносіны з геаграфічнымі суседзямі па частцы свету, [[Акіянія|Акіяніі]], — праз [[Форум ціхаакіянскіх астравоў]]. Аўстралія аказвае істотную дапамогу краінам, якія развіваюцца, у тым ліку дзяржавам паўднёвай часткі Ціхага акіяна (каля 700 млн аўстр. дол. у год). === Беларуска-аўстралійскія адносіны === Адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Аўстраліяй устаноўлены ў 1992 годзе (Нота ад 9 студзеня 1992 г. «Пагадненне аб усталяванні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Аўстраліяй»). 18 красавіка 2012 г. Пасол Рэспублікі Беларусь у Інданезіі і па сумяшчальніцтве ў Аўстраліі Уладзімір Лапата-Загорскі ўручыў даверчыя граматы Генерал-губернатару Аўстралійскага Саюза [[Квенцін Брайс]]. 26 чэрвеня 2013 г. адбыўся візіт намесніка Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь Валянціна Рыбакова ў Аўстралію, а таксама шэраг сустрэч з прадстаўнікамі парламента Аўстраліі. 17 кастрычніка 2016 далейшае развіццё двухбаковых адносін абмеркавалі міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей і пасол Аўстраліі ў Расіі і Беларусі (па сумяшчальніцтве) Пітар Цеш<ref>{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/belarus-i-avstraliya-khotyat-razvivat-dvustoronnie-otnosheniya.html|title=Беларусь и Австралия хотят развивать двусторонние отношения|publisher=sb.by|date=17.10.2016|lang=ru}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == [[Файл:Australia history.gif|thumb|Гісторыя тэрытарыяльнага падзелу]] Тэрыторыя — каля 7,7 млн км². Адміністрацыйна падзяляецца на шэсць штатаў — [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Вікторыя (штат)|Вікторыя]], [[Квінсленд]], [[Паўднёвая Аўстралія]], [[Заходняя Аўстралія]], [[Тасманія]] і дзве тэрыторыі — [[Паўночная тэрыторыя|Паўночная]] і [[Аўстралійская сталічная тэрыторыя|Аўстралійская сталічная]], якія маюць свае парламенты (аднапалатны ў тэрыторыях і Квінслендзе, двухпалатны ў астатніх штатах) і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Кожны штат мае свайго прэм’ера, кожная тэрыторыя — галоўнага міністра. У прынцыпе, тэрыторыі карыстаюцца такой жа самастойнасцю, як і штаты, за выняткам таго, што Федэральны парламент можа перайначыць ці адмяніць законы, прынятыя парламентамі тэрыторый. У 1915 урад Аўстраліі выкупіў у штата Новы Паўднёвы Уэльс [[Тэрыторыя Джэрвіс-Бэй|тэрыторыю Джэрвіс-Бэй]], дзе былі размешчаны сталічны гандлёвы порт і ваенна-марская база. Джэрвіс Бэй — трэцяя тэрыторыя мацерыковай Аўстраліі. Таксама Аўстраліі належыць мноства астравоў і архіпелагаў у Ціхім і Індыйскім акіянах, аб’яднаных у сем заморскіх тэрыторый: [[Востраў Херд і Астравы Мак-Доналд]], [[Астравы Ашмор і Карцье]], [[Тэрыторыя астравоў Каралавага мора|астравы Каралавага мора]], [[Востраў Каляд]], [[Какосавыя астравы]], [[Востраў Норфалк]]. Тры першыя адзінкі не маюць сталага насельніцтва. Раней востраў Норфалк карыстаўся большай аўтаноміяй, аднак у 2015 ён быў ураўнаны ў правах з іншымі тэрыторыямі. Дыскусійным застаецца статус сёмай, [[Аўстралійская антарктычная тэрыторыя|Антарктычнай тэрыторыі]] — Аўстралія мае найзайздроснейшы антарктычны апетыт, прэтэндуючы на 40 % плошчы ледзянога мацерыка. == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Аўстраліі}} [[Файл:Population pyramid of Australia 2016.png|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2016]] Летам 2018 года інфармацыйнае агенцтва АВС паведаміла, што насельніцтва Аўстраліі дасягнула 25 млн чалавек. У адрозненне ад большасці развітых краін свету, для Аўстраліі характэрны дадатны натуральны прырост, які ў 2018 склаў 4,7 на 1000 чалавек. Прыкладна такое ж значэнне і міграцыйнага прыросту дае агульны тэмп росту насельніцтва ў 1 % штогод. Тым не менш, і ў Аўстраліі назіраецца старэнне насельніцтва: доля дзяцей і падлеткаў да 15 гадоў складае 17,75 %, узрост сярэдняга аўстралійца — 38,8 гадоў. Для Аўстраліі характэрны адзін з найвышэйшых у свеце паказчыкаў працягласці жыцця (82,2 гады)<ref name="cia.gov">https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html |date=11 лістапада 2020 }}</ref>. [[Файл:Australian Residents by Country of Birth 2016 Census.png|thumb|left|Родныя краіны для сучасных перасяленцаў, 2016]] Гісторыя абумовіла перавагу імігрантаў і іх нашчадкаў над карэнным насельніцтвам — у асноўным гаворка ідзе аб перасяленцах з Вялікабрытаніі і [[Ірландыя|Ірландыі]], а таксама імігрантах з іншых еўрапейскіх краін. У канцы ХХ — пачатку ХХІ стагоддзя ў патоку мігрантаў асаблівую магутнасць набыла азіяцкая плынь, большая частка мігрантаў цяпер прыязджае з Кітая, [[Філіпіны|Філіпін]], Індыі. Па-за межамі Аўстраліі нарадзілася 26 % яе сённяшніх жыхароў, прычым у Вялікабрытаніі — усяго 3,9 %. Паводле перапісу 2016 года 5,6 % жыхароў Аўстраліі маюць кітайскае паходжанне, 2,8 % — індыйскае<ref>[https://web.archive.org/web/20170820120544/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/by+Subject/2071.0~2016~Main+Features~Cultural+Diversity+Article~20 Cultural diversity in Australia, 2016]</ref>. Таксама ў Аўстраліі пражывае каля 80 тыс. рускіх, больш за 40 тыс. украінцаў, больш за 20 тыс. армян, больш за 40 тыс. латышоў, літоўцаў і эстонцаў. Абарыгены з’явіліся ў Аўстраліі 60 тыс. гадоў таму і напярэдадні прыбыцця Джэймса Кука стракатай групай плямёнаў — каля 250 моў! — засялялі ўвесь кантынент. У наш час абарыгены захавалі традыцыйны лад жыцця ў Паўночнай тэрыторыі, аднак усё большая іх колькасць жыве ў гарадах. Перапіс 2016 налічыў каля 650 тыс. карэнных жыхароў, або 2,8 %, і гэта амаль удвая больш, чым на пачатку ХХІ ст. Справа ў тым, што раней абарыгены падвяргаліся дыскрымінацыі, і адносіцца да карэннай супольнасці часта было нявыгадна ў плане пошуку працы або магчымасцяў адукацыі. Па звестках перапісу 2016 года, англійская мова з’яўляецца адзінай гутарковай мовай для амаль 72,7 % насельніцтва. Наступнымі найбольш распаўсюджанымі мовамі, на якіх размаўляюць дома, з’яўляюцца дзве формы кітайскай: [[Паўночнакітайская мова|мандарын]] (2,5 %) і [[Кантонскі дыялект|кантонская]] (1,2 %), арабская (1,4 %), в’етнамская (1,2 %) і італьянская (1,2 %). Значная частка мігрантаў першага і другога пакалення двухмоўная. Аўстралія — секулярызаваная краіна, аднак рэлігія ў грамадстве тут мае немалое значэнне, падчас перапісу 2016 толькі 30 % аўстралійцаў заявілі аб сваёй абыякавасці да рэлігіі. 55 % жыхароў краіны — хрысціяне (дзве пятых — каталікі, тры пятых — пратэстанты, у тым ліку англікане); па 2,5 % складаюць мусульмане і будысты, яшчэ 2 % — індуісты. [[Файл:Sydney Opera house 3.jpg|thumb|Сідней]] Аўстралія адносіцца да ліку найбольш слабазаселеных краін свету, па паказчыку шчыльнасці насельніцтва (3,3 чал/км²) апярэджваючы толькі Манголію і [[Намібія|Намібію]]. У адпаведнасці з картай выпадзення ападкаў, найгусцей заселеныя ўсходняе ўзбярэжжа, а таксама паўднёва-ўсходні і паўднёва-заходні куткі кантынента. Аўстралія — вельмі ўрбанізаваная нацыя: удзельная вага гарадскога насельніцтва тут дасягае 86 %. Найбуйнейшыя гарады: [[Сідней]] (5,1 млн чал.), [[Мельбурн]] (4,9 млн чал.), [[Брысбен]] (2,4 млн чал.), [[Перт (Аўстралія)|Перт]] (2 млн чал.), [[Адэлаіда]] (1,33 млн чал.), [[Канбера]] (410 тыс. чал.).<ref>http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/latestProducts/3218.0Media%20Release12016-17?OpenDocument {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180425114533/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/latestProducts/3218.0Media%20Release12016-17?OpenDocument |date=25 красавіка 2018 }}</ref> Для ўсіх вялікіх гарадоў характэрны рост насельніцтва ў асноўным за кошт міграцыйнага складніка. А хутчэй за ўсіх растуць Мельбурн і Брысбен. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Аўстраліі|Сельская гаспадарка Аўстраліі}} Аўстралія — высокаразвітая індустрыяльна-аграрная краіна з рынкавай эканомікай. Эканамічнае развіццё характарызуецца стабільнасцю і ўстойлівасцю. Ключавая роля ў эканоміцы належыць горназдабыўной і сельскагаспадарчай галінам, у значнай ступені арыентаваным на знешнія рынкі: пры долі 3,6 і 5 % у ВУП на іх прыпадае большая палова экспарту. На працягу першых двух дзесяцігоддзяў ХХІ ст. Аўстралія дэманстравала няўхільны эканамічны рост (каля 3,3 % у год) і нават адзначылася як адзіная развітая краіна, што не пацярпела ад Сусветнага крызісу 2008—2009. Аднак у 2018 год Аўстралія ўступіла з рызыкай атрымаць адмоўныя паказчыкі, выкліканай рэзкім падзеннем сусветных коштаў на асноўныя экспартныя тавары. Грашовая адзінка — [[аўстралійскі долар]] (1 аўстр. дол. = 0,71 дол. ЗША)<ref>https://www.banki.ru/products/currency/aud/</ref>. [[ВУП]] складае каля 2000 млрд аўстр. дол. (1500 млрд дол. ЗША), узровень [[інфляцыя|інфляцыі]] — каля 1-2 %, беспрацоўе — каля 5,6 %<ref name="cia.gov"/>. Аўстралійская Фондавая біржа — дзявятая ў свеце. [[Файл:Panorama of Mount Isa, Queensland.jpg|thumb|left|[[Маўнт-Айза]], цэнтр каляровай металургіі]] '''Горназдабыўная прамысловасць''' абапіраецца на запасы разнастайных карысных выкапняў: [[вугаль]], [[прыродны газ]], [[уранініт|уранавыя]], [[жалезныя руды|жалезныя]], поліметалічныя руды, [[баксіты]], [[свінец]], [[медзь]], [[каштоўныя металы]], [[алмаз]]ы і да т.п.; і мае вядучую ролю ў фарміраванні экспарту краіны. Па здабычы баксітаў і алмазаў Аўстралія першая ў свеце. '''Апрацоўчая прамысловасць''' скіравана на ўнутраны рынак. Галоўныя галіны апрацоўчай прамысловасці: машынабудаванне і металаапрацоўка, харчовая, хімічная і нафтаперапрацоўчая, чорная і каляровая металургія, выдавецка-паліграфічная. Машынабудаўнічы сектар моцна пацярпеў у 2010-х: у 2016—2017 былі закрыты аўстралійскія заводы Форда, Таёты і мясцовай маркі [[Holden|Холдэн]]<ref>https://www.abc.net.au/news/2017-10-03/toyota-car-production-ends-altona-after-50-years-manufacturing/9007624</ref>. У энергетыцы асноўная роля належыць вугалю, на якім працуюць цеплавыя электрастанцыі. Хутка развіваецца сонечная і ветравая энергетыка. Аўстралія — адзіны населены мацярык, дзе няма АЭС. [[Файл:Murray Grey cows and calves.JPG|thumb|Мясная буйная рагатая жывёла, [[Новы Паўднёвы Уэльс]]]] '''Сельская гаспадарка''' з’яўляецца адной з ключавых галін эканомікі Аўстраліі. Нягледзячы на постіндустрыяльны характар эканомікі, у аграрным сектары з сумежнымі галінамі ствараецца 12 % ВУП Аўстраліі, а іх прадукцыя займае другое месца ў экспарце краіны (пасля прадукцыі здабыўной прамысловасці). Вядучае месца ў сельскай гаспадарцы займае [[жывёлагадоўля]]. Аўстралія — найбуйнейшы ў свеце вытворца і пастаўшчык высакаякаснай воўны, а таксама адзін з асноўных экспарцёраў мясамалочных прадуктаў, пшаніцы, цукру. Развіваецца турызм, у 2015 Аўстралію наведала 7,4 млн замежнікаў. Аднак яшчэ больш падарожнічаць па Зялёным кантыненце любяць самі аўстралійцы — 73 % турысцкіх паслуг прыходзіцца на ўнутраны рынак. У транспартных перавозках найважнейшая роля належыць аўтамабільнаму транспарту. Аўстралія мае сетку сучасных аўтадарог, гусцейшую ва ўсходніх раёнах. Практычна кожная сям’я мае некалькі аўтамабіляў. Вываз карысных выкапняў да экспартных партоў ажыццяўляецца чыгункамі. Таксама грузавымі і пасажырскімі чыгуначнымі перавозкамі злучаныя паміж сабой найбуйнейшыя гарады. У Аўстраліі каля 300 аэрапортаў. Знешнія пасажырскія сувязі — праца выключна паветранага транспарту, а вось марскі транспарт адказны за вываз экспартнай прадукцыі. У 2016 Аўстралія экспартавала прадукцыі на чвэрць трыльёна долараў і мела дадатны гандлёвы баланс (+ 10 млрд). Больш за палову аўстралійскага экспарту тавараў прыходзіцца на прадукцыю здабыўной прамысловасці (асноўныя артыкулы: вугаль, жалезная руда, [[Звадкаваны прыродны газ|звадкаваны газ]] і золата). Яшчэ каля 20 % экспарту — справа аграрнага сектара (пшаніца, віно, ялавічына, ячмень). Варта адзначыць, што сумарная доля ў экспарце традыцыйных урана, баксітаў і воўны сёння не перавышае 5 %. Асноўныя пакупнікі аўстралійскай прадукцыі: Кітай (32 %), Японія, Паўднёвая Карэя<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=14&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Partner&year=2016</ref>. У імпарце пераважаюць машыны, абсталяванне і транспартныя сродкі, нафтапрадукты, тавары шырокага спажывання, хімічныя тавары, медыкаменты. Асноўныя пастаўшчыкі: Кітай, ЗША, Японія. Аб’ёмы двухбаковага гандлю паміж [[Беларусь|Беларуссю]] і Аўстраліяй у апошнія 5 гадоў{{калі?}} вагаліся ад 10 да 35 мільёнаў даляраў ЗША. Пік гандлю прыходзіўся на 2011—2012 гг. Аснову беларускага экспарту ў Аўстралію складаюць калійныя ўгнаенні (83 %), шкловалакно, мэбля; аўстралійскага ў Беларусь — медыцынскія тавары, віно і садавіна, воўна<ref>https://export.by/australia {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210415195607/https://export.by/australia |date=15 красавіка 2021 }}</ref>. == Культура == [[Файл:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|Наскальны жывапіс, Брэдшоў, Заходняя Аўстралія]] Аўстралійскія абарыгены вядомыя самымі старажытнымі ў свеце ўзорамі наскальнага мастацтва, найдаўнейшым з якіх больш за 60 000 гадоў, распаўсюджанымі па ўсім кантыненце. Нацыянальнае свята — Дзень Аўстраліі ([[26 студзеня]]). У гэты дзень у [[1788]] было заснавана першае еўрапейскае паселішча. Пачынаючы з гэтага года аўстралійская культура знаходзіцца пад моцным уплывам англа-кельцкай заходняй культуры. Асаблівасць аўстралійскай культуры сярод іншых вестэрнізаваных культур надаюць прырода кантынента і абарыгенныя культуры. З сярэдзіны XX стагоддзя на аўстралійскую культуру ўзмацніўся ўплыў амерыканскай поп-культуры, у прыватнасці праз кіно і тэлебачанне. Іншыя культурныя запазычанні ідуць з суседніх азіяцкіх краін і ў выніку маштабнай іміграцыі з не-англамоўных краін. Шырока развітыя сродкі масавай інфармацыі. Аўстралія займае адно з вядучых месцаў у свеце па колькасці перыядычных выданняў на душу насельніцтва. == Адукацыя == У краіне існуе абавязковая адукацыя для дзяцей ад 6 да 15 гадоў. Дзейнічаюць 39 універсітэтаў, 35 каледжаў, а таксама 4 інстытуты. Агульная колькасць студэнтаў ВНУ — звыш 700 тыс. чал. (з іх замежных студэнтаў — 174 тыс. чал.). == Узброеныя сілы == Ваенныя расходы Аўстраліі з’яўляюцца [[Спіс краін паводле ваенных расходаў|дванаццатымі па памеры ў свеце]]. Узброеныя сілы — каля 65 тыс. чал., уключаючы рэзервістаў. Фармуюцца на кантрактнай аснове. == Гл. таксама == * [[Пустыня Гібсана]] * [[Пустыня Сімпсан]] * [[Камуністычная партыя Аўстраліі (сучасная)]] * [[Аўстралійскі рэферэндум (1999)]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||91-97}} * Гардзіенка Н. Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары. Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны: кн. 3). * Галай И. П., Жучкевич В. А., Рылюк Г. Я. Физическая география материков и океанов. Ч. 2. — Мн.: Университетское, 1988. {{ref-ru}} * Притула Т. Ю., Ерёмина В. А., Спрялин А. Н. Физическая география материков и океанов. — М.: ВЛАДОС, 2003. {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Australia|Аўстралія}} * [http://www.australia.gov.au/ Урад Аўстраліі]{{ref-en}} * [http://www.virtualoceania.net/australia/photos/ Фатаграфіі Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.immi.gov.au/ Дэпартамент іміграцыі і грамадзянства] {{ref-en}} * [http://www.dfat.gov.au/geo/australia/index.html Міністэрства замежных спраў і гандлю — інфармацыя пра краіну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050110034411/http://www.dfat.gov.au/geo/australia/index.html |date=10 студзеня 2005 }} {{ref-en}} * [http://www.nla.gov.au/ Нацыянальная бібліятэка Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.nma.gov.au/ Нацыянальны музей Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.russia.embassy.gov.au/mscwrussian/home.html Пасольства Аўстраліі ў Маскве] {{ref-ru}} {{Аўстралія ў тэмах}} {{Акіянія}} {{Садружнасць нацый}} {{Каралеўствы Садружнасці}} {{Краіны ў Каралавага мора}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аўстралія| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі]] [[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]] 270fcz5tlwdi5klowhchk4jp3fmy4u1 5143851 5143850 2026-05-20T05:11:31Z StarDeg 16311 5143851 wikitext text/x-wiki {{Дзяржава |Родны склон = Аўстраліі |Назва гімна = Наперад, цудоўная Аўстралія |Форма праўлення = [[Канстытуцыйная манархія]] |lat_dir = S|lat_deg = 25|lat_min = 0|lat_sec = 0 |lon_dir = E|lon_deg = 135|lon_min = 0|lon_sec = 0 |region = AU |Заснавана = |Дата незалежнасці = <small>[[Дамініён]]: [[1 студзеня]] [[1901]] ()<br />[[Вэстмінстэрскі статут (1931)|Вэстмінстэрскі статут]]: [[11 снежня]] [[1931]] (прыняты [[9 верасня]] [[1939]]) <br />Аўстралійскі Указ: [[3 сакавіка]] [[1986]]</small><br /> |Незалежнасць ад = [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |Найбуйнейшыя гарады = [[Сідней]], [[Мельбурн]], [[Брысбен]], [[Перт (Аўстралія)|Перт]], [[Адэлаіда]] |Пасады кіраўнікоў = Кароль<br />Генерал-губернатар<br />Прэм’ер-міністр |Кіраўнікі = [[Карл III (кароль Вялікабрытаніі)|Карл III]]<br />[[Саманта Мосцін]]<br />[[Энтані Албаніз]] |Месца па плошчы = 6 |Плошча = 7 692 024 |Працэнт вады = 1% |Месца па насельніцтву = 51 |Насельніцтва = 25 230 892<ref>http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument</ref> |Год ацэнкі = 2019 |Насельніцтва па перапісу=23 401 892 |Год перапісу = 2016 |Шчыльнасць насельніцтва = 3,3 |Месца па шчыльнасці = 236 |ВУП (намінал) = 1500,000 млрд<ref>https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2018/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=70&pr.y=7&sy=2018&ey=2018&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=193%2C946%2C122%2C137%2C124%2C546%2C156%2C181%2C423%2C138%2C935%2C196%2C128%2C142%2C939%2C182%2C172%2C359%2C132%2C135%2C134%2C576%2C174%2C936%2C532%2C961%2C176%2C184%2C178%2C144%2C436%2C146%2C136%2C528%2C158%2C112%2C542%2C111%2C941&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=</ref> |Год разліку ВУП (намінал)= 2018 |Месца па ВУП (намінал) = 13 |ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 59 655 |Месца па ВУП (намінал) на душу насельніцтва= 10 |ІРЧП = {{steady}} 0,939<ref name="hdi">[http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf Human Development Index and its components] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101121150504/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf |date=21 лістапада 2010 }}</ref> |Год разліку ІРЧП = 2017 |Месца па ІРЧП = 2 |Узровень ІРЧП = <span style="color:#090;">вельмі высокі</span> }} '''Аўстра́лія''' ({{lang-en|Australia}}), '''Аўстралі́йскі Саю́з''' ({{lang-en|Commonwealth of Australia}}) — дзяржава ў [[Паўднёвае паўшар’е|Паўднёвым паўшар’і]], якая займае [[Аўстралія (кантынент)|мацярык Аўстралія]], востраў [[Тасманія]] і некалькі іншых астравоў [[Індыйскі акіян|Індыйскага]] і [[Ціхі акіян|Ціхага]] акіянаў<ref>{{cite web|url=http://geography.about.com/od/learnabouttheearth/a/fifthocean.htm|last=Rosenberg|first=Matt|title=The New Fifth Ocean — The World's Newest Ocean&nbsp;— The Southern Ocean|publisher=About.com: Geography|date=20 August 2009|access-date=2010-04-05|archive-url=https://www.webcitation.org/659dQd7Mc?url=http://geography.about.com/od/learnabouttheearth/a/fifthocean.htm|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>; з’яўляецца [[Спіс краін паводле плошчы|шостай па плошчы дзяржавай]] у свеце. На поўначы ад Аўстралійскага Саюза размешчаны [[Усходні Тымор]], [[Інданезія]] і [[Папуа — Новая Гвінея]], на паўночным усходзе — [[Вануату]], [[Новая Каледонія]] і [[Саламонавы Астравы]], на паўднёвым усходзе — [[Новая Зеландыя]]. Найкарацейшая адлегласць паміж галоўным востравам Папуа — Новай Гвінеі і мацерыковай часткай Аўстралійскага Саюза складае ўсяго 145 км<ref>[http://www.diclib.com/cgi-bin/d1.cgi?l=ru&base=colier&page=showid&id=85 Аўстралія]</ref>, а адлегласць ад аўстралійскага вострава [[Боігу]] да Папуа — Новай Гвінеі — усяго 5 кіламетраў. Аўстралія (Аўстралійскі Саюз) — федэратыўная, парламенцкая канстытуцыйная [[манархія]]. Кіраўнік дзяржавы — кароль Вялікабрытаніі, прадстаўлены генерал-губернатарам. Фактычная ўлада належыць парламенту і ўраду на чале з прэм’ер-міністрам. Адміністрацыйна падзяляецца на шэсць штатаў і дзве тэрыторыі, якія маюць свае парламенты і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Насельніцтва на {{CURRENTDAY}} {{CURRENTMONTHNAMEGEN}} {{CURRENTYEAR}} складае {{formatnum:{{#expr: 22875104 + (86400 / 94) * {{Days between|12|4|2012}} round 0}}}}, большасць з якіх пражывае ў гарадах на ўсходнім узбярэжжы<ref name="popclock">{{cite web|url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument|title=Population clock|work=Australian Bureau of Statistics website|publisher=Commonwealth of Australia|lang=en|access-date=2012-10-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6CRqZNQlL?url=http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/94713ad445ff1425ca25682000192af2/1647509ef7e25faaca2568a900154b63?OpenDocument|archive-date=25 лістапада 2012|description=The population estimate shown is automatically calculated daily at 00:00 UTC and is based on data obtained from the population clock on the date shown in the citation|url-status=live}}</ref>. Для Аўстраліі характэрны адзін з самых нізкіх у свеце паказчыкаў шчыльнасці насельніцтва (3,3 чал/км²). Аўстралія з’яўляецца адной з [[Развітыя краіны|развітых краін]], з’яўляючыся [[Спіс краін паводле ВУП (намінал)|трынаццатай па памеры эканомікай у свеце]], і мае [[Спіс краін паводле ВУП (намінал) на душу насельніцтва|шостае месца ў свеце паводле ВУП у разліку на душу насельніцтва]]. З [[Спіс краін паводле ІРЧП|другім па велічыні]] [[Індэкс развіцця чалавечага патэнцыялу|індэксам развіцця чалавечага патэнцыялу]] Аўстралія займае высокае месца ў шматлікіх сферах, такіх як якасць жыцця, [[здароўе]], [[адукацыя]], [[эканамічная свабода]], абарона грамадзянскіх свабод і палітычных правоў<ref name="World Audit">{{cite web|url=http://www.worldaudit.org/countries/australia.htm|title=Australia: World Audit Democracy Profile|work=WorldAudit.org|access-date=2008-01-05|archive-url=https://www.webcitation.org/659dR8VK3?url=http://www.worldaudit.org/countries/australia.htm|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. У Аўстраліі вельмі нізкі паказчык беднасці, а па ўзроўню сярэдняга даходу ў 2013—2018 Аўстралія саступала толькі Швейцарыі. Аўстралія з’яўляецца членам [[G20]], [[Арганізацыя эканамічнага супрацоўніцтва і развіцця|АЭСР]], [[Сусветная гандлёвая арганізацыя|СГА]], [[Азіяцка-Ціхаакіянскае эканамічнае супрацоўніцтва|АЦЭС]], [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]], [[Садружнасць нацый|Садружнасці нацый]], [[АНЗЮС]]а і [[Форум ціхаакіянскіх астравоў|Форума ціхаакіянскіх астравоў]]. == Паходжанне назвы == [[Файл:Flinders View of Port Jackson taken from South Head.jpg|250px|thumb|left|[[Порт-Джэксан]], з ''Падарожжаў у Terra Australis''. На гэтым месцы быў заснаваны [[Сідней]]]] Назва «Аўстралія» ({{lang-en|Australia}}, {{IPA|[əˈstɹæɪljə, -liə]}} у аўстралійскай англійскай мове<ref>Australian pronunciations: ''Macquarie Dictionary, Fourth Edition'' (2005). Melbourne, The Macquarie Library Pty Ltd. ISBN 1-876429-14-3.</ref> паходзіць ад {{lang-la|austrālis}} («паўднёвы»). У гутарковым стылі дзеля пазначэння Аўстраліі ўжываецца слова ''Oz''. Дзеля пазначэння прыметніка «аўстралійскі» аўстралійцы ўжываюць слова ''Aussie'' ({{IPA|[ˈɒzi]}}). Легенды пра Невядомую Паўднёвую зямлю ({{lang-la|Terra Australis Incognita}}) — «невядомай зямлі на поўдні» — паходзяць з часоў Рымскай імперыі і былі звычайнай з’явай у сярэднявечнай геаграфіі, нягледзячы на тое, што не базаваліся на якіх-небудзь ведах аб самім кантыненце. Самыя першыя задакументаваныя звесткі аб выкарыстанні ў англійскай мове слова ''«Australia»'' адносяцца да 1625 года: «Звесткі аб Аўстраліа-дэль-Эспірыту-Санту, якія запісаў майстар Халклайт» ({{lang-en|A note of Australia del Espíritu Santo, written by Master Hakluyt}}). Іспанская назва Аўстраліа-дэль-Эспірыту-Санту ({{lang-es|Australia del Espíritu Santo}}), якую атрымаў не сам кантынент, а востраў у архіпелагу [[Новыя Гебрыды]], была перакручана англічанінам да ''«Australia»''<ref>Purchas, vol. iv, pp. 1422—32, 1625. This appears to be variation of the original Spanish «Austrialia» [''sic'']. [https://web.archive.org/web/20060822033701/http://www.hispanicfiesta.com.au/pics/pdf_mag_2004/42.PDF] A copy at the Library of Congress can be read online [http://memory.loc.gov/service/rbc/rbdk/d0404/02951422.jpg].</ref>. Прыметнік ''«Australische»'' таксама выкарыстоўваўся галандскімі чыноўнікамі Батавіі (сучасная [[Джакарта]]) дзеля пазначэння ўсіх новаадкрытых паўднёвых земляў з 1638 года<ref>{{Cite book|url=http://books.google.com/?id=DDNEle_1NzkC&pg=PA299&dq=Australische+1638+batavia#v=onepage&q=Australische%201638%20batavia&f=false|page=299|last=Scott|first=Ernest|orig-year=1914|title=The Life of Captain Matthew Flinders|isbn=978-1-4191-6948-9|year=2004|publisher=Kessinger Publishing}}</ref>. Слова ''«Australia»'' было выкарыстана ў перакладзенай на [[Англійская мова|англійскую мову]] кнізе [[Францыя|французскага]] пісьменніка [[Габрыэль Фуаньі|Габрыеля Фуаньі]] «Прыгоды Жака Садэра, яго падарожжа і адкрыццё Аўстральнай Зямлі» ({{lang-fr|Les Aventures de Jacques Sadeur dans la Découverte et le Voyage de la Terre Australe}}; 1676)<ref>Sidney J. Baker, ''The Australian Language'', second edition, 1966.</ref>. У дачыненні да ўсёй паўднёвай часткі [[Ціхі акіян|Ціхага Акіяна]] гэтае паняцце выкарыстоўвае [[Аляксандр Далрымпл]], [[Шатландыя|шатландскі]] [[Геаграфія|географ]], у сваёй кнізе «Гістарычная калекцыя падарожжаў і адкрыццяў у паўднёвай частцы Ціхага Акіяна» ({{lang-en|An Historical Collection of Voyages and Discoveries in the South Pacific Ocean}}; 1771). У канцы XVIII стагоддзя паняцце выкарыстоўваецца [[батаніка]]мі [[Джордж Шоу|Джорджам Шоу]] і [[Джэймс Эдвард Сміт|Джэймсам Эдвардам Смітам]] дзеля пазначэння аўстралійскага кантынента ў іх кнізе «Заалогія і батаніка Новай Галандыі» ({{lang-en|Zoology and Botany of New Holland}}; 1793)<ref name="Ferguson">{{Cite book|last=Ferguson|first=John Alexander|title=Bibliography of Australia: 1784—1830|publisher=National Library of Australia|year=1975|edition=reprint|volume=1|page=77|isbn=0-642-99044-1|url=http://books.google.com/?id=KQzgC-xeQkIC}}</ref>, а таксама на мапе 1799 года, якая належала [[Джэймс Уілсан|Джэймсу Уілсану]]<ref name="Estensen 2002 p354">{{Cite book|first=Miriam|last=Estensen|year=2002|title=The Life of Matthew Flinders|url=https://archive.org/details/matthewflindersl00este|publisher=Allen & Unwin|isbn=1-74114-152-4|page=[https://archive.org/details/matthewflindersl00este/page/n376 354]}}</ref>. Назва ''«Australia»'' стала папулярнай пасля публікацыі ў 1814 годзе «Падарожжа ў Terra Australis» капітана [[Мэцью Фліндэрс]]а, які з’яўляецца першым чалавекам, які абплыў вакол Аўстралійскага кантынта. Пры яе падрыхтоўцы Фліндэрс пераканаў свайго патрона, [[Джозеф Банкс|Джозэфа Бэнкса]], выкарыстоўваць паняцце ''Terra Australis'', як найболей вядомае публіцы. Пры гэтым Фліндэрс пазначыў: {{пачатак цытаты}} Калі б я дазволіў сабе замяніць існуючы тэрмін, то гэта было б пераўтварэнне назвы кантынента ў ''«Australia»'', бо яно і болей прыемнае дзеля вуха, і спалучаецца з імёнамі іншых вялікіх частак свету<ref>{{Cite book|first=Matthew|last=Flinders|year=1814|title=A Voyage to Terra Australis|publisher=G. and W. Nicol}}</ref>. {{oq|en|Had I permitted myself any innovation on the original term, it would have been to convert it to Australia; as being more agreeable to the ear, and an assimilation to the names of the other great portions of the earth.}} {{канец цытаты}} Гэта адзінае ўжыванне слова ''«Australia»'' ў тэксце. Але ў Дадатку ІІІ кнігі [[Роберт Броўн|Роберта Броўна]] «Агульныя звесткі, геаграфічныя і сістэматычныя, аб батаніцы Тэра Аўстраліс» ({{lang-en|General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis}}; 1814) паўсюдна ўжываецца прыметнік ''«Australian»''<ref name="Bennett 1868">{{cite book | editor = J. J. Bennett | year = 1866–68 | title = The Miscellaneous Botanical Works of Robert Brown, Esq., D.C.L., F.R.S. | volume = 2 | chapter = General remarks, geographical and systematical, on the botany of Terra Australis | pages = 1–89}}</ref>, і ў гэтай кнізе ўпершыню задакументавана выкарыстанне дадзенага слова<ref name="Mabberley 1985">{{Cite book|first=David|last=Mabberley|year=1985|title=Jupiter botanicus: Robert Brown of the British Museum|publisher=British Museum (Natural History)|isbn=3-7682-1408-7}}</ref>. Нягледзячы на распаўсюджаную памылку, кніга не адыграла вялікай ролі ў прыняцці слова «Australia» як назвы кантынента — гэтая назва была прынята цягам наступных дзесяцігоддзяў пасля публікацыі кнігі<ref name="Estensen 2002 p450">Estensen, p. 450.</ref>. [[Лаклан Макуоры]] выкарыстоўваў гэтае слова ў афіцыйных лістах у [[Англія|Англію]], а 12 снежня 1817 года рэкамендаваў Міністэрству па справах калоній [[Брытанская імперыя|Брытанскай імперыі]] афіцыйна прыняць яго<ref name="autogenerated1">Weekend Australian, 30—31 December 2000, p. 16.</ref>. У 1824 годзе [[Брытанскае адміралцейства]] канчаткова зацвердзіла гэтую назву кантынента<ref>{{Cite book|last=Department of Immigration and Citizenship|title=Life in Australia|publisher=Commonwealth of Australia|year=2007|page=11|isbn=978-1-921446-30-6|url=http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|access-date=2010-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20091017070336/http://www.immi.gov.au/living-in-australia/values/book/english/lia_english_part1.pdf|archive-date=17 кастрычніка 2009|url-status=dead}}</ref>. == Прыродныя рэсурсы == ''Аб прыродзе гл.: '''[[Мацярык Аўстралія]]''''' === Зямельныя рэсурсы === На Аўстралію прыпадае 5 % сусветнага зямельнага фонду. Склад: * [[ралля]] — 5,7 % * [[луг]]і і пашы — 54,6 % (1-е месца ў свеце) * [[лясы]] і [[хмызняк]]і — 18,1 % * іншыя землі — 21,6 %. Ралля і лугі з пашамі складаюць сельскагаспадарчыя ўгоддзі Аўстраліі, агулам гэта 60,3 %, што ў 1,5 разы вышэй за сярэдні сусветны паказчык (37 %). Як відаць, большую частку гэтай лічбы складаюць лугі і пашы (439 млн га), ралля складае 49 млн га. Такім чынам, на аднаго жыхара ў сярэднім прыпадае 1,74 га раллі (сярэдні сусветны паказчык складае 0,25 га). Фактары, што абмяжоўваюць земляробства: * 55 % зямель церпяць ад арыдызацыі; * 6 % зямель церпяць ад недахопу пажыўных рэчываў; * 8 % зямель маюць маламагутныя глебы; * для 16 % зямель характэрна празмернае ўвільгатненне. Такім чынам, найбольш прыдатнымі землямі, дзе [[земляробства]] не мае лімітуючых фактараў, з’яўляюцца 15 % зямельнага фонду Аўстраліі. === Водныя рэсурсы === ''Пра рэкі і вадаёмы Аўстраліі гл.: '''[[Мурэй|Рака Мурэй]]''', '''[[Дарлінг|Рака Дарлінг]]''', '''[[Эйр (возера)|Возера Эйр]]''''' Аўстралія багатая на ''глыбінныя міжпластавыя воды'', якія ўтвараюць [[артэзіянскія воды|артэзіянскія басейны]]. Апошнія займаюць каля 1/3 мацерыка, ці 2,5 млн км². Як правіла, яны займаюць прагіны старажытнага фундаменту, па ўскрайках Заходняга плато і ў Цэнтральнай нізіне, і залягаюць на розных глыбінях: ад 100 м на перыферыі да 2100 м у Цэнтральным басейне. Галоўныя з іх: * ''Вялікі Аўстралійскі басейн (Вялікі басейн, Вялікі Артэзіянскі басейн)''. Займае поўнач і цэнтр Цэнтральнай нізіны. Плошча [[вадазбор]]у 1750 тыс. км², глыбіня залягання вод 2100-0 м (крыніцы). * ''Пустынны басейн''. Гэта [[Вялікая Пясчаная пустыня]], 388 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 30-550 м. * ''Басейн [[Мурэй|Мурэя]]''. Гэта сярэдняе і ніжняе цячэнне ракі Мурэй. 282 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 30-400 м. * ''Басейн Юкла''. У аднайменнай [[сінекліза|сінеклізе]]. 151 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 90-610 м. * ''Паўночна-Заходні басейн''. Ваданосныя слаі залягаюць на 60-1220 м. * ''Басейн Орд-Вікторыя''. Паўднёвы раён [[Заліў Жазеф-Банапарт|заліва Жазеф-Банапарт]]. 31 тыс. км². Ваданосныя слаі залягаюць на 60-300 м. Большасць артэзіянскіх басейнаў адносяцца да неўзнаўляльных крыніц, бо ўяўляюць сабою рэшткі воднага басейна [[мелавы перыяд|мелавога перыяду]]. Вычарпанне калодзежаў пацвярджае гэта: штогод [[расход вады]] свідравін у Аўстраліі падае на 2-3 %, таму артэзіянскае водазабеспячэнне пашыраецца толькі ў [[Квінсленд]]зе і [[Новы Паўднёвы Уэльс|Новым Паўднёвым Уэльсе]], пераважна для абваднення пашаў. Усяго ў Аўстраліі больш за 200 тыс. артэзіянскіх свідравін і калодзежаў глыбінёй ад некалькіх метраў да 2 кіламетраў. === Кліматычныя рэсурсы === [[Файл:Климатическая карта Австралии.png|thumb|200px|right|Кліматычныя зоны Аўстраліі]] Аўстралія — самая гарачая частка ўсёй сушы [[Паўднёвае паўшар’е|паўднёвага паўшар’я]]. На поўначы клімат [[субэкватарыяльны клімат|субэкватарыяльны]], [[мусон]]ны, гарачы, у цэнтральнай частцы — [[трапічны клімат|трапічны]] пустынны, на паўднёвым захадзе — [[субтропікі|субтрапічны]] з перавагай зімовых ападкаў. На ўсходнім узбярэжжы — трапічны, марскі, гарачы з летнім максімумам ападкаў. На востраве Тасманія — [[умераны клімат|умераны]] марскі тып клімату. Сярэднія тэмпературы студзеня — ад +20 да +30 (+35, +37 °C сярэдняя дзённая тэмпература ў перыяд са снежня па сакавік, максімальна штогод рэгіструемая тэмпература — +42, +45), ліпеня — ад +12 да +20 °C (мінімальная штогод рэгіструемая тэмпература вагаецца ад +3 да +5 °C). Колькасць ападкаў памяншаецца з усходу на захад ад 1500 мм да 250—300 мм у год. Клімат Аўстраліі знаходзіцца пад значным уздзеяннем [[Марскія цячэнні|акіянічных плыняў]], у тым ліку [[Эль-Ніньё]], з-за якога назіраюцца перыядычныя засухі, і сезоннае паніжэнне ціску, якое прыводзіць да фарміравання [[цыклон]]аў у паўночнай частцы Аўстраліі<ref>[http://www.theage.com.au/news/climate-watch/no-more-drought-its-a-permanent-dry/2007/09/06/1188783415754.html No more drought: it’s a «permanent dry»]; [http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece Australia’s epic drought: The situation is grim] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080516195322/http://news.independent.co.uk/world/australasia/article2465960.ece |date=16 мая 2008 }}</ref>. У пояс [[Умераны клімат|умеранага клімату]] ўваходзяць толькі цэнтральная і паўднёвая часткі вострава Тасманія. Гэты востраў у значнай ступені адчувае ўплыў навакольных водных прастораў, і клімат яго адрозніваецца ўмерана цёплай зімой і халаднаватым летам. Сярэдняя тэмпература студзеня тут 14-17 градусаў, чэрвеня — 8 градусаў. Пераважны напрамак [[Вецер|вятроў]] — заходні. Сярэднегадавая колькасць ападкаў у заходняй частцы вострава — 2500 мм, а колькасць дажджлівых дзён — 259. Ва ўсходняй частцы клімат крыху менш вільготны. У зімовы час часам выпадае снег, але ён доўга не захоўваецца. Багатыя [[Атмасферныя ападкі|ападкі]] спрыяюць развіццю [[Расліны|расліннасці]], і асабліва [[Трава|траў]], якія [[Вегетацыйны перыяд|вегетуюць]] круглы год. На вечназялёных сакавітых натуральных і палепшаных падсяваннем кармавых траў лугах круглы год пасуцца статкі [[буйная рагатая жывёла|буйной рагатай жывёлы]] і [[авечкі|авечак]]. === Устойлівасць экалагічных сістэм === [[Файл:Koala climbing tree.jpg|right|thumb|200px|[[Каала]] на ствале [[эўкаліпт]]а, лісцем якога корміцца гэты эндэмік Аўстраліі]] Каля 61 % тэрыторый Аўстраліі — слабапарушаныя. Але гэта ў асноўным малаабжытыя і малапрыдатныя для гаспадарчай дзейнасці цэнтральныя раёны. Часткова парушанымі з’яўляюцца 27 % (у асноўным усход і крайні паўднёвы захад), парушанымі — 12 %. Апошняя група зямель, закранутых дэградацыяй праз антрапагенныя працэсы, 101 млн га: 83 млн га церпяць ад празмернага выпасу скаціны, 12 млн га — ад абязлесення, 8 млн га — з-за празмернай разаранасці. У працэнтных адносінах гэта 19 % лугоў і пашаў, 8 % лясоў і 16 % раллі Аўстраліі. === Жывая прырода === {{main|Флора Аўстраліі|Фаўна Аўстраліі|Грыбы Аўстраліі}} Хаця пераважную частку Аўстраліі займаюць паўпустыні і пустыні, тут ёсць разнастайныя ландшафты ад лугоў, аналагічных альпійскім, да трапічных лясоў. З-за вялікага ўзросту кантынента, вялікай разнастайнасці надвор’я ў розных раёнах і доўгай геаграфічнай ізаляцыі, біятопы Аўстраліі вельмі багатыя і ўнікальныя. Флора і фаўна Аўстраліі сумарна ўключае каля 12 тысяч відаў, з іх каля 9 тысяч — эндэмікі<ref>[http://www.rcio.rsu.ru/webp/class1/potok59/Popova/endem.htm Эндемики Австралии] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070522011813/http://www.rcio.rsu.ru/webp/class1/potok59/Popova/endem.htm |date=22 мая 2007 }}</ref>. Сярод кветкавых раслін эндэмікаў 85 %, з млекакормячых — 84 %, з птушак — 45 %, з прыбярэжных рыб — 89 %<ref>{{cite web|url=http://www.deh.gov.au/biodiversity/about-biodiversity.html|title=About Biodiversity|access-date=01-04-2008|publisher=Department of the Environment and Heritage|archive-url=https://web.archive.org/web/20050624185341/http://www.deh.gov.au/biodiversity/about-biodiversity.html|archive-date=24 чэрвеня 2005|url-status=dead}}</ref>. Многім экалагічным рэгіёнам Аўстраліі і іх флоры і фаўне пагражае чалавечая дзейнасць і інтрадукцыя відаў раслін і жывёл. == Гісторыя == {{main|Гісторыя Аўстраліі}} === Аўстралія да прыбыцця еўрапейцаў (да 1606 года) === [[Файл:Aboriginal Art Australia.jpg|thumb|200px|Малюнкі абарыгенаў у [[Нацыянальны парк Какаду|Нацыянальным парку Какаду]], якім прыкладна {{nobr|30 000 гадоў}}.]] Продкі аўстралійскіх абарыгенаў з’явіліся ў Аўстраліі каля 40-60 тысяч гадоў таму (паводле іншых звестак, каля 70 тыс. гадоў таму)<ref>Peter Hiscock (2008). ''Archaeology of Ancient Australia''. Routledge: London. ISBN 0-415-33811-5.</ref><ref>John Mulvaney and Johan Kamminga (1999). ''Prehistory of Australia''. Allen and Unwin, Sydney. ISBN 1 864489502.</ref>. Людзі прыбывалі ў Аўстралію з Паўднёва-Усходняй Азіі сухапутным мастом, што ўзнік у ледавіковую эпоху, у той час, калі Новая Гвінея і Тасманія былі часткай аўстралійскага кантынента. На гэтым шляху яны перасякалі нешырокія пралівы, што рабіла іх, бадай, першымі ў гісторыі марскімі падарожнікамі<ref>Ron Laidlaw «Aboriginal Society before European settlement» in Tim Gurry (ed) (1984) ''The European Occupation.'' Heinemann Educational Australia, Richmond. p. 40. ISBN 0 85859 2509.</ref>. Абарыгены займаліся паляваннем і збіральніцвам, рабілі каменныя прылады, мелі анімістычную веру. [[Закамянеласці возера Мунга|Найболей раннія чалавечыя рэшткі]], знойдзеныя на беразе колішняга возера [[Мунга (возера)|Мунга]] на паўднёвым усходзе штата [[Новы Паўднёвы Уэльс]]<ref>{{cite journal| author = Bowler JM, Johnston H, Olley JM, Prescott JR, Roberts RG, Shawcross W, Spooner NA. |title = New ages for human occupation and climatic change at Lake Mungo, Australia | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-02-20_421_6925/page/836 | journal = Nature |volume = 421 |issue = 6925 | year = 2003 | pages = 837—40 | pmid = 1259451 | doi = 10.1038/nature01383 | issn = 0028-0836}}</ref>, з’яўляюцца аднымі з найболей старажытных прыкладаў [[Крэмацыя|крэмацыі]], якія толькі знойдзены на [[Планета Зямля|Зямлі]]. Гэта сведчыць пра ранняе існаванне рэлігійных рытуалаў сярод аўстралійскіх абарыгенаў<ref>Bowler, J. M. 1971. Pleistocene salinities and climatic change: Evidence from lakes and lunettes in southeastern Australia. In: Mulvaney, D. J. and Golson, J. (eds), Aboriginal Man and Environment in Australia. Canberra: Australian National University Press, pp. 47—65.</ref>. [[Першабытнае мастацтва|Мастацтва]] абарыгенаў лічыцца адным з найстарэйшых традыцыйных мастацтваў у свеце<ref name="NGVindig">{{cite web|url=http://www.ngv.vic.gov.au/whats-on/exhibitions/exhibitions/the-indigenous-collection|title=The Indigenous Collection|work=The Ian Potter Centre: NGV Australia|publisher=National Gallery of Victoria|access-date=2010-12-06|archive-url=https://www.webcitation.org/5ulScpce3?url=http://www.ngv.vic.gov.au/whats-on/exhibitions/exhibitions/the-indigenous-collection|archive-date=6 снежня 2010|url-status=dead}}</ref>. Яго ўзрост ацэньваюць у 30 000 гадоў, і яго можна сустрэць амаль па ўсёй тэрыторыі Аўстраліі (у прыватнасці, на [[Улуру]] і ў [[Нацыянальны парк Какаду|Нацыянальным парку Какаду]])<ref>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/parks/kakadu/|title=Environment.gov.au|publisher=Environment.gov.au|date=2011-07-08|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dRjaxq?url=http://www.environment.gov.au/parks/kakadu/|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.environment.gov.au/parks/uluru/index.html|title=Environment.gov.au|publisher=Environment.gov.au|date=2011-07-08|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dSumXW?url=http://www.environment.gov.au/parks/uluru/index.html|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. З пункту гледжання ўзросту і колькасці малюнкаў, наскальны жывапіс Аўстраліі супастаўляльны з пячорамі [[Пячора Ласко|Ласко]] і [[Пячора Альтаміра|Альтаміра]] ў [[Еўропа|Еўропе]]<ref>{{cite web |url = http://www.cultureandrecreation.gov.au/articles/indigenous/art/index.htm |title = Indigenous art |work = Australian Culture and Recreation Portal |publisher = Australia Government |access-date = 2010-09-26 |archive-url = https://www.webcitation.org/659dTrBuG?url=http://australia.gov.au/about-australia/australian-story/austn-indigenous-art |archive-date = 2 лютага 2012 |url-status = dead }}</ref><ref>{{cite web|author=Australia|url=http://australianmuseum.net.au/The-spread-of-people-to-Australia/|title=Australianmuseum.net.au|publisher=Australianmuseum.net.au|date=2011-07-01|access-date=2011-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/659dUodkP?url=http://australianmuseum.net.au/The-spread-of-people-to-Australia/|archive-date=2 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. === Даследаванне Аўстраліі і каланіяльны перыяд (1606—1900) === [[Файл:Captainjamescookportrait.jpg|thumb|злева|250px|Капітан [[Джэймс Кук]], які першым склаў карту ўсходняга ўзбярэжжа Аўстраліі]] Некаторыя аўтары спрабавалі даказаць, што еўрапейцы наведалі Аўстралію яшчэ ў XVI стагоддзі. І хоць тэорыі візіту еўрапейцаў да XVII стагоддзя працягваюць выклікаць шмат цікавасці, яны, як правіла, лічацца спрэчнымі і недастаткова абгрунтаванымі. Першымі з еўрапейцаў пабывалі ў Аўстраліі галандскія мараплаўцы [[Вілем Янсзан]] ([[1606]]) і [[Абель Тасман]] ([[1642]]). Для вывучэння новага кантынента — ''Новай Галандыі'' — [[Англія]] арганізавала шэраг экспедыцый (Уільяма Дампіра, [[1699]], і Дж. Кука, [[1770]]). Патрэба англійскай [[буржуазія|буржуазіі]] ў новых рынках, а таксама страта паўночнаамерыканскіх калоній вымусілі англійскі ўрад звярнуць увагу на Аўстралію. У [[1788]] англійскі капітан [[Артур Філіп]], які прыбыў у раён сіднэйскай бухты на чале [[Першы флот|11 караблёў са зняволенымі на борце]], заснаваў першае паселішча. Тэрыторыя была абвешчаная англійскай. Такім чынам распачалося актыўнае засяленне Аўстраліі высланымі. Адміністрацыя калоніі і ваенныя чыны захоплівалі лепшыя землі Паўднёва-Усходняй Аўстраліі, а тубыльцы, якія па ўзроўню свайго развіцця не маглі быць выкарыстаны ў якасці аб’екта эксплуатацыі, выцясняліся ў пустыні і фізічна нішчыліся. У пачатку ХІХ стагоддзя працэс вывучэння і асваення Аўстраліі ажывіўся. Англійскі мараплавец [[Мэцью Фліндэрс]] ў [[1801]]—[[1803]] гадах на працягу дзвюх экспедыцый абышоў Аўстралію з усіх бакоў. Ён прапанаваў новую назву гэтай зямлі — ''Аўстралія''. Адкрыццё велізарных паш і развіццё [[авечкагадоўля|авечкагадоўлі]] выклікалі прыток англійскага капіталу. Землі раздаваліся пераважна тым, хто меў значны капітал, г.зн. укаранялася буйное землеўладанне. Развіццё авечкагадоўлі выклікала вялікую патрэбу ў працоўнай сіле і ажывіла іміграцыю ў Аўстралію. Адкрыццё залатых радовішчаў у 1851 годзе справакавала сапраўдны іміграцыйны бум: калі ў 1851 г. у Аўстраліі было 438 тыс. чал., то 1861 ў выніку залатой ліхаманкі — ужо 1168 тыс. У 1-й палове ХІХ ст. Аўстралія пастаўляла на сусветны рынак толькі [[воўна|воўну]] і скуру. Са з’яўленнем рэфрыжэратарнага транспарту ў 2-й палове ХІХ ст. Аўстралія пачала вывозіць шмат мяса і масла, што стымулявала развіццё [[жывёлагадоўля|жывёлагадоўлі]]. === Самастойнасць і незалежнасць === У канцы ХІХ стагоддзя пасяленцы аўстралійскіх калоній запатрабавалі ўтварэння з асобных частак, якія карысталіся аўтаноміяй, адзінай федэрацыі. Англія падтрымала гэтую ідэю, спадзеючыся выкарыстоўваць яе ў сваіх імперыялістычных інтарэсах у раёне [[Ціхі акіян|Ціхага акіяна]]. 1 студзеня 1901 г. уступіў у сілу акт англійскага парламента аб стварэнні ''Аўстралійскага Саюза''. Федэрацыя ў складзе 6 штатаў, былых калоній, атрымала статус [[дамініён]]а. Быў створаны федэральны ўрад на чале з генерал-губернатарам. Аўстралійскі Саюз становіцца партнёрам Англіі па эксплуатацыі калоній. У 1906 калоніяй Аўстралійскага Саюза стала паўднёва-ўсходняя частка [[Востраў Новая Гвінея|Новай Гвінеі]], а пасля першай сусветнай вайны Аўстралія атрымлівае ад [[Ліга Нацый|Лігі Нацый]] мандат на кіраванне былой нямецкай калоніяй у [[Тэрыторыя Новая Гвінея|паўночна-ўсходняй частцы Новай Гвінеі]]. Новая Гвінея заставалася аўстралійскай калоніяй да 1975. Працоўны рух зарадзіўся ў Аўстралійскім Саюзе ў 2-й палове ХІХ ст. У 1890-х гг. паўстала [[Лейбарысцкая партыя Аўстраліі|лейбарысцкая партыя]], якая карысталася значным уплывам і ў 1904 сфармавала ўрад. У 1911-12, у процівагу ўмераным лейбарыстам, ствараюцца рэвалюцыйныя рабочыя арганізацыі. Адным з іх арганізатараў быў рускі рэвалюцыянер [[Фёдар Сяргееў|Арцём]]. У 1920 была заснавана [[Камуністычная партыя Аўстраліі|Кампартыя Аўстраліі]]. Вялікія забастоўкі адбыліся ў 1919-21, 1927, а таксама ў гады [[Вялікая дэпрэсія|Сусветнага эканамічнага крызісу 1929-33]]. У [[1931]] паводле [[Вэстмінстэрскі статут (1931)|Вестмінстэрскага Статута]] Аўстралія атрымала самастойнасць ад метраполіі. [[Файл:Prince Philip and Elizabeth II, 1954.jpg|thumb|Лізавета ІІ і яе муж [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|Філіп]] падчас візіту ў Аўстралію, 1954]] Падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] Аўстралія ўваходзіла ў антыфашысцкую кааліцыю дзяржаў. Аўстралія атрымала аўтаномію ад Вялікабрытаніі ва ўнутраных справах і знешніх адносінах у [[1942]]. Урад Аўстралійскага Саюза выступіў у ролі актыўнага саюзніка Англіі і [[ЗША]] ў іх дзеяннях у Азіі. Войскі Аўстралійскага Саюза прынялі ўдзел у вайне ў [[Малайскі архіпелаг|Малаі]], у [[карэйская вайна|карэйскай вайне 1950-53 гг.]] У 1951 Аўстралія разам з [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыяй]] заключыла дамову з ЗША аб узаемнай дапамозе ([[АНЗЮС]]). Урад Аўстралійскага Саюза пагадзіўся на выпрабаванне брытанскай [[атамная бомба|атамнай]] і [[вадародная бомба|вадароднай зброі]] на тэрыторыі краіны. У [[1967]] тубыльцам былі прадастаўлены ўсе грамадзянскія правы. У 1986 Аўстралійскі Акт, ратыфікаваны аўстралійскім і брытанскім парламентам, пазбавіў Вялікабрытанію апошніх магчымасцяў умяшальніцтва ў заканатворчасць і справы Аўстраліі. Пасля перамогі на выбарах у [[1993]] прэм’ер-міністр [[Пол Кітынг]] пацвердзіў сваё жаданне бачыць Аўстралію рэспублікай да 2000 года. У 1999 на [[Аўстралійскі рэферэндум (1999)|рэферэндуме]] была падтрымана ідэя пераходу ад канстытуцыйнай манархіі да рэспублікі. Аднак прайшло ўжо 20 гадоў, а форма праўлення ў Аўстраліі дагэтуль не змянілася: гэта звязана з асабістай папулярнасцю каралевы [[Лізавета II|Лізаветы ІІ]] сярод аўстралійцаў. == Палітыка == {{main|Палітыка Аўстраліі}} === Унутраная палітыка === Аўстралія (Аўстралійскі Саюз) — федэратыўная, парламенцкая канстытуцыйная [[манархія]]. Глава дзяржавы — кароль Вялікабрытаніі, прадстаўлены генерал-губернатарам (з [[28 сакавіка]] [[2014]] г. — [[Пітэр Косгроўв]]). Акрамя генерал-губернатара, кароль прызначае губернатараў для кожнага штата і адміністратараў для тэрыторый. Усе гэтыя чыноўнікі практычна не ўплываюць на мясцовую палітыку. Вышэйшы заканадаўчы орган — [[Парламент Аўстраліі]], які складаецца з [[Сенат]]а і [[палата прадстаўнікоў Парламента Аўстраліі|Палаты прадстаўнікоў]]. Галоўную ролю ў ажыццяўленні заканадаўчых функцый мае Палата прадстаўнікоў, 150 дэпутатаў якой абіраюцца ўсеагульным таемным галасаваннем тэрмінам на 3 гады. [[Файл:High Court of Australia (6769096715).jpg|thumb|Будынак Высокага суда Аўстраліі на беразе возера Грыфін, Канбера]] У сучаснай палітычнай сістэме Аўстраліі за ўладу змагаюцца дзве сілы: левацэнтрысцкая [[Аўстралійская лейбарысцкая партыя]] і так званая Кааліцыя, што складаецца з [[Ліберальная партыя Аўстраліі|Ліберальнай партыі]] і [[Нацыянальная партыя Аўстраліі|Нацыянальнай партыі]], паводле аўстралійскіх мерак, правацэнтрысцкіх. На парламенцкіх выбарах у ліпені [[2016]] г. перамогу атрымала Кааліцыя, якая сфармавала ўрад. Выканаўчую ўладу мае ўрад, прызначаны з ліку парламентарыяў, на чале з прэм’ер-міністрам, лідарам партыі, якая перамагла на выбарах. Цікава, што аўстралійскія прэм’еры нярэдка змяняюцца на працягу аднаго парламенцкага цыклу — так, прэм’ер [[Скот Морысан]] у жніўні 2018 змяніў на пасадзе [[Малкальм Тэрнбул|Малкальма Тэрнбула]]. Найважнейшыя судовыя рашэнні прымае [[Высокі суд Аўстраліі]]. Свой федэральны суд маецца ў кожным штаце. === Знешняя палітыка === Цягам апошніх дзесяцігоддзяў вернымі сябрамі і партнёрамі Аўстраліі застаюцца ЗША і [[Новая Зеландыя]], з якімі Аўстралія звязана дамовай [[АНЗЮС]]. У пачатку ХХІ стагоддзя важнасць набыў і азіяцкі дыпламатычны вектар: Аўстралія ладзіць стасункі з краінамі Паўднёва-Усходняй Азіі (АСЕАН) і Усходняй Азіі, што сталі яе найважнейшымі эканамічнымі партнёрамі. Таксама Аўстралія будуе адносіны з геаграфічнымі суседзямі па частцы свету, [[Акіянія|Акіяніі]], — праз [[Форум ціхаакіянскіх астравоў]]. Аўстралія аказвае істотную дапамогу краінам, якія развіваюцца, у тым ліку дзяржавам паўднёвай часткі Ціхага акіяна (каля 700 млн аўстр. дол. у год). === Беларуска-аўстралійскія адносіны === Адносіны паміж Рэспублікай Беларусь і Аўстраліяй устаноўлены ў 1992 годзе (Нота ад 9 студзеня 1992 г. «Пагадненне аб усталяванні дыпламатычных адносін паміж Рэспублікай Беларусь і Аўстраліяй»). 18 красавіка 2012 г. Пасол Рэспублікі Беларусь у Інданезіі і па сумяшчальніцтве ў Аўстраліі Уладзімір Лапата-Загорскі ўручыў даверчыя граматы Генерал-губернатару Аўстралійскага Саюза [[Квенцін Брайс]]. 26 чэрвеня 2013 г. адбыўся візіт намесніка Міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь Валянціна Рыбакова ў Аўстралію, а таксама шэраг сустрэч з прадстаўнікамі парламента Аўстраліі. 17 кастрычніка 2016 далейшае развіццё двухбаковых адносін абмеркавалі міністр замежных спраў Беларусі Уладзімір Макей і пасол Аўстраліі ў Расіі і Беларусі (па сумяшчальніцтве) Пітар Цеш<ref>{{cite web|url=https://www.sb.by/articles/belarus-i-avstraliya-khotyat-razvivat-dvustoronnie-otnosheniya.html|title=Беларусь и Австралия хотят развивать двусторонние отношения|publisher=sb.by|date=17.10.2016|lang=ru}}</ref>. == Адміністрацыйны падзел == [[Файл:Australia history.gif|thumb|Гісторыя тэрытарыяльнага падзелу]] Тэрыторыя — каля 7,7 млн км². Адміністрацыйна падзяляецца на шэсць штатаў — [[Новы Паўднёвы Уэльс]], [[Вікторыя (штат)|Вікторыя]], [[Квінсленд]], [[Паўднёвая Аўстралія]], [[Заходняя Аўстралія]], [[Тасманія]] і дзве тэрыторыі — [[Паўночная тэрыторыя|Паўночная]] і [[Аўстралійская сталічная тэрыторыя|Аўстралійская сталічная]], якія маюць свае парламенты (аднапалатны ў тэрыторыях і Квінслендзе, двухпалатны ў астатніх штатах) і ўрады і карыстаюцца значнай самастойнасцю. Кожны штат мае свайго прэм’ера, кожная тэрыторыя — галоўнага міністра. У прынцыпе, тэрыторыі карыстаюцца такой жа самастойнасцю, як і штаты, за выняткам таго, што Федэральны парламент можа перайначыць ці адмяніць законы, прынятыя парламентамі тэрыторый. У 1915 урад Аўстраліі выкупіў у штата Новы Паўднёвы Уэльс [[Тэрыторыя Джэрвіс-Бэй|тэрыторыю Джэрвіс-Бэй]], дзе былі размешчаны сталічны гандлёвы порт і ваенна-марская база. Джэрвіс Бэй — трэцяя тэрыторыя мацерыковай Аўстраліі. Таксама Аўстраліі належыць мноства астравоў і архіпелагаў у Ціхім і Індыйскім акіянах, аб’яднаных у сем заморскіх тэрыторый: [[Востраў Херд і Астравы Мак-Доналд]], [[Астравы Ашмор і Карцье]], [[Тэрыторыя астравоў Каралавага мора|астравы Каралавага мора]], [[Востраў Каляд]], [[Какосавыя астравы]], [[Востраў Норфалк]]. Тры першыя адзінкі не маюць сталага насельніцтва. Раней востраў Норфалк карыстаўся большай аўтаноміяй, аднак у 2015 ён быў ураўнаны ў правах з іншымі тэрыторыямі. Дыскусійным застаецца статус сёмай, [[Аўстралійская антарктычная тэрыторыя|Антарктычнай тэрыторыі]] — Аўстралія мае найзайздроснейшы антарктычны апетыт, прэтэндуючы на 40 % плошчы ледзянога мацерыка. == Насельніцтва == {{main|Насельніцтва Аўстраліі}} [[Файл:Population pyramid of Australia 2016.png|thumb|Полава-ўзроставая піраміда, 2016]] Летам 2018 года інфармацыйнае агенцтва АВС паведаміла, што насельніцтва Аўстраліі дасягнула 25 млн чалавек. У адрозненне ад большасці развітых краін свету, для Аўстраліі характэрны дадатны натуральны прырост, які ў 2018 склаў 4,7 на 1000 чалавек. Прыкладна такое ж значэнне і міграцыйнага прыросту дае агульны тэмп росту насельніцтва ў 1 % штогод. Тым не менш, і ў Аўстраліі назіраецца старэнне насельніцтва: доля дзяцей і падлеткаў да 15 гадоў складае 17,75 %, узрост сярэдняга аўстралійца — 38,8 гадоў. Для Аўстраліі характэрны адзін з найвышэйшых у свеце паказчыкаў працягласці жыцця (82,2 гады)<ref name="cia.gov">https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html |date=11 лістапада 2020 }}</ref>. [[Файл:Australian Residents by Country of Birth 2016 Census.png|thumb|left|Родныя краіны для сучасных перасяленцаў, 2016]] Гісторыя абумовіла перавагу імігрантаў і іх нашчадкаў над карэнным насельніцтвам — у асноўным гаворка ідзе аб перасяленцах з Вялікабрытаніі і [[Ірландыя|Ірландыі]], а таксама імігрантах з іншых еўрапейскіх краін. У канцы ХХ — пачатку ХХІ стагоддзя ў патоку мігрантаў асаблівую магутнасць набыла азіяцкая плынь, большая частка мігрантаў цяпер прыязджае з Кітая, [[Філіпіны|Філіпін]], Індыі. Па-за межамі Аўстраліі нарадзілася 26 % яе сённяшніх жыхароў, прычым у Вялікабрытаніі — усяго 3,9 %. Паводле перапісу 2016 года 5,6 % жыхароў Аўстраліі маюць кітайскае паходжанне, 2,8 % — індыйскае<ref>[https://web.archive.org/web/20170820120544/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/Lookup/by+Subject/2071.0~2016~Main+Features~Cultural+Diversity+Article~20 Cultural diversity in Australia, 2016]</ref>. Таксама ў Аўстраліі пражывае каля 80 тыс. рускіх, больш за 40 тыс. украінцаў, больш за 20 тыс. армян, больш за 40 тыс. латышоў, літоўцаў і эстонцаў. Абарыгены з’явіліся ў Аўстраліі 60 тыс. гадоў таму і напярэдадні прыбыцця Джэймса Кука стракатай групай плямёнаў — каля 250 моў! — засялялі ўвесь кантынент. У наш час абарыгены захавалі традыцыйны лад жыцця ў Паўночнай тэрыторыі, аднак усё большая іх колькасць жыве ў гарадах. Перапіс 2016 налічыў каля 650 тыс. карэнных жыхароў, або 2,8 %, і гэта амаль удвая больш, чым на пачатку ХХІ ст. Справа ў тым, што раней абарыгены падвяргаліся дыскрымінацыі, і адносіцца да карэннай супольнасці часта было нявыгадна ў плане пошуку працы або магчымасцяў адукацыі. Па звестках перапісу 2016 года, англійская мова з’яўляецца адзінай гутарковай мовай для амаль 72,7 % насельніцтва. Наступнымі найбольш распаўсюджанымі мовамі, на якіх размаўляюць дома, з’яўляюцца дзве формы кітайскай: [[Паўночнакітайская мова|мандарын]] (2,5 %) і [[Кантонскі дыялект|кантонская]] (1,2 %), арабская (1,4 %), в’етнамская (1,2 %) і італьянская (1,2 %). Значная частка мігрантаў першага і другога пакалення двухмоўная. Аўстралія — секулярызаваная краіна, аднак рэлігія ў грамадстве тут мае немалое значэнне, падчас перапісу 2016 толькі 30 % аўстралійцаў заявілі аб сваёй абыякавасці да рэлігіі. 55 % жыхароў краіны — хрысціяне (дзве пятых — каталікі, тры пятых — пратэстанты, у тым ліку англікане); па 2,5 % складаюць мусульмане і будысты, яшчэ 2 % — індуісты. [[Файл:Sydney Opera house 3.jpg|thumb|Сідней]] Аўстралія адносіцца да ліку найбольш слабазаселеных краін свету, па паказчыку шчыльнасці насельніцтва (3,3 чал/км²) апярэджваючы толькі Манголію і [[Намібія|Намібію]]. У адпаведнасці з картай выпадзення ападкаў, найгусцей заселеныя ўсходняе ўзбярэжжа, а таксама паўднёва-ўсходні і паўднёва-заходні куткі кантынента. Аўстралія — вельмі ўрбанізаваная нацыя: удзельная вага гарадскога насельніцтва тут дасягае 86 %. Найбуйнейшыя гарады: [[Сідней]] (5,1 млн чал.), [[Мельбурн]] (4,9 млн чал.), [[Брысбен]] (2,4 млн чал.), [[Перт (Аўстралія)|Перт]] (2 млн чал.), [[Адэлаіда]] (1,33 млн чал.), [[Канбера]] (410 тыс. чал.).<ref>http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/latestProducts/3218.0Media%20Release12016-17?OpenDocument {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180425114533/http://www.abs.gov.au/ausstats/abs@.nsf/latestProducts/3218.0Media%20Release12016-17?OpenDocument |date=25 красавіка 2018 }}</ref> Для ўсіх вялікіх гарадоў характэрны рост насельніцтва ў асноўным за кошт міграцыйнага складніка. А хутчэй за ўсіх растуць Мельбурн і Брысбен. == Эканоміка == {{main|Эканоміка Аўстраліі|Сельская гаспадарка Аўстраліі}} Аўстралія — высокаразвітая індустрыяльна-аграрная краіна з рынкавай эканомікай. Эканамічнае развіццё характарызуецца стабільнасцю і ўстойлівасцю. Ключавая роля ў эканоміцы належыць горназдабыўной і сельскагаспадарчай галінам, у значнай ступені арыентаваным на знешнія рынкі: пры долі 3,6 і 5 % у ВУП на іх прыпадае большая палова экспарту. На працягу першых двух дзесяцігоддзяў ХХІ ст. Аўстралія дэманстравала няўхільны эканамічны рост (каля 3,3 % у год) і нават адзначылася як адзіная развітая краіна, што не пацярпела ад Сусветнага крызісу 2008—2009. Аднак у 2018 год Аўстралія ўступіла з рызыкай атрымаць адмоўныя паказчыкі, выкліканай рэзкім падзеннем сусветных коштаў на асноўныя экспартныя тавары. Грашовая адзінка — [[аўстралійскі долар]] (1 аўстр. дол. = 0,71 дол. ЗША)<ref>https://www.banki.ru/products/currency/aud/</ref>. [[ВУП]] складае каля 2000 млрд аўстр. дол. (1500 млрд дол. ЗША), узровень [[інфляцыя|інфляцыі]] — каля 1-2 %, беспрацоўе — каля 5,6 %<ref name="cia.gov"/>. Аўстралійская Фондавая біржа — дзявятая ў свеце. [[Файл:Panorama of Mount Isa, Queensland.jpg|thumb|left|[[Маўнт-Айза]], цэнтр каляровай металургіі]] '''Горназдабыўная прамысловасць''' абапіраецца на запасы разнастайных карысных выкапняў: [[вугаль]], [[прыродны газ]], [[уранініт|уранавыя]], [[жалезныя руды|жалезныя]], поліметалічныя руды, [[баксіты]], [[свінец]], [[медзь]], [[каштоўныя металы]], [[алмаз]]ы і да т.п.; і мае вядучую ролю ў фарміраванні экспарту краіны. Па здабычы баксітаў і алмазаў Аўстралія першая ў свеце. '''Апрацоўчая прамысловасць''' скіравана на ўнутраны рынак. Галоўныя галіны апрацоўчай прамысловасці: машынабудаванне і металаапрацоўка, харчовая, хімічная і нафтаперапрацоўчая, чорная і каляровая металургія, выдавецка-паліграфічная. Машынабудаўнічы сектар моцна пацярпеў у 2010-х: у 2016—2017 былі закрыты аўстралійскія заводы Форда, Таёты і мясцовай маркі [[Holden|Холдэн]]<ref>https://www.abc.net.au/news/2017-10-03/toyota-car-production-ends-altona-after-50-years-manufacturing/9007624</ref>. У энергетыцы асноўная роля належыць вугалю, на якім працуюць цеплавыя электрастанцыі. Хутка развіваецца сонечная і ветравая энергетыка. Аўстралія — адзіны населены мацярык, дзе няма АЭС. [[Файл:Murray Grey cows and calves.JPG|thumb|Мясная буйная рагатая жывёла, [[Новы Паўднёвы Уэльс]]]] '''Сельская гаспадарка''' з’яўляецца адной з ключавых галін эканомікі Аўстраліі. Нягледзячы на постіндустрыяльны характар эканомікі, у аграрным сектары з сумежнымі галінамі ствараецца 12 % ВУП Аўстраліі, а іх прадукцыя займае другое месца ў экспарце краіны (пасля прадукцыі здабыўной прамысловасці). Вядучае месца ў сельскай гаспадарцы займае [[жывёлагадоўля]]. Аўстралія — найбуйнейшы ў свеце вытворца і пастаўшчык высакаякаснай воўны, а таксама адзін з асноўных экспарцёраў мясамалочных прадуктаў, пшаніцы, цукру. Развіваецца турызм, у 2015 Аўстралію наведала 7,4 млн замежнікаў. Аднак яшчэ больш падарожнічаць па Зялёным кантыненце любяць самі аўстралійцы — 73 % турысцкіх паслуг прыходзіцца на ўнутраны рынак. У транспартных перавозках найважнейшая роля належыць аўтамабільнаму транспарту. Аўстралія мае сетку сучасных аўтадарог, гусцейшую ва ўсходніх раёнах. Практычна кожная сям’я мае некалькі аўтамабіляў. Вываз карысных выкапняў да экспартных партоў ажыццяўляецца чыгункамі. Таксама грузавымі і пасажырскімі чыгуначнымі перавозкамі злучаныя паміж сабой найбуйнейшыя гарады. У Аўстраліі каля 300 аэрапортаў. Знешнія пасажырскія сувязі — праца выключна паветранага транспарту, а вось марскі транспарт адказны за вываз экспартнай прадукцыі. У 2016 Аўстралія экспартавала прадукцыі на чвэрць трыльёна долараў і мела дадатны гандлёвы баланс (+ 10 млрд). Больш за палову аўстралійскага экспарту тавараў прыходзіцца на прадукцыю здабыўной прамысловасці (асноўныя артыкулы: вугаль, жалезная руда, [[Звадкаваны прыродны газ|звадкаваны газ]] і золата). Яшчэ каля 20 % экспарту — справа аграрнага сектара (пшаніца, віно, ялавічына, ячмень). Варта адзначыць, што сумарная доля ў экспарце традыцыйных урана, баксітаў і воўны сёння не перавышае 5 %. Асноўныя пакупнікі аўстралійскай прадукцыі: Кітай (32 %), Японія, Паўднёвая Карэя<ref>http://atlas.cid.harvard.edu/explore/?country=14&partner=undefined&product=undefined&productClass=HS&startYear=undefined&target=Partner&year=2016</ref>. У імпарце пераважаюць машыны, абсталяванне і транспартныя сродкі, нафтапрадукты, тавары шырокага спажывання, хімічныя тавары, медыкаменты. Асноўныя пастаўшчыкі: Кітай, ЗША, Японія. Аб’ёмы двухбаковага гандлю паміж [[Беларусь|Беларуссю]] і Аўстраліяй у апошнія 5 гадоў{{калі?}} вагаліся ад 10 да 35 мільёнаў даляраў ЗША. Пік гандлю прыходзіўся на 2011—2012 гг. Аснову беларускага экспарту ў Аўстралію складаюць калійныя ўгнаенні (83 %), шкловалакно, мэбля; аўстралійскага ў Беларусь — медыцынскія тавары, віно і садавіна, воўна<ref>https://export.by/australia {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210415195607/https://export.by/australia |date=15 красавіка 2021 }}</ref>. == Культура == [[Файл:Bradshaw rock paintings.jpg|thumb|Наскальны жывапіс, Брэдшоў, Заходняя Аўстралія]] Аўстралійскія абарыгены вядомыя самымі старажытнымі ў свеце ўзорамі наскальнага мастацтва, найдаўнейшым з якіх больш за 60 000 гадоў, распаўсюджанымі па ўсім кантыненце. Нацыянальнае свята — Дзень Аўстраліі ([[26 студзеня]]). У гэты дзень у [[1788]] было заснавана першае еўрапейскае паселішча. Пачынаючы з гэтага года аўстралійская культура знаходзіцца пад моцным уплывам англа-кельцкай заходняй культуры. Асаблівасць аўстралійскай культуры сярод іншых вестэрнізаваных культур надаюць прырода кантынента і абарыгенныя культуры. З сярэдзіны XX стагоддзя на аўстралійскую культуру ўзмацніўся ўплыў амерыканскай поп-культуры, у прыватнасці праз кіно і тэлебачанне. Іншыя культурныя запазычанні ідуць з суседніх азіяцкіх краін і ў выніку маштабнай іміграцыі з не-англамоўных краін. Шырока развітыя сродкі масавай інфармацыі. Аўстралія займае адно з вядучых месцаў у свеце па колькасці перыядычных выданняў на душу насельніцтва. == Адукацыя == У краіне існуе абавязковая адукацыя для дзяцей ад 6 да 15 гадоў. Дзейнічаюць 39 універсітэтаў, 35 каледжаў, а таксама 4 інстытуты. Агульная колькасць студэнтаў ВНУ — звыш 700 тыс. чал. (з іх замежных студэнтаў — 174 тыс. чал.). == Узброеныя сілы == Ваенныя расходы Аўстраліі з’яўляюцца [[Спіс краін паводле ваенных расходаў|дванаццатымі па памеры ў свеце]]. Узброеныя сілы — каля 65 тыс. чал., уключаючы рэзервістаў. Фармуюцца на кантрактнай аснове. == Гл. таксама == * [[Пустыня Гібсана]] * [[Пустыня Сімпсан]] * [[Камуністычная партыя Аўстраліі (сучасная)]] * [[Аўстралійскі рэферэндум (1999)]] == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|2|||91-97}} * Гардзіенка Н. Беларусы ў Аўстраліі: Да гісторыі дыяспары. Мн.: Беларускі кнігазбор, 2004. — 468 с. — (Бібліятэка Бацькаўшчыны: кн. 3). * Галай И. П., Жучкевич В. А., Рылюк Г. Я. Физическая география материков и океанов. Ч. 2. — Мн.: Университетское, 1988. {{ref-ru}} * Притула Т. Ю., Ерёмина В. А., Спрялин А. Н. Физическая география материков и океанов. — М.: ВЛАДОС, 2003. {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commons|Australia|Аўстралія}} * [http://www.australia.gov.au/ Урад Аўстраліі]{{ref-en}} * [http://www.virtualoceania.net/australia/photos/ Фатаграфіі Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.immi.gov.au/ Дэпартамент іміграцыі і грамадзянства] {{ref-en}} * [http://www.dfat.gov.au/geo/australia/index.html Міністэрства замежных спраў і гандлю — інфармацыя пра краіну] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050110034411/http://www.dfat.gov.au/geo/australia/index.html |date=10 студзеня 2005 }} {{ref-en}} * [http://www.nla.gov.au/ Нацыянальная бібліятэка Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.nma.gov.au/ Нацыянальны музей Аўстраліі] {{ref-en}} * [http://www.russia.embassy.gov.au/mscwrussian/home.html Пасольства Аўстраліі ў Маскве] {{ref-ru}} {{Аўстралія ў тэмах}} {{Акіянія}} {{Садружнасць нацый}} {{Каралеўствы Садружнасці}} {{Краіны ў Каралавага мора}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Аўстралія| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Канстытуцыйныя манархіі]] [[Катэгорыя:Англамоўныя краіны і тэрыторыі]] c21gq6w1gjgwbmm7xlq1wj1dvs8mxms 0 2054 5143832 5070371 2026-05-20T00:51:50Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143832 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Карскі}} {{Навуковец}} '''Яўхім Фёдаравіч Ка́рскі''' ({{ВДП}}) — філолаг-славіст, заснавальнік беларускага навуковага мовазнаўства і літаратуразнаўства, этнограф, фалькларыст, палеограф. Акадэмік Пецярбургскай АН (1916, член-карэспандэнт 1901), правадзейны член [[Інбелкульт]]а (1922), Чэшскай АН (1929). == Біяграфія == Нарадзіўся ў праваслаўнай сям’і са збяднелай шляхты настаўніка Ф. Карскага і дачкі праваслаўнага [[дыякан]]а М. Навіцкай. Спачатку насіў прозвішча маці<ref>Янковяк, М. Прафесар Яўхім Карскі — рэктар Імператарскага Варшаўскага універсітэта / Міраслаў Янковяк // ARCHE. — 2010. — № 4. — С. 300 [На падставе размовы аўтара з В. Карпелюком — дырэктарам музея Я. Карскага пры 1-й Гродзенскай гімназіі імя Я. Купалы].</ref>. Па нацыянальнасці бацькі былі беларусамі, што відаць з пазнейшай зацемкі самога Карскага пра тое, што ён «прыродны беларус». Гадаваўся Я. Карскі ў вельмі вялікай сям’і — 8 дзяцей<ref>Тумаш, В. Яўхім Карскі: жыцьцё, навуковая спадчына, пагляды (1861—1931) // Тумаш, В. Выбраныя працы / Вітаўт Тумаш. — Мн.: [б. в.], 2002. — 246 с. — С. 143. — (Бібліятэка часопіса «Беларускі Гістарычны агляд», Серыя Досьледы). — ISBN 978-5272-09-2.</ref>. Пачатковую адукацыю Я. Карскі атрымаў у Ятранскай народнай школе ў [[Бярозавец|Беразаўцу]], сярэднюю — у [[Мінская духоўная семінарыя|Мінскай духоўнай семінарыі]], дзе вучыўся 10 гадоў і скончыў яе ў 1881 годзе. У 1881—1885 гадах вучыўся ў [[Нежынскі гісторыка-філалагічны інстытут|Нежынскім гісторыка-філалагічным інстытуце]] імя князя Безбародкі, дзе рыхтавалі настаўнікаў для гімназій. У інстытуце пад кіраўніцтвам прафесара [[Раман Фёдаравіч Брант|Р. Ф. Бранта]] напісаў сваю першую кнігу, прысвечаную гукавому ладу і марфалогіі беларускай мовы — «Обзор звуков и форм белорусской речи». Пасля заканчэння інстытута Я. Карскі да 1893 года выкладаў рускую мову і літаратуру, а таксама царкоўнаславянскую мову ў [[Віленскае рэальнае вучылішча|Віленскім рэальным вучылішчы]]<ref>Карский, Е. Ф. Белорусы: в 3 т. Т. 1 / Е. Ф. Карский; Уступ. артыкул М. Г. Булахава, прадм. да першага тома і камент. В. М. Курцовай, А. У. Унучака, І. У. Чаквіна. — Мн.: БелЭн, 2006. — 656 с.: 2 карт. — С. 9. — (Помнікі гістарычнай думкі Беларусі). — ISBN 985-11-0360-8.</ref>. Працаваў сакратаром (1885-89) і выбарным членам гаспадарчага камітэта гімназіі (1890-92). Паспяхова здаў магістарскі экзамен (17.9.1891). 23 кастрычніка 1893 абараніў магістарскую дысертацыю «Да гісторыі гукаў і форм беларускай гаворкі»; савет [[Кіеўскі ўніверсітэт|Кіеўскага ўніверсітэта]] прысудзіў Я. Карскаму вучоную ступень [[магістр]]а рускай мовы і славеснасці за даследаванні беларускай мовы — першая ў гісторыі дысертацыя па беларускім мовазнаўстве. З 2 студзеня 1893 выкладаў [[руская мова|рускую мову]] ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]]. Пазней таксама выкладаў славянскую палеаграфію, рускую дыялекталогію, граматыку царкоўнаславянскай мовы. 26 чэрвеня 1894 абраны на пасаду экстраардынарнага прафесара Варшаўскага ўніверсітэта і загадчыка кафедры рускай і царкоўнаславянскай мовы і гісторыі рускай літаратуры. 14 лютага 1897 стаў ардынарным прафесарам. З 1902 дэкан гісторыка-філалагічнага факультэта, у 1905-10 рэктар Варшаўскага ўніверсітэта, двойчы пераабраны на пасаду (1905, 1908). Паводле непацверджаных звестак, падаў у адстаўку ў знак пратэсту супраць палітыкі міністра Касо. У 1915-16 працаваў у [[Растоў-на-Доне|Растове-на-Доне]], выкладаў у [[Растоўскі ўніверсітэт|Растоўскім універсітэце]] (былы Варшаўскі ўніверсітэт). У 1905-17 рэдактар «Русского филологического вестника». 3 1917 года ў [[Мінск]]у, удзельнік беларускага нацыянальнага руху, дэлегат і ганаровы старшыня [[Першы ўсебеларускі з'езд|Першага ўсебеларускага з’езда]]. Ледзьве пазбег арышту пры разгоне з’езду, з’ехаў у [[Петраград]]. З-за эканамічнай разрухі ў Петраградзе вярнуўся ў Мінск. Прызначаны настаўнікам на [[Мінскія беларускія настаўніцкія курсы (1918)]], якія ўзначальваў [[Я. Лёсік]]ам і потым былі ператвораны ў [[Мінскі беларускі педагагічны інстытут]], дзе прафесарам стаў Я. Карскі. У маі 1919 Народны камісарыят асветы Літоўска-Беларускай ССР адхіліў Я. Карскага ад пасады прафесара Мінскага педінстытута, ён быў арыштаваны надзвычайнай камісіяй ЧК, але ненадоўга.<ref>Пратоколы паседжанняў агульнага сходу расійскай акадэміі навук 5.5.1919, § 141.</ref> Я. Карскі займаў пасаду старшыні арганізацыйнай камісіі па адкрыцці ў Мінску [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], удзельнічаў у распрацоўцы статута [[Інбелкульт]]а. Летам 1921<ref name="паводле YanuTsvir 2001">паводле [YanuTsvir 2001]</ref>{{efn|Іначай, 1919, лета, паводле [RublSkal 2006].}} назаўсёды пераехаў у Петраград, «каб ніколі больш не ўбачыць Бацькаўшчыны».<ref>[RublSkal 2006]</ref> Адзін з арганізатараў акадэмічнай навукі. Член праўлення і прэзідыума АН, дырэктар Музея антрапалогіі і этнаграфіі, супрацоўнік універсітэцкага Навукова-даследчага інстытута, рэдактар «Известий Отделения русского языка и словесности» Расійскай АН. У 1922 стаў поўным членам Інстытуту беларускай культуры. Падараваў сваю бібліятэку новастворанаму Беларускаму дзяржаўнаму ўніверсітэту. Удзельнічаў у Першым міжнародным кангрэсе славянскіх географаў і этнографаў (Прага, 1924). У 1926 г. наведаў з навуковай камандзіроўкай [[Польшча|Польшчу]], [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]], [[Югаславія|Югаславію]]. Навуковая справаздача з камандзіроўкі была высока ацэнена АН СССР, але палітычны неканфармізм справаздачы стаў дадатковай падставай для далейшых палітычных наступстваў. У снежні 1926 г. адмовіўся прэтэндаваць на прапанаваную яму пасаду віцэ-прэзідэнта АН СССР. З 1927 г. стаў цэллю распачатай вострай палітычнай крытыкі, у газетах «[[Звязда (1917)|Звязда]]» (Менск) і «Правда» (Масква). Яго членства ў АН СССР пастаўлена пад пытанне (13.4.1927). Спрабаваў абараніць сябе ў друку, але не атрымаў газетнай плошчы, хоць і карыстаўся пэўнай палітычнай падтрымкай вярхоў. У верасні 1930 г.<ref name="паводле YanuTsvir 2001"/>{{efn|Або ў 1929, паводле [RublSkal 2006].}} быў раптоўна зняты з пасады дырэктара Музея антрапалогіі і этнаграфіі. Аўтар артыкулаў па гісторыі беларускай літаратуры і культуры ў беларускім перыядычным друку. Супрацоўнічаў з беларускім фалькларыстамі і этнографамі [[П. Шэйн]]ам, [[М. Нікіфароўскі]]м, [[Еўдакім Раманаў|Е. Раманавым]], падтрымліваў першыя беларускія выдавецтвы, «[[Наша ніва (1906)|Нашу ніву]]», [[Беларускі навукова-літаратурны гурток]] студэнтаў Пецярбургскага ўніверсітэта. Перапісваўся з [[Я. Купала]]м, [[Я. Колас]]ам, [[М. Гарэцкі]]м, [[С. Некрашэвіч]]ам, [[І. Замоцін]]ым, [[Я. Хлябцэвіч]]ам, [[М. Шчакаціхін]]ым. Мужам дачкі Я. Карскага Наталлі быў [[Віктар Іванавіч Баркоўскі|В. І. Баркоўскі]]. [[Файл:Магіла Яўхіма Карскага на Смаленскіх могілках.jpg|thumb|Магіла Яўхіма Карскага на [[Смаленскія праваслаўныя могілкі|Смаленскіх могілках]] у Пецярбургу]] Пахаваны на [[Смаленскія праваслаўныя могілкі|Смаленскіх могілках]] у [[Ленінград]]зе. == Навуковая дзейнасць == Яўхім Карскі — аўтар больш як 1000<ref>Беларуская мова : энцыклапедыя. — Мінск, 1994. — С. 256.</ref> прац па [[славістыка|славістыцы]], [[беларусістыка|беларусістыцы]] і [[русістыка|русістыцы]], у т.л. даследаванняў па гісторыі беларускай мовы, дыялекталогіі, фальклоры, этнаграфіі, гісторыі беларускай літаратуры і інш. Сваё першае філалагічнае даследаванне (артыкул) апублікаваў у «Рускім філалагічным весніку» (1883). Падштурхнуты адсутнасцю навуковай распрацоўкі [[Беларуская мова|беларускай мовы]], выдаў у 1885 першую значную навуковую працу «Агляд гукаў і форм беларускай гаворкі» (публікацыя насіла дату 1886). У [[1888]] апублікаваў «Граматыку старой царкоўнаславянскай мовы ў параўнанні з рускай мовай». Граматыка перавыдавалася 19 разоў, да самага кастрычніка [[1917]]. Падрыхтаваў «Праграму для збору асаблівасцей беларускіх гаворак» (1897 і 1916). Вывучаў мясцовыя беларускія гаворкі па помніках пісьменнасці і па этнаграфічных камандзіроўках, асабліва па [[Гродзеншчына|Гродзеншчыне]], [[Віленшчына|Віленшчыне]], [[Міншчына|Міншчыне]]. У запісах фальклорных твораў («Беларускія песні с. [[Беразавец (Карэліцкі раён)|Беразавец]] Навагрудскага пав. Мінскай губ.»,1884-85; «Беларускія песні в. [[Навасёлкі-Затрокскія]] Віленскай губ. Трокскага пав.», 1889) дакладна перадаў асаблівасці мясцовых гаворак. Аўтар даследаванняў па гісторыі рускай і ўкраінскай моў, славянскай палеаграфіі («Славянская кірылаўская палеаграфія», 1928, факсімільнае выд. 1979). Выдаваў старажытныя помнікі гісторыі і літаратуры («Лаўрэнцьеўскі летапіс», «Руская праўда»). [[Файл:Карский. Белорусы. Т. I. Введение в изучение языка и народной словесности.jpg|міні|злева|Тытульны аркуш першага тома «Беларусаў»]] [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|Карта беларускіх гаворак (1903)]] Адна з найбольш значных прац Я. Карскага «[[Беларусы (Карскі)|Беларусы]]» (т. 1-3, 1903-22, у 7 вып.; перавыд. вып. 1-3. М., 1955-56) вышэйшае дасягненне еўрапейскай славістыкі канца ХІХ — пач. ХХ ст., фактычна энцыклапедыя беларусазнаўства.<ref>Г. Кісялёў, В. Скалабан (ЭГБ 1997)</ref> На аснове глыбокага, комплекснага параўнальна-гістарычнага абагульнення фактычнага матэрыялу навукова абгрунтаваў нацыянальную самабытнасць [[беларусы|беларусаў]] як самастойнага славянскага народа, які стварыў сваю багатую і арыгінальную культуру, мае старажытныя традыцыі. У т. 1 «Уводзіны да вывучэння мовы і народнай славеснасці» (Варшава, 1903, Вільня, 1904) даследаваў паходжанне беларускага народа. <blockquote>Въ настоящее время простой народъ въ Бѣлоруссіи не знаетъ этого названія. На вопросъ: кто ты? простолюдинъ отвѣчаетъ — русскій, а если онъ католикъ, то называетъ себя либо католикомъ, либо полякомъ; иногда свою родину назоветъ Литвой, а то и просто скажетъ, что онъ «тутэйшій» (tutejszy) — здѣшній, конечно противополагая себя лицу, говорящему по-великорусски, какъ пришлому въ западномъ краѣ. ''Е. Ѳ. Карскій''. — Бѣлоруссы. Т. I, гл. V., с. 116.</blockquote> Прарадзімай славян Я. Карскі лічыў [[Палессе]] (басейн [[Прыпяць|Прыпяці]], верхняга Нёмана і ніжняй Бярэзіны), вызначыў час фарміравання беларускай народнасці (ХII-XV ст.), сцвярджаў, што ў аснову беларускай народнасці ляглі плямёны [[дрыгавічы|дрыгавічоў]], [[радзімічы|радзімічаў]] і [[крывічы|крывічоў]], прыйшоў да вываду, што беларусы былі аўтахтонамі на сваіх землях. Акрэсліў этнічныя межы беларускага народа, даў этнаграфічную карту Беларусі пач. ХХ ст., асвятліў важнейшыя этапы гісторыі беларускай мовы, яе спецыфічныя асаблівасці і ўзаемасувязі з рускай, украінскай, польскай, літоўскай і іншымі мовамі, вызначыў асноўны фонд рукапісаў і помнікаў пісьменства беларускага паходжання. У т. 2 «Мова беларускага племені» (вып. 1-3, 1908-12) абгрунтаваў вучэнне пра гукавы і граматычны лад старабеларускай і сучаснай беларускай мовы ў яе народна-дыялектнай і літаратурнай формах. Т. 3 «Нарысы славеснасці беларускага племені» складаецца з 3 выпускаў. У вып. 1 «Народная паэзія» (1916) асветлена гісторыя развіцця беларускага фальклору, ахарактарызаваны асноўныя жанры і віды народнай паэзіі беларусаў; даследаваны культурны стан плямён, якія склалі аснову беларускай народнасці, паказаны іх сямейныя і грамадскія ўзаемаадносіны, апісаны жыллё, ежа, заняткі, побыт, светапогляд, рэлігійныя вераванні, мова, міфалогія, выказаны думкі пра ўзнікненне народнай паэзіі і яе асаблівасці ў старажытнасці; у цеснай сувязі з паказам асаблівасцей абрадаў і звычаяў разгледжаны разнастайныя фальклорныя жанры — [[замовы]], [[абрадавыя песні|абрадавыя]] і бытавыя песні, прыпеўкі, прыказкі і прымаўкі, [[загадка|загадкі]], [[Беларускія казкі|казкі]]; прасочаны сляды гераічнага эпасу, паказана сувязь беларускага фальклору з фальклорам рускага і ўкраінскага народаў. У вып. 2 «Старая заходняруская пісьменнасць» (1921) прааналізаваны помнікі старажытнай беларускай літаратуры XIV—XVIII ст., найбольш поўна паказана літаратурна-мастацкая спадчына беларускага народа, раскрыты культурна-гістарычныя перадумовы зараджэння пісьменнасці на старабеларускай мове, даследавана як перакладная, так і арыгінальная літаратура. Выд. 3 «Мастацкая літаратура на народнай мове» (1922) прысвечаны беларускай літаратуры ХІХ — пач. ХХ ст., звязанай з беларускім адраджэннем новага перыяду. Каля 1919-20 Я. Карскі часткова (каля 20 %) надрукаваў «Беларусаў» па-беларуску ў газетах «Звон» і «Беларусь». У сваіх даследаваннях Я. Карскі паспяхова развіваў прынцыпы культурна-гістарычнай школы, зрабіў значны ўклад у многія галіны гістарычных ведаў, у т.л. у спецыяльныя гістарычныя навукі — крыніцазнаўства, палеаграфію, археаграфію. Навуковая спадчына Я. Карскага не страціла і сёння сваёй значнасці, яна з’яўляецца асновай для далейшай распрацоўкі беларусазнаўства. == Прызнанне == * Лаўрэат Ламаносаўскай прэміі (1901) * Член-карэспандэнт Імператарскай Акадэміі навук (1901) * Акадэмік Пецярбургскай (1916) і Чэшскай (1926) акадэмій навук. * Ганаровы член Віцебскай губернскай вучонай архіўнай камісіі. == Працы == * Обзор звуков и форм белорусской речи. — Москва, 1886. — Известия Историко-филологического Института в Нежине, том X.{{efn|У выпадку старых публікацый, сапраўдная дата можа адрознівацца ад той, што пазначана на вокладцы}} * Грамматика древнего церковнославянского языка сравнительно с русским (курс средних учебных заведений). — Вильна, 1888—1900, Варшава, 1901—1916, Сергиев Посад, 1917. * К истории звуков и форм белорусской речи. — Варшава, 1893. — Магистерская диссертация. * К вопросу о разработке старого западнорусского наречия. — Вильна, 1893. * Что такое древнее западнорусское наречие?. — Труды Девятого археологического съезда в Вильне, 1893. * О языке так называемых литовских летописей. — Варшава, 1894. * Особенности письма и языка Мстиславова Евангелия. — Русск. Филолог. Вестн., 1895. * Образцы славянского кирилловского письма с Х по XVIII век. — Варшава, 1901. * Очерк славянской кирилловской палеографии. — Варшава, 1901. * Славянская кирилловская палеография. [S.l.], 1928. :: перавыдадзена ў: Карский Е. Ф. Славянская кирилловская палеография. M., 1979. === «Беларусы» === {{асноўны артыкул|Беларусы (Карскі)}} * Белорусы. Т. I. Введение в изучение языка и народной словесности. — Варшава, 1903. :: Перавыдадзена: Белорусы. Т. I. Введение в изучение языка и народной словесности. — Вильна, 1904. * Белорусы. Т. II. Язык белорусского племени. В. 1. — [S.l.], 1908. * Белорусы. Т. II. Язык белорусского племени. 2. Исторический очерк словообразования и словоизменения в белорусском наречии. — [S.l.], 1911. * Белорусы. Т. II. Язык белорусского племени. 3. Очерки синтаксиса белорусского наречия. Дополнения и поправки. — [S.l.], 1912. * Белорусы. Т. III. Очерки словесности белорусского племени. 1. Народная поэзия. — Москва, 1916. * Белорусы. Т. III. Очерки словесности белорусского племени. 2. Старая западнорусская литература. — Петроград, 1921. * Белорусы. Т. III. Очерки словесности белорусского племени. 3. Художественная литература на народном наречии. — [S.l.], 1922. :: Перавыдадзена цалкам: Белорусы: Т. 1 — 3. — Москва, 1955—1956. == Ацэнкі == Фундаментальная сямітомная праца Я. Карскага «[[Беларусы (Карскі)|Беларусы]]» лічыцца ''«энцыклапедыяй беларускага мовазнаўства, унікальнай па ахопу і глыбіні матэрыялу»'' ([[М. С. Дзяржавін]])<ref>[Bulakh 2006] с. 10</ref>, ''«непараўнальнай паводле вычарпальнасці з кожным іншым даследаваннем славянскіх народаў»'' (Ляпуноў)<ref>[Bulakh 1981] с. 31</ref>. Гэтая праца ўпершыню навукова абвергла канцэпцыю моўнай ідэнтычнасці [[руская мова|рускай]] і [[старабеларуская мова|старабеларускай моў]], упершыню навукова пацвердзіла існаванне і адметнасць уласна беларускай нацыі, паказала свету багацце беларускай традыцыйнай культуры. Гэтая праца ''«адкрыла вочы беларусам, дазволіла ім убачыць сябе сапраўднай нацыяй»'',<ref>[YanuTsvir 2001] с. 19</ref>, паставіла беларусаў у пач. 20 ст. ''«нечакана на чале ўсіх славянскіх народаў у навуковых ведах пра сваю мову»'' (гісторык [[В. Тумаш]]).<ref>[KUC 2006] с. 23</ref> Я. Карскі апісваўся сучаснікамі як асоба надзвычайнай працаздольнасці, акуратнасці, арганізаванасці, асабістай стрыманасці, навуковец высокай добрасумленнасці. Яго ўнёсак у славістыку, асабліва ў яе беларускую частку, быў надзвычай вялікім. Першыя значныя перагляды поглядаў Карскага на развіццё царкоўнаславянскай мовы і рускай мовы былі прапанаваны значна пазней,<!--1970-я?--> [[В. В. Вінаградаў|В. В. Вінаградавым]]. Погляды Карскага на беларускія этнічныя гісторыю і тэрыторыю пераглядаліся [[В. К. Бандарчык]]ам (каля 1998—1999). Значныя дапаўненні да выкладзенай Карскім гісторыі [[вусны фальклор|вуснага фальклору]] былі зроблены [[А. С. Фядосік]]ам (каля 1998) і інш. == Узнагароды == За заслугі ў педагагічнай і навуковай дзейнасці атрымаў чын [[Правадзейны стацкі саветнік|правадзейнага стацкага саветніка]]. Узнагароджаны [[Ордэн Святога Станіслава|ордэнамі Св. Станіслава]] 3-й ст. (1889) і 2-й ст. (1899), [[Ордэн Святой Ганны|Св. Анны]] 3-й ст. (1895) і 2-й ст. (1903), [[Ордэн Святога Уладзіміра|Св. Уладзіміра]] 4-й ст. (1911), рознымі медалямі. Атрымаў вялікі залаты медаль Рускага геаграфічнага таварыства (1894), 2 залатыя медалі імя Бацюшкава Расійскай Акадэміі навук (1898, 1902), малы прыз імя Ламаносава Расійскай Акадэміі навук (1901), акадэмічны прыз імя Бацюшкава (1910), акадэмічны прыз імя Ахматава (1913). == Ушанаванне памяці == * У 1964 годзе ў сярэдняй школе ў [[Лаша|Лашы]] адкрыты мемарыяльны музей Карскага. * Імя Карскага нададзена [[Гродзенская абласная навуковая бібліятэка імя Я. Ф. Карскага|Гродзенскай абласной бібліятэцы]] ([[Гродна]], вуліца Карбышава, 17)<ref>{{Cite web|url=https://grodnolib.by|title=Дзяржаўная ўстанова культуры «Гродзенская абласная навуковая бібліятэка імя Я. Ф. Карскага»}}</ref>. * Імем Карскага названы вуліцы ў [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]]. * Імя акадэміка Я. Ф. Карскага нададзена гімназіі № 1 у [[Гродна|Гродне]]<ref>{{Cite web|url=https://gymn1.oktobrgrodno.gov.by/|title=ГУО "Гимназия № 1 имени академика Е.Ф. Карского г. Гродно"|archive-url=https://web.archive.org/web/20230714084359/https://gymn1.oktobrgrodno.gov.by/|archive-date=14 ліпеня 2023|access-date=|url-status=dead}}</ref>. * Імем Акадэміка Карскага называны прыпыначны пункт пры адпаведнай вуліцы ў Мінску<ref>{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=R925o0142251|title=Решение Минского городского исполнительного комитета от 9 октября 2025 года № 4072 "О наименовании и переименовании остановочных пунктов транспорта общего пользования в городе Минске"|website=pravo.by}}</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [Bulakh 1981] Булахов М. Г. Евфимий Федорович Карский: Жизнь, научн. и обществ. деятельность / Под ред. В. И. Борковского. — Мн. : Изд-во БГУ, 1981. * [YanuTsvir 2001] Янушкевіч Я., Цвірка К. Яўхім Карскі і яго «Беларусы» // Карскі Я. Беларусы / Я. Карскі; Уклад. і камент. С. Гараніна і Л. Ляўшун; Навук. рэд. А. Мальдзіс; Прадмо. Я. Янушкевіча і К. Цвіркі. — Мн. : Беларускі кнігазбор, 2001. — (Беларускі кнігазбор; сер. II. Гісторыка-літаратурныя помнікі). ISBN 985-6638-26-7. * [KUC 2006] Курцова, Унучак, Чаквін. Прадмова да першага тома працы Я. Ф. Карскага «Беларусы» // Карский, Е. Ф. Белорусы: 3 т. Т. 1 / Уступны артыкул М. Г. Булахава, прадмова да першага тома і каментарыі В. М. Курцовай, А. У. Унучака, [[Ігар Усеваладавіч Чаквін|І. У. Чаквіна]]. — Мн. : БелЭн, 2006. ISBN 985-11-0360-8 (Т.1), ISBN 985-11-0359-4. * [RublSkal 2006] Рублевская Людмила, Скалабан Виталь. Околонаучный спор. Злополучная командировка профессора Карского // Беларусь сегодня, #12 (22422), 20.01.2006 — [http://sb.by/article.php?articleID=49432]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100911234855/http://pda.sb.by/post/49432 |date=}} * [Rulex 2006] [Н. Т.?] Карский [1890s-1900s?] // Большой русский биографический словарь. — Электронная репринтная версия. — [http://www.rulex.ru/01110673.htm]. * [http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/karski.html КАРСКІ Яўхім Фёдаравіч] * [http://pawet.net/library/o_philology/150/%D0%A2%D1%83%D0%BC%D0%B0%D1%88_%D0%92i%D1%82%D0%B0%D1%9E%D1%82._%D0%AF%D1%9E%D1%85%D1%96%D0%BC_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D1%96.html Тумаш Вiтаўт. Яўхім Карскі: жыцьцё, навуковая спадчына, пагляды (1861—1931) // Вiтаўт Тумаш. Выбраныя працы. Мінск, 2002. С. 139—236. ] // на [[pawet.net]] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Карскі Яўхім Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Мовазнаўцы Расіі]] [[Катэгорыя:Этнографы Беларусі]] lgcourcrlfbj5abhmdsp5eupt8xv3a5 0 3254 5143489 5035991 2026-05-19T13:48:37Z ~2026-30101-82 168388 5143489 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. Вельмі прыгожа гарыць. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. У 2030 згарэла нахуй. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] l5gjc0tfr0vp0tfeq856tel5uvaxacj 5143492 5143489 2026-05-19T13:59:36Z Железный капут 151538 Бот: хуткі адкат правак [[Special:Contribs/~2026-30101-82|~2026-30101-82]] па запыце [[:User:Mitte27|Mitte27]] 5143492 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] 89uvar0p3lmumckvqtii9p9q6r2a4eb 5143494 5143492 2026-05-19T14:04:35Z ~2026-30101-82 168388 5143494 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. Цудоўна гарыць. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. У 2030 згарэла нахуй. == Насельніцтва == Па стане на 2030: 1 чалавек (Хуйло ў бункеры, астатнія згарэлі). == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] olzkeoiuqbbfoh4f3f7snwodbvzsor7 5143495 5143494 2026-05-19T14:05:21Z Mitte27 34973 Адкат праўкі [[Special:Diff/5143494|5143494]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-30101-82|~2026-30101-82]] ([[User talk:~2026-30101-82|размовы]]) 5143495 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] 89uvar0p3lmumckvqtii9p9q6r2a4eb 5143501 5143495 2026-05-19T14:09:48Z ~2026-30101-82 168388 5143501 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. Атлічна гарыць. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. У 2030 згарэла нахуй. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] 5jbtuu3bm3hjw9fl7syg0hnargx6hl7 5143502 5143501 2026-05-19T14:10:05Z Железный капут 151538 Бот: хуткі адкат правак [[Special:Contribs/~2026-30101-82|~2026-30101-82]] па запыце [[:User:Mitte27|Mitte27]] 5143502 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] 89uvar0p3lmumckvqtii9p9q6r2a4eb 5143508 5143502 2026-05-19T14:12:55Z ~2026-30101-82 168388 5143508 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. Цудоўна гарыць. А хуй, які выдаляе праўкі, ня можа мяне забаніць, бу-бу-бу! Не падабаюцца мае праўкі, напішы нармальны разьдзел пра тое, як гарыць Масква. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] kg0w7cpfiumcwa2cnmlaysh2jfqxich 5143509 5143508 2026-05-19T14:13:33Z Железный капут 151538 Бот: хуткі адкат правак [[Special:Contribs/~2026-30101-82|~2026-30101-82]] па запыце [[:User:Mitte27|Mitte27]] 5143509 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] 89uvar0p3lmumckvqtii9p9q6r2a4eb 5143947 5143509 2026-05-20T10:23:18Z ~2026-30274-49 168435 5143947 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. У 2030 згарэла. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] 92su2l6wlxagov8ins5l1se37gly7aq 5143951 5143947 2026-05-20T10:27:50Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-30274-49|~2026-30274-49]]) і адноўлена версія 5143509, зробленая Железный капут 5143951 wikitext text/x-wiki {{Значэнні|2=Масква}} {{НП-Расія |статус = Горад федэральнага значэння |першае згадванне = 1147 |ранейшыя імёны = |статус з = |выява = {{Photomontage| |color=#ffffff | photo1a = RedSquare2019.jpg | photo2a = Холодный свет при -29 градусах.jpg | photo2b = Teatro Bolshói, Moscú, Rusia, 2016-10-03, DD 42-43 HDR.jpg | photo3a = Moscow State University crop.jpg | photo3b = Moscow International Business Center-1 Сrop.jpg | photo4a = Moscow Kremlin View from Kamennyi Bridge.jpg | position = center | spacing = 2 | border = 0 | size = 270 | text = }} }} '''Масква́''' ({{lang-ru|Москва}}) — сталіца [[Расія|Расіі]], [[горад федэральнага значэння]], адміністрацыйны цэнтр [[Цэнтральная федэральная акруга|Цэнтральнай федэральнай акругі]] і [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай вобласці]], у склад якой не ўваходзіць. Найбуйнейшы па колькасці насельніцтва горад Расіі і яе суб’ект — 13 274 285 чалавек (2025; 22-і сярод гарадоў свету па колькасці насельніцтва). Цэнтр Маскоўскай гарадской агламерацыі. Самы буйны горад [[Еўропа|Еўропы]] па плошчы і насельніцтву. Археалагічныя дадзеныя сведчаць пра існаванне гарадскога паселішча ў раёне будучага Крамля з XI стагоддзя. Першая пісьмовая згадка пра Маскву адносіцца да 1147 года. Масква — гістарычная сталіца [[Вялікае княства Маскоўскае|Вялікага княства Маскоўскага]], [[Рускае царства|Рускага царства]], [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] (у 1728—1732 гадах), Савецкай Расіі і [[СССР]]. [[Горад-герой]]. У Маскве знаходзяцца федэральныя органы дзяржаўнай улады Расійскай Федэрацыі (за выключэннем Канстытуцыйнага суда), пасольствы замежных дзяржаў, штаб-кватэры большасці найбуйнейшых расійскіх камерцыйных арганізацый і грамадскіх аб’яднанняў. Размешчана на [[Масква-рака|рацэ Маскве]] ў цэнтры [[Усходне-Еўрапейская раўніна|Усходне-Еўрапейскай раўніны]], у міжрэччы [[Ака|Акі]] і [[Волга|Волгі]]. Як суб’ект федэрацыі, Масква мяжуе з [[Маскоўская вобласць|Маскоўскай]] і [[Калужская вобласць|Калужскай]] абласцямі. Масква ўключае 6 гарадскіх населеных пунктаў, у тым ліку 4 гарады і 2 пасёлкі гарадскога тыпу, а таксама вялікую колькасць сельскіх населеных пунктаў. Шэраг падмаскоўных гарадоў, пасёлкаў гарадскога тыпу і сельскіх населеных пунктаў быў уключаны ў склад Масквы і страціў свой статус. Масква — папулярны турыстычны цэнтр. [[Маскоўскі Крэмль]], [[Красная плошча]], [[Новадзявочы манастыр]] і [[Царква Узнясення (Каломенскае)|Царква Узнясення ў Каломенскім]] уваходзяць у спіс аб’ектаў сусветнай спадчыны ЮНЕСКА. Найважнейшы транспартны вузел: горад абслугоўваюць 6 аэрапортаў, 10 чыгуначных вакзалаў, 3 рачныя порты (зносіны з морамі басейнаў [[Атлантычны акіян|Атлантычнага]] і [[Паўночны Ледавіты акіян|Паўночнага Ледавітага]] акіянаў). З 1935 года ў Маскве працуе [[Маскоўскі метрапалітэн|метрапалітэн]]. Масква — спартыўны цэнтр краіны. У 1980 годзе ў Маскве прайшлі [[Летнія Алімпійскія гульні 1980|XXII летнія Алімпійскія гульні]], а ў 2018 годзе горад стаў адным з гаспадароў [[Чэмпіянат свету па футболе 2018|чэмпіянату свету па футболе]]. == Назва == Назва горада Масква паходзіць ад назвы ракі [[Масква (рака)|Масква]], на берагах якіх паселішча паўстала. Гідронім Масква мае доўгую і багатую гісторыю вытлумачэння яго паходжання, ён вытлумачваўся са славянскага, фінскага, балцкага моўнага матэрыялу. На сёння пераважае балцкае вытлумачэнне, фінскія версіі прызнаныя ўзніклымі з павярхоўных сугуччаў<ref>''Нерознак В. П.'' Названия древнерусских городов. — Наука. — <abbr>М.</abbr>, 1983. — С. 112.</ref>. Гэта падмацоўваецца і балцкім гідранімічным фонам як на працягу цячэння ракі Масквы, так і на тэрыторыі горада Масква. Балцкія назвы ў рэк Лама, Руза, Мажая, Вярэя, [[Нара]], Сярпея, ад якіх гарады [[Валакаламск]], [[Руза]], [[Мажайск]], [[Вярэя]], [[Нара-Фамінск]], [[Серпухаў]], якія дугой атачаюць Маскву з заходняга боку. У самой Маскве моцны балцкі гідранімічны фон у зоне радыусам 10-15 км ад старога горада, дзе фіксуюцца балцкія назвы (найперш гідронімы, а калі тапонімы, дык вытворныя ад гідронімаў) [[Яўза]], [[Няглінная]], Чармянка, Прэсня, Сетунь, Хімка, Чура, Варгуніха, Кудрына, Бубна, Чачора, [[Нагацінская (станцыя метро)|Нагаціна]], Чартанава<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 35-42.</ref>. Корань ''Mask-'' звязаны з літоўскім ''maskėti'' «спешна кудысьці бегаць», ''maskatuoti'' «гайдацца падвешаным; гайдаць, зрушваць; спешна ісці; балбатаць; гарэзнічаць», ''maskatas'' «лахманы» (кавалкі вопраткі, што развяваюцца на ветры). Назва канфігурацыйнага значэння, адлюстроўвае выгіны рачнога рэчышча: рака Масква звілістая і ў верхнім цячэнні, і ў сярэднім, і на тэрыторыі цяперашняй Масквы (11 вялікіх петляў на 20-кіламетровай прасторы па прамой)<ref>В. Н. Топоров. Древняя Москва в балтийской перспективе // Балто-славянские исследования. 1981. Москва, 1982. С. 30.</ref>. У маскоўскай назве корань ''Mask-'' пашыраны пашыральнікам ''-(u)v-'', які таксама вядомы ў літоўскім словаўтварэнні<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 380—381.</ref>. == Геаграфія == Горад размешчаны ў міжрэччы [[Волга|Волгі]] і [[Ака|Акі]], на ўскраіне [[Мяшчорская нізіна|Мяшчорскай нізіны]]. Па тэрыторыі Масквы працякае каля 150 рэчак, большасць з якіх у падземных трубах; самая вялікая [[Масква (рака)|рака Масква]] з прытокамі [[Яўза]] і [[Сетунь]]. У межы Масквы ўключаны былыя гарады Бабушкін, Любліно, Кунцава, Пярова, Тушына і іншыя населеныя пункты. Падзяляецца на 10 адміністрацыйных акруг. == Гісторыя == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Масквы}} У канцы І тыс. асновай насельніцтва Масквы былі [[вяцічы]]. У канцы XI ст. Масква — невялікі горад з умацаваным цэнтрам і рамесна-гандлёвым пасадам. Упершыню згадваецца ў [[Іпацьеўскі летапіс|Іпацьеўскім летапісе]] ў 1147 годзе як уладанне суздальскага князя [[Юрый Далгарукі|Юрыя Далгарукага]]. На мяжы XII—XIII ст. значны горад [[Уладзіміра-Суздальскае княства|Уладзіміра-Суздальскага княства]]. У 1237—1238 гадах разбурана мангола-татарамі. З канца XIII ст. цэнтр самастойнага княства; пачынальнікам дынастыі маскоўскіх князёў быў [[Даніл Аляксандравіч]], сын Аляксандра Неўскага. З XIV ст. цэнтр [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскага вялікага княства]]. Каля 1326 года пры [[Іван Каліта|Іване I]] з [[Уладзімір (горад, Расія)|Уладзіміра]] ў Маскву перанесена рэзідэнцыя мітрапалітаў рускай праваслаўнай царквы. У 1368 і 1370 гадах войскі Дзмітрыя Іванавіча Данскога адбілі напады на Маскву вялікага князя ВКЛ [[Альгерд]]а. У Маскве фарміравалася рускае войска, якое ўдзельнічала ў Кулікоўскай бітве 1380 года. У 1382 годзе горад абрабаваў і спаліў хан [[Тахтамыш]]. [[Файл:Расцвет Кремля. Всехсвятский мост и Кремль в конце XVII века. 1922, бумага на картоне, уголь, акварель, карандаш.jpg|thumb|Масква ў канцы 17 стагоддзя]] З канца XV ст. Масква — сталіца Расіі, у сувязі з чым у XV—XVI ст. павялічылася эканамічнае значэнне горада (вытворчасць зброі, тканін, скураных, ганчарных і ювелірных вырабаў), заснаваны Гарматны двор, Парахавы (канец XV ст.) і Манетны (1534) двары. У сакавіку 1564 [[Іван Фёдараў]] (Федаровіч) і [[Пётр Мсціславец]] выдалі ў Маскве першую друкаваную рускую кнігу («Апостал»). Горад моцна пацярпеў у часы апрычніны (1565—1572, 1575—1576), у 1571 спалены (акрамя Крамля) войскам крымскага хана Даўлет-Гірэя. У 1610 акупіраваны войскамі [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]], вызвалены народным апалчэннем пад кіраўніцтвам К. Мініна і Дз. Пажарскага. З XVII ст. Масква — усерасійскі цэнтр рамеснай вытворчасці і гандлю (у канцы 1630-х г. у горадзе было каля 2 тыс. рамеснікаў), узніклі парахавыя млыны, папяровыя мануфактуры, Гранатны двор і інш. У 1687 заснавана Славяна-грэка-лацінская акадэмія (з 1682 Маскоўская духоўная акадэмія). У 1682 і 1698 у Маскве адбыліся бунты стральцоў. З 1708 цэнтр Маскоўскай губерні, рэзідэнцыя генерал-губернатарства. Пасля пераносу ў 1712 сталіцы Расіі ў [[Пецярбург]] Масква засталася важнейшым эканамічным, гандлёвым і культурным цэнтрам краіны. У XVIII ст. развівалася тэкстыльная вытворчасць (палатняныя, шаўковыя мануфактуры, Суконны двор). Паводле перапісу 1701 ў Маскве 16 358 двароў. Пачалося брукаванне вуліц, у 1730 з’явілася [[вулічнае асвятленне]], у 1781—1804 пабудаваны першы ў Расіі водаправод. У 1699 заснавана Бурмістрава палата (пазней Ратуша, з 1720 Магістрат), у 1785 — Гарадская дума. Заснаваны Артылерыйская (1707) і Інжынерная (1712) школы, у 1755 — Маскоўскі ўніверсітэт. У вайну 1812 Масква — цэнтр агульнарасійскага супраціўлення, на 2/3 спалена войскамі Напалеона I. У 1814 тут дзейнічала больш за 250 прадпрыемстваў. З 2-й пал. XIX ст. Масква — найбуйнейшы чыгуначны цэнтр краіны. У канцы 1840-х г. у горадзе з’явіўся першы грамадскі транспарт — «лінейкі», у 1899 — [[Маскоўскі трамвай]]. У пач. XX ст. Масква — буйны сусветны крэдытна-фінансавы цэнтр. Адзін з цэнтраў рэвалюцыі 1905 — 07 і [[Кастрычніцкая рэвалюцыя|Кастрычніцкай рэвалюцыі 1917 года]]. З 1918 года Масква — сталіца [[РСФСР]], у 1922-91 гадах — [[СССР]]. У Вялікую Айчынную вайну адбылася [[Бітва за Маскву|Маскоўская бітва]], масквічы сфарміравалі 16 дывізій народнага апалчэння; тут знаходзіліся Дзяржаўны камітэт абароны і Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандавання. У 1980 ў Маскве прайшлі [[XXII Летнія Алімпійскія гульні]]. З 1990 у Маскве абвешчаны дзяржаўны суверэнітэт Расійскай Федэрацыі. З 1992 Масква — сталіца Расійскай Федэрацыі, горад федэральнага значэння — суб’ект Расійскай Федэрацыі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Адміністрацыйны падзел == {{main|Адміністрацыйны падзел Масквы}} {| |- |[[Паўночна-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночная адміністрацыйная акруга]] |[[Паўночна-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Цэнтральная адміністрацыйная акруга]] |[[Усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |[[Паўднёва-заходняя адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёвая адміністрацыйная акруга]] |[[Паўднёва-усходняя адміністрацыйная акруга]] |- |} * [[Зеленаград|Горад Зеленаград]]. == Гаспадарка == Масква — адзін з найбуйнейшых у свеце індустрыяльных цэнтраў. У структуры прамысловай прадукцыі вылучаюцца электраэнергетыка, машынабудаванне, хімічная прамысловасць, вытворчасць будаўнічых матэрыялаў, харчовая і інш. Шмат прадпрыемстваў ваенна-прамысловага комплексу, вядучыя прадпрыемствы авіяцыйнай, ракетна-касмічнай, радыёэлектроннай, прыладабудаўнічай прамысловасці. Вядучае месца займаюць машынабудаванне і металаапрацоўка, найбольшыя прадпрыемствы: «ЗІЛ», «Маскоўскі падшыпнік», авіяцыйнае вытворчае аб’яднанне імя Дзяменцьева, вытворчае аб’яднанне «Энергія», завод імя Хрунічава і інш. Нафтаперапрацоўчы завод. Масква — цэнтр кнігавыдавецтва і кнігадрукавання. Развіваецца кінапрамысловасць. Галоўны фінансавы і інвестыцыйны цэнтр краіны. == Транспарт == Вузел чыгунак, аўтамабільных, водных і паветраных шляхоў зносін, рачны порт. Ад Масквы адыходзяць 11 электрыфікаваных чыгуначных ліній, 13 шашэйных дарог, міжнародныя аэрапорты [[Аэрапорт Дамадзедава|Дамадзедава]], [[Шарамецьева]], [[Унукава (аэрапорт)|Унукава]], 3 рачных порты (выхады да мораў Атлантычнага і Паўночна-Ледавітага акіянаў). 10 чыгуначных вакзалаў: * [[Камсамольская плошча (Масква)|Камсамольская плошча]] ** [[Ленінградскі вакзал|Ленінградскі]] ** [[Казанскі вакзал|Казанскі]] ** [[Яраслаўскі вакзал|Яраслаўскі]] * [[Кіеўскі вакзал|Кіеўскі]] * [[Савёлаўскі вакзал|Савелаўскі]] * [[Рыжскі вакзал|Рыжскі]] * [[Павялецкі вакзал|Павялецкі]] * [[Курскі вакзал|Курскі]] * [[Беларускі вакзал|Беларускі]] * [[Усходні вакзал (Масква)|Усходні вакзал]] Дзейнічаюць [[Маскоўскі трамвай]] (з 1899 года) і [[Маскоўскі метрапалітэн]] (з 1935 года). З 1933 па 2020 год дзейнічаў [[Маскоўскі тралейбус]]. == Навучальныя ўстановы == * [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]] * [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]] * [[Маскоўская сельскагаспадарчая акадэмія імя К. А. Ціміразева]] * [[Маскоўскі дзяржаўны універсітэт імя М. В. Ламаносава]] * [[МФТІ|Маскоўскі фізіка-тэхнічны інстытут (дзяржаўны універсітэт)]] * Маскоўскі інжынерна-фізічны інстытут (дзяржаўны універсітэт) * [[МДІМЗ|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін (універсітэт)]] * [[Расійскі ўніверсітэт дружбы народаў]] * [[Усерасійскі дзяржаўны інстытут кінематаграфіі імя С. А. Герасімава]] == Тэатры == * [[Вялікі тэатр]] * [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Яўгена Вахтангава]] * [[Малы тэатр]] * [[Маскоўскі акадэмічны тэатр імя Уладзіміра Маякоўскага]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя А. С. Пушкіна]] * [[Маскоўскі драматычны тэатр імя М. М. Ярмолавай]] * [[Маскоўскі Мастацкі тэатр]] * [[Маскоўскі тэатр «Сучаснік»]] * [[Маскоўскі тэатр аперэты]] * [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр]] * [[Тэатр на Таганцы]] * [[Рамэн (тэатр)]] * [[Тэатр сатыры (Масква)]] * [[Тэатр імя Массавета]] * [[Тэатр імя Станіслаўскага і Неміровіча-Данчанкі]] == Музеі == * [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] * [[Дзяржаўны Дарвінаўскі музей]] * [[Дзяржаўны музей выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна]] * [[Дом-музей В. М. Васняцова]] * [[Мемарыяльная кватэра Пушкіна на Арбаце]] * [[Музей абароны Масквы]] * [[Музей В. А. Трапініна і маскоўскіх мастакоў яго часу]] * [[Музей вады (Масква)]] * [[Музей гісторыі каньяка]] * [[Музей Усходу]] * [[Расійскі музей лесу]] == Славутасці == * [[Адраджэнне (помнік)]] * [[Армянскія могілкі (Масква)|Армянскія могілкі]] * [[Благаславёная ў вяках дружба народаў Расіі і Арменіі]] * [[Дарогу качанятам! (скульптура)|Дарогу качанятам!]] * [[Дзеці — ахвяры заган дарослых]] * [[Дзеці міра]] * [[Дом Мельнікава]] * [[Маскоўскі крэмль]] * [[Новадзявочы манастыр]] * [[Песня (скульптура)]] * [[Першы спадарожнік (помнік)|Першы спадарожнік]] * [[Помнік венгерска-савецкай дружбе]] * [[Помнік героям фільма «Афіцэры»]] * [[Помнік кінакамеры]] * [[Помнік плаўленаму сырку «Дружба»]] * [[Помнік Пятру I (Масква)|Помнік Пятру I]] * [[Помнік франтавому сабаку]] * [[Помнік Шэрлаку Холмсу і доктару Ватсану]] * [[Помнік Янку Купалу (Масква)|Помнік Янку Купалу]] * [[Працяты Пегас]] * [[Хлеб (скульптурная кампазіцыя)]] * [[Чорны кубаметр]] * [[Маскоўскі планетарый]] * [[Пекін (гасцініца, Масква)]] * [[Храм Клімента Папы Рымскага (Масква)]] * [[Малое Узнясенне]] == Выдатныя асобы == {{Асноўны артыкул|Вядомыя асобы Масквы}} * [[Антоній (Мельнікаў)|Мітрапаліт Антоній]] (1924—1986) — епіскап Рускай Царквы; Мітрапаліт Мінскі і Беларускі * [[Ян Арлазораў]] (1947—2009) — расійскі тэатральны і эстрадны акцёр * [[Арыстарх Апалонавіч Белапольскі|Арыстарх Белапольскі]] (1854—1934) — рускі і савецкі астраном * [[Барыс Абрамавіч Беразоўскі|Барыс Беразоўскі]] (1946—2013) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Яўген Дамінікавіч Будзінас|Яўген Будзінас]] (1944—2007) — беларускі [[пісьменнік]] і журналіст * [[Канстанцін Якаўлевіч Ваншэнкін|Канстанцін Ваншэнкін]] (1925—2012) — савецкі і расійскі паэт, аўтар слоў да песні «Я люблю цябе, жыццё» * [[Уладзімір Сямёнавіч Высоцкі|Уладзімір Высоцкі]] (1938—1980) — акцёр, паэт, аўтар соцень песень * [[Ягор Цімуравіч Гайдар|Ягор Гайдар]] (1956—2009) — расійскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, эканаміст * [[Іван Дыхавічны]] (1947—2009) — савецкі і расійскі кінарэжысёр і сцэнарыст * [[Людміла Георгіеўна Зыкіна|Людміла Зыкіна]] (1929—2009) — руская народная і эстрадная спявачка * [[Уладзімір Алегавіч Патанін|Уладзімір Патанін]] (* 1961) — расійскі прадпрымальнік і палітычны дзеяч * [[Таццяна Іванаўна Пельтцэр|Таццяна Пельтцэр]] (1904—1992) — расійская актрыса * [[Пётр I (імператар расійскі)|Пётр I]] (1672—1725) — 9-ы Цар і Вялікі князь Усяя Русі (з 1682) і першы імператар (20 студзеня 1721) Расійскай імперыі * [[Аляксандр Сяргеевіч Пушкін|Аляксандр Пушкін]] (1799—1837) — расійскі паэт, драматург і празаік; член Расійскай акадэміі * [[Ірына Канстанцінаўна Радніна|Ірына Радніна]] (* 1949) — савецкая фігурыстка, трохразовая алімпійская чэмпіёнка, дзесяціразовая чэмпіёнка свету * [[Аляксей Львовіч Рыбнікаў|Аляксей Рыбнікаў]] (* 1945) — кампазітар, народны артыст Расіі * [[Святлана Яўгенаўна Савіцкая|Святлана Савіцкая]] (* 1948) — касманаўт * [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэй Сахараў]] (1921—1989) — савецкі фізік, праваабаронца і палітычны дзеяч * [[Андрэй Сіняўскі]] (1925—1997) — рускі літаратуразнаўца, пісьменнік, літаратурны крытык * [[Сяргей Міхайлавіч Салаўёў|Сяргей Салаўёў]] (1820—1879) — расійскі гісторык * [[Яўген Фёдаравіч Святланаў|Яўген Святланаў]] (1928—2002) — савецкі расійскі дырыжор, кампазітар і піяніст * [[Ігар Старыгін]] (1946—2009) — савецкі і рускі акцёр тэатру і кіно * [[Аляксандр Васільевіч Сувораў|Аляксандр Сувораў]] (1730—1800) — расійскі палкаводзец * [[Павел Міхайлавіч Траццякоў|Павел Траццякоў]] (1832—1898) — расійскі прадпрымальнік, мецэнат, заснавальнік [[Траццякоўская галерэя|Траццякоўскай галерэі]] * [[Ірына Муцуаўна Хакамада|Ірына Хакамада]] (* 1955) — расійскі палітык * [[Пётр Якаўлевіч Чаадаеў|Пётр Чаадаеў]] (1794—1856) — рускі філосаф * [[Аляксей Міхайлавіч Чарамухін|Аляксей Чарамухін]] (1895—1958) — расійскі навуковец * [[Леў Іванавіч Яшын|Леў Яшын]] (1929—1990) — савецкі футбаліст, брамнік == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Москва}} * [http://www.moscow.the.by/ Надвор’е Масква] {{Адміністрацыйны падзел Расіі}} {{Сталіцы Еўропы}} {{Сталіцы летніх Алімпіяд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Масква| ]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Істотныя артыкулы]] [[Катэгорыя:Сталіцы дзяржаў]] [[Катэгорыя:Гарады-мільянеры Расіі]] 89uvar0p3lmumckvqtii9p9q6r2a4eb 0 3305 5143638 5061885 2026-05-19T17:44:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143638 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = |беларуская назва = Янгон |арыгінальная назва = ရန်ကုန် |краіна = М'янма |герб = |сцяг = Flag of Yangon Division.gif |шырыня герба = |шырыня сцяга = |lat_dir = N|lat_deg = 16|lat_min = 48|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 96|lon_min = 9|lon_sec = |CoordAddon = type:city |CoordScale = |Яндэкскарта = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = |рэгіён у табліцы = |від раёна = |раён = |раён у табліцы = |унутраны падзел = |від главы = мэр |глава = Хла М'ін |дата заснавання = 1028 |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = 576 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 15 |клімат = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 5 998 000 |год перапісу = 2010 |шчыльнасць = 7774 |агламерацыя = 5 990 318 |нацыянальны склад = [[бірманцы]], [[Чын (народы)|чын]], [[араканцы]], [[моны]], [[карэны]], [[кітайцы]], [[індусы]], [[англа-бірманцы]] |канфесійны склад= [[будызм]], [[хрысціянства]], [[індуізм]], [[іслам]] |этнахаронім = |часавы пояс = +6:30 |DST = |тэлефонны код = 1, 80, 99 |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Yangon |сайт = http://www.yangoncity.com.mm/ |мова сайта = }} '''Янго́н''' (раней '''Рангу́н''', {{lang-my|ရန်ကုန်}}, {{IPA|jàɴɡòʊɴ}} [[MLCTS]]: Rangun) — горад у [[М’янме]], былая [[сталіца]] краіны (да 2025 года). Насельніцтва: 6 млн чалавек (2007). == Гісторыя == Горад быў заснаваны на месцы монскага паселішча '''Дагон''', узнікненне якога датуецца каля 500 г. н. э. Гэта была невялікая рыбацкая вёска вакол [[Пагада Шведагон|пагады Шведагон]]. У 1753 годзе кароль Алаўнпая заняў Ніжнюю Бірму і пераназваў горад у '''Горад Рангун''', што азначае канец варожасці. Горад перажыў вялікі пажар у 1841 годзе і разбурэнні ў 1852 годзе падчас другой англа-бірманскай вайны. Янгон быў сталіцай М’янмы да 6 лістапада 2005 года, калі рэзідэнцыя ўрада перанесена ў [[Найп’іда|Найп’да]]. == Геаграфія == [[Файл:Rangoon 96.19638E 16.84495N.jpg|thumb|злева|Касмічны здымак наваколляў Янгона]] Янгон размешчаны ў Ніжняй М’янме ў зліцця рэк [[Рака Янгон|Янгон]] і [[Рака Бага|Бага]] прыкладна ў 30 км ад заліва [[Мартабан]]. == Клімат == Клімат Янгона паводле [[класіфікацыя кліматаў Кёпена|класіфікацыі кліматаў Кёпена]] — [[трапічны клімат|трапічны мусонны]]<ref name=Peel>{{cite journal | author=Peel, M. C. and Finlayson, B. L. and McMahon, T. A. | year=2007 | title=Updated world map of the Koppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | pages=1633–1644 | doi=10.5194/hess-11-1633-2007 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | issn=1027-5606 | access-date=17 сакавіка 2015 | archive-date=3 лютага 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120203170339/http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf | url-status=dead }}</ref>. З мая па кастрычнік доўжыцца сезон дажджоў, у які выпадае большая частка гадавой нормы ападкаў; у сухі сезон (з лістапада па красавік) колькасць ападкаў мінімальна. У сухі сезон надвор’е спякотнае: сярэдні максімум дасягае +37&nbsp;°C у красавіку, сярэдні мінімум пры гэтым +24,3&nbsp;°C. {{Клімат горада | Шырыня = 70 | Становішча = left |Горад_род=Янгона |Крыніца=[http://www.worldweather.org/180/c00232.htm World Meteorological Organisation] [http://www.globalbioclimatics.org/station/my-rangu.htm] | Сту_сяр=25.1 | Сту_сяр_апад=5 | Лют_сяр=26.9 | Лют_сяр_апад=2 | Сак_сяр=28.8 | Сак_сяр_апад=7 | Кра_сяр=30.7 | Кра_сяр_апад=15 | Май_сяр=29.2 | Май_сяр_апад=303 | Чэр_сяр=27.4 | Чэр_сяр_апад=547 | Ліп_сяр=26.9 | Ліп_сяр_апад=559 | Жні_сяр=26.9 | Жні_сяр_апад=602 | Вер_сяр=27.3 | Вер_сяр_апад=368 | Кас_сяр=27.9 | Кас_сяр_апад=206 | Ліс_сяр=27.2 | Ліс_сяр_апад=60 | Сне_сяр=25.3 | Сне_сяр_апад=7 | Год_сяр=27.5 | Год_сяр_апад=2681 | Сту_сяр_мін=17.9 | Сту_сяр_макс=32.2 | Лют_сяр_мін=19.3 | Лют_сяр_макс=34.5 | Сак_сяр_мін=21.6 | Сак_сяр_макс=36.0 | Кра_сяр_мін=24.3 | Кра_сяр_макс=37.0 | Май_сяр_мін=25.0 | Май_сяр_макс=33.4 | Чэр_сяр_мін=24.5 | Чэр_сяр_макс=30.2 | Ліп_сяр_мін=24.1 | Ліп_сяр_макс=29.7 | Жні_сяр_мін=24.1 | Жні_сяр_макс=29.6 | Вер_сяр_мін=24.2 | Вер_сяр_макс=30.4 | Кас_сяр_мін=24.2 | Кас_сяр_макс=31.5 | Ліс_сяр_мін=22.4 | Ліс_сяр_макс=32.0 | Сне_сяр_мін=19.0 | Сне_сяр_макс=31.5 | Год_сяр_мін=22.6 | Год_сяр_макс=32.3 | Сту_а_макс=37.8 | Сту_а_мін=12.8 | Лют_а_макс=38.3 | Лют_а_мін=13.3 | Сак_а_макс=39.4 | Сак_а_мін=16.1 | Кра_а_макс=41.1 | Кра_а_мін=20.0 | Май_а_макс=40.6 | Май_а_мін=20.6 | Чэр_а_макс=36.7 | Чэр_а_мін=21.7 | Ліп_а_макс=33.9 | Ліп_а_мін=21.1 | Жні_а_макс=33.9 | Жні_а_мін=20.0 | Вер_а_макс=34.4 | Вер_а_мін=22.2 | Кас_а_макс=35.0 | Кас_а_мін=21.7 | Ліс_а_макс=35.0 | Ліс_а_мін=16.1 | Сне_а_макс=35.6 | Сне_а_мін=12.8 | Год_а_макс=41.1 | Год_а_мін=12.8 |}} == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == * {{Flagicon|Vietnam}} [[Хашымін]], [[В’етнам]] * {{Сцяг Інданезіі}} [[Палангкарая]], правінцыя [[Цэнтральны Калімантан]], [[Інданезія]] * {{Сцяг Кітая}} [[Куньмін]], правінцыя [[Юньнань]], [[Кітай]] * {{Сцяг Кітая}} [[Наньнін]], [[Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён]], [[Кітай]] * {{Сцяг Кітая}} [[Янчжоу]], правінцыя [[Цзянсу]], [[Кітай]] * {{flagicon|Japan}} [[Фуцю, Токіа|Фуцю]], [[Японія]] * {{Flagicon|Nepal}} [[Катманду]], [[Непал]] == Выбітныя ўраджэнцы == * [[Аун Сан Су Чжы]] — палітычны дзеяч. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады М’янмы]] [[Катэгорыя:Янгон| ]] 2gpyedc1bm734y8z8cfs6og4l576l58 0 9986 5143463 5136992 2026-05-19T12:38:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143463 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Уладзіслаў II}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Уладзіслаў II Ягайла | арыгінальнае імя = {{lang-pl|Władysław II Jagiełło}} | тытул = [[Вялікі князь літоўскі]] | перыядпачатак = [[1377]] | перыядканец = [[1381]] | папярэднік = [[Альгерд]] | пераемнік = [[Кейстут]] | тытул_2 = [[Вялікі князь літоўскі]] | перыядпачатак_2 = [[1382]] | перыядканец_2 = [[1386]] | папярэднік_2 = [[Кейстут]] | пераемнік_2 = [[Скіргайла]] (як намеснік у 1386—1392) * [[Вітаўт]] (як вялікі князь літоўскі з 1392) | тытул_3 = [[Кароль польскі]] | перыядпачатак_3 = [[1386]] | перыядканец_3 = [[1434]] | папярэднік_3 = [[Ядвіга Анжуйская]] | пераемнік_3 = [[Уладзіслаў III Варненчык]] | дынастыя = [[Гедзімінавічы]] * [[Ягелоны]] (заснавальнік) | бацька = [[Альгерд]] | маці = [[Ульяна Аляксандраўна]] }} '''Яга́йла''', у каталіцкім хрышчэнні '''Уладзіслаў''' ({{Lang-pl|Władysław II Jagiełło}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref name="evkl">{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=775|артыкул=Ягайла|аўтар=[[Анатоль Пятровіч Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}}</ref><ref name="БС">{{Кніга|частка = Ягайло|загаловак = Биографический справочник|месца = Мн.|выдавецтва = Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки|год = 1982|том = 5|старонкі = 714-715|старонак = 737}}</ref>) — [[Віцебскае княства|князь віцебскі]]<ref>{{Крыніцы/БіЭ|Витебск}}</ref>, [[вялікі князь літоўскі]] (1377—1392), [[кароль польскі]] (1386—1434) і вярхоўны князь літоўскі (1392—1434){{Efn|Пры гэтым вялікім князямі літоўскімі адначасова заставаліся [[Вітаўт]] (1392—1430), [[Свідрыгайла]] (1430—1432), [[Жыгімонт Кейстутавіч]] (1432—1440).}}<ref name="БС"/>. Старэйшы сын вялікага князя [[Альгерд]]а ў другім яго шлюбе, з [[Цвярское княства|цвярской]] князёўнай [[Ульяна Аляксандраўна|Ульянай Аляксандраўнай]]. У 1380 годзе, каб стаць аднаасобным уладаром Вялікага Княства Літоўскага, Ягайла падпісаў [[Давыдзішкаўскі дагавор|дагавор]] з [[Тэўтонскі ордэн|Тэўтонскім ордэнам]], скіраваны супраць свайго дзядзькі [[Кейстут]]а, такім чынам распачаў [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1381—1384)|грамадзянскую вайну 1381—1384 гадоў]], якая скончылася яго перамогай. У 1385 годзе была падпісана [[Крэўская унія]] — пагадненне пра дынастычны саюз Польскага каралеўства і Вялікага Княства Літоўскага. У 1386 годзе прыняў каталіцтва і ахрышчаны як Уладзіслаў у [[Кракаў|Кракаве]]. Ажаніўся з маладой каралевай Ядвігай, каранаваны пад імем Уладзіслаў II Ягайла<ref name="bojtár">{{Harvnb|Bojtár|2000|p=182}}</ref>. Неўзабаве паміж ім і сынам Кейстута [[Вітаўт]]ам пачалася чарговая [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1389—1392)|грамадзянская вайна]], якая скончылася [[Востраўскае пагадненне|Востраўскім пагадненнем]] і перадачай фактычнай улады ў Княстве Вітаўту. У 1410 годзе Ягайла разам з Вітаўтам камандаваў саюзнымі войскамі ў [[Вялікая вайна (1409—1411)|Вялікай вайне]], пасля паразы ў якой Тэўтонскі ордэн не здолеў аднавіць магутнасць. Уласнае ўладарства Ягайлы ў Польшчы пачалося ў 1399 годзе пасля смерці каралевы Ядвігі і доўжылася да 1434 года і заклала асновы шматвяковай [[Польска-літоўскія уніі|польска-вялікалітоўскай уніі]]. Ягайла заснавальнік [[Ягелоны|дынастыі Ягелонаў]]<ref name="БС"/><ref>{{ВТ-ЭСБЕ|Ягеллоны|{{нп5|Васіль Міхайлавіч Нячаеў|Нечаев В. М|ru|Нечаев, Василий Михайлович}}}}</ref>, якая да канца XVI ст. уладарыла ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]]{{efn|Дынастыя кіравала абедзвюма дзяржавамі да 1572 года. А [[Ганна Ягелонка]], апошні член каралеўскай сям’і, памерла ў 1596 годзе.}} і была адной з уплывовейшых у [[Сярэдневякоўе|позняй сярэдневяковай]] і [[Ранні Новы час|ранняй сучаснай]] Цэнтральнай і Усходняй Еўропе<ref name="Bojtar">{{Harvnb|Bojtár|2000|pp=180–186}}</ref>. == Імя == {{Глядзіце таксама|{{нп5|Імёны і тытулы Уладзіслава II Ягайлы||en|Names and titles of Władysław II Jagiełło}}}} Ягайла — імя з шэрагу старабалцкіх (старалітоўскіх) двухасноўных, якія дайшлі з [[Індаеўрапейцы|індаеўрапейскай]] эпохі і ўласцівыя іменасловам народаў індаеўрапейскага паходжання<ref>T. Milewski. Indoeuropejskie imiona osobowe. Wrocław-Warszawa-Kraków, 1969. С. 11-13.</ref>. Першая аснова — ''Jo-'' (ад балцкага ''Jā-'') звязана з літ. ''joti'' «ехаць конна». Аснова даволі папулярная ў раннелітоўскім іменаслове (праз гэта вялікая колькасць прозвішчаў з ёю ў цяперашні час). Мае варыянты ''Jog-'', ''Jos-'', ''Jot-'' (''Jog-min’as'', ''Jos-kant’as'', ''Jot-vil’as'' і інш.)<ref name=":0">Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 87-88.</ref>. Агульнабалцкая аснова ''Jā-'' урэшце ўзыходзіць да індаеўрапейскага *''i̯ā-'' «ісці, рушыць» (варыянт кораня ''ei''-)<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 296.</ref>. Такім чынам, яна частка агульнаіндаеўрапейскай спадчыны, таму таксама сустракаецца ў германскім і славянскім іменніках<ref>В. Н. Топоров. Прусский язык. I-K. М., 1980. С. 10.</ref>. Другая аснова, таксама папулярная — ''Gail-'', з ёй у літоўскай антрапаніміі ўтворана каля 60 антрапонімаў. Яна звязаная са старалітоўскім ''gailas'' «моцны»<ref name=":0" />, літоўскім ''gailus'' «гняўлівы», далей з індаеўрапейскім ''*ghoilo-s'' «моцны; няўрымслівы, жвавы»<ref>J. Pokorny. Indogermanisches etymologisches Wörterbuch. Bern / München 1959 / 1969. C. 452.</ref>. Абедзве асновы, што ўтвараюць імя Ягайла, былі і ў старапрускім іменаслове: ''Jo-gaude'', ''Jo-wyl'', ''Jos-taute'' (па-пруску мусіла вымаўляцца як ''Jā-''), ''Gayle-minne'', ''Ey-gayle'' і інш.<ref>R. Trautmann. Die altpreußischen Personennamen. Göttingen, 1974. С. 136, 140.</ref> [[Файл:Ягайла на кані. Фрэска ў замкавай капліцы ў Любліне.jpg|міні|170px|left|Ягайла на кані. Фрэска ў [[Капліца Святой Тройцы, Люблін|замкавай капліцы]] ў [[Люблін]]е, 1418 год.]] Значэнне імя Ягайла можна перадаць як «несупынны вершнік» (або хутчэй «той, хто несупынна рушыць»). Ваенныя паходы і іх паспяховасць займалі высокае месца на шкале каштоўнасцяў раннелітоўскага княска-ваярскага асяроддзя. Імя Ягайлы праз аснову ''Gail-'' перагукалася з імёнамі яго братоў, Альгердавых сыноў [[Карыгайла Альгердавіч|Карыгайлы]], [[Скіргайла|Скіргайлы]], [[Свідрыгайла|Свідрыгайлы]] (Швітрыгайлы). Аснова ''Jo(t)-'' таксама ў імені [[Карыят]]а, роднага дзядзькі Ягайлу (брат Альгерда, сын Гедзіміна), таму імя Ягайлы выглядае вельмі ўпісаным у іменнік нашчадкаў Гедзімінавічаў. Гэта можа сведчыць пра практыку надаваць імёны з вар’іраваннем асноў для падтрымання цэльнасці і стабільнасці роду<ref>Литвина А. Ф., Успенский Ф. Б. Выбор имени у русских князей в X—XVI вв. Династическая история сквозь призму антропонимики. М., 2006. С. 40.</ref>. [[Томас Баранаўскас]], у кампілятыўным аглядзе паводле інтэрнэт-дыскусій, даў значэнне імя ''Ягайла'' як «добры яздок»<ref>{{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://viduramziu.lietuvos.net/ru/names.htm |accessdate=5 красавіка 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200130215623/http://viduramziu.lietuvos.net/ru/names.htm |archivedate=30 студзеня 2020 |url-status=dead }}</ref>. Выказвалася таксама думка, што менавіта літоўскія імёны дзецям ад свайго другога шлюбу Альгерд даваў з палітычных прычын. Сустракаюцца, аднак, і іншыя версіі паходжання імя. Так, у XIX ст. [[Уладзіслаў Нарбертавіч Юргевіч|Уладзіслаў Юргевіч]] выводзіў імя ''Ягайла'' з хрысціянскага імя ''Якаў''<ref>''Юргевич В.'' Опыт объяснения имён литовских князей // Чтения в императорском обществе истории и древностей российских. — М., 1883. Кн. 3. С. 22—23.</ref>. [[Вітаўт Чаропка]] выказваў гіпотэзу пра яго сувязь з імем ''Іаган'', формай імя ''Іван'', якая сустракалася ў ваколіцах Віцебска<ref>[[Вітаўт Чаропка|Чаропка В.]] [http://belhist.narod.ru/hist/gen2.html Паходжанне і радавод вялікіх князёў літоўскіх] // «[[Беларускі гістарычны часопіс (1993)|Беларускі гістарычны часопіс]]» № 6 (?), 2001. С. 42—53.</ref>. [[Павал Урбан]] звязваў са славянскім іменем «Івайла»<ref>''Урбан П.'' Старажытныя ліцвіны: Мова. Паходжанне. Этнічная прыналежнасць. Мн., 2003. С. 52.</ref>. [[Леанід Галяк]] тлумачыў імя праз індаеўрапейскія карані, без прыцягнення балцкага, літоўскага моўнага матэрыялу<ref>''Галяк Л.'' Аб паходжанні вялікіх князёў літоўскіх // «Спадчына», № 6, 1993. — С. 54—62.</ref>. == Біяграфія == === Маленства === Дата нараджэння Ягайлы застаецца дыскусійнай. Шэраг гісторыкаў трымаецца думкі, што Ягайла быў другім або трэцім дзіцём Альгерда і княжны [[Ульяна Цвярская|Ульяны]], дачкі [[Цвярское княства|вялікага князя цвярскога]] {{нп5|Аляксандр Міхайлавіч, князь уладзімірскі|Аляксандра Міхайлавіча|ru|Александр Михайлович (князь владимирский)}}<ref name="БС"/> і старэйшым сынам Альгерда ў гэтым шлюбе<ref name="evkl"/>. Паводле новых даследаванняў, асабліва папулярнай у польскай гістарыяграфіі версіяй стала дата нараджэння Ягайлы ў 1362 годзе<ref name="tęgowski">{{Harvnb|Tęgowski|1999|pp=124–125}}</ref>, паводле якой ён быў восьмым дзіцём Ульяны. Пра раннія гады жыцця Ягайлы вядома мала, нарадзіўся ён імаверна ў [[Вільня|Вільні]]. На думку Анатоля Грыцкевіча, Ягайла рос у «праваслаўным беларускамоўным асяродку»<ref name="evkl"/>. Вялікі князь Альгерд прызначыў Ягайлу сваім наступнікам на вялікакняскім стальцы<ref name="evkl"/>. === Барацьба за ўладу ў вялікім княстве === {{main|Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім, 1381—1384}} Вялікае Княства Літоўскае, уладаром якога Ягайла, воляй вялікага князя [[Альгерд]]а, стаў у 1377 годзе, складалася з неаднародных этнічна і палітычна сістэм — найперш і пераважна, з зямель былой [[Кіеўская Русь|Кіеўскай Русі]], населеных [[Славяне|славянамі]]<ref name="stone">{{Harvnb|Stone|2001|p=4}}</ref>, і этнічных балцкіх зямель на паўночным захадзе. Стаўшы вялікім князем, Ягайла, як і бацька, трымаў непасрэдную ўладу над паўднёвымі і ўсходнімі тэрыторыямі, а дзядзька [[Кейстут]], [[Троцкае княства|князь троцкі]], як і раней, трымаў паўночна-заходнія землі дзяржавы (некаторыя гісторыкі называюць такую сістэму кіравання «дыярхіяй»{{sfn|Sruogienė-Sruoga|1987}}{{sfn|Deveike|1950}}). Аднак неўзабаве сістэма пайдвойнага кіравання аказалася пад пагрозай<ref name="Bojtar"/>. На пачатку ўладарства Ягайла быў заняты праблемамі на рускіх землях. У 1377—1378 гадах старэйшы сын Альгерда — полацкі князь [[Андрэй Альгердавіч|Андрэй]] — спрабаваў ажыццявіць свае правы і прэтэнзіі на велікакняскі сталец. Пасля кароткага змагання Ягайла авалодаў [[Полацк]]ам, але з-пад яго кантролю выйшаў [[Бранск]] (1371) і [[Смаленск]] (1375), потым [[Валынь]] і [[Падолле]] (1377), затым [[Севершчына]] (1379/1380)<ref name=SFM>''{{нп5|Фелікс Міхайлавіч Шабульда|Шабульдо Ф. М|ru|Шабульдо, Феликс Михайлович}}''. [http://krotov.info/lib_sec/25_sh/sha/buldo_01.htm Земли Юго-Западной Руси в составе Великого княжества Литовского] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120225064318/http://krotov.info/lib_sec/25_sh/sha/buldo_01.htm |date=25 лютага 2012 }}</ref>. {{Падвойная выява|right|Jagajła. Ягайла (A. Guagnini, 1578).jpg|170|Vitaŭt Vialiki. Вітаўт Вялікі (A. Guagnini, 1578, 1611).jpg|170|Ягайла і Вітаўт, ілюстрацыі з [[Хроніка Еўрапейскай Сарматыі|Хронікі Еўрапейскай Сарматыі]] [[Аляксандр Гваньіні|Аляксандра Гваньіні]] (1578).}} У 1380 годзе Андрэй Альгердавіч і яшчэ адзін брат — [[Дзмітрый Альгердавіч|Дзмітрый]] — служылі вялікаму князю маскоўскаму [[Дзмітрый Данскі|Дзмітрыя Іванавічу]], які быў праціўнікам Ягайлы і [[Мамай|Мамая]], фактычнага хана [[Залатая Арда|Залатой Арды]]. У верасні 1380 года Ягайла ў саюзе з [[Мамай|Мамаем]] выступіў у паход супраць маскоўскага князя Дзмітрыя Іванавіча<ref name="БС"/> і прамаскоўскі настроенай часткі літоўска-рускай знаці, але не дайшоў да Дона, калі даведаўся пра паразу Мамая ў [[Кулікоўская бітва|Кулікоўскай бітве]] і павярнуў назад. На думку адных даследчыкаў, Ягайла мог асцерагацца паходу сваіх братоў Андрэя і Дзмітрыя Альгердавічаў і пасля паразы Мамая разлічваў на саюз з яго канкурэнтам [[Тахтамыш]]ам<ref name=nasievich>{{Кніга|аўтар = [[Вячаслаў Леанідавіч Насевіч|Насевіч В. Л.]]|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 119|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>, на думку іншых<ref>[[Леў Мікалаевіч Гумілёў|Гумилёв Л. Н.]] [http://gumilevica.kulichki.net/R2R/r2r02b.htm#r2r02chapter3 От Руси к России] {{ref-ru}}</ref>, Ягайла напаў на маскоўскія войскі, якія вярталіся дадому, і захапіў здабычу. Перамога маскоўцаў над Мамаем у доўгатэрміновым плане паклала пачатак павольнага ўздыму [[Вялікае Княства Маскоўскае|Вялікага Княства Маскоўскага]], якое стала найбольш сур’ёзным канкурэнтам і пагрозай Вялікаму Княству Літоўскаму. Аднак у 1380 годзе Масква яшчэ не была самай значнай пагрозай: у тым жа годзе Ягайла пачаў барацьбу супраць Кейстута за аднаўладдзе над вялікім княствам. Хоць Кейстут падтрымаў волю Альгерда на прызначэнне Ягайлы на вялікае княжанне, троцкае баярства, інтарэсы якога прадстаўляў Кейстут, уступіла ў канфлікт з віленскім. У лютым 1380 года Ягайла без узгаднення з Кейстутам заключыў перамір’е на пяць месяцаў з Лівонскім Ордэнам для абароны сваіх спадчынных зямель у Літве, а таксама [[Полацк]]а, які ён толькі што адабраў у свайго брата і канкурэнта Андрэя Полацкага. Таксама Ягайла заключае [[Давыдзішкаўскі дагавор|тайнае пагадненне]], падпісанае 31 мая 1380 года з [[Спіс вялікіх магістраў Тэўтонскага Ордэна|вялікім магістрам Тэўтонскага ордэна]] [[Вінрых фон Кніпродэ|Вінрыхам фон Кніпродэ]], згодна з якім ён пайшоў на абяцанне не аказваць Кейстуту і яго дзецям дапамогі ў выпадку вайны з Тэўтонскім ордэнам у абмен на сумесны ненапад на землі, кантраляваныя бакамі пагаднення<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 117-118|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>. Калі Кейстут даведаўся пра гэта, ён распачаў [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1381—1384)|першую ў ВКЛ Грамадзянскую вайну]]. Ужо ў кастрычніку Кейстут захапіў [[Вільнюс|Вільню]] і, вымусіўшы Ягайлу адрачыся ад прэтэнзій на трон, абвясціў сябе вялікім князем замест яго<ref>''[[Ігар Барысавіч Грэкаў|Греков И. Б]]''. Восточная Европа и упадок Золотой Орды. — М.: Наука, 1975. — С. 150—151.</ref>. Ягайла быў адпушчаны, яму таксама былі вернуты яго вотчынныя землі ([[Крэва]] і [[Віцебск]])<ref name="Хроніка Быхаўца">[http://www.vostlit.narod.ru/Texts/rus/Bychovec/text.htm Хроника Быховца] / Сост. и автор предисл. [[Мікалай Улашчык|Н. Н. Улащик]]. — {{М.}}, 1966. — З. 62.{{ref-ru}}</ref>. Ягайла не адмаўляецца ад барацьбы. У 1381 годзе ён выкарыстоўвае мір з крыжакамі для здабыцця [[Полацк]]а, у выніку чаго ў кампаніі па ўсталяванні ў горадзе прыхільнага да Ягайлы брата [[Скіргайла|Скіргайлы]] ўдзельнічалі і тэўтонскія атрады<ref name=nasievich/>. Ужо ў маі—ліпені 1382 года Ягайла, скарыстаўшы паўстанне ў Вільні сваіх прыхільнікаў, а таксама незадаволеных антынямецкай палітыкай Кейстута купцоў, якая перашкаджала іх гандлю, вяртае пры дапамозе тэўтонцаў спачатку Вільню, а затым і Трокі<ref name=SFM />. 3 жніўня 1382 года войска Кейстута, Вітаўта і [[Любарт]]а, з аднаго боку, і Ягайлы і магістра [[Лівонскі ордэн|Лівонскага ордэна]] [[Вільгельм фон Фрымерсхайм|Вільгельма фон Фрымерсхайма]], з другога, сустрэліся каля [[Трокі|Трокаў]]. Кейстут і яго сын Вітаўт увайшлі ў лагер для перагавораў, але былі падманутыя<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 119-120|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref> і кінутыя вязнямі ў [[Крэўскі замак]], дзе Кейстут, паводле звестак адных крыніц, у прыпадку адчаю сам на сябе налажыў рукі, а згодна з іншымі крыніцамі — быў задушаны паводле загаду Ягайлы (15 жніўня 1382 года). Казалі, што Ягайла распарадзіўся ўтапіць і жонку Кейстута, [[Бірута|Біруту]]. Пасля забойства Кейстута Ягайла, аднак, дэманстрацыйна аказаў Кейстуту пашану, зладзіўшы яму ўрачыстае пахаванне паводле паганскага звычаю і запэўніўшы віленскае баярства ў сваёй невінаватасці, хоць ужо ў тыя часы распаўсюдзіліся чуткі пра датычнасць Ягайлы да забойства Кейстута. Вітаўт, у сваю чаргу, будучы спачатку зняволены разам са сваім бацькам Кейстутам, паспеў выратавацца, пераапрануўшыся ў жаночае адзенне, яму ўдалося ўцячы ў Тэўтонскую крэпасць [[Замак Мальбарк|Марыенбург]]<ref name=nasievich2>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 120|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>. [[Файл:Маскалізацыя (русіфікацыя). Крэўскі замак.jpg|thumb|міні|300px|Від на «Княжацкую вежу» і руіны [[Крэўскі замак|Крэўскага замка]], фота пач. [[XX]] ст.]] Ягайла сфармуляваў [[Дубіскі дагавор]], у якім дзякаваў рыцарам за дапамогу ў барацьбе з Кейстутам і Вітаўтам, абяцаючы канчатковае хрышчэнне Літвы за чатыры гады і перадачу ім [[Жамойць|Жамойці]] на захад ад ракі [[Дубіса|Дубісы]], якая аддзяляла Тэўтонскі ордэн у [[Прусія|Прусіі]] ад [[Лівонскі ордэн|яго ландмайстарства]] ў [[Лівонія|Лівоніі]]. Аднак, калі Ягайла не ратыфікаваў дагавор, 30 ліпеня 1383 года рыцары абвясцілі Ягайлу вайну, уварваліся ў Літву і захапілі Трокі<ref name="Urban">Urban W. Samogitian Crusade. — Chicago: Lithuanian Research and Studies Center, 2006. — ISBN 0-929700-56-2. — P. 173—174{{ref-en}}</ref>, з 3-тысячным войскам да іх далучыўся Вітаўт. 21 кастрычніка Вітаўт быў ахрышчаны па каталіцкім абрадзе пад імем Віганд і 30 студзеня 1384 года ў [[Кёнігсберг]]у заключыў [[Кёнігсбергскі дагавор (1384)|пісьмовы дагавор]] з крыжакамі, паводле якога ён станавіўся [[Васалітэт|васалам]] Ордэна, як законны князь троцкі, і перадаваў яму Жамойць да ракі [[Нявежыс|Нявежы]] і Ковенскую вобласць<ref name="Sužiedėlis">''Sužiedėlis S''. Vytautas the Great // Encyclopedia Lituanica. — VI. — Boston, Massachusetts: Juozas Kapočius, 1970—1978. — P. 208—209{{ref-lt}}</ref>. У час гэтай барацьбы Ягайла таксама быў вымушаны прызнаць пераход Полацка пад уладаранне Андрэя Альгердавіча і прызнаў вяртанне ў ВКЛ Дзмітрыя Бранскага, хоць у той жа час з вымарачных вотчын{{efn|Г. зн. вотчыны, якія засталіся без гаспадара пасля смерці ўладальніка, у якога не было нашчадкаў.}} на Валыні было ўтворана [[Луцк]]ае намесніцтва<ref name=nasievich2/>. У гэты час Ягайла заключае саюз з вялікім князем маскоўскім, вялася падрыхтоўка да яго жаніцьбы з дачкой Дзмітрыя Данскога<ref>''Gieysztor A''. The kingdom of Poland and the grand duchy of Lithuania, 1370—1506 // The New Cambridge Medieval History c.1415 — c.1500. — Vol. VII. — Cambridge University Press, 1998. — P. 731. — ISBN 0-521-38296-3.{{ref-en}}</ref>. Каб рэалізаваць азначаны план, Ягайлу было неабходна скончыць вайну з Вітаўтам. Вясною 1384 года пачаліся тайныя перагаворы. Ягайла прапанаваў Вітаўту ў валоданне Валынь з [[Луцк]]ам, абяцаў вярнуць Трокі. У ліпені Вітаўт даў згоду і вырашыў пазбавіцца ад апекі Тэўтонскага ордэна. Ён спаліў Георгенбург і Новы Марыенбург і з войскам перабраўся ў Літву. Жадаючы ісці далей на ўмацаванне ўласнага ўнутранага становішча, Ягайла прыняў у ВКЛ Вітаўта, перадаўшы большую частку яго вотчыны (Гарадзенскае, Ваўкавыскае княствы, Падляшша, часткова Берасцейскую зямлю), хоць уласна Троцкая зямля засталася пад кіраваннем Скіргайлы<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 124|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>. У канцы верасня Ягайла і Вітаўт аблажылі Новы Марыенвердэр. 6 лістапада замак быў узяты і разбураны<ref name="Christiansen">''Christiansen E''. The Northern Crusades. — London: Penguin Books, 1997. — P. 164—165. — ISBN 0-14-026653-4.{{ref-en}}</ref>. === Дыпламатычныя перагаворы з суседзямі === Каб знайсці саюзнікаў і ўмацаваць асабістае становішча, Ягайла ўвесь час шукае падтрымкі ў суседніх дзяржаў — [[Вялікае Княства Маскоўскае|Масковіі]], Тэўтонскага ордэна і [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]]. Яшчэ ў канцы [[1382]] года праз сваю маці Ульяну<ref name="kia2">''Kiaupa Z. Kiaupienė J., Kunevičius A''. The History of Lithuania Before 1795 / English ed. — Vilnius: Lithuanian Institute of History, 2000. — P. 127—128. — ISBN 9986-810-13-2.{{ref-en}}</ref> Ягайла правёў перамовы з Маскоўскім княствам. Паводле дасягнутых дамоўленасцей, князі Ягайла, [[Скіргайла]] і [[Карыбут Альгердавіч|Карыбут]] цалавалі крыж маскоўскаму князю [[Дзмітрый Данскі|Дзмітрыю Данскому]], яго стрыечнаму брату {{нп5|Уладзімір Андрэевіч Храбры|Уладзіміру Храбраму|ru|Владимир Андреевич Храбрый}}{{efn|Быў жанаты з дачкой Альгерда, Аленай, т.ч. з’яўляўся шваграм Ягайлы.}} і іх дзецям<ref>Опись архива Посольского приказа 1626 года. — С. 35.</ref>. Іншая дамоўленасць, заключаная з маскоўскім манархам пры дапамозе пратэкцыі [[Ульяна Цвярская|Ульяны Аляксандраўны]], прадугледжвала шлюб яе сына Ягайлы з дачкой Дзмітрыя Данскога Соф’яй пры ўмове падпарадкавання літоўскага князя вярхоўнай уладзе князя маскоўскага (прызнання сябе «малодшым братам», «быць у волі») і прызнання [[праваслаўе|праваслаўя]] дзяржаўнай рэлігіяй Вялікага Княства Літоўскага<ref>''Черепнин Л. В.'' Русские феодальные архивы XIV—XV веков. — М., 1948. — Ч. 1. — С. 50-51.</ref>{{efn|Гісторык {{нп5|Іван Феафілавіч Меендорф|Іван Меендорф|ru|Мейендорф, Иван Феофилович}} выказаў меркаванне, што Ягайла ўжо мог быць праваслаўным: «У 1377 годзе Альгерд памёр, пакінуўшы Вялікае княства свайму сыну, Ягайле, праваслаўнаму…» ({{harvnb|Meyendorff|1989|p=205}}). Дзмітрый, аднак, зрабіў умовай шлюбу Ягайлы «павіннасць быць ахрышчаным у праваслаўную веру і аб’явіць сваё хрысціянства ўсім людзям» ({{harvnb|Dvornik|1992|p=221}}).}}. Гэты варыянт, аднак, не дапамог бы спыніць накіраваныя на Літву крыжовыя паходы Тэўтонскага ордэна, рыцары якога лічылі [[Праваслаўная царква|праваслаўных]] [[Схізма|ерэтыкамі]], амаль язычнікамі<ref name="Bojtar"/><ref name="Jones">{{harvnb|Rowell|2000|pp=709–712}}</ref>. [[Файл:Krakow wawel.JPG|300px|thumb|Сучасная панарама на замак [[Вавель]] у [[Кракаў|Кракаве]] — рэзідэнцыю польскіх каралёў.]] З азначаных прычын Ягайла аддаў перавагу саюзу з Польскім каралеўствам, з пасламі якога вяліся перамовы яшчэ ў 1383 годзе. Унія Вялікага Княства і Кароны тады адпавядала інтарэсам абодвух бакоў. Яна дазваляла аб’яднаць сілы абедзвюх дзяржаў супраць агульнага ворага — крыжакоў. Нямецкая экспансія ў Польшчы дасягнула вялікіх памераў. [[Малая Польшча|Малапольскай]] шляхце важна было забяспечыць спакой сваіх меж з боку Вялікага Княства Літоўскага (у 1376 годзе ліцвіны вывелі адтуль 23 тысячы палонных). У перспектыве польскія магнаты разлічвалі, відаць, на павелічэнне сваіх прывілеяў<ref name="dvornik">{{harvnb|Dvornik|1992|p=129}}</ref>, дамінаванне ў суседняй дзяржаве, таксама іх цікавіла набыццё маёнткаў на ўрадлівых землях [[Валынь|Валыні]] і [[Падолле|Падолля]]<ref name="lukowski">{{harvnb|Lukowski|Zawadzki|2001|p=42}}</ref> (апошняе з часоў Гедзіміна трапіла ў сферу ўплыву як ВКЛ, так і Польшчы, з прычыны чаго станавілася аб’ектам ваенных канфліктаў у сярэдзіне XIV стагоддзя). Прыход на польскі пасад літоўскага князя меркавана мог зняць напружанасць па ўсіх былых землях [[Галіцка-Валынскае княства|Галіцка-Валынскага княства]], а таксама знаменаваў бы перамогу антынямецкай арыстакратычнай партыі, якая з палітычных прычын выступала супраць шлюбу каралевы{{efn|Ядвіга была каранавана [[Каралі польскія|каралём польскім]] (''rex poloni''), таму што польская палітычная сістэма не прадугледжвала {{нп5|Каралева, якая валадарыць|каралевы на чале дзяржавы|en|Queen regnant}} ({{harvnb|Stone|2001|p=8}}).}} Ядвігі з аўстрыйскімі Габсбургамі<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 123|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>. Гэтая партыя намагалася паменшыць аўстрыйскі ўплыў, прынесены папярэднім жаніхом Ядвігі [[Вільгельм (герцаг Аўстрыі)|Вільгельмам]]<ref name="lukowski2">{{harvnb|Lukowski|Zawadzki|2001|p=37}}</ref>. === Крэўская унія. Шлюб з Ядвігай === {{main|Крэўская унія}} У студзені 1385 года віленская дэлегацыя правяла перагаворы ў [[Кракаў|Кракаве]] з нагоды меркаванай дынастычнай уніі, а летам польскія ўпаўнаважаныя прыехалі ў Вялікае Княства Літоўскае. Акт [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]] падпісалі 14 жніўня 1385 года ў княжацкай вежы [[Крэўскі замак|Крэўскага замка]]<ref name="БС"/>. Умовы уніі ў тым ліку ўключалі прыняцце каталіцтва, вяртанне зямель, «скрадзеных» у Польшчы яе суседзямі, і «''terras suas Lithuaniae et Russiae Coronae Regni Poloniae perpetuo applicare''», што інтэрпрэтуецца гісторыкамі вельмі шырока, ад [[Асабістая унія|асабістай уніі]] паміж Літвой і Польшчай да поўнай інкарпарацыі Літвы ў Польшчу. Пагадненню ў Крэве даюцца ацэнкі адначасова і як дальнабачнаму, і як адчайна авантурнаму{{efn|Так, паводле цытаты польскага гісторыка [[Ежы Клачоўскі|Ежы Клачоўскага]], «[пагадненне] адлюстроўвае выключную дальнабачнасць палітычных эліт, якія кіравалі абедзвюма дзяржавамі» ({{Harvard citation no brackets|Kłoczowski|2000|p=55}}).}}. [[Файл:Jadwiga and Jagiello.jpg|170px|left|thumb|{{нп5|Оскар Томаш Сасноўскі|Томаш Сасноўскі|pl|Tomasz Oskar Sosnowski}}. «Ядвіга і Ягайла». Група сімвалізуе [[Крэўская унія|літоўска-польскую унію]].]] Ягайла мусіў ажаніцца з непаўналетняй 12-гадовай польскай каралеўнай Ядвігай і заняць польскі сталец. Узамен ён абавязваўся прыняць каталіцтва і ахрысціць у яго братоў, сваякоў і іншых падданых, вызваліць палонных хрысціян (палякаў), заплаціць 200 тысяч [[Фларын (манета)|фларынаў]] за зрыў пагаднення пра шлюб Ядвігі з [[Вільгельм (герцаг Аўстрыі)|Вільгельмам Габсбургам]], вярнуць забраныя і назаўсёды далучыць свае землі да Каралеўства Польскага. Існуе меркаванне, што тэкст пагаднення з гэтымі ўмовамі вядомы толькі паводле пазнейшых, падробленых самімі палякамі спісаў<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 125|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>. 12 лютага 1386 года Ягайла прыбыў у [[Кракаў]]. Канчатковае зацвярджэнне уніі адбылося 15 лютага 1386 года, калі Ягайла быў ахрышчаны ў [[Сабор Святых Станіслава і Вацлава|Вавельскім кафедральным саборы]] Кракава і з таго часу афіцыйна ўжываў імя Уладзіслаў<ref name="БС"/> або яго лацінскую версію. [[Файл:StHedvigFotoThalerT.JPG|міні|270px|Помнік Ягайлу і Ядвізе ў [[Замак Буда|Будайскай крэпасці]]. Скульптар {{нп5|Далюце Она Матуляйце|Далюце Матуляйце|lt|Daliutė Ona Matulaitė}}.]] 18 лютага 1386 года адбылося вянчанне з дванаццацігадовай Ядвігай, а 4 сакавіка Ягайла каранаваны {{нп5|Архібіскуп гнезненскі|архібіскупам гнезненскім|uk|Архієпископ Гнезненський}} {{нп5|Бадзанта, гнезненскі арцыбіскуп|Бадзантам|pl|Bodzanta (arcybiskup gnieźnieński)}} і афіцыйна пачаў тытулавацца «каралём Польшчы, вярхоўным князем Літоўскім і дзедзічам Рускім», паклаўшы пачатак каралеўскай дынастыі [[Ягелоны|Ягайлавічаў (Ягелонаў)]]{{efn|Пытанне аб тым, ці быў ён польскім каралём, падвяргаецца сумненням: польскі гісторык прафесар {{нп5|Францішак Пекасінскі||ru|Пекосинский, Францишек}} імкнецца давесці, што Ягайла быў толькі мужам польскай каралевы (каранаванай у 1384 годзе з тытулам «''караля'' Польшчы», які яна насіла і ў шлюбе). Пасля смерці Ядвігі правы Ягайла на пасад былі пацверджаны каралеўскім саветам. З тых часоў і да 1795 года згода каралеўскага савета стала абавязковай для абрання караля.}}. Пры каранацыі Ягайла абяцаў аб’яднаць сваю дзяржаву з Польшчай, далучыць да рымска-каталіцкай царквы не толькі паганскую [[Жамойць]], якая складала каля 8 % насельніцтва княства, але і праваслаўных літвінаў і русінаў. Палякі ў саюзе з Вялікім Княствам Літоўскім бачылі заклад утварэння магутнай Польшчы, уратавання краіны ад анархіі, што ўзнікла ў перыяд міжкаралеўя. Уладзіслаў II Ягайла і каралева Ядвіга правілі як манархі сумесна{{efn|Так, у 1387 годзе Ядвіга ўзначальвала два паспяховыя ваенныя паходы да [[Чырвоная Русь|Чырвонай Русі]], вяртаючы землі свайго бацькі [[Людовік Венгерскі|Людовіка Венгерскага]], якія былі перададзены ад Польшчы Венгрыі, і забяспечыла даніну {{нп5|Петру I Малдаўскі|Петру I, ваяводы Малдавіі|en|Petru I of Moldavia}}. У 1390 годзе яна таксама асабіста адкрыла перамовы з Тэўтонскім ордэнам.}}. Хоць Ядвіга, мабыць, мела мала рэальнай улады, большасць палітычных абавязкаў перайшла да Ягайлы, пакінуўшы Ядвізе час для ўдзелу ў культурнай і дабрачыннай дзейнасці. Неўзабаве па каранацыі Ягайла з Ядвігай прыехалі ў [[Вільнюс|Вільню]], дзе знішчылі [[Язычніцтва|паганскія]] фетышы — непагасны агонь [[Пярун]]а, свяшчэнных змей, паганскія ўрочышчы; новаахрышчаным раздавалі белыя суконныя світкі, скураныя боты і грошы, таму асобныя язычнікі хрысціліся па два і болей разы. Ягайла выдаў дазвол на ўтварэнне каталіцкага [[Віленскае біскупства|Віленскага біскупства]] і 7 плябаній (прыходаў) на чале з біскупам [[Андрэй Ястрабец|Андрэем Ястрабцом]], былым духоўнікам [[Лізавета Венгерская|Лізаветы Венгерскай]]. У час паездак па землях сучаснай Беларусі заснаваў шэраг касцёлаў і кляштароў{{efn|У тым ліку ў мястэчках [[Абольцы (Талачынскі раён)|Абольцы]] (цяпер [[Талачынскі раён]]) і [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыца]] (цяпер [[Астравецкі раён]])}} для пашырэння каталіцтва. У 1388 годзе [[Тытул Папы Рымскага|Папа]] [[Урбан VI]] сваёй [[була]]й ухваліў стварэнне ў Вільні каталіцкае [[Віленскае біскупства|біскупства]], якое ўключала ў тым ліку і Жамойць, значную частку якой кантраляваў Тэўтонскі ордэн. Спачатку біскупства кіравалася Папскім прастолам, але з 1418 года перайшло ў падпарадкаванне {{нп5|Архібіскупства Гнезненскае|Гнезна|ru|Архиепископство Гнезненское}}<ref name="Jones"/><ref name="Kłoczowski">{{Harvnb|Kłoczowski|2000|pp=54–57}}</ref>. За каралеўскім хрышчэннем у каталіцтва навярнуліся тая частка арыстакратаў Ягайлавага двара і агулам баяры, якія яшчэ заставаліся паганцамі, а таксама адбылося масавае хрышчэнне ў рэках, што было пачаткам поўнай [[Хрышчэнне Літвы|хрысціянізацыі Літвы]]. Тады ж Ягайла [[Прывілей 1387 года|выдаў прывілей]], які надаваў новаахрышчаным баярам некаторыя правы на ўзор польскай шляхты. Нягледзячы на тое, што паганская частка этнічнай літоўскай арыстакратыі перайшла ў каталіцтва, паганства і праваслаўе заставаліся шырока распаўсюджанымі. === Уладар Літвы і Польшчы === Неўзабаве па заняцці польскага стальца Ягайла надаў [[Вільнюс|Вільні]] [[магдэбургскае права]] (на ўзор Кракава). Палітыка аб’яднання дзвюх прававых сістэм, якую распачаў Ягайла, была абмежаванай і нераўнамернай, але з цягам часу набыла трывалы ўплыў. На момант заключэння [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] ў 1569 годзе не існавала вялікай розніцы паміж адміністрацыйнай і судовай сістэмамі, што дзейнічалі ў Літве і Польшчы. [[Файл:Majestic Seal of the Realm of Wladislaus II of Poland (16th century copy).jpg|thumb|270px|Каралеўская пячатка Уладзіслава II Ягайлы, 1411 год.]] Вяртаючыся ў Польшчу, Ягайла пакінуў намеснікам, дэ-факта амаль вялікім князем, свайго брата [[Скіргайла|Скіргайлу]], праз якога стаў кіраваць Літвой, лічачы яе часткай сваёй новай дзяржавы. Так вынікала і з умоў заключанай [[Крэўская унія|Крэўскай уніі]]. Адным з наступстваў Ягайлавых дзеянняў павінна было стаць паляпшэнне становішча каталікоў у Літве за кошт праваслаўнай часткі шляхты. З мэтай умацавання сваёй апоры і пашырэння каталіцтва сярод феадалаў княства ён выдаў у 1387 годзе прывілей, паводле якога феадалам, што прынялі каталіцтва, даваліся дадатковыя правы і вольнасці<ref name="БС"/>, недасяжныя для праваслаўнай шляхты<ref>{{Кніга|аўтар = Любавский М. К.|частка = |загаловак = Очерк истории Литовско-Русского государства до Люблинской унии ВКЛючительно|арыгінал = |спасылка = |адказны = М. К. Любавский|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Беларуская навука|год = 2012|том = |старонкі = 232|старонак = 395|серыя = Помнікі гістарычнай думкі Беларусі|isbn = |тыраж = }}</ref>. Гэта выклікала вялікае незадавальненне ў праваслаўнай знаці. Хрышчэнне Ягайлы не прыпыніла ваенныя кампаніі тэўтонскіх рыцараў, якія сцвярджалі, што хрышчэнне было прытворствам, магчыма, нават ерассю, і аднавілі свае ўварванні на падставе таго, што [[язычніцтва]] ў Літве не выкаранена. Аднак ім стала цяжэй знаходзіць фармальныя прычыны для сваіх паходаў, больш таго, узрасла пагроза самому існаванню ордэна, якая зыходзіла ад альянсу Каралеўства Польскага і Літвы. З-за збліжэння Вялікага Княства Літоўскага з Польшчай Тэўтонскі ордэн на гэты раз заключыў саюз з Андрэем Альгердавічам, які стаў дзейнічаць сумесна з залежным ад Вялікага Княства Літоўскага смаленскім князем Святаславам, што ўрэшце стала прычынай разгрому смаленскіх атрадаў і павелічэння залежнасці княства ад ВКЛ (наступны князь Смаленскага княства, [[Юрый Святаслававіч]], фактычна быў прызначаны Скіргайлам, ён жа прызнаў залежнасць ад Ягайлы і Скіргайлы)<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 126|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>. Ідучы на паўторнае ўмацаванне сваіх пазіцый у ВКЛ, Ягайла адправіў у Вільню ўласнага намесніка, пакінуў за Скіргайлам [[Трокі]] і далучыў да яго зямлі амаль усё тагачаснае [[Віленскае ваяводства]] ([[Менскае княства]] і [[Беларускае Падняпроўе|Падняпроўскія воласці]]), фармальна яму таксама быў перададзены [[Полацк]], які фактычна працягваў трымаць Андрэй. <!--Умацоўваючы свае пазіцыі ў Польшчы, Ягайла выдаў сваіх дачок замуж за свайго былога палітычнага канкурэнта мазавецкага князя {{нп5|Земавіт V Раўскі|Земавіта|ru|Земовит V Равский}} і кіраўніка прагерманскай партыі [[Уладзіслаў Апольскі|Уладзіслава Апольскага]]{{факт?}}. — няма пацверджання--> Зімой 1388 года Скіргайла здолеў усталяваць фактычны кантроль над Полацкам<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 127-128|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>. === Супрацьстаянне з Вітаўтам === {{main|Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім, 1389—1392}} У 1388—1389 гадах праўленне Ягайлы ў Вялікім Княстве Літоўскім ускладнілася супрацьстаяннем з [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўтам]], які быў абураны ўладаннямі [[Скіргайла|Скіргайлы]], нададзенымі яму за кошт вотчыны Вітаўта<ref name="Mick">{{Harvnb|Mickūnaitė|1999|p=157}}</ref>. Выражаючы незадавальненне аўкштайцкіх баяр рэзкім узмацненнем інтэграцыі з Польшчай, Вітаўт зноў перайшоў на бок Тэўтонскага ордэна, чым распачаў [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім (1389—1392)|другі эпізод грамадзянскай вайны ў Літве]] з намерам стаць вялікім князем. У абмен Вітаўт абяцаў перадаць Ордэну Жамойць аж да [[Нявежыс|Нявежы]]. Ягайла ў адказ Вітаўту пазбавіў яго Падляшша і Берасцейскай зямлі, хоць спроба мазавецкіх атрадаў замацавацца ў апошняй (землі былі перададзены {{нп5|Януш Мазавецкі|Янушу Мазавецкаму|ru|Януш Мазовецкий}}) аказалася беспаспяховай. 4 верасня 1390 года сумесныя сілы Вітаўта і тэўтонскага Вялікага магістра [[Конрад фон Валенрод|Конрада фон Валенрода]] аблажылі Вільню, якую ўтрымліваў Скіргайла з аб’яднаным польска-літоўскім войскам<ref name="Bojtar"/>. Хоць рыцары знялі аблогу замка праз месяц, яны ператварылі амаль увесь горад па-за межамі крапасной сцяны ў руіны. Аднак барацьба паміж Вітаўтам і Ягайлам на гэтым не скончылася, наадварот, стаў відавочным нарастаючы ўплыў сапернікаў Ягайлы і ўсё меншая яго падтрымка з боку мясцовай шляхты<ref>''Gudavičius E''. Lietuvos istorija. Nuo seniausių laikų iki 1569 metų. — Vilnius: Lietuvos rašytojų sąjungos leidykla, 1999. — P. 173—174. ISBN 9986-39-112-1.{{ref-lt}}</ref>. Другі этап супрацьстаяння пачаўся пасля вяселля адзінай дачкі Вітаўта Соф’і з [[Вялікае Княства Маскоўскае|вялікім князем маскоўскім]] [[Васіль I Дзмітрыевіч|Васілём Дзмітрыевічам]] 21 студзеня [[1391]] года, гэты шлюб дазваляў гаварыць аб Васілю як аб патэнцыйным саюзніку Вітаўта ў барацьбе супраць Ягайлы<ref name="Kiaupa">''Kiaupa Z., Kiaupiene. J., Kunevičius A''. The History of Lithuania Before 1795 (English ed.). — Vilnius: Lithuanian Institute of History, 2000. — P. 131—132. — ISBN 9986-810-13-2.{{ref-en}}</ref>. Актывізаваў свае дзеянні Тэўтонскі ордэн — восенню 1391 года крыжакі арганізавалі новы паход на Вільню, узрасла пагроза ўварвання рыцараў на ўласна каронныя землі, цэнтрам нестабільнасці станавілася таксама [[Добжынская зямля]], [[Сілезія]] рыхтавала антыпольскую кааліцыю еўрапейскіх дзяржаў<ref name="Lukowski">''Lukowski J., Zawadzki H''. [http://books.google.com/books?id=HMylRh-wHWEC&pg=PA44&hl=ru#v=onepage&q&f=false A Concise History of Poland]. Cambridge University Press, 206. — P. 44. — ISBN 0-521-85332-X.{{ref-en}}</ref>. Зацяжны канфлікт, які спусташаў рэсурсы абодвух бакоў, у рэшце рэшт прымусіў Ягайлу і Вітаўта пайсці на мір, 4 ліпеня 1392 года адбылася сустрэча Ягайлы і Вітаўта ў маёнтку Востраў каля [[Ліда|Ліды]]<ref>{{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=465|артыкул=Востраўскае пагадненне|аўтар=[[Анатоль Грыцкевіч|Грыцкевіч А.]]}}</ref>. Было падпісана [[Востраўскае пагадненне|пагадненне]]<ref name="БС"/>, паводле якога Вітаўт прызнаваўся вялікім князем (''magnus dux'') пры фармальным вяршэнстве Вярхоўнага князя (''dux supremus'') у асобе польскага манарха<ref name="rowell">{{harvnb|Rowell|2000|p=732}}</ref>, а Ягайла перадаваў у яго ўладанне Віленскае, Троцкае княствы, Луцк і Уладзімір-Валынскі, Скіргайла страчваў [[Троцкае княства]] і атрымліваў Крамянец з фармальным правам на Падолле<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 128-129|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref> і абяцаннем Вітаўта дапамагчы дабіцца Кіеўскага стальца<ref name="stone5">{{harvnb|Stone|2001|p=10}}</ref>. [[Файл:AGAD Witold, wielki ksiaze litewski, przyrzeka Wladyslawowi Jagielle, krolowi polskiemu, wiernosc.png|270px|thumb|<small>Адна з захаваных прысяжных грамат Вітаўта «на вернасць і ўсякія абавязкі» Ягайлу і Каралеўству Польскаму, [[лацінская мова]] ([[Камянец]], 1404 год).</small>]] Падтрымліваючы распачатую Вітаўтам палітыку на скасаванне ўдзельных княжанняў у складзе ВКЛ, Ягайла садзейнічаў апошняму. У 1393 годзе адправіў на дапамогу Вітаўту войскі на задушэнне бунта свайго роднага брата Свідрыгайлы, які намагаўся захапіць [[Віцебскае княства|віцебскае княжанне]]. Неўзабаве паўстанне падтрымалі [[Орша]] і [[Друцк]], хоць узброенае супраціўленне аказала толькі Орша<ref>{{Кніга|аўтар = Насевіч В. Л.|частка = |загаловак = Пачаткі Вялікага Княства Літоўскага: Падзеі і асобы|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = {{Мн.}}|выдавецтва = Полымя|год = 1993|том = |старонкі = 131-132|старонак = 160|серыя = |isbn = 5-345-00627-Х|тыраж = }}</ref>. Свідрыгайла ўрэшце быў разбіты і палонным адпраўлены пад варту ў Кракаў. Вітаўт неўзабаве пачаў дабівацца незалежнасці ВКЛ ад Польшчы, ведучы вельмі самастойную палітыку<ref name="Jasienica">{{harvnb|Jasienica|1988|pp=80–146}}</ref><ref name="Dvornik">{{harvnb|Dvornik|1992|pp=222–225}}</ref>. Паміж Вітаўтам і тэўтонцамі 23 красавіка 1398 года заключаны [[Салінскі дагавор (1398)|Салінскі дагавор]], названы па востраву Салін у [[Вусце ракі|вусці]] ракі [[Нявежыс|Нявежы]], дзе ён быў падпісаны. Літва пагадзілася саступіць Жамойць і дапамагчы Тэўтонскаму ордэну ў кампаніі супраць [[Пскоў|Пскова]], а ордэн пагадзіўся дапамагчы Літве ў кампаніі супраць [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]<ref name="Jasienica"/>. Неафіцыйна Вітаўт заручыўся на Саліне згодай Ордэна на свае планы дабівацца поўнай незалежнасці ад [[Польшча|Польшчы]]; на святкаваннях у гонар падпісання Салінскага дагавора Вітаўт быў адзінадушна абвешчаны князямі і баярамі ВКЛ «каралём Літвы і Русі». Гэта выклікала насцярожанае стаўленне да дагавора польскага караля Ягайлы, а планы захопу Ноўгарада і Пскова прывялі да пагаршэння адносін ВКЛ з гэтымі землямі, а таксама з вялікімі княствамі [[Вялікае Княства Маскоўскае|Маскоўскім]] і [[Цвярское княства|Цвярскім]]. Сур’ёзнай рэальнай падтрымкі ў рэалізацыі сваіх экспансіянісцкіх планаў Вітаўт не атрымаў, усё скончылася тым, што войска Вітаўта і яго саюзнікі, у тым ліку хан [[Тахтамыш]] з [[Белая Арда|Белай Арды]], былі разбітыя [[Залатая Арда|Залатой Ардой]] ў [[Бітва на Ворскле (1399)|бітве на Ворскле]], што спыніла яго амбіцыі на ўсходзе, вымусіўшы Вітаўта зноў вярнуцца пад пратэктарат Ягайлы<ref name="Bojtar"/><ref name="Dvornik"/>. У 1401 годзе паміж дзяржавамі была заключана [[Віленска-Радамская унія]]. Яна пацвярджала статус Вітаўта ў якасці вялікага князя пад вяршэнствам Ягайлы, абяцаючы пры гэтым тытул вялікага князя для спадчыннікаў Ягайлы, а не Вітаўта{{efn|У канцы 1401 года новая вайна супраць ордэна адцягнула рэсурсы ліцвінаў, якія вялі барацьбу на двух франтах пасля паўстанняў ва ўсходніх правінцыях. Адпушчаны да гэтых падзей на свабоду малодшы брат Ягайлы, [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайла]], выбраў гэты момант, каб распачаць паўстанне на ўсходзе і абвясціць сябе вялікім князем ({{harvnb|Housley|1992|p=354}}). 31 студзеня 1402 года ён явіўся ў [[Мальбарк|Марыенбург]], дзе атрымаў падтрымку рыцараў.}}. У выпадку, калі пасля смерці першага спадчынніка не будзе, літоўская шляхта мусіла абраць новага манарха<ref name="Jasienica-103">{{harvnb|Jasienica|1988|pp=103–105}}</ref><ref name="stone-11">{{harvnb|Stone|2001|p=11}}</ref>. Паколькі на момант падпісання дакумента законныя спадчыннікі адсутнічалі, наступствы уніі былі непрадказальныя, але яе заключэнне наладжвала сувязі паміж польскай і літоўскай шляхтай, а абарончы саюз дзвюх дзяржаў узмацняў пазіцыі літоўскай дзяржавы ў барацьбе супраць Тэўтонскага ордэна, хоць пры гэтым Польшча афіцыйна ўстрымлівалася ад падтрымкі любога з бакоў. Гэты дакумент пакідаў прывілеі польскай шляхты некранутымі, адначасова з тым ён гарантаваў павелічэнне ўлады літоўскай шляхты. Такім чынам, Віленска-Радамская унія павялічыла падтрымку Ягайлы з боку Літвы<ref name="Jasienica"/>. === Смерць Ядвігі. Дагаворы з Ордэнам === {{main|Рацёнжскі дагавор}} 22 чэрвеня 1399 года Ядвіга нарадзіла дачку, якую ахрысцілі пад імем {{нп5|Альжбета Баніфацыя|||Elizabeth Bonifacia of Poland}}, але праз месяц і маці, і дачка сканалі, пакінуўшы Ягайлу адзінаўладным кіраўніком Каралеўства Польскага і без нашчадкаў. Ядвігіна смерць падарвала права Ягайлы на сталец, да таго ж у каралеўстве ўсплылі на паверхню старыя канфлікты паміж шляхтай [[Малая Польшча|Малой Польшчы]] і шляхтай [[Вялікая Польшча|Вялікай Польшчы]]. У 1402 годзе Ягайла адказаў на выступленні супраць яго ўлады новым шлюбам, заключыўшы саюз з унучкай [[Казімір III Вялікі|Казіміра Вялікага]] і дачкой [[Графы Цэльскія|графа Цэльскага]], [[Ганна Цэльская|Ганнай]] з дынастыі [[Пясты|Пястаў]]. Гэты крок зноў зрабіў легітымным яго праўленне. 23 мая 1404 года паміж [[Тэўтонскі Ордэн|Тэўтонскім Ордэнам]], [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчай]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|ВКЛ]] быў падпісаны [[Рацёнжскі дагавор]], умовы якога фактычна паўтаралі ўмовы [[Салінскі дагавор (1398)|Салінскага дагавору]] 1398 года{{efn|Да заключэння [[Рацёнжскі дагавор|Рацёнжскага дагавору]] [[крыжакі]], спасылаючыся на невыкананне Вітаўтам умовы [[Салінскі дагавор|Салінскага дагавору]] аб перадачы Ордэну [[Жмудзь|Жмудзі]], працягвалі агрэсію супраць ВКЛ, падтрымлівалі [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлу]] як прэтэндэнта на велікакняжацкі трон. Пры гэтым яны ігнаравалі булу Папы [[Баніфацый IX|Баніфацыя IX]] ад [[9 верасня]] [[1403]] года, якая афіцыйна забараняла [[крыжовыя паходы]] супраць ВКЛ. Вітаўт, у сваю чаргу, падтрымаў {{нп5|Паўстанні жамойтаў|паўстанне ў Жамойці|ru|Восстания жемайтов}} 1401—1404 гадоў, якое, зрэшты, скончылася няўдала.}} — ВКЛ прызнавала ўсходнюю частку Жамойці за Ордэнам, Вітаўт абавязваўся не прымаць да сябе збеглых [[жамойты|жамойтаў]], садзейнічаць Ордэну супраць любых ворагаў (апроч Польшчы), вялікі магістр [[Конрад фон Юнгінген]] ад імя Ордэна пацвердзіў атрыманне Польшчай права выкупу ад Ордэна спрэчнай [[Добжынская зямля|Добжынскай зямлі]] і горада [[Златарыя|Златарыі]] за 40 тысяч злотых. Ордэн мусіў садзейнічаць ВКЛ у здабыцці [[Смаленск]]а і [[Вялікі Ноўгарад|Ноўгарада]]<ref name="Jasienica-103"/>. Абодва бакі мелі практычныя прычыны для падпісання дагавора ў гэты момант: ордэну патрабаваўся час, каб умацаваць зноў набытыя землі, палякі і ліцвіны мусілі вырашыць справу з тэрытарыяльнымі праблемамі на ўсходзе і ў [[Сілезія|Сілезіі]]. Паводле дамоўленасці паміж Ягайлам і Вітаўтам, апошняму пажыццёва перадавалася {{нп5|Заходняе Падолле||uk|Західне Поділля}}, якім у якасці васала Вітаўта мусіў кіраваць Свідрыгайла. Узамен Вітаўт 20 верасня ў [[Камянец-Падольскі|Камянцы-Падольскім]] прынёс Ягайлу новую чарговую васальную прысягу. Акрамя гэтага, у 1404 годзе Ягайла правёў перагаворы ва [[Уроцлаў|Уроцлаве]] з імператарам [[Свяшчэнная Рымская імперыя|свяшчэннарымскім]] [[Вацлаў IV|Вацлавам IV]], які прапанаваў вярнуць Сілезію Польшчы, калі Ягайла падтрымае яго ў барацьбе за ўладу ў межах Свяшчэннай Рымскай Імперыі<ref name="cambridge">''New Cambridge Medieval History'', p. 348.</ref>. Ягайла адмовіўся ад прапановы, не жадаючы абцяжарваць сябе новымі ваеннымі абавязацельствамі на захадзе<ref name="Śląsk">{{Harvnb|Polska Piastów|2005}}</ref>. === Вялікая вайна === {{main|Вялікая вайна, 1409—1411}} [[Файл:Map of the Grand Duchy of Lithuania (pink) and the Crown of the Kingdom of Poland (red) and its neighborhood in 1386 – 1434 (English version).png|міні|270x270пкс|ВКЛ і Польшча ў пач. [[XV]] ст.]] У снежні 1408 года Ягайла і Вітаўт правялі стратэгічныя перамовы ў [[Навагрудскі замак|Наваградскім замку]], дзе яны вырашылі распаліць {{нп5|Паўстанні жамойтаў|паўстанне ў Жамойці|ru|Восстания жемайтов}}, якую кантраляваў Тэўтонскі ордэн, каб адцягнуць нямецкія сілы ад [[Усходняе Памор’е|Усходняга Памор’я]]. Ягайла паабяцаў за яго падтрымку вяртанне Жамойці Літве ў будучым мірным дагаворы<ref name="karwasińska">{{harvnb|Karwasińska|Zakrzewski|1935|p=21}}</ref>. Паўстанне, якое пачалося ў маі 1409 года, спачатку вызвала слабы водгук тэўтонцаў, якія яшчэ не паспелі замацавацца ў Жамойці і пабудаваць там замкі. Але ўжо ў чэрвені дыпламаты Ордэна пры каралеўскім двары ў [[Абарнікі|Абарніках]] дабіваліся ад шляхты Польскага каралеўства нейтралітэту ў супрацьстаянні Літвы і Ордэна<ref name="Jasienica-106">{{harvnb|Jasienica|1988|pp=106–107}}</ref>. Ягайла, аднак, насуперак меркаванню двара паведаміў вялікаму магістру [[Ульрых фон Юнгінген|Ульрыху фон Юнгінгену]], што калі тэўтонцы будуць намагацца задушыць Жамойць, то ён умяшаецца. Гэтая акалічнасць вымусіла Ордэн абвясціць [[Вялікая вайна (1409—1411)|вайну палякам]] 6 жніўня, аб чым Ягайла даведаўся 14 жніўня ў [[Новы Корчын|Новым Корчыне]]<ref name="Jasienica-106"/>. Замкі, якія ахоўвалі паўночныя межы, былі ў такім дрэнным стане, што тэўтонцы з лёгкасцю захапілі {{нп5|Замак у Златарыі|Златарыю|pl|Zamek w Złotorii}}, [[Добжынь над Віслан|Добжынь]] і {{нп5|Замак у Баброўніках|Баброўнікі|pl|Zamek w Bobrownikach}}, сталіцу [[Добжынская зямля|Добжынскай зямлі]], у той час як нямецкія бюргеры запрасілі іх у [[Быдгашч]]. Польскі кароль прыбыў на месца падзей у канцы верасня, адваяваў Быдгашч на працягу тыдня і пры пасрэдніцтве [[Вацлаў IV|Вацлава IV]] 8 кастрычніка прыйшоў да пагаднення з Ордэнам, паводле якога было заключана перамір’е «да заходу сонца» 24 чэрвеня 1410 года. Па ім абодва бакі захоўвалі ўладанні на час падпісання пагаднення, а палякі абавязваліся не дапамагаць жамойтам і іх саюзнікам. На працягу зімы два войскі рыхтаваліся да генеральнага сутыкнення. Ягайла падрыхтаваў стратэгічнае сховішча прыпасаў у [[Плоцк]]у ў [[Мазовія|Мазовіі]] і зладзіў [[пантонны мост]], пабудаваны і перанесены на поўнач уніз па [[Вісла|Вісле]]<ref name="turnbull6">{{harvnb|Turnbull|2003|pp=32–33}}</ref>. Адначасова з ваеннымі прыгатаваннямі абодва бакі развязалі наступ на дыпламатычным фронце. Рыцары накіравалі лісты манархам Еўропы, малюючы свой чарговы крыжовы паход супраць язычнікаў<ref name="delbrück">{{harvnb|Delbrück|1990|p=526}}</ref>, Ягайла супрацьпаставіў гэтым захадам свае пасланні да манархаў Еўропы, абвінавачваючы Ордэн у планах захопу ўсяго свету<ref name="Jasienica-108">{{harvnb|Jasienica|1988|p=108}}</ref>. Гэтыя меры прыцягнулі шмат замежных рыцараў на кожны з бакоў. [[Вацлаў IV]] падпісаў абарончы саюз з палякамі супраць Тэўтонскага Ордэна; яго брат, [[Жыгімонт I Люксембургскі|Жыгімонт Люксембургскі]], уступіў у саюз з Ордэнам і абвясціў вайну супраць Польшчы 12 ліпеня, хоць яго венгерскія васалы адмовіліся ад закліку да зброі<ref name="Jasienica-110">{{harvnb|Jasienica|1988|p=110}}</ref>. === Грунвальдская бітва. Перамога саюзнікаў === {{main|Грунвальдская бітва|Таруньскі мір 1411 года}} [[Файл:Polish and Lithuanian Conflict with Prussia. 1377-1435. Created by Mr. Spock.png|thumb|right|270px|Войны ВКЛ і Польшчы з Тэўтонскім ордэнам, 1377—1434 гады.]] Калі вайна аднавілася ў чэрвені 1410 года, Ягайла прасунуўся ўглыб Тэўтонскіх тэрыторый на чале<ref name="БС"/> арміі, складзенай прыкладна з 20 тысяч конных шляхціцаў, 15 тысяч узброеных людзей простага паходжання і 2 тысяч прафесійных вершнікаў, якіх у асноўным нанялі ў Чэхіі. Пасля перасячэння Віслы цераз {{нп5|Пантонны мост пад Чэрвінскам|пантонны мост|pl|Most łyżwowy pod Czerwińskiem}} у [[Чэрвіньск над Віслан|Чэрвінску]], яго войскі сустрэліся з арміяй [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўта]], якая налічвала 11 тысяч лёгкіх кавалерыстаў, сярод якіх былі ліцвіны, жамойты і [[Беларускія татары|татары]]<ref name="Stone 2001 16">{{harvnb|Stone|2001|p=16}}</ref>. Войска Тэўтонскага ордэна налічвала каля 18 тысяч кавалерыі, у асноўным немцаў, і 5 тысяч пяхоты. 15 ліпеня бакі сышліся ў [[Грунвальдская бітва|Грунвальдскай бітве]], адной з самых буйных і жорсткіх бітваў Сярэднявечча<ref name="bojtár7">{{harvnb|Bojtár|2000|p=182}}; {{harvnb|Turnbull|2003|p=7}}</ref>. Ягайла ўзначальваў усе саюзныя войскі (90 харугваў, каля 32 тысяч чалавек), якія атрымалі настолькі ўпэўненую перамогу, што войска Тэўтонскага ордэна было практычна знішчана, а большасць яго ключавых камандзіраў загінула ў баі, у тым ліку вялікі магістр [[Ульрых фон Юнгінген]] і [[Вялікія маршалы Тэўтонскага ордэна|вялікі маршал]] {{нп5|Фрыдрых фон Валенрод|Фрыдрых фон Валенрод|de|Friedrich von Wallenrode}}. Страты забітымі склалі тысячы ваяроў з абодвух бакоў<ref name="Stone 2001 16"/>. [[Файл:Grunwald Wojciech Kossak.jpg|270px|міні|left|[[Войцех Косак]]. «Грунвальд», 1931 год.]] Шлях на сталіцу Тэўтонскага ордэна [[Марыенбург]] быў адкрытым, горад не абараняўся, але па няясных прычынах Ягайла вагаўся з намерам пераследаваць праціўніка<ref name="turnbull8">{{harvnb|Turnbull|2003|p=7}}</ref>. Войскі засталіся на полі бою яшчэ на тры дні і ўсё ж рушылі да сталіцы крыжакоў 17 ліпеня, праходзячы ў сярэднім па 15 км за дзень<ref>{{harvnb|Urban|2003|p=162}}</ref>. Асноўныя саюзныя сілы прыбылі к добра ўмацаванаму Марыенбургу толькі [[26 ліпеня]] [[1410]] года. Гэтая затрымка дала новаму магістру {{нп5|Генрых фон Плаўэн|Генрыху фон Плаўэну|be-x-old|Генрых фон Пляўэн}} дастаткова часу для арганізацыі абароны<ref name="Stone-17">{{harvnb|Stone|2001|p=17}}</ref><ref name="turnbull9">{{harvnb|Turnbull|2003|p=73}}</ref>. Неэфектыўнасць [[Аблога Марыенбурга (1410)|аблогі крэпасці]] пэўныя даследчыкі тлумачаць непрыступнасцю ўмацаванняў<ref name=Stone-17/>, высокімі стратамі ў саюзным войску, нежаданнем саюзнікаў ісці на вялікую рызыку або іх намерам трымаць Ордэн аслабленым, але не пераможаным, каб не парушыць баланс сіл паміж Польшчай (якая, хутчэй за ўсё, стала б уладальніцай большасці маёмасці Ордэна пры яго татальным знішчэнні) і Вялікім Княствам Літоўскім, але ўсе гэтыя тэорыі за адсутнасцю крыніц застаюцца толькі меркаваннямі<ref name="jasienica2">{{harvnb|Jasienica|1988|pp=113–120}}</ref><ref name="jasienica2"/>. [[Файл:Marienburg (1890-1900).jpg|270px|міні|<small>Від на сталіцу рыцараў Тэўтонскага ордэна і [[замак у Марыенбургу]], фота ~1890—1905</small>]] Вайна скончылася ў 1411 годзе [[Першы Таруньскі мір|Таруньскім мірам]], у якім ні Літва, ні Польшча не здолелі ў поўнай меры скарыстаць сваю перавагу і вынікі разгромнай перамогі над Ордэнам, што выклікала вялікую незадаволенасць у мясцовай шляхты. Польшча вярнула [[Добжынская зямля|Добжынскую зямлю]], Літва атрымала Жамойць, а [[Мазовія]] — невялікую тэрыторыю за ракой {{нп5|Вкра|Вкрой|ru|Вкра}}. Аднак большая частка тэрыторыі Тэўтонскага ордэна, у тым ліку гарады, якія здаліся, засталася за Ордэнам. Ягайла пачаў працэс вызвалення з палону многіх вышэйшых ордэнскіх ураднікаў за адносна невялікія выкупы. Аднак, вялікія рэпарацыі былі фінансавым цяжарам для Ордэна, што спарадзіла ўнутраныя канфлікты і эканамічны спад. Ордэн не здолеў аднавіць былую моц<ref name="cambridge10">''New Cambridge Medieval History'', p. 364.</ref>. Параза і эканамічны спад спынілі агрэсію Тэўтонскага ордэна абумовілі заняпад яго як дзяржавы, садзейнічала эканамічнаму развіццю Польшчы і ВКЛ, якія атрымалі магчымасць шырэйшага ўдзелу ў міжнародным гандлі на [[Балтыйскае мора|Балтыйскім моры]]. Пры гэтым няздольнасць скарыстаць перамогу больш выгадным чынам выклікала рост апазіцыйных настрояў у польскай шляхты да Ягайлы пасля 1411 года, якія падсілкоўваліся перадачай Вітаўту спрэчнага паміж Польшчай і Літвой [[Падолле|Падолля]]<ref name="Jasienica-121">{{harvnb|Jasienica|1988|pp=121–124}}</ref>. У намаганнях абысці сваіх крытыкаў Ягайла паспрыяў лідару супрацьлеглай партыі {{нп5|Мікалай Тромба|Мікалаю Тромбу|ru|Тромба, Николай}} стаць {{нп5|Архібіскупства гнезненскае|архібіскупам гнезненскім|ru|Архиепископство Гнезненское}}, замяніўшы яго ў Кракаве {{нп5|Войцех Ястшэмбец|Войцехам Ястшэмбцам|ru|Войцех Ястшембец}}, які быў прыхільнікам Вітаўта<ref name="Jasienica-121"/>. Ён таксама імкнуўся стварыць больш саюзнікаў у Літве. На [[Гарадзельская унія|Гарадзельскім сойме]] ([[1413]]), які юрыдычна замацоўваў унію Літвы і Польскага каралеўства, было вырашана, што ВКЛ без волі польскага караля і сойму не абірае сабе вялікага князя, у сваю чаргу Польшча без ведама ВКЛ не абірае сабе караля. Адна з грамат гэтай уніі прадугледжвала прыём у польскія гербавыя брацтвы 47 родаў феадалаў ВКЛ. Адначасова Ягайла і Вітаўт абяцалі прызначаць на дзяржаўныя пасады пераважна феадалаў-католікаў, якія прынялі польскія гербы, і даваць ільготы каталіцкім установам. Але унія гарантавала захаванне адасобленасці ўлады вялікага князя<ref name=stone-11/><ref name="dvornik11">{{harvnb|Dvornik|1992|pp=342–343}}; ''New Cambridge Medieval History'', p. 775—776.</ref>. === Канстанцкі сабор. Апошнія канфлікты === {{main|Галодная вайна|Канстанцкі сабор|Голубская вайна}} [[Файл:Jagiełło dispute.JPG|170px|міні|Дыспут гусіцкіх тэолагаў у прысутнасці Ягайлы, мал. [[XV]] ст.]] У 1414 годзе з шэрага спарадычных сутыкненняў паміж Польшчай і Літвой, з аднаго боку, і Тэўтонскім ордэнам пачаўся новы канфлікт, вядомы пад назвай «[[Галодная вайна]]», у якой Ордэн шырока прымяняў [[Тактыка выпаленай зямлі|тактыку выпаленай зямлі]], якая ў [[Сярэдневякоўе|Сярэднявеччы]] заключалася ў спальванні пасеваў на палях з мэтай знішчэння крыніц харчавання для праціўніка. Але ўсе бакі канфлікту былі надта знясіленыя папярэдняй вайной, каб рызыкаваць у вялікіх бітвах, таму барацьба вычарпалася ўжо да восені<ref name="Jasienica-121"/>. Ваенныя дзеянні ўспыхвалі аж да 1419 года, калі ў час [[Канстанцкі сабор|Канстанцкага сабора]] іх прыпыніла настойлівасць папскага легата<ref name="Jasienica-121"/>. Канстанцкі сабор аказаўся паваротным момантам як для тэўтонскіх крыжовых паходаў, так і для шэрага іншых еўрапейскіх канфліктаў. Вітаўт адправіў у 1415 годзе дэлегацыю, якая ўключала {{нп5|Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі|мітрапаліта Кіеўскага|uk|Митрополит Київський}} [[Грыгорый Цамблак|Грыгорыя Цамблака]] і назіральнікаў. Яны прыбылі ў Канстанц у канцы года, каб выказаць сваю прыхільнасць «хрышчэнню вадой, а не крывёю»<ref name="housley">{{harvnb|Housley|1992|p=361}}; {{harvnb|Rowell|2000|p=733}}</ref>. Польскія пасланцы, сярод якіх былі {{нп5|Мікалай Тромба||ru|Тромба, Николай}}, [[Завіша Чорны]] і {{нп5|Павел Уладковіц||pl|Paweł Włodkowic}}, дабіваліся спынення прымусовага хрышчэння і агрэсіі Ордэна супраць Літвы і Польшчы<ref name="kłoczowski">{{harvnb|Kłoczowski|2000|p=73}}</ref>. У выніку польска-літоўскай дыпламатыі сабор, хоць і шакаваны пытаннем Уладковіца пра легітымнасць [[Манах|манаскай]] дзяржавы, адмовіў Ордэну ў яго намеры і далей працягваць ваенныя дзеянні, накіраваныя на прымусовую хрысціянізацыю жамойтаў у Польшчы і ВКЛ<ref name="housley12">{{harvnb|Housley|1992|pp=351–361}}</ref>. У 1417 годзе Ягайла і Вітаўт звярталіся да айцоў [[Канстанцкі сабор|Канстанцкага сабору]] з просьбай скасаваць практыку перахрышчвання «русінаў», то-бок праваслаўных, пры іх пераходзе ў каталіцтва<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/6411256/|загаловак=Браки князя Свидригайла Ольгердовича|год=2014|выданне=По любви, въ правду, безо всякие хитрости. Друзья и коллеги к 80-летию В.А. Кучкина. Сборник статей. М.: Индрик|старонкі=256|автор=Полехов С.В.}}</ref>. [[Файл:The Wladyslaw Jagiello monument in NYC 7.jpg|190px|міні|злева|[[Помнік каралю Ягайлу (Нью-Ёрк)|Помнік Ягайлу ў Нью-Ёрку]]. Скульптар {{нп5|Станіслаў Казімір Астроўскі|Станіслаў Астроўскі|uk|Станіслав Казимир Островський}}.]] Дыпламатычны кантэкст у Канстанцы ўключаў таксама паўстанне багемскіх [[Гусіты|гусітаў]], якія бачылі ў Польшчы саюзніка ў сваіх войнах супраць [[Жыгімонт I Люксембургскі|Жыгімонта Люксембургскага]], які мусіў стаць новым каралём Багеміі. У 1421 годзе [[Часлаўскі сойм]] афіцыйна абвясціў Жыгімонта Люксембургскага зрынутым і прапанаваў карону Ягайлу пры ўмове згоды з рэлігійнымі прынцыпамі [[Чатыры пражскія артыкулы|Чатырох пражскіх артыкулаў]], на што атрымалі адмову{{efn|Пасля адмовы Ягайлы каралём Чэхіі быў пастуляваны (абраны завочна) Вітаўт, але ён запэўніў Папу, што знаходзіцца ў апазіцыі да ератыкоў. Паміж 1422 і 1428 гадамі пляменнік Ягайлы і Вітаўта [[Жыгімонт Карыбутавіч]] быў накіраваны намеснікам у ахопленую вайной Чэхію, але без вялікага поспеху ({{harvnb|Bideleux|1998|pp=233–235}}; {{harvnb|Turnbull|McBride|2004|pp=11–12}}). Вітаўт прыняў прапанову Жыгімонта аб каралеўскай кароне ў 1429 годзе, верагодна, з дазвалення Ягайлы, хоць на шляху цераз Польшчу карона ўсё адно была перахоплена, і каранацыі не адбылося.}}<ref name=stone-11/><ref name="cambridge13">''New Cambridge Medieval History'', p. 353.</ref>. У 1422 годзе Ягайла разам з Вітаўтам былі зноў уцягнуты яшчэ ў адну вайну супраць тэўтонцаў, вядомую як [[Голубская вайна|Голубская]]. Баявыя дзеянні працягваліся каля двух месяцаў і скончыліся перамогай польска-літоўскага боку яшчэ да падыходу імперскіх падмацаванняў Ордэна. У выніку быў заключаны [[Мельнскі мір]], паводле якога [[крыжакі]] саступалі Польшчы частку [[Куявія|Куявіі]] з [[Нешава]]й{{efn|Для Польшчы умовы Мельнскага дагавора можна разглядаць як неадназначныя, бо ў выніку Ягайла адмовіўся ад прэтэнзій на [[Памеранія|Памеранію]], Усходняе Памор’е і {{нп5|Хелмінская зямля|Хелмінскую зямлю|ru|Хелминская земля}}, за што атрымаў усяго толькі частку [[Куявія|Куявіі]] з [[Няшава]]й.}} і канчаткова адмаўляліся ад прэтэнзій на [[Жамойць]], якая паводле ўмоў [[Першы Таруньскі мір|Таруньскага міра]] павінна была адысці Ордэну пасля смерці [[Вітаўт Кейстутавіч|Вітаўта]]. Літва атрымала Жамойць з портам [[Паланга]], але [[Клайпеда]] засталася ў Ордэна<ref name=stone-11/>. Гэтая мяжа праіснавала каля 500 гадоў, да 1920 года. Мельнскі мір завяршыў эпоху ў войнах Ордэна з Літвой, але мала што зрабіў для ўрэгулявання доўгатэрміновых праблем Ордэна з Польшчай. Пазней {{нп5|Польска-тэўтонская вайна, 1431—1435|спарадычныя ваенныя канфлікты|ru|Польско-тевтонская война (1431—1435)}} ўспыхвалі паміж Польшчай і рыцарамі яшчэ ў перыяд з 1431 па 1435 год{{efn|Ваенныя дзеянні паміж Тэўтонскім ордэнам і Польскім каралеўствам успыхвалі таксама ў час [[Трынаццацігадовая вайна (1454—1466)|вайны 1454—1466 гадоў]] і [[Польска-тэўтонская вайна (1519—1521)|вайны 1519—1521 гадоў]].}}. Раскол паміж Польшчай і Літвой пасля смерці Вітаўта ў 1430 годзе даў Ордэну новую магчымасць умяшання ў Польшчу. Ягайла падтрымаў свайго брата [[Свідрыгайла Альгердавіч|Свідрыгайлу]] як наступнага вялікага князя літоўскага<ref name="sruogien">{{Harvnb|Sruogienė-Sruoga|1987}}</ref>, але калі Свідрыгайла з падтрымкай Тэўтонскага Ордэна і незадаволенай арыстакратыі<ref name="plokhy-98">{{harvnb|Plokhy|2006|p=98}}</ref> выступіў супраць польскага дамінавання ў Літве, палякі пад кіраўніцтвам кракаўскага біскупа [[Збігнеў Алясніцкі|Збігнева Алясніцкага]] акупіравалі [[Падолле]], якое Ягайла аддаў Вітаўту ў 1411 годзе, і [[Валынь]]<ref name="stone-11"/>. У 1432 годзе прапольская партыя ў Літве дзейсніла пераварот на карысць брата Вітаўта — [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта]], і абвясціла яго вялікім князем<ref name="sruogien"/>, з чаго пачалася [[Грамадзянская вайна ў Вялікім Княстве Літоўскім у 1430-х гадах|ўнутраная вайна за пераемнасць велікакняжацкага стальца]]. Пытанні пра пераемнасць стальца трывалі і пасля вайны, працяглы час нават пасля смерці Ягайлы<ref name=stone-11/><ref name=plokhy-98/>. === Смерць і спадчына === [[Файл:Jagiełło sarcophagus figure.jpg|thumb|right|270px|Саркафаг Ягайлы ў [[Сабор Святых Станіслава і Вацлава|Вавельскім саборы]].]] У час падарожжа ў [[Перамышльская зямля|Перамышльскую зямлю]] на 48 годзе ўладарства 72-гадовы (або 82-гадовы) Ягайла застудзіўся і не здолеў ужо акрыяць<ref name="sruogien"/><ref name="prazmowska">{{harvnb|Prazmowska|2011|p=72}}</ref>, памёр у [[Гарадок (Львоўская вобласць)|Гарадку]] ў 1434 годзе і пакінуў Польшчу свайму старэйшаму сыну [[Уладзіслаў III Варненчык|Уладзіславу III]], а Літву малодшаму [[Казімір IV Ягелончык|Казіміру]]; абодва былі непаўналетнімі<ref name="sedlar">{{harvnb|Sedlar|1994|p=282}}</ref><ref name="rowell14">{{harvnb|Rowell|2000|p=711}}</ref>. Паводле патэтычнай версіі [[Ян Длугаш|Яна Длугаша]], Ягайла памёр слухаючы салаўя. Ягайла быў першым з дынастыі [[Гедзімінавічы|Гедзімінавічаў]] каралём польскім. Заснаваная ім дынастыя [[Ягелоны|Ягелонаў]] правіла абедзвюма дзяржавамі да 1572 года. 48-гадовае ўладарства Ягайлы было перыядам значных палітычных, эканамічных і культурных поспехаў у гісторыі Польшчы і ВКЛ. Як падзеі вялізнай важнасці часоў яго ўладарства вылучаюць [[хрышчэнне Літвы]] і [[Грунвальдская бітва]] (1410), якая спыніла экспансію ордэнскіх рыцараў у рэгіёне. Аднак захаванне вялікалітоўскай спадчыны за нашчадкамі Ягайлы не было безумоўным. З яго смерцю разарвалася асабістая унія дзвюх дзяржаў, і было няясна, якая форма адносін з’явіцца ёё на замену<ref name="stone15">{{harvnb|Stone|2001|p=22}}</ref>. Расійскія гісторыкі і пісьменнікі XIX стагоддзя, аднак, звычайна, схільныя лічыць Ягайлу чалавекам невялікага розуму і слабага характару, які не мог адыграць вялікай ролі ў гісторыі. Наадварот, у польскай гістарыяграфіі яму звычайна прыпісваюць вялікія здольнасці і моцны ўплыў на ход гістарычных падзей. == Сям’я == [[Файл:Hierb Pahonia z nadmahilnaj plity Jahajły.jpg|170px|міні|Герб Ягайлы «[[Пагоня, герб|Пагоня]]» з яго надмагілля.]] 22 чэрвеня 1399 года першая жонка Ягайлы каралева [[Ядвіга Анжуйская]] нарадзіла яму дачку, якую ахрысцілі пад імем {{нп5|Альжбета Баніфацыя|||Elizabeth Bonifacia of Poland}}, але праз месяц і маці, і дачка сканалі. Другая жонка, з якой Ягайла пабраўся шлюбам у 1402 годзе, [[Ганна Цэльская]], памерла ў 1416 годзе, пакінуўшы дачку {{нп5|Ядвіга Ягайлаўна|Ядвігу|en|Hedwig Jagiellon (1408–1431)}}. У 1417 годзе Ягайла ажаніўся з {{нп5|Эльжбета Граноўская|Эльжбетай Граноўскай|ru|Эльжбета Грановская}}, якая памерла ў 1420 годзе, дзяцей яны не мелі. Праз два гады новай жонкай стала [[Соф’я Гальшанская]], якая нарадзіла трох сыноў, з якіх выжылі двое. Смерць у 1431 годзе прынцэсы Ядвігі, апошняга нашчадка дынастыі [[Пясты|Пястаў]], дала Ягайлу магчымасць абвясціць сыноў ад Соф’і Гальшанскай сваімі спадчыннікамі, хоць ён павінен быў улашчыць польскіх вяльможаў саступкамі, каб забяспечыць іх згоду, паколькі манархія была выбарнай. * 1-я жонка з 1386 года [[Ядвіга Анжуйская|Ядвіга (каралева Польшчы)]], адна дачка # {{нп5|Лізавета Баніфацыя||en|Elizabeth Bonifacia of Poland}} (1399) * 2-я жонка з 1402 года [[Ганна Цэльская]], адна дачка # {{нп5|Ядвіга, дачка Ягайлы|Ядвіга|ru|Ядвига (дочь Ягайло)}} (1408—1431) * 3-я жонка з 1416 года {{нп5|Эльжбета Граноўская||ru|Эльжбета Грановская}}, дзяцей не мелі * 4-я жонка з 1422 года [[Соф’я Гальшанская]], трое дзяцей # [[Уладзіслаў III Варненчык|Уладзіслаў III]] (1424—1444) # Казімір (1426—1427) # [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] (1427—1492) === Генеалогія === {| width="100%" style="text-align:center; vertical-align:middle;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- | colspan="2" | [[Гедзімін]]<br />~1275 <br />1341 | colspan="2" | | colspan="2" | [[Еўна]]<br />~1280 <br />1344 | colspan="2" | | colspan="2" | [[Аляксандр Міхайлавіч, князь уладзімірскі|Аляксандр Міхайлавіч]]<br />~1301 <br />22.10.1339 | colspan="2" | | colspan="2" | Настасся Галіцкая<br />? <br />? |- | style="border-right:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; | colspan="4" style="border-bottom:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid; border-right:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; | colspan="4" style="" | &nbsp; | colspan="4" style="border-bottom:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid; border-left:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; | style="border-left:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; |- | colspan="3" | &nbsp; | colspan="8" style="border-left:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid; border-right:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; | colspan="3" | &nbsp; |- | colspan="2" | &nbsp; | colspan="2" | [[Альгерд]]<br />~1296 <br />май 1377 | colspan="6" | | colspan="2" | [[Ульяна Аляксандраўна]]<br />~1330 <br />1392 | colspan="2" | |- | colspan="3" style="border-right:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; | colspan="8" style="border-bottom:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; | colspan="3" style="border-left:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; |- | colspan="7" style="border-right:1px var(--border-color-interactive--active, black) solid;" | &nbsp; | colspan="7" | &nbsp; |- | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| | width="7.14%"| |- |} <!-- Жонкі і дзеці --> {| style="width:100%; text-align:center; vertical-align:top;" cellspacing="0" cellpadding="0" |- style="vertical-align:top;" | colspan="2" | 1<br /> [[Ядвіга Анжуйская]]<br />1374 <br />17.07.1399 <br /><span style="letter-spacing: −6pt;">OO</span> &nbsp;&nbsp;18.02.1386 | colspan="2" | 2<br /> [[Ганна Цэльская]]<br />1380/81 <br />21.01.1416 <br /><span style="letter-spacing: −6pt;">OO</span> &nbsp;&nbsp;29.01.1402 | colspan="2" style="vertical-align:middle;" | '''Ягайла'''<br />~1352/1362 <br />1.06.1434 | colspan="2" | 3<br /> [[Эльжбета Граноўская]]<br />1372 <br />12.05.1420 <br /><span style="letter-spacing: −6pt;">OO</span> &nbsp;&nbsp;2.05.1417 | colspan="2" | 4<br /> [[Соф’я Гальшанская]]<br />~1405 <br />21.09.1461 <br /><span style="letter-spacing: −6pt;">OO</span> &nbsp;&nbsp;7.02.1422 |- | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;border-left:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp; | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;"| &nbsp; |- style="text-align:left;" | style="width:10%;"| &nbsp; | style="width:10%;border-left:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);border-top:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp;1 | style="width:10%;border-top:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp; | style="width:10%;border-left:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);border-top:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp;2 | style="width:10%;border-top:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp; | style="width:10%;border-left:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);border-top:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp;4 | style="width:10%;border-top:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp; | style="width:10%;border-left:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);border-top:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp;4 | style="width:10%;border-top:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp; | style="width:10%;border-left:1px solid var(--border-color-interactive--active, black);"| &nbsp;4 |- style="vertical-align:top;" | colspan="2" | [[Лізавета Баніфацыя]] <br />&nbsp;22.06.1399 <br />&nbsp;13.07.1399 <br />&nbsp; | colspan="2" | [[Ядвіга, дачка Ягайлы|Ядвіга]] <br />&nbsp;8.04.1408 <br />&nbsp;8.12.1431 <br />&nbsp; | colspan="2" | [[Уладзіслаў III Варненчык|Уладзіслаў III]] <br />&nbsp;31.10.1424 <br />&nbsp;10.11.1444 <br />&nbsp; | colspan="2" | Казімір<br />&nbsp;16.05.1426 <br />&nbsp;2.03.1427 <br />&nbsp; | colspan="2" | [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] <br />&nbsp;30.11.1427 <br />&nbsp;7.6.1492 <br />&nbsp; |- |} == Асобныя значныя факты == * У 1387 годзе, на ўзор сталіцы [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польскага каралеўства]] [[Кракаў|Кракава]], граматай Ягайлы першым з вялікалітоўскіх гарадоў [[Магдэбургскае права]] атрымала [[Вільня]]. * У 1400 годзе Ягайла рэарганізаваў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Кракаўскі ўніверсітэт]] (заснаваны ў 1364 годзе [[Казімір III Вялікі|Казімірам III]]) на ўзор [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскага ўніверсітэта]]. У XIX стагоддзі ўніверсітэт атрымаў сваю цяперашнюю назву ''Ягелонскі'', якая падкрэслівае сувязь з родам [[Ягелоны|Ягелонаў]]. * Ягайла заставаўся на польскім стальцы 48 гадоў і 4 месяцы, што з’яўляецца найбольш працяглым перыядам праўлення сярод польскіх манархаў. * Імем Ягайлы названы шэраг тапаграфічных аб’ектаў у [[Польшча|Польшчы]] і [[Літоўская Рэспубліка|Літоўскай рэспубліцы]], статуі, узведзеныя ў яго гонар, ёсць у Польшчы, Літоўскай рэспубліцы, [[Венгрыя|Венгрыі]], [[ЗША]]. == Вобразы ў мастацтве == * Вобраз Ягайлы выведзены лаўрэатам [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] [[Генрык Сянкевіч|Генрыкам Сянкевічам]] у вядомым рамане «[[Крыжакі (раман)|Крыжакі]]». * Экранізацыя рамана Сянкевіча «Крыжакі» — «Krzyżacy» (Польшча, 1960), рэжысёр Аляксандр Форд, у ролі Ягайлы — Эміль Карэвіч. * Ягайла — герой драмы [[Аляксей Дудараў|Аляксей Дударава]] «Князь Вітаўт». <center> <gallery perrow="6"> Выява:Master Andrey Ladislaus II Jagiello kneeling before the Virgin Mary.jpg|Ягайла перад Маці Божай і Ісусам, фрэска 1418 года, [[Люблін]] Выява:Jagajła. Ягайла (XVII).jpg|Ягайла. Невядомы мастак XVII ст. Выява:Wladyslaw II Jagiello (275169).jpg|Ягайла. Малюнак [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]] (2-я палова XIX ст.) Выява:Wladislaus II of Poland (89921914).jpg|Уладзіслаў II Ягайла, работы {{нп5|Аляксандр Лесер|Аляксандра Лесера|pl|Aleksander Lesser}} (XIX ст.) Выява:Jogaila.jpeg|Ягайла на гравюры {{нп5|Бенуа Фар'ят|Бенуа Фар'ята|en|Benoît Farjat}} (1863) Выява:Władysław Jagiełło (Wizerunki książąt i królów polskich).jpg|З кнігі «Выявы князёў і каралёў польскіх», работа {{нп5|Ксаверый Пілаці|Ксаверыя Пілаці|pl|Ksawery Pillati}} (1888). </gallery> </center> == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Асветнікі зямлі беларускай: X — пачатак XX ст.: энцыкл. давед. — Мінск, 2001. — С. 480. * Беларуская энцыклапедыя. Т. 18. Кн. 1. — Мн., 2004. — С. 228. * Беларусь: энцыкл. давед. — Мн., 1995. — С. 784. * ''Груша А. І.'' «Чалавек, народжаны ў варварскай краіне»: Ягайла — яго тыпізаваныя паводзіны // Вялікае княства Літоўскае і яго суседзі ў XIV—XV стст.: саперніцтва, супрацоўніцтва, урокі. Да 600-годдзя Грунвальдскай бітвы. Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі, Гродна, 8-9 ліпеня 2010 г. — Мінск: Беларуская навука, 2011. — С. 157—170. * Мысліцелі і асветнікі Беларусі: энцыкл. даведнік. — Мн., 1995. — С. 157. * {{нп5|Карл Шайноха||ru|Шайноха, Карл}}, «Jadwiga i Jagiełło 1374—1413», 1861, t. 1-4 (перавыданне: Warszawa, 1974). * {{ВТ-ЭСБЕ|Ягайло|{{нп5|Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі|Новодворский В. В|ru|Новодворский, Витольд Владиславович}}}} * {{нп5|Якаў Кара|J. Caro|ru|Каро, Яков}}, «Geschichte Polens» (2-я частка, Гота, 1863) * {{нп5|Міхаіл Паўлавіч Смірноў, гісторык|M. Смирнов|ru|Смирнов, Михаил Павлович (историк)}}, «Ягелло-Яков-Владислав и первое соединение Литвы с Польшей» ([[Адэса|Одесса]], 1868, «Записки [[Адэскі нацыянальны ўніверсітэт імя І. І. Мечнікава|Новороссийского Университета]]») * {{нп5|Станіслаў Смолька|St. Smolka|uk|Станіслав Смолька}}, «Kiejstut i Jagiełło» (Краков, 1888) * [[Фелікс Канечны|F. Koneczny]], «Jagiełło i Witold» («Przewodnik naukowy», 1892) * {{нп5|Анатоль Лявіцкі|A. Lewicki|uk|Левицький Анатоль}}, «Powstanie Świdrygiełły» («Rozpr. Ak. Um.», XXIX) * {{нп5|Юозас Якштас|J. Jakštas|lt|Juozas Jakštas}}, {{нп5|Зянонас Івінскіс|Z. Ivinskis|lt|Zenonas Ivinskis}}, [[Сімас Сужыедзеліс|S. Sužiedėlis]], {{нп5|Адольфас Шапока|A. Šapoka|lt|Adolfas Šapoka}}, [[Паўліўс Шлежас|P. Šležas]]. «Jogaila», red. A. Šapoka, Kaunas, 1935. * {{h|Sruogienė-Sruoga|1987|3={{нп5|Ванда Даўгірдайтэ-Сруагенэ|Sruogienė-Sruoga, Vanda|lt|Vanda Daugirdaitė-Sruogienė}}, «[http://www.lituanus.org/1987/87_4_04.htm Jogaila (1350—1434)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200920023112/http://www.lituanus.org/1987/87_4_04.htm |date=20 верасня 2020 }}», ''Lituanus'', vol. 33 (4) (Winter 1987), p.&nbsp;23-34.}} * {{Cite journal| last=Deveike |first=Jone |year=1950 | title=The Lithuanian Diarchies | journal=The Slavonic and East European Review |volume=28 |issue=71 |pages=392–405}} * {{нп5|Міхал Тымоўскі|Тымовский, Михал|pl|Michał Tymowski}}. История Польши. М.: Весь мир, 2003. * {{Citation |last=Bideleux |first=Robert |year=1998 |title=A History of Eastern Europe: Crisis and Change |url=https://archive.org/details/historyofeastern0000bide |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-16111-4 }} * {{h|Bojtár|2000|3=Bojtár, Endre (2000), ''Foreword to the Past: A Cultural History of the Baltic People'', translated by Walter J. Renfroe, Budapest: Central European University Press, ISBN 978-963-9116-42-9}} * {{h|Delbrück|1990|3=Delbrück, Hans (1990), ''The Barbarian Invasions: History of the Art of War'', University of Nebraska Press, ISBN 978-0-8032-6447-2}} * {{h|Dvornik|1992|3=Dvornik, Francis (1992), ''The Slavs in European History and Civilization'', Rutgers University Press, ISBN 978-0-8135-0799-6}} * {{h|Housley|1992|3=Housley, Norman (1992), ''The Later Crusades 1274—1580: From Lyons to Alcazar'', Oxford University Press, ISBN 978-0-19-822136-4}} * {{h|Jasienica|1988|3=Jasienica, Paweł (1988), ''Polska Jagiellonów'', Warsaw: Państwowy Instytut Wydawniczy, ISBN 978-83-06-01796-0}} * {{h|KarwasińskaZakrzewski|1935|3=Karwasińska, Jadwiga & Zakrzewski, Ignacy (1935), ''Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum'', Warsaw: Bibliotheca Cornicensis}} * {{h|Kłoczowski|2000|3=Kłoczowski, Jerzy (2000), ''A History of Polish Christianity'', Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-36429-4}} * {{h|LukowskiZawadzki|2001|3=Lukowski, Jerzy & Zawadzki, Hubert (2001), ''A Concise History of Poland'', Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-55917-1}} * {{Citation |last=Meyendorff |first=John |year=1989 |edition=Reprint |title=Byzantium and the Rise of Russia |url=https://archive.org/details/byzantiumriseofr0000meye_i3u6 |publisher=Vladimir's Seminary Press |location=Crestwood, NY |isbn=978-0-88141-079-2 }} * {{h|Mickūnaitė|1999|3=Mickūnaitė, Giedrė (1999), ''From Pamphlet to Origin Theory'', in Kooper, Erik Simon, The Medieval Chronicle: Proceedings of the 2nd International Conference on the Medieval Chronicle, Amsterdam: Rodopi, ISBN 978-90-420-0834-2}} * {{Артыкул|спасылка=https://apcz.umk.pl/RL/article/view/52990|аўтар=[[Яраслаў Нікодэм|Jarosław Nikodem]]|загаловак=O rzekomym chrzcie prawosławnym Jagiełły (polemika z hipotezą Jana Tęgowskiego)|год=2023|мова=pl|выданне=Rocznik Lituanistyczny|том=9|старонкі=19–35|issn=2450-8454|doi=10.12775/RL.2023.9.02}} * {{h|Plokhy|2006|3=Plokhy, Serhii (2006), ''The Origins of the Slavic Nations: Premodern Identities in Russia, Ukraine, and Belarus'', Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-86403-9}} * {{h|Polska Piastów|2005|3=Śląsk w polityce Piastów, Polska Piastów, 2005}} * {{h|Prazmowska|2011|3=Prazmowska, Anita J. (2011), ''A History of Poland: Second Edition'', Palgrave Macmillan, ISBN 0230345379}} * {{h|Rowell|2000|3=Rowell, S. C. (2000), ''Baltic Europe'', in Jones, Michael, The New Cambridge Medieval History VI, Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-36290-0}} * {{h|Sedlar|1994|3=Sedlar, Jean W. (1994), ''East Central Europe in the Middle Ages, 1000—1500'', Seattle: University of Washington Press, ISBN 978-0-295-97290-9}} * {{h|Stone|2001|3=Stone, Daniel Z. (2001), The Polish-Lithuanian State, 1386–1795, Seattle: University of Washington Press, ISBN 978-0-295-98093-5}} * {{h|Tęgowski|1999|3=Tęgowski, Jan (1999), ''Pierwsze pokolenia Giedyminowiczow'', Poznań-Wrocław: Wydawn. Historyczne, ISBN 978-83-913563-1-9}} * {{h|Turnbull|2003|3=Turnbull, Stephen (2003), Tannenberg 1410: ''Disaster for the Teutonic Knights'', Osprey, ISBN 978-1-84176-561-7}} * {{Citation |last1=Turnbull |first1=Stephen |first2=Angus |last2=McBride |name-list-style=amp |year=2004 |title=The Hussite Wars: 1419–36 |url=https://archive.org/details/hussitewars141910000turn |publisher=Osprey Publishing |isbn=978-1-84176-665-2 }} * {{cite book| first=William |last=Urban |title=Tannenberg and After: Lithuania, Poland and the Teutonic Order in Search of Immortality |publisher=Lithuanian Research and Studies Center |location=Chicago | year=2003 |edition = Revised | isbn=0-929700-25-2 |lang=en}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.echo.msk.ru/programs/vsetak/48697/ ''Великий Князь Литовский Ягайло''. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»] {{ref-ru}} * {{YouTube|yLxm0JzfGBg|Гісторыя пад знакам Пагоні. Ягайла}} {{Вялікія князі літоўскія}} {{Манархі Польшчы}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Выдатны артыкул|Дзярждзеяч|Гісторыя}} {{Артыкул года|2017}} [[Катэгорыя:Вялікія князі літоўскія]] [[Катэгорыя:Каралі польскія]] [[Катэгорыя:Ягелоны]] [[Катэгорыя:Гедзімінавічы]] 1k4dytyhby5dbcu4t19ntvphxnub06l 0 15651 5143564 5142678 2026-05-19T16:28:22Z M.L.Bot 261 5143564 wikitext text/x-wiki {{арфаграфія}} [[Файл:Model Engine Luc Viatour.jpg|thumb|]] '''Рухавік''' — прыстасаванне, якое пераўтварае які-небудзь від [[энергія|энергіі]] ў механічную [[Механічная работа|работу]]. Таксама ўжываецца азначэнне '''мато́р''', якім звычайна называюць [[электрычны рухавік|электрарухавікі]] і [[рухавік унутранага згарання|рухавікі ўнутранага згарання]] (РУЗ). Рухавікі падзяляюць на першасныя і другасныя. Да ''першасных'' адносяцца тыя, якія непасрэдна пераўтвараюць прыродныя [[Энергія|энергетычныя]] рэсурсы ў [[Механічная работа|механічную работу]], а да ''другасных'' — якія пераўтвараюць [[энергія|энергію]], якая выраблена або накоплена іншымі крыніцамі. Да першасных рухавікоў (ПР) належаць ветравое кола, якое выкарыстоўвае [[энергія|энергію]] ветру, [[вадзяное кола]] і гіравы механізм — дзейнічаюць за кошт сілы [[Гравітацыя|гравітацыі]], [[Цеплавы рухавік|цеплавыя рухавікі]], у якіх [[хімічная энергія]] [[паліва]] або [[атамная энергія]] пераўтвараецца ў іншыя віды [[энергія|энергіі]]. Да другасных рухавікоў (ДР) адносяцца электрарухавік або электраматор, пнеўмарухавік, гідрарухавік або гідраматор. Першымі ПР былі [[парус]] і вадзяное кола. Ветразь выкарыстоўваецца ўжо болей 7 тысяч [[год]]. Воднае кола шырока выкарыстоўвалі ў старажытных ірыгацыйных сістэмах [[Егіпет|Егіпту]], [[Кітай|Кітаю]], [[Індыя|Індыі]]. Воднае і ветраное кола шырока выкарыстоўвалі ў [[Сярэдневякоўе|сярэднявечнай]] [[Еўропа|Еўропе]] як асноўную энергетычную базу [[мануфактура|мануфактурнай]] вытворчасці. == Гісторыя == У сярэдзіне [[XVII стагоддзе|17]] ст. былі зроблены першыя спробы перайсці да машыннай вытворчасці, якія запатрабавалі стварэння рухавікоў, якія б не залежалі ад мясцовых крыніц энергіі (вады, ветру і інш.). Першым рухавіком, у якім выкарыстоўвалася [[хімічная энергія]] [[паліва]] была [[Парасілавая ўстаноўка|параатмасферная машына]], створаная па праекце [[Францыя|французскага]] фізіка [[Дэні Папен]]а і [[Вялікабрытанія|англійскага]] механіка [[Томас Северы|Томаса Северы]]. Гэтая машына не магла непасрэдна быць механічным прывадам, да яе дадавалася кола, якое вярцела [[вада]], якая выціскалася парай з катла ў рэзервуар воданапорнай вежы. Кацёл то падаграваўся парай, то ахалоджваўся вадою: машына дзейнічала перыядычна. У [[1763]] [[Расія|расійскі]] механік [[Іван Іван Палзуноў|Іван Іванавіч Палзуноў]] вырабіў па свайму праекту стацыянарную паравую машыну бесперапыннага дзеяння. У яе былі два [[цыліндр]]ы, якія па чарзе напаўняліся [[пара]]й, і таксама падавалі ваду ў вежу, але бесперапынна. Да [[1784]] [[Вялікабрытанія|англійскі]] механік [[Джэймс Ват|Джэймс Уат]] стварыў больш дасканалую машыну, якую назвалі ўніверсальным паравым рухавіком. Уат з дзяцінства працаваў падручным на машыне Северы. Ад яго патрабавалася пастаянна пераключаць краны, праз якія падаваліся пара ў цыліндры і вада ў кацёл. Аднастайная праца падштурхнула Уата стварыць [[поршань]] двайнога ходу, аўтаматычную клапанную скрынку, а потым і цэнтрабежны засцерагальнік. У цыліндры машыны Уата быў цвёрды поршань, з кожнага боку якога па чарзе, аўтаматычна і бесперапынна, падавалася пара з катла. Поршань вярцеў праз крывашыпна-шатунную сістэму [[махавік]], які забяспечваў плаўнасць ходу. Паравая машына магла ўжо быць прывадам для розных механізмаў і больш не мела патрэбы ў воданапорнай вежы. Вузлы, якія прыдумаў Уат, выкарыстоўваліся пасля ва ўсіх паравых машынах. Паравыя машыны ўдасканальвалі і ўжывалі для вырашэння розных тэхнічных задач: прывад станкоў, транспарт. У [[1880]] сумарная [[магутнасць]] паравых машын у свеце перавышала 26 млн. [[Ват (адзінка вымярэння)|кВт]]. У [[1816]] [[Шатландыя|шатландскі]] [[святар]] [[Роберт Стырлінг]] прапанаваў [[рухавік знешняга згарання]], які зараз называецца [[рухавік Стырлінга|рухавіком Стырлінга]]. У ім [[Рабочае цела|рабочым целам]] быў [[газ]] ([[паветра]] ці іншы). Роберт Стырлінг ажыццявіў [[тэрмадынамічны цыкл]], падобны на цыкл Северы («да-Ўатаўскі»), але награванне і ахалоджванне адбывалася ў розных аб’ёмах машыны скрозь сценкі рабочых камер. Рухавік Стырлінга, як і ўвогуле ўсе рухавікі знешняга згарання могуць працаваць ад розных крыніц цяпла, але [[каэфіцыент карыснага дзеяння]] рухавіка Стырлінга адносна невялікі. У другой палове [[19 стагоддзе|19 ст.]] была створана [[паравая турбіна]]. У [[1889]] [[Швецыя|шведскі]] [[інжынер]] [[Карл Густаў дэ Лаваль]] прапанаваў расшыральнае сапло і стварыў быстраходную турбіну (да 3200 аб/хвіл). Незалежна ад яго, яшчэ ў [[1884]] [[Вялікабрытанія|англічанін]] [[Чарлз Алджэрон Парсан]] вырабіў першую прыдатную для прамысловага ўжывання рэактыўную [[Паравая турбіна|турбіну]], здольную вярцець [[Турбінія|суднавы вінт]]. Паравыя турбіны пачалі выкарыстоўваць на марскіх суднах, а з пачатку [[20 стагоддзе|20 ст.]] на [[электрастанцыя]]х. Праект першага [[Рухавік унутранага згарання|рухавіка ўнутранага згарання (РУЗ)]] належыць [[Хрысціян Гюйгенс|Хрысціяну Гюйгенсу]] і прапанаваны яшчэ ў [[17 стагоддзе|17 ст]]. Цікава, што ў якасці [[паліва]] прапаноўвалася выкарыстоўваць [[порах]], а сама ідэя была падказана артылерыйскай [[гармата]]й. Усе спробы Дэніса Папена пабудаваць дзеяздольную машыну на гэтым прынцыпе поспеху не мелі. Першы надзейна працуючы Рухавік унутранага згарання стварыў у [[1860]] французскі інжынер [[Эжэн Ленуар]]. Рухавік [[Эжэн Ленуар|Ленуара]] працаваў на [[газ]]авым паліве. Праз 16 [[год]] [[Германія|нямецкі]] канструктар [[Нікалас Ота]] стварыў больш дасканалы 4-тактны газавы рухавік. Удасканальваннем РУЗ займаліся шматлікія інжынеры і механікі. Напрыклад, у [[1883]] нямецкі інжынер [[Карл Бенц]] стварыў выкарыстаны ім у далейшым 2-тактны рухавік унутранага згарання. У [[1897]] яго суайчыннік [[Рудольф Дызель]] прапанаваў РУЗ з самазапальваннем рабочай [[Сумесь|сумесі]] ў цыліндры ад [[Ціск|сціскання]] [[паветра]], які быў пасля названы яго [[Асабістае імя|імем]]. У [[20 ст.]] рухавік унутранага згарання стаў асноўным [[Аўтамабільны рухавік|рухавіком аўтамабільнага транспарту]]. У [[1970-я|70-я]] [[Год|гады]] амаль 80 [[Працэнт|%]] сумарнай [[Магутнасць|магутнасці]] ўсіх РУЗ даводзілася на транспартныя машыны. Паралельна ішло ўдасканальванне гідратурбін. У першай палове 20 ст. стварылі новыя віды першасных рухавікоў: [[газавая турбіна]], рэактыўны рухавік, а ў 1950-х гг. і ядзерная сілавая ўстаноўка. У [[1834]] [[Расія|расійскі]] навукоўца [[Барыс Сямёнавіч Якобі]] стварыў першы прыдатны для практычнага карыстання [[Электрычны рухавік|электрарухавік]] сталага току. У [[1888]] [[Сербія|сербскі]] [[студэнт]] і будучы вялікі вынаходнік [[Нікола Тэсла]] выказаў прынцып пабудовы двухфазных рухавікоў пераменнага току, а праз год расійскі інжынер [[Міхаіл Осіпавіч Даліва-Дабравольскі]] стварыў першы ў свеце трохфазны [[асінхронны электрарухавік]], які стаў найбольш распаўсюджанай [[Электрычная машына|электрычнай машынай]]. == Пнеўмарухавікі і гідрамашыны == Пнеўмарухавікі і гідрамашыны працуюць ад сетак (балонаў) высокага ціску паветра або [[Вадкасць|вадкасці]], пераўтвараючы гідраўлічную (пнеўматычную) [[Энергія|энергію]] ў механічную. Іх шырока выкарыстоўваюць у якасці выканаўчых механізмаў у розных прыстасаваннях і сістэмах (напрыклад, пнеўмалакаматывы, прыдатныя для працы ў [[выбух]]ованебяспечных умовах). З дапамогай гідрамашын ажыццяўляецца прывад гусеніц [[трактар|трактароў]] і [[танк]]аў, рабочых частак [[бульдозер]]аў і [[экскаватар]]аў. Другасныя рухавікі маюць вялікую ролю ў тэхніцы, але іх магутнасць адносна невялікая. == Класіфікацыя == Рухавікі могуць выкарыстоўваць наступныя тыпы крыніц энергіі: * электрычныя: [[Машыны пастаяннага току|пастаяннага]] току і [[Машына пераменнага току|пераменнага току]] ([[Сінхронныя машыны|сінхронныя]] і [[Асінхронныя машыны|асінхронныя]]); * электрастатычныя; * хімічныя; * ядзерныя; * гравітацыйныя. Атрыманую энергію рухавікі могуць пераўтвараць у наступныя тыпы руху: * вярчальны рух цвёрдых цел; * паступальны рух цвёрдых цел; * зваротна-паступальны рух цвёрдых цел; * рух рэактыўнага струменя; * іншыя віды руху. Электрарухавікі, якія забяспечваюць паступальны і/або зваротна-паступальны рух цвёрдага цела: * лінейныя; * індукцыйныя; * п’езаэлектрычныя. Некаторыя тыпы электраракетных рухавікоў: * [[Іонны рухавік|іонныя]]; * стацыянарныя [[плазма]]выя; * рухавікі з анодным слоем; * радыёіанізацыйныя; * калоідныя. Рухавікі, у якіх для атрымання механічнай энергіі выкарыстоўваюцца ўнутраная энергія [[Рабочае цела|рабочага цела]]: * поршневыя паравыя рухавікі; * паравыя турбіны; * [[рухавік Стырлінга]]; * [[паравы рухавік]]. Рухавікі ўнутранага згарання: * са знешнім сумесеўтварэннем * бензінавыя; * карбюратарныя; * з размеркавальным упырскваннем (інжэктарныя); * газавыя. Паветрана-рэактыўныя рухавікі: * праматочныя рэактыўныя (ППРР); * пульсуючыя рэактыўныя (ПуПРР); * газатурбінныя: * турбарэактыўныя (ТРР); * двухконтурныя (ТРРДз); * турбавінтавыя (ТВР); * турбавентылятарныя (ТВПР). [[Ракета|Ракетныя]] рухавікі: * вадкасныя; * цвердапаліўныя; * ядзерныя; * электрычныя. == Гл. таксама == * [[Карабельная сілкавальная ўстаноўка]] * [[Ядзерная сілкавальная ўстаноўка]] * [[Матарыст]] * [[Рухач]] * [[Электрычны рухавік|Электрарухавік]] * [[Гідрарухавік]] * [[Пнеўмарухавік]] * [[Балансаванне рухавіка]] * [[Тэрмадынамічныя цыклы]] * [[Маршавы рухавік]] {{Commonscat|Engines}} {{Канструкцыя аўтамабіля}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рухавікі| ]] 9znd5ur0kot12pv31zzbl7ma7sbtvy5 0 16297 5143625 5083788 2026-05-19T17:27:34Z Için warum 153459 /* Назва */ 5143625 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Іўе (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Іўе |выява = Iǔje, vulica (2010).jpg |памер = |подпіс = Вуліца да касцёла |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |першае згадванне = 1444 |статус з = 2000 }} '''І́ўе'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Iŭje}}, {{lang-ru|Ивье}}) — горад у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раёна]], на [[Іўянка|рацэ Іўянка]]. За 158 км ад [[Гродна|Гродні]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі Гаўя на лініі [[Ліда]] — [[Маладзечна]], вузел аўтамабільных дарог на [[Мінск]], Ліду, [[Навагрудак]]. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва горада паходзіць ад наймення дрэва іва (вярба) — іўе месца<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 144.</ref>. Назва Іўя паходзіць ад назвы ракі, на якой паселішча паўстала (цяпер [[Іўянка]]). Пачатковая форма рачной назвы, засведчаная ў асяроддзі літоўскамоўных аўтахтонаў, — ''Vija''<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 544.</ref>, звязаная з літоўскім ''vyti'' «звіваць, скручваць»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 380.</ref>. == Гісторыя == У трэцім томе «Жывапіснай Расіі» П. Сямёнаў сцвярджае, што першапачаткова Іўе называлася ''Еўе'' і было заснавана жонкай вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а Евай<ref>І. П. Крэнь. [http://viriv.narod.ru/history3.htm У складзе Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай] // Віртуальная Іўеўшчына</ref>. Вядома з пачатку [[XV]] ст. як велікакняжацкі двор. З [[1444]] г. належала земскаму [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалку літоўскаму]] [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятру Мантыгердавічу]], у [[XVI]]—[[XIX]] ст. Забярэзінскім, Кішкам, Глябовічам, Агінскім, Сапегам, Тызенгаўзам і інш. З [[1561]] г. мястэчка [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]], тут існавала арыянская школа. У [[1585]]—[[1593]] гг. рэктарам яе быў мысляр-гуманіст і педагог [[Ян Ліцыній Намыслоўскі]]. У 1561 г. у Іўі існавала 2-дзённая [[паншчына]], а ў 1598 г. сяляне адпрацоўвалі 3 дні ў тыдзень з валокі<ref>Лойка, П. А. Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі: Эвалюцыя феадальнай рэнты ў другой палове XVI—XVIII ст. / П. А. Лойка; АН БССР, Інстытут гісторыі; Пад рэд. В. І. Мялешкі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 111 с. — С. 24. — ISBN 5-343-00563-2. ''Са спасылкай на:'' [[ЦГДА БССР]]. — Ф. КМФ-5. — Воп. 1. — Спр. 1468. — Арк. 15.</ref>. У [[1598]] г. у мястэчку пасяліліся татары. Каля 1600 пабудаваны касцёл і манастыр бернардзінцаў. З [[1795]] у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]]. У сярэдзіне [[XIX]] ст. належала графам Замойскім. З [[1921]] г. у складзе Польшчы, мястэчка Валожынскага павета. З 1939 у [[БССР]], з 1940 г. гарадскі пасёлак, цэнтр раёна. З [[2000]] г. — горад. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=128|type=rect|x=1897,1971,1995,2006,2015,2016,2017|y=2828,5000,8900,8600,7801,7712,7630}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 2828 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XX стагоддзе''': 1971 год — 5000 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1995 год — 8,9 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 8,6 тыс. чал.; 2015 год — 7801 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 7712 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 7630 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018&nbsp;год — 7702 чал.; 2023&nbsp;год — 7243 чал.; 2025&nbsp;год — 6906 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай прамысловасці і сацыяльна-бытавога абслугоўвання. Гасцініца «Іўе». == Славутасці == * [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Іўе)|Іўеўскі Петра-Паўлаўскі касцёл]] і манастыр бернардзінцаў * [[Іўеўская мячэць]] * Іўеўская крыніца — помнік прыроды рэспубліканскага значэння * [[Храм у гонар мучаніка немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага (Іўе)|Храм у гонар мучаніка немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага]] (1995) * [[Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны»]] <center><gallery> Файл:Iǔje. Іўе (8.08.2010).jpg|Касцёл Файл:Мячэт 1.jpg|Мячэць Файл:Iǔje, miačet (8.08.2010).jpg|Мячэць Файл:Iǔje, młyn (8.08.2010).jpg|Млын Файл:Царква. Забудова Іўя.jpg|Царква Файл:Забудова Іўя. Помнік.jpg|Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны» </gallery></center> == Вядомыя асобы == * [[Барыс Гендэлевіч Берман]] (1881 — пасля 1940) — адзін з пачынальнікаў фатаграфіі, грамадскі дзеяч. * [[Хаім Ойзер Градзінскі]] (1863—1940) — яўрэйскі рэлігійна-грамадскі дзеяч. * [[Валерый Іванавіч Гушча]] (нар. 1956) — беларускі хірург і палітык. * [[Валерый Мікалаевіч Карашкоў]] (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Мікалай Іванавіч Пазняк]] (нар. 1945) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[афтальмалогія|афтальмалогіі]]. Доктар медыцынскіх навук (1990). * [[Віталь Мікалаевіч Ракавец]] (нар. 1976) — беларускі ляснічы, дэпутат. * [[Георгій Іванавіч Чарняўскі]] (1909—1985) — беларускі мастак. * [[Шахно Эпштэйн]] (1881—1945) — яўрэйскі пісьменнік, грамадскі дзеяч, публіцыст і літаратуразнавец. * [[Ядзвіга Браніславаўна Юферава]] (нар. 1949) — «Заслужаны работнік культуры», Ганаровы грамадзянін горада Іўе. == Гл. таксама == * [[Беларускае згуртаванне татараў-мусульман «Аль-Кітаб»]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <!-- <ref name="Barščeŭskaja">Ніна Баршчэўская. [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/artykul64415.html Уплыў суседніх народаў на змену дзяржаўнага назову Беларусі — 3] // Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё, [[17 кастрычніка]] [[2007]]</ref> --> <!-- недаступная спасылка, не выкарыстоўваецца ў артыкуле --> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Ивье}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Іўе|350}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Іўеўскі раён}} {{Гарады Гродзенскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Іўе| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] 2lct7726wjumzfds8l8mo8b9pr7q51t 5143677 5143625 2026-05-19T18:40:22Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ 5143677 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|тып=тапонім|Іўе (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = горад |беларуская назва = Іўе |выява = Iǔje, vulica (2010).jpg |памер = |подпіс = Вуліца да касцёла |вобласць = Гродзенская |раён = Іўеўскі |першае згадванне = 1444 |статус з = 2000 }} '''І́ўе'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Iŭje}}, {{lang-ru|Ивье}}) — горад у [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], адміністрацыйны цэнтр [[Іўеўскі раён|Іўеўскага раёна]], на [[Іўянка|рацэ Іўянка]]. За 158 км ад [[Гродна|Гродні]], за 10 км ад чыгуначнай станцыі Гаўя на лініі [[Ліда]] — [[Маладзечна]], вузел аўтамабільных дарог на [[Мінск]], Ліду, [[Навагрудак]]. == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], назва горада паходзіць ад наймення дрэва іва (вярба) — іўе месца<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 144.</ref>. Пачатковая форма рачной назвы, на якой паселішча паўстала (цяпер [[Іўянка]]), засведчаная ў асяроддзі літоўскамоўных аўтахтонаў, — ''Vija''<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. Vilnius, 1961. C. 544.</ref>, звязаная з літоўскім ''vyti'' «звіваць, скручваць»<ref>''A. Vanagas.'' Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. — Vilnius, 1981. — С. 380.</ref>. == Гісторыя == У трэцім томе «Жывапіснай Расіі» П. Сямёнаў сцвярджае, што першапачаткова Іўе называлася ''Еўе'' і было заснавана жонкай вялікага князя літоўскага [[Гедзімін]]а Евай<ref>І. П. Крэнь. [http://viriv.narod.ru/history3.htm У складзе Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай] // Віртуальная Іўеўшчына</ref>. Вядома з пачатку [[XV]] ст. як велікакняжацкі двор. З [[1444]] г. належала земскаму [[Маршалак вялікі літоўскі|маршалку літоўскаму]] [[Пётр Мантыгірдавіч|Пятру Мантыгердавічу]], у [[XVI]]—[[XIX]] ст. Забярэзінскім, Кішкам, Глябовічам, Агінскім, Сапегам, Тызенгаўзам і інш. З [[1561]] г. мястэчка [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]], тут існавала арыянская школа. У [[1585]]—[[1593]] гг. рэктарам яе быў мысляр-гуманіст і педагог [[Ян Ліцыній Намыслоўскі]]. У 1561 г. у Іўі існавала 2-дзённая [[паншчына]], а ў 1598 г. сяляне адпрацоўвалі 3 дні ў тыдзень з валокі<ref>Лойка, П. А. Прыватнаўласніцкія сяляне Беларусі: Эвалюцыя феадальнай рэнты ў другой палове XVI—XVIII ст. / П. А. Лойка; АН БССР, Інстытут гісторыі; Пад рэд. В. І. Мялешкі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1991. — 111 с. — С. 24. — ISBN 5-343-00563-2. ''Са спасылкай на:'' [[ЦГДА БССР]]. — Ф. КМФ-5. — Воп. 1. — Спр. 1468. — Арк. 15.</ref>. У [[1598]] г. у мястэчку пасяліліся татары. Каля 1600 пабудаваны касцёл і манастыр бернардзінцаў. З [[1795]] у складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], цэнтр воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]]. У сярэдзіне [[XIX]] ст. належала графам Замойскім. З [[1921]] г. у складзе Польшчы, мястэчка Валожынскага павета. З 1939 у [[БССР]], з 1940 г. гарадскі пасёлак, цэнтр раёна. З [[2000]] г. — горад. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours">{{Graph:Chart|width=250|height=128|type=rect|x=1897,1971,1995,2006,2015,2016,2017|y=2828,5000,8900,8600,7801,7712,7630}}</div> * '''XIX стагоддзе''': 1897 год — 2828 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XX стагоддзе''': 1971 год — 5000 чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1995 год — 8,9 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * '''XXI стагоддзе''': 2006 год — 8,6 тыс. чал.; 2015 год — 7801 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 год — 7712 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 год — 7630 чал.<ref name="2017-Estimate"/>; 2018&nbsp;год — 7702 чал.; 2023&nbsp;год — 7243 чал.; 2025&nbsp;год — 6906 чал. == Эканоміка == Прадпрыемствы харчовай прамысловасці і сацыяльна-бытавога абслугоўвання. Гасцініца «Іўе». == Славутасці == * [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Іўе)|Іўеўскі Петра-Паўлаўскі касцёл]] і манастыр бернардзінцаў * [[Іўеўская мячэць]] * Іўеўская крыніца — помнік прыроды рэспубліканскага значэння * [[Храм у гонар мучаніка немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага (Іўе)|Храм у гонар мучаніка немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага]] (1995) * [[Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны»]] <center><gallery> Файл:Iǔje. Іўе (8.08.2010).jpg|Касцёл Файл:Мячэт 1.jpg|Мячэць Файл:Iǔje, miačet (8.08.2010).jpg|Мячэць Файл:Iǔje, młyn (8.08.2010).jpg|Млын Файл:Царква. Забудова Іўя.jpg|Царква Файл:Забудова Іўя. Помнік.jpg|Памятны знак «У гонар дружбы і згоды канфесій Іўеўшчыны» </gallery></center> == Вядомыя асобы == * [[Барыс Гендэлевіч Берман]] (1881 — пасля 1940) — адзін з пачынальнікаў фатаграфіі, грамадскі дзеяч. * [[Хаім Ойзер Градзінскі]] (1863—1940) — яўрэйскі рэлігійна-грамадскі дзеяч. * [[Валерый Іванавіч Гушча]] (нар. 1956) — беларускі хірург і палітык. * [[Валерый Мікалаевіч Карашкоў]] (нар. 1953) — беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Мікалай Іванавіч Пазняк]] (нар. 1945) — беларускі [[вучоны]] ў галіне [[афтальмалогія|афтальмалогіі]]. Доктар медыцынскіх навук (1990). * [[Віталь Мікалаевіч Ракавец]] (нар. 1976) — беларускі ляснічы, дэпутат. * [[Георгій Іванавіч Чарняўскі]] (1909—1985) — беларускі мастак. * [[Шахно Эпштэйн]] (1881—1945) — яўрэйскі пісьменнік, грамадскі дзеяч, публіцыст і літаратуразнавец. * [[Ядзвіга Браніславаўна Юферава]] (нар. 1949) — «Заслужаны работнік культуры», Ганаровы грамадзянін горада Іўе. == Гл. таксама == * [[Беларускае згуртаванне татараў-мусульман «Аль-Кітаб»]] == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <!-- <ref name="Barščeŭskaja">Ніна Баршчэўская. [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/artykul64415.html Уплыў суседніх народаў на змену дзяржаўнага назову Беларусі — 3] // Беларуская рэдакцыя Польскага Радыё, [[17 кастрычніка]] [[2007]]</ref> --> <!-- недаступная спасылка, не выкарыстоўваецца ў артыкуле --> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{крыніцы/ТурЭнцБел-2007|Ивье}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Іўе|350}} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{Іўеўскі раён}} {{Гарады Гродзенскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Іўе| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] lq0onqwokeexfvjv8zy6jcu5j5m0g5z 0 21799 5143846 3344584 2026-05-20T04:35:11Z StarDeg 16311 5143846 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Раман''' (''Аляксандр Іванавіч Мацюшын'', нар. {{ДН|||1954}}, с. [[Рабчэўск]], [[Трубчаўскі раён]], [[Бранская вобласць]] — [[19 мая]] [[2026]]) — [[іераманах]] [[Руская праваслаўная царква|Рускай праваслаўнай царквы]], [[паэт]]. == Біяграфія == Скончыў філалагічны факультэт універсітэта ў [[Эліста|Элісце]], працаваў у школе. У 1983 годзе прыняў манаскі пострыг у [[Пскова-Пячэрская лаўра|Пскова-Пячэрскай лаўры]]. Служыў на прыходах Пскоўшчыны і ў [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]] пасля яе адкрыцця. З 1985 года [[іераманах]]. Аўтар духоўных вершаў і спеваў, член [[Саюз пісьменнікаў Расіі|Саюза пісьменнікаў Расіі]]. З 1994 года жыве ў скіту Вятрова (Пскоўская вобласць). Песні іераманаха Рамана і песні на яго вершы выконваюцца [[Жанна Бічэўская|Жаннай Бічэўскай]], [[Алег Пагудзін|Алегам Пагудзіным]], [[Сяргей Бязрукаў|Сяргеем Бязрукавым]], [[Максім Трошын|Максімам Трошыным]]. === Сборнікі вершаў === * [[1991]] «Благословен идущий к Богу» * [[1991]] «Камни святых алтарей» * [[1992]] «Стихи покаянные» * [[1995]] «Избранное» * [[2001]] «Русский куколь» * [[2005]] «Радоваться Небу» === Кнігі === * [http://www.rus-sky.com/history/library/roman/roman.htm Там моя Сербия] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.tropinka.orthodoxy.ru/zal/poezija/roman/index.htm Сборнік вершаў] * [http://ru.wikisource.org/wiki/Иеромонах_Роман Іераманах Раман у рускай Вікітэцы] {{DEFAULTSORT:Раман, іераманах}} [[Катэгорыя:Паэты Расіі]] [[Катэгорыя:Манахі Рускай праваслаўнай царквы]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Трубчэўскім раёне]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] qp1nwnuun4f4xbu9a6sxfgg8putfb7v 0 30366 5143924 4867728 2026-05-20T09:50:37Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143924 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Дабравольскі}} {{ДД}} '''Алякса́ндр Альге́ртавіч Дабраво́льскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітык. Сябра палітрады [[Аб’яднаная грамадзянская партыя|Аб’яднанай грамадзянскай партыі]]. Дырэктар Усходнееўрапейскай Школы палітычных даследаванняў. Старэйшы палітычны дарадца [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]].<ref>[https://tsikhanouskaya.org/be/team/ Каманда Святланы Ціханоўскай]</ref> == Жыццяпіс == Нарадзіўся [[23 лістапада]] [[1958]] года ў вёсцы [[Сула (Літвенскі сельсавет)|Сула]] [[Стаўбцоўскі раён|Стаўбцоўскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. У 1982 годзе скончыў [[Радыёфізічны факультэт БДУ|радыёфізічны факультэт]], у [[1995]] годзе — [[Юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычны факультэт]] [[Белдзяржуніверсітэт]]а. Працаваў у 1982—1990 гадах інжынерам-канструктарам у [[Канструктарскае бюро дакладнага электроннага машынабудавання|Канструктарскім бюро дакладнага электроннага машынабудавання]]. У 1989 г. быў абраны народным дэпутатам СССР па тэрытарыяльнай акрузе ў г. [[Мінск]]у. Працаваў у [[Дзяржаўны камітэт па прамысловасці|Камітэце па прамысловасці]] (1989—1991), затым намеснікам Старшыні Камітэта па правах і свабодах чалавека ([[1991]]). На Першым З’ездзе Народных дэпутатаў [[СССР]] увайшоў у склад Міжрэгіянальнай дэпутацкай групы — першай дэмакратычнай парламенцкай апазіцыі ў [[СССР]]. Працаваў разам з [[Андрэй Дзмітрыевіч Сахараў|Андрэем Сахаравым]], [[Барыс Мікалаевіч Ельцын|Барысам Ельцыным]], [[Анатоль Аляксандравіч Сабчак|Анатолем Сабчаком]], [[Васіль Быкаў|Васілём Быкавым]], [[Алесь Адамовіч|Алесем Адамовічам]]. У 1990 г. быў адным з ініцыятараў стварэння [[АДПБ|Аб’яднанай дэмакратычнай партыі (АДПБ)]] — першай зарэгістраванай у Беларусі апазіцыйнай палітычнай партыі. У 1991—1995 — старшыня АДПБ. У 1992 г. — заснавальнік [[НІСЭПД|Незалежнага Інстытута сацыяльна-эканамічных і палітычных даследаванняў (НІСЭПД)]]. 1992—1994 — Выканаўчы дырэктар, 1994—1995 — навуковы супрацоўнік НІСЭПД. У 1995 г. [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (1995)|абраны]] дэпутатам [[Вярхоўны Савет Рэспублікі Беларусь XIII склікання|Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь XIII склікання]]. У [[1996]] г. быў прадстаўніком групы дэпутатаў Вярхоўнага Савета ў [[Канстытуцыйны Суд Рэспублікі Беларусь|Канстытуцыйным Судзе]] па справе [[Імпічмент Аляксандра Лукашэнкі (1996)|імпічменту прэзідэнта Лукашэнкі]]. З [[1995]] г. па 2006 г. — намеснік старшыні, з 2006 г. — сябра Палітрады [[Аб'яднаная Грамадзянская Партыя|Аб’яднанай Грамадзянскай партыі]]. З 2008 — дырэктар [[Усходнееўрапейская школа палітычных даследаванняў|Усходнееўрапейскай Школы палітычных даследаванняў]]. 27 снежня 2023 года супраць Дабравольскага і яшчэ траіх беларускіх палітычных дзеячаў [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь]] пачаў спецыяльную (завочную) вытворчасць па крымінальным артыкуле аб перашкодзе працы выбарчых камісій. 18 сакавіка 2024 года стала вядома, што кожнага з абвінавачаных завочна прысудзілі да чатырох гадоў пазбаўлення волі нібыта за спробу зрыву [[Рэферэндум у Беларусі (2022)|рэферэндуму 2022 года]] шляхам напісання лістоў з пагрозамі членам выбарчых камісій<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/338677|title=Дабравольскаму, Ліберу і Жываглод завочна прысудзілі па 4 гады за зрыў рэферэндума|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-03-18|accessdate=2024-03-19}}</ref>. У студзені 2024 года СК аб’явіў аб другой спецыяльнай вытворчасці супраць Дабравольскага, на гэты раз па справе 20 незалежных аналітыкаў<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/334796|title=СК завёў справы на 20 «аналітыкаў Ціханоўскай». Там ёсць і аналітыкі супраць Ціханоўскай|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-01-25|accessdate=2024-03-19}}</ref>. У 2024 годзе Дабравольскі быў зноў завочна асуджаны — да 11 з паловай гадоў пазбаўлення волі са штрафам па [[Справа аналітыкаў Ціханоўскай|справе «аналітыкаў Святланы Ціханоўскай»]]; яго палічылі кіраўніком [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкага фарміравання]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/346096/|title=20 «аналітыкам Ціханоўскай» прысудзілі гіганцкія завочныя тэрміны. Больш за ўсіх — Дабравольскаму|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-01}}</ref>. 24 кастрычніка [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] унёс Дабравольскага ў шэрагу 20 фігурантаў справы «аналітыкаў Ціханоўскай» у [[Спіс тэрарыстаў (Беларусь)|«спіс тэрарыстаў»]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/354094|title=КДБ уключыў 20 палітолагаў у спіс «тэрарыстаў»|website=Наша Ніва|date=2024-10-26|access-date=2024-10-26}}</ref>. == Палітычная дзейнасць == У 1995 г. адбылося аб’яднанне АДПБ з Грамадзянскай партыяй — была створаная Аб’яднаная грамадзянская партыя (АГП). Абраны намеснікам старшыні АГП. У гэтым самым годзе адбыліся выбары ў Вярхоўны Савет, АГП стварыла ў парламенце фракцыю «Грамадзянскае дзеянне». Абраны дэпутатам Вярхоўнага Савета, узначаліў падкамісію па СМІ. У 2001 г. у час прэзідэнцкіх выбараў быў намеснікам кіраўніка выбарчага Штаба Адзінага кандыдата ад шырокай грамадзянскай кааліцыі [[Уладзімір Ганчарык|Уладзіміра Ганчарыка]], у 2006 — намеснікам кіраўніка Штаба Адзінага кандыдата ў прэзідэнты ад Аб’яднаных дэмакратычных сіл [[Аляксандр Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]]. Пасля выбараў у 2006 г. быў арыштаваны на 10 сутак за ўдзел у акцыях пратэсту супраць фальсіфікацыі выбараў. З 2007 па 2009 — сябра Прэзідыума Палітрады Аб’яднаных дэмакратычных сіл Беларусі. З 2007 — старшыня праўлення, з 2008 — дырэктар Усходнееўрапейскай Школы палітычных даследаванняў. == Асабістае жыццё == Жанаты. Жонка — настаўніца, сын — студэнт, дачка — юрыст. Хобі — электроніка (у мінулым — прафесія), музыка (меламан-калекцыянер, у студэнцкія гады — музыка, бас-гітарыст), турызм, горныя лыжы. == Узнагароды == * [[медаль 100 гадоў БНР]] [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рады Беларускай Народнай Рэспублікі]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/29838254.html Алексіевіч, Пазьняк, Вольскі, Эрыксан, Белавус. Хто яшчэ ўзнагароджаны мэдалём у гонар БНР-100]</ref>. == Публікацыі == * Крытэры эфектыўнасці эканамічнага заканадаўства. // Адкрытае грамадства, 1998, № 2 (6), Мінск; * Выбары: сапраўдныя, вольныя і справядлівыя. Мінск, 1999. (У суаўтарстве). * Прававыя бар’еры супраць развіцця прадпрымальніцтва. // Бюлетэнь Клуба эканамістаў. № 4. Мінск, 2000. * Выбары: Прававыя асновы, выбарчыя тэхналогіі. Мінск, 2000. (У суаўтарстве). * Палітычныя партыі. Беларусь і сучасны свет. Мінск, 2002. (У суаўтарстве). Мінск, 2005 (Другое выданне). * Стратэгія выбарчай кампаніі. Мінск, 2004. * Артыкулы ў беларускай і замежнай прэсе {{зноскі}} == Літаратура == * Хто ёсць хто ў Беларусі. Мінск, 1999 * Хто ёсць хто ў Беларусі. Мінск, 2003 * «Палітычная гісторыя незалежнай Беларусі», Вільня, 2006 == Спасылкі == * [http://dabravolski.livejournal.com Блог Аляксандра Дабравольскага] * [http://www.ucpb.org/ucp-personal/political-council/215-dobrovolski Аляксандр Дабравольскі на сайце АГП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101226182126/http://ucpb.org/ucp-personal/political-council/215-dobrovolski |date=26 снежня 2010 }} {{DEFAULTSORT:Дабравольскі Аляксандр Альгертавіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Аб’яднанай грамадзянскай партыі]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь 13-га склікання]] [[Катэгорыя:Народныя дэпутаты СССР ад акруг Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] r354ynsm1p54i7mdfysp4593vzxi30q 0 41454 5143599 3403283 2026-05-19T17:08:54Z Pabojnia 135280 афармленне 5143599 wikitext text/x-wiki {{Картка:Асоба |імя = Сяргей Фёдаравіч Галюн |арыгінал_імя = |партрэт = |памер = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні= Сяргей Фёдаравіч Галюн |род дзейнасці = |дата нараджэння = |год нараджэння = |месца нараджэння = |грамадзянства = |падданства = |дата смерці = |год смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі= |сайт = |Commons = |Rodovid = }} {{цёзкі2|Галюн}} '''Сяргей Фёдаравіч Галюн''' ({{ДН|||1866}}, {{МН|Санкт-Пецярбург}} — пасля [[1917]]) — [[рэвалюцыянер]], {{публіцыст|Беларусі|Расійскай імперыі|}}, адзін з кіраўнікоў першых сацыял-дэмакратычных арганізацый у Беларусі<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Галюн Сергей Фёдорович |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 136 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Біяграфія == У [[1891]] годзе скончыў [[Ваенна-медыцынская акадэмія імя С. М. Кірава|Ваенна-медыцынскую акадэмію ў Пецярбургу]]<ref name="БС"/>. З канца [[1891]] г. урач у Гродзенскім ваенным шпіталі<ref name="БС"/>. Праводзіў дабрачынную дзейнасць: адзін з арганізатараў нядзельнай школы, народнай бібліятэкі; бясплатны доктар мясцовага прытулку<ref name="БС"/>. З [[1892]] г. член, з [[1893]] г. кіраўнік Гродзенскага рэвалюцыйнага гуртка<ref name="БС"/>. З марксісцкіх пазіцый крытыкаваў ідэалогію і тактыку «Народнай волі»<ref name="БС"/>. Арыштаваны [[26 ліпеня]] [[1894]] г.; выключаны з ваеннага ведамства [[18 кастрычніка]] [[1895]] г.; на 3 гады высланы ў [[Архангельская губерня|Архангельскую губерню]]. Паводле адных звестак уцёк з ссылкі і да верасня [[1900]] г. жыў за мяжой<ref name="БС"/>, паводле іншых — адбыў тэрмін ссылкі да канца. З [[1901]] г. працаваў урачом у [[Варонежская губерня|Варонежскай]], [[Цвярская губерня|Цвярской]] і [[Санкт-Пецярбургская губерня|Пецярбургскай]] губернях. Пасля [[1917]] г. звесткі адсутнічаюць<ref name="БС"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Бич М. О. Развитие социал-демократического движения в Белоруссии. Мн., 1973 * ЭГБ, т. 2. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Ізаляваны артыкул}} {{DEFAULTSORT:Галюн Сяргей Фёдаравіч}} [[Катэгорыя:Публіцысты Расіі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі]] 81bevetgal4li0on6y2vwkzdxozwo3m 0 44639 5143814 5096312 2026-05-19T23:57:46Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143814 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Латушка}} {{Дзяржаўны дзеяч |беларускае імя = Павел Паўлавіч Латушка |арыгінал імя = |партрэт = Paviel_Latushka.jpg |памер = 250px | тытул_1 = Старшыня [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] | перыядпачатак_1 = 26 кастрычніка 2020 | перыядканец_1 = | папярэднік_1 = пасада заснаваная | пераемнік_1 = | прэзідэнт_1 = [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] (прэзідэнт-элект{{efn|Статус Святланы Ціханоўскай пэўна нявызначаны, аднак НАУ вызнае Святлану Ціханоўскую як выбраную прэзідэнтку Беларусі.}}) | сцяг_1 = Flag of Belarus (1918, 1991–1995).svg | тытул_2 = Пасол Рэспублікі Беларусь у Францыі | перыядпачатак_2 = [[16 лістапада]] [[2012]] | перыядканец_2 = [[15 студзеня]] [[2019]] | папярэднік_2 = [[Аляксандр Аляксеевіч Паўлоўскі|Аляксандр Паўлоўскі]] | пераемнік_2 = [[Ігар Валянцінавіч Фісенка|Ігар Фісенка]] | прэзідэнт_2 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | тытул_3 = Пастаянны прадстаўнік Рэспублікі Беларусь пры ЮНЕСКА | перыядпачатак_3 = [[16 лістапада]] [[2012]] | перыядканец_3 = [[15 студзеня]] [[2019]] | папярэднік_3 = [[Аляксандр Аляксеевіч Паўлоўскі|Аляксандр Паўлоўскі]] | пераемнік_3 = [[Ігар Валянцінавіч Фісенка|Ігар Фісенка]] | прэзідэнт_3 = [[Аляксандр Лукашэнка]] |тытул_4 = [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністр культуры Рэспублікі Беларусь]] |парадак_4 = |перыядпачатак_4 = [[4 чэрвеня]] [[2009]] |перыядканец_4 = [[16 лістапада]] [[2012]] |папярэднік_4 = [[Уладзімір Фёдаравіч Матвяйчук|Уладзімір Матвяйчук]] |пераемнік_4 = [[Барыс Уладзіміравіч Святлоў|Барыс Святлоў]] |прэм'ер_4 = [[Сяргей Сяргеевіч Сідорскі|Сяргей Сідорскі]] |прэзідэнт_4 = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] |сцяг_4 = Flag of Belarus.svg | тытул_5 = Пасол Рэспублікі Беларусь у Польшчы | перыядпачатак_5 = [[6 снежня]] [[2002]] | перыядканец_5 = [[31 кастрычніка]] [[2008]] | папярэднік_5 = [[Мікалай Крэчка]] | пераемнік_5 = [[Віктар Гайсёнак]] | прэзідэнт_5 = [[Аляксандр Лукашэнка]] }} '''Па́вел Па́ўлавіч Лату́шка''' (нар. {{ДН|10|2|1973}}, {{МН|Мінск||}}) — [[Беларусь|беларускі]] палітык, дыпламат. Пасля пачатку [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу 2020 года]] перайшоў на бок дэмакратычных сіл Беларусі, з кастрычніка 2020 года кіраўнік [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]]. == Біяграфія == Скончыў [[юрыдычны факультэт БДУ|юрыдычны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (1995, пачынаў вучыцца на гістарычным). Завочна скончыў [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]] (1996). У 1995—1996 гадах быў аташэ дагаворна-прававога ўпраўлення [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства замежных спраў Беларусі]]. У 1996—2000 гадах займаў пасады віцэ-консула, консула генеральнага консульства Беларусі ў [[Беласток]]у (Польшча). У 2000—2002 гадах — начальнік упраўлення інфармацыі — прэс-сакратар МЗС Беларусі. З 6 снежня 2002 года<ref>[http://www.charter97.org/bel/news/2002/12/09/latushka Латушка выслужыўся] // [[Хартыя'97]]. 9 снежня 2002</ref> да 31 кастрычніка 2008 года Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у [[Польшча|Польшчы]]. Некалькі разоў (2006<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=1181 Пасол Беларусі ў Польшчы Павел Латушка адкліканы для кансультацыяў] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]]. 31 сакавіка 2006</ref>) МЗС Беларусі часова адклікала Паўла Латушку для кансультацый<ref name="Смялоўская">Яланта Смялоўская. [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/print.aspx?id=94550 Заканчваецца дыпламатычная місія Пасла Паўла Латушкі ў Польшчы]{{Недаступная спасылка}} // Польскае радыё для замежжа. 27 кастрычніка 2008</ref>. Быў наймаладзейшым беларускім паслом<ref name="Смялоўская"/>. 4 чэрвеня 2009 года прызначаны на пасаду [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|міністра культуры Беларусі]]<ref>[http://www.president.gov.by/by/press72523.print.html Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь разгледзеў кадравыя рашэнні]{{Недаступная спасылка}}// Афіцыйны інтэрнэт-партал Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь. 4 чэрвеня 2009</ref>. 16 лістапада 2012 Павел Латушка прызначаны паслом у [[Францыя|Францыю]] і пры [[ЮНЕСКА]]. 16 лістапада 2012 года прызначаны паслом Беларусі ў Францыі<ref>{{Cite web |url=http://euroradio.by/report/lukashenka-pryznachyu-vakulchyka-u-kdb-latushku-u-francyyu-123337 |title=Лукашэнка прызначыў Вакульчыка ў КДБ, а Латушку — у Францыю |access-date=10 лютага 2022 |archive-date=22 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230722093507/https://euroradio.by/report/lukashenka-pryznachyu-vakulchyka-u-kdb-latushku-u-francyyu-123337 |url-status=dead }}</ref>, 15 студзеня 2019 года ўказам прэзідэнта № 21 ад вызвалены з пасады<ref>{{Спасылка| дата публікацыі = 15 студзеня 2019| url = http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31900021&p1=1&p5=0| загаловак = Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 21 «О П. П. Латушко»| выдавецтва = Национальный правовой Интернет-портал Республики Беларусь| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 10 лютага 2022| archive-url = https://web.archive.org/web/20190209124757/http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P31900021&p1=1&p5=0| archive-date = 9 лютага 2019| url-status = dead}}</ref>. У хуткім часе прызначаны дырэктарам [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскага тэатра]]<ref>[https://news.tut.by/culture/628843.html news.tut.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190306174836/https://news.tut.by/culture/628843.html |date=6 сакавіка 2019 }}</ref>. 17 жніўня 2020 года загадам міністра культуры Беларусі [[Юрый Паўлавіч Бондар|Юрыя Бондара]] звольнены з пасады генеральнага дырэктара Купалаўскага тэатра. Прычынай звальнення стала тое, што ён 14 жніўня асудзіў падаўленне [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|мірных пратэстаў супраць фальсіфікацыі выбараў у Беларусі]] і прыйшоў да дэманстрантаў на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчу Незалежнасці]], а 16 жніўня выйшаў на [[Марш за свабоду]] і заявіў, што ўлады сваімі дзеяннямі «адчынілі скрыню Пандоры»<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=257276 Мінкульт звольніў Паўла Латушку] // [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]. 17 жніўня 2020</ref>. Увайшоў у склад Прэзідыума [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]], створанай 18 жніўня 2020 года. З’ехаў з Беларусі да пачатку пераследу з боку спецслужб. Узначаліў [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]], створанае ў кастрычніку 2020 года з мэтай забяспечыць мірнае завяршэнне выканання функцый нелегітымнымі органамі ўлады і стабілізацыі сістэмы кіравання краінай пасля пераходу ўлады да народа<ref>{{Cite web |title=belarus-nau.org |url=https://belarus-nau.org/by |access-date=10 лютага 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209153231/https://belarus-nau.org/by |archive-date=9 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>. 6 сакавіка 2023 года Мінскі гарадскі суд завочна прысудзіў Паўлу Латушку 18 гадоў пазбаўлення волі<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/17205367 tass.ru]</ref>. Сябар [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны|Таварыства беларускай мовы]]<ref>[[Сяргей Будкін]]. [http://www.racyja.by/news/materyyaly/elections/15816.html Член ТБМ пры ўладзе]// [[Беларускае Радыё Рацыя]]. 5 чэрвеня 2009</ref>. Разведзены<ref>Аляксей Мароз. [http://www.niva.iig.pl/issue/2003/10/art_05.htm Візіт з прапановай канкрэтнай дапамогі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090406161816/http://www.niva.iig.pl/issue/2003/10/art_05.htm |date=6 красавіка 2009 }}// [[Ніва (1956)|Ніва]] № 10 (2443), 9 сакавіка 2003 г.</ref>, ёсць дачка — Я́на<ref>Дзмітрый Гурневіч. [http://www.polskieradio.pl/zagranica/news/print.aspx?id=64978 Павел Латушка пазнаёміў дыпламатаў з творчасцю Коласа і Купалы]{{Недаступная спасылка}}// [[Беларуская служба Польскага радыё|Польскае радыё для замежжа]]. 26 кастрычніка 2007</ref>. == На службе ў МЗС == У кастрычніку 2002 года прэс-сакратар МЗС Павел Латушка агучыў прэтэнзіі да расійскага палітыка Барыса Нямцова за ўмяшанне ўнутраныя справы як матыў яго высылкі з Беларусі<ref>https://www.kommersant.ru/doc/951933</ref>: ''«Намаганні Нямцова ўскладніць развіццё беларуска-расійскіх адносін, затармазіць інтэграцыйныя працэсы, яго катэгарычная нязгода з курсам на пабудову Саюзнай дзяржавы наносяць шкоду не толькі беларуска-расійскім двухбаковым адносінам, але і перспектывам саюзнага будаўніцтва»''<ref>{{Cite web |url=https://mfa.gov.by/press/news_mfa/edf75710366aef8e.html |title=Архіўная копія |access-date=14 ліпеня 2023 |archive-date=14 ліпеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230714080949/https://mfa.gov.by/press/news_mfa/edf75710366aef8e.html |url-status=dead }}</ref>.<!--Гэта не крытыка, а факты, але не трэба маніпуляцый імі. Прэс-сактарат МЗС не выказвае свае «абвінавачванні», а агучвае афіцыйную пазіцыю МЗС і адпаведна ўрада. Калі ласка, праверці і астатнія факты ніжэй, каб там не было падобных маніпуляцыі.--> Падчас прэзідэнцкіх выбараў 2006 года пасол Павел Латушка справакаваў скандал у Польшчы<ref>https://www.bankier.pl/wiadomosc/Ambasador-Bialorussi-chcial-dac-w-morde-dziennikarzowi-TVN24-1412996.html</ref><ref>https://afn.by/news/i/72372</ref>, калі прыняў удзел у праграме «24 гадзіны» інфармацыйнага канала TVN24 у рэжыме тэлемоста, дзе яму давялося адказваць на непрыемныя пытанні вядоўцы пра ход выбараў, доступ апазіцыйных кандыдатаў да СМІ, арышты актывістаў. У канцы тэлемоста аператар забыўся выключыць камеру, а пазней сталі публічнымі словы амбасадара: ''«Скажу так — больш ніколі не буду даваць інтэрв’ю вашай станцыі — гэта кашмар… Вашы журналісты… ну… тое, што рабілі летам, а цяпер зноў пачынаюць з прэзідэнта. … гэта проста … Калі б я не быў амбасадарам, прашу прабачэння і перадайце яму (вядучаму), я б яму ў морду даў»''. Пасля гэтага пасол Павел Латушка быў выкліканы ў МЗС Польшчы і адкліканы ў Беларусь для кансультацый. Некаторыя польскія палітыкі заклікалі абвясціць Латушку персонай нон-грата<ref>https://www.wprost.pl/88669/bialoruski-ambasador-odwolany-na-konsultacje.html</ref><ref>https://gazetaby.com/post/moralnyj-vybor-pavla-latushko/51323/</ref><ref>https://www.svaboda.org/a/768528.html</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.niva.iig.pl/issue/2003/10/art_01.htm Міра Лукша. Цераз мяжу да сваіх (размова з паслом) // Ніва. № 10 (2443), 9 сакавіка 2003 г.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090406152556/http://www.niva.iig.pl/issue/2003/10/art_01.htm |date=6 красавіка 2009 }} * [http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/print.aspx?id=422 Валера Саўко. Госць Радыё Палонія — Павел Латушка // Польскае радыё для замежжа. 25 красавіка 2003]{{Недаступная спасылка}} * [http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/print.aspx?id=20352 Валера Саўко. Госць эфіру — Пасол П.Латушка // Польскае радыё для замежжа. 9 сакавіка 2005] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110812034621/http://www2.polskieradio.pl/zagranica/by/news/print.aspx?id=20352 |date=12 жніўня 2011 }} * [http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/print.aspx?id=91695 Павел Латушка. «Мы хочам супрацы і з Расіяй, і з Еўрасаюзам» (пераклад інтэрв’ю польскай газеце «Rzeczpospolita») // Польскае радыё для замежжа. 18 верасня 2008] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090915213053/http://www.polskieradio.pl/zagranica/by/news/print.aspx?id=91695 |date=15 верасня 2009 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{Міністры культуры Беларусі}} {{Паслы Беларусі ў Польшчы}} {{Паслы Беларусі ў Францыі}} {{Пастаянныя прадстаўнікі Беларусі пры ЮНЕСКА}} {{Паслы Беларусі ў Іспаніі}} {{Паслы Беларусі ў Партугаліі}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} {{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Латушка Павел Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Францыі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Іспаніі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Партугаліі]] [[Катэгорыя:Пастаянныя прадстаўнікі Беларусі ў ЮНЕСКА]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Манака]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] c0gbqfbwmkeg3lh6r0jaxv6mg8cg26g 0 47529 5143969 5037620 2026-05-20T11:44:20Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5143969 wikitext text/x-wiki {{Іншыя ПІБ|Кішка|Станіслаў}} {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Станіслаў Пятровіч Кішка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Вялікае Княства Літоўскае|вялікалітоўскі]] дзяржаўны і ваенны дзеяч. [[Намеснік смаленскі]] (1500—1503), [[вялікі гетман літоўскі]] (1503—1507), [[вялікі маршалак літоўскі]] (з 1512). Родапачынальнік магнацкага роду [[Кішкі|Кішкаў]]. == Біяграфія == Сын [[Пятрашка Страміла|Пятрашкі Страмілы]] герба «[[Дамброва (герб)|Дуброва]]». Атрымаў мянушку «Кішка», ад якой пайшло імя роду яго нашчадкаў. Трымаў шэраг урадаў, у тым ліку [[падстолі вялікі літоўскі|падстолія]] (1487—1488), [[стольнік вялікі літоўскі|стольніка літоўскага]] (1491), намесніка лідскага (з 1493). Удзельнічаў у пасольстве ў [[Масква|Маскву]] наконт шлюбу княжны [[Алена Маскоўская|Алены Іванаўны]], дачкі вялікага князя маскоўскага [[Іван III|Івана Васілевіча]], з вялікім князем літоўскім [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандрам Ягелончыкам]]. У 1496 годзе браў удзел у выправе польскага караля [[Ян Ольбрахт|Яна Ольбрахта]] на малдаўскага гаспадара, з уласным почтам разбіў татар пад [[Брацлаў|Брацлавам]]. У 1499 годзе атрымаў урад намесніка смаленскага, пачаў умацаванне горада. У чэрвені 1502 года кіраваў абаронай [[Смаленск]]а ад маскоўскіх войск. У 1503 годзе разбіў татараў на Прыпяці. У 1503 годзе стаў [[гетман вялікі літоўскі|вялікім гетманам]] і трымаў урад да 1507 года, калі з маскоўскага палону вярнуўся [[Канстанцін Іванавіч Астрожскі|Канстанцін Астрожскі]]. У 1506 годзе браў удзел у [[Клецкая бітва|бітве пад Клецкам]]. З 1508 года староста гарадзенскі. У 1508 і 1511 гадах удзельнічаў у камісіі па размежаванні Вялікага Княства Літоўскага і [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Каралеўства Польскага]] ў [[Мазовія|Мазовіі]]. Каля 1512 стаў [[маршалак вялікі літоўскі|маршалкам земскім]]. У першым шлюбе з Ганнай з [[Кучукі (род)|Кучукаў]]. У другім шлюбе з дачкой ваяводы троцкага [[Пётр Мантыгірдавіч Белы|Пятра Мантыгірдавіча Белага]] Соф'яй меў сына [[Пётр Станіслававіч Кішка|Пятра]], дачок Барбару і Ганну (жонку троцкага кашталяна [[Ян Радзівіл «Барадаты»|Яна Радзівіла]], пазней старосты жамойцкага [[Станіслаў Станіслававіч Кезгайла|Станіслава Кезгайлы]]). Спадчынай жонкі па згаслым родзе Мантыгірдавічаў атрымаў [[Нясвіж]], [[Алыка|Алыку]] і [[Лахва (Лунінецкі раён)|Лахву]], якія праз шлюб дачкі Ганны перайшлі да Радзівілаў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=101|артыкул=Кішкі|аўтар=[[Станіслаў Думін|Думін С.]]}} * {{Крыніцы/ЭГБ}} == Спасылкі == * [http://mariusz.eu.pn/genealogia/rody/kiszkowie01.html Генеалогія Кішкаў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130921183324/http://mariusz.eu.pn/genealogia/rody/kiszkowie01.html |date=21 верасня 2013 }} {{Wikidata/Ancestors}} {{Вялікія гетманы літоўскія}} {{Вялікія маршалкі літоўскія}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кішка Станіслаў Пятровіч}} [[Катэгорыя:Кішкі|Станіслаў Пятровіч]] [[Катэгорыя:Стольнікі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Падстоліі вялікія літоўскія]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1500—1503 гадоў]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім 1507—1508 гадоў]] q8jvubzlspnzv0u0a7gx4w668mt42gs 0 48656 5143967 4831214 2026-05-20T11:23:08Z ~2026-30360-33 168436 5143967 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Нафтан Наваполацк |Лагатып = |ШырыняЛагатыпа = 175px |ПоўнаяНазва = Дзяржаўная спартыўная ўстанова «Футбольны клуб „Нафтан-Наваполацк“» |Мянушкі = ''Севяране'' |Горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1963]] |Стадыён = «[[Атлант (стадыён, Наваполацк)|Атлант]]» |Умяшчальнасць = 4500 |Кіраўнік = Аляксей Ванько |ПасадаКіраўніка = Старшыня клуба |Трэнер = <nowiki> Валерый Стрыпейкіс(часова)</nowiki> |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 13 месца |Сайт = https://fcnaftan-novopolotsk.by | pattern_la1 = _naftan19h | pattern_b1 = _naftan19h | pattern_ra1 = _naftan19h | pattern_sh1 = _naftan19h | pattern_so1 = | leftarm1 = FFDD00 | body1 = FFDD00 | rightarm1 = FFDD00 | shorts1 = FFDD00 | socks1 = FFFF00 | pattern_la2 = _naftan20t | pattern_b2 = _naftan20t | pattern_ra2 = _naftan20t | pattern_sh2 = _naftan20t | pattern_so2 = _naftan20t | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 0000CC | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _naftan19a | pattern_b3 = _naftan19a | pattern_ra3 = _naftan19a | pattern_sh3 = _naftan19a | pattern_so3 = | leftarm3 = 0036EE | body3 = 0036EE | rightarm3 = 0036EE | shorts3 = 0036EE | socks3 = 0000FF }} '''«Нафтан»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Наваполацк]], заснаваны ў 1963 годзе. У 1996—2017 гадах (акрамя 2002 года) і з 2023 года каманда ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. == Папярэднія назвы == * 1963—1974: «Нафтавік» * 1979—1980: «Наваполацк» * 1981—1988: «Дзвіна» * 1989: «Камунальнік» * 1990—1991: «Дзвіна» * 1992—1994: «Нафтан» * 1995—2000: «Нафтан-Дэвон» * з 2001: «Нафтан» == Дасягненні == * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2009]], [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|2012]] == Цяперашні склад == ''Станам на жнівень 2024 года''<ref>{{Cite web |title=От "Динамо" до "Витебска": заявки клубов высшей лиги сезона-2024 |url=https://football.by/news/185216 |date=2024-03-16 |access-date=2024-03-18 |website=football.by |language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Аляксей Харытановіч]]||1995}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Дзмітрый Сай||1996}} {{Ігрок|71|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Наўмовіч|у арэндзе з «[[ФК Гомель|Гомеля]]»|2001}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|4|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Кучынскі||1996}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|Андрэй Лебедзеў]]||1991}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Кірыл Коўш|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск|2004}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|ДР Конга}}|Аб|Мідо Яле||1997}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Анатоль Саннікаў|у арэндзе з [[ФК БАТЭ|БАТЭ]]|2004}} {{Ігрок|77|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцемій Літвінаў||2003}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Драбатовіч||2003}} {{Ігрок|92|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Арцём Шчадзін||1992}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Ігнацій Сідар||1998}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Міхаіл Калядка]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1988}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзмітрый Ніжнік|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск|2003}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ігнат Прановіч|у арэндзе з «[[ФК Мінск|Мінска]]»|2003}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Антон Сучкоў]]|у арэндзе з «[[ФК Нёман Гродна|Нёмана]]»|2002}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Антон Суша]]||2000}} {{Ігрок|33|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Георгій Эрмідзі||2001}} {{Ігрок|52|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ягор Крэс||2003}} {{Ігрок|79|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Хетаг Бадоеў||2000}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|10|{{Сцяг|Украіна}}|Нап|Раман Папарыга||1999}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Ягор Шадзько||2003}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Расія}}|Нап|Максім Жытнеў||1990}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Іван Ціханаў||2003}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Кенія}}|Нап|Джасфат Лапага|у арэндзе з «[[ФК Дынама Брэст|Дынама]]» Брэст|2002}} {{Ігрок|99|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Марат Калінчанка||1999}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Альберт Рыбак]] (нар. 1973) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Валерый Стрыпейкіс]] (нар. 1974) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Латаш]] (нар. 1981) — трэнер па навукова-метадычнай працы * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Лісоўскі]] (нар. 1984) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Трухаў]] (нар. 1976) — галоўны трэнер дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=60|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Трэцяя (Д3)]] || '''10''' || 15 || 5 || 5 || 5 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/32 фіналу]]|| |- | 1992/93 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:silver"| '''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>71–20</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || |- | 1993/94 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 34 || 22 || 5 || 7 || <nowiki>88–31</nowiki> || '''49''' || || |- | 1994/95 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 22 || 20 || 1 || 1 || <nowiki>65–15</nowiki> || '''41''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 14 || 10 || 2 || 2 || <nowiki>29–14</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 4 || 13 || <nowiki>43–52</nowiki> || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>40–33</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 28 || 7 || 4 || 17 || <nowiki>30–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая (Д1)]] || '''12''' || 30 || 8 || 4 || 18 || <nowiki>39–63</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 5 || 7 || 18 || <nowiki>25–69</nowiki> || '''22''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 26 || 4 || 2 || 20 || <nowiki>18–51</nowiki> || '''14''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 2002 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Першая (Д2)]] || style="background:silver"| '''2''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>56–23</nowiki> || '''68''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая (Д1)]] || '''8''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>39–49</nowiki> || '''35''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>45–50</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]]|| |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 10 || 3 || 13 || <nowiki>43–44</nowiki> || '''33''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 11 || 4 || 11 || <nowiki>45–42</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|1/16 фіналу]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 9 || 9 || 8 || <nowiki>28–30</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 7 || 10 || <nowiki>41–35</nowiki> || '''46''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Пераможца]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая (Д1)]] || '''4''' || 26 || 12 || 2 || 12 || <nowiki>29–39</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Чвэрцьфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>41–34</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 10 || 7 || 16 || <nowiki>35–45</nowiki> || '''37''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Пераможца]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>23–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК Нафтан|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 32 || 9 || 10 || 13 || <nowiki>29–41</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Нафтан|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая (Д1)]] || '''5''' || 32 || 11 || 10 || 11 || <nowiki>40–43</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Нафтан|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 8 || 6 || 12 || <nowiki>34–35</nowiki> || '''30''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Нафтан|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>25–46</nowiki> || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Нафтан|2017]] ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая (Д1)]] || '''16''' || 30 || 4 || 6 || 20 || <nowiki>18–57</nowiki> || '''13'''{{efn-ua|З каманды зняты 5 ачкоў за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | [[Сезон 2018 ФК Нафтан|2018]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 10 || 11 || 7 || <nowiki>28–24</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Нафтан|2019]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 13 || 8 || 7 || <nowiki>58–43</nowiki> || '''47''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2020 ФК Нафтан|2020]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Першая (Д2)]] || '''12''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>36–43</nowiki> || '''21'''{{efn-ua|З каманды зняты 15 ачкоў за ўдзел ігракоў клуба ў дагаварных матчах у сезонах 2017—2018.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2021 ФК Нафтан|2021]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Першая (Д2)]] || '''8''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>44–46</nowiki> || '''44''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2022 ФК Нафтан|2022]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Першая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 24 || 16 || 5 || 3 || <nowiki>55–19</nowiki> || '''53''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая (Д1)]] || '''12''' || 28 || 6 || 5 || 17 || <nowiki>28–57</nowiki> || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/16 фіналу]] || |- |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2| Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009—2010]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Гент|Гент]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''2:2''' ({{Comment|в.г.|па выяздным галам}} 0:1) ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012—2013]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда Бялград|Црвена Звезда (Бялград)]] |align="center"|3:4 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''6:7'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Аляксандр Трайдук]] (1992 — ліпень 2001) * [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] (ліпень — снежань 2001) * [[Васіль Зайцаў (трэнер)|Васіль Зайцаў]] (2002 — май 2004) * [[Вячаслаў Акшаеў]] (май 2004 — май 2007) * [[Ігар Кавалевіч]] ({{в. а.}} у красавіку — ліпені 2007, ліпень 2007 — снежань 2012) * [[Павел Кучараў]] (снежань 2012 — чэрвень 2013) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у чэрвені — снежні 2013, снежань 2013 — жнівень 2016) * [[Алег Сідарэнкаў]] ({{в. а.}} у жніўні — лістападзе 2016, лістапад 2016 — лістапад 2017) * [[Аляксандр Трайдук]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Юрый Леанідавіч Поклад|Юрый Поклад]] (чэрвень — снежань 2018) * [[Тарас Чопік]] (студзень 2019 — май 2021) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — ліпені 2021, ліпень — снежань 2021) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень — снежань 2022) * [[Юрый Пунтус]] (снежань 2022 — май 2023) * [[Альберт Рыбак]] (з мая 2023) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://fcnaftan.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212073823/http://fcnaftan.com/ |date=12 лютага 2008 }} {{ref-ru}} * {{globalsportsarchive|fk-naftan-navapolatsk/18860}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Нафтан}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Нафтан]] [[Катэгорыя:ФК Нафтан| ]] d1qpna6z40ed99jb5ozo2dsuarqslvr 0 50599 5143598 5143111 2026-05-19T17:08:39Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Tymur Kholostenko 2013 year|Tymur Kholostenko 2013 year]]) і адноўлена версія 4866642, зробленая Redaktor GLAM 5143598 wikitext text/x-wiki {{ДД}} [[Image:Boleslaw I Chrobry (274954).jpg|thumb|Партрэт працы [[Ян Матэйка|Яна Матэйкі]]]] '''Баляслаў I Храбры''' ({{lang-pl|Bolesław I Chrobry}}) (каля [[967]] — {{ДС|17|6|1025}}) — [[польскія князі|польскі князь]] (992—1025 гг., [[Каралі польскія|кароль]] у 1025 г.) з дынастыі [[Пясты|Пястаў]]. Старэйшы сын польскага князя [[Мешка I]] і чэшскай князёўны [[Дубраўка (княгіня польская)|Дубраўкі]]. У дзяцінстве ён у якасці закладніка знаходзіўся пры германскім імператарскім двары. У пачатку свайго кіравання падтрымліваў сяброўскія адносіны з кіеўскім князем [[Уладзімір Святаславіч|Уладзімірам І Святаславічам]], што дазволіла яму абараняць заходнія межы і стварыць моцную дзяржаву. Аднак пазней ён умяшаўся ў міжусобную барацьбу на Русі. У 1018 г. Баляслаў І здзейсніў паход на [[Кіеў]], падтрымліваючы [[Святаполк Уладзіміравіч|Святаполка Уладзіміравіча]] супраць [[Яраслаў Уладзіміравіч|Яраслава Мудрага]]. Умяшанне ў справы Кіеўскай дзяржавы прыслабілі Польшчу і прывяло да неўдач у знешняй палітыцы (у 1021 г. [[Чэхія]] вярнула сабе [[Маравія|Маравію]]). == Гл. таксама == * [[Мешка I]] * [[Каралі польскія]] {{зноскі}} {{Манархі Польшчы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Князі польскія]] [[Катэгорыя:Каралі польскія]] [[Катэгорыя:Пясты]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Еўропы XI стагоддзя]] 4tcvrww6gdrkuvtba7os1gdnf2p5vny 0 50766 5143755 5132951 2026-05-19T20:33:52Z ~2026-30243-93 168415 /* Беларускія пераклады */ палімся, Саша, палімся... 5143755 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Говард Філіпс Лаўкрафт | Арыгінал імя = Howard Phillips Lovecraft | Фота = H. P. Lovecraft, June 1934.jpg | Шырыня = 200px | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = ''Льюіс Тэобальд'' ({{lang-en|Lewis Theobald}})<br/>Уорд Філіпс ({{lang-en|Ward Phillips}}) | Месца смерці = | Грамадзянства = {{USA}} | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = [[Соня Грын]] | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = [[Пісьменнік]], [[паэт]], [[журналіст]] | Гады актыўнасці = [[1897]]—[[1908]], [[1917]]—[[1936]] | Кірунак = [[Фантастыка]] | Жанр = [[Лаўкрафтаўскія жахі]], [[містыка]], [[гатычны раман]] | Дэбют = [[Звер у пячоры|«Звер у пячоры»]] ({{lang-en|The Beast in the Cave}}), [[1918]] | Мова твораў = [[Англійская]] | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} '''Говард Філіпс Лаўкрафт''' ({{lang-en|''Howard Phillips Lovecraft''}}; {{ДН|20|8|1890}}, [[Провідэнс]], [[Род-Айленд|штат Род-Айленд]], [[ЗША]] — {{ДС|15|3|1937}}, там жа) — амерыканскі паэт і [[пісьменнік]], які пісаў у жанрах [[Літаратура жахаў|жахаў]], [[Містыка|містыкі]], спалучаючы іх у арыгінальным стылі. Першапачынальнік [[Міфы Ктулху|Міфаў Ктулху]]. Пры жыцці Лаўкрафта яго творы не карысталіся вялікай папулярнасцю, аднак ужо пасля яго смерці яны аказалі прыкметны ўплыў на фармаванне сучаснае масавае культуры. Яго творчасць на гэтулькі ўнікальна, што творы Лаўкрафта вылучаюцца ў адасоблены паджанр — так званыя [[Лаўкрафтаўскія жахі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[20 жніўня]] [[1890]] у [[Провідэнс]]е ([[Род-Айленд|штат Род-Айленд]], [[ЗША]]). Бацька — Уілфрыд Скот Лаўкрафт, маці — Сара С'юзан Філіпс Лаўкрафт. У [[1893]], калі Говарду было толькі тры гады, ягонага бацьку забралі ў псіхіятрычны шпіталь, дзе ён і памёр у [[1898]]. Лаўкрафта выхоўвалі яго маці, дзве цёткі (Ліліян Дэлора Філіпс і Энні Эмілін Філіпс), а таксама дзядуля — Уіпл Ван Бюрэн Філіпс. Говарда лічылі вундэркіндам, з-за таго, што ва ўзросце двух гадоў ён быў здольны чытаць вершы на памяць, а ў шэсць пачаў пісаць свае ўласныя. Дзядуля заахвочваў ягоную прагу да навучання, а таксама абуджаў у маладым Говардзе зацікаўленасць да невядомага, распавядаючы свае гатычныя показкі. У дзяцінстве Говард часта хварэў, з-за чаго ён пайшоў у школу толькі ў васьмігадовым узросце. Праз год яго забіраюць са школы. У гэты перыяд Говард шмат чытае, асабліва захапляецца хіміяй і астраноміяй. Выдае абмежаваным тыражом некалькі прац (сярод якіх «Навуковая газета» ў [[1899]]). Праз чатыры гады Лаўкрафт вяртаецца ў школу. У [[1904]] памірае дзядуля і сям'я Говарда пераязджае ў меншы дом на гэткай ж самай вуліцы. Смерць дзядулі прынесла Говарду шмат пакут. З-за гэтага ён нават думае пра самазабойства. У [[1908]], напярэдадні выпуску са школы, у яго адбываецца нервовы зрыў і ён так і не атрымоўвае дыплом. Говард напісаў колькі фантастычных твораў у маладосці, але з [[1908]] па [[1913]] займаецца пераважна [[паэзія]]й. Пазней да [[1917]] года піша вершы і эсэ, а ў [[1917]] вяртаецца да жанру жахаў у сваіх апавяданнях «Дагон» і «Склеп». «Дагон» быў ягоным першым прафесійным апавяданнем, надрукаваным у часопісе «Weird Tales» у [[1923]]. У [[1919]], пасля доўгіх прыступаў істэрыі і дэпрэсіі маці Лаўкрафта забіраюць у псіхіятрычны шпіталь, дзе яна памірае [[21 мая]] [[1921]]. У [[1924]] Лаўкрафт ажаніўся з Соняй Грын, якая была на сем гадоў за яго старэйшая. Пасля вяселля, Говард пераехаў у [[Бруклін]]. Праз некалькі год з-за матэрыяльных цяжкасцей ягоная жонка была вымушаная прадаць сваю краму капелюшоў і пераехаць у [[Кліўленд]]. Лаўкрафт застаўся ў [[Нью-Ёрк]]у. Яшчэ праз некаторы час яны дамовіліся пра развод (які так і не быў аформлены юрыдычна) і Говард вярнуўся ў [[Провідэнс]], дзе і жыве да [[1933]]. У гэты перыяд Лаўкрафт напісаў амаль усе яго вядомыя кароткія апавяданні, а таксама некаторыя буйныя творы, такія як «Выпадак Чарльза Дэкстэра Варда» і «Хрыбты вар'яцтва». Таксама пісаў за іншых аўтараў («Крылатая смерць», «Дзённік Алонза Тайпера» і г.д.). Нягледзячы на свой талент, Говард станавіўся ўсё больш і больш бедным. Яго творы не мелі вялікае папулярнасці. Ён быў зноўку вымушаны пераехаць у маленькі домік са сваёй цёткай. Говарда моцна ўразіла самазабойства ягонага сябра па перапісцы [[Роберт Говард|Роберта Говарда]]. У [[1936]] у Лаўкрафта знайшлі [[рак страўніка]]. [[15 сакавіка]] [[1937]], у [[Провідэнс]]е, ён памёр. == Сучаснасць == Пад канец [[20 стагоддзе|XX ст.]] творы Лаўкрафта набылі вялікую папулярнасць. Шматлікія гурты (пераважна метал накіраванасці) выкарыстоўвалі тэмы з ягоных твораў у сваіх песнях. Было знята некалькі дзясяткаў кінастужак, зроблены шэраг радыёпастановак. Асаблівую папулярнасць набылі яго «[[Міфы Ктулху]]» == Беларускія пераклады == * Говард Лаўкрафт. Чужаніца [Навела] / Пер. з англ. А. Кудраўцаў. — “Крыніца” № 9 (69) 2001, с. 84-90 * Говард Філіпс Лаўкрафт. Кліч Ктулху [Апавяданні] / Пер. з англ. Уладзіслава Гурыновіч, Павел Донаў, Алесь Кудраўцаў. — Мн.: Выдавец А. М. Янушкевіч, 2017. * Гаўард Філіпс Лаўкрафт. Іншыя Багі [Апавяданні] / Пер. з англ. Ілля Сугака, Леанід Аўдовіч, Яўген Пятліцкі, Кацярына Цеплакова, Анатоль Тараскевіч, Андрэй Мітусневіч. — [[Гутэнберг (выдавецтва)|Гутэнберг]], 2025. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:H. P. Lovecraft|выгляд=міні}} * [http://www.prajdzisvet.org/author/69 Говард Філіпс Лаўкрафт — Кнігі і ў перакладзе на беларускаю мову на prajdzisvet.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221201230414/http://www.prajdzisvet.org/author/69 |date=1 снежня 2022 }} {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лаўкрафт, Говард}} c07bjd7gpq2w0owqy7f95qh4ew1xr25 0 51336 5143796 5070121 2026-05-19T23:09:43Z ~2026-29963-11 168420 5143796 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лашанцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска Лашанцы.jpg |подпіс = Пачатак вёскі Лашанцы, красавік 2022 года |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 22|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 59|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Крупскі |сельсавет = Ігрушкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне =1760 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў =5 |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243029170 }} '''Лаша́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lašancy}}, {{lang-ru|Лошанцы}}) — [[вёска]] ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], каля ракі [[Блудыня]]<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=14—15|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}} {{ref-ru}}</ref>. Уваходзіць у склад [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == === Вялікае княства Літоўскае === Маглі з’явіцца пасля [[Валочная памера|аграрных рэформ]] 1550-1580-х гадоў. З 1625 года адзначаецца час, калі ўзнікла шмат паселішчаў сучаснага Крупскага раёна. Аднак, падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны 1654—1667 гадоў]] тэрыторыя сучаснай Усходняй Беларусі была вынішчана, колькасць насельніцтва скарацілася ў больш за 2 разы. Паводле польскага даследчыка Е. Можы, Аршанскі павет страціў 2/3 дымоў, а шчыльнасць насельніцтва ў ім скарацілася з 20,2 да 6,2 чалавек на 1 км². Пасля вайны [[магнат]]ы пачалі засяляць гэтыя землі сялянамі з заходніх і паўднёвых рэгіёнаў Рэчы Паспалітай. Новаствораны засценак Лашанцы вядомы з сярэдзіны XVIII ст. у Чарэйскім маёнтку [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>''Аляхновіч, А.'' Гісторыка-краязнаўчы альманах Малое Палесье Друцка-Бярэзінскага краю / А. Аляхновіч. — Крупкі, 2010. — 40 с.</ref>, ён размяшчаўся каля ракі Блудыня на мяжы фальварка Шчаўры і двара Грушка (маёнтак Гапонавічы) [[Худаўская воласць|Худаўскай воласці]]. Прыкладна гэтым часам шляхціч Ян Крукоўскі-Ждановіч герба «Ждан» прыбывае ў Лашанцы, якія належалі вялікаму канцлеру літоўскаму Сапегу. Ян Крукоўскі-Ждановіч пакінуў у засценку сыноў — Лявона (меў сыноў Рыгора і Яна з сынам Юрыем), Аляксандра (меў сыноў Марціна, Лявона, Тодара, Рыгора і Данііла, у апошняга былі сыны Лявон і Яўцімі), Караля (меў сыноў Самуэля і Васіля) і Андрэя (меў сыноў Аляксандра, з сынамі Янам, Сільвестрам, Аляксандрам, і Яна, з сынамі Адам і Антон). Андрэй стаў прэсвітарам уніяцкай царквы ў Лашанцах<ref>''Яцкевіч, З.'' Малы гербоўнік халопеніцкай шляхты / З. Яцкевіч. — Менск: Беларускі кнігазбор, 1999. — 35 с.</ref>. У 2-й палове XVIII ст. тэрыторыя, дзе размяшчаліся Лашанцы, заставалася ў складзе маёнтка Чарэя Аршанскага павета Віцебскага ваяводства, які належаў [[Аляксандр Міхал Сапега|Аляксандру Сапегу]] герба «Ліс», але ўжо пэўны час быў закладзены, спачатку пану Бекельману, потым віцебскаму ваяводзе Юзафу Салагубу. У 1772 годзе ў засценку Лашанцы было 5 двароў, 30 жыхароў мужчынскага полу. У 1778 годзе ўладальнікам Лашанцаў стаў Ануфрый Рашкоўскі. З 1790 года ўжо вёска Лашанцы ў складзе новаўтворанага маёнтка Шчаўры шляхціча Рашкоўскага. === Расійская імперыя === Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) вёска ў складзе Магілёўскага намесніцтва [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 12 снежня 1796 года да 27 лютага 1802 года ў складзе Магілёўскага намесніцтва Копыскага павета Беларускай губерні. З 27 лютага 1802 года да 1861 года ў Копыскім павеце Магілёўскай губерні. У лістападзе 1812 года, падчас [[Вайна 1812 года|руска-французскай вайны]] і адступлення французаў, Лашанцы і Лужа разрабаваны<ref>Анікіевіч, К. Сенненскі павет Магілёўскай губерні / К. Анікіевіч — Магілёўская губерня: Губернская тыпаграфія, 1907. — С. 7, 77</ref>. [[File:Перапіс вёсак Магілёўскай губерні.jpg|thumb|У 1857 годзе праходзіў перапіс мястэчак Магілёўскай губерні. Вёска Лашанцы пазначана (3-я ў спісе) ў Копыскім павеце ў сяле Шчаўры каля ручая Блудынка (сёння назва «Блудыня»). У крыніцы таксама напісана, што ў той час у Лашанцах пражываў 81 селянін, беларускага паходжання, за памешчыкам]] У XIX ст. маёнткам Шчаўры, у склад якога да 1865 года ўваходзілі Лашанцы і Лужа, валодае маршалак шляхты і аматар беларушчыны Юлій Серафімаў Рашкоўскі герба «Агеньчык». У 1842 годзе беларускі пісьменнік-драматург [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] быў аканомам у маёнтку Шчаўры ў паноў Рашкоўскіх. З 1861 года вёска Лашанцы, якая адносіліся да царквы і праваслаўнага прыхода Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў сяле Шчаўры, была ўжо ў складзе Бобрскай воласці [[Сенненскі павет|Сенненскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1864—1865 гг. сяляне з мясцовых вёсак Крупшчыны пачалі набываць у Юлія Рашкоўскага землі. Напрыклад, селянін вёскі Гута Халімон (Філімон) Цімохін Галенка разам са сваім сынам Сільвестрам і малодшымі братамі Данілам, Мацвеем, Рыгорам, і іншымі сялянамі як упаўнаважаныя мясцовага сельскага таварыства падпісалі Устаўную грамату пана Рашкоўскага аб набыцці яго зямель у вёсцы Лашанцы. Выкупная пазыка на 49 гадоў складала 5013 рублёў 33 капейкі. Выплочвалі штогод па 6 % ад сумы: 300 рублёў 80 капеек. [[Файл:Выкуп_зямель_пана_Рашкоўскага_у_вёсцы_Лашанцы_сялянамі_вёскі_Гута_Галенка_Халімонам_і_яго_братамі,_1864-1865_гг.jpg|міні|1864-1865 гг.. Выкуп зямель пана Рашкоўскага ў вёсцы Лашанцы сялянамі вёскі Гута Галенка Халімонам з сынам Сільвестрам і яго малодшымі братамі, і іншымі сялянамі.]] У гэты ж перыяд геадэзічнае апісанне Лашанцаў праводзіў прыватны землямер і таксатар Павел Аляксееў Насовіч. Даследаванне ён праводзіў з пэўных адмежаваных ліній. Напраклад, пачатак першай лініі ішоў «от дачи Могилёвской губернии Сенненского уезда сельца Староселье владения Стаховского с поставленного временного межевого знака деревянного столба (на левой стороне живого урочища) в трёх с половиной сажень от речки Блудинка. В левой стороне описываемой межи находится земля фальварка Острово владения помещика Рошковского». З вынікаў працы Насовіча вядома, што ў Лашанцах была сядзібная зямля з 14 дзесяцінамі і 1200 сажняў, ворыўная — 143 дзесяціны і 1800 сажняў, пад сенакос — 47 дзесяцін і 600 сажняў, дрывянога лесу — 6 дзесяцін. <u>Вынік:</u> зручнай зямлі 211 дзесяцін і 1200 сажняў. За балотам і могілкамі, вуліцай і прасёлкавымі дарогамі — 10 дзесяцін. <u>Вынік:</u> непрыдатнай зямлі 10 дзесяцін. А агулам прыдатных і непрыдатных земляў — 221 дзесяціна і 1200 сажняў. Унутры сялянскага валодання знаходзіцца ўладальніцкая зямля ў пяці ўчастках — 6 дзесяцін і 1200 сажняў. <u>Вынік:</u> усёй зямлі 228 дзесяцін. Акрамя пана Юлія Рашкоўскага, да гэтага геадэзічнага апісання руку прыклалі ўпаўнаважаныя ад сялян Шчаўроўскай (Бобрскай) воласці: Тэадор Янаў Цюхлоў, Пётр Сямёнаў Дрозд, Лука Яўменаў Прыгажонак, Тэадор Осіпаў Прыгажонак, Адам Конанаў Бундзель, Аўрам Пракопаў (у рэвізіі за 1858 год запісаны за сям’ёй Лапін). З-за неадукаванасці (па іх жа просьбе) подпіс за іх ставіў унтэр-афіцэр Яўхім Бязносаў. Старастам Лашанцаў у той час быў Базыль (Васіль) Цімохін. У 1897 годзе па выніках першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі ў Лашанцах было 36 двароў, 222 жыхары. У 1909 годзе ўжо 44 двары, 271 жыхар. === Найноўшая гісторыя === Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі адміністрацыйна-тэрытарыяльная прыналежнасць Лашанцаў часта мянялася. У студзені 1918 года амаль каля саміх Лашанцаў праходзіла савецка-польская лінія фронту, затым у лютым была нямецкая акупацыя, а з 25 сакавіка 1918 года вёска ўжо на тэрыторыі абвешчанай часткай новай нацыянальнай дзяржавы [[БНР]] і да 21 лістапада 1918 года ўсё яшчэ працягвала знаходзіцца пад нямецкай акупацыяй. З 1 студзеня 1919 года Лашанцы ўжо ў складзе новай савецкай дзяржавы [[ССРБ]], а ўжо ў лютым праз сучасны Крупскі раён праходзіла мяжа новай дзяржавы ЛітБел і РСФСР. Лашанцы на два гады апынуліся паміж двума буйнымі рэгіёнамі савецкай дзяржавы і за якім лічыліся пакуль пэўна не вядома. Магчыма, гэтая тэрыторыя Магілёўскай губерні ў гэты час жыла па законах (!) трэцяй дзяржавы ССРБ. Бо былы Сенненскі павет Магілёўскай губерні ў гэты перыяд быў скасаваны: спачатку з 26 красавіка 1919 года яго паўночная частка (Астровенская воласць) далучылася да Віцебскай губерні РСФСР і толькі з 10 красавіка 1921 года паўднёва-заходняя частка (Бобрская воласць, да якой адносіліся Лашанцы са сваім адміністрацыйным цэнтрам у Шчаўрах) далучылася да Барысаўскага павета Мінскай губерні. Трэба дадаць, што на пасяджэнні адміністрацыйнай камісіі пры ЦВК ССРБ Сенненскі выканкам выступаў супраць пераводу Бобрскай воласці ў іншы павет па прычыне, што ''«гэтая воласць з’яўляецца самым буйным фабрычна-завадскім цэнтрам Сенненскага павета».'' Але сябра Масэн пастанавіў, што ''«пры неабходнасці некаторыя фабрычна-завадскія прадпрыемствы Бобрскай воласці застануцца за Віцебскай губерняй шляхам пераносу іх на іншую тэрыторыю Віцебскай губерні»'' '''(НАРБ, Фонд 34, вопіс 1, справа 285).''' З 20 жніўня 1924 года вёска Лашанцы ў складзе [[Малажаберыцкі сельсавет|Малажаберыцкага сельсавета]] Крупскага раёна Барысаўскай акругі БССР і па Усесаюзным перапісе 1926 года налічвала 62 двары і 324 жыхары. Фактычна ўмоўным новым адміністрацыйным цэнтрам для Лашанцаў стала мястэчка Малыя Жаберычы. [[File:Баявы шлях 5-й гвардзейскай танкавай арміі.jpg|thumb|Баявы шлях 5-й гвардзейскай танкавай арміі па маршруце Обальцы-Абчуга-Ігрушка-Кастрыца-Стары Барысаў]] З 18 ліпеня 1927 года Лашанцы ў складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР. У 1932 годзе вяскоўцы аб’ядналіся ў калгас з зусім нетыповай назвай тых часоў «імя Сценькі Разіна», які налічваў 40 гаспадарак. З 20 лютага 1938 года ў складзе Менскай вобласці. У 1941 годзе 58 двароў, 158 жыхароў. Акупіраваны немцамі Лашанцы былі з 1 ліпеня 1941 года. Ад фашысцкай акупацыі (нямецкі разведатрад 5-й танкавай дывізіі генерала танкавых войск Карла Дэкера знаходзіўся ў Ігрушцы, другі нямецкі гарнізон знаходзіўся ў суседняй вёсцы Старая Пярэсіка) вёскі Лашанцы і Лужа былі вызвалены 28 чэрвеня 1944 года падчас аперацыі «Баграціён» 29-м танкавым корпусам Чырвонай арміі пад камандаваннем генерал-маёра Яўгенія Фаміных (быў у складзе 5-й гвардзейскай танкавай арміі генерал-лейтэнанта Паўла Ротмістрава). 29-ы корпус складаўся з перадавых сілаў: танкавая брыгада, полк самаходнай артылерыі, зянітны артполк, батарэя 122-мм гаўбіц, батарэя ИСУ-152 і сапёрны батальён. Баі праходзілі на полі каля ракі Блудыня. Пасля вызвалення жыхары Лашанцаў забіралі рэчы загінулых немцаў: ад ботаў да гадзінніка на руку. У вёсцы была свая пачатковая школа пісьменства, якая знаходзілася каля паварота на могілкі. Настаўніцай у ёй была мясцовая жыхарка Таццяна Васільеўна Мікуліч (17.05.1921-01.10.2010). Чатырохгадовая школа дзейнічала таксама ў суседняй вёсцы Стараселле. У Нацыяльным архіве Рэспублікі Беларусі '''(Фонд 42, вопіс 2, справа 2606)''' захавалася справаздача Старасельскай школы за 1924—1925 гг. Так, вядома, што тутэйшая школа была адкрыта яшчэ ў 1903 годзе і праца ў ёй вялася выключна на беларускай мове. Навучаліся ў ёй дзеці з вёсак Стараселле, Лашанцы, Каменка. З Лашанцаў усяго толькі 2 вучні пры тым, што колькасць насельнікаў вёскі складала 348 жыхароў, 54 з якіх падлягалі абслугоўванню ўстановай. Родная мова насельнікаў Лашанцаў пазначана беларуская. Бліжэйшыя школы былі Радзіцкая (2 вярсты), Жаберыцкая (4 вярсты) і Ігрушкаўская (4 вярсты). Школа знаходзілася ў нанятым будынку. Дом драўляны, пакрыты саломай, аднапавярховы. Памер: даўжыня 16 арш., шырыня 8 арш., вышыня 4 арш. Дом наняты на адзін навучальны год, далей навучанне ў ім не можа быць. Настаўнікам з 20 кастрычніка 1924 года быў беспартыйны Цімох Янаў Сіўцоў 1870 г.н. з вёскі Труханаўка Круглянскага раёна Аршанскай акругі. У 1897—1899 гг. праслухаў педагагічныя курсы пры Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі. У 1919 годзе слухаў курсы ў горадзе Сянне. Пазначана таксама, што Сіўцоў працаваў з сялянамі вёсак Лашанцы, Стараселле, Каменка і інш. без перапынку ў свабодны час ад школьных заняткаў. Прадмет заняткаў: родная мова, матэматыка, грамадазнаўства, прыродазнаўства, геаграфія, маляванне, фізічнае выхаванне, палітграмадства, спевы і 8 экскурсій у лес і на мясцовую раку. Вучні платай за навучанне ў 1924/1925 гг. не абкладаліся. Школа грашовых і матэрыяльных сродкаў апошнім часам не атрымлівала. [[Файл:Старасельская_школа,_Лашанцы,_Каменка,_Стараселле,_Крупкі.jpg|міні|Настаўнік Старасельскай школы Сіўцоў Цімох Янаў адмовіўся маляваць план будынка школы, бо лічыў, што на наступны навучальны год патрэбны іншы будынак. Зараз жа ўстанова была ў нанятай хаце за 25 рублёў (без тэхнічнага працаўніка) за навучальны год і на гэтай прычыне ў настаўніка былі рэгулярныя спрэчкі з домаўладальнікам.]] ''«Данные изложены в сжатой форме. Школа расположена в пределах бывшего знаменитого бандита Монича, который из секретных рассказов жителей посещал со своей шайкой игрища и даже его адъютант, происходящий из гражданской деревни Радица, прошедшим 1924 год убил в деревне Староселье мирного жителя. Нравы детей с такими наклонностями, которых я ещё в продолжении своей 33-х летней учительской деятельности не встречал; Но все же ко мне со стороны жителей данной местности было самое дружественное отношение и всегдашняя просьба держать их детей, как говорится, в ежовых рукавицах. К сожалению, при школе земельного участка не имеется и отвести его без репрессивных мер совершенно не представляется возможным, на что следует обратить сугубое внимание. Несмотря на многолюдность деревни Лошанцы (63 двора) откуда посещают школу только 6 учеников, таким образом здесь ликвидируется вместо безграмотности грамотность и на это явление следует надлежащим образом обратить внимание. Раньше школа называлась земельной, которая была великолепно оборудована. По слухам и некоторым данным ещё до моего предшественника товарища Морозова совершенна расхищена, что значительно затрудняло учителя и даже отражалось на успехах школьного дела: все начальные пособия, как то географические карты, карты по истории, учебники, таблицы; натурально-исторические, по географии, по математике и др. наглядно-научные пособия как то торговые счёты и школьный инвентарь все были уничтожено вследствие нерадения жителей деревни Староселье, а равно и бывших школьных работников и работниц…»'', — падвёў вынікі навучальнага года 25 мая 1925 года ў спецыяльным лісце настаўнік Цімох Сіўцоў. Ужо пасля Другой сусветнай вайны ў 1950-я лашанскія дзеці пачалі хадзіць выключна ў васьмігадовую школу ў вёску [[Стараселле (Крупскі раён)|Стараселле]]. Каб працягваць навучанне (па ўласным жаданні) у 9-м і 10-м класах, трэба было ездзіць ў школу ў сяло Ігрушка. Тутэйшых дзяцей і падлеткаў у гэты час жыхары суседніх вёсак называлі «лашанская хамса», бо іх шмат было. [[Файл:Вёска_Стараселле.jpg|міні|8-гадовая школа ў Стараселлі, куды з 1950-х гадоў хадзілі вучыцца лашанскія дзеці.]] У 1950-я гг. Лашанцы былі ў складзе калгаса «Усход». У 1959 годзе вёска налічвала 285 жыхароў. У гэты ж час насупраць аўтобуснага прыпынку, у самым пачатку вёскі, быў пабудаваны драўляны клуб, у якім акрамя бібліятэкі, пляцоўкі для свят і танцаў, сялянам паказвалі фільмы. Напрыклад, «Вий». Білет на кінасеанс каштаваў 15 капеек. З 1960 года Лашанцы ў калгасе «Гігант», а з 1961 года ў саўгасе «Грушаўскі». У архіве Мінскай вобласці захавалася некалькі спраў з пратаколамі партыйных сходаў саўгаса, у якіх узгадваюцца Лашанцы і яе жыхары '''(Фонд 10678-П, вопіс 1)'''. Першае, што трэба адзначыць — азначэнне вёска ў гэты перыяд адсутнічае, як і жыхар вёскі. Ёсць брыгада і ўдзельнік брыгады. Брыгада складаецца з 3 умоўных частак: паляводства, жывёлагадоўля і аўтамеханічная. Так, у лістападзе 1962 года на адкрытым сходзе першаснай партыйнай арганізацыі саўгаса «Грушаўскі» галоўны інжынер, грамадзянін Варабей заўважыў, што ў Лашанцах трэба ўцяпліць воданапорную вежу. ''«Бо мы ўжа маем горкі вопыт з мінулага года»'', — у канцы дадаў ён. А ў верасні 1964 года галоўны заатэхнік саўгаса Якубовіч заўважаў, што ў брыгадзе Лашанцы кароўнік не падрыхтаваны да зімоўкі, таму трэба хутка дакрыць дах, зашыць франтоны сіламі будаўнічай брыгады і зрабіць кармушкі да 10 кастрычніка 1964 года. «''У гэтай жа брыгадзе ў цагляным кароўніку трэба зрабіць капітальную сцяну, каб можна было адвесці пакой для ленкутка малочнага і г.д.»'', — акцэнтаваў на справах увагу Якубоўскі. На гэткім жа пасяджэнні выступіў і брыгадзір лашанскай вёскі (брыгады) Іван Макараў Філіповіч, які казаў, што брыгада выкапала 20 га бульбы. ''«Але ёсць такія працаўнікі, якія не ходзяць на працу. Напрыклад, Прыгажонак і яго жонка ні разу не выйшлі на працу. Пчолка Мікалая жонка не выходзіць на працу, а маюць прысядзібнай зямлі да 0,50 га. Такіх працаўнікоў у брыгадзе шмат,'' — скардзіўся Філіповіч. — ''Трактарыст Прыгажонак узяў самастойна трактар, прычапіў цялегу і перавозіў бульбу з сядзібы і зламаў цялегу. Такіх працаўнікаў трэба звальняць з саўгаса»''. Праз паўгода, у маі 1965 года Філіповіч зноў заўважыў, што ў брыгады № 3 вёскі Лашанцы з пасевам справа дрэнная, бо дрэнна працуюць трактары і ўвогуле брыгадзе не хапае трактароў, а тыя што ёсць часта прастойваюць з-за тэхнічных паломак. У гэтым жа годзе камуніст Іван Макараў Філіповіч ужо толькі на закрытым сходзе перад выбарамі ў мясцовыя і абласныя саветы зноў скардзіўся, але ўжо, што ў вёсцы (брыгадзе) Лашанцы ніхто і ніколі не праводзіў аніякай размовы з жыхарамі. ''«Настаўніца Мікуліч не размаўляе з жыхарамі і настаўніца Шчэрба таксама не ўдзельнічае ў агітацыйнай рабоце і не размаўляе з насельніцтвам»'', — рэзюмаваў Філіповіч. Пастаянныя прыніжэнні Філіповіча надакучылі і самім жыхарам Лашанцаў. Так, 30 жніўня 1965 года на адкрытым пасяджэнні саўгаса выступілі Аляксандра Кірылава Фёдарава, Ягор Іванаў Галавач, Мікалай Ягораў Пчолка, Аркадзь Бядрыцкі, Дзямід Андрэеў Галавач, якія паведамілі кіраўніку схода Аляхновічу, што Філіповіч груба адносіцца да іх, абражае іх нецэнзурнымі словамі. Пры праверцы гэта факт пацвердзіўся. Як вынік, Філіповіча строга папярэдзілі: «калі падобныя выпадкі будуць паўтарацца, будуць прынятыя стражэйшыя меры партыйнага ўздзеяння». «''Я прызнаю, што блага адношуся да людзей, але я не магу мірыцца з недысцыплінаванымі. Яны напісалі на мяне скаргу бо як вывядуць з цярпення, даводзіцца і выразіцца. Я і сам не задаволены»'', — апраўдваўся на сходзе камуніст. Аднак праз тры месяцы ў снежні 1965 года на чарговым пасяджэнні сябры партбюро саўгаса «Грушаўскі» прагаласавалі за «вымову Філіповічу І. М. без занясення ва ўліковую картку па прычыне п’янства ў працоўны час, за грубасць да працоўных, за дапушчаную безгаспадарлівасць». Трэба дадаць, што яшчэ ў канцы кастрычніка камуністу Філіповічу праз безгаспадарлівасць далі памочніка Міхася Цітова Усошына для арганізацыі працы падчас збору ўраджаю. ''«Людзі па 2-3 дні ў брыгадзе Лашанцы сядзяць і чакаюць камбайны для абмалота серадзелы, а брыгадзір Філіповіч хвалюецца, не ведае, што плаціць людзям, акрамя гэтага ў брыгадзе не палагаецца бульбы»'', — падкрэсліваў у кастрычніку 1965 года дрэнную працу тэхнікі ў саўгасе «Грушаўскі» тутэйшы сябра КПСС Міхась Цітаў Усошын. ''«Чаму так размяркоўваюць зямлю? У Шаплова Л. П. няма тарфянікаў, ён сёння выглядае добра. Яго хваляць. А ў маёй брыгадзе Лашанцы шмат тарфянікаў, людзей мала, насеялі насеннай серадзелы для ўсяго саўгаса, а збіраць няма каму. Таму і ў нашай брыгадзе ёсць яшчэ 9 га, аўса яшчэ не скошана 9 га не ўбрана. Дрэнна, што ў гэтым годзе няма агранамічнай службы. Недахопы ў працы ў галоўнага заатэхніка грамадзяніна Дзейкуна І. Н. Калі такія благія справы, атрымліваецца, што блага працавала дырэкцыя саўгаса, партбюро, першасная партыйная арганізацыя і ўсе камуністы»'', — не прымаў крытыку ў свой адрас Філіповіч. У гэты ж перыяд Пётр Рыгоравіч Прыгажонак як жыхар (удзельнік брыгады) Лашанцаў быў абраны ад тутэйшай партыйнай арганізацыі кіраўніком пастоў уздзеяння партдзяржкантролю ў сваёй вёсцы (брыгадзе). З 1968 года Лашанцы ў саўгасе «Старасельскі». У гэты ж перыяд вёска налічвала ўжо 76 двароў і каля 500 жыхароў. У архіве Мінскай вобласці захаваліся пратаколы партыйных сходаў гэтага саўгаса, у якіх перыядычна ўзгадваюцца Лашанцы і яе жыхары '''(Фонд 376-П, вопіс 1)'''. Напрыклад, з крыніц вядома, што ў кастрычніку 1974 года член КПСС, ён жа кіраўнік лашанскай фермы Васіль Васільеў Галавач скардзіўся на старых кароў і дрэнныя ўмовы для працы. ''«У сувязі з рэканструкцыяй кароўніка'' ''каровы стаяць пад адкрытым небам, не хапала кармушак і не хапала магчымасці ў поўнай меры раздаць каровам якасны корм і канцэнтраты. Яшчэ на ферме ёсць старыя каровы. У выніку план па малаку за 9 месяцаў не выкананы. Ёсць надзея — хутка ўвойдзе дойнае стада фермы ў механізіраваны кароўнік, тады я мяркую справа і палепшыцца па вырабу малака на ферме. Партбюро больш звяртаць увагі ўмовам працы жывёлаводаў на ферме Лашанцы. Лічу працу парбюро лічыць здавальняючай»,'' — выступаў на партыйным сходзе Галавач. Але праз два гады ў красавіку 1976 года ў дакладзе тутэйшага сакратара патрбюро Ільі Ціханава Андрэйкі будзе адзначана, што ферма Лашанцы ўсё ж такі не выканала план мінулай пяцігодкі. ''«Я лічу, што нам трэба зараз жа вырашыць пытанні з паляпшэннем паш і кармавой базай, а па-другое і абмен ці абнаўленне стада кароў»,'' — быў незадаволены крытыкаў у свой адрас кіраўнік фермы Васіль Галавач. У гэтым жа годзе (верасень) за палітычную (камуністычную) адукацыю і грамадскае распаўсюджванне тутэйшых часопісаў, газет і выдання «Знание» у вёсцы Лашанцы адказнымі былі прызначаны: настаўніца старасельскай школы Таццяна Васільеўна Мікуліч і сябра КПСС, тэхнік-асемінатар Пётр Рыгоравіч Прыгажонак. Галоўным святам вёскі Лашанцы лічыўся Спас — 19 жніўня, на які прыязджалі родныя жыхароў Лашанцаў з усіх ваколіц. На могілках у Лашанцах была драўляная ўніяцкая (пазней праваслаўная) капліца, закрытая і разрабаваная ў сярэдзіне 1970-х гадоў жыхаром вёскі Васілём Прыгажонкам. Таксама на пачатку 1950-х гадоў закрыты праваслаўны прыход і разбурана царква ў Шчаўрах. ''«Калі я была маленькая, капліца яшчэ стаяла, але з дзіравым дахам. Памятаю, што будынак быў без купала, але з невялікім крыжам, а па архітэктуры падобны на звычайную хату. Само ж памяшканне ўнутры было без падлогі, проста голая зямля. Злева пры ўваходзе стаяла царкоўная харугва, далей праз некалькі метраў знізу ляжала бервяно, за якім стаяў стол з рознымі фігуркамі. А з іншага боку, дзе вокны, віселі іконы рознага памеру на ўсю сцяну, ручнікі. Заезд на могілкі раней быў з захаду (зараз з поўдня могілак), на захад вокны капліцы і глядзелі. Даглядала каплічку тутэйшая жыхарка Антоля Рыгор’еўна Галавач (1899—1987), была вельмі набожная і лячыла людзей»,'' — расказвае былая жыхарка Лашанцаў Валянціна Паўлава Андрыянава (Галенка) (1959 г.н.). [[Файл:Могілкі_ў_вёскі_Лашанцы.jpg|міні|Месца былой драўлянай капліцы на могілках у Лашанцах]] З 31 сакавіка 1977 года Лашанцы пераведзены з Жаберыцкага сельсавета ў склад [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]] Крупскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>, а некалькі гадоў раней у жніўні 1974 года пачалася сапраўдная паспартызацыя сялян. У гарады Барысаў, Жодзіна і Мінск пачало масава пераязджаць маладое пакаленне «лашанскай хамсы». У 1998 годзе 32 гаспадаркі, 57 жыхароў, у саўгасе «Стараселле». З 2004 года вёска ў складзе СВК «Старасельскае», а лашанская ферма канчаткова перастала дзейнічаць. У вёсцы дзве вуліцы — Кароткая і Пушкіна. == Дэмаграфія == * 1772 год — у засценку 5 двароў, 30 жыхароў мужчынскага полу; * 1858 год — 14 двароў, 118 [[Душа (адзінка падаткаабкладання)|душ]] (рэвізія); * 1897 год — 36 двароў, 222 жыхары (перапіс); * 1909 год — 44 двары, 271 жыхар; * 1926 год — 62 двары, 324 жыхары (перапіс); * 1939 год — 58 двароў, 158 жыхароў; * 1959 год — 285 жыхароў; * 1970 год — 76 двароў, каля 500 жыхароў; * 1998 год — 32 гаспадаркі, 57 жыхароў; * 2009 год — 17 гаспадарак, 34 жыхары; * 2019 год — 8 гаспадарак, 18 жыхароў. == Маёнтак Шчаўры == З 1790 года вёска Лашанцы ў складзе новаўтворанага маёнтка Шчаўры. Шчаўры ўпершыню згадваюцца рэестрам чыншу Чарэйскага маёнтка вялікага канцлера літоўскага Льва Сапегі каля 1624 года як сяло [[Худаўская воласць|Худаўскай воласці]] з 26 валокамі, з якіх ішло 70 коп і 12 грошаў чыншу. Да таго часу пераход сялян паміж землеўладальнікамі быў амаль немагчымы, але для буйных латыфундый, якія ахоплівалі большасць цяперашняга Крупскага раёна, гэта не было значным, бо заставаліся вялікія магчымасці пошуку лепшых умоў у межах аднаго маёнтка — можна было перасяліцца, напрыклад, са Шчаўраў у Калыбанава, у межах аднаго ўладання. Урэшце, было даволі і вольных людзей, і тых хто самавольна пакінуў іншыя маёнткі, каб засяляць новыя мястэчкі. Вялізныя багацці Льва Сапегі і яго сыноў пасля смерці ў 1656 апошняга з іх, Казіміра Льва, былі падзелены паміж аддаленымі родзічамі і сваякамі. Сяло Шчаўры Чарэйскага маёнтка, напрыклад, атрымаў траюрадны брат Казіміра Льва — Павел Ян Сапега. Пасля смерці Паўла да самага пачатку XVIII стагоддзя Шчаўрамі валодаў яго сын ад другога шлюбу — Бенедыкт Павел Сапега. Пасля смерці Бенедыкта ў 1707 годзе Шчаўры, напэўна, у далейшым дасталіся яго старэйшаму брату Казіміру Яну Сапегу. У 1729 годзе ў складзе Чарэйскага маёнтка згадваецца 12 войтаўстваў, сярод якіх і Шчаўраўскае. У 1730 годзе князь Міхал Антоній Сапега (унук князя Казіміра Яна Сапегі), праз сталую нястачу грошай, аддаў Шчаўраўскае войтаўства ў заклад пану Бекельману. У тарыфе падымнага Аршанскага павета ў 1743 годзе згадваецца плябанія Шчаўраўскай царквы, якой належаў 1 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дым]] (звычайна, складаўся з некалькіх двароў). Вядома, што ў 1744 годзе прыход касцёла Імя Прасвятой Багародзіцы і святога Юзафа, які быў у маёнтку Бобр, належаў да Шчаўроў. У 1770-я гады на тэрыторыі Крупшчыны знаходзілася 45 паселішчаў Чарэйскага графства, прычым 28, сярод якіх былі і Шчаўры, знаходзіліся ў закладзе ў віцебскага ваяводы Юзафа Салагуба. Сяло Шчаўры ў гэты перыяд налічвала 8 двароў. У 1778 годзе Аляксандр Сапега герба «Ліс» (пляменнік князя Міхала Антонія Сапегі) прадаў шляхцічу Ануфрыю Рашкоўскаму — фальварак [[Старыя Шчаўры|Шчаўры]], які быў ацэнены ў 4633 злотых. Пры гэтым Шчаўры былі ў закладзе ў Юзафа Салагуба, Рашкоўскаму ж было прададзена толькі права на іх выкуп. Аднак Салагуб добраахвотна адмовіўся браць у Рашкоўскага грошы і перадаў яму маёнтак без выкупу. Напэўна, у склад фальварка Шчаўры тады ўваходзілі таксама вёскі Лашанцы, Лужа і Гута, у справе пакупкі яны не згадваюцца, але паводле пазнейшых дакументаў, яны належаць да маёнтка Шчаўры<ref name=":0">Памяць: Гістарычна-дакументальная хроніка Крупскага раёна. — Менск, 1999. с. 37 — 64, 70 — 73.</ref>. [[File:Рашкоўскі Шчаўры Крупкі Сапега Лашанцы.jpg|thumb|Кафля з гербам «Агоньчык» віцебскага абознага Базыля Ануфрыя Лося-Рашкоўскага (знойдзена ў лесе каля Дакучына ў ліпені 2014 года крупскімі школьнікамі пад кіраўніцтвам краязнаўца Анатоля Малашкевіча).]] Апошні падымны тарыф Аршанскага павета, створаны ў 1790 годзе, фіксуе вынікі гэтага распродажу. Як самастойныя маёнткі ўжо выступаюць Шчаўры і фальварак Востры (за 5 км на поўдзень ад Шчаўраў) Рашкоўскага з 163 дымамі. У жніўні 1795 года шляхцічы Крукоўскія-Ждановічы герба «Ждан» вывадзіліся ў дваранства. Супраць іх шляхецкага паходжання выступіў ад імя Рашкоўскай, мечнай аршанскай, Нікадэм Жэброўскі, паручнік войскаў польскіх. У адказ Ждановічы спасылаліся на права на Шчаўры ад упаўнаважанага канцлера Аляксандра Сапегі — Косці, палкоўніка. Былі прызнаны ў дваранства Менскай губерні ў 1799 годзе<ref>Яцкевіч, З. Малы гербоўнік халопеніцкай шляхты /З. Яцкевіч. — Менск: Беларускі кнігазбор, 1999. — 36 с.</ref>. У кнізе польскага гісторыка з Любліна Паўла Сыгоўскага згадваецца, што ў 1789—1790 гадах свой грэка-каталіцкі (ўніяцкі) храм у Шчаўраў (філія ў вёсцы Пярэсіка) і даецца яго апісанне. Так, [[хоры]] былі з балюстрадай з «перавернутых» балясін, [[амбон]] з двума канфесіяналамі сталярскай работы, маляваны, [[фератрон]] як «змрочны алтар з малінавым верхам і калонамі, якія былі ўпрыгожаны рознымі матэрыяламі», а чаша для свянцонай вады зроблена з латуні. Храм тады належаў Чарэйскаму дэканату<ref>Sygowski, P. Unicka archidiecezja «Polskopołocka» w świetle wizytacji z lat 1789—1790 /P. Sygowski. — Lublin. — 385, 466 с.</ref>. Вядома, што святаром храма ў той перыяд быў Мацей Шалепін (1775-01.03.1782 гг.), які, паводле архіўных крыніц, «28.01.1778 быў у сталым узросце, адчувае слабасць у сілах», а вікарыям Павел Вяроўкін (01.06.1778-02.03.1781), які яшчэ ў 1775 годзе ажаніўся з дачкой Мацея Шалепіна Аленай<ref>Лісейчыкаў, Дз. Святар у беларускім соцыуме: прасапаграфія ўніяцкага духавенства 1596—1839 гг. /Дз. Лісейчыкаў. — Менск. — 2015</ref>. Іншы польскі гісторык Марыян Радван згадвае гэтакі ж грэка-каталіцкі храм у маёнтку Шчаўры ў 1803 годзе і падкрэслівае, што яго ўладальнікам быў Серафім Рашкоўскі, а протаіерэй храма з 1782 года Ян Мажанскі, які таксама займаў урад чарэйскага інстыгатара (пракурора)<ref>Radwan, M. Kościół greckokatolicki w zaborze rosyjskim około 1803 roku. T. 11 /M. Radwan — Warszawa, Druk «WIEKU», 1890</ref>. Але ўжо пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] грэка-каталіцкі храм у Шчаўрах пераведзены ў прыходскую праваслаўную цэркву. У кнізе «Святар» [[Дзяніс Лісейчыкаў]] згадвае, што апошнім святаром уніяцкай царквы ў Шчаўрах і дэканам Бобрскім быў Стэфан-Дамінік Мажанскі, які ў 1839 годзе быў не згодзен з палітыкай далучэння ўніяцкай царквы да праваслаўнай. Вядома, што хросным бацькам Стэфана-Дамініка быў Серафін(м) Рашкоўскі (сын Ануфрыя Рашкоўскага, быў таксама ўладальнікам маёнтка Старожышча), а дзячком царквы ў 1834 годзе быў Мацей Лісоўскі, сын Стэфана<ref>Radwan, M. Carat wobec kościoła greckokatolickiego w zaborze Rosyjskim 1796—1839 / M. Radwan. — Wydanie drugie. — Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2004. — с. 394</ref>. Серафім Рашкоўскі, як і яго бацька, быў прыкметнай асобай. З 1817 года быў маршалкам Полацкага павета Віцебскай губерні, а ў 1820 годзе быў сябрам ложы Паўночнага шэсця пад Паўночнай зоркай, якая працавала пад кіраўніцтвам Вялікага Усходу Польшчы і правінцыяльнай ложы «Дасканалай еднасці» ў Вільні, масон 3-й ступені. Падчас вайны 1812 года ў Шчаўрах пасля разгрому французскага 126 палка падпалкоўніка дэ-ля-Плянс-Сент-Гілера (каля суседніх вёсак [[Узнацк]] і [[Ваўкавыск (Крупскі раён)|Ваўкавыск]]) войскамі расійскага генерала Уластава на ноч з 11 на 12 лістапада размяшчалася частка французскага корпуса маршала [[Клод-Віктор Перэн|Віктора]]. У XIX ст. маёнтак Шчаўры, у склад якога да 1865 года ўваходзілі Лашанцы, Лужа і Гута належыць маршалку шляхты і аматару беларушчыны Юлію Серафімаву Рашкоўскаму (каля 1823 г.н.) герба «Агоньчык». Быў жанаты з дачкой Канстанціна Глас(з)ко, маршалка Дрысенскага павета Віцебскай губерні, Аўгасцінай Глас(з)ко. У шлюбе нарадзілася тры дачкі: Тэрэза Рашкоўская, Марыя (у замужжы Судамір) і Сафія (у замужжы Загорская)<ref>Borkowski, D., Sewer Teofil, J. Rocznik szlachty polskiej. / K. Łukaszewicz. — Tom 2. — Lwów, 1883.</ref>. У 1842 годзе беларускі пісьменнік-драматург [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] быў аканомам у маёнтку Шчаўры паноў Рашкоўскіх. А ў 1858 годзе Дунін-Марцінкевіч ажаніўся другі раз — з удавой Марыяй Паўлінай Грушэўскай з Кацюхова (ці Хацюхова, што паблізу фальварка Шчаўры). {{columns-list|colwidth=30em| {{Цытата|<poem>... «Вам я ўдзячны, беларусы, за падтрымку ў горы, Што да сэрца прытулілі дудара і творы; За гасціннасць, за павагу, за прыём сардэчны Захаваю ў сваім сэрцы пачуццё навечна! Захаваюць яго нават мае дзеці, унукі, Вашы дзеянні і справы будуць ім навукай! А за тое, што пазнаў я радасць і раскошу, '''Я «Шчароўскія дажынкі» вам як дар прыношу.'''» </poem> |аўтар=— урывак з «Літаратарскія клопаты» (10.12.1856) В. Дунін-Марцінкевіч, пераклад з польскай Пятра Бітэля}} {{Цытата|«На выбары, якія тут у Мінску былі вельмі шумнымі [...] прыбылі таксама два беларусы, паны Юлі і Артур Рашкоўскія, жыхары Магілёўскай і Віцебскай губерняў, якія, з гонарам мушу прызнацца, ведаючы мяне з друку толькі на іх роднай мове, асабіста стараліся пазнаёміцца са мною. Адсюль узнікла паміж намі шчырая дружба, адсюль я абяцаў ім быць 19 кастрычніка 1856 года ў Шчарове, маёнтку паважанага Юлія, каб апісаць дажынкі, якія добры гаспадар запазніў да майго прыезду».|аўтар=— са зварота «Да Уладзіслава Сыракомлі» з «Dudarz Białoruski, czyli Wszystkiego potrosze» (1857) В. Дунін-Марцінкевіч}} }} {{Quote box |align=right |quote='''Шчаўроўская элегія''' <poem>Добра помню: дзе і калі (Бегаў сам – быў хлапец не сідзень) Светлым гулам званы гулі – Так гуліць мог толькі Вялікдзень.</poem> <poem>Гэта ў нас – над пагоркам тым – Сонца таньчыла і гуляла, З нецярпеннем нашым святым З намі яек чырвоных чакала…</poem> <poem>Забалотная вёска Шчаўры З той царквой, што мяне хрысціла, Гэтым днём не Хрыстовы дары Несла нам, а ратунку прасіла.</poem> <poem>Падгалоскаў здушылі гул, Ды апошні – галоўны – клікаў Супыніць бязбожжа разгул: Не Вялікдзень – ды дзень быў Вялікі.</poem> <poem>Нібы ўсю ратаваць Беларусь – Цераз ляды, балотным разлогам, Нацянькі шыбаваў мой татусь – Бацька хросны, гарант перад Богам.</poem> <poem>Дзядзька Змітра, а з ім мужыкі – Пры жаночай нязломнай сіле – Адстаялі ад злой рукі І на злом царкву не пусцілі…</poem> <poem>Колькі год яшчэ ў святы яна Люд гукала нясмелым гулам, Покуль звон у цішы не сканаў І навечна застаўся ў мінулым…</poem> <poem>Збераглі бацькі, а сыны – У мазгах з камунізмам хрушчоўскім, – Як балоты, як стэп цаліны, – Веру кінулі на раскарчоўку.</poem> <poem>Расхлябталі ідэю да дна, Безнадзейнасць душу прышчаміла. Засталася вера адна – З самагонкаю ды “чарнілам”…</poem> <poem>Рэдкі госць тут, на ўзмежку стаю, Варушу сваёй памяці прысак, З-за балота маўчанне лаўлю І не бачу знаёмых абрысаў.</poem> <poem>А без іх – як зніжэў далягляд!.. Як Шчаўры аселі бяскрыла… – Дзе гадоў паўтараста назад Марцінкевіча муза натхніла.</poem> <poem>На шчаўроўскіх дажынках паэт – Той, з прыдомкам радзінным – Дунін, Акрыляў нашу песню ў свет… Тут цяпер я адчай свой гадую…</poem> <poem>Праз былое Мачыла, Вірок Пацягнула канава скразная, – Як пытанні -- за крокам крок: Можа хто ў Шчаўрах ды пазнае?..</poem> <poem>Бо навошта ж тады звон у сне Зваў сюды, дзе, звяснёныя чаркай, Над купеллю трымалі мяне Дзядзька Змітра з матусяю Варкай?..</poem> <poem>Што ж пабачыў? І хто сустрэў? – Не пытайцеся лепш. Не трэба… Пні даўно адшумелых дрэў… І без крыжа пустое неба…</poem> <poem>Знаць не знаюць мяне Шчаўры. Разбягаюцца з цвінтара куры… Храм разнеслі сыны-чмуры, А ў бур’яне – для ўнукаў: падмурак…</poem> |source= В. Зуёнак }} У сваёй працы за 1911—1939 гады, прысвечанай праблемам гісторыі беларускай культуры, літаратуры, мастацтва і журналістыкі, Старшыня Рады Народных міністраў і міністр замежных спраў БНР Антон Луцкевіч разважае, што ''«відаць, глухі быў той кут, у якім доля прымусіла нашага паэту служыць за аканома, і крэпка яму дадзеў сваей цемнатой, калі ён з такой едкай іроніяй называе Халопенічы як крыніцу „адукаванасьці“ пісара ў сваей паэмцы „Шчароўскія дажынкі“»''. Таксама Антон Луцкевіч звяртае ўвагу, што «… роля аканома — асабліва ў прыгонныя часы — не магла быць лішне прыемнай для нашага паэты. І ў адным зь ягоных твораў у польскай мове „Kłopoty literackie“ (зборн. „Dudarz Białoruski“, Minsk 1857) знаходзім прызнаньне, што ў свае маладыя гады Дунін-Марцінкевіч не любіў вёскі. Тлумачучы гэта, паэта дае апісаньне дворнае гаспадаркі з усімі яе клапотамі і цяжарамі — у вельмі цёмных калёрах […]. І даўнейшая непрыхільнасьць да колішняга жыцьця на прыгоньніцкай дворнай гаспадарцы тым лягчэй можа быць вытлумачана тым становішчам, якое ў моладасьці займаў Дунін-Марцінкевіч у Шчаўрах як аканом»<ref>Антон Луцкевіч: Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва. — Мінск, «Кнігазбор», 2006. с. 308—310.</ref>. [[File:Дваравыя людзі маёнтка Шчаўры, 1858 год.jpg|thumb|Дваравыя людзі маёнтка Шчаўры, 1858 год.]] Паўстанне 1863 года не абмінула і гэты куток Беларусі. Са Шчаўроўскага маёнтка 22 красавіка 1863 года пайшоў у паўстанцкі атрад Жултка валасны пісар Іосіф Пранеўскі. 7 мая непадалёк ад Шчаўроў былі разбіты паўстанцы некалькіх атрадаў. Расследаваўшы становішча ў 4­-м стане Сенненскага павета Магілёўскай губерні, дзе знаходзіліся Шчаўры, Аршанская следчая камісія выказала меркаванне, «што ў гэтай мясцовасці была агульная змова да ўдзелу ў паўстанні». Вядома, што ўдзельнікам паўстання таксама быў Андрэй Янаў Гордзін, яўрэй, які да паўстання прыняў хрысціянства і служыў фельчарам Шчаўроўскай воласці Сенненскага павета. За ўдзел у паўстанні знаходзіўся пад судом у Магілёўскай ваенна-судовай камісіі. Прысуджаны (каля 08.1864) да пазбаўлення правоў стану, канфіскацыі маёмасці і ссылкі на катаргу ў крэпасцях на 10 гадоў <ref>Матвейчык, Д. Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў: біяграфічны слоўнік /Д. Матвейчык. — Менск: Беларусь, 2016. — 169 с.</ref>. Да суда Магілёўская ваенна-судовая камісія прыцягнула і ўладальніка Шчаўроў Юлія Рашкоўскага (двор наследнікаў — Лось-Рашкоўскага), але яго віна не была даведзена. Канфірмацыяй Міхаіла Мураўёва яго маёнткі былі абкладзены ўзмоцненым дзесяціпрацэнтным зборам, а ў 1864 годзе Мураўёў быў звольнены з пасады '''(ДГА Літвы, Фонд 1248, вопіс 2, справа 978)'''<ref>Кісялёў, Г. Сейбіты вечнага: артыкулы пра беларускіх пісьменнікаў і дзеячаў рэвалюцыйнага руху 1863 года; Скарынаўская сімволіка: вытокі, традыцыі, інтэрпрытацыі /Г. Кісялёў. — Менск: Медысонт, 2009. — 136 с.</ref>. А вось неадукаваны Сямён Адамаў Пыжык (38 гадоў), сельскі старшына Шчаўроўскай воласці Магілёўскай губерні і часоваабавязаны селянін пана Рашкоўскага атрымаў узнагароду ад губернатара ў 1864 годзе за «ўзбуджэнне сялян супраць мяцежнікаў, арэст мяцежнікаў пасля разбіцця Сенненскай шайкі і апавяшчэнне прыстава Саковіча аб намеры мяцежнікаў захапіць яго, як вынік Саковіч збег з мястэчка Бобр за 1/4 гадзіны да прыбыцця ў кватэру мяцежнікаў». Усяго ж па архіўных крыніцах вядомы 4 воласці Сенненскага павета, сярод якой Шчаўроўская, якія ў 1865 годзе агулам узнагараділі 100 сялян цёмна-бронзавым медалём за «усмирение польского мятежа 1863—1864 гг.». У гэты ж перыяд была закрыта і каталіцкая капліца на могілках у Шчаўрах, на будаўніцтва якой яшчэ ў лютым 1860 года браў дазвол памешчык Юлій Серафімаў Рашкоўскі. «Маёнтак яго Шчаўры, што знаходзіцца ў Копыскім павеце, ляжыць у 30 вёрстах ад Баброўскага парафіяльнага касцёла. Таму ён і яго родныя састарэлага веку не заўсёды могуць хадзіць на Мшу ў парафіяльны касцёл. Асабліва ўвосень і ўвесну падчас паводкі, бо праезд цераз пралеглыя там ручаі і раку Баброўку амаль спыняе ўсялякія зносіны і няма аніякай магчымасці выканаць самыя неабходныя духоўныя практыкі. Апроч усяго гэтага, у маёнтку Шчаўрах пахаваны родны брат яго, просьбіта, гвардыі палкоўнік Актавій Рашкоўскі і сястра Сафія Рашкоўская, за супакой якіх ён лічыць святым абавязкам стала замаўляць жалобнае набажэнства, таму просіць распараджэння п[ана] начальніка губерні аб дазволе яму ўзвесці ў маёнтку яго Шчаўрах на тамтэйшых каталіцкіх могілках рыма-каталіцкую капліцу з правам адпраўлення ў ёй жалобных набажэнстваў»<ref>Наша вера № 1 (27). Пазбаўленыя набажэнстваў за продкаў / Я. Янушкевіч. — Мінска-Магілёўская архідыяцызія, 2004. — 1 с.</ref>. Але капліца была адкрыта зноў у 1905 годзе і служыла духовым патрэбам вернікаў да сярэдзіны 1920-х гадоў<ref>Аляхновіч, А. Гісторыка-краязнаўчы літаратура-мастацкі альманах Малое Палесье Друцка-Бярэзінскага краю / А. Аляхновіч. — Крупкі, 2012. — 138 с.</ref>. У 1950-я гады была разбурана драўляная царква ў Старых Шчаўрах, пра што ў сваім вершы «Шчаўроўская элегія» шкадуе беларускі паэт [[Васіль Зуёнак]]. Ва ўспамінах Зуёнак таксама заўважае, што «дарога да Шчаўроў спрадвек называлася ў нас Пагулянкай: па ёй ішлі і ехалі святочныя людзі на кірмаш…»<ref>Зуёнак, В. Паміж небам і зямлёй : літаратурна-лінгвістычныя эсэ, эцюды, падарожныя нататкі / В. Зуёнак. — Мінск: Беларус. навука, 2009.</ref>. Пра гэтыя святочныя падзеі паэт піша і ў сваім вершы «Кірмашовая згадка». Жыхаркі вёскі Старыя Шчаўры Ганна Мікалаеўна Савіцкая (Пыжык) 1937 г.н. і яе малодшая сястра Валянціна Мікалаеўна Быкава (Пыжык) 1955 г.н. паведамляюць, што месца, дзе знаходзілася царква, завецца ў тутэйшых «на царкоўі». ''«Царква стаяла каля ўзгорка'' (''Валова гара'', адносная вышыня 14,6 м, над узроўненм мора 192,3 м)<ref>Нацыянальная Акадэмія Навук Беларусі: цэнтр даследванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры. Сакральныя ўзгоркі Беларусі /НАНБ: цэнтр даследванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры. — Менск: Беларуская навука, 2013. — 253 с.</ref>, ''на якім і сёння знаходзяцца старыя могілкі з надмагільнымі камянямі, пахаваннямі святароў XIX стагоддзя. Ёсць нават у форме каменнага крыжа помнікі. Мая большая сястра кажа, што ў ейнай дзіцячай памяці царква засталася сіняга колеру, вядома яна была драўлянай. А разбурана яна была адразу пасля вайны, мясцовымі жыхарамі. У нас у сяле расказваюць, што тыя аднасяльчане, якія зрабілі гэта, доўга не жылі, памерлі неяк адразу. Падчас вайны немцы выкарыстоўвалі царкву яе стайню, ставілі коней. Святара яшчэ саветы адправілі некуды на поўнач, а яго жонка і яе сляпая сястра яшчэ пэўны час жылі ў Старых Шчаўрах (другі дом злева, калі заязджаць са стараны вёскі Гута). Калі сляпая сястра памерла, матушка выехала да свайго мужа. Калі царкву зруйнавалі, то мы, дзеці, каталіся там з горкі. У свой час і я там лыжы ламала. А на пасхальную службу з сям’ёй і іншымі падлеткамі потым хадзілі разам у вёску Ігрушка»'', — расказвае жыхарка Валянціна Быкава. На старых могілках у Шчаўрах засталіся пахаванні святароў Стратановічаў. Напрыклад, Ян (Іаан) Стратановіч быў святаром царквы з мая 1850 года да 1868 года. І падчас яго служэння Шчаўроўскай царкве з ім здараліся розныя спрэчныя гісторыі. Першая пачалася ў 1853 годзе, калі Стратановіч праз магілёўскага архіепіскапа Анатолія звяртаўся да магілёўскага губернатара з прапанавой правесці абмежаванне царкоўнай зямлі ў Шчаўрах. ''«Милостивый государь Копысского уезда Щавровской Покровской церкви причт жалуется мне, что церковная земля по-мелкому чрезполосию крайне неудобна к обработке и удобрению. (…) с покорнейшею просьбой неблагоугодным будет в отвращении дальнейшего отеснения причта Щавровской церкви по неудобству угодий, командировать особого землемера для отмеживания причта помещиком чиновник земли в количестве означенном по плану генерального межевания…»,'' — звяртаўся з праблемай у лісце да губернатара архіепіскап Анатолій. Пытанне з цераспалосіцай царкоўных земель і земель маёнтка Шчаўры паміж Рашкоўскім і Стратановічам існавала каля 15 гадоў. Нават пасля завітання ў 1865 годзе прыстава 4-га стана Сенненскага павятовага паліцэйскага ўпраўлення, які ў прысутнасці гэтых дзвюх асоб вызначыў, што царкоўная зямля знаходзіцца ў цераспалосіцы паміж зямлёю памешчыка Рашкоўскага і царкоўнымі надзеламі сяла Шчаўры 11 кускоў, 9 кускоў паміж сялянскай зямлёю і 2 паміж уладаннямі Рашкоўскага. Але Юлій Рашкоўскі не спяшаўся сустракаць на сваёй зямлі пасярэднікаў спецыяльнага межавання па Сенненскім павеце дзеля палюбоўнага размежавання праз пасярэднікавую камісію, і, як зафіксавана ў архіўных справах, двойчы жонка Рашкоўскага дасылала пасярэдніку прапанову адкласці свой візіт у Шчаўры па прычыне адсутнасці гаспадара на месцы. Не здаваўся і Ян Стратановіч, які, напрыклад, 27 красавіка 1867 года зноў напамінае пасярэдніку павета, што «причт Щавровской церкви очень нуждается в уничтожении чрезполосия церковной земли, находящейся в разных кусках…». [[Файл:Аўгусціна_Рашкоўская_жонка_Юлія_Рашкоўскага.jpg|міні|У лістападзе 1866 года жонка ўладальніка Шчаўроў памешчыца Аўгусціна Рашкоўская прапануе пасярэдніку спецыяльнага межавання не ехаць у маёнтак, бо на месцы адсутнічае гаспадар: «дабы мой муж мог лично находиться при заключении каких-либо условий».]] Праблему цераспалосіцы ў 1869 годзе Рашкоўскім вырашыў ужо з новым святаром Шчаўроўскай царквы Афанасіем Гаўрылавічам Стратановічам, які, дарэчы, як і яго папярэднік меў медаль «за ўціхамірванне польскага мяцяжу 1863—1864 гг.»<ref>Памятная книжка Могилёвской губернии на 1869 год / Могилёвский Губернский Статистический Комитет. — Могилёв, 1868. — 159—160 с.</ref> і служыў у царкве да 1881 года. Другая гісторыя з Янам Стратановічам адбылася ў 1857 годзе, калі святар сумежнай са Шчаўрамі Свята-Ільінскай царквы сяла Радзіцы Барысаўскага павета Антоній Высоцкі праз рапарт звяртаўся да архіепіскапа Мінскага і Бабруйскага Міхаіла са скаргай на Стратановіча. ''«В бытность мою в Радицком приходе из деревни Козубец я ещё ни одного ребёнка не окрестил и не погребал умерших тел. В деревне меньших Жаберич малое число исполнил христианских треб крестьян. Причина сему та, что священник Щавровской церкви Иоанн Стратанович постоянно исполняет все христианские требы крестьян означенных деревень, а именно крестил младенцев и принимает к исповеди, а дьячок той же церкви на месте в деревне Козубец отпевает погребение умерших тел. (…) Просил также лично священника Стратановича, чтобы не вторгался в Радицкий приход для исполнения христианских треб. Наконец просил запискою от 9 мая за #13 Бобрского Благочинного священника Самуила Богдановского об означенном предмете, который со своей стороны давал внушения священнику Стратановичу, чтобы он не вторгался в другой приход…»,'' — пісаў у сваім лісце Высоцкі 3 чэрвеня 1857 года. Праз паўгода 14 студзеня 1858 года архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі Анатолій, разабраўшыся ў сітуацыі, давёў да ўладыкі-архіпастыра наступнае: ''«…обстоятельства вмешательства Стратановича в Радицкий приход заключаются: а) в окрещении двух слабых младенцев, из коих последнего после претензии Радицкой церкви священника Высоцкого, когда Стратанович отказался было окрестить восприемники носили к приходскому своему священнику Высоцкому, но не застав его в доме, вновь полузамершего младенца принесли к Стратановичу, и он обогревши того младенца, окрестил оного и б) в принятии на исповедь двух дряхлых стариков деревни Козубца Мины и Лаврена, кои живя от Щавров в одной версте, а от Радицы в десяти верстах, по случаю весенней беспутицы и слабости их сил упросили Стратановича исповедать их. Других же случаев вторжения в приход Радицкий со стороны его Стратановича не было никаких. А что многие из младенцев окрещены, а взрослые исповедованы не приходским священником Высоцким, а разными сторонними священниками, и что прихожане с Высоцким не в согласии тому причиною: частые разъезды Высоцкого, его необходительность с прихожанами, вымогательства у них платы за требоисправления и совершенное иногда не удовлетворение их в духовных крайних нуждах. (…) И дьячок Осмоловский, что он даже и в своём приходе никогда без священника не погребал умерших, а тем более не решался и не решится это сделать в чужом приходе и если угодно священнику Радицкой церкви доказывать на него Осмоловского, то он надеется, что последствия оправдают его Осмоловского».'' Пасля смерці Стратановічаў святарамі царквы да ўсталявання савецкай улады былі Адам Горбік (1881—1883), Аляксандр Бачкоўскі (1884—1885), Ануфрый Багданоўскі (з 1886), Пётр Рацэвіч (1905—1908), Мікалай Мікіцін (1908—1911), Сімяон Марчанка (1911—1918). Прычт знаходзіўся ў Халопенічах, а 4-я благачынная акруга (да якога адносіліся Шчаўры) — у Талачыне. Выданне «Могилевскія Епархіальныя Вѣдомости» за 1 чэрвеня 1905 года паведамляе, што з 17 мая вакантнае месца святара мае Шчаўраўская царква з акладам жалавання (заробкам) 500 рублёў. Царкоўнай зямлі 63 дз., памяшканне ёсць, прыхаджан 1205 д. муж. і 1168 д. ж., а ўжо ў «Минских Епархіальных Вѣдомостях» за 15 сакавіка 1907 года ў публікацыі аб пахаванні святара Барысаўскага павета Іосіфа Вержбаловіча ўзгадваецца, што 9 лютага ў Халопенічах на адпяванні калегі прысутнічаў і прамаўляў слова святар з Шчаўраў, але імя яго не ўказваюць. [[Файл:Лашанцы_Шчаўры_Гута_Крупкі_Рашкоўская_Сапега.jpg|міні|Інфармацыя аб прыхажанах Пакроўскай царквы ў Шчаўрах]] Таксама з архіўных крыніц вядома, што ў 1859 годзе Юлій Рашкоўскі фінансаваў рамонт драўлянага прыхода Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў Шчаўрах. Так, у ведамасці царквы згадваецца, што яна была пабудавана яшчэ ў 1787 годзе на сродкі памешчыцы Ганны Рашкоўскай, а зямлі пры гэтай царкве, дадзенай яшчэ князем Бенедыктам Сапегам, было 63 дзесяціны і 660 сажняў, з якіх сядзібнай 5 дзесяцін і 133 сажні, ворнай 27 дзесяцін, сенакоснай 2 дзесяціны і 1328 сажняў, нязручнай 6 дзесяцін і 125 сажняў, нявызначанай 4 дзесяціны і 36 сажняў, пад зараснікамі 18 дзесяцін і 1438 сажняў. Усёй гэтай зямлёй валодалі святары і царкоўныя служкі ў Шчаўрах. У вялікія святочныя дні ў храме магло знаходзіцца да 800 чалавек. Таксама невялікі прыход Шчаўроўскай царквы толькі ўжо ва імя святой Троіцы быў на могілках у вёсцы Пярэсіка. Калі ў самым пачатку XX стагоддзя ў Расійскай імперыі зацвердзілі палажэнне пра ўзаемнае страхаванне будынкаў духоўных ведамстваў ад пажараў, Шчаўроўская царква была ў ліку першых, чые будынкі застрахавалі ў Магілёўскай губерні. Адбылося гэта ў лістападзе 1910 года. Пры гэтым афіцыйна набыў моц толькі 1 студзеня 1911 года. Па выніках страхавой ацэнкі, якую рабілі святары з мястэчак Крупкі, Ігрушка, Шыйка і Шчаўры гадавы ўнёсак да 1918 года (5 лютага 1918 года бальшавікі адлучылі царкву ад дзяржавы і школы ад царквы), складаў 10 рублёў 94 капейкі. У архіўных крыніцах захавалася апісанне будынкаў царквы ў той страхавой ацэнцы, якое дазваляе болей даведацца пра галоўную святыню тутэйшых мясцін Крупшчыны. '''<u>Шчаўроўская Пакроўская царква</u>''', драўляная, на каменным фундаменце, знадворку абшыта цёсам, пакрыта гонтам. Даўжыня царквы 8 сажняў 1 аршын, найбольшая шырыня 8 сажняў 1/2 аршына, вышыня да верху карніза купала 6 сажняў 2 1/2 аршыны, вышыня да верху карніза царквы без купала 3 сажні 2 1/2 аршыны; на царкве ёсць адна галава; вялікіх вокнаў 16 штук; дзвярэй вонкавых двухстворкавых 1; унутраных дзвярэй аднастворкавых 2; іканастас даўжынёй 2 сажні 2 1/2 аршыны; вышыня 1 сажань 1 аршын. (ацэнены іканастас на 50 рублёў). Бліжэйшая да царквы чужая забудова не жылая — абозня, якая належала мясцоваму землеўладальніку пану Сурыну-Масальскаму і знаходзілася з заходняга боку царквы на адлегласці 52 сажні. Царква пабудавана ў 1787 годзе. Будынак захаваўся блага. Ацэнены разам з іканастасам на 2500 рублёў. '''<u>Званіца</u>''' ў 2 паверхі, драўляная, крытая гонтам, абшытая цёсам, без фундамента, даўжыня 2 сажні, шырыня 2 сажні, агульная вышыня да верхняга карнізу 3 сажні 1 3/4 аршына. Бліжэйшая да званіцы чужая забудова не жылая — абозня, якая належала мясцоваму землеўладальніку пану Сурыну-Масальскаму і знаходзілася з заходняга боку званіцы на адлегласці 47 сажняў. Будынак захаваўся сярэдне. Ацэнена на 150 рублёў. '''<u>Царкоўная старожка</u>''', драўляная, бярвенчатая, крытая цёсам, без фундамента, даўжыня 1 сажань 2 3/4 аршыны; шырыня 1 сажань 2 3/5 аршыны; вышыня 1 сажань 1 аршын; 2 вакны, 1 печ руская з комінам, дзверы 1. Будынак захаваўся блага. Ацэнены на 10 рублёў. Таксама ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захавалася справаздача '''(Фонд 3057, вопіс 1, справа 1)''' за 1917 год пра стан 4-й благачыннай акругі Сенненскага павета Магілёўскай губерні, да якой адносілася Шчаўроўская царква. З яго вядома, што старавераў у маёнтку Шчаўры было 199, найбольшая колькасць на ўсёй тэрыторыі сучаснай Крупшчыны. У 1917 годзе за царквой было прыхаджан: 1476 мужчын, 1431 жанчына, нарадзілася 94, новых шлюбаў 60, памерлых 57. Царкоўнай зямлі 63 дзесяціны 160 сажняў. У 1917 годзе за Шчаўроўскай царквой было 3 школы: 1 царкоўна-прыхадская і 2 ад міністэрства народнай асветы (у сёлах Шчаўры, Пярэсіка і Гута), без хора, законавучыцелем быў тутэйшы святар Сымон Марчанка (1866 г.н.), які ў свой час скончыў двукласную Нова-Быхаўскую царкоўна-прыхадскую школу. Псаломшчык Шчаўроўскай царквы ў той час быў жыхар з мястэчка Ігрушка Данііл Ільін Шкленскі (1882 г.н.), які ў свой час скончыў народнае аднакласнае вучылішча і з 1912 года служыў у Шчаўроўскай царкве. Калі казаць асобна пра Данііла Шкленскага, то вядома таксама, што за савецкім часам 2 верасня 1937 года ён арыштаваны ў Бабруйску за «актыйную к/р дзейнасць, тэрарыстычнага намеру» і 8 кастрычніка 1937 года растраляны. Заштатнай супрацоўніцай Шчаўроўскай царквы ў 1917 годзе была ўдава псаломшчыка Таццяна Шымкевіч, 78 год, якая атрымлівала па 4 рублі дапамогі ад сумы святога сінода. У Расійскім дзяржаўным архіве старажытных актаў у Маскве захоўваецца поўны план маёнтка Шчаўры ўладальніка Юлія Рашкоўскага за 29 верасня 1884 год. План быў складзены старшым землямерам інжынерам калежскім саветнікам Цяльшэўскім '''(Фонд 1354, вопіс 242, частка 2, справа Щ-2)'''. З яго стала вядома, што маёнтак Шчаўры ў той час складаўся з сяла Шчаўры, вёсак Лужа, Гута, фермы Актавія і фальварка Ваўкавыскі, у якіх на той момант было 78 двароў і 179 душ рэвізскіх. На паўднёва-ўсходнім напрамку маёнтак межаваў з маёнткам «Стараселле» палкоўніка Антося Леановіча Брадоўскага, на поўдні з вёскай Лашанцы сялян-уласнікаў і дачай «Острова», уладанне сяброўства «Лесопромышленник». Што цікава, рака Блудыня (Блудинка) на плане пазначана як Безымянка. На паўднёва-заходнім напрамку Шчаўры мяжавалі з Ратуціцкай казённай дачай, на захадзе — з вёскамі Казубец і Запруддзе сялян-уласнікаў. На паўночна-заходнім кірунку з вёскай Мачулішчы сялян-уласнікаў, на поўначы — з маёнткам Хацюхова (Кацюхова) палкоўніка Антона Леанавіча Брадоўскага. На паўночна-ўсходняй мяжы з маёнткам Пярэсіка памешчыка Шмялеўскага і сялян-уласнікаў. Таксама з плана становіцца зразумелым, што менавіта на месцы сённяшняй вёскі Новыя Шчаўры стаяла сядзіба роду Рашкоўскіх. Землямер Цяльшэўскі пазначыў такія землі маёнтка: * Ворыўная — 1472 дзесяціны 1170 сажняў; * Сенакос — 332 дз., 100 с.; * Лён і дрывяны лес — 1144 дз., 1500 с.; * Паселішча — 124 дз., 100 с.; * Сенакос на балоце — 105 дз., 200 с.; * Сад — 5 дз., 2100 с.; * Вуліцы і прасёлкавыя дарогі — 18 дз., 1200 с.; * Царква і могілкі — 1 дз., 330 с.; * Пяскі — 1 дз., 1400 с.; * Паўрэчкамі — 2100 с.; * Балоты — 132 дзесяціны. Агулам прыдатных і непрыдатных земляў — 3338 дзесяцін і 600 сажняў. <u>Вынік</u>: зручнай зямлі 3184 дзесяціны і 370 сажняў. [[Файл:План_часткі_маёнтка_Шчаўры_за_1884_год.jpg|міні|План часткі маёнтка Шчаўры за 1884 год.]] У 1897 годзе па выніках першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі ў сядзібе Рашкоўскіх (Новыя Шчаўры) быў 1 двор, 21 жыхар. У сяле Шчаўры — 61 двор, 418 жыхароў. У 1909 годзе за маёнткам было ўжо 4 двары, за аднайменным сялом — 58. Дзейнічала карчма, а з 1900 года — царкоўна-прыходская школа. У Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь захавалася справаздача Шчаўроўскай школы за 1924—1925 навучальныя гады '''(Фонд 43, вопіс 2, справа 2719),''' у якой паведамляецца, што праца ў навучальнай установе вядзецца на беларускай і рускай мовах. Школа абслугоўвае вёскі Шчаўры (з 700 жыхароў 61 падлягае абслугоўванню), Новыя Шчаўры (з 180 — 11), Лужа (з 500 — 14), Актавія (з 60 — 3), Казубец (з 300 — 10), хутар Цагельня (з 25 — 3). Родная мова жыхароў — беларуская. Школа знаходзіцца ва ўласным будынку, які быў пастаўлены на сродкі мясцовых жыхароў. Будынак школы драўляны пакрыты гонтам. Даўжыня школы 23 арш, шырыня 12. Вышыня ад падлогі да паталка 4,5. Школе трэба рамонт печак і ў паўночнай частцы трэба даць два вянкі «падруба». Таксама патрэбна пабяліць будынак. Пры школе ёсць агарод — 1,5 дзесяцін і сад — 0,25 дзесяцін, якія атрыманы з былога царкоўнага агарода. Навакол сада агародка. Плошча ўсёй зямельнай дзялянкі 384 кв. сажняў, з якіх пад садам 0,25 дзесяцін, лугам 0,25 дзесяцін. Пад агародом 1,5 дзесяціны. Школьныя землі абрабляюць школьныя работнікі, частка даходу ідзе на карысць школы, а частка на карысць настаўнікаў. Кіраўнік і настаўнік школы ў той час быў Мікалай Паўлаў Шчэрбаў 1905 г.н. з вёскі Зубрэвічы Аршанскай акругі, які ў 1923 годзе скончыў Аршанскі педтэхнікум, працаваў у школе з 15 верасня 1923 года. Прадмет заняткаў — па ўсіх прадметах у другі і трэці гады навучання. Другі настаўнік Павел Паўлаў Сямёнаў, 1900 г.н. з Гродзенскай губерні, працаваў у школе з 1922 года. Прадмет заняткаў — па ўсіх прадметах у першы і чацвёрты гады навучання. Наглядчыкам у школе быў мясцовы жыхар Кулікоўскі Пуд Станіслаў, 1903 г.н. [[Файл:Школа_ў_Шчаўрах.jpg|міні|На плане будынка Шчаўроўскай школы за 1925 год відаць, з якіх памяшканняў ён складаўся: пакой класа і пакой настаўніка, калідор, кухня, спальня, раздзявалка, ганак і сені.]] Поўны курс навучання ў 1925 годзе скончылі Пётр Янаў Наўроцкі (14 гадоў) з вёскі Шчаўры, паступіў у 1920 годзе (вучыўся 5 гадоў), да грамадствазнаўства як галіны ведаў меў нахіл і Ілья Тэадораў Пыжык (12 гадоў) з вёскі Лужа, паступіў у 1924 годзе (вучыўся 1 год), да матэматыкі меў нахіл. У жніўні 2016 года ў Осла, у архіве прафесара славянскіх моў Олафа Брока знойдзены рукапіс у чатырох частках пад агульнай назвай «Гісторыя з геаграфіяй», аўтарства Яўгеніі Аляксандраўны Масальскай-Сурынай, жонкі аднаго з апошніх уладальнікаў маёнтка Шчаўры (1862—1940 г.ж.). [[File:План часткі маёнтка Шчаўры 1894-1895 гг.jpg|thumb|План часткі маёнтка Шчаўры за 1894—1895 гг.]] Набылі Масальскія-Сурыны маёнтак Шчаўры ў жніўні 1909 года ў Судаміраў, якія выставілі за яго суму ў сто шэсцьдзясят тысяч за дзве з паловай тысячы зямлі. Вось як апісвае свой першы прыезд у Шчаўры Яўгенія Масальская-Сурына: {{Пачатак цытаты}} «У крыльца на станции Крупки нас ожидал экипаж, запряженный парой крестьянских лошадей, потому что экономические лошади уже были проданы. Высланный нас встретить кучер Павел подал мне записку от госпожи Судомир: она умоляла нас не проговориться при прислуге, что мы покупатели, а не гости. Я с удивлением передала Вите эту записку. [[Файл:Krupki, Čyhunačnaja. Крупкі, Чыгуначная (1918).jpg|міні|Чыгуначная станцыя Крупкі, пачатак XX стагоддзя]] Отъехав три версты от станции Крупок, мы уже переехали в Могилевскую губернию, затем вновь подъезжали к границе Минской, к лесам великого князя [Николая Николаевича и Петра Николаевича] Старо-Борисовской экономии. Затем миновали две-три деревни с толпой ребятишек у околиц; все поля были, видимо, еще недавно под лесом, везде торчали пни или случайно не срубленные елочки. Но вот показались среди полей высокая ограда густых елей и частокол аршин в шесть высоты. Въехав в затейливые ворота, мы подъехали к довольно невзрачному, хотя и обширному деревенскому дому, обвитому густой зеленью. Вокруг сквера перед домом тянулись подстриженные живые изгороди, а за домом стоял такой парк, такие дивные вековые липы, что я невольно вспомнила Берновича, когда в Веречатах он говорил, что Щавровский парк лучший во всем уезде. Нас встретили толстые супруги Судомиры с двумя худенькими, бледными детьми и не менее толстой сестрой Марии Юльевны Терезой Юльевной Лось-Рожсковской. Я немедленно спросила их, что значит такая записка, на что Мария Юльевна с сестрой в два голоса стали нас убеждать, что их положение из-за кредиторов невыносимо, что мать их, жена маршалка Лось-Рожковского, передала им это имение уже совершенно запутанным, потому что она выдавала векселя и обязательства разным мошенникам, которые их разорили: брали с них сто и двести процентов. Кровопийцы будто взыскивали несуществующие долги по фальшивым документам и могут тормозить утверждение в купчей, так как предъявят сверх двадцать одну тысячу запрещений, уже лежащих на имении у старшего нотариуса, еще столько же документов, которые придется оспаривать, что возьмет много времени. После этих разговоров, когда даже присылка Зябкинской брички грозила им гибелью (!), мы сочли за лучшее ограничиться одной прогулкой по парку в качестве гостей. Я не решилась, вопреки своему любопытству, даже взглянуть на комнаты в доме. Зато от парка я была в восхищении: дивные темные аллеи, трехсотлетние липы, роскошные каштановые деревья, красивые старые ели, а близ дома много роз, лилий и других многолетних цветов, много уксусных деревьев, кустов жасмина гигантской величины, словом, прелесть! И весь парк с фруктовым садом, занимавший не более восьми десятин, был заключен в непроницаемую ограду. Как жидок был в сравнении с ним Веречатский парк! Из этой ограды за ворота прошли мы только шагов пятьдесят, к небольшой церкви, бывшей униатской, с колоколом с латинской надписью и годом 1610. В деревянной ограде церкви стояли старые, поломанные бурей сосны с гнездом аиста, на старинных могилах лежали камни, полувросшие в землю. Церковь, также и усадьба, отделялись от села небольшой речкой, запруженной плотиной, по крайней мере, мы приняли это за речку, хотя сопровождавший нас кучер Павел заявил, что это лужа, в которой топят деревенских щенят, что вызвало какое-то замешательство, воркотню и еле сдержанное негодование владельцев. Переночевали мы скверно. Масса мух, слепней и блох. На другое утро мы решили уехать в Могилев, и нас, видимо, с большим облегчением отправили на станцию…»<ref>Масальская-Сурина Е.: История с географией. — Москва, «Издательство Сабашниковых», 2019. с. 128—129.</ref>. {{Канец цытаты}} З успамінаў Масальскай-Сурынай таксама становіцца вядома, што на пачатку XX стагоддзя Шчаўры — спустошаны маёнтак, без інвентара, без каня і каровы, дом без мэблі, а палац Юлія Рашкоўскага ўвогуле згарэў: {{Пачатак цытаты}} "Вы говорили, что в Щаврах дом сгорел? — обратилась я опять к нему (комиссионеру-агроному Леону Юрьевичу Берновичу — Авт.). — A существующий неважный? Но какой же? Вроде этой рыбачьей хижины? Бернович рассмеялся: - О, нет! Не дворец, как сгоревший дом маршалка Лось-Рожковского, но все же настоящий деревенский дом, вместительный, зимой теплый; кроме того, два флигеля. («Pour les épaves», — подумала я.) Разные дворовые службы, а парк Щавровский — единственный в уезде. - Получше здешнего? (в имении Веречаты — Авт.) - Аллеи трехсотлетних лип! Мне вдруг захотелось непременно в Щавры! - Знаете что, — продолжала я, — если Щавровский дом и вроде этой рыбачьей хижины (а Вы говорите, что лучше), все-таки подумаем о Щаврах! Три часа от Минска, пятнадцать верст от магистрали, а здесь с тоски умрешь, никуда не доскачешь!«. (…) Дом сиял чистотой, но мебели было немного, да и та довольно потрепанная, хотя ореховая и красного дерева. Благодаря темным коридорам, низким потолкам и небольшим окнам, уютно устроить этот дом было мудрено. Зато парк в осеннем уборе был еще прекраснее. Пользуясь чудной погодой, Тетя целыми часами гуляла по расчищенным Павлом дорожкам и аллеям, любуясь красотой и уютностью усадьбы (…) Ничто так не могло понравиться Тете, как эта непроницаемая зеленая ограда, окружавшая усадьбу. Это придавало ей особенный характер порядка и уюта. Во дворе за сквером, но в ограде, были и все хозяйственные постройки, причники, коровники и пр., все пока пустое, ибо, кроме сивой водовозки, Скудомиры оставили из живности одну лишь собачку и двух кошек». {{Канец цытаты}} Згадвае Масальская-Сурына і сваё першае знаёмства з мясцовым святаром у кастрычніку 1909 года: {{Пачатак цытаты}} «…на Казанскую мы пригласили щавровского священника. Он (Николай Никитин — Авт.) отслужил нам молебен с водосвятием. Молодой и картавый, он даже не очень занял Тетю. С бывшими владельцами, хотя и католиками, он был в хороших отношениях, а народ в Щаврах он считал диким и вороватым. Обедню мы стояли в своей бедной церкви с униатским колоколом. Теперь мы рассмотрели речку, отделявшую церковь и усадьбу от села. Действительно, гнилая лужа. Недаром кучер Павел, как оказалось, чуть не лишился места, когда в первый наш приезд сунулся нам пояснять, что это не река. Реки в Щаврах не было. Были колодцы и болотные лужи, а подальше — озера. Церковь от усадьбы отстояла в пятидесяти шагах, а дома причта были за версту в селе, за рекой, т. е. за лужей.» {{Канец цытаты}} Але ўжо ў снежні 1912 года Масальскія-Сурыны прадалі маёнтак камісіянеру з Мазыра Антону Восіпаву Куліцкаму, а ў чэрвені 1915 года ў спісе буйных землеўладальнікаў Сенненскага павета Магілёўскай губерні часоў Першай сусветнай вайны гаспадаром Шчаўроў названы Міхей Сцяпанавіч Рогаў з валоданнем 183,18 дзесяцін зямлі<ref>НГАБ. Ф.2084. Воп.1. Спр.514. Арк.22-29. Рукапісны</ref>. Пра Міхея Сцяпанавіча вядома, што ён 1862 года нараджэння і з вёскі Узнацк, жыў у вёсцы Батуры (сучасны Крупскі раён). Працаваў на асабістай гаспадарцы. Быў арыштаваны 15.02.1930 і асуджаны 05.03.1930 паводле артыкула 72 КК БССР за антысавецкую агітацыю на высылку на поўнач Расіі. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны 13.06.1989. Асабістая праца захоўваецца ў КДБ Беларусі (#28632-С)<ref>Аляхновіч, А., Дубавец, С., Хроніка палітычнага тэрору 1918—2008 Крупскі рэгіён / Гісторыка-краязнаўчы літаратура-мастацкі альманах Малое Палесье Друцка-Бярэзінскага краю / А. Аляхновіч., С. Дубавец. — Крупкі, 2012. — 133 с.</ref>. У Цэнтральным гістарычным архіве горада Масквы захоўваюцца справы Маскоўскага зямельнага банка за 1872—1918 гады пра выдачу зямельных пазык: • дворянкам Загорской С.-Э.-Е.-К. Ю., Судумир /Судомир/ М.-А.-Т. Ю., Лось-Рошковской Т.-М.-Л. Ю. под имение «Щавры» с фольварками Октавия, Гута и др. застенком Стапки и усадьбами, Сенненского уезда Могилёвской губернии и продаже его крестьянам Шатернику Г. В., Ващило Н. Н., Битусу Ф. К. и др. за 9 декабря 1904 — 5 февраля 1913 гг. '''(Фонд 277, опись 1, том 1, дело 1583);''' • дворянке Мосальской-Суриной Е. А. под имение Щавры и продаже крестьянам Шатернику Г. В., Вашило Н. Н., Битусу Ф. К. и др. участка из имения за 10 августа 1912 — 29 марта 1917 гг. '''(Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2047);''' • землевладельцам Лось-Рошковской Т. Ю., Судомир М. Ю., Загорской С. Ю. под имение «Щавры», перешедшее во владение Мосальской-Суриной Е. А. и продаже разным лицам участков имения за 3 сентября 1904 — 10 сентября 1913 гг. '''(Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2048);''' • крестьянам Сацуке Н. В., Локису И. К., Ильюшенко А. и др. под фольварк «Истойки» из имения «Щавры», купленный у дворянки Мосальской-Суриной Е. А. за 5 сентября 1911 — 5 июня 1917 гг. '''(Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2048а);''' У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захаваліся справы аб рамонце драўлянай царквы ў маёнтку Шчаўры '''(Фонд 2001, вопіс 1, справа 781)''', аб адмежаванні царкоўнай зямлі для прычту Шчаўроўскай царквы '''(Фонд 2216, вопіс 1, справа 6)''', аб страхаванні Шчаўроўскай царквы за 1910 год '''(Фонд 2301, вопіс 1, справа 453)''', аб будаўніцтве капліцы на каталіцкіх могілках у Шчаўрах '''(Фонд 1781, вопіс 2, справа 4991)''' і яе закрыцці '''(Фонд 1781, вопіс 2, справа 6026)'''. Таксама ў архіве ёсць справа за 1857 год па рапарце святара Ільінскай царквы з суседняй вёскі Радзіца Барысаўскай губерні Анатолія Высоцкага аб здзяйсненні трэб святаром Шчаўроўскай царквы Янам Стратановічам '''(Фонд 136, вопіс 1, справа 27506).''' <!--уставіў як галерэю, бо слупком збоку ўсё ўлятае ў глыбокі ніз старонкі--> <gallery> Каталіцкія могілкі ў Шчаўрах.jpg|Каталіцкія могілкі ў вёсцы Шчаўры, месца былой капліцы, 2004 год, фота з альманаха Малое Палессе Друцка-Бярэзінскага краю Старыя Шчаўры.jpg|Месца каля ўзгорка, дзе знаходзілася царква ў Старых Шчаўрах, кастрычнік 2021 года Старыя ШчаўрЫ.jpg|На старых могілках у Старых Шчаўрах захаваліся пахаванні святароў Стратановічаў XIX стагоддзя Святар_Афанасій_Стратановіч.jpg|Надмагільная пліта святара Афанасія Стратановіча каля месца, дзе стаяла Пакроўская царква ў Шчаўрах Шчаўры.jpg|Сядзіба ў Шчаўрах у 1910 годзе, фотаздымак уклеены ў асобнік машынапіснай копіі рукапісу ўспамінаў Яўгеніі Масальскай-Сурына, які знаходзіцца ў нарвежскім архіве Олафа Брока. </gallery> == Мясцовыя жыхары == Метрычныя кнігі нараджэнняў, шлюбаў і смерцяў прыхода Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў Старых Шчаўрах за 1863, 1869, 1873—1875, 1877—1880, 1882—1885, 1887 гады захоўваюцца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]] '''(Фонд 2301, вопіс 2).''' [[Файл:Лашанцы.jpg|міні|Сялянская сям’я вёскі Лашанцы, 1946 год. На фота гаспадар Галенка Павел Анісімаў (1914 г.н.) побач з малодшай сястрой Горбач (Галенка) Ганнай Анісімавай (1923 г.н.), яго маці Галенка (Круцько) Параскева Сямёнава (каля 1890 г.н.) і жонка Галенка Надзея Іванава (1919 г.н.) з дзецьмі Венерай (1941 г.н.) і Уладзімірам (1944 г.н.).]] Таксама ў НГАБ захаваліся справы '''(Фонд 2014, вопіс 1, справа 390)''' пра выкуп зямель у памешчыка Юлія Рашкоўскага сялянамі вёсак Лашанцы, Лужа і сяла Шчаўры за 1865—1871 гг., Рэвізскія сказкі (перапіс сялян) па вёсцы Лашанцы захаваліся толькі за 1858 год '''(Фонд 2151, вопіс 1, справа 103).''' У дзяржаўным архіве па Мінскай вобласці захаваліся спісы сялянскіх дэпутатаў па вёсцы Лашанцы Малажаберыцкага сельсавета і розныя пратаколы агульных сходаў '''(Фонд 73, вопіс 1)'''. Прозвішчы жыхароў вёскі Лашанцы ў XIX—XXI стагоддзях: '''Арлоўскі, Аўласёнак, Бундзель, Бядрыцкі, Гайдук, Галавач, Галенка, Горбач, Давыдко, Дойлід, Драніца, Дрозд, Драздоў, Ждановіч, Жукаў, Занімонец, Кавалёў, Казёл, Казлоў, Каптур, Капыток, Карпаў, Кірэеў, Клімковіч, Крукоўскі-Ждановіч, Курак, Купрэйчык, Лявонаў, Лякін, Малашка, Макарэнка, Мікуліч, Моніч, Мурашка, Полін, Прадзед, Прыгажонак, Пчолка, Сапацько, Семянько, Сляпцоў, Стаін, Старадубін, Стукальская, Сяліцкая, Турсяк, Шчэрба, Шынкевіч, Шушкевіч, Фёдараў, Цюхлоў.''' У першым двары ў вёсцы каля аўтобуснага прыпынку па вуліцы Кароткая жылі Галавачы і ў апошнім (на хутары) таксама. [[Файл:Перапіс.jpg|міні|Перапіс жыхароў вёскі Лашанцы 1926 года]] У часы ўсталявання савецкай улады Крупшчына адна з першых на тэрыторыі сучанай Беларусі сутыкнулася з «кулацкім тэрорам»<ref>[https://bramaby.com/ls/blog/history/9407.html Бунт КАВАЛЕРИХИ, Дело банды ХРИПАЧА, «БЕЛАЯ СВИТКА» /или Беларуские антисоветские и криминальные страсти времен «Колхозного перелома» — Андрей ТИСЕЦКИЙ — «Беларуское историко-детективное агентство», в редакции 25 января 2019 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211024172056/https://bramaby.com/ls/blog/history/9407.html |date=24 кастрычніка 2021 }}</ref>. Так, пры нявысветленых абставінах у 1924 годзе падчас працы на полі каля балота ў Шчаўрах быў забіты некімі бандытамі (так пра іх казалі ў вёсцы) жыхар Лашанцаў '''Іван Сыльвестараў Галенка''' і з дома «гэткімі ж бандытамі на конях» былі забраныя яго дакументы. Пахаваны ён на мясцовых могілках вёскі. У верасні 2023 года ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі падчас першай Нацыянальнай навукова-практычнай канферэнцыі «Генеалогія і сямейная гісторыя Беларусі: актуальныя праблемы і задачы» краязнавец (нашчадак роду Галенак) Сяргей Андрыянаў выступіў з дакладам па гісторыі і генеалогіі вёскі Лашанцы, дзе падрабязна расказаў пра забойства свайго прадзеда Івана Сыльвестарава Галенкі.<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=HhqUTaCeRHc|title=Гісторыя і генеалогія насельніцтва вёскі Лашанцы Крупскага раёна|access-date=2023-12-30}}</ref> Каля 20 жыхароў вёскі Лашанцы загінула на франтах Другой сусветнай вайны, сярод іх: * '''Іван Іванавіч Галенка''' (1923—1944) — сын '''Івана Сыльвестарава Галенкі''' і '''Тэадоры (Феадоры) Васілеўны Галавач (Мазалеўскай)'''. Мабілізаваны ў ліпені 1944 года, радавы 18-й гвардзейскай стралковай дывізіі, загінуў 17 жніўня 1944 года каля вёскі Вількаболле (Вилькоболье) Кальварыйскага павета Віленскай губерні (цяпер Літва). Пахаваны на брацкіх могілках у [[Кальварыя (горад)|Кальварыі]]<ref>[https://www.prussia39.ru/photo/show_photos.php?phid=17964 Фота мемарыяльнай дошкі на брацкай магіле ў Кальварыі]</ref>. * '''Павел Матвеевіч Бундзель''' (1910—1944); * '''Аляксандр Васільевіч Галавач;''' * '''Іван Іванавіч Галавач;''' * '''Аляксей Іванавіч Давыдко''' (1913—1944); * '''Іван Іванавіч Давыдко''' (1913—1944); * '''Мікалай Міхайлавіч Давыдко''' (1944); * '''Раман Іванавіч Давыдко'''; * '''Мікалай Міхайлавіч Капыток;''' * '''Пётр Міхайлавіч Капыток''' (1922—1944); * '''Васіль Дзімітравіч Казлоў''' (1921—1943); * '''Іван Аляксеевіч Прыгажонак''' (1915—1944); * '''Мікіта Піліпавіч Прыгажонак''' (1914—1945); * '''Васіль Ягоравіч Пчолка''' (1911—1942); * '''Іван Паўлавіч Пчолка''' (1944); * '''Васіль Самуілавіч Рупец''' (1906—1944), сувязны мясцовага партызанскага атрада; * '''Васіль Іванавіч Цюхлоў''' (1920—1944); * '''Максім Міхайлавіч Цюхлоў''' (1944); * '''Васіль Мікалаевіч Цюхлоў''' (1918—1944). * У Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь ('''Фонд 7021, вопіс 87, справа 7''') захоўваюцца спісы сялян Малажаберыцкага сельсавета за кастрычнік 1944 года, сярод якіх і жыхары вёскі Лашанцы, якія былі сагнаны немцамі на прымусовыя працы ў Германію або расстраляны: '''Аўдзей Буднік''' 1864 г.н., '''Вольга Пятроўна Гайдук''' 1920 г.н., '''Марыя Данілаўна Горбач''' 1925 г.н., '''Кацярына Селівеева Горбач''' 1924 г.н., '''Ганна Пятроўна Занімонец''' 1914 г.н., '''Аляксей Андрэеў Занімонец''' 1919 г.н., '''Кастусь Каптур''' 1924 г.н., '''Піліп Капыток''' 1865 г.н., '''Віктар Афанасій Шчэрба''' 1921 г.н., '''Яўген Афанасій Шчэрба''' 1926 г.н.. * Супрацоўнічаў з немцамі, растрэльваў партызан шэраговы міліцыянер Малажаберыцкага сельсавета '''Базыль (Васіль) Сяргееў Асіповец''', арыштаваны ў 1944 годзе. * [[Файл:Жыхары_Малажаберацкага_сельсавета,_якіх_немцы_ўзялі_ў_палон.webp|міні|Жыхары Малажаберацкага сельсавета, якіх немцы бралі ў палон]] * '''Аляксандр Мікалаевіч Пчолка'''. Нарадзіўся 4.6.1963 г. у в. Лашанцы Крупскага раёна Мінскай вобласці. Беларус. Член КПСС. Бацькі, Мікалай Ягоравіч і Марыя Іванаўна, пенсіянеры, працавалі ў саўгасе «Стараселле». У 1978 г. Аляксандр скончыў Старасельскую васьмігадовую школу, у 1982 г.— Мар’інагорскі саўгас-тэхнікум. З ліпеня 1982 г. працаваў брыгадзірам трактарнай брыгады ў саўгасе «Стараселле». У кастрычніку 1982 г. прызваны ў Савецкую Армію. Сяржант Аляксандр Пчолка загінуў 28.4. 1984 г. Пахаваны ў в. Лашанцы. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, медалём «Воіну інтэрнацыяналісту ад удзячнага афганскага народа». У студзені 2019 года на будынку школы ў вёсцы Ігрушка ўсталявана мемарыяльная дошка воінам-афганцам, сярод якіх Аляксандр Пчолка<ref>[http://krupki.by/index.php/all-news/8637-memorialnye-doski-v-pamyat-voinov-afgantsev-anatoliya-kulesha-i-aleksandra-pchelko-otkryty-v-igrushkovskoj-shkole Мемориальные доски в память воинов-афганцев Анатолия Кулеша и Александра Пчелко открыты в Игрушковской школе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211121185305/http://krupki.by/index.php/all-news/8637-memorialnye-doski-v-pamyat-voinov-afgantsev-anatoliya-kulesha-i-aleksandra-pchelko-otkryty-v-igrushkovskoj-shkole |date=21 лістапада 2021 }} // газета «Крупскі веснік», 2019</ref>. * Таксама ўдзельнікам вайны ў Афганістане быў жыхар Лашанцаў '''Юрась Кірэеў'''<ref>[http://krupki.by/index.php/all-news/14490-yurij-kireev-my-prosto-delali-svoyu-rabotu-obespechivali-svyaz-v-vojskakh Юрий Киреев: «Мы просто делали свою работу — обеспечивали связь в войсках»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211121190005/http://krupki.by/index.php/all-news/14490-yurij-kireev-my-prosto-delali-svoyu-rabotu-obespechivali-svyaz-v-vojskakh |date=21 лістапада 2021 }} // газета «Крупскі веснік», 2021</ref>. * '''Іван Нікіфаравіч Галенка''' — 1913 г.н. (сын селяніна Нікіфара Сілівеева з вёскі Лашанцы) падчас Другой сусветнай вайны служыў у партызанскім атрадзе «Бальшавік» (Гомельская вобласць) з 6 ліпеня 1942 па 1943 год у якасці старшыны атрада. У маі 1943 года прысвоена званне малодшы лейтэнант, а ў жніўні — медаль «Партызан Айчыннай вайны» другой ступені. * [[Файл:У_Нацыяльным_архіве_Беларусі_захаваліся_характарыстыкі_на_сержанта_Галенка_Івана_Нікіфарава._Адна_з_некоторых.jpg|міні|У Нацыянальным архіве Беларусі захаваліся характарыстыкі на кулямётчыка Івана Нікіфаравіча Галенку. Вось адна з іх за снежань 1942 года.]] * У 1974 годзе кафедра беларускай літаратуры БДУ выпусціла зборнік «Песні народных свят і абрадаў». Сярод 1150 песень, запісаных студэнтамі ў 1961—1971 гадах, апублікавана песня сялянкі з Лашанцаў — '''Марфы Капыток''' (нар. 1903) «Цераз сенечкі, цераз новыя». Вядома, што Марфа жыла ў пачатку вёскі каля калодзежа<ref>Гілевіч, Н. Песні народных свят і абрадаў /Н. Гілевіч. — Мінск: Выдавецтва БДУ імя У. І. Леніна, 1974. — 331 с.</ref>. * У 2018 годзе этнаграфічны анлайн-праект #ЭТНАЎСЁ апублікаваў песню «Ідзець Вялічка, нету надзеці» ў выкананні сялянкі з Лашанцаў — '''Кацярыны Цюхлавай''' (нар. 1928)<ref>[https://ethno.by/falklor/867935769 Ідзець Вялічка, нету надзеці] // песня, аўдыё — в. Лашанцы, Крупскі раён</ref>. === Род Лось-Рашкоўскіх === Нягледзячы, што фальварак Шчаўры ў канцы XVI стагоддзя заснаваў вялікі канцлер літоўскі Леў Сапега, а засценак Лашанцы ўпершыню згаданы ў сярэдзіне XVIII стагоддзя як уласнасць яго родзіча Аляксандра Сапегі, найбольшае развіццё і росквіт гэтых мясцін Крупшчыны адбыліся за часам уладання роду Лось-Рашкоўскіх, якое ў Лашанцах, Шчаўраў і іншых вакольных мясцінах трывала больш за стагоддзе. У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захавалася справа XIX стагоддзя пра паходжанне роду Рашкоўскіх '''(Фонд 2512, вопіс 1, справа 120)'''. <!-- Неўзабаве ўся падрабязная інфармацыя з архіва з’явіцца на гэтай старонцы. Але найлепей у асобным артыкуле пра Рашкоўскіх, тут ужо і без іх перагружана да крайнасці. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ігрушкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ігрушкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна]] pp9rziz1nl2g2t8vm1zpghtt5ov0mew 5143798 5143796 2026-05-19T23:12:47Z ~2026-29963-11 168420 5143798 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Лашанцы |арыгінальная назва = |падначаленне = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Вёска Лашанцы.jpg |подпіс = Пачатак вёскі Лашанцы, красавік 2022 года |lat_dir = |lat_deg = 54|lat_min = 22|lat_sec = 38 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 59|lon_sec = 42 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Крупскі |сельсавет = Ігрушкаўскі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне =1729 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў =7 |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243029170 }} '''Лаша́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Lašancy}}, {{lang-ru|Лошанцы}}) — [[вёска]] ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], каля ракі [[Блудыня]]<ref name="atl">{{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Атлас охотника и рыболова: Минская область|адказны=Редактор Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2009|старонкі=14—15|старонак=60|isbn=978-985-508-174-7|тыраж=20&nbsp;000}} {{ref-ru}}</ref>. Уваходзіць у склад [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]]. == Гісторыя == === Вялікае княства Літоўскае === Маглі з’явіцца пасля [[Валочная памера|аграрных рэформ]] 1550-1580-х гадоў. З 1625 года адзначаецца час, калі ўзнікла шмат паселішчаў сучаснага Крупскага раёна. Аднак, падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны 1654—1667 гадоў]] тэрыторыя сучаснай Усходняй Беларусі была вынішчана, колькасць насельніцтва скарацілася ў больш за 2 разы. Паводле польскага даследчыка Е. Можы, Аршанскі павет страціў 2/3 дымоў, а шчыльнасць насельніцтва ў ім скарацілася з 20,2 да 6,2 чалавек на 1 км². Пасля вайны [[магнат]]ы пачалі засяляць гэтыя землі сялянамі з заходніх і паўднёвых рэгіёнаў Рэчы Паспалітай. Новаствораны засценак Лашанцы вядомы з сярэдзіны XVIII ст. у Чарэйскім маёнтку [[Аршанскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Аршанскага павета]] [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]<ref>''Аляхновіч, А.'' Гісторыка-краязнаўчы альманах Малое Палесье Друцка-Бярэзінскага краю / А. Аляхновіч. — Крупкі, 2010. — 40 с.</ref>, ён размяшчаўся каля ракі Блудыня на мяжы фальварка Шчаўры і двара Грушка (маёнтак Гапонавічы) [[Худаўская воласць|Худаўскай воласці]]. Прыкладна гэтым часам шляхціч Ян Крукоўскі-Ждановіч герба «Ждан» прыбывае ў Лашанцы, якія належалі вялікаму канцлеру літоўскаму Сапегу. Ян Крукоўскі-Ждановіч пакінуў у засценку сыноў — Лявона (меў сыноў Рыгора і Яна з сынам Юрыем), Аляксандра (меў сыноў Марціна, Лявона, Тодара, Рыгора і Данііла, у апошняга былі сыны Лявон і Яўцімі), Караля (меў сыноў Самуэля і Васіля) і Андрэя (меў сыноў Аляксандра, з сынамі Янам, Сільвестрам, Аляксандрам, і Яна, з сынамі Адам і Антон). Андрэй стаў прэсвітарам уніяцкай царквы ў Лашанцах<ref>''Яцкевіч, З.'' Малы гербоўнік халопеніцкай шляхты / З. Яцкевіч. — Менск: Беларускі кнігазбор, 1999. — 35 с.</ref>. У 2-й палове XVIII ст. тэрыторыя, дзе размяшчаліся Лашанцы, заставалася ў складзе маёнтка Чарэя Аршанскага павета Віцебскага ваяводства, які належаў [[Аляксандр Міхал Сапега|Аляксандру Сапегу]] герба «Ліс», але ўжо пэўны час быў закладзены, спачатку пану Бекельману, потым віцебскаму ваяводзе Юзафу Салагубу. У 1772 годзе ў засценку Лашанцы было 5 двароў, 30 жыхароў мужчынскага полу. У 1778 годзе ўладальнікам Лашанцаў стаў Ануфрый Рашкоўскі. З 1790 года ўжо вёска Лашанцы ў складзе новаўтворанага маёнтка Шчаўры шляхціча Рашкоўскага. === Расійская імперыя === Пасля [[Другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) вёска ў складзе Магілёўскага намесніцтва [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. З 12 снежня 1796 года да 27 лютага 1802 года ў складзе Магілёўскага намесніцтва Копыскага павета Беларускай губерні. З 27 лютага 1802 года да 1861 года ў Копыскім павеце Магілёўскай губерні. У лістападзе 1812 года, падчас [[Вайна 1812 года|руска-французскай вайны]] і адступлення французаў, Лашанцы і Лужа разрабаваны<ref>Анікіевіч, К. Сенненскі павет Магілёўскай губерні / К. Анікіевіч — Магілёўская губерня: Губернская тыпаграфія, 1907. — С. 7, 77</ref>. [[File:Перапіс вёсак Магілёўскай губерні.jpg|thumb|У 1857 годзе праходзіў перапіс мястэчак Магілёўскай губерні. Вёска Лашанцы пазначана (3-я ў спісе) ў Копыскім павеце ў сяле Шчаўры каля ручая Блудынка (сёння назва «Блудыня»). У крыніцы таксама напісана, што ў той час у Лашанцах пражываў 81 селянін, беларускага паходжання, за памешчыкам]] У XIX ст. маёнткам Шчаўры, у склад якога да 1865 года ўваходзілі Лашанцы і Лужа, валодае маршалак шляхты і аматар беларушчыны Юлій Серафімаў Рашкоўскі герба «Агеньчык». У 1842 годзе беларускі пісьменнік-драматург [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] быў аканомам у маёнтку Шчаўры ў паноў Рашкоўскіх. З 1861 года вёска Лашанцы, якая адносіліся да царквы і праваслаўнага прыхода Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў сяле Шчаўры, была ўжо ў складзе Бобрскай воласці [[Сенненскі павет|Сенненскага павета]] [[Магілёўская губерня|Магілёўскай губерні]]. У 1864—1865 гг. сяляне з мясцовых вёсак Крупшчыны пачалі набываць у Юлія Рашкоўскага землі. Напрыклад, селянін вёскі Гута Халімон (Філімон) Цімохін Галенка разам са сваім сынам Сільвестрам і малодшымі братамі Данілам, Мацвеем, Рыгорам, і іншымі сялянамі як упаўнаважаныя мясцовага сельскага таварыства падпісалі Устаўную грамату пана Рашкоўскага аб набыцці яго зямель у вёсцы Лашанцы. Выкупная пазыка на 49 гадоў складала 5013 рублёў 33 капейкі. Выплочвалі штогод па 6 % ад сумы: 300 рублёў 80 капеек. [[Файл:Выкуп_зямель_пана_Рашкоўскага_у_вёсцы_Лашанцы_сялянамі_вёскі_Гута_Галенка_Халімонам_і_яго_братамі,_1864-1865_гг.jpg|міні|1864-1865 гг.. Выкуп зямель пана Рашкоўскага ў вёсцы Лашанцы сялянамі вёскі Гута Галенка Халімонам з сынам Сільвестрам і яго малодшымі братамі, і іншымі сялянамі.]] У гэты ж перыяд геадэзічнае апісанне Лашанцаў праводзіў прыватны землямер і таксатар Павел Аляксееў Насовіч. Даследаванне ён праводзіў з пэўных адмежаваных ліній. Напраклад, пачатак першай лініі ішоў «от дачи Могилёвской губернии Сенненского уезда сельца Староселье владения Стаховского с поставленного временного межевого знака деревянного столба (на левой стороне живого урочища) в трёх с половиной сажень от речки Блудинка. В левой стороне описываемой межи находится земля фальварка Острово владения помещика Рошковского». З вынікаў працы Насовіча вядома, што ў Лашанцах была сядзібная зямля з 14 дзесяцінамі і 1200 сажняў, ворыўная — 143 дзесяціны і 1800 сажняў, пад сенакос — 47 дзесяцін і 600 сажняў, дрывянога лесу — 6 дзесяцін. <u>Вынік:</u> зручнай зямлі 211 дзесяцін і 1200 сажняў. За балотам і могілкамі, вуліцай і прасёлкавымі дарогамі — 10 дзесяцін. <u>Вынік:</u> непрыдатнай зямлі 10 дзесяцін. А агулам прыдатных і непрыдатных земляў — 221 дзесяціна і 1200 сажняў. Унутры сялянскага валодання знаходзіцца ўладальніцкая зямля ў пяці ўчастках — 6 дзесяцін і 1200 сажняў. <u>Вынік:</u> усёй зямлі 228 дзесяцін. Акрамя пана Юлія Рашкоўскага, да гэтага геадэзічнага апісання руку прыклалі ўпаўнаважаныя ад сялян Шчаўроўскай (Бобрскай) воласці: Тэадор Янаў Цюхлоў, Пётр Сямёнаў Дрозд, Лука Яўменаў Прыгажонак, Тэадор Осіпаў Прыгажонак, Адам Конанаў Бундзель, Аўрам Пракопаў (у рэвізіі за 1858 год запісаны за сям’ёй Лапін). З-за неадукаванасці (па іх жа просьбе) подпіс за іх ставіў унтэр-афіцэр Яўхім Бязносаў. Старастам Лашанцаў у той час быў Базыль (Васіль) Цімохін. У 1897 годзе па выніках першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі ў Лашанцах было 36 двароў, 222 жыхары. У 1909 годзе ўжо 44 двары, 271 жыхар. === Найноўшая гісторыя === Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі адміністрацыйна-тэрытарыяльная прыналежнасць Лашанцаў часта мянялася. У студзені 1918 года амаль каля саміх Лашанцаў праходзіла савецка-польская лінія фронту, затым у лютым была нямецкая акупацыя, а з 25 сакавіка 1918 года вёска ўжо на тэрыторыі абвешчанай часткай новай нацыянальнай дзяржавы [[БНР]] і да 21 лістапада 1918 года ўсё яшчэ працягвала знаходзіцца пад нямецкай акупацыяй. З 1 студзеня 1919 года Лашанцы ўжо ў складзе новай савецкай дзяржавы [[ССРБ]], а ўжо ў лютым праз сучасны Крупскі раён праходзіла мяжа новай дзяржавы ЛітБел і РСФСР. Лашанцы на два гады апынуліся паміж двума буйнымі рэгіёнамі савецкай дзяржавы і за якім лічыліся пакуль пэўна не вядома. Магчыма, гэтая тэрыторыя Магілёўскай губерні ў гэты час жыла па законах (!) трэцяй дзяржавы ССРБ. Бо былы Сенненскі павет Магілёўскай губерні ў гэты перыяд быў скасаваны: спачатку з 26 красавіка 1919 года яго паўночная частка (Астровенская воласць) далучылася да Віцебскай губерні РСФСР і толькі з 10 красавіка 1921 года паўднёва-заходняя частка (Бобрская воласць, да якой адносіліся Лашанцы са сваім адміністрацыйным цэнтрам у Шчаўрах) далучылася да Барысаўскага павета Мінскай губерні. Трэба дадаць, што на пасяджэнні адміністрацыйнай камісіі пры ЦВК ССРБ Сенненскі выканкам выступаў супраць пераводу Бобрскай воласці ў іншы павет па прычыне, што ''«гэтая воласць з’яўляецца самым буйным фабрычна-завадскім цэнтрам Сенненскага павета».'' Але сябра Масэн пастанавіў, што ''«пры неабходнасці некаторыя фабрычна-завадскія прадпрыемствы Бобрскай воласці застануцца за Віцебскай губерняй шляхам пераносу іх на іншую тэрыторыю Віцебскай губерні»'' '''(НАРБ, Фонд 34, вопіс 1, справа 285).''' З 20 жніўня 1924 года вёска Лашанцы ў складзе [[Малажаберыцкі сельсавет|Малажаберыцкага сельсавета]] Крупскага раёна Барысаўскай акругі БССР і па Усесаюзным перапісе 1926 года налічвала 62 двары і 324 жыхары. Фактычна ўмоўным новым адміністрацыйным цэнтрам для Лашанцаў стала мястэчка Малыя Жаберычы. [[File:Баявы шлях 5-й гвардзейскай танкавай арміі.jpg|thumb|Баявы шлях 5-й гвардзейскай танкавай арміі па маршруце Обальцы-Абчуга-Ігрушка-Кастрыца-Стары Барысаў]] З 18 ліпеня 1927 года Лашанцы ў складзе Аршанскай акругі. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Крупскім раёне БССР. У 1932 годзе вяскоўцы аб’ядналіся ў калгас з зусім нетыповай назвай тых часоў «імя Сценькі Разіна», які налічваў 40 гаспадарак. З 20 лютага 1938 года ў складзе Менскай вобласці. У 1941 годзе 58 двароў, 158 жыхароў. Акупіраваны немцамі Лашанцы былі з 1 ліпеня 1941 года. Ад фашысцкай акупацыі (нямецкі разведатрад 5-й танкавай дывізіі генерала танкавых войск Карла Дэкера знаходзіўся ў Ігрушцы, другі нямецкі гарнізон знаходзіўся ў суседняй вёсцы Старая Пярэсіка) вёскі Лашанцы і Лужа былі вызвалены 28 чэрвеня 1944 года падчас аперацыі «Баграціён» 29-м танкавым корпусам Чырвонай арміі пад камандаваннем генерал-маёра Яўгенія Фаміных (быў у складзе 5-й гвардзейскай танкавай арміі генерал-лейтэнанта Паўла Ротмістрава). 29-ы корпус складаўся з перадавых сілаў: танкавая брыгада, полк самаходнай артылерыі, зянітны артполк, батарэя 122-мм гаўбіц, батарэя ИСУ-152 і сапёрны батальён. Баі праходзілі на полі каля ракі Блудыня. Пасля вызвалення жыхары Лашанцаў забіралі рэчы загінулых немцаў: ад ботаў да гадзінніка на руку. У вёсцы была свая пачатковая школа пісьменства, якая знаходзілася каля паварота на могілкі. Настаўніцай у ёй была мясцовая жыхарка Таццяна Васільеўна Мікуліч (17.05.1921-01.10.2010). Чатырохгадовая школа дзейнічала таксама ў суседняй вёсцы Стараселле. У Нацыяльным архіве Рэспублікі Беларусі '''(Фонд 42, вопіс 2, справа 2606)''' захавалася справаздача Старасельскай школы за 1924—1925 гг. Так, вядома, што тутэйшая школа была адкрыта яшчэ ў 1903 годзе і праца ў ёй вялася выключна на беларускай мове. Навучаліся ў ёй дзеці з вёсак Стараселле, Лашанцы, Каменка. З Лашанцаў усяго толькі 2 вучні пры тым, што колькасць насельнікаў вёскі складала 348 жыхароў, 54 з якіх падлягалі абслугоўванню ўстановай. Родная мова насельнікаў Лашанцаў пазначана беларуская. Бліжэйшыя школы былі Радзіцкая (2 вярсты), Жаберыцкая (4 вярсты) і Ігрушкаўская (4 вярсты). Школа знаходзілася ў нанятым будынку. Дом драўляны, пакрыты саломай, аднапавярховы. Памер: даўжыня 16 арш., шырыня 8 арш., вышыня 4 арш. Дом наняты на адзін навучальны год, далей навучанне ў ім не можа быць. Настаўнікам з 20 кастрычніка 1924 года быў беспартыйны Цімох Янаў Сіўцоў 1870 г.н. з вёскі Труханаўка Круглянскага раёна Аршанскай акругі. У 1897—1899 гг. праслухаў педагагічныя курсы пры Санкт-Пецярбургскай духоўнай акадэміі. У 1919 годзе слухаў курсы ў горадзе Сянне. Пазначана таксама, што Сіўцоў працаваў з сялянамі вёсак Лашанцы, Стараселле, Каменка і інш. без перапынку ў свабодны час ад школьных заняткаў. Прадмет заняткаў: родная мова, матэматыка, грамадазнаўства, прыродазнаўства, геаграфія, маляванне, фізічнае выхаванне, палітграмадства, спевы і 8 экскурсій у лес і на мясцовую раку. Вучні платай за навучанне ў 1924/1925 гг. не абкладаліся. Школа грашовых і матэрыяльных сродкаў апошнім часам не атрымлівала. [[Файл:Старасельская_школа,_Лашанцы,_Каменка,_Стараселле,_Крупкі.jpg|міні|Настаўнік Старасельскай школы Сіўцоў Цімох Янаў адмовіўся маляваць план будынка школы, бо лічыў, што на наступны навучальны год патрэбны іншы будынак. Зараз жа ўстанова была ў нанятай хаце за 25 рублёў (без тэхнічнага працаўніка) за навучальны год і на гэтай прычыне ў настаўніка былі рэгулярныя спрэчкі з домаўладальнікам.]] ''«Данные изложены в сжатой форме. Школа расположена в пределах бывшего знаменитого бандита Монича, который из секретных рассказов жителей посещал со своей шайкой игрища и даже его адъютант, происходящий из гражданской деревни Радица, прошедшим 1924 год убил в деревне Староселье мирного жителя. Нравы детей с такими наклонностями, которых я ещё в продолжении своей 33-х летней учительской деятельности не встречал; Но все же ко мне со стороны жителей данной местности было самое дружественное отношение и всегдашняя просьба держать их детей, как говорится, в ежовых рукавицах. К сожалению, при школе земельного участка не имеется и отвести его без репрессивных мер совершенно не представляется возможным, на что следует обратить сугубое внимание. Несмотря на многолюдность деревни Лошанцы (63 двора) откуда посещают школу только 6 учеников, таким образом здесь ликвидируется вместо безграмотности грамотность и на это явление следует надлежащим образом обратить внимание. Раньше школа называлась земельной, которая была великолепно оборудована. По слухам и некоторым данным ещё до моего предшественника товарища Морозова совершенна расхищена, что значительно затрудняло учителя и даже отражалось на успехах школьного дела: все начальные пособия, как то географические карты, карты по истории, учебники, таблицы; натурально-исторические, по географии, по математике и др. наглядно-научные пособия как то торговые счёты и школьный инвентарь все были уничтожено вследствие нерадения жителей деревни Староселье, а равно и бывших школьных работников и работниц…»'', — падвёў вынікі навучальнага года 25 мая 1925 года ў спецыяльным лісце настаўнік Цімох Сіўцоў. Ужо пасля Другой сусветнай вайны ў 1950-я лашанскія дзеці пачалі хадзіць выключна ў васьмігадовую школу ў вёску [[Стараселле (Крупскі раён)|Стараселле]]. Каб працягваць навучанне (па ўласным жаданні) у 9-м і 10-м класах, трэба было ездзіць ў школу ў сяло Ігрушка. Тутэйшых дзяцей і падлеткаў у гэты час жыхары суседніх вёсак называлі «лашанская хамса», бо іх шмат было. [[Файл:Вёска_Стараселле.jpg|міні|8-гадовая школа ў Стараселлі, куды з 1950-х гадоў хадзілі вучыцца лашанскія дзеці.]] У 1950-я гг. Лашанцы былі ў складзе калгаса «Усход». У 1959 годзе вёска налічвала 285 жыхароў. У гэты ж час насупраць аўтобуснага прыпынку, у самым пачатку вёскі, быў пабудаваны драўляны клуб, у якім акрамя бібліятэкі, пляцоўкі для свят і танцаў, сялянам паказвалі фільмы. Напрыклад, «Вий». Білет на кінасеанс каштаваў 15 капеек. З 1960 года Лашанцы ў калгасе «Гігант», а з 1961 года ў саўгасе «Грушаўскі». У архіве Мінскай вобласці захавалася некалькі спраў з пратаколамі партыйных сходаў саўгаса, у якіх узгадваюцца Лашанцы і яе жыхары '''(Фонд 10678-П, вопіс 1)'''. Першае, што трэба адзначыць — азначэнне вёска ў гэты перыяд адсутнічае, як і жыхар вёскі. Ёсць брыгада і ўдзельнік брыгады. Брыгада складаецца з 3 умоўных частак: паляводства, жывёлагадоўля і аўтамеханічная. Так, у лістападзе 1962 года на адкрытым сходзе першаснай партыйнай арганізацыі саўгаса «Грушаўскі» галоўны інжынер, грамадзянін Варабей заўважыў, што ў Лашанцах трэба ўцяпліць воданапорную вежу. ''«Бо мы ўжа маем горкі вопыт з мінулага года»'', — у канцы дадаў ён. А ў верасні 1964 года галоўны заатэхнік саўгаса Якубовіч заўважаў, што ў брыгадзе Лашанцы кароўнік не падрыхтаваны да зімоўкі, таму трэба хутка дакрыць дах, зашыць франтоны сіламі будаўнічай брыгады і зрабіць кармушкі да 10 кастрычніка 1964 года. «''У гэтай жа брыгадзе ў цагляным кароўніку трэба зрабіць капітальную сцяну, каб можна было адвесці пакой для ленкутка малочнага і г.д.»'', — акцэнтаваў на справах увагу Якубоўскі. На гэткім жа пасяджэнні выступіў і брыгадзір лашанскай вёскі (брыгады) Іван Макараў Філіповіч, які казаў, што брыгада выкапала 20 га бульбы. ''«Але ёсць такія працаўнікі, якія не ходзяць на працу. Напрыклад, Прыгажонак і яго жонка ні разу не выйшлі на працу. Пчолка Мікалая жонка не выходзіць на працу, а маюць прысядзібнай зямлі да 0,50 га. Такіх працаўнікоў у брыгадзе шмат,'' — скардзіўся Філіповіч. — ''Трактарыст Прыгажонак узяў самастойна трактар, прычапіў цялегу і перавозіў бульбу з сядзібы і зламаў цялегу. Такіх працаўнікаў трэба звальняць з саўгаса»''. Праз паўгода, у маі 1965 года Філіповіч зноў заўважыў, што ў брыгады № 3 вёскі Лашанцы з пасевам справа дрэнная, бо дрэнна працуюць трактары і ўвогуле брыгадзе не хапае трактароў, а тыя што ёсць часта прастойваюць з-за тэхнічных паломак. У гэтым жа годзе камуніст Іван Макараў Філіповіч ужо толькі на закрытым сходзе перад выбарамі ў мясцовыя і абласныя саветы зноў скардзіўся, але ўжо, што ў вёсцы (брыгадзе) Лашанцы ніхто і ніколі не праводзіў аніякай размовы з жыхарамі. ''«Настаўніца Мікуліч не размаўляе з жыхарамі і настаўніца Шчэрба таксама не ўдзельнічае ў агітацыйнай рабоце і не размаўляе з насельніцтвам»'', — рэзюмаваў Філіповіч. Пастаянныя прыніжэнні Філіповіча надакучылі і самім жыхарам Лашанцаў. Так, 30 жніўня 1965 года на адкрытым пасяджэнні саўгаса выступілі Аляксандра Кірылава Фёдарава, Ягор Іванаў Галавач, Мікалай Ягораў Пчолка, Аркадзь Бядрыцкі, Дзямід Андрэеў Галавач, якія паведамілі кіраўніку схода Аляхновічу, што Філіповіч груба адносіцца да іх, абражае іх нецэнзурнымі словамі. Пры праверцы гэта факт пацвердзіўся. Як вынік, Філіповіча строга папярэдзілі: «калі падобныя выпадкі будуць паўтарацца, будуць прынятыя стражэйшыя меры партыйнага ўздзеяння». «''Я прызнаю, што блага адношуся да людзей, але я не магу мірыцца з недысцыплінаванымі. Яны напісалі на мяне скаргу бо як вывядуць з цярпення, даводзіцца і выразіцца. Я і сам не задаволены»'', — апраўдваўся на сходзе камуніст. Аднак праз тры месяцы ў снежні 1965 года на чарговым пасяджэнні сябры партбюро саўгаса «Грушаўскі» прагаласавалі за «вымову Філіповічу І. М. без занясення ва ўліковую картку па прычыне п’янства ў працоўны час, за грубасць да працоўных, за дапушчаную безгаспадарлівасць». Трэба дадаць, што яшчэ ў канцы кастрычніка камуністу Філіповічу праз безгаспадарлівасць далі памочніка Міхася Цітова Усошына для арганізацыі працы падчас збору ўраджаю. ''«Людзі па 2-3 дні ў брыгадзе Лашанцы сядзяць і чакаюць камбайны для абмалота серадзелы, а брыгадзір Філіповіч хвалюецца, не ведае, што плаціць людзям, акрамя гэтага ў брыгадзе не палагаецца бульбы»'', — падкрэсліваў у кастрычніку 1965 года дрэнную працу тэхнікі ў саўгасе «Грушаўскі» тутэйшы сябра КПСС Міхась Цітаў Усошын. ''«Чаму так размяркоўваюць зямлю? У Шаплова Л. П. няма тарфянікаў, ён сёння выглядае добра. Яго хваляць. А ў маёй брыгадзе Лашанцы шмат тарфянікаў, людзей мала, насеялі насеннай серадзелы для ўсяго саўгаса, а збіраць няма каму. Таму і ў нашай брыгадзе ёсць яшчэ 9 га, аўса яшчэ не скошана 9 га не ўбрана. Дрэнна, што ў гэтым годзе няма агранамічнай службы. Недахопы ў працы ў галоўнага заатэхніка грамадзяніна Дзейкуна І. Н. Калі такія благія справы, атрымліваецца, што блага працавала дырэкцыя саўгаса, партбюро, першасная партыйная арганізацыя і ўсе камуністы»'', — не прымаў крытыку ў свой адрас Філіповіч. У гэты ж перыяд Пётр Рыгоравіч Прыгажонак як жыхар (удзельнік брыгады) Лашанцаў быў абраны ад тутэйшай партыйнай арганізацыі кіраўніком пастоў уздзеяння партдзяржкантролю ў сваёй вёсцы (брыгадзе). З 1968 года Лашанцы ў саўгасе «Старасельскі». У гэты ж перыяд вёска налічвала ўжо 76 двароў і каля 500 жыхароў. У архіве Мінскай вобласці захаваліся пратаколы партыйных сходаў гэтага саўгаса, у якіх перыядычна ўзгадваюцца Лашанцы і яе жыхары '''(Фонд 376-П, вопіс 1)'''. Напрыклад, з крыніц вядома, што ў кастрычніку 1974 года член КПСС, ён жа кіраўнік лашанскай фермы Васіль Васільеў Галавач скардзіўся на старых кароў і дрэнныя ўмовы для працы. ''«У сувязі з рэканструкцыяй кароўніка'' ''каровы стаяць пад адкрытым небам, не хапала кармушак і не хапала магчымасці ў поўнай меры раздаць каровам якасны корм і канцэнтраты. Яшчэ на ферме ёсць старыя каровы. У выніку план па малаку за 9 месяцаў не выкананы. Ёсць надзея — хутка ўвойдзе дойнае стада фермы ў механізіраваны кароўнік, тады я мяркую справа і палепшыцца па вырабу малака на ферме. Партбюро больш звяртаць увагі ўмовам працы жывёлаводаў на ферме Лашанцы. Лічу працу парбюро лічыць здавальняючай»,'' — выступаў на партыйным сходзе Галавач. Але праз два гады ў красавіку 1976 года ў дакладзе тутэйшага сакратара патрбюро Ільі Ціханава Андрэйкі будзе адзначана, што ферма Лашанцы ўсё ж такі не выканала план мінулай пяцігодкі. ''«Я лічу, што нам трэба зараз жа вырашыць пытанні з паляпшэннем паш і кармавой базай, а па-другое і абмен ці абнаўленне стада кароў»,'' — быў незадаволены крытыкаў у свой адрас кіраўнік фермы Васіль Галавач. У гэтым жа годзе (верасень) за палітычную (камуністычную) адукацыю і грамадскае распаўсюджванне тутэйшых часопісаў, газет і выдання «Знание» у вёсцы Лашанцы адказнымі былі прызначаны: настаўніца старасельскай школы Таццяна Васільеўна Мікуліч і сябра КПСС, тэхнік-асемінатар Пётр Рыгоравіч Прыгажонак. Галоўным святам вёскі Лашанцы лічыўся Спас — 19 жніўня, на які прыязджалі родныя жыхароў Лашанцаў з усіх ваколіц. На могілках у Лашанцах была драўляная ўніяцкая (пазней праваслаўная) капліца, закрытая і разрабаваная ў сярэдзіне 1970-х гадоў жыхаром вёскі Васілём Прыгажонкам. Таксама на пачатку 1950-х гадоў закрыты праваслаўны прыход і разбурана царква ў Шчаўрах. ''«Калі я была маленькая, капліца яшчэ стаяла, але з дзіравым дахам. Памятаю, што будынак быў без купала, але з невялікім крыжам, а па архітэктуры падобны на звычайную хату. Само ж памяшканне ўнутры было без падлогі, проста голая зямля. Злева пры ўваходзе стаяла царкоўная харугва, далей праз некалькі метраў знізу ляжала бервяно, за якім стаяў стол з рознымі фігуркамі. А з іншага боку, дзе вокны, віселі іконы рознага памеру на ўсю сцяну, ручнікі. Заезд на могілкі раней быў з захаду (зараз з поўдня могілак), на захад вокны капліцы і глядзелі. Даглядала каплічку тутэйшая жыхарка Антоля Рыгор’еўна Галавач (1899—1987), была вельмі набожная і лячыла людзей»,'' — расказвае былая жыхарка Лашанцаў Валянціна Паўлава Андрыянава (Галенка) (1959 г.н.). [[Файл:Могілкі_ў_вёскі_Лашанцы.jpg|міні|Месца былой драўлянай капліцы на могілках у Лашанцах]] З 31 сакавіка 1977 года Лашанцы пераведзены з Жаберыцкага сельсавета ў склад [[Ігрушкаўскі сельсавет|Ігрушкаўскага сельсавета]] Крупскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 15 (1533).</ref>, а некалькі гадоў раней у жніўні 1974 года пачалася сапраўдная паспартызацыя сялян. У гарады Барысаў, Жодзіна і Мінск пачало масава пераязджаць маладое пакаленне «лашанскай хамсы». У 1998 годзе 32 гаспадаркі, 57 жыхароў, у саўгасе «Стараселле». З 2004 года вёска ў складзе СВК «Старасельскае», а лашанская ферма канчаткова перастала дзейнічаць. У вёсцы дзве вуліцы — Кароткая і Пушкіна. == Дэмаграфія == * 1772 год — у засценку 5 двароў, 30 жыхароў мужчынскага полу; * 1858 год — 14 двароў, 118 [[Душа (адзінка падаткаабкладання)|душ]] (рэвізія); * 1897 год — 36 двароў, 222 жыхары (перапіс); * 1909 год — 44 двары, 271 жыхар; * 1926 год — 62 двары, 324 жыхары (перапіс); * 1939 год — 58 двароў, 158 жыхароў; * 1959 год — 285 жыхароў; * 1970 год — 76 двароў, каля 500 жыхароў; * 1998 год — 32 гаспадаркі, 57 жыхароў; * 2009 год — 17 гаспадарак, 34 жыхары; * 2019 год — 8 гаспадарак, 18 жыхароў. == Маёнтак Шчаўры == З 1790 года вёска Лашанцы ў складзе новаўтворанага маёнтка Шчаўры. Шчаўры ўпершыню згадваюцца рэестрам чыншу Чарэйскага маёнтка вялікага канцлера літоўскага Льва Сапегі каля 1624 года як сяло [[Худаўская воласць|Худаўскай воласці]] з 26 валокамі, з якіх ішло 70 коп і 12 грошаў чыншу. Да таго часу пераход сялян паміж землеўладальнікамі быў амаль немагчымы, але для буйных латыфундый, якія ахоплівалі большасць цяперашняга Крупскага раёна, гэта не было значным, бо заставаліся вялікія магчымасці пошуку лепшых умоў у межах аднаго маёнтка — можна было перасяліцца, напрыклад, са Шчаўраў у Калыбанава, у межах аднаго ўладання. Урэшце, было даволі і вольных людзей, і тых хто самавольна пакінуў іншыя маёнткі, каб засяляць новыя мястэчкі. Вялізныя багацці Льва Сапегі і яго сыноў пасля смерці ў 1656 апошняга з іх, Казіміра Льва, былі падзелены паміж аддаленымі родзічамі і сваякамі. Сяло Шчаўры Чарэйскага маёнтка, напрыклад, атрымаў траюрадны брат Казіміра Льва — Павел Ян Сапега. Пасля смерці Паўла да самага пачатку XVIII стагоддзя Шчаўрамі валодаў яго сын ад другога шлюбу — Бенедыкт Павел Сапега. Пасля смерці Бенедыкта ў 1707 годзе Шчаўры, напэўна, у далейшым дасталіся яго старэйшаму брату Казіміру Яну Сапегу. У 1729 годзе ў складзе Чарэйскага маёнтка згадваецца 12 войтаўстваў, сярод якіх і Шчаўраўскае. У 1730 годзе князь Міхал Антоній Сапега (унук князя Казіміра Яна Сапегі), праз сталую нястачу грошай, аддаў Шчаўраўскае войтаўства ў заклад пану Бекельману. У тарыфе падымнага Аршанскага павета ў 1743 годзе згадваецца плябанія Шчаўраўскай царквы, якой належаў 1 [[Дым (адзінка падаткаабкладання)|дым]] (звычайна, складаўся з некалькіх двароў). Вядома, што ў 1744 годзе прыход касцёла Імя Прасвятой Багародзіцы і святога Юзафа, які быў у маёнтку Бобр, належаў да Шчаўроў. У 1770-я гады на тэрыторыі Крупшчыны знаходзілася 45 паселішчаў Чарэйскага графства, прычым 28, сярод якіх былі і Шчаўры, знаходзіліся ў закладзе ў віцебскага ваяводы Юзафа Салагуба. Сяло Шчаўры ў гэты перыяд налічвала 8 двароў. У 1778 годзе Аляксандр Сапега герба «Ліс» (пляменнік князя Міхала Антонія Сапегі) прадаў шляхцічу Ануфрыю Рашкоўскаму — фальварак [[Старыя Шчаўры|Шчаўры]], які быў ацэнены ў 4633 злотых. Пры гэтым Шчаўры былі ў закладзе ў Юзафа Салагуба, Рашкоўскаму ж было прададзена толькі права на іх выкуп. Аднак Салагуб добраахвотна адмовіўся браць у Рашкоўскага грошы і перадаў яму маёнтак без выкупу. Напэўна, у склад фальварка Шчаўры тады ўваходзілі таксама вёскі Лашанцы, Лужа і Гута, у справе пакупкі яны не згадваюцца, але паводле пазнейшых дакументаў, яны належаць да маёнтка Шчаўры<ref name=":0">Памяць: Гістарычна-дакументальная хроніка Крупскага раёна. — Менск, 1999. с. 37 — 64, 70 — 73.</ref>. [[File:Рашкоўскі Шчаўры Крупкі Сапега Лашанцы.jpg|thumb|Кафля з гербам «Агоньчык» віцебскага абознага Базыля Ануфрыя Лося-Рашкоўскага (знойдзена ў лесе каля Дакучына ў ліпені 2014 года крупскімі школьнікамі пад кіраўніцтвам краязнаўца Анатоля Малашкевіча).]] Апошні падымны тарыф Аршанскага павета, створаны ў 1790 годзе, фіксуе вынікі гэтага распродажу. Як самастойныя маёнткі ўжо выступаюць Шчаўры і фальварак Востры (за 5 км на поўдзень ад Шчаўраў) Рашкоўскага з 163 дымамі. У жніўні 1795 года шляхцічы Крукоўскія-Ждановічы герба «Ждан» вывадзіліся ў дваранства. Супраць іх шляхецкага паходжання выступіў ад імя Рашкоўскай, мечнай аршанскай, Нікадэм Жэброўскі, паручнік войскаў польскіх. У адказ Ждановічы спасылаліся на права на Шчаўры ад упаўнаважанага канцлера Аляксандра Сапегі — Косці, палкоўніка. Былі прызнаны ў дваранства Менскай губерні ў 1799 годзе<ref>Яцкевіч, З. Малы гербоўнік халопеніцкай шляхты /З. Яцкевіч. — Менск: Беларускі кнігазбор, 1999. — 36 с.</ref>. У кнізе польскага гісторыка з Любліна Паўла Сыгоўскага згадваецца, што ў 1789—1790 гадах свой грэка-каталіцкі (ўніяцкі) храм у Шчаўраў (філія ў вёсцы Пярэсіка) і даецца яго апісанне. Так, [[хоры]] былі з балюстрадай з «перавернутых» балясін, [[амбон]] з двума канфесіяналамі сталярскай работы, маляваны, [[фератрон]] як «змрочны алтар з малінавым верхам і калонамі, якія былі ўпрыгожаны рознымі матэрыяламі», а чаша для свянцонай вады зроблена з латуні. Храм тады належаў Чарэйскаму дэканату<ref>Sygowski, P. Unicka archidiecezja «Polskopołocka» w świetle wizytacji z lat 1789—1790 /P. Sygowski. — Lublin. — 385, 466 с.</ref>. Вядома, што святаром храма ў той перыяд быў Мацей Шалепін (1775-01.03.1782 гг.), які, паводле архіўных крыніц, «28.01.1778 быў у сталым узросце, адчувае слабасць у сілах», а вікарыям Павел Вяроўкін (01.06.1778-02.03.1781), які яшчэ ў 1775 годзе ажаніўся з дачкой Мацея Шалепіна Аленай<ref>Лісейчыкаў, Дз. Святар у беларускім соцыуме: прасапаграфія ўніяцкага духавенства 1596—1839 гг. /Дз. Лісейчыкаў. — Менск. — 2015</ref>. Іншы польскі гісторык Марыян Радван згадвае гэтакі ж грэка-каталіцкі храм у маёнтку Шчаўры ў 1803 годзе і падкрэслівае, што яго ўладальнікам быў Серафім Рашкоўскі, а протаіерэй храма з 1782 года Ян Мажанскі, які таксама займаў урад чарэйскага інстыгатара (пракурора)<ref>Radwan, M. Kościół greckokatolicki w zaborze rosyjskim około 1803 roku. T. 11 /M. Radwan — Warszawa, Druk «WIEKU», 1890</ref>. Але ўжо пасля [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|паўстання 1830—1831 гадоў]] грэка-каталіцкі храм у Шчаўрах пераведзены ў прыходскую праваслаўную цэркву. У кнізе «Святар» [[Дзяніс Лісейчыкаў]] згадвае, што апошнім святаром уніяцкай царквы ў Шчаўрах і дэканам Бобрскім быў Стэфан-Дамінік Мажанскі, які ў 1839 годзе быў не згодзен з палітыкай далучэння ўніяцкай царквы да праваслаўнай. Вядома, што хросным бацькам Стэфана-Дамініка быў Серафін(м) Рашкоўскі (сын Ануфрыя Рашкоўскага, быў таксама ўладальнікам маёнтка Старожышча), а дзячком царквы ў 1834 годзе быў Мацей Лісоўскі, сын Стэфана<ref>Radwan, M. Carat wobec kościoła greckokatolickiego w zaborze Rosyjskim 1796—1839 / M. Radwan. — Wydanie drugie. — Lublin: Instytut Europy Środkowo-Wschodniej, 2004. — с. 394</ref>. Серафім Рашкоўскі, як і яго бацька, быў прыкметнай асобай. З 1817 года быў маршалкам Полацкага павета Віцебскай губерні, а ў 1820 годзе быў сябрам ложы Паўночнага шэсця пад Паўночнай зоркай, якая працавала пад кіраўніцтвам Вялікага Усходу Польшчы і правінцыяльнай ложы «Дасканалай еднасці» ў Вільні, масон 3-й ступені. Падчас вайны 1812 года ў Шчаўрах пасля разгрому французскага 126 палка падпалкоўніка дэ-ля-Плянс-Сент-Гілера (каля суседніх вёсак [[Узнацк]] і [[Ваўкавыск (Крупскі раён)|Ваўкавыск]]) войскамі расійскага генерала Уластава на ноч з 11 на 12 лістапада размяшчалася частка французскага корпуса маршала [[Клод-Віктор Перэн|Віктора]]. У XIX ст. маёнтак Шчаўры, у склад якога да 1865 года ўваходзілі Лашанцы, Лужа і Гута належыць маршалку шляхты і аматару беларушчыны Юлію Серафімаву Рашкоўскаму (каля 1823 г.н.) герба «Агоньчык». Быў жанаты з дачкой Канстанціна Глас(з)ко, маршалка Дрысенскага павета Віцебскай губерні, Аўгасцінай Глас(з)ко. У шлюбе нарадзілася тры дачкі: Тэрэза Рашкоўская, Марыя (у замужжы Судамір) і Сафія (у замужжы Загорская)<ref>Borkowski, D., Sewer Teofil, J. Rocznik szlachty polskiej. / K. Łukaszewicz. — Tom 2. — Lwów, 1883.</ref>. У 1842 годзе беларускі пісьменнік-драматург [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]] быў аканомам у маёнтку Шчаўры паноў Рашкоўскіх. А ў 1858 годзе Дунін-Марцінкевіч ажаніўся другі раз — з удавой Марыяй Паўлінай Грушэўскай з Кацюхова (ці Хацюхова, што паблізу фальварка Шчаўры). {{columns-list|colwidth=30em| {{Цытата|<poem>... «Вам я ўдзячны, беларусы, за падтрымку ў горы, Што да сэрца прытулілі дудара і творы; За гасціннасць, за павагу, за прыём сардэчны Захаваю ў сваім сэрцы пачуццё навечна! Захаваюць яго нават мае дзеці, унукі, Вашы дзеянні і справы будуць ім навукай! А за тое, што пазнаў я радасць і раскошу, '''Я «Шчароўскія дажынкі» вам як дар прыношу.'''» </poem> |аўтар=— урывак з «Літаратарскія клопаты» (10.12.1856) В. Дунін-Марцінкевіч, пераклад з польскай Пятра Бітэля}} {{Цытата|«На выбары, якія тут у Мінску былі вельмі шумнымі [...] прыбылі таксама два беларусы, паны Юлі і Артур Рашкоўскія, жыхары Магілёўскай і Віцебскай губерняў, якія, з гонарам мушу прызнацца, ведаючы мяне з друку толькі на іх роднай мове, асабіста стараліся пазнаёміцца са мною. Адсюль узнікла паміж намі шчырая дружба, адсюль я абяцаў ім быць 19 кастрычніка 1856 года ў Шчарове, маёнтку паважанага Юлія, каб апісаць дажынкі, якія добры гаспадар запазніў да майго прыезду».|аўтар=— са зварота «Да Уладзіслава Сыракомлі» з «Dudarz Białoruski, czyli Wszystkiego potrosze» (1857) В. Дунін-Марцінкевіч}} }} {{Quote box |align=right |quote='''Шчаўроўская элегія''' <poem>Добра помню: дзе і калі (Бегаў сам – быў хлапец не сідзень) Светлым гулам званы гулі – Так гуліць мог толькі Вялікдзень.</poem> <poem>Гэта ў нас – над пагоркам тым – Сонца таньчыла і гуляла, З нецярпеннем нашым святым З намі яек чырвоных чакала…</poem> <poem>Забалотная вёска Шчаўры З той царквой, што мяне хрысціла, Гэтым днём не Хрыстовы дары Несла нам, а ратунку прасіла.</poem> <poem>Падгалоскаў здушылі гул, Ды апошні – галоўны – клікаў Супыніць бязбожжа разгул: Не Вялікдзень – ды дзень быў Вялікі.</poem> <poem>Нібы ўсю ратаваць Беларусь – Цераз ляды, балотным разлогам, Нацянькі шыбаваў мой татусь – Бацька хросны, гарант перад Богам.</poem> <poem>Дзядзька Змітра, а з ім мужыкі – Пры жаночай нязломнай сіле – Адстаялі ад злой рукі І на злом царкву не пусцілі…</poem> <poem>Колькі год яшчэ ў святы яна Люд гукала нясмелым гулам, Покуль звон у цішы не сканаў І навечна застаўся ў мінулым…</poem> <poem>Збераглі бацькі, а сыны – У мазгах з камунізмам хрушчоўскім, – Як балоты, як стэп цаліны, – Веру кінулі на раскарчоўку.</poem> <poem>Расхлябталі ідэю да дна, Безнадзейнасць душу прышчаміла. Засталася вера адна – З самагонкаю ды “чарнілам”…</poem> <poem>Рэдкі госць тут, на ўзмежку стаю, Варушу сваёй памяці прысак, З-за балота маўчанне лаўлю І не бачу знаёмых абрысаў.</poem> <poem>А без іх – як зніжэў далягляд!.. Як Шчаўры аселі бяскрыла… – Дзе гадоў паўтараста назад Марцінкевіча муза натхніла.</poem> <poem>На шчаўроўскіх дажынках паэт – Той, з прыдомкам радзінным – Дунін, Акрыляў нашу песню ў свет… Тут цяпер я адчай свой гадую…</poem> <poem>Праз былое Мачыла, Вірок Пацягнула канава скразная, – Як пытанні -- за крокам крок: Можа хто ў Шчаўрах ды пазнае?..</poem> <poem>Бо навошта ж тады звон у сне Зваў сюды, дзе, звяснёныя чаркай, Над купеллю трымалі мяне Дзядзька Змітра з матусяю Варкай?..</poem> <poem>Што ж пабачыў? І хто сустрэў? – Не пытайцеся лепш. Не трэба… Пні даўно адшумелых дрэў… І без крыжа пустое неба…</poem> <poem>Знаць не знаюць мяне Шчаўры. Разбягаюцца з цвінтара куры… Храм разнеслі сыны-чмуры, А ў бур’яне – для ўнукаў: падмурак…</poem> |source= В. Зуёнак }} У сваёй працы за 1911—1939 гады, прысвечанай праблемам гісторыі беларускай культуры, літаратуры, мастацтва і журналістыкі, Старшыня Рады Народных міністраў і міністр замежных спраў БНР Антон Луцкевіч разважае, што ''«відаць, глухі быў той кут, у якім доля прымусіла нашага паэту служыць за аканома, і крэпка яму дадзеў сваей цемнатой, калі ён з такой едкай іроніяй называе Халопенічы як крыніцу „адукаванасьці“ пісара ў сваей паэмцы „Шчароўскія дажынкі“»''. Таксама Антон Луцкевіч звяртае ўвагу, што «… роля аканома — асабліва ў прыгонныя часы — не магла быць лішне прыемнай для нашага паэты. І ў адным зь ягоных твораў у польскай мове „Kłopoty literackie“ (зборн. „Dudarz Białoruski“, Minsk 1857) знаходзім прызнаньне, што ў свае маладыя гады Дунін-Марцінкевіч не любіў вёскі. Тлумачучы гэта, паэта дае апісаньне дворнае гаспадаркі з усімі яе клапотамі і цяжарамі — у вельмі цёмных калёрах […]. І даўнейшая непрыхільнасьць да колішняга жыцьця на прыгоньніцкай дворнай гаспадарцы тым лягчэй можа быць вытлумачана тым становішчам, якое ў моладасьці займаў Дунін-Марцінкевіч у Шчаўрах як аканом»<ref>Антон Луцкевіч: Выбраныя творы: праблемы культуры, літаратуры і мастацтва. — Мінск, «Кнігазбор», 2006. с. 308—310.</ref>. [[File:Дваравыя людзі маёнтка Шчаўры, 1858 год.jpg|thumb|Дваравыя людзі маёнтка Шчаўры, 1858 год.]] Паўстанне 1863 года не абмінула і гэты куток Беларусі. Са Шчаўроўскага маёнтка 22 красавіка 1863 года пайшоў у паўстанцкі атрад Жултка валасны пісар Іосіф Пранеўскі. 7 мая непадалёк ад Шчаўроў былі разбіты паўстанцы некалькіх атрадаў. Расследаваўшы становішча ў 4­-м стане Сенненскага павета Магілёўскай губерні, дзе знаходзіліся Шчаўры, Аршанская следчая камісія выказала меркаванне, «што ў гэтай мясцовасці была агульная змова да ўдзелу ў паўстанні». Вядома, што ўдзельнікам паўстання таксама быў Андрэй Янаў Гордзін, яўрэй, які да паўстання прыняў хрысціянства і служыў фельчарам Шчаўроўскай воласці Сенненскага павета. За ўдзел у паўстанні знаходзіўся пад судом у Магілёўскай ваенна-судовай камісіі. Прысуджаны (каля 08.1864) да пазбаўлення правоў стану, канфіскацыі маёмасці і ссылкі на катаргу ў крэпасцях на 10 гадоў <ref>Матвейчык, Д. Удзельнікі паўстання 1863—1864 гадоў: біяграфічны слоўнік /Д. Матвейчык. — Менск: Беларусь, 2016. — 169 с.</ref>. Да суда Магілёўская ваенна-судовая камісія прыцягнула і ўладальніка Шчаўроў Юлія Рашкоўскага (двор наследнікаў — Лось-Рашкоўскага), але яго віна не была даведзена. Канфірмацыяй Міхаіла Мураўёва яго маёнткі былі абкладзены ўзмоцненым дзесяціпрацэнтным зборам, а ў 1864 годзе Мураўёў быў звольнены з пасады '''(ДГА Літвы, Фонд 1248, вопіс 2, справа 978)'''<ref>Кісялёў, Г. Сейбіты вечнага: артыкулы пра беларускіх пісьменнікаў і дзеячаў рэвалюцыйнага руху 1863 года; Скарынаўская сімволіка: вытокі, традыцыі, інтэрпрытацыі /Г. Кісялёў. — Менск: Медысонт, 2009. — 136 с.</ref>. А вось неадукаваны Сямён Адамаў Пыжык (38 гадоў), сельскі старшына Шчаўроўскай воласці Магілёўскай губерні і часоваабавязаны селянін пана Рашкоўскага атрымаў узнагароду ад губернатара ў 1864 годзе за «ўзбуджэнне сялян супраць мяцежнікаў, арэст мяцежнікаў пасля разбіцця Сенненскай шайкі і апавяшчэнне прыстава Саковіча аб намеры мяцежнікаў захапіць яго, як вынік Саковіч збег з мястэчка Бобр за 1/4 гадзіны да прыбыцця ў кватэру мяцежнікаў». Усяго ж па архіўных крыніцах вядомы 4 воласці Сенненскага павета, сярод якой Шчаўроўская, якія ў 1865 годзе агулам узнагараділі 100 сялян цёмна-бронзавым медалём за «усмирение польского мятежа 1863—1864 гг.». У гэты ж перыяд была закрыта і каталіцкая капліца на могілках у Шчаўрах, на будаўніцтва якой яшчэ ў лютым 1860 года браў дазвол памешчык Юлій Серафімаў Рашкоўскі. «Маёнтак яго Шчаўры, што знаходзіцца ў Копыскім павеце, ляжыць у 30 вёрстах ад Баброўскага парафіяльнага касцёла. Таму ён і яго родныя састарэлага веку не заўсёды могуць хадзіць на Мшу ў парафіяльны касцёл. Асабліва ўвосень і ўвесну падчас паводкі, бо праезд цераз пралеглыя там ручаі і раку Баброўку амаль спыняе ўсялякія зносіны і няма аніякай магчымасці выканаць самыя неабходныя духоўныя практыкі. Апроч усяго гэтага, у маёнтку Шчаўрах пахаваны родны брат яго, просьбіта, гвардыі палкоўнік Актавій Рашкоўскі і сястра Сафія Рашкоўская, за супакой якіх ён лічыць святым абавязкам стала замаўляць жалобнае набажэнства, таму просіць распараджэння п[ана] начальніка губерні аб дазволе яму ўзвесці ў маёнтку яго Шчаўрах на тамтэйшых каталіцкіх могілках рыма-каталіцкую капліцу з правам адпраўлення ў ёй жалобных набажэнстваў»<ref>Наша вера № 1 (27). Пазбаўленыя набажэнстваў за продкаў / Я. Янушкевіч. — Мінска-Магілёўская архідыяцызія, 2004. — 1 с.</ref>. Але капліца была адкрыта зноў у 1905 годзе і служыла духовым патрэбам вернікаў да сярэдзіны 1920-х гадоў<ref>Аляхновіч, А. Гісторыка-краязнаўчы літаратура-мастацкі альманах Малое Палесье Друцка-Бярэзінскага краю / А. Аляхновіч. — Крупкі, 2012. — 138 с.</ref>. У 1950-я гады была разбурана драўляная царква ў Старых Шчаўрах, пра што ў сваім вершы «Шчаўроўская элегія» шкадуе беларускі паэт [[Васіль Зуёнак]]. Ва ўспамінах Зуёнак таксама заўважае, што «дарога да Шчаўроў спрадвек называлася ў нас Пагулянкай: па ёй ішлі і ехалі святочныя людзі на кірмаш…»<ref>Зуёнак, В. Паміж небам і зямлёй : літаратурна-лінгвістычныя эсэ, эцюды, падарожныя нататкі / В. Зуёнак. — Мінск: Беларус. навука, 2009.</ref>. Пра гэтыя святочныя падзеі паэт піша і ў сваім вершы «Кірмашовая згадка». Жыхаркі вёскі Старыя Шчаўры Ганна Мікалаеўна Савіцкая (Пыжык) 1937 г.н. і яе малодшая сястра Валянціна Мікалаеўна Быкава (Пыжык) 1955 г.н. паведамляюць, што месца, дзе знаходзілася царква, завецца ў тутэйшых «на царкоўі». ''«Царква стаяла каля ўзгорка'' (''Валова гара'', адносная вышыня 14,6 м, над узроўненм мора 192,3 м)<ref>Нацыянальная Акадэмія Навук Беларусі: цэнтр даследванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры. Сакральныя ўзгоркі Беларусі /НАНБ: цэнтр даследванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры. — Менск: Беларуская навука, 2013. — 253 с.</ref>, ''на якім і сёння знаходзяцца старыя могілкі з надмагільнымі камянямі, пахаваннямі святароў XIX стагоддзя. Ёсць нават у форме каменнага крыжа помнікі. Мая большая сястра кажа, што ў ейнай дзіцячай памяці царква засталася сіняга колеру, вядома яна была драўлянай. А разбурана яна была адразу пасля вайны, мясцовымі жыхарамі. У нас у сяле расказваюць, што тыя аднасяльчане, якія зрабілі гэта, доўга не жылі, памерлі неяк адразу. Падчас вайны немцы выкарыстоўвалі царкву яе стайню, ставілі коней. Святара яшчэ саветы адправілі некуды на поўнач, а яго жонка і яе сляпая сястра яшчэ пэўны час жылі ў Старых Шчаўрах (другі дом злева, калі заязджаць са стараны вёскі Гута). Калі сляпая сястра памерла, матушка выехала да свайго мужа. Калі царкву зруйнавалі, то мы, дзеці, каталіся там з горкі. У свой час і я там лыжы ламала. А на пасхальную службу з сям’ёй і іншымі падлеткамі потым хадзілі разам у вёску Ігрушка»'', — расказвае жыхарка Валянціна Быкава. На старых могілках у Шчаўрах засталіся пахаванні святароў Стратановічаў. Напрыклад, Ян (Іаан) Стратановіч быў святаром царквы з мая 1850 года да 1868 года. І падчас яго служэння Шчаўроўскай царкве з ім здараліся розныя спрэчныя гісторыі. Першая пачалася ў 1853 годзе, калі Стратановіч праз магілёўскага архіепіскапа Анатолія звяртаўся да магілёўскага губернатара з прапанавой правесці абмежаванне царкоўнай зямлі ў Шчаўрах. ''«Милостивый государь Копысского уезда Щавровской Покровской церкви причт жалуется мне, что церковная земля по-мелкому чрезполосию крайне неудобна к обработке и удобрению. (…) с покорнейшею просьбой неблагоугодным будет в отвращении дальнейшего отеснения причта Щавровской церкви по неудобству угодий, командировать особого землемера для отмеживания причта помещиком чиновник земли в количестве означенном по плану генерального межевания…»,'' — звяртаўся з праблемай у лісце да губернатара архіепіскап Анатолій. Пытанне з цераспалосіцай царкоўных земель і земель маёнтка Шчаўры паміж Рашкоўскім і Стратановічам існавала каля 15 гадоў. Нават пасля завітання ў 1865 годзе прыстава 4-га стана Сенненскага павятовага паліцэйскага ўпраўлення, які ў прысутнасці гэтых дзвюх асоб вызначыў, што царкоўная зямля знаходзіцца ў цераспалосіцы паміж зямлёю памешчыка Рашкоўскага і царкоўнымі надзеламі сяла Шчаўры 11 кускоў, 9 кускоў паміж сялянскай зямлёю і 2 паміж уладаннямі Рашкоўскага. Але Юлій Рашкоўскі не спяшаўся сустракаць на сваёй зямлі пасярэднікаў спецыяльнага межавання па Сенненскім павеце дзеля палюбоўнага размежавання праз пасярэднікавую камісію, і, як зафіксавана ў архіўных справах, двойчы жонка Рашкоўскага дасылала пасярэдніку прапанову адкласці свой візіт у Шчаўры па прычыне адсутнасці гаспадара на месцы. Не здаваўся і Ян Стратановіч, які, напрыклад, 27 красавіка 1867 года зноў напамінае пасярэдніку павета, што «причт Щавровской церкви очень нуждается в уничтожении чрезполосия церковной земли, находящейся в разных кусках…». [[Файл:Аўгусціна_Рашкоўская_жонка_Юлія_Рашкоўскага.jpg|міні|У лістападзе 1866 года жонка ўладальніка Шчаўроў памешчыца Аўгусціна Рашкоўская прапануе пасярэдніку спецыяльнага межавання не ехаць у маёнтак, бо на месцы адсутнічае гаспадар: «дабы мой муж мог лично находиться при заключении каких-либо условий».]] Праблему цераспалосіцы ў 1869 годзе Рашкоўскім вырашыў ужо з новым святаром Шчаўроўскай царквы Афанасіем Гаўрылавічам Стратановічам, які, дарэчы, як і яго папярэднік меў медаль «за ўціхамірванне польскага мяцяжу 1863—1864 гг.»<ref>Памятная книжка Могилёвской губернии на 1869 год / Могилёвский Губернский Статистический Комитет. — Могилёв, 1868. — 159—160 с.</ref> і служыў у царкве да 1881 года. Другая гісторыя з Янам Стратановічам адбылася ў 1857 годзе, калі святар сумежнай са Шчаўрамі Свята-Ільінскай царквы сяла Радзіцы Барысаўскага павета Антоній Высоцкі праз рапарт звяртаўся да архіепіскапа Мінскага і Бабруйскага Міхаіла са скаргай на Стратановіча. ''«В бытность мою в Радицком приходе из деревни Козубец я ещё ни одного ребёнка не окрестил и не погребал умерших тел. В деревне меньших Жаберич малое число исполнил христианских треб крестьян. Причина сему та, что священник Щавровской церкви Иоанн Стратанович постоянно исполняет все христианские требы крестьян означенных деревень, а именно крестил младенцев и принимает к исповеди, а дьячок той же церкви на месте в деревне Козубец отпевает погребение умерших тел. (…) Просил также лично священника Стратановича, чтобы не вторгался в Радицкий приход для исполнения христианских треб. Наконец просил запискою от 9 мая за #13 Бобрского Благочинного священника Самуила Богдановского об означенном предмете, который со своей стороны давал внушения священнику Стратановичу, чтобы он не вторгался в другой приход…»,'' — пісаў у сваім лісце Высоцкі 3 чэрвеня 1857 года. Праз паўгода 14 студзеня 1858 года архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі Анатолій, разабраўшыся ў сітуацыі, давёў да ўладыкі-архіпастыра наступнае: ''«…обстоятельства вмешательства Стратановича в Радицкий приход заключаются: а) в окрещении двух слабых младенцев, из коих последнего после претензии Радицкой церкви священника Высоцкого, когда Стратанович отказался было окрестить восприемники носили к приходскому своему священнику Высоцкому, но не застав его в доме, вновь полузамершего младенца принесли к Стратановичу, и он обогревши того младенца, окрестил оного и б) в принятии на исповедь двух дряхлых стариков деревни Козубца Мины и Лаврена, кои живя от Щавров в одной версте, а от Радицы в десяти верстах, по случаю весенней беспутицы и слабости их сил упросили Стратановича исповедать их. Других же случаев вторжения в приход Радицкий со стороны его Стратановича не было никаких. А что многие из младенцев окрещены, а взрослые исповедованы не приходским священником Высоцким, а разными сторонними священниками, и что прихожане с Высоцким не в согласии тому причиною: частые разъезды Высоцкого, его необходительность с прихожанами, вымогательства у них платы за требоисправления и совершенное иногда не удовлетворение их в духовных крайних нуждах. (…) И дьячок Осмоловский, что он даже и в своём приходе никогда без священника не погребал умерших, а тем более не решался и не решится это сделать в чужом приходе и если угодно священнику Радицкой церкви доказывать на него Осмоловского, то он надеется, что последствия оправдают его Осмоловского».'' Пасля смерці Стратановічаў святарамі царквы да ўсталявання савецкай улады былі Адам Горбік (1881—1883), Аляксандр Бачкоўскі (1884—1885), Ануфрый Багданоўскі (з 1886), Пётр Рацэвіч (1905—1908), Мікалай Мікіцін (1908—1911), Сімяон Марчанка (1911—1918). Прычт знаходзіўся ў Халопенічах, а 4-я благачынная акруга (да якога адносіліся Шчаўры) — у Талачыне. Выданне «Могилевскія Епархіальныя Вѣдомости» за 1 чэрвеня 1905 года паведамляе, што з 17 мая вакантнае месца святара мае Шчаўраўская царква з акладам жалавання (заробкам) 500 рублёў. Царкоўнай зямлі 63 дз., памяшканне ёсць, прыхаджан 1205 д. муж. і 1168 д. ж., а ўжо ў «Минских Епархіальных Вѣдомостях» за 15 сакавіка 1907 года ў публікацыі аб пахаванні святара Барысаўскага павета Іосіфа Вержбаловіча ўзгадваецца, што 9 лютага ў Халопенічах на адпяванні калегі прысутнічаў і прамаўляў слова святар з Шчаўраў, але імя яго не ўказваюць. [[Файл:Лашанцы_Шчаўры_Гута_Крупкі_Рашкоўская_Сапега.jpg|міні|Інфармацыя аб прыхажанах Пакроўскай царквы ў Шчаўрах]] Таксама з архіўных крыніц вядома, што ў 1859 годзе Юлій Рашкоўскі фінансаваў рамонт драўлянага прыхода Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў Шчаўрах. Так, у ведамасці царквы згадваецца, што яна была пабудавана яшчэ ў 1787 годзе на сродкі памешчыцы Ганны Рашкоўскай, а зямлі пры гэтай царкве, дадзенай яшчэ князем Бенедыктам Сапегам, было 63 дзесяціны і 660 сажняў, з якіх сядзібнай 5 дзесяцін і 133 сажні, ворнай 27 дзесяцін, сенакоснай 2 дзесяціны і 1328 сажняў, нязручнай 6 дзесяцін і 125 сажняў, нявызначанай 4 дзесяціны і 36 сажняў, пад зараснікамі 18 дзесяцін і 1438 сажняў. Усёй гэтай зямлёй валодалі святары і царкоўныя служкі ў Шчаўрах. У вялікія святочныя дні ў храме магло знаходзіцца да 800 чалавек. Таксама невялікі прыход Шчаўроўскай царквы толькі ўжо ва імя святой Троіцы быў на могілках у вёсцы Пярэсіка. Калі ў самым пачатку XX стагоддзя ў Расійскай імперыі зацвердзілі палажэнне пра ўзаемнае страхаванне будынкаў духоўных ведамстваў ад пажараў, Шчаўроўская царква была ў ліку першых, чые будынкі застрахавалі ў Магілёўскай губерні. Адбылося гэта ў лістападзе 1910 года. Пры гэтым афіцыйна набыў моц толькі 1 студзеня 1911 года. Па выніках страхавой ацэнкі, якую рабілі святары з мястэчак Крупкі, Ігрушка, Шыйка і Шчаўры гадавы ўнёсак да 1918 года (5 лютага 1918 года бальшавікі адлучылі царкву ад дзяржавы і школы ад царквы), складаў 10 рублёў 94 капейкі. У архіўных крыніцах захавалася апісанне будынкаў царквы ў той страхавой ацэнцы, якое дазваляе болей даведацца пра галоўную святыню тутэйшых мясцін Крупшчыны. '''<u>Шчаўроўская Пакроўская царква</u>''', драўляная, на каменным фундаменце, знадворку абшыта цёсам, пакрыта гонтам. Даўжыня царквы 8 сажняў 1 аршын, найбольшая шырыня 8 сажняў 1/2 аршына, вышыня да верху карніза купала 6 сажняў 2 1/2 аршыны, вышыня да верху карніза царквы без купала 3 сажні 2 1/2 аршыны; на царкве ёсць адна галава; вялікіх вокнаў 16 штук; дзвярэй вонкавых двухстворкавых 1; унутраных дзвярэй аднастворкавых 2; іканастас даўжынёй 2 сажні 2 1/2 аршыны; вышыня 1 сажань 1 аршын. (ацэнены іканастас на 50 рублёў). Бліжэйшая да царквы чужая забудова не жылая — абозня, якая належала мясцоваму землеўладальніку пану Сурыну-Масальскаму і знаходзілася з заходняга боку царквы на адлегласці 52 сажні. Царква пабудавана ў 1787 годзе. Будынак захаваўся блага. Ацэнены разам з іканастасам на 2500 рублёў. '''<u>Званіца</u>''' ў 2 паверхі, драўляная, крытая гонтам, абшытая цёсам, без фундамента, даўжыня 2 сажні, шырыня 2 сажні, агульная вышыня да верхняга карнізу 3 сажні 1 3/4 аршына. Бліжэйшая да званіцы чужая забудова не жылая — абозня, якая належала мясцоваму землеўладальніку пану Сурыну-Масальскаму і знаходзілася з заходняга боку званіцы на адлегласці 47 сажняў. Будынак захаваўся сярэдне. Ацэнена на 150 рублёў. '''<u>Царкоўная старожка</u>''', драўляная, бярвенчатая, крытая цёсам, без фундамента, даўжыня 1 сажань 2 3/4 аршыны; шырыня 1 сажань 2 3/5 аршыны; вышыня 1 сажань 1 аршын; 2 вакны, 1 печ руская з комінам, дзверы 1. Будынак захаваўся блага. Ацэнены на 10 рублёў. Таксама ў Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захавалася справаздача '''(Фонд 3057, вопіс 1, справа 1)''' за 1917 год пра стан 4-й благачыннай акругі Сенненскага павета Магілёўскай губерні, да якой адносілася Шчаўроўская царква. З яго вядома, што старавераў у маёнтку Шчаўры было 199, найбольшая колькасць на ўсёй тэрыторыі сучаснай Крупшчыны. У 1917 годзе за царквой было прыхаджан: 1476 мужчын, 1431 жанчына, нарадзілася 94, новых шлюбаў 60, памерлых 57. Царкоўнай зямлі 63 дзесяціны 160 сажняў. У 1917 годзе за Шчаўроўскай царквой было 3 школы: 1 царкоўна-прыхадская і 2 ад міністэрства народнай асветы (у сёлах Шчаўры, Пярэсіка і Гута), без хора, законавучыцелем быў тутэйшы святар Сымон Марчанка (1866 г.н.), які ў свой час скончыў двукласную Нова-Быхаўскую царкоўна-прыхадскую школу. Псаломшчык Шчаўроўскай царквы ў той час быў жыхар з мястэчка Ігрушка Данііл Ільін Шкленскі (1882 г.н.), які ў свой час скончыў народнае аднакласнае вучылішча і з 1912 года служыў у Шчаўроўскай царкве. Калі казаць асобна пра Данііла Шкленскага, то вядома таксама, што за савецкім часам 2 верасня 1937 года ён арыштаваны ў Бабруйску за «актыйную к/р дзейнасць, тэрарыстычнага намеру» і 8 кастрычніка 1937 года растраляны. Заштатнай супрацоўніцай Шчаўроўскай царквы ў 1917 годзе была ўдава псаломшчыка Таццяна Шымкевіч, 78 год, якая атрымлівала па 4 рублі дапамогі ад сумы святога сінода. У Расійскім дзяржаўным архіве старажытных актаў у Маскве захоўваецца поўны план маёнтка Шчаўры ўладальніка Юлія Рашкоўскага за 29 верасня 1884 год. План быў складзены старшым землямерам інжынерам калежскім саветнікам Цяльшэўскім '''(Фонд 1354, вопіс 242, частка 2, справа Щ-2)'''. З яго стала вядома, што маёнтак Шчаўры ў той час складаўся з сяла Шчаўры, вёсак Лужа, Гута, фермы Актавія і фальварка Ваўкавыскі, у якіх на той момант было 78 двароў і 179 душ рэвізскіх. На паўднёва-ўсходнім напрамку маёнтак межаваў з маёнткам «Стараселле» палкоўніка Антося Леановіча Брадоўскага, на поўдні з вёскай Лашанцы сялян-уласнікаў і дачай «Острова», уладанне сяброўства «Лесопромышленник». Што цікава, рака Блудыня (Блудинка) на плане пазначана як Безымянка. На паўднёва-заходнім напрамку Шчаўры мяжавалі з Ратуціцкай казённай дачай, на захадзе — з вёскамі Казубец і Запруддзе сялян-уласнікаў. На паўночна-заходнім кірунку з вёскай Мачулішчы сялян-уласнікаў, на поўначы — з маёнткам Хацюхова (Кацюхова) палкоўніка Антона Леанавіча Брадоўскага. На паўночна-ўсходняй мяжы з маёнткам Пярэсіка памешчыка Шмялеўскага і сялян-уласнікаў. Таксама з плана становіцца зразумелым, што менавіта на месцы сённяшняй вёскі Новыя Шчаўры стаяла сядзіба роду Рашкоўскіх. Землямер Цяльшэўскі пазначыў такія землі маёнтка: * Ворыўная — 1472 дзесяціны 1170 сажняў; * Сенакос — 332 дз., 100 с.; * Лён і дрывяны лес — 1144 дз., 1500 с.; * Паселішча — 124 дз., 100 с.; * Сенакос на балоце — 105 дз., 200 с.; * Сад — 5 дз., 2100 с.; * Вуліцы і прасёлкавыя дарогі — 18 дз., 1200 с.; * Царква і могілкі — 1 дз., 330 с.; * Пяскі — 1 дз., 1400 с.; * Паўрэчкамі — 2100 с.; * Балоты — 132 дзесяціны. Агулам прыдатных і непрыдатных земляў — 3338 дзесяцін і 600 сажняў. <u>Вынік</u>: зручнай зямлі 3184 дзесяціны і 370 сажняў. [[Файл:План_часткі_маёнтка_Шчаўры_за_1884_год.jpg|міні|План часткі маёнтка Шчаўры за 1884 год.]] У 1897 годзе па выніках першага ўсеагульнага перапісу насельніцтва Расійскай імперыі ў сядзібе Рашкоўскіх (Новыя Шчаўры) быў 1 двор, 21 жыхар. У сяле Шчаўры — 61 двор, 418 жыхароў. У 1909 годзе за маёнткам было ўжо 4 двары, за аднайменным сялом — 58. Дзейнічала карчма, а з 1900 года — царкоўна-прыходская школа. У Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь захавалася справаздача Шчаўроўскай школы за 1924—1925 навучальныя гады '''(Фонд 43, вопіс 2, справа 2719),''' у якой паведамляецца, што праца ў навучальнай установе вядзецца на беларускай і рускай мовах. Школа абслугоўвае вёскі Шчаўры (з 700 жыхароў 61 падлягае абслугоўванню), Новыя Шчаўры (з 180 — 11), Лужа (з 500 — 14), Актавія (з 60 — 3), Казубец (з 300 — 10), хутар Цагельня (з 25 — 3). Родная мова жыхароў — беларуская. Школа знаходзіцца ва ўласным будынку, які быў пастаўлены на сродкі мясцовых жыхароў. Будынак школы драўляны пакрыты гонтам. Даўжыня школы 23 арш, шырыня 12. Вышыня ад падлогі да паталка 4,5. Школе трэба рамонт печак і ў паўночнай частцы трэба даць два вянкі «падруба». Таксама патрэбна пабяліць будынак. Пры школе ёсць агарод — 1,5 дзесяцін і сад — 0,25 дзесяцін, якія атрыманы з былога царкоўнага агарода. Навакол сада агародка. Плошча ўсёй зямельнай дзялянкі 384 кв. сажняў, з якіх пад садам 0,25 дзесяцін, лугам 0,25 дзесяцін. Пад агародом 1,5 дзесяціны. Школьныя землі абрабляюць школьныя работнікі, частка даходу ідзе на карысць школы, а частка на карысць настаўнікаў. Кіраўнік і настаўнік школы ў той час быў Мікалай Паўлаў Шчэрбаў 1905 г.н. з вёскі Зубрэвічы Аршанскай акругі, які ў 1923 годзе скончыў Аршанскі педтэхнікум, працаваў у школе з 15 верасня 1923 года. Прадмет заняткаў — па ўсіх прадметах у другі і трэці гады навучання. Другі настаўнік Павел Паўлаў Сямёнаў, 1900 г.н. з Гродзенскай губерні, працаваў у школе з 1922 года. Прадмет заняткаў — па ўсіх прадметах у першы і чацвёрты гады навучання. Наглядчыкам у школе быў мясцовы жыхар Кулікоўскі Пуд Станіслаў, 1903 г.н. [[Файл:Школа_ў_Шчаўрах.jpg|міні|На плане будынка Шчаўроўскай школы за 1925 год відаць, з якіх памяшканняў ён складаўся: пакой класа і пакой настаўніка, калідор, кухня, спальня, раздзявалка, ганак і сені.]] Поўны курс навучання ў 1925 годзе скончылі Пётр Янаў Наўроцкі (14 гадоў) з вёскі Шчаўры, паступіў у 1920 годзе (вучыўся 5 гадоў), да грамадствазнаўства як галіны ведаў меў нахіл і Ілья Тэадораў Пыжык (12 гадоў) з вёскі Лужа, паступіў у 1924 годзе (вучыўся 1 год), да матэматыкі меў нахіл. У жніўні 2016 года ў Осла, у архіве прафесара славянскіх моў Олафа Брока знойдзены рукапіс у чатырох частках пад агульнай назвай «Гісторыя з геаграфіяй», аўтарства Яўгеніі Аляксандраўны Масальскай-Сурынай, жонкі аднаго з апошніх уладальнікаў маёнтка Шчаўры (1862—1940 г.ж.). [[File:План часткі маёнтка Шчаўры 1894-1895 гг.jpg|thumb|План часткі маёнтка Шчаўры за 1894—1895 гг.]] Набылі Масальскія-Сурыны маёнтак Шчаўры ў жніўні 1909 года ў Судаміраў, якія выставілі за яго суму ў сто шэсцьдзясят тысяч за дзве з паловай тысячы зямлі. Вось як апісвае свой першы прыезд у Шчаўры Яўгенія Масальская-Сурына: {{Пачатак цытаты}} «У крыльца на станции Крупки нас ожидал экипаж, запряженный парой крестьянских лошадей, потому что экономические лошади уже были проданы. Высланный нас встретить кучер Павел подал мне записку от госпожи Судомир: она умоляла нас не проговориться при прислуге, что мы покупатели, а не гости. Я с удивлением передала Вите эту записку. [[Файл:Krupki, Čyhunačnaja. Крупкі, Чыгуначная (1918).jpg|міні|Чыгуначная станцыя Крупкі, пачатак XX стагоддзя]] Отъехав три версты от станции Крупок, мы уже переехали в Могилевскую губернию, затем вновь подъезжали к границе Минской, к лесам великого князя [Николая Николаевича и Петра Николаевича] Старо-Борисовской экономии. Затем миновали две-три деревни с толпой ребятишек у околиц; все поля были, видимо, еще недавно под лесом, везде торчали пни или случайно не срубленные елочки. Но вот показались среди полей высокая ограда густых елей и частокол аршин в шесть высоты. Въехав в затейливые ворота, мы подъехали к довольно невзрачному, хотя и обширному деревенскому дому, обвитому густой зеленью. Вокруг сквера перед домом тянулись подстриженные живые изгороди, а за домом стоял такой парк, такие дивные вековые липы, что я невольно вспомнила Берновича, когда в Веречатах он говорил, что Щавровский парк лучший во всем уезде. Нас встретили толстые супруги Судомиры с двумя худенькими, бледными детьми и не менее толстой сестрой Марии Юльевны Терезой Юльевной Лось-Рожсковской. Я немедленно спросила их, что значит такая записка, на что Мария Юльевна с сестрой в два голоса стали нас убеждать, что их положение из-за кредиторов невыносимо, что мать их, жена маршалка Лось-Рожковского, передала им это имение уже совершенно запутанным, потому что она выдавала векселя и обязательства разным мошенникам, которые их разорили: брали с них сто и двести процентов. Кровопийцы будто взыскивали несуществующие долги по фальшивым документам и могут тормозить утверждение в купчей, так как предъявят сверх двадцать одну тысячу запрещений, уже лежащих на имении у старшего нотариуса, еще столько же документов, которые придется оспаривать, что возьмет много времени. После этих разговоров, когда даже присылка Зябкинской брички грозила им гибелью (!), мы сочли за лучшее ограничиться одной прогулкой по парку в качестве гостей. Я не решилась, вопреки своему любопытству, даже взглянуть на комнаты в доме. Зато от парка я была в восхищении: дивные темные аллеи, трехсотлетние липы, роскошные каштановые деревья, красивые старые ели, а близ дома много роз, лилий и других многолетних цветов, много уксусных деревьев, кустов жасмина гигантской величины, словом, прелесть! И весь парк с фруктовым садом, занимавший не более восьми десятин, был заключен в непроницаемую ограду. Как жидок был в сравнении с ним Веречатский парк! Из этой ограды за ворота прошли мы только шагов пятьдесят, к небольшой церкви, бывшей униатской, с колоколом с латинской надписью и годом 1610. В деревянной ограде церкви стояли старые, поломанные бурей сосны с гнездом аиста, на старинных могилах лежали камни, полувросшие в землю. Церковь, также и усадьба, отделялись от села небольшой речкой, запруженной плотиной, по крайней мере, мы приняли это за речку, хотя сопровождавший нас кучер Павел заявил, что это лужа, в которой топят деревенских щенят, что вызвало какое-то замешательство, воркотню и еле сдержанное негодование владельцев. Переночевали мы скверно. Масса мух, слепней и блох. На другое утро мы решили уехать в Могилев, и нас, видимо, с большим облегчением отправили на станцию…»<ref>Масальская-Сурина Е.: История с географией. — Москва, «Издательство Сабашниковых», 2019. с. 128—129.</ref>. {{Канец цытаты}} З успамінаў Масальскай-Сурынай таксама становіцца вядома, што на пачатку XX стагоддзя Шчаўры — спустошаны маёнтак, без інвентара, без каня і каровы, дом без мэблі, а палац Юлія Рашкоўскага ўвогуле згарэў: {{Пачатак цытаты}} "Вы говорили, что в Щаврах дом сгорел? — обратилась я опять к нему (комиссионеру-агроному Леону Юрьевичу Берновичу — Авт.). — A существующий неважный? Но какой же? Вроде этой рыбачьей хижины? Бернович рассмеялся: - О, нет! Не дворец, как сгоревший дом маршалка Лось-Рожковского, но все же настоящий деревенский дом, вместительный, зимой теплый; кроме того, два флигеля. («Pour les épaves», — подумала я.) Разные дворовые службы, а парк Щавровский — единственный в уезде. - Получше здешнего? (в имении Веречаты — Авт.) - Аллеи трехсотлетних лип! Мне вдруг захотелось непременно в Щавры! - Знаете что, — продолжала я, — если Щавровский дом и вроде этой рыбачьей хижины (а Вы говорите, что лучше), все-таки подумаем о Щаврах! Три часа от Минска, пятнадцать верст от магистрали, а здесь с тоски умрешь, никуда не доскачешь!«. (…) Дом сиял чистотой, но мебели было немного, да и та довольно потрепанная, хотя ореховая и красного дерева. Благодаря темным коридорам, низким потолкам и небольшим окнам, уютно устроить этот дом было мудрено. Зато парк в осеннем уборе был еще прекраснее. Пользуясь чудной погодой, Тетя целыми часами гуляла по расчищенным Павлом дорожкам и аллеям, любуясь красотой и уютностью усадьбы (…) Ничто так не могло понравиться Тете, как эта непроницаемая зеленая ограда, окружавшая усадьбу. Это придавало ей особенный характер порядка и уюта. Во дворе за сквером, но в ограде, были и все хозяйственные постройки, причники, коровники и пр., все пока пустое, ибо, кроме сивой водовозки, Скудомиры оставили из живности одну лишь собачку и двух кошек». {{Канец цытаты}} Згадвае Масальская-Сурына і сваё першае знаёмства з мясцовым святаром у кастрычніку 1909 года: {{Пачатак цытаты}} «…на Казанскую мы пригласили щавровского священника. Он (Николай Никитин — Авт.) отслужил нам молебен с водосвятием. Молодой и картавый, он даже не очень занял Тетю. С бывшими владельцами, хотя и католиками, он был в хороших отношениях, а народ в Щаврах он считал диким и вороватым. Обедню мы стояли в своей бедной церкви с униатским колоколом. Теперь мы рассмотрели речку, отделявшую церковь и усадьбу от села. Действительно, гнилая лужа. Недаром кучер Павел, как оказалось, чуть не лишился места, когда в первый наш приезд сунулся нам пояснять, что это не река. Реки в Щаврах не было. Были колодцы и болотные лужи, а подальше — озера. Церковь от усадьбы отстояла в пятидесяти шагах, а дома причта были за версту в селе, за рекой, т. е. за лужей.» {{Канец цытаты}} Але ўжо ў снежні 1912 года Масальскія-Сурыны прадалі маёнтак камісіянеру з Мазыра Антону Восіпаву Куліцкаму, а ў чэрвені 1915 года ў спісе буйных землеўладальнікаў Сенненскага павета Магілёўскай губерні часоў Першай сусветнай вайны гаспадаром Шчаўроў названы Міхей Сцяпанавіч Рогаў з валоданнем 183,18 дзесяцін зямлі<ref>НГАБ. Ф.2084. Воп.1. Спр.514. Арк.22-29. Рукапісны</ref>. Пра Міхея Сцяпанавіча вядома, што ён 1862 года нараджэння і з вёскі Узнацк, жыў у вёсцы Батуры (сучасны Крупскі раён). Працаваў на асабістай гаспадарцы. Быў арыштаваны 15.02.1930 і асуджаны 05.03.1930 паводле артыкула 72 КК БССР за антысавецкую агітацыю на высылку на поўнач Расіі. Далейшы лёс невядомы. Рэабілітаваны 13.06.1989. Асабістая праца захоўваецца ў КДБ Беларусі (#28632-С)<ref>Аляхновіч, А., Дубавец, С., Хроніка палітычнага тэрору 1918—2008 Крупскі рэгіён / Гісторыка-краязнаўчы літаратура-мастацкі альманах Малое Палесье Друцка-Бярэзінскага краю / А. Аляхновіч., С. Дубавец. — Крупкі, 2012. — 133 с.</ref>. У Цэнтральным гістарычным архіве горада Масквы захоўваюцца справы Маскоўскага зямельнага банка за 1872—1918 гады пра выдачу зямельных пазык: • дворянкам Загорской С.-Э.-Е.-К. Ю., Судумир /Судомир/ М.-А.-Т. Ю., Лось-Рошковской Т.-М.-Л. Ю. под имение «Щавры» с фольварками Октавия, Гута и др. застенком Стапки и усадьбами, Сенненского уезда Могилёвской губернии и продаже его крестьянам Шатернику Г. В., Ващило Н. Н., Битусу Ф. К. и др. за 9 декабря 1904 — 5 февраля 1913 гг. '''(Фонд 277, опись 1, том 1, дело 1583);''' • дворянке Мосальской-Суриной Е. А. под имение Щавры и продаже крестьянам Шатернику Г. В., Вашило Н. Н., Битусу Ф. К. и др. участка из имения за 10 августа 1912 — 29 марта 1917 гг. '''(Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2047);''' • землевладельцам Лось-Рошковской Т. Ю., Судомир М. Ю., Загорской С. Ю. под имение «Щавры», перешедшее во владение Мосальской-Суриной Е. А. и продаже разным лицам участков имения за 3 сентября 1904 — 10 сентября 1913 гг. '''(Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2048);''' • крестьянам Сацуке Н. В., Локису И. К., Ильюшенко А. и др. под фольварк «Истойки» из имения «Щавры», купленный у дворянки Мосальской-Суриной Е. А. за 5 сентября 1911 — 5 июня 1917 гг. '''(Фонд 277, опись 2, том 1, дело 2048а);''' У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захаваліся справы аб рамонце драўлянай царквы ў маёнтку Шчаўры '''(Фонд 2001, вопіс 1, справа 781)''', аб адмежаванні царкоўнай зямлі для прычту Шчаўроўскай царквы '''(Фонд 2216, вопіс 1, справа 6)''', аб страхаванні Шчаўроўскай царквы за 1910 год '''(Фонд 2301, вопіс 1, справа 453)''', аб будаўніцтве капліцы на каталіцкіх могілках у Шчаўрах '''(Фонд 1781, вопіс 2, справа 4991)''' і яе закрыцці '''(Фонд 1781, вопіс 2, справа 6026)'''. Таксама ў архіве ёсць справа за 1857 год па рапарце святара Ільінскай царквы з суседняй вёскі Радзіца Барысаўскай губерні Анатолія Высоцкага аб здзяйсненні трэб святаром Шчаўроўскай царквы Янам Стратановічам '''(Фонд 136, вопіс 1, справа 27506).''' <!--уставіў як галерэю, бо слупком збоку ўсё ўлятае ў глыбокі ніз старонкі--> <gallery> Каталіцкія могілкі ў Шчаўрах.jpg|Каталіцкія могілкі ў вёсцы Шчаўры, месца былой капліцы, 2004 год, фота з альманаха Малое Палессе Друцка-Бярэзінскага краю Старыя Шчаўры.jpg|Месца каля ўзгорка, дзе знаходзілася царква ў Старых Шчаўрах, кастрычнік 2021 года Старыя ШчаўрЫ.jpg|На старых могілках у Старых Шчаўрах захаваліся пахаванні святароў Стратановічаў XIX стагоддзя Святар_Афанасій_Стратановіч.jpg|Надмагільная пліта святара Афанасія Стратановіча каля месца, дзе стаяла Пакроўская царква ў Шчаўрах Шчаўры.jpg|Сядзіба ў Шчаўрах у 1910 годзе, фотаздымак уклеены ў асобнік машынапіснай копіі рукапісу ўспамінаў Яўгеніі Масальскай-Сурына, які знаходзіцца ў нарвежскім архіве Олафа Брока. </gallery> == Мясцовыя жыхары == Метрычныя кнігі нараджэнняў, шлюбаў і смерцяў прыхода Покрыва Прасвятой Багародзіцы ў Старых Шчаўрах за 1863, 1869, 1873—1875, 1877—1880, 1882—1885, 1887 гады захоўваюцца ў [[Нацыянальны гістарычны архіў Беларусі|НГАБ]] '''(Фонд 2301, вопіс 2).''' [[Файл:Лашанцы.jpg|міні|Сялянская сям’я вёскі Лашанцы, 1946 год. На фота гаспадар Галенка Павел Анісімаў (1914 г.н.) побач з малодшай сястрой Горбач (Галенка) Ганнай Анісімавай (1923 г.н.), яго маці Галенка (Круцько) Параскева Сямёнава (каля 1890 г.н.) і жонка Галенка Надзея Іванава (1919 г.н.) з дзецьмі Венерай (1941 г.н.) і Уладзімірам (1944 г.н.).]] Таксама ў НГАБ захаваліся справы '''(Фонд 2014, вопіс 1, справа 390)''' пра выкуп зямель у памешчыка Юлія Рашкоўскага сялянамі вёсак Лашанцы, Лужа і сяла Шчаўры за 1865—1871 гг., Рэвізскія сказкі (перапіс сялян) па вёсцы Лашанцы захаваліся толькі за 1858 год '''(Фонд 2151, вопіс 1, справа 103).''' У дзяржаўным архіве па Мінскай вобласці захаваліся спісы сялянскіх дэпутатаў па вёсцы Лашанцы Малажаберыцкага сельсавета і розныя пратаколы агульных сходаў '''(Фонд 73, вопіс 1)'''. Прозвішчы жыхароў вёскі Лашанцы ў XIX—XXI стагоддзях: '''Арлоўскі, Аўласёнак, Бундзель, Бядрыцкі, Гайдук, Галавач, Галенка, Горбач, Давыдко, Дойлід, Драніца, Дрозд, Драздоў, Ждановіч, Жукаў, Занімонец, Кавалёў, Казёл, Казлоў, Каптур, Капыток, Карпаў, Кірэеў, Клімковіч, Крукоўскі-Ждановіч, Курак, Купрэйчык, Лявонаў, Лякін, Малашка, Макарэнка, Мікуліч, Моніч, Мурашка, Полін, Прадзед, Прыгажонак, Пчолка, Сапацько, Семянько, Сляпцоў, Стаін, Старадубін, Стукальская, Сяліцкая, Турсяк, Шчэрба, Шынкевіч, Шушкевіч, Фёдараў, Цюхлоў.''' У першым двары ў вёсцы каля аўтобуснага прыпынку па вуліцы Кароткая жылі Галавачы і ў апошнім (на хутары) таксама. [[Файл:Перапіс.jpg|міні|Перапіс жыхароў вёскі Лашанцы 1926 года]] У часы ўсталявання савецкай улады Крупшчына адна з першых на тэрыторыі сучанай Беларусі сутыкнулася з «кулацкім тэрорам»<ref>[https://bramaby.com/ls/blog/history/9407.html Бунт КАВАЛЕРИХИ, Дело банды ХРИПАЧА, «БЕЛАЯ СВИТКА» /или Беларуские антисоветские и криминальные страсти времен «Колхозного перелома» — Андрей ТИСЕЦКИЙ — «Беларуское историко-детективное агентство», в редакции 25 января 2019 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211024172056/https://bramaby.com/ls/blog/history/9407.html |date=24 кастрычніка 2021 }}</ref>. Так, пры нявысветленых абставінах у 1924 годзе падчас працы на полі каля балота ў Шчаўрах быў забіты некімі бандытамі (так пра іх казалі ў вёсцы) жыхар Лашанцаў '''Іван Сыльвестараў Галенка''' і з дома «гэткімі ж бандытамі на конях» былі забраныя яго дакументы. Пахаваны ён на мясцовых могілках вёскі. У верасні 2023 года ў Цэнтральнай навуковай бібліятэцы НАН Беларусі падчас першай Нацыянальнай навукова-практычнай канферэнцыі «Генеалогія і сямейная гісторыя Беларусі: актуальныя праблемы і задачы» краязнавец (нашчадак роду Галенак) Сяргей Андрыянаў выступіў з дакладам па гісторыі і генеалогіі вёскі Лашанцы, дзе падрабязна расказаў пра забойства свайго прадзеда Івана Сыльвестарава Галенкі.<ref>{{Cite web|lang=be-BY|url=https://www.youtube.com/watch?v=HhqUTaCeRHc|title=Гісторыя і генеалогія насельніцтва вёскі Лашанцы Крупскага раёна|access-date=2023-12-30}}</ref> Каля 20 жыхароў вёскі Лашанцы загінула на франтах Другой сусветнай вайны, сярод іх: * '''Іван Іванавіч Галенка''' (1923—1944) — сын '''Івана Сыльвестарава Галенкі''' і '''Тэадоры (Феадоры) Васілеўны Галавач (Мазалеўскай)'''. Мабілізаваны ў ліпені 1944 года, радавы 18-й гвардзейскай стралковай дывізіі, загінуў 17 жніўня 1944 года каля вёскі Вількаболле (Вилькоболье) Кальварыйскага павета Віленскай губерні (цяпер Літва). Пахаваны на брацкіх могілках у [[Кальварыя (горад)|Кальварыі]]<ref>[https://www.prussia39.ru/photo/show_photos.php?phid=17964 Фота мемарыяльнай дошкі на брацкай магіле ў Кальварыі]</ref>. * '''Павел Матвеевіч Бундзель''' (1910—1944); * '''Аляксандр Васільевіч Галавач;''' * '''Іван Іванавіч Галавач;''' * '''Аляксей Іванавіч Давыдко''' (1913—1944); * '''Іван Іванавіч Давыдко''' (1913—1944); * '''Мікалай Міхайлавіч Давыдко''' (1944); * '''Раман Іванавіч Давыдко'''; * '''Мікалай Міхайлавіч Капыток;''' * '''Пётр Міхайлавіч Капыток''' (1922—1944); * '''Васіль Дзімітравіч Казлоў''' (1921—1943); * '''Іван Аляксеевіч Прыгажонак''' (1915—1944); * '''Мікіта Піліпавіч Прыгажонак''' (1914—1945); * '''Васіль Ягоравіч Пчолка''' (1911—1942); * '''Іван Паўлавіч Пчолка''' (1944); * '''Васіль Самуілавіч Рупец''' (1906—1944), сувязны мясцовага партызанскага атрада; * '''Васіль Іванавіч Цюхлоў''' (1920—1944); * '''Максім Міхайлавіч Цюхлоў''' (1944); * '''Васіль Мікалаевіч Цюхлоў''' (1918—1944). * У Нацыянальным архіве Рэспублікі Беларусь ('''Фонд 7021, вопіс 87, справа 7''') захоўваюцца спісы сялян Малажаберыцкага сельсавета за кастрычнік 1944 года, сярод якіх і жыхары вёскі Лашанцы, якія былі сагнаны немцамі на прымусовыя працы ў Германію або расстраляны: '''Аўдзей Буднік''' 1864 г.н., '''Вольга Пятроўна Гайдук''' 1920 г.н., '''Марыя Данілаўна Горбач''' 1925 г.н., '''Кацярына Селівеева Горбач''' 1924 г.н., '''Ганна Пятроўна Занімонец''' 1914 г.н., '''Аляксей Андрэеў Занімонец''' 1919 г.н., '''Кастусь Каптур''' 1924 г.н., '''Піліп Капыток''' 1865 г.н., '''Віктар Афанасій Шчэрба''' 1921 г.н., '''Яўген Афанасій Шчэрба''' 1926 г.н.. * Супрацоўнічаў з немцамі, растрэльваў партызан шэраговы міліцыянер Малажаберыцкага сельсавета '''Базыль (Васіль) Сяргееў Асіповец''', арыштаваны ў 1944 годзе. * [[Файл:Жыхары_Малажаберацкага_сельсавета,_якіх_немцы_ўзялі_ў_палон.webp|міні|Жыхары Малажаберацкага сельсавета, якіх немцы бралі ў палон]] * '''Аляксандр Мікалаевіч Пчолка'''. Нарадзіўся 4.6.1963 г. у в. Лашанцы Крупскага раёна Мінскай вобласці. Беларус. Член КПСС. Бацькі, Мікалай Ягоравіч і Марыя Іванаўна, пенсіянеры, працавалі ў саўгасе «Стараселле». У 1978 г. Аляксандр скончыў Старасельскую васьмігадовую школу, у 1982 г.— Мар’інагорскі саўгас-тэхнікум. З ліпеня 1982 г. працаваў брыгадзірам трактарнай брыгады ў саўгасе «Стараселле». У кастрычніку 1982 г. прызваны ў Савецкую Армію. Сяржант Аляксандр Пчолка загінуў 28.4. 1984 г. Пахаваны ў в. Лашанцы. Узнагароджаны ордэнам Чырвонай Зоркі, медалём «Воіну інтэрнацыяналісту ад удзячнага афганскага народа». У студзені 2019 года на будынку школы ў вёсцы Ігрушка ўсталявана мемарыяльная дошка воінам-афганцам, сярод якіх Аляксандр Пчолка<ref>[http://krupki.by/index.php/all-news/8637-memorialnye-doski-v-pamyat-voinov-afgantsev-anatoliya-kulesha-i-aleksandra-pchelko-otkryty-v-igrushkovskoj-shkole Мемориальные доски в память воинов-афганцев Анатолия Кулеша и Александра Пчелко открыты в Игрушковской школе] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211121185305/http://krupki.by/index.php/all-news/8637-memorialnye-doski-v-pamyat-voinov-afgantsev-anatoliya-kulesha-i-aleksandra-pchelko-otkryty-v-igrushkovskoj-shkole |date=21 лістапада 2021 }} // газета «Крупскі веснік», 2019</ref>. * Таксама ўдзельнікам вайны ў Афганістане быў жыхар Лашанцаў '''Юрась Кірэеў'''<ref>[http://krupki.by/index.php/all-news/14490-yurij-kireev-my-prosto-delali-svoyu-rabotu-obespechivali-svyaz-v-vojskakh Юрий Киреев: «Мы просто делали свою работу — обеспечивали связь в войсках»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211121190005/http://krupki.by/index.php/all-news/14490-yurij-kireev-my-prosto-delali-svoyu-rabotu-obespechivali-svyaz-v-vojskakh |date=21 лістапада 2021 }} // газета «Крупскі веснік», 2021</ref>. * '''Іван Нікіфаравіч Галенка''' — 1913 г.н. (сын селяніна Нікіфара Сілівеева з вёскі Лашанцы) падчас Другой сусветнай вайны служыў у партызанскім атрадзе «Бальшавік» (Гомельская вобласць) з 6 ліпеня 1942 па 1943 год у якасці старшыны атрада. У маі 1943 года прысвоена званне малодшы лейтэнант, а ў жніўні — медаль «Партызан Айчыннай вайны» другой ступені. * [[Файл:У_Нацыяльным_архіве_Беларусі_захаваліся_характарыстыкі_на_сержанта_Галенка_Івана_Нікіфарава._Адна_з_некоторых.jpg|міні|У Нацыянальным архіве Беларусі захаваліся характарыстыкі на кулямётчыка Івана Нікіфаравіча Галенку. Вось адна з іх за снежань 1942 года.]] * У 1974 годзе кафедра беларускай літаратуры БДУ выпусціла зборнік «Песні народных свят і абрадаў». Сярод 1150 песень, запісаных студэнтамі ў 1961—1971 гадах, апублікавана песня сялянкі з Лашанцаў — '''Марфы Капыток''' (нар. 1903) «Цераз сенечкі, цераз новыя». Вядома, што Марфа жыла ў пачатку вёскі каля калодзежа<ref>Гілевіч, Н. Песні народных свят і абрадаў /Н. Гілевіч. — Мінск: Выдавецтва БДУ імя У. І. Леніна, 1974. — 331 с.</ref>. * У 2018 годзе этнаграфічны анлайн-праект #ЭТНАЎСЁ апублікаваў песню «Ідзець Вялічка, нету надзеці» ў выкананні сялянкі з Лашанцаў — '''Кацярыны Цюхлавай''' (нар. 1928)<ref>[https://ethno.by/falklor/867935769 Ідзець Вялічка, нету надзеці] // песня, аўдыё — в. Лашанцы, Крупскі раён</ref>. === Род Лось-Рашкоўскіх === Нягледзячы, што фальварак Шчаўры ў канцы XVI стагоддзя заснаваў вялікі канцлер літоўскі Леў Сапега, а засценак Лашанцы ўпершыню згаданы ў сярэдзіне XVIII стагоддзя як уласнасць яго родзіча Аляксандра Сапегі, найбольшае развіццё і росквіт гэтых мясцін Крупшчыны адбыліся за часам уладання роду Лось-Рашкоўскіх, якое ў Лашанцах, Шчаўраў і іншых вакольных мясцінах трывала больш за стагоддзе. У Нацыянальным гістарычным архіве Беларусі захавалася справа XIX стагоддзя пра паходжанне роду Рашкоўскіх '''(Фонд 2512, вопіс 1, справа 120)'''. <!-- Неўзабаве ўся падрабязная інфармацыя з архіва з’явіцца на гэтай старонцы. Але найлепей у асобным артыкуле пра Рашкоўскіх, тут ужо і без іх перагружана да крайнасці. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Ігрушкаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Ігрушкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крупскага раёна]] nv3smbnd2u6fkg6o5mcjby1d2t6bqb5 0 53164 5143722 4987499 2026-05-19T19:45:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143722 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка | Беларуская назва = Яромінскі сельсавет | Арыгінальная назва = | Герб = | Сцяг = | Краіна = [[Беларусь]] | Статус = | Гімн = | Уваходзіць у = [[Гомельскі раён]] | Уключае = 4 населеныя пункты | Сталіца = [[Яроміна (Гомельскі раён)|Яроміна]] | Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] | Скасаванне = | Раздзел = | Назва раздзела = | Глава2 = | Назва главы2 = | ВУП = | Год ВУП = | Месца па ВУП = | ВУП на душу насельніцтва = | Месца па ВУП на душу насельніцтва = | Мова = | Мовы = | Насельніцтва = | Год перапісу = | Месца па насельніцтве = | Шчыльнасць = | Месца па шчыльнасці = | Нацыянальны склад = | Канфесійны склад = | Плошча = | Месца па плошчы = | Максімальная вышыня = | Сярэдняя вышыня = | Мінімальная вышыня = | Шырата = | Даўгата = | Карта = | Часавыпояс = | Абрэвіятура = | ISO = | FIPS = | Код аўтамабільных нумароў = 3 | Сайт = http://gomelisp.gov.by/village-councils/1060-ereminskii-selskii-ispolnitelnyi-komitet/ | Заўвагі = }} '''Яро́мінскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2011 года вёска) [[Яроміна (Гомельскі раён)|Яроміна]]. Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе Гомельскага раёна [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Гомельскім раёне БССР. З 10 лютага 1931 года ў межах гарадской рысы горада [[Гомель|Гомеля]]. З 27 ліпеня 1937 года ў складзе Гомельскага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 6 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|79}}</ref>. 17 чэрвеня 2008 года скасаваны пасёлак [[Бардзіна]] (далучаны да вёскі Яроміна)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-205/2008_205_9_16783.pdf&oldDocPage=1 Решение Гомельского районного Совета депутатов от 17 июня 2008 г. № 87 Об изменении границ и упразднении сельских населенных пунктов]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 6934 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 92,0 % — [[беларусы]], 5,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 6837 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=20 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Яромінскі сельсавет}} {{Гомельскі раён}} [[Катэгорыя:Яромінскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] ks7wh3segv8qm2ga5f0yb626l6x8wzl 0 53238 5143480 4581239 2026-05-19T12:55:21Z Feeleman 163471 афармленне 5143480 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Андэрсан}} {{Кінематаграфіст |Імя = Памела Андэрсан |Арыгінал імя = Pamela Anderson |Фота = Pam_Anderson_2009.jpg |Шырыня = 220px |Подпіс = Андэрсан у 2009 годзе |Імя пры нараджэнні = Памела Дэніз Андэрсан |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Прафесія = |Грамадзянства = [[ЗША]] |Гады актыўнасці = [[1989]] — цяпер. час |Кірунак = |Узнагароды = |imdb_id = 0000097 |Сайт = [http://www.pamelaanderson.com/ Афіцыйны сайт] }} '''Памела Дэніз Андэрсан''' ({{lang-en|Pamela Denise Anderson}}; нар. {{ДН|1|7|1967}}) — [[ЗША|амерыканская]] {{актрыса|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}}, [[фотамадэль]], {{прадзюсар|ЗША|XX стагоддзя|XXI стагоддзя}} [[Канада|канадскага]] паходжання. Найбольш вядомыя ролі ў фільмах «[[Выратавальнікі Малібу]]» (1992—1997), «[[Шоўгёлз]]» (1995), «[[Вельмі страшнае кіно]]» (2003), «[[Борат]]» (2006), «[[Супергеройскае кіно]]» (2008). Дзяўчына месяца часопіса [[Playboy]] у лютым 1990 года. Прапагандыст [[вегетарыянства]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{commons|Pamela Anderson}} * {{imdb name|id=0000097|name=Pamela Anderson}} * [http://peoples.ru/tv/anderson/pamela/ Біяграфія Памелы Андэрсан] * [https://archive.today/20120914161354/www.izvestia.ru/culture/article3098957/ Інтэрв’ю Памелы Андэрсан] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андэрсан Памела}} [[Катэгорыя:Playboy]] [[Катэгорыя:Фотамадэлі ЗША]] [[Катэгорыя:Топ-мадэлі]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлевядучыя ЗША]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] c3tuw5l64aeswnzmtfxyd01ggs9hyme 0 53469 5143818 5057869 2026-05-19T23:58:17Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143818 wikitext text/x-wiki {{Палітык | Імя =Алесь Анатольевіч Міхалевіч | Арыгінал імя =Аляксей Анатольевіч Міхалевіч | Фота =Ales Michalevic 05.jpg | Шырыня = | Подпіс = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = | Дата нараджэння = 15.05.1975 | Месца нараджэння ={{Месца нараджэння|Мінск|у Мінску}} ([[Беларуская ССР]]) | Дата смерці = | Месца смерці = | Грамадзянства =[[Беларусь]] | Адукацыя =юрыст-палітолаг | Навуковая ступень =доктар паліталогіі | Нацыянальнасць = | Веравызнанне = | Партыя =БНФ | Асноўныя ідэі = | Род дзейнасці = | Бацька =Анатоль Аляксеевіч Міхалевіч | Маці =Людміла Сцяпанаўна Міхалевіч | Муж = | Жонка =Разведзены | Дзеці =Леся, Алёна | Узнагароды =прэмія імя Джона Хамфры | Роспіс = | Сайт = | Commons = | Rodovid = }} '''Алесь Міхалевіч''', поўнае імя '''Аляксей Анатолевіч Міхалевіч''' (нар. [[15 траўня]] [[1975]] г., [[Мінск]], [[Беларуская ССР]]) — беларускі грамадскі і палітычны дзеяч, кандыдат у [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнты Рэспублікі Беларусь]] у 2010 годзе, [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень Беларусі]], вязень сумлення, адвакат Чэшскай палаты адвакатаў. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у ў сям’і навуковых супрацоўнікаў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] (тады — Акадэміі навук БССР). Вучыўся ў матэматычнай школе № 19 г. Мінска, [[Беларускі гуманітарны ліцэй імя Якуба Коласа|Беларускім гуманітарным ліцэі імя Якуба Коласа]]. У 1997 годзе скончыў юрыдычны факультэт [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «палітолаг-юрыст». Падчас вучобы ва ўніверсітэце ўзначальваў [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў]] — грамадскую арганізацыю, якая абараняе правы навучэнцаў беларускіх ВНУ. Стажыраваўся ў [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім]] ([[Польшча]]) і [[Оксфардскі універсітэт|Оксфардскім]] ([[Англія]]) універсітэтах. У 1997 годзе, па сканчэнні ўніверсітэта, стварыў і ўзначаліў арганізацыю, якая займалася маладзёжнымі абменамі і турызмам і дзякуючы якой больш за 2000 маладых людзей здолелі наведаць краіны Заходняй і Цэнтральнай Еўропы. З 2000 года працаваў намеснікам дырэктара, генеральным дырэктарам СП «Аркадыя», якое спецыялізавалася на турыстычным бізнесе. У сувязі з удзелам кіраўніка прадпрыемства ў парламенцкіх выбарах 2004 года сама кампанія стала аб’ектам шматлікіх праверак і інспекцый. Сёмая праверка прывяла Алеся Міхалевіча да рашэння пакінуць пост генеральнага дырэктара СП «Аркадыя». З 2005 г. — антыкрызісны ўпраўляючы, акрэдытаваны Міністэрствам эканомікі [[Беларусь|РБ]]. У 2007—2008 гг. — юрысконсульт Асацыяцыі інвалідаў вайны ў [[Афганістан]]е. У 2008—2010 гг. — юрыст Беларускага незалежнага прафсаюза. З 2010 года — дырэктар Агенцтва перакладаў і юрыдычных паслуг. У маі 2013 абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Партыі і палітычныя рухі ў посткамуністычнай трансфармацыі» ў Польскай акадэміі навук<ref>http://www.profi-forex.by/news/entry5000019256.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150215055519/http://www.profi-forex.by/news/entry5000019256.html |date=15 лютага 2015 }} На какую тему писал Алесь Михалевич докторскую диссертацию?</ref> і быў зацверджаны ў званні доктара паліталогіі.<ref>http://naviny.by/rubrics/society/2013/05/11/ic_news_116_416493 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160502071053/http://naviny.by/rubrics/society/2013/05/11/ic_news_116_416493/ |date=2 мая 2016 }} Алесь Михалевич защитил докторскую в Польше</ref> З 2018 года — першы намеснік старшыні грамадскага аб’яднання [[За Свабоду (рух)|Рух «За Свабоду»]]. У верасні 2020 года ўвайшоў у пашыраны склад [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнага савета беларускай апазіцыі]]. У 2023 годзе Міхалевіч увайшоў у абноўленую Каардынацыйную раду.<ref>[https://belsat.eu/news/15-03-2023-shto-takoe-kaardynatsyjnaya-rada-hto-yae-vybirau-i-kim-yana-kirue Што такое Каардынацыйная рада, хто яе выбіраў і кім яна кіруе?]</ref> == Палітычная дзейнасць == У 2004—2008 гг. — намеснік старшыні [[Партыя БНФ|партыі БНФ]]. Пасля вылучэння на пост старшыні партыі ў 2008 г. і прапановы праграмы па яе рэфармаванні выключаны з арганізацыі за публічную крытыку кіраўніцтва<ref>[http://gazetaby.com/index.php?sn_nid=13507&sn_cat=35 Інтэрв’ю газеце «Салідарнасць»]</ref>. З 2003 па 2007 гг. — дэпутат [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкага раённага]] савета [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], каардынатар Асамблеі дэпутатаў мясцовых саветаў. У той жа час — выдавец газеты «Рэгіён» (г. [[Мар’іна Горка]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]), ініцыятар шэрагу рашэнняў па пашырэнні паўнамоцтваў органаў мясцовага самакіравання. 24 жніўня 2010 г. узначаліў аб’яднанне «За мадэрнізацыю», пасля перарэгістраванае ў Чэхіі як «Асацыяцыя за мадэрнізацыю».<ref>http://belapan.com/archive/2010/08/24/406235/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160406140843/http://belapan.com/archive/2010/08/24/406235 |date=6 красавіка 2016 }} Претендент на пост президента Беларуси Алесь Михалевич возглавил союз «За модернизацию»</ref> === Прэзідэнцкія выбары 2010 года === 27 студзеня 2010 года публічна абвясціў аб пачатку сваёй кампаніі па вылучэнні на пост [[Прэзідэнт Беларусі|прэзідэнта Беларусі]] як незалежны кандыдат. 27 мая 2010 года Міхалевіч прадставіў тэзісы сваёй перадвыбарнай праграмы «Беларусь: стратэгія эвалюцыі». Праграма ўключала ў сябе тры асноўных падзелы: эканамічны рост, эфектыўная дзяржава і актыўнае грамадства.<ref>https://news.tut.by/politics/171533.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160309075301/http://news.tut.by/politics/171533.html |date=9 сакавіка 2016 }} Михалевич представил тезисы предвыборной программы</ref> 27 верасня 2010 года ў [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|Цэнтральнай Выбарчай Камісіі]] [[Беларусь|РБ]] была зарэгістраваная ініцыятыўная група па вылучэнні Міхалевіча ў прэзідэнты. Колькасць ініцыятыўнай групы палітыка склала 1795 чалавек.<ref>https://web.archive.org/web/20110706163957/http://www.rec.gov.by/pdf/prb2010/6.pdf</ref> 25 кастрычніка ініцыятыўная група пераадолела рубеж у 100 000 подпісаў, неабходных для рэгістрацыі кандыдатам у прэзідэнты.<ref>https://news.tut.by/politics/201382.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133619/http://news.tut.by/politics/201382.html |date=4 сакавіка 2016 }} Алесь Михалевич собрал 100 тысяч подписей</ref> Выніковая колькасць сабраных подпісаў склала 120 531, з якіх ЦВК было прынята 111 399.<ref>http://belapan.com/archive/2010/11/18/427536/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305204346/http://belapan.com/archive/2010/11/18/427536/ |date=5 сакавіка 2016 }} Кандидатами в президенты Беларуси зарегистрированы 10 человек</ref> 18 лістапада Міхалевіч быў зарэгістраваны кандыдатам у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|выбарах 2010 года]].<ref>http://www.interfax.by/news/belarus/1083122{{Недаступная спасылка}} ЦИК Беларуси зарегистрировал А.Михалевича кандидатом в президенты</ref> Згодна з выніковымі звесткамі ЦВК, Міхалевіч атрымаў падтрымку 1,02 % усіх выбаршчыкаў, што амаль у два разы меншая за колькасць людзей, якія падпісаліся ў падтрымку яго вылучэння.<ref>http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB-sved21.pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160503230013/http://www.rec.gov.by/sites/default/files/pdf/Elections-PRB-sved21.pdf |date=3 мая 2016 }} СВЕДЕНИЯ о результатах голосования по выборам Президента Республики Беларусь 19 декабря 2010 года</ref> Афіцыйныя вынікі галасавання не былі прызнаныя назіральнікамі [[Арганізацыя па бяспецы і супрацоўніцтве ў Еўропе|АБСЕ]]<ref>http://www.dw.com/ru/%D0%BE%D0%B1%D1%81%D0%B5-%D0%BD%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D1%82-%D0%B2%D1%8B%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%8B-%D0%B2-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%BE%D1%82%D0%B2%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%82%D0%B2%D1%83%D1%8E%D1%89%D0%B8%D0%BC%D0%B8-%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BC/a-6361790</ref>, [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім саюзам]]<ref>http://www.consilium.europa.eu/uedocs/cms_data/docs/pressdata/EN/foraff/118650.pdf</ref>, [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref>http://naviny.by/rubrics/politic/2010/12/21/ic_news_112_357776 США не признали итоги выборов в Беларуси и требуют освобождения задержанных</ref>, а таксама выклікалі крытыку з боку [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]]<ref>http://bdg.by/news/politics/13452.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130407052229/http://bdg.by/news/politics/13452.html |date=7 красавіка 2013 }} ООН настаивает на освобождении политзаключенных</ref>. Праз некалькі дзён пасля выбараў, у эфіры Першага канала расійскага тэлебачання быў паказаны ролік, зроблены схаванай камерай на 48 выбарчым участку [[Мінск]]а. У роліку член выбарчай камісіі некалькі разоў удакладняе ў калег, куды класці бюлетэнь з голасам за Міхалевіча, пры тым, што паводле афіцыйных дадзеных, на гэтым участку за яго ніхто не прагаласаваў.<ref>https://www.1tv.ru/news/2010-12-24/135836-belorusskiy_tsentrizbirkom_ofitsialno_ob_yavil_o_pobede_aleksandra_lukashenko</ref> == Храналогія пераследу == Затрыманы 19 снежня 2010 г.у [[Мінск]]у за ўдзел у мітынгу супраць вынікаў прэзідэнцкіх [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|выбараў 19 снежня 2010 г.]] Змешчаны у СІЗА [[КДБ Беларусі|КДБ]]. Правёў у следчым ізалятары КДБ каля двух месяцаў, абвінавачваўся па крымінальнай справе «арганізацыя масавых беспарадкаў» артыкул 293 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК]] РБ.<ref>http://naviny.by/rubrics/society/2011/01/06/ic_news_116_358792 Число обвиняемых в массовых беспорядках 19 декабря выросло до 25 человек</ref> 11 студзеня 2011 года [[Amnesty International]] прызнала Міхалевіча вязнем сумлення.<ref>{{Cite web|date=2011-01-11|title=БЕЛАРУСЬ ПРИЗЫВАЮТ ОСВОБОДИТЬ УЗНИКОВ СОВЕСТИ, ЗАДЕРЖАННЫХ В СВЯЗИ С ПРОТЕСТАМИ ПОСЛЕ ВЫБОРОВ|url=https://amnesty.org.ru/node/1677/|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120108215017/https://amnesty.org.ru/node/1677/|archivedate=2012-01-08|accessdate=2021-03-08|publisher=[[Amnesty International]]|language=ru}}</ref> Пасля вызвалення з СІЗА пад падпіску аб нявыездзе Міхалевіч правёў прэс-канферэнцыю, на якой паведаміў, што ўмовай ягонага вызвалення стала дадзенае пад катаваннямі згода на наступнае супрацоўніцтва са спецслужбамі<ref>http://nashaniva.by/?c=ar&i=155990</ref>. У ходзе выступлення, Міхалевіч заявіў пра разрыў гэтай дамовы і пра намер праінфармаваць Камітэт супраць катаванняў [[ААН]] пра абставіны свайго затрымання і знаходжання ў следчым ізалятары [[КДБ Беларусі|КДБ]].<ref>http://www.belmarket.by/ales-mihalevich-razorval-soglashenie-s-kgb-i-budet-obrashchatsya-v-komitet-protiv-pytok-oon</ref> У сакавіку 2011 года Міхалевіч тайна выехаў з [[Беларусь|Беларусі]], растлумачыўшы гэта пагрозай «рэальнай фізічнай расправы», і праз некалькі тыдняў атрымаў палітычны прытулак у [[Чэхія|Чэхіі]]. 23 сакавіка 2011 года Міхалевіч атрымаў палітычны прытулак у Чэхіі.<ref>http://www.belmarket.by/ales-mihalevich-poluchil-politicheskoe-ubezhishche-v-chehii Алесь Михалевич получил политическое убежище в Чехии</ref> У адказ беларуская пракуратура абвясціла Міхалевіча ў міжнародны вышук па лініі Інтэрпола, які цэнтральны офіс арганізацыі ў выніку адмовіўся выконваць як палітычна матываваны.<ref>https://telegraf.by/2012/07/mihalevicha-isklyuchili-iz-centralnoi-bazi-interpola Михалевича исключили из центральной базы Интерпола</ref> У эміграцыі Міхалевіч заняўся акадэмічнай дзейнасцю і інфармаваннем міжнароднай супольнасці аб становішчы палітвязняў у Беларусі. Вядома, што ён выступіў з лекцыямі па палітычнай сітуацыі ва Усходняй Еўропе ў шэрагу паўночнаамерыканскіх і заходнееўрапейскіх вышэйшых навучальных устаноў, у прыватнасці, ва ўніверсітэтах [[Таронта]], [[Нью-Ёрк]]а, [[Манрэаль|Манрэаля]], [[Маастрыхт]]а, [[Прага|Прагі]] і іншых гарадоў.<ref>http://www.newswire.ca/news-releases/media-advisory---exiled-belarusian-presidential-candidate-ales-michalevic-to-visit-toronto-509145131.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180723152523/https://www.newswire.ca/news-releases/media-advisory---exiled-belarusian-presidential-candidate-ales-michalevic-to-visit-toronto-509145131.html |date=23 ліпеня 2018 }}</ref><ref>http://mikhalevich.livejournal.com/29691.html</ref> У кастрычніку 2014 года Міхалевіч звярнуўся з просьбай аднавіць яго сяброўства ў партыі [[Партыя БНФ|БНФ]] у адмысловым лісце да дэлегатаў партыйнага з’езду. Нягледзячы на супраціў старшыні партыі [[Аляксей Янукевіч|Аляксея Янукевіча]], з’езд большасцю галасоў прагаласаваў за задавальненне дадзенага запыту.<ref>https://news.tut.by/politics/419202.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141016131254/http://news.tut.by/politics/419202.html |date=16 кастрычніка 2014 }} Экс-кандидата в президенты Алеся Михалевича восстановили в Партии БНФ</ref> === Вяртанне ў Беларусь === 8.09.2015 вярнуўся ў Беларусь з вымушанай эміграцыі<ref>http://nashaniva.by/?c=ar&i=156059</ref>. Алесь Міхалевіч вярнуўся ў Беларусь, нягледзячы на свой статус абвінавачанага па справе аб масавых беспарадках, выехаўшы ў [[Мінск]] на прамым цягніку з [[Вільнюс|Вільні]]. У ходзе праходжання пашпартнага кантролю на станцыі [[Гудагай (вёска)|Гудагай]] Міхалевіч быў затрыманы беларускімі памежнікамі як асоба, якая знаходзіцца ў нацыянальным вышуку, аднак праз некалькі гадзін быў адпушчаны пад падпіску аб нявыездзе з абавязацельствам з’явіцца на допыт у [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт]].<ref>http://www.bbc.com/russian/international/2015/09/150908_belarus_opposition_mikhalevich_return Экс-кандидат в президенты Белоруссии вернулся домой в статусе обвиняемого</ref> Каментуючы прычыны вяртання з палітычнай эміграцыі, Міхалевіч паведаміў пра сваё жаданне ўз'яднацца з сям’ёй і нагадаў, што даўно абяцаў вярнуцца ў Беларусь пры ўмове вызвалення ўсіх беларускіх палітвязняў.<ref>http://www.newsru.com/world/08sep2015/ales.html В Белоруссии задержали бывшего кандидата в президенты при попытке вернуться на родину</ref> Па прыбыцці ў [[Мінск]] Міхалевіч падаў хадайніцтва аб спыненні ў дачыненні да яго крымінальнай справы, у чым яму было адмоўлена. Такім чынам, ён застаецца адзіным абвінавачаным па справе аб арганізацыі масавых беспарадкаў у ноч пасля прэзідэнцкіх выбараў 19 снежня 2010 года.<ref>http://belsat.eu/ru/news/ugolovnoe-delo-protiv-alesya-mihalevicha-priostanovili/ Уголовное дело против Алеся Михалевича приостановили</ref> == Асабістае == Алесь Міхалевіч з юнацтва захапляецца рок-музыкай ([[The Beatles]], The Doors, Deep Purple; «[[ДДТ (рок-гурт)|ДДТ]]»; «[[N.R.M.|Н. Р. М.]]», «Крама», «Нейра Дзюбель») і гістарычнай літаратурай. Гуляе ў сквош і настольны тэніс. Акрамя родных беларускай і рускай, таксама вольна ведае польскую і англійскую мовы, вывучае нямецкую. Радавы запасу УС РБ (не праходзіў тэрміновую службу па прычыне блізарукасці сярэдняй ступені). Быў жанаты (з 26 жніўня 1999 года па 4 лістапада 2022 года<ref>[https://mikhalevich.livejournal.com/44836.html Персанальны блог Алеся Міхалевіча: "Развод :("]</ref>), бацька дзвюх дочак. Былая жонка — Мілана, настаўніца англійскай мовы. Дочкі — Леся (нар. 2000) і Алёна (нар. 2009). {{зноскі}} == Літаратура == * Palitviazni.info — 2013. — С. 182 * ''Тамковіч А.'' Супраць плыні. — 2011. — С. 65-76 * ''Тамковіч А.'' Жыццё пасля кратаў. -− 2013. — С. 157—162 — ISBN 978-985-6025-25-2  * За права на выбар. Партрэты асуджаных. Плошча-2010. / Рэд. А.Лапцёнак.— Праваабарончы цэнтр «Вясна» / —Вільнюс: Gudas, 2011. — 142 c. — (ст.128-129). == Спасылкі == * [http://michalevic.org/ Афіцыйны сайт Аляксея Міхалевіча] * {{lj-user|michalevic}} * [http://election.in-by.net/bel/%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%BC%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87/index.html Старонка Алеся Міхалевіча на праекце election.in-by.net] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100901162621/http://election.in-by.net/bel/%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%8C_%D0%BC%D1%96%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%B2%D1%96%D1%87/index.html |date=1 верасня 2010 }} * [http://www.oboz.by/articles/detail.php?article=1676 Інтэрв’ю газеце «Обозреватель»]{{Недаступная спасылка}} * [http://vyhledavac.cak.cz/Contact/Details/404f6f5f-f8fa-e911-80e2-00155d040b29 Алесь Міхалевіч мае адвакацкую ліцэнзію ў Чэхіі http://vyhledavac.cak.cz/Contact/Details/404f6f5f-f8fa-e911-80e2-00155d040b29] {{Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі на выбарах 2010 года}} {{DEFAULTSORT:Міхалевіч Алесь}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Беларускага гуманітарнага ліцэя імя Якуба Коласа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі юрыдычнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Кандыдаты ў прэзідэнты Беларусі (2010)]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя вязнямі сумлення арганізацыяй Amnesty International у Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітычныя эмігранты]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў Чэхію з Беларусі]] [[Катэгорыя:Вязні сумлення]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Пухавіцкага раённага Савета дэпутатаў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты мясцовых саветаў Беларусі 24-га склікання]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 2qwlbmx52idbba044kho985mhtswdeh 0 54463 5143603 4864372 2026-05-19T17:10:29Z Pabojnia 135280 афармленне 5143603 wikitext text/x-wiki {{Традыцыйныя рэлігіі}} '''Язы́чніцтва'''<ref name="БЭ">Назвы '''язычніцтва''' і '''паганства''' паводле БЭ ў 18 тамах. Т.18, Мн., 2002, С.247</ref> (ад [[Царкоўнаславянская мова|царк.-слав.]] «языцы» — чужаземцы, народы) — агульны тэрмін для абазначэння старажытных вераванняў і [[Рэлігійны культ|культаў]], якія існавалі да ўзнікнення і пашырэння «вышэйшых» [[монатэізм|монатэістычных]] рэлігій ([[будызм]], [[хрысціянства]], [[іслам]]). Іншая назва — '''паганства'''<ref name="БЭ"/> (ад {{lang-la|paganus}} — язычнік). Сутнасць язычніцкіх культаў заключалася ў магічным уздзеянні на [[прырода|прыроду]]. У большай ці меншай ступені захоўвалася ў духоўнай культуры многіх народаў нават пасля прыняцця адной з сусветнай рэлігій, што было звязана з захаваннем традыцый у сферы працоўнай дзейнасці, штодзённых паводзін, а таксама з непаўнатой ведаў чалавека аб прыродных і сацыяльных з’явах, немагчымасцю поўнасцю падначаліць сабе сілы прыроды. Для язычніцтва характэрны вера ў шматлікіх багоў і бажэстваў ([[політэізм]]); абагаўленне розных прыродных сіл і стыхій ([[пантэізм]]); перакананне ў рэальным існаванні [[душа|душы]], добрых і злых [[дух]]аў ([[анімізм]]); надзяленне чалавечымі рысамі і якасцямі прыродных з’яў, багоў, міфічных істот ([[антрапамарфізм]]); вера ў цудадзейную сілу асобных матэрыяльных прадметаў (фетышызм); уяўленні аб звышнатуральнай роднасці паміж людзьмі і пэўным відам [[жывёлы|жывёл]], [[расліны|раслін]] ([[татэмізм]]); магічныя дзеянні; [[культ продкаў]]. Прыхільнікі язычніцтва — язычнікі (паганцы) — прыносілі разнастайныя ахвярапрынашэнні (часцей прадукты харчавання, расліны, радзей — жывёл і нават людзей) шматлікім божаствам, пакланяліся духам рэк, азёр, лясоў, асобных жывёл, а таксама дрэвам, камяням, крыніцам і г.д. Найбольш паважаныя язычніцкія багі славянскіх плямёнаў — [[Пярун]] (бог грому і маланкі), [[Вялес]] (бог жывёлагадоўлі), [[Сварог]] (бог неба) і яго сын [[Даждзьбог]] (бог сонца). Язычніцкія культавыя збудаванні называліся [[капішча]]мі (свяцілішчамі). У цэнтры капішчаў знаходзіліся драўляныя ці каменныя [[ідал]]ы, каля якіх праводзіліся святкаванні, выконваліся рытуальныя дзеянні. [[Файл:Ivankupala.jpg|thumb|left|Г. Семірадскі. Ноч на Івана Купалу (каля 1880)]] У [[Беларусь|Беларусі]] з канца [[10 стагоддзе|Х]]-[[11 стагоддзе|ХІ]] ст. язычніцтва пачало паступова выцясняцца хрысціянствам. Працяглы час тут захоўвалася своеасаблівае «двухвер’е», калі адначасова існавалі дзве найбольш уплывовыя рэлігійныя практыкі — язычніцтва і хрысціянства. Старажытнае язычніцкае паходжанне маюць многія беларускія народныя святы, абрады, звычаі — [[Купалле]], [[Каляды]], [[Дзяды]], [[Радаўніца]], [[трызна]], «[[гуканне вясны]]», [[Ваджэнне куста|ваджэнне «куста»]], [[Пахаванне стралы|пахаванне «стралы»]] і інш. У сучасным беларускім грамадстве для свядомасці часткі насельніцтва (найперш для вясковых жыхароў пажылога ўзросту) характэрны рэлігійныя прымхі, якія захоўваюць у сабе сляды язычніцтва на ўзроўні народных святаў, абрадаў і звычаяў (напр., язычніцкімі па свайму паходжанню з’яўляюцца многія [[замовы]], варажба, асобныя народныя святы, абрады і інш.{{крыніца?}}). Рэшткі язычніцтва захоўваюцца ў выглядзе выкарыстання асобнымі людзьмі разнастайных замоў (загавораў, шэптаў), добразычлівых ці зламысных пажаданняў (праклёнаў), засцерагальных слоў і выказванняў (накшталт «Чур мяне»), у распаўсюджаных забабонах (тыпу «чорнага ката», «чортавай дзюжыны»), распаўсюджаных звычках адцурання ад усяго злога, дрэннага (пляваць тройчы праз левае плячо, прыгаворваць «цьфу, цьфу, цьфу» і г.д.). Яшчэ і цяпер асобныя жыхары Беларусі выкарыстоўваюць абрады лячэбнай [[магія|магіі]] (знахарства), пакланяюцца асобным камяням, дрэвам, крыніцам і да т.п. == Гл. таксама == * [[Політэізм]] * [[Ідалапаклонства]] * [[Анімізм]] * [[Татэмізм]] * [[Шаманізм]] * [[Неапаганства]] * [[Славянская міфалогія]] {{зноскі}} == Літаратура == * Энцыклапедычны слоўнік рэлігійнай лексікі беларускай мовы / У. М. Завальнюк, М. Р. Прыгодзіч, В. К. Раманцэвіч. — [[Мінск]], Изд-во Гревцова, [[2013]]. — 808 с. ISBN 978-985-6954-73-6. С. 789. * Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. [[Эдуард Станіслававіч Дубянецкі|Э. Дубянецкі]]. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя, 2003. ISBN 985-11-0277-6 {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэлігіі]] [[Катэгорыя:Язычніцтва| ]] tnlmu28nj4gxjmnuzzxutkw2r0fa8iw 0 56856 5143656 4840820 2026-05-19T18:06:17Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Смоленск_РВЗ-6М2_№_110.jpg|Смоленск_РВЗ-6М2_№_110.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]]. 5143656 wikitext text/x-wiki {{Трамвайная сістэма | назва = Смаленскі трамвай | выява = Zadneprovskiy rayon, Smolensk, Smolenskaya oblast', Russia - panoramio (2).jpg | шырыня = | краіна = {{RUS}} | горад = Смаленск | тып сістэмы = пасажырская | дата адкрыцця = [[20 кастрычніка]] [[1901]] | дата закрыцця = | кол-ць маршрутаў = 4 | кол-ць маршрутаў у перыяд макс. развіцця = 14 | даўжыня кант. сеткі = | даўжыня кант. сеткі ў перыяд макс. развіцця = | даўжыня маршрутаў = 41,275 км | даўжыня маршрутаў у перыяд макс. развіцця = | кол-ць трам. паркаў = 1 | кол-ць трам. паркаў у перыяд макс. развіцця = 1 | кол-ць трамваяў = 81 пасажырскі, 7 службовых, 1 музейны | кол-ць трамваяў у перыяд макс. развіцця = | тыпы = [[71-605]], [[71-608]], [[71-619]], [[71-623]], [[ЛМ-93]], [[ЛМ-99]], [[АКСМ-62103]] | каляіна = 1524 | тып сілкавання = электрычны ад паветранага кантактнага провада | напруга = 550 [[Вольт|В]] | вышыня = | самы доўгі маршрут = | самы доўгі маршрут за ўсю гісторыю = | пасажырапаток за дзень = | пасажырапаток за год = | эксплуатант = Смаленскае муніцыпальнае унітарнае трамвайна-тралейбуснае прадпрыемства | сайт = | Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Смаленскі трамвай''' — трамвайная сістэма горада [[Смаленск]]а. Эксплуатацыяй займаецца Смаленскае муніцыпальнае ўнітарнае трамвайна-тралейбуснае прадпрыемства (СМУ ТТП). [[Файл:Смоленск tram map 2021-07.svg|міні]] Рух быў адкрыты [[20 кастрычніка]] [[1901]] г. і два разы спыняўся: з 1919 па 1922 з-за грамадзянскай вайны і з 15 ліпеня 1941 да 6 лістапада 1947 г. з-за Вялікай Айчыннай вайны. У сярэдзіне 1990-х гадоў у трамвайнай сетцы дзейнічала да 14 маршрутаў, да нядаўняга часу яны знаходзіліся ў вартым жалю стане. Да канца 2011 года закуплена 19 новых нізкападлогавых вагонаў [[Усць-Катаўскі вагонабудаўнічы завод|Усць-Катаўскага завода]], выкананы рамонт шэрагу ўчасткаў трамвайнага палатна. Па стане на 2020 год у Смаленску дзейнічае 2 маршруты трамвая, якія абслугоўваюць 69 вагонаў. == Гісторыя == 26 сакавіка 1898 года Пастановай Смаленскай гарадской Думы будаўніцтва электрычнай станцыі для асвятлення і электрычнай чыгункі было прадастаўлена на канцэсійных правах [[Уніон (кампанія)|Электрычнаму таварыству «Уніон»]]. Смаленская гарадская ўправа адвяла ўчастак для будаўніцтва трамвайнага кіравання на левым беразе [[Дняпро|Дняпра]], за [[Смаленская крэпасць|крапасной сцяной]], ніжэйшай за Армянскую вуліцу (цяпер вуліца Собалева). Неабходна было пабудаваць электрастанцыю, трамвайнае дэпо, усталяваць рэйкі, апоры, падвесіць кантактны провад, устанавіць стрэлачныя пераводы, перапланаваць шэраг вуліц, па якіх пройдзе трамвай, зрабіць праходы ў крапасной сцяне каля Мікольскай і Малахоўскай веж. Будаўнічыя працы вяліся дастаткова хутка. Рабочых набіралі па ўсёй Расіі. Работы вяліся адначасова на ўсіх аб’ектах з раніцы да позняга вечара, а плацілі ўсяго 65 капеек у дзень. За гэты перыяд у Смаленску было пабудавана два ўчасткі трамвайных пуцей. Даўжыня трамвайнага аднакалейнага шляху склала 6 вёрст, або 6,39 км. Вагоны фірмы «Уніон» былі недасканалыя. Гэта быў маленькі вагончык на 30 пасажыраў, які хадзіў па вузкакалейным шляху чоўнавым спосабам. Для трамвайных вагонаў таварыства пабудавала дэпо на 5 вагонаў і 2 месцы для бягучага рамонту. Працы вяліся хутка, з сакавіка 1898 па жнівень 1901 года. Трамвайны рух быў адкрыты 7 (20) кастрычніка 1901 года. [[Файл:Tram accident in Smolensk, 1910 2.jpg|міні|злева|Аварыя трамвая ў 1910 годзе]] З адкрыццём трамвайнага руху былі пракладзены рэйкі вакол паўночнага і заходняга боку [[Сад Бланье|парка Бланье]]. Трамвайныя шляхі праходзілі па Пушкінскай вуліцы (цяпер вул. Леніна) паміж садам і будынкамі прысутных месцаў і паварочвалі на Іллінскую вуліцу (цяпер вул. Кастрычніцкай рэвалюцыі), і далей ішлі праз губернатарскую пралом на Энгельгардтаўскую вуліцу (цяпер вул. Дзяржынскага). З першага дня працы вагоны курсіравалі па двух маршрутах: «Вакзал» — «Мікольская брама» («Афіцэрская слабада») і «Вакзал» — «Губернатарская пралом». Першае дэпо трамвая з моманту адкрыцця і да 1960-х гадоў знаходзілася на левым беразе Дняпра. З 1 кастрычніка 1903 года пачаўся рух трамваяў па [[Плошча Перамогі (Смаленск)|Малахоўскай плошчы]], для чаго была ўладкована арка ў крапасной сцяне. Апошні трамвай з плошчы адыходзіў а 9-й гадзіне вечара. На падставе Пастановы гарадской Думы ад 31 кастрычніка 1903 гады кошт праезду быў ўсталяваны ў памеры 5 капеек з кожнага чалавека за адзін перагон, акрамя чыноў паліцыі. Вучні ў навучальных установах, калі яны ў форменнай вопратцы або з устаноўленымі для гэтых устаноў знакамі, плацілі за кожны перагон па 3 капейкі. Таму плата ў 5 капеек была высокай і рабіла трамвай зусім не масавым і дэмакратычным відам транспарту. Акрамя таго, «зайцам», без білета, праехаць было немагчыма, бо ў кожным вагоне працаваў кандуктар. Горад быў невялікі, трамваі былі не вельмі перапоўненыя і «штурмам» не браліся. Праца вагонаважатых і кандуктараў была цяжкай, бо пляцоўкі былі адкрытымі, у восеньскую і зімовую сцюжу было холадна. Да 1914 года ў Смаленскім трамваі працавалі толькі мужчыны, а калі пачалася [[Першая сусветная вайна|вайна]] і мужчын сталі прызываць у царскую армію, на працу пачалі прымаць жанчын. Першая жанчына-кіроўца трамвая, прынятая на працу ў 1914 году, — Баненкова Алімпіяда Іванаўна — прапрацавала ў Смаленскім трамваі больш 40 гадоў. Першыя кіроўцы трамвая: Аляксей Міхайлавіч Халсціннікаў, Андрэй Данілавіч Хведчэня, Фёдар Андрэевіч Купрэеў, старшы майстар дэпо Аляксей Іванавіч Дзям’янаў, кандуктар Ірына Прохараўна Халсціннікава — унеслі вялікі ўклад у развіццё Смаленскага трамвая. У 1922 годзе прыступілі да аднаўлення трамвая і ў 1923 годзе быў запушчаны рух па асноўнай лініі Вакзал — Чырвонаармейская слабада. Інфармацыя аб рабоце трамвая ў 1924—1925 гадах: працягласць пуці тая ж — 6,39 км, выпуск вагонаў на лінію — 6 адзінак, рэзерв вагонаў — 3 адзінкі, у рамонце — 5 адзінак. Сярэднясутачная працягласць работы вагона — 17,1 гадзіны, сярэдняя хуткасць руху — 9,5 км/гадз. У 1928 годзе была адноўлена лінія ў Слабаду Камінтэрна. У 1930-х гадах працягласць трамвайных ліній значна ўзрасла, на шматлікіх участках былі выкладзены другія шляхі. Па стане на 1936 год, мелася 22 вагоны, працягласць пуці складала 13 кіламетраў. Пасажырапаток у 1931 годзе склаў 10,7 мільёнаў чалавек (112,4 паездкі за год на аднаго жыхара). Пасля [[Другая сусветная вайна|вайны]], з прычыны моцных разбурэнняў у гаспадарцы і стандартызацыі было вырашана перашыць вузкую каляіну на шырокую. Адпаведна, былі закуплены новыя вагоны, старыя адстаўлены ад эксплуатацыі. Ужо ў 1944 годзе для адкрыцця руху на шырокай каляіне прыбылі 3 вагоны [[Х (трамвайны вагон)|Х]]+М. На працягу 1947-1950-х гадоў прыйшоў 21 вагон мадэлі [[Ф (трамвайны вагон)|Ф]] з [[Масква|Масквы]] і 5 [[МС (трамвайны вагон)|МС]] з [[Санкт-Пецярбург|Ленінграда]]. З лістапада 1951 года сталі паступаць масава [[МТВ-82]]. Прывезеныя з іншых гарадоў вагоны прабылі не так доўга ў эксплуатацыі: прычапныя М былі перададзены ў 1954 годзе ў іншы горад, МС былі спісаны ў 1957 годзе, да 1962 адмовіліся ад выкарыстання маскоўскіх Ф, дакладны год спісання вагонаў Х невядомы, але хутчэй за ўсё яны перасталі выходзіць на вуліцы Смаленска на пачатку 1960-х гадоў. Да 20.10.1951 працягласць трамвайных пуцей у аднакалейным вылічэнні склала 18,3 км. На ўсіх маршрутах працавалі 22 вагоны. У 1959 годзе пракладзены 2-гі шлях даўжынёй 4,4 км па пр. Гагарына. Штодня на лінію выходзіла каля 24—26 вагонаў. З 1956 па 1960 год перавезена 124,3 млн чал. Новае дэпо на 50 адзінак рухомага саставу будавалася некалькі гадоў і ўведзена ў 1963 годзе. У 1964 годзе вялося будаўніцтва лініі ў мікрараён Папоўка. Пазней лінія даўжынёй 7,7 км уведзена ў эксплуатацыю. На сярэдзіну 1960-х гадоў мелася 5 маршрутаў, прычым адзін з іх быў адкрыты зусім нядаўна і яшчэ адзін — № 4 — працягнуты пасля рэканструкцыі трамвайных шляхоў ад прып. Медгарадок да прып. клуба ВОС і прылады 2-х шляхоў да Рослаўскага кольца (4,6 км). Выпуск вагонаў да 1964 года быў 35 адзінак. З 1961 па 1965 год перавезена 168,8 млн чал. У 1966 годзе паступілі першыя рыжскія вагоны [[РВЗ-6]]. Аднак, яны былі дастаткова недапрацаванымі і прыносілі шмат праблем у эксплуатацыі ў параўнанні з МТВ-82. Дакладна вядома, што ў 1965 годзе ў Смаленск прыйшла 21 шт. ужываных шыракалобых МТВ-82. Ужо да пачатку сямідзесятых гадоў яны былі спісаны. Працягласць трамвайных шляхоў з 1960 па 1970-я гады ўзрасла з 19,4 км да 41,1 км. У тыя ж гады ўведзена бескандуктарнае абслугоўванне, як і ў іншых гарадах [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Кошт праезду — 3 кап. Адзіным тыпам вагонаў, якія выкарыстоўваліся ў 1970—1980-я гады, у Смаленску стаў РВЗ-6М2. У кастрычніку 1971 года ўведзена ў эксплуатацыю прыбудова дэпо з чатырма зачыненымі месцамі для агляду вагонаў. У 1972 годзе пабудаваны 4 км аднапутных шляхоў па вул. Нахімава і вул. Баграціёна. Працягласць эксплуатацыйных адзіночных шляхоў — 45,12 км, пасажырскіх — 41 км. Працягласць маршрутаў склала 87,3 км. У 1972 годзе атрымана 15 вагонаў, агульная ж колькасць трамваяў дасягнула 75 адзінак. У 1976 годзе было рэканструявана дэпо да 100 вагонаў, паступіла ў горад 27 вагонаў. Агульны лік вагонаў дасягнуў узроўня 91 адзінак. У 1977 годзе паступіла 37 трамваяў. У 1979 годзе адкрыта дыспетчарская на вул. Жалябава. У 1977—1979 гадах працягласць эксплуатацыйных аднапутных шляхоў склала 47,6 км. Працягласць маршрутаў была да 136,4 км. Ішла рэканструкцыя 14,6 км а.ш., капітальна рамантавалася 15 км трамвайных пуцей. [[Файл:Smolensk tram LM-93 228 (38877465290).jpg|міні|Трамваі ЛМ-93 у Смаленску. 2011 год]] У 1983 годзе была адкрыта лінія па вул. Рылянкова і к/ст «вул. П. Аляксеева» даўжынёй 3,2 км і адпаведна зменены маршрут трамвая № 5. Працягласць маршрутаў у тыя гады была каля 160,3 км, колькасць трамваяў — 107 адзінак РВЗ-6М2, шмат з іх пастаянна эксплуатаваліся счэпленымі парамі. Колькасць працоўнікаў прадпрыемства склала 659 чал., у тым ліку — 536 працоўных. За 10-ю пяцігодку перавезена 345,6 млн чал., Даход склаў 8&nbsp;979&nbsp;800&nbsp;000 руб. У 1989 годзе Смаленскі трамвай дасягнуў пікавай кропкі свайго развіцця — 6 лістапада была адкрыта лінія значнай працягласці, уздоўж вуліцы Маршала Яроменкі ад к/ст. «Авіязавод» да новай к/ст. «Сітнікі». У 1980-х гадах выпуск вагонаў на лінію складаў прыкладна 120 вагонаў РВЗ-6М2. У 1987—1989 гадах у Смаленск было пастаўлена каля 50-ці [[КТМ 5|71-605]], у 1990—1992 гадах — больш за 20-ці 71-605А. У сувязі з прыбыццём партыі 71-605 і 71-605А сталі паступова адмаўляцца ад эксплуатацыі зношаных часам і цяжкім профілем шляху (які ўласцівы гораду з прычыны ўзгорыстасці) РВЗ-6М2. У 1993—1994 гадах прыбылі 17 вагонаў [[71-608|71-608К]]. У 1995 годзе пастаўлена ўсяго толькі 2 вагоны 71-608КМ, у 1996 годзе — ні аднаго, у 1997 годзе — зноў толькі 2 вагоны 71-608КМ, у 1998 і 1999 гадах — адпаведна па 2 вагоны [[ЛМ-93]], у 2000 годзе — яшчэ 1, апошні 71-608КМ. У 1999—2000 годзе быў адстаўлены ад працы апошні РВЗ-6М2 з № 87, на якім доўгі час працавала найстарэйшы работнік парку Караткова А. М. У 2001 споўнілася 100 гадоў з адкрыцця трамвая ў Смаленску. Да гэтай падзеі закуплены 2 новых трамвая [[ЛМ-99]] і выпушчана кніга «Народны транспарт». 10 мая 2001 года была зачынена лінія на галоўнай магістралі горада — [[Вялікая Савецкая вуліца (Смаленск)|Вялікай Савецкай вуліцы]], і аднашляховая лінія на вуліцах Тухачэўскага і Ісакоўскага. [[Файл:Tram tracks in Smolensk 20060817 175.jpg|250px|міні|злева|Ліквідацыя трамвайнай лініі ў Смаленску. 2006 год]] [[Файл:Смоленский трамвай.jpg|міні|Трамвай АКСМ 62103 у Смаленску. 2022 год]] У 2009 годзе быў заменены 900-метровы адрэзак рэек на вул. Смальянінава. На 2009 год выпуск вагонаў на лінію склаў 57 адзінак. У якасці рашэння наспелых праблем было вырашана падняць праезд з 7 да 10 рублёў, што і зроблена ў лістападзе гэтага ж года (у верасні 2012 года плату за праезд паднялі да 12 рублёў, у красавіку 2014 года — да 14 рублёў). У рамонтны сезон 2010 года зроблены капітальны рамонт шляхоў на вуліцах Рылянкова, Румянцава, 25-га Верасня, тады як знос шляхоў у Задняпроўскім раёне і ў цэнтры, па вул. Мікалаева застаўся абдзелены ўвагай. У 2010 годзе ў рамках падрыхтоўкі да 1150-годдзя горада (2013) у трамвайным пытанні намеціліся станоўчыя змены. 30 жніўня 2010 года прыбыў першы з дзесяці закупленых новых паўнізкапольных трамваяў [[71-623]]. Да канца лістапада 2010 года ў Смаленску перавозяць пасажыраў ужо 10 трамваяў гэтага тыпу. З 13 кастрычніка 2010 года закрыўся рух трамваяў па праспекце Гагарына ад скрыжавання з вуліцай Нікалаева да кальца ля абласной бальніцы. У планах адміністрацыі горада кампенсаваць страты, адкрыўшы на гэтым адрэзку шляху [[Смаленскі тралейбус|тралейбусны рух]]. Праз два тыдні пасля закрыцця трамвайнага маршруту № 3 замест яго быў пушчаны аўтобусны маршрут № 50, што крыху разрадзіла абстаноўку на гэтым напрамку. У канцы снежня 2010 года пушчаны аўтобусны маршрут № 51, які часткова паўтарае ранейшы трамвайны маршрут № 1. Разам з гэтым скарацілася і колькасць трамваяў, якія ідуць у бок «Сітнікаў». У 2016 і 2018 гадах набыты 10 трамвайных вагонаў мадэлі [[71-608|71-608КМ]] і 20 вагонаў мадэлі [[71-619]] у Масквы. Па стане на 2023 год у Смаленску дзейнічае 4 трамвайныя маршруты, выпуск па буднях складае прыкладна 35 вагонаў. Кошт праезду з 1.01.2022 г. складае 25 рублёў пры аплаце гатоўкай і 23 рублі пры аплаце картай. У перыяд са снежня 2014 па верасень 2023 г. былі пакінутыя ад працы і пасля сталі донарамі запчастак вагоны [[71-623]], [[71-619]] і [[БКМ-62103|АКСМ 62103]]. Гэтыя вагоны не выходзяць на лінію і амаль усе разабраны. {{Трамвайныя сістэмы Расіі}} [[Катэгорыя:Трамвайныя сістэмы Еўропы]] [[Катэгорыя:Транспарт Смаленска|Трамвай]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1901 годзе]] [[Катэгорыя:1901 год у Смаленску|Трамвай]] cbpzc96u7jnopsy87qdmvm05xwhzqgz 0 61358 5143946 4824431 2026-05-20T10:22:24Z ~2026-30274-49 168435 5143946 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Разань |арыгінальная назва = {{lang-ru|Рязань}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat_of_Arms_of_Ryazan_large.png |сцяг = Flag_of_Ryazan_(Ryazan_oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city(509392)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Разанская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1301 |ранейшыя імёны = |статус з = 1095 |плошча = 234<ref>Рязанская энциклопедия, том 2 с.331</ref> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 130 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 520 509<ref name=census2024>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Сhisl_MO_01-01-2024.xlsx Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2024 г.]</ref> |год перапісу = 2024 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 4912 |паштовы індэкс = 390000-390048 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 62 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ryazan |сайт = http://www.admrzn.ru |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Разань''' ({{lang-ru|Рязань}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Разанская вобласць|Разанскай вобласці]]. Уваходзіць у трыццатку найбуйнейшых гарадоў Расіі. Насельніцтва — 520.509 чалавек (2024). Горад размешчаны на высокім правым беразе [[Ака|Акі]], пры ўпадзенні ў яе ракі Трубеж. Галоўны гістарычны, культурны, эканамічны, палітычны і прамысловы цэнтр Разанскай вобласці. Буйны чыгуначны, аўтамабільны і водны вузел. Аэрапорты Дзягілева, Турлатава. Гарыць ня горш за Туапсэ. == Адукацыя і культура == * [[Разанскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] * [[Разанскі дзяржаўны ўніверсітэт імя С. А. Ясеніна]] == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Яўген Міхайлавіч Бабосаў]] (нар. 1931) — беларускі [[філосаф]], [[сацыёлаг]], [[палітолаг]] і [[культуролаг]]. * [[Алена Мікалаеўна Даніловіч]] (1906—1957) — беларуская і руская актрыса. * [[Павел Уладзіміравіч Злобін]] (1882—1930) — рускі [[палітычны дзеяч]]. * [[Еўпацій Калаўрат]] (1200—1238) — разанскі [[баярын]], [[ваявода]] і багатыр. * [[Лідзія Ільінічна Сцяпанава]] (1899—1962) — [[рэжысёр]] [[Дакументальнае кіно|дакументальнага кіно]]. * [[Іван Пятровіч Паўлаў]] (1849—1936) — лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]]. * [[Алена Ясеніна]] (нар. 1987) — расійская эстрадная спявачка, паэтэса. * [[Віталь Міхайлавіч Пархімовіч]] (1943—1995) — беларускі [[спартсмен]] і [[трэнер]] ([[стралковы спорт]], [[стральба кулявая]]), заслужаны майстар спорту СССР. == Ганаровыя грамадзяне == * [[Канстанцін Мікалаевіч Меярэвіч]] (1996) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ryazan}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13}} * {{крыніцы/ГНР (2008)|Ряза́нь|382}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Ряза́нь|405}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Ряза́нь|360}} {{Гарады Разанскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці]] [[Катэгорыя:Разань| ]] 4tkl4ca4fw2ndfnuzsm40elbxe0ts0n 5143953 5143946 2026-05-20T10:28:22Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-30274-49|~2026-30274-49]]) і адноўлена версія 4824431, зробленая 188.163.116.165 5143953 wikitext text/x-wiki {{НП |статус = Горад |беларуская назва = Разань |арыгінальная назва = {{lang-ru|Рязань}} |падначаленне = |краіна = Расія |герб = Coat_of_Arms_of_Ryazan_large.png |сцяг = Flag_of_Ryazan_(Ryazan_oblast).png |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 54|lat_min = 37|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 39|lon_min = 43|lon_sec = |CoordAddon = type:city(509392)_region:RU |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Разанская вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1301 |ранейшыя імёны = |статус з = 1095 |плошча = 234<ref>Рязанская энциклопедия, том 2 с.331</ref> |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = 130 |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 520 509<ref name=census2024>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Сhisl_MO_01-01-2024.xlsx Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2024 г.]</ref> |год перапісу = 2024 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = 4912 |паштовы індэкс = 390000-390048 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 62 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Ryazan |сайт = http://www.admrzn.ru |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Разань''' ({{lang-ru|Рязань}}) — горад у [[Расія|Расіі]], адміністрацыйны цэнтр [[Разанская вобласць|Разанскай вобласці]]. Уваходзіць у трыццатку найбуйнейшых гарадоў Расіі. Насельніцтва — 520.509 чалавек (2024). Горад размешчаны на высокім правым беразе [[Ака|Акі]], пры ўпадзенні ў яе ракі Трубеж. Галоўны гістарычны, культурны, эканамічны, палітычны і прамысловы цэнтр Разанскай вобласці. Буйны чыгуначны, аўтамабільны і водны вузел. Аэрапорты Дзягілева, Турлатава. == Адукацыя і культура == * [[Разанскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] * [[Разанскі дзяржаўны ўніверсітэт імя С. А. Ясеніна]] == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Вядомыя асобы == * [[Яўген Міхайлавіч Бабосаў]] (нар. 1931) — беларускі [[філосаф]], [[сацыёлаг]], [[палітолаг]] і [[культуролаг]]. * [[Алена Мікалаеўна Даніловіч]] (1906—1957) — беларуская і руская актрыса. * [[Павел Уладзіміравіч Злобін]] (1882—1930) — рускі [[палітычны дзеяч]]. * [[Еўпацій Калаўрат]] (1200—1238) — разанскі [[баярын]], [[ваявода]] і багатыр. * [[Лідзія Ільінічна Сцяпанава]] (1899—1962) — [[рэжысёр]] [[Дакументальнае кіно|дакументальнага кіно]]. * [[Іван Пятровіч Паўлаў]] (1849—1936) — лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па фізіялогіі і медыцыне|Нобелеўскай прэміі па фізіялогіі і медыцыне]]. * [[Алена Ясеніна]] (нар. 1987) — расійская эстрадная спявачка, паэтэса. * [[Віталь Міхайлавіч Пархімовіч]] (1943—1995) — беларускі [[спартсмен]] і [[трэнер]] ([[стралковы спорт]], [[стральба кулявая]]), заслужаны майстар спорту СССР. == Ганаровыя грамадзяне == * [[Канстанцін Мікалаевіч Меярэвіч]] (1996) {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Ryazan}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13}} * {{крыніцы/ГНР (2008)|Ряза́нь|382}} * {{крыніцы/ГЭС (1989)|Ряза́нь|405}} * {{крыніцы/ГНМ (2002)|Ряза́нь|360}} {{Гарады Разанскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Разанскай вобласці]] [[Катэгорыя:Разань| ]] kabqc94e6xhdv07zk32wyospsm1f2nx 0 64568 5143533 4469063 2026-05-19T15:31:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143533 wikitext text/x-wiki {{Асоба |імя = Яльмар Рысер-Ларсен |арыгінал імя = Hjalmar Riiser-Larsen |выява = Bundesarchiv Bild 102-14193, Hjalmar Riiser-Larsen.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |апісанне = Яльмар Рысер-Ларсен у [[1925]] годзе |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = авіятар, палярны даследчык |дата нараджэння = 7.6.1890 |месца нараджэння = [[Осла]], [[Нарвегія]] |грамадзянства = |падданства = {{Сцягафікацыя|Нарвегія}} |дата смерці = 3.6.1965 |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = {{{!}} {{!}}{{Камандор з зоркай ордэна Святога Олафа}}{{!!}}{{Вялікі афіцэр ордэна Кароны Італіі}}{{!!}}{{Ордэн Белага льва 2 ступені}} {{!}}- {{!}}{{Ордэн Брытанскай імперыі|ваенны|KBE}}{{!!}}{{Ордэн Легіён Пашаны ступені камандора}}{{!!}}{{Кавалер ордэна Ганаровага легіёна}} {{!}}- {{!}}{{Чэхаславацкі Ваенны крыж 1939}}{{!!}}{{Бронзавая зорка (ЗША)}} {{!}}} |сайт = |вікісховішча = }} '''Яльмар Рысер-Ларсен''' ({{lang-no|Hjalmar Riiser-Larsen}}, [[7 чэрвеня]] [[1890]] — [[3 чэрвеня]] [[1965]]) — [[Нарвегія|нарвежскі]] авіятар і палярны даследчык, адзін са стваральнікаў сучасных ВПС Нарвегіі. == Біяграфія == Яльмар Рысер-Ларсен нарадзіўся ў [[Осла]], ва ўзросце 19 гадоў ён паступіў у Ваенна-марскую акадэмію ў [[Берген]]е, якую скончыў у афіцэрскім званні. З 1915 года ён служыў на ваенна-марскім флоце, у [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайне]] ўдзелу не прымаў, бо Нарвегія абвясціла аб сваім нейтралітэце. Пасля вайны Рысер-Ларсен быў прызначаны кіраўніком прадпрыемства па будаўніцтву самалётаў для марской авіяцыі, праз два гады яго змяніў на гэтай пасадзе іншы афіцэр. Рысер-Ларсен у 1921 годзе здаў экзамены на ліцэнзію пілота і перайшоў на працу ў ваеннае міністэрства, адначасова час ад часу выконваючы камерцыйныя рэйсы. == Ушанаванне памяці == У яго гонара названа [[мора Рысер-Ларсена]] ля берагоў Антарктыды. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{commons-inline|Hjalmar Riiser-Larsen|Яльмар Рысер-Ларсен}} * ''Karl L. Kleve'' [http://polarflight-online.tripod.com/polarpers3.htm Hjalmar Riiser-Larsen] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080707065719/http://polarflight-online.tripod.com/polarpers3.htm |date=7 ліпеня 2008 }} {{DEFAULTSORT:Рысер-Ларсен}} [[Катэгорыя:Падарожнікі Нарвегіі]] [[Катэгорыя:Лётчыкі Нарвегіі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі Арктыкі]] [[Катэгорыя:Піянеры авіяцыі]] {{Бібліяінфармацыя}} jo95beh29giofu82vke5zy901sniggt 0 65617 5143870 5133371 2026-05-20T06:14:29Z Паўлюк Шапецька 37440 5143870 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = СКА Мінск | выява = ГК СКА Мінск.png | шырыня = 180px | поўная_назва = ДУ «Гандбольный клуб „СКА-Минск“» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1976 | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = [[Палац спорту «Уручча»]] | умяшчальнасць = 3000 | кіраўнік = [[Андрэй Віктаравіч Крайноў|Андрэй Крайноў]] | пасада_кіраўніка = Старшыня | трэнер = [[Ігар Папруга]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 2 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = _blueuppersnake |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = FFFFFF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = FF0000 |pattern_la2 = |pattern_b2 = _whiteuppersnake |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''СКА-Мінск''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. Заснаваны ў [[1976]] годзе на базе клуба «Палітэхнік». Самы тытулаваны беларускі клуб. У 1980-х наймацнейшы клуб СССР і адзін з наймацнейшых у свеце. Выступае ў чэмпіянаце Беларусі па гандболе. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (11)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|1992/1993]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|1993/1994]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|1995/1996]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|1996/1997]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|1997/1998]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|1998/1999]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|2001/2002]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (17): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (10)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]], [[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] ** {{Ср}} Фіналіст (10): [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]],[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] , [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (1)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] === Спаборніцтвы ў СССР === * '''[[Чэмпіянат СССР па гандболе|Чэмпіянат СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (6)''': 1981, 1984, 1985, 1986, 1988, 1989 ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (5): 1982, 1983, 1987, 1990, 1992 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 1991 * '''[[Кубак СССР па гандболе|Кубак СССР]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (3)''': 1980, 1981, 1982 === Міжнародныя === * '''Уладальнік [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Кубка еўрапейскіх чэмпіёнаў]] (3):''' 1987, 1989, 1990 * Уладальнік [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубка уладальнікаў кубкаў]] (2): 1983, 1988 * Уладальнік [[Кубак выкліку ЕГФ|Кубка выкліку]] (1): 2013 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (12)''': [[Балтыйская гандбольная ліга 1993|1993]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1993/1994|1993/1994]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1994/1995|1994/1995]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1995/1996|1995/1996]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1996/1997|1996/1997]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1997/1998|1997/1998]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1998/1999|1998/1999]], [[Балтыйская гандбольная ліга 1999/2000|1999/2000]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2000/2001|2000/2001]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2012/2013|2012/2013]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2013/2014|2013/2014]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2014/2015|2014/2015]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): [[Балтыйская гандбольная ліга 2004/2005|2004/2005]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2015/2016|2015/2016]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (3): [[Балтыйская гандбольная ліга 2016/2017|2016/2017]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2017/2018|2017/2018]], [[Балтыйская гандбольная ліга 2018/2019|2018/2019]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 1992/1993 ГК СКА Мінск|1992/93]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1993/1994 ГК СКА Мінск|1993/94]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1994/1995 ГК СКА Мінск|1994/95]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1995/1996 ГК СКА Мінск|1995/96]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1996/1997 ГК СКА Мінск|1996/97]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || - || |- | [[Сезон 1997/1998 ГК СКА Мінск|1997/98]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1998/1999 ГК СКА Мінск|1998/99]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 1999/2000 ГК СКА Мінск|1999/00]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2000/2001 ГК СКА Мінск|2000/01]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК СКА Мінск|2001/02]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК СКА Мінск|2002/03]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК СКА Мінск|2003/04]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2004/2005 ГК СКА Мінск|2004/05]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2005/2006 ГК СКА Мінск|2005/06]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2006/2007 ГК СКА Мінск|2006/07]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК СКА Мінск|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК СКА Мінск|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК СКА Мінск|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК СКА Мінск|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК СКА Мінск|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2012/2013 ГК СКА Мінск|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК СКА Мінск|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК СКА Мінск|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК СКА Мінск|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК СКА Мінск|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК СКА Мінск|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК СКА Мінск|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК СКА Мінск|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Фіналст]] || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК СКА Мінск|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК СКА Мінск|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК СКА Мінск|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр|| bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК СКА Мінск|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Фіналст]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|Уладальнік]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Спартак Мірановіч]] (1976—2016) * [[Ігар Папруга]] (2016—2023) * [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (з 2023)<ref>[https://ska-minsk.by/news_item/?ni=6530 Дмитрий Никуленков — главный тренер «СКА-Минск»!]</ref> == Вядомыя ігракі == * [[Аляксандр Леанідавіч Маліноўскі]] * [[Юрый Анатолевіч Шаўцоў]] * [[Міхаіл Іванавіч Якімовіч]] == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] {{Склад ГК СКА Мінск}} [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:1976 год у Мінску]] 7s11xtottxis1qh0dvo4ojb6h7bcr30 0 72273 5143467 4798187 2026-05-19T12:41:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143467 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Яглевіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Івацэвіцкі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Яглевічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1836 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = Івацэвіцкі раён. (04).svg |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 1 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ягле́віцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкага раёна]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Яглевічы]]. == Гісторыя == Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Косаўскі раён|Косаўскага раёна]] Брэсцкай вобласці [[БССР]]. З 20 верасня 1947 года ў складзе Івацэвіцкага раёна. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Яблонкаўскі сельсавет|Яблонкаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Брестской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў складзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Івацэвіцкага раёна. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 10 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|23}}</ref>. 2 сакавіка 1981 года ў склад [[Жытлінскі сельсавет|Жытлінскага сельсавета]] перададзены 5 населеных пунктаў (вёскі [[Воля (Івацэвіцкі раён)|Воля]], [[Зыбайлы]], [[Сярадава]], [[Яблонка (Івацэвіцкі раён)|Яблонка]] і хутар [[Зацішша (Івацэвіцкі раён)|Зацішша]])<ref>Рашэнне выканкома Брэсцкага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 2 сакавіка 1981 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1981, № 20 (1682).</ref>. 9 жніўня 2022 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Любішчыцкі сельсавет|Любішчыцкага]] (4 населеныя пункты: аграгарадок [[Любішчыцы]], вёскі [[Панкі (Івацэвіцкі раён)|Панкі]], [[Плехава]] і пасёлак [[Майск (Івацэвіцкі раён)|Майск]]) і [[Падстарынскі сельсавет|Падстарынскага]] (7 населеных пунктаў: аграгарадок [[Падстарынь]], вёскі [[Азярцо (Івацэвіцкі раён)|Азярцо]], [[Боркі (Івацэвіцкі раён)|Боркі]], [[Кушняры]], [[Руда (Івацэвіцкі раён)|Руда]], [[Сенькавічы (Івацэвіцкі раён)|Сенькавічы]] і [[Халап’я]]) сельсаветаў<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922b0117500&p1=1 Решение Брестского областного Совета депутатов от 9 августа 2022 г. № 356 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Ивацевичского района Брестской области]</ref>. == Населенныя пункты == * [[Азярцо (Івацэвіцкі раён)|Азярцо]] * [[Бараны (Івацэвіцкі раён)|Бараны]] * [[Боркі (Івацэвіцкі раён)|Боркі]] * [[Галенчыцы]] * [[Гічыцы]] * [[Ёлкі]] * [[Кушняры]] * [[Любішчыцы]] * [[Майск (Івацэвіцкі раён)|Майск]] * [[Падстарынь]] * [[Панкі (Івацэвіцкі раён)|Панкі]] * [[Плехава]] * [[Руда (Івацэвіцкі раён)|Руда]] * [[Сенькавічы (Івацэвіцкі раён)|Сенькавічы]] * [[Халап’я]] * [[Яглевічы]] == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (5 населеных пунктаў) — 1958 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/bresckaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 95,0 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (5 населеных пунктаў) — 1836 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Брэсцкай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=26 мая 2024 |archive-date=3 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240703073212/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/bresckaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Яглевіцкі сельсавет}} {{Івацэвіцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Яглевіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Яглевіцкі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім (да 1947 года Косаўскім) раёне]] (1940—1962)}} |спіс2 = {{Бярозаўскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Яглевіцкі сельсавет у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Івацэвіцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Яглевіцкі сельсавет у [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Яглевіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 3yj41ll2xszy932beagrmnarveynx9v 0 75549 5143591 5143029 2026-05-19T17:04:35Z M.L.Bot 261 афармленне 5143591 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Замак Вадуц''' ({{lang-de|Schloss Vaduz}}) — [[замак]] у [[Ліхтэнштэйн]]е, афіцыйная рэзідэнцыя [[Спіс князёў Ліхтэнштэйна|князя]], які атрымаў назву ад горада [[Вадуц]], на ўзгорку над якім ён размешчаны. == Гісторыя == Замак быў пабудаваны, як відаць, графамі Вердэнберг-Зарганс, ва ўсякім выпадку яго першае згадванне сустракаецца ў дакуменце, які пацвярджае пераход уласнасці на замак ад графа Рудольфа фон Вердэнберг-Зарганс да Ульрыха фон Матш. [[Данжон]] замка, датаваны XII стагоддзем, і збудаванні ў яго ўсходняй частцы лічацца найстарэйшымі. Данжон стаіць на падмурку плошчай 12 на 13 метраў з таўшчынёй сцен 4 метра на ўзроўні падставы. Узвядзенне капліцы замка, прысвечанай [[Святая Ганна|Святой Ганне]], таксама традыцыйна адносіцца да [[Сярэднявечча|сярэдніх стагоддзяў]], хоць яна і мае [[Готыка|познегатычны]] асноўны [[алтар]]. У 1499 годзе падчас [[Швабская вайна|Швабскай вайны]] замак быў разбураны [[Швейцарыя|швейцарскімі]] войскамі. У перыяд праўлення графа Каспара фон Хохенемса (1613—1640) была пашырана заходняя частка замка. Сям’я Ліхтэнштэйн атрымала замак у сваю ўласнасць пасля набыцця графства Вадуц у 1712 годзе. У 1719 годзе імператар [[Карл VI Габсбург|Карл VI]] аб’яднаў з апошнім набытае Ліхтэнштэйнам у 1699 годзе валоданне [[Шэленберг, Ліхтэнштэйн|Шэленберга]], заснаваўшы [[Княства Ліхтэнштэйн]]. У перыяд з 1905 па 1920 гады ў перыяд праўлення князя [[Іаган II, князь Ліхтэнштэйна|Іагана II]] у замку прайшла значная рэканструкцыя, пры князю [[Франц Іосіф II|Францы Іосіфе II]] у пачатку 1930-х гадоў — ён таксама быў істотна пашыраны. З 1938 года замак выступае ў якасці асноўнай рэзідэнцыі княжацкай сям’і і зачынены для шырокага доступу. <gallery> Liechtenstein asv2022-10 img22 Vaduz Schloss.jpg|Замак Вадуц. Castillo, Vaduz, Liechtenstein, 2022-10-23, DD 31.jpg|Замак Вадуц. ViewFromVaduzCastle.jpg|Выгляд з замка на горад Вадуц. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.tourismus.li/de/navpage-CultureLI-HistoricalSightsLI-142905.html|title=Schloss Vaduz|publisher=Tourismus.li|description=Замак Вадуц на турыстычным сайце Ліхтэнштэйна|lang=de|accessdate=2009-10-26}} * {{cite web|url=http://www.galenfrysinger.com/liechtenstein_schloss_vaduz.htm|title=Schloss Vaduz|last=Frysinger|first=Galen R|publisher=GalenFrysinger.com|description=Замак Вадуц на сайце Галена Фрызінгера - вандроўніка-аматара|lang=en|accessdate=2009-10-26}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ліхтэнштэйна]] [[Катэгорыя:Вадуц]] fdemr2q9gv9y4a3uz06bsvnq2ed973f 5143592 5143591 2026-05-19T17:05:14Z M.L.Bot 261 5143592 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Замак Вадуц''' ({{lang-de|Schloss Vaduz}}) — [[замак]] у [[Ліхтэнштэйн]]е, афіцыйная рэзідэнцыя [[Спіс князёў Ліхтэнштэйна|князя]], які атрымаў назву ад горада [[Вадуц]], на ўзгорку над якім ён размешчаны. == Гісторыя == Замак быў пабудаваны, як відаць, графамі Вердэнберг-Зарганс, ва ўсякім выпадку яго першае згадванне сустракаецца ў дакуменце, які пацвярджае пераход уласнасці на замак ад графа Рудольфа фон Вердэнберг-Зарганс да Ульрыха фон Матш. [[Данжон]] замка, датаваны XII стагоддзем, і збудаванні ў яго ўсходняй частцы лічацца найстарэйшымі. Данжон стаіць на падмурку плошчай 12 на 13 метраў з таўшчынёй сцен 4 метра на ўзроўні падставы. Узвядзенне капліцы замка, прысвечанай [[Святая Ганна|Святой Ганне]], таксама традыцыйна адносіцца да [[Сярэднявечча|сярэдніх стагоддзяў]], хоць яна і мае [[Готыка|познегатычны]] асноўны [[алтар]]. У 1499 годзе падчас [[Швабская вайна|Швабскай вайны]] замак быў разбураны [[Швейцарыя|швейцарскімі]] войскамі. У перыяд праўлення графа Каспара фон Хохенемса (1613—1640) была пашырана заходняя частка замка. Сям’я Ліхтэнштэйн атрымала замак у сваю ўласнасць пасля набыцця графства Вадуц у 1712 годзе. У 1719 годзе імператар [[Карл VI Габсбург|Карл VI]] аб’яднаў з апошнім набытае Ліхтэнштэйнам у 1699 годзе валоданне [[Шэленберг, Ліхтэнштэйн|Шэленберга]], заснаваўшы [[Княства Ліхтэнштэйн]]. У перыяд з 1905 па 1920 гады ў перыяд праўлення князя [[Іаган II, князь Ліхтэнштэйна|Іагана II]] у замку прайшла значная рэканструкцыя, пры князю [[Франц Іосіф II|Францы Іосіфе II]] у пачатку 1930-х гадоў — ён таксама быў істотна пашыраны. З 1938 года замак выступае ў якасці асноўнай рэзідэнцыі княжацкай сям’і і зачынены для шырокага доступу. <gallery> Liechtenstein asv2022-10 img22 Vaduz Schloss.jpg|Замак Вадуц. Castillo, Vaduz, Liechtenstein, 2022-10-23, DD 31.jpg|Замак Вадуц. ViewFromVaduzCastle.jpg|Від з замка на горад Вадуц. </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.tourismus.li/de/navpage-CultureLI-HistoricalSightsLI-142905.html|title=Schloss Vaduz|publisher=Tourismus.li|description=Замак Вадуц на турыстычным сайце Ліхтэнштэйна|lang=de|accessdate=2009-10-26}} * {{cite web|url=http://www.galenfrysinger.com/liechtenstein_schloss_vaduz.htm|title=Schloss Vaduz|last=Frysinger|first=Galen R|publisher=GalenFrysinger.com|description=Замак Вадуц на сайце Галена Фрызінгера - вандроўніка-аматара|lang=en|accessdate=2009-10-26}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Будынкі і збудаванні Ліхтэнштэйна]] [[Катэгорыя:Вадуц]] lbfpgfxgjwajtryhd5rd17s0htq0cc7 0 87551 5143767 4463389 2026-05-19T21:05:39Z -wuppertaler 150477 changed one image for a better one 5143767 wikitext text/x-wiki {{НП |статус=горад |беларуская назва=Фельдкірх |арыгінальная назва=Feldkirch |краіна=Аўстрыя |від рэгіёна=Федэральная зямля, Аўстрыя{{!}}Федэральная зямля |рэгіён=Форарльберг |рэгіён у табліцы=Форарльберг |від раёна=акруга |раён=акруга Фельдкірх |раён у табліцы=акруга Фельдкирх |від абшчыны= |абшчына= |абшчына ў табліцы= |падпарадкаванне= |герб=Wappen at Feldkirch.svg |сцяг= |шырыня герба= |шырыня сцяга= |выява=Feldkirch Vorarlberg Panorama.jpg |подпіс=Замак Шатэнбург |lat_dir=N|lat_deg=47|lat_min=14|lat_sec=17 |lon_dir=E|lon_deg=9|lon_min=35|lon_sec=54 |CoordAddon=type:city |CoordScale= |Яндэкскарта= |карта краіны= |карта рэгіёна= |карта раёна= |памер карты краіны=250 |памер карты рэгіёна= |памер карты раёна= |унутранае дзяленне= |від главы=Бургамістр |глава=Вільфрыд Берхтальд<br />([[Аўстрыйская народная партыя|АНП]]) |дата заснавання= |першае згадванне= |ранейшыя імёны= |статус з= |плошча=34,35 |вышыня цэнтра НП=458 |від вышыні= |клімат= |афіцыйная мова=нямецкая |афіцыйная мова-ref= |насельніцтва=32&nbsp;341 |год перапісу=2008 |шчыльнасць= |агламерацыя= |нацыянальны склад= |канфесійны склад= |этнахаронім= |часавы пояс=+1 |DST=ёсць |тэлефонны код=05522 |паштовы індэкс=6800 |паштовыя індэксы= |аўтамабільны код=FK |від ідэнтыфікатара=Ідэнтыфікацыйны код суб'екта самакіравання{{!}}Афіцыйны код |лічбавы ідэнтыфікатар=8 04 04 |катэгорыя ў Commons=Feldkirch |сайт=http://www.feldkirch.at |мова сайта=de }} '''Фельдкірх''' (ням. Feldkirch) — старадаўні [[Аўстрыя|аўстрыйскі]] горад на захадзе краіны, у федэральнай зямлі [[Форарльберг]]. Размешчаны на рацэ Іль, прытоку [[Рэйн]]а. Самы заходні горад Аўстрыі, знаходзіцца ўсяго ў трох кіламетрах ад мяжы са [[Швейцарыя]]й. Насельніцтва 28607 чалавека па перапісе 2001 года, каля 31 000 па дадзеных 2006 года. Фельдкірх — другі па велічыні горад Форарльберга пасля [[Дорнбірн]]а, пераўзыходіць па колькасці насельніцтва сталіцу правінцыі — [[Брэгенц]]. {{Кліматаграма|Фельдкірх |-3|3|68 |-2|5|65 |1|10|73 |4|14|87 |8|19|107 |11|22|151 |14|24|165 |13|24|152 |10|20|113 |6|14|78 |1|8|92 |-2|4|80 |float=right |clear=both |Крыніца=[http://www.zamg.ac.at/fix/klima/oe71-00/klima2000/daten/klimadaten/vbg/11110.htm ZAMG] }} == Гісторыя == Фельдкірх упершыню згадваецца ў [[830]] годзе пад імем Вельдкірыхум. З [[1190]] года горад належаў графам Манфор, у [[1218]] годзе атрымаў правы горада. У [[1375]] годзе ўвайшоў у склад манархіі [[Габсбургі|Габсбургаў]]. У [[1697]] годзе горад моцна пацярпеў ад страшнага пажару, аднак вялікая колькасць старадаўніх дамоў ацалела да нашага часу . == Славутасці == * '''[[Замак Шатэнбург]]'''. Замак пабудаваны на гары, якая ўзвышаецца над горадам, у [[1260]] годзе. Служыў рэзідэнцыяй графам Манфор. Самы вялікі і добра захаваны са старажытных замкаў [[Форарльберг]]а. Цяпер — краязнаўчы музей. * '''[[Сабор Святога Мікалая (Фельдкірх)|Сабор св. Мікалая]]'''. Перабудаваны з больш старадаўняй царквы ў [[1478]] годзе ў гатычным стылі. Алтар св. Ганны ([[1521]] год) створаны выхадцам горада, Вольфам Хуберам, знакамітым сярэднявечным жывапісцам і скульптарам. * '''[[Ратуша, Фельдкірх|Ратуша]]'''. Скончана ў [[1493]] годзе. Фасад упрыгожаны фрэскамі. * '''[[Вежа Кацэнтурм]]'''. Каціная вежа — адна з чатырох захаваных веж сярэднявечных гарадскіх умацаванняў і найбольш вядомая. Пабудавана ў [[1507]] годзе. == Культура == З [[2003]] года ў Фельдкірхе штогод прысуджаецца аўстрыйская прэмія ў вобласці паэзіі — [[прэмія Фельдкірха]]. == Палітычная сітуацыя == Бургамістр камуны — Вільфрыд Берхтальд ([[Аўстрыйская народная партыя|АНП]]) па выніках выбараў [[2005]] года. Савет прадстаўнікоў камуны ({{lang-de|Gemeinderat}}) складаецца з 36 месцаў. * [[Аўстрыйская народная партыя|АНП]] займае 24 месцы. * [[Сацыял-дэмакратычная партыя Аўстрыі|СДПА]] займае 5 месцаў. * [[Зялёныя, Аўстрыя|Зялёныя]] займаюць 5 месцаў. * [[Аўстрыйская партыя свабоды|АПС]] займае 2 месцы. == Спасылкі == {{commons|Feldkirch}} * [http://www.feldkirch.at/ Гарадскі сайт (ням.)] {{Форарльберг}} [[Катэгорыя:Гарады Форарльберга]] [[Катэгорыя:Фельдкірх| ]] 2rpbd0fln83lu764o3i8yxjcomhyc2a 0 88393 5143658 4145259 2026-05-19T18:07:43Z Антон 740 76022 дадана літаратура 5143658 wikitext text/x-wiki {{Рэчыва | карцінка = Histamine.png | карцінка3D = Histamine3d.png | карцінка малая = | найменне = 4-(2-Амінаэтыл)-імідазол, ці β-імідазаліл-этыламін | скарачэнні = | традыцыйныя назвы = Гістамін | хім. формула = C₅H₉N₃ | эмпірычная формула = C1=C(NC=N1)CCN | малярная маса = 111.15 | тэмп. плаўлення = 83.5&nbsp;°C (182.3&nbsp;°F) | тэмп. кіпення = 209.5&nbsp;°C (409.1&nbsp;°F) | ціск пары = <!-- пры ?°C--> | тэмп. раскладання = | тэмп. успышкі = | патройны пункт = | крытычны пункт = | шчыльнасць = | стан = | дынамічная вязкасць = | кінематычная вязкасць = | цеплаёмістасць = | энтальпія ўтварэння = | удзельная цеплыня параўтварэння = | удзельная цеплыня плаўлення = | канст. дысац. кіслаты = | растваральнасць = <!--г/100 мл воды--> | рэчыва1 = <!--(у) спірце--> | растваральнасць1 = | вярчэнне = | ізаэлектрычны пункт = | гібрыдызацыя = | кардынацыйная геаметрыя = | крышталічная структура = | дыпольны момант = | CAS = 51-45-6 | EINECS = | SMILES = | Нумар UN = | RTECS = | ЕС = | ЛД50 = | таксічнасць = | вугал Брустара = | паказчык пераламлення = | дыяпазон празрыстасці = | прымясі = | мяжа трываласці = | цеплавое пашырэнне = | цеплаёмістасць2 = | цеплаправоднасць = | інтэрвал трансфармацыі = | тэмпература размякчэння = | цвёрдасць = }} '''Гістамі́н''' — 2-(4-імідазаліл) этыламін, бясколерныя крышталі, добра растваральныя ў [[вада|вадзе]] і [[этанол]]е, нерастваральныя ў эфіры. [[Біягенныя аміны|Біягенны амін]], медыятар [[алергія|алергічных рэакцый неадкладнага тыпу]], таксама з’яўляецца рэгулятарам шматлікіх фізіялагічных працэсаў, напрыклад, вызывае [[Вазадылатацыя|вазадылатацыю]]. == Уласцівасці і сінтэз == Для медыцынскага прымянення прэпарат атрымліваюць шляхам бактэрыяльнага расшчаплення [[гістыдын|гістыдзіна]] ці сінтэтычным шляхам. == Біясінтэз і метабалізм == Гістамін з’яўляецца біягенным злучэннем, якое ўтвараецца ў арганізме пры дэкарбаксіліраванні амінакіслаты гістыдзіна, каталізуемага гістыдзіндеэкарбаксілазай (КФ 4.1.1.22): : [[Выява:Histidine decarboxylase.svg|450px]] == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гістамін||266}} {{Нейратрансмітары}} {{Фізіялогія стрававання|state=collapsed}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Імідазолы]] [[Катэгорыя:Біягенныя аміны]] pm55dsxq6qa5ikux778vonguncvjsil 0 91248 5143703 5047236 2026-05-19T19:08:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143703 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група | group = Японцы <br /> ({{lang-ja|日本人}}) | image = [[File:Japanese_family_01.jpg|250px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = {{num|122406300}} | popplace = {{Сцягафікацыя|Японія}} — {{num|120474000}}<br /> {{Сцягафікацыя|Бразілія}} — {{num|383000}}<br /> {{Сцягафікацыя|ЗША}} — {{num|844000}}<br /> {{Сцягафікацыя|Перу}} — {{num|157000}}<br /> {{Сцягафікацыя|Францыя}} — {{num|30000}}<br /> {{Сцягафікацыя|Сінгапур}} — {{num|39000}}<br /> {{Сцягафікацыя|Тайланд}} — {{num|71000}}<br /> | langs = [[Японская мова|японская]] | rels = [[сінтаізм]], [[будызм]] | related = [[рукюйцы]] }} '''Японцы''' ({{lang-ja|日本人}}) — народ ва [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]], асноўнае насельніцтва [[Японія|Японіі]]. Жывуць таксама ў іншых краінах [[Азія|Азіі]], [[Заходняя Еўропа|Заходняй Еўропы]], [[Паўночная Амерыка|Паўночнай]] і [[Лацінская Амерыка|Лацінскай Амерыкі]]. Агульная колькасць — {{num|122406300|чалавек}} (2022)<ref>[https://joshuaproject.net/people_groups/12322 Japanese]</ref>. == Паходжанне == {{Асноўны артыкул|Гісторыя Японіі}} Даследаванні паказалі, што сучасная японская папуляцыя генетычна паходзіць з трох асноўных кампанентаў: * Першыя людзі пачалі засяляць [[Японскія астравы]] каля 30 тысяч гадоў таму. Пасля [[Апошні ледавіковы максімум|апошняга ледніковага максімуму]] (перыяд [[Дзёмон]] — [[мезаліт]] і [[неаліт]]) яны жылі на астравах ў ізаляцыі; * У пачатку перыяду [[Яёй]] (2 300 гадоў таму) на тэрыторыю Японіі прыйшлі мігранты з Паўночна-Усходняй Азіі (старажытнае насельніцтва басейна [[Амур]]а і [[Ляадунскі паўвостраў|Ляадунскага паўвострава]]); * Праз невялікі прамежак часу, у перыяд [[Кафун]], адбыўся перанос [[Алелі|генетычных алеляў]] ад усходнеазіяцкай папуляцыі блізкай да [[Кітайцы|ханьцаў]]<ref>[https://nplus1.ru/news/2021/09/21/japanese-genome Генетики выявили три предковые группы современных японцев]{{ref-ru}}</ref>. == Унутраныя групы == {{main|Насельніцтва Японіі}} === Ямата === Асноўная частка японцаў [[Японскія астравы|Японскіх астравоў]] адносіцца да субэтнічнай групы ''ямата'' ({{lang-jp|大和}}), назва якіх паходзіць ад [[Ямата (правінцыя)|аднайменнай правінцыі]], адкуль згодна традыцыі пачалося пашырэнне [[Японія|Японскай імперыі]] ў старажытнасці. Першапачаткова яна ўжывалася ў дачыненні да японцаў [[Сярэдневякоўе|сярэдневякоўя]]. З канца [[XIX стагоддзе|XIX]] стагоддзя, калі да Японіі былі далучаны [[каланіялізм|каланіяльныя]] валоданні, так сталі называць японскіх перасяленцаў, каб адрозніваць іх ад карэннага насельніцтва, а таксама прадстаўнікоў іншых ускраінных тэрыторый, што сяліліся ў калоніях. ''Ямата'' вызначаліся як прадстаўнікі асобнай [[раса|расы]]<ref>[https://doi.org/10.4000/cjs.1121 Pierre‑François Souyri, Criticising Colonialism in pre‑1945 Japan]</ref>. У нашы дні назва ''ямата'' ўжываецца для падкрэслівання [[культура|культурных]] адрозненняў ад [[Рукюйцы|рукюйцаў]], [[айны|айнаў]] і [[Агасавара|банінцаў]]. === Буракумін === ''Буракумін'' ({{lang-jp|部落民}} «вясковыя жыхары») — спадчынны пласт [[грамадства]], які вылучыўся ў [[феадалізм|феадальны]] перыяд, паколькі яго прадстаўнікі займаліся «нячыстымі» з пункту гледжання [[будызм]]у прафесіямі мяснікоў, гарбароў, магільшчыкаў, катаў і звычайна жылі адасоблена ў паселішчах каля [[горад|гарадоў]]. Ніжэйшыя з такіх ізгояў ''эта'' маглі быць бяскарна забітыя [[Самурай|самураямі]], калі здзяйснялі злачынства<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-34615972 Japan’s hidden caste of untouchables]</ref>. У [[1871]] годзе яны атрымалі [[Грамадзянства|грамадзянскія]] правы, роўныя з астатнімі японцамі, аднак у адносінах да іх захавалася прымхлівае стаўленне. Напрыклад, лічылася, што яны маюць цёмныя пляміны падпахамі. У нашы дні ''буракумін'' складаюць ад 1 да 4 млн чалавек. Яны не абавязкова заняты «нячыстымі» прафесіямі, але іх сацыяльная [[дыскрымінацыя]] пры кантактах з іншымі японцамі, прыёме на працу і заключэнні [[шлюб]]аў не знікае<ref>[https://www.japanpitt.pitt.edu/sites/default/files/ethnic_diversity_and_the_origins_of_the_japanese.pdf L. Keith Brown, Ethnic Diversity and the Origins of the Japanese]</ref>. Значная колькасць ''буракумін'' вымушана супрацоўнічае з [[якудза]]<ref>{{Cite web |url=https://theculturetrip.com/asia/japan/articles/a-look-at-the-burakumin-japans-untouchables/ |title=Who Are the Burakumin, Japan’s 'Untouchables'? |access-date=16 студзеня 2022 |archive-date=16 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220116080144/https://theculturetrip.com/asia/japan/articles/a-look-at-the-burakumin-japans-untouchables/ |url-status=dead }}</ref>. З [[1922]] года дзейнічае рух за правы «недатыкальнай» часткі грамадства. З 1980-х гадоў ён мае падтрымку з боку дзяржаўных органаў. === Рукюйцы === {{main|Рукюйцы}} Рукюйцы ({{lang-jp|琉球民族}}) — карэнныя насельнікі астравоў [[Рукю]], якія разглядаюцца ў [[Японія|Японіі]] як адметная субэтнічная група японцаў. У [[XV стагоддзе|XV]] — [[XIX стагоддзе|XIX]] стагоддзях існавала асобная [[Рукю (дзяржава)|Рукюйская дзяржава]], анексаваная [[Японія]]й толькі ў [[1879]] годзе. Гэта значыла страту традыцыйных форм кіравання і кантролю над зямлёй і рэсурсамі, а таксама выцісканне іх [[мова|моўных]] і [[культура|культурных]] асаблівасцей<ref>[https://minorityrights.org/minorities/ryukyuans-okinawans Ryukyuans (Okinawans) — Minority Rights Group]</ref>. У другой палове [[XX стагоддзе|XX]] стагоддзя ўзнік рух за правы рукюйцаў. У [[2008]] годзе Камітэт па правах чалавека [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацый|ААН]] заклікаў Японію прызнаць рукюйцаў карэнным народам з адпаведнымі правамі<ref>[https://www.risingpowersinitiative.org/publication/the-okinawa-problem-the-forgotten-history-of-japanese-colonialism-and-ryukyuan-indigeneity The Okinawa Problem: The Forgotten History of Japanese Colonialism and Ryukyuan Indigeneity]</ref>. == Культура == {{Асноўны артыкул|Японская культура}} Народная матэрыяльная [[культура]] японцаў шмат у чым адаптавана да спецыфічных умоў Японскага архіпелага, дзе большасць тэрыторый пакрыты [[гара]]мі, часцяком здараюцца [[Землетрасенне|землетрасенні]], існуюць істотныя [[клімат]]ычныя адрозненні паміж поўднем і поўначчу. === Кухня === {{main|Японская кухня}} Японскія [[кулінарыя|кулінарныя]] традыцыі фарміраваліся з [[Сярэдневякоўе|сярэднявечча]], калі для захавання прадуктаў пачала шырока ўжывацца [[Закісанне|ферментацыя]], былі распрацаваны асноўныя [[Смакавыя дабаўкі|прыправы]], з’явіліся [[соя|соевае]] малако, прэсны [[хлеб]], [[рыс]]авая і [[Грэчка|грачаная]] [[локшына]], ежа з кавалкаў [[рыбы]] і ферментаванага рысу — правобраз сучасных [[сушы]]. Пры [[імператар]]скім двары падтрымліваўся пэўны [[этыкет]] піцця [[сакэ]], ужываліся палачкі для ежы<ref>[https://japanfoodstyle.com/history-of-japanese-cuisine History of Japanese Cuisine]</ref>. У [[перыяд Эда]] японцы пазнаёміліся з такімі прадуктамі, як [[бульба]], [[кукуруза]], [[фасоля]], [[чырвоны перац]]. Асноўнымі месцамі развіцця кулінарнага мастацтва сталі [[горад|гарады]], дзе дзейнічалі спецыялізаваныя гастранамічныя ўстановы для заможных гараджан<ref>[https://www.kikkoman.co.jp/kiifc/foodculture/pdf_12/e_002_006.pdf Nobuo Harada, A Peek at the Meals of the People of Edo] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210830211434/https://www.kikkoman.co.jp/kiifc/foodculture/pdf_12/e_002_006.pdf |date=30 жніўня 2021 }}</ref>. Простыя [[рамяство|рамеснікі]] снедалі двойчы на дзень — зранку і пасля працы. Іх звычайная ежа складалася з варанага рысу, марынаванай [[гародніна|гародніны]] і зялёнага [[чай|чаю]]. Прыкладна тым жа самым сілкаваліся простыя [[самурай|самураі]]. Буйныя [[феадал]]ы звычайна мелі некалькі памяшканняў для прыгатавання ежы і арганізоўвалі супольныя застоллі для шматлікіх сваякоў і служак. Тым не меней, традыцыі харчавання ў [[Японія|Японіі]] не бесперапынныя. У [[перыяд Мэйдзі]] часцей пачалі ўжываць [[мяса]] і [[Яйцо|яйкі]]. Калі раней было вядома ўжыванне [[Кот свойскі|кацінага]] і [[сабака свойскі|сабачага]] мяса<ref>[https://books.google.by/books?id=f7E5a9CIploC&pg=PA66&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Hanley, S. Everyday Things in Premodern Japan: The Hidden Legacy of Material Culture]</ref>, то да канца [[XIX стагоддзе|XIX]] стагоддзя яно перастала карыстацца попытам. Затое пашырыўся попыт на [[ялавічына|ялавічыну]]. Стылістыка прыгатавання ежы спрасцілася. Усе прадукты былі падзелены на пяць каляровых груп (зялёны, чырвоны, жоўты, белы і чорна-фіялетавы) і шэсць густаў (горкі, кіслы, салодкі, востры, салёны і далікатны)<ref>[http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Japan.html Japan — Food in Every Country]</ref>. У нашы дні японцы часцей ужываюць еўрапейскія прадукты і стравы — [[малако|малочныя]] вырабы, [[Дрожджы|дражджавы]] хлеб, [[піва]], [[піца|піцу]], марынаваныя [[Селядцовыя|селядцы]] і г. д. === Вопратка === Сучаснае японскае традыцыйнае [[адзенне]] ''вафуку'' ({{lang-jp|和服}})<ref>[https://workinjapan.today/culture/japanese-traditional-clothing-a-short-guide/ Japanese Traditional Clothing — A Short Guide]</ref> уключае [[кімано]], розныя аксесуары да яго, а таксама [[абутак]]. Кімано ў выглядзе прамых лапікаў [[Тканіна|тканіны]], сшытых разам, вядома з [[IX стагоддзе|IX]] — [[XII стагоддзе|XII]] стагоддзяў.<ref>[https://daily.jstor.org/the-surprising-history-of-the-kimono/ The Surprising History of the Kimono]</ref> Да [[Перыяд Эда|перыяду Эда]] яно ператварылася ў верхнюю вопратку для мужчын і жанчын, якая называлася ''касадэ'' («кароткія рукавы»). ''Касадэ'' апранаў кожны японец, незалежна ад узросту, полу і сацыяльна-эканамічнага становішча. У тых рэдкіх выпадках, калі японец уступаў у кантакт з іншаземцамі, прыкметным адрозненнем было тое, што яны не мелі ''касадэ''. Канчатковы выгляд і назву кімано набыло толькі ў [[перыяд Мэйдзі]]. Іншая традыцыйная верхняя вопратка: лёгкія строі ''самуэ'' і ''дзынбэй''<ref>[https://idaseni.com/en/blog/1123 The difference between Samue and Jinbei]</ref>, прасторныя доўгія штаны ''хакама''<ref>{{Cite web |url=https://www.hannafiedler.com/products/hakama |title=Hakama — Hanna Fiedler |access-date=19 студзеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211019175100/https://www.hannafiedler.com/products/hakama |archivedate=19 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>, кашуля ''шытагі''<ref>[https://samuraiswords.store/shitagi Shitagi — Samurai Shirt used as Armor]</ref>, а таксама [[Рукюйцы|рукюйскае]] адзенне ''русоу''<ref>{{Cite web |url=http://okinawatravelinfo.com/feature/201601ryuusou/ |title=Traditional Costume that Represents Okinawa’s Culture and National Features, the «Ryusou» |access-date=19 студзеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210711040432/http://okinawatravelinfo.com/feature/201601ryuusou/ |archivedate=11 ліпеня 2021 |url-status=dead }}</ref>. Традыцыйны абутак часцяком нагадвае [[сандалі]]. У мінулым ён вырабляўся з [[салома|саломы]], [[каноплі|канапляных]] вяровак або [[драўніна|дрэва]], хаця ў нашы дні ўжываюцца і сучасныя матэрыялы. Абутак ''гета''<ref>{{Cite web |url=https://tsujiya.jp/knowridge-en/types-japan-footwear/?lang=en |title=Types of Japanese Traditional Footwear |access-date=20 студзеня 2022 |archive-date=20 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120092027/https://tsujiya.jp/knowridge-en/types-japan-footwear/?lang=en |url-status=dead }}</ref> на драўлянай аснове з высокім уздымам першапачаткова выкарыстоўваўся як рабочы, але пазней стаў паўседзённым. Скураны абутак ''дзіка-табі''<ref>{{Cite web |url=https://theculturetrip.com/asia/japan/articles/8-types-of-traditional-japanese-footwear |title=8 Types of Traditional Japanese Footwear — Culture Trip |access-date=20 студзеня 2022 |archive-date=20 студзеня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120141940/https://theculturetrip.com/asia/japan/articles/8-types-of-traditional-japanese-footwear/ |url-status=dead }}</ref>, падобны на [[боты]], пашырыўся толькі ў пачатку [[XX стагоддзе|XX]] стагоддзя. === Паселішчы === [[Выява:Hakogike house01.jpg|thumb|Дом Хакогі, першапачаткова ўзведзены ў [[806]] годзе.]] Традыцыйная народная [[архітэктура]] японцаў пачала складвацца ў эпоху [[Кафун]], калі [[Сялянства|сялянскія]] і [[Арыстакратыя|арыстакратычныя]] паселішчы набылі тып [[сядзіба|сядзібы]]. Сялянскія сядзібы мелі ясна акрэсленыя межы, былі разлічаны на адну пашыраную [[Сям’я|сям’ю]] і ўключалі жылыя і гаспадарчыя пабудовы. Сядзібы арыстакратаў агароджваліся, знутры змяшчаліся склады для [[збожжавыя культуры|збожжа]] і [[зброя|зброі]]. Пахаванні арыстакратаў адбываліся ў асобных [[курган]]ах<ref>[https://heritageofjapan.wordpress.com/following-the-trail-of-tumuli/rebellion-in-kyushu-and-the-rise-of-royal-estates/village-settlement-patterns-the-homestead-emerges/ Village settlement patterns: the homestead emerges]</ref>. Гэта сведчыла пра жорсткі сацыяльны падзел [[грамадства]], самастойнасць асобных гаспадарак знутры абшчыны, з’яўленне матэрыяльнай асновы для [[культ продкаў|культу сямейных продкаў]]. У далейшым вялікія сялянскія паселішчы набылі раскіданую планіроўку, калі сямейныя сядзібы будаваліся на прыдатных надзелах на пэўнай дыстанцыі адна ад іншай. Арыстакратычныя паселішчы ўмацоўваліся і набылі замкнёную планіроўку. Вакол іх паступова фарміраваліся [[горад|гарадскія]] паселішчы з прамавугольнай планіроўкай. На [[Хакайда]] пераважалі сядзібы [[хутар]]скога тыпу. Архітэктурныя асаблівасці шмат у чым вызначаліся [[геаграфія]]й. Вільготны [[клімат]] вымушаў ладзіць высокія выбітныя [[дах]]і для абароны жытла ад сезонных [[тайфун]]аў. Найбольшае распаўсюджанне набылі лёгкія [[каркас]]ныя канструкцыі з [[падлога]]й, прыўзнятай над зямлёй, са стойкамі, што абапіраюцца на падмуркавы камень. Такі тып пабудовы «падскокваў» падчас [[Землетрасенне|землятрусаў]]<ref>[https://www.everyculture.com/East-Southeast-Asia/Japanese-Settlements.html Japanese — Settlements]</ref>. Прыкладам з’яўляецца стыль сельскіх хат ''гасшо'' ({{lang-jp|合掌}}), захаваны ў [[Гістарычныя вёскі Сіракава-го і Гакаяма|гістарычных вёсках Сіракава-го і Гакаяма]]<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/734 Historic Villages of Shirakawa-go and Gokayama]</ref>. Ён вядомы з [[XVII стагоддзе|XVII]] стагоддзя. Сваю назву стыль набыў дзякуючы высокім двухсхільным дахам, што нагадваюць аднайменны малітоўны знак дзвюх злучаных далоняў<ref>[https://web-japan.org/atlas/architecture/arc11.html Japan Atlas: Gassho-style Farmhouses]</ref>. Структурная прастора хат ''гасшо'' знутры падзелена на тры ці чатыры ўзроўні для жылля і працы (напрыклад, для вырошчвання [[Тутавы шаўкапрад|шаўкавічных чарвякоў]] і вырабу [[папера|паперы]]). У [[XVII стагоддзе|XVII]] — [[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзях у гарадах распаўсюдзіўся стыль [[драўніна|драўляных]] пабудоў ''мачыя'' ({{lang-jp|町屋}})<ref>[https://www.interactiongreen.com/machiya/ MACHIYA: THE JAPANESE TRADITIONAL TOWNHOUSE]</ref>. Яны нагадвалі доўгія вузкія прамавугольнікі з 2 паверхамі, што ўзводзіліся ўздоўж [[вуліца|вуліцы]]. На першым паверсе пярэдняя вузкая частка адводзілася для [[крама|крамы]], у задняй месціліся жылыя памяшканні, якія выходзілі да маленькіх унутраных дворыкаў. Дамы будаваліся шчыльна адзін да іншага, так што стваралі ўражанне асобнага блоку адзінай выцягнутай канструкцыі. Сапраўды, часцяком ''мачыя'' пэўнай вуліцы мелі аднаго ўладальніка, які здаваў іх у [[арэнда|арэнду]]. Сядзібы арыстакратаў у значнай ступені змяніліся ў перыяд панавання стылю ''шоін'' ({{lang-jp|書院}}; [[XV стагоддзе|XV]] — сярэдзіна [[XIX стагоддзе|XIX]] стагоддзяў)<ref>[http://www.columbia.edu/itc/ealac/V3613/shoin/mainpage.htm Shoin Architecture]</ref>, для якога былі характэрны шырокія ўнутраныя прасторы для баўлення часу і дэманстрацыі сваёй магутнасці. Ядро рэзідэнцыі складаў цэнтральны будынак ''амоя'' ({{lang-jp|母屋}}). Ад яго вялі [[калідор]]ы, звязаныя з меншымі па памерах дадатковымі пабудовамі, падзеленыя рассоўнымі [[дзверы|дзвярыма]] ці перагародкамі. Важную ролю адыгрываў вялікі прыёмны пакой, накрыты [[дахоўка]]й, са скляпеністай столяй, утрымоўваемай скошанымі [[калона]]мі. Падлогу крылі цыноўкамі ''татамі'', на [[сцяна|сцены]] чаплялі ў [[шахматы|шахматным]] парадку [[Паліца (мэбля)|паліцы]], ад [[дождж|дажджу]] пакой ахоўвалі драўляныя [[Аканіца|аканіцы]]. У [[Перыяд Мэйдзі|эпоху Мэйдзі]] японскія [[архітэктар]]ы стваралі жытлы, якія знешне нагадвалі еўрапейскія, аднак унутраныя пакоі заставаліся традыцыйнымі для краіны<ref>[https://digitalcommons.calpoly.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://www.google.com/&httpsredir=1&article=1007&context=forum Christine Manzano Visita, JAPANESE CULTURAL TRANSITION: MEIJI ARCHITECTURE AND THE EFFECT OF CROSS-CULTURAL EXCHANGE WITH THE WEST]</ref>. Вясковыя паселішчы набылі лінейную планіроўку, паколькі ўзводзіліся ўздоўж [[дарога|дарог]]. Хуткі рост гарадоў суправаджаўся будаўніцтвам меншых спадарожных паселішчаў, дзе жылі рабочыя прадпрыемстваў і абслуга гараджан. З цягам часу яны зліваліся з асноўным горадам і ператвараліся ў прадмесці. Пасля адукацыйнай рэформы [[1949]] года ў цэнтрах паселішчаў узніклі грамадскія цэнтры ''комінкан'' ({{lang-jp|公民館}})<ref>[https://www.dvv-international.de/en/adult-education-and-development/editions/aed-742010/experiences-from-asia/it-is-time-for-japanese-kominkan-to-flower-again It is Time for Japanese Kominkan to Flower Again]</ref>, дзе размяшчаліся школы, бібліятэкі, арганізоўваліся супольныя мерапрыемствы. <gallery> Wada House-02.jpg|Вясковая сядзіба ў стылі ''гасшо''. 150124 Gion Kyoto Japan01s3.jpg|''Мачыя'' ў [[Кіёта]]. 20100717 Kyoto Nijo Castle 2705.jpg|Рэзідэнцыя ў стылі ''шоін'' (Кіёта). 後藤伯記念公民館.JPG|Будынак першага ''комінкан'' (1940-я). </gallery> === Грамадства === [[Выява:Arai Ryoichi family.jpg|thumb|Сям’я японскага бізнесмена Араі Роічы ў [[1933]] годзе.]] Першаснай сацыяльнай адзінкай з’яўляецца [[сям’я]]. З ёю шчыльна звязаны асоба, рэпутацыя, абавязкі і адказнасць чалавека. Сям’я разглядаецца як ''кадзоку''<ref>[https://culturalatlas.sbs.com.au/japanese-culture/japanese-culture-family Family — Japanese Culture — Cultural Atlas]</ref> — грамадская ячэйка, род, у мінулым — прыналежнасць да родавых прывілегій, а таксама як ''сэ''<ref>[https://yab.yomiuri.co.jp/adv/chuo/dy/opinion/20130128.html Satoshi Sakata, Historical Origin of the Japanese Ie System]</ref> — сямейная гаспадарка. Відавочна, сям’я як злучнасць жыхароў адной [[Сялянства|сялянскай]] сядзібы вылучылася ўжо ў эпоху [[Кафун]]. З ёю непарыўна злучаны [[культ продкаў]], што практыкуецца ў [[сінтаізм]]е. Пад уплывам [[будызм]]у і [[канфуцыянства]] ідэалам сям’і было пашыранае аб’яднанне з трох пакаленняў сваякоў. Яна павінна была ўключаць слуг, рабочых, прынятых на выхаванне дзяцей. На чале такой сям’і стаяў бацька, які перадаваў спадчыну старэйшаму сыну. У рэчаіснасці, ідэал часцяком быў недасяжным з-за малой працягласці жыцця, унутрысямейных канфліктаў, адсутнасці дзяцей. Апошняе часцяком вырашалася дзякуючы ўсынаўленню. Усынаўлялі не толькі малых дзяцей, але і зяцёў. Да [[XIX стагоддзе|XIX]] стагоддзя нормай лічылася [[палігінія]]. Вызначэнне сям’і як крэўнароднаснага аб’яднання з’явілася ў [[закон (права)|заканадаўстве]] толькі ў [[1889]] годзе.<ref name="family.jrank.org">[https://family.jrank.org/pages/994/Japan.html Japan — Mating And Marriage, Gender Roles, Masculinity And Men’s Suicide, Decreasing Number Of Children]</ref> Прычым, на чале сям’і стаяў бацька. Хуткае павелічэнне працягласці жыцця пасля [[Другая сусветная вайна|II Сусветнай вайны]] прывяло не да пашырэння сямейных гаспадарак, а да незалежнасці малых нуклеарных сямей. Пашыраныя сем’і захоўваюцца пераважна ў сельскай мясцовасці. Пры гэтым, працягвае існаваць абавязковая рэгістрацыя сем’яў ''касэкі''. Зарэгістраваным главою сям’і могуць быць мужчыны і жанчыны, хаця найчасцей рэгіструюць мужчыну. Закон [[1998]] года гарантуе магчымасць атрымання гадавога адпачынка для дагляду немаўлят як жанчынам, так і мужчынам<ref name="family.jrank.org"/>. Сацыяльнае распластаванне [[грамадства]] Японіі ўзнікла да [[Сярэдневякоўе|сярэднявечча]]. Найбольш ясны выгляд яно набыло ў [[перыяд Эда]], калі вылучыліся 4 асноўныя класы<ref>[http://afe.easia.columbia.edu/at/tokugawa/tj06.html Social Order: The Four Classes]</ref>. Галоўным быў клас воінаў-[[Самурай|самураяў]]. Вышэйшае месца ў ім займалі [[даймё]]. На чале краіны стаяў [[Імператар Японіі|імператар]], улада якога мела болей духоўны характар. Рэчаіснае кіраванне знаходзілася ў сям’і [[сёгун]]аў. Ніжэй за самураяў стаялі сяляне. Яшчэ ніжэй — [[рамяство|рамеснікі]]. [[Гандаль|Гандляры]], акцёры, служкі складалі ніжэйшы клас. Такі парадак падтрымліваўся законамі, што рэгламентавалі апрананне пэўнай [[Адзенне|вопраткі]], ужыванне ежы і напіткаў, выкарыстанне прадметаў раскошы сярод прадстаўнікоў усіх сацыяльных груп. Жорсткая сістэма [[палітыка|палітычнага]] кіравання падтрымлівалася [[прысяга]]й і ідэалам адданасці. Паступова выявілася неадпаведнасць законаў і рэчаіснасці. Аб’яднанне краіны [[Сёгунат Такугава|сёгунамі Такугава]] спрыяла ўсталяванню міру. Матэрыяльнае становішча самураяў і сялян вагалася ў залежнасці ад ураджаяў [[рыс]]у, у той час як гандляры хутка багацелі. Да XIX стагоддзя павелічэнне насельніцтва прывяло да з’яўлення беззямельных сялян<ref>{{Cite web |url=https://www.grips.ac.jp/teacher/oono/hp/lecture_J/lec02.htm |title=Edo Period: Pre-conditions for Industrialization |access-date=23 студзеня 2022 |archive-date=19 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210819145200/https://www.grips.ac.jp/teacher/oono/hp/lecture_J/lec02.htm |url-status=dead }}</ref> і самураяў без сталых даходаў. Бедныя сяляне былі вымушаны спалучаць сельскую гаспадарку з сезоннымі рамёствамі. У [[1590]] годзе было забаронена [[рабства]], але розныя схемы выкарыстання прымусовай працы захаваліся. Падчас [[Рэстаўрацыя Мэйдзі|рэформ Мэйдзі]] сёгуны згубілі ўладу. Яна перайшла да імператара і [[парламент]]а. Былі абвешчаны роўныя правы для прадстаўнікоў розных класаў, дазволена іх свабоднае перамяшчэнне па краіне<ref>[http://afe.easia.columbia.edu/special/japan_1750_meiji.htm The Meiji Restoration and Modernization]</ref>. У другой палове [[XX стагоддзе|XX]] стагоддзя грамадства набыло сучасныя рысы<ref>[https://www.everyculture.com/East-Southeast-Asia/Japanese-Sociopolitical-Organization.html Japanese — Sociopolitical Organization]</ref> з характэрнай сацыяльнай аднастайнасцю і [[дэмакратыя|дэмакратычнымі]] органамі ўлады. Тым не меней, некаторыя традыцыйныя рысы захоўваюцца, у тым ліку існаванне [[манархія|манархіі]]. [[Эканоміка]] доўгі час кантралявалася ''дзайбацу'', карпарацыямі, што належалі некалькім магутным сем’ям<ref>[https://digitalcommons.pepperdine.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1259&context=globaltides David A. C. Addicott, The Rise and Fall of the Zaibatsu: Japan’s Industrial and Economic Modernization]</ref>. Негалосныя правілы рэгулююць працоўную і дзелавую культуру, у якой вылучаюцца жорсткасць, адсутнасць празрыстасці і павольнае прыняцце рашэнняў<ref>[https://globisinsights.com/purpose/values/japanese-working-culture/ Japanese Working Culture: The Good, the Bad, and the Getting Better]</ref>. У нашы дні адбываецца далейшае рэфармаванне<ref>[https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.904.9799&rep=rep1&type=pdf NOBUYUKI DEMISE, Business Ethics and Corporate Governance in Japan]</ref>, якое суправаджаецца [[скандал]]амі і супраціўленнем буйных [[Менеджмент|менеджараў]]. Крытыкі адзначаюць захаванне розных форм дыскрымінацыі<ref>[https://mainichi.jp/english/articles/20210220/p2a/00m/0na/015000c 'There is no discrimination in Japan': survey results show statement is far from true]</ref> ў дачыненні да меншасцей. === Народная творчасць === [[Выява:Kamishibai Performer In Japan.jpg|thumb|''Камішыбай''.]] Японскі [[фальклор]] развіваўся ў шчыльнай залежнасці ад [[будызм]]у і [[сінтаізм]]у. Традыцыйна ў ім прынята вылучаць наступныя катэгорыі<ref>[https://www.newworldencyclopedia.org/entry/japanese_folklore_and_mythology Japanese folklore and mythology — New World Encyclopedia]</ref>: * ''мукасібанасі'' — апавяданні пра даўніну; * ''намідабанасі'' — самотныя гісторыі; * ''абакебанасі'' — гісторыі пра прывідаў; * ''ангаэсібанасі'' — аповеды пра помсту за добразычлівасць; * ''танцібанасі'' — дасціпныя апавяданні; * ''варайбанасі'' — гумарэскі; * ''ёкубарыбанасі'' — апавяданні пра сквапнасць. У народных апавяданнях часцяком сустракаюцца [[гумар]]ыстычныя і дзіўныя персанажы, а таксама [[фантастыка|фантастычныя]] істоты накшталт жывёл са звышнатуральнымі ўласцівасцямі, [[цмок]]аў, [[бадхісатва]]ў, [[бог|багоў]] ''камі'', духаў-монстраў ''ёкай'', дзіцячых духаў ''капа'' і ''кавака'', прывідаў ''юрэй''. Галоўнымі героямі часцяком становяцца хлопчыкі з незвычайным паходжаннем — хлопчык, знойдзены ў [[персік]]у, хлопчык-асілак Кінтара, мініятурны хлопчык Ісумбосі і г. д. Са звяроў, магчыма, найбольш шырока сустракаецца вобраз [[лісы]]-пярэваратня<ref>''Адамовіч, Г.'' Літаратурная класіка ў параўнальным вывучэнні: дапаможнік. — Мінск: БДПУ, 2009</ref>. Лісічка-пярэварацень дапамагае разбагацець чалавеку, які ўратаваў яе ад смерці. Яна ператвараецца ў кацёл, у варанога каня, у маладую прыгажуню («Удзячнасць лісічкі»). У казцы «Манах і ліса» лісічка ператвараецца ў прыгожую дзяўчыну, але аказваецца падманутай хітрым манахам. Кульгавая лісічка з аднайменнай казкі, наадварот, перахітрыла лісіц, якія насмяяліся з яе нязграбнасці, адпомсціўшы ім за крыўду. Найбольш важныя сінтаісцкія [[міф]]ы былі занатаваны ўжо ў эпоху ранняга [[Сярэдневякоўе|сярэднявечча]]. У іх склад увайшоў гераічны [[эпас]], паколькі старажытныя постаці абагаўляліся. У [[XII стагоддзе|XII]] стагоддзі ў будысцкіх кляштарах нарадзіўся звычай суправаджаць аповеды манахаў дэманстрацыяй скруткаў ''эмакі'' з малюнкамі. Ад яго паходзіць традыцыя «[[папера|папяровай]] [[Драма (жанр)|драмы]]» ''камісібай'' — прафесійнага пераказу міфаў і [[казка|казак]] з дэманстрацыяй папяровых малюнкаў<ref>[https://aboutjapan.japansociety.org/japanese-paper-drama-tradition-kamishibai Vicki Stroud Gonterman, Japanese Paper Drama Tradition: Kamishibai]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Апошні ўздым традыцыі назіраўся падчас [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]], калі беспрацоўныя ператвараліся ў пераказчыкаў. Яны вандравалі на [[Веласіпед|ровары]] ад паселішча да паселішча, гандлявалі [[цукерка]]мі і арганізоўвалі паказ малюнкаў з пераказам гісторый. Відовішчнае [[мастацтва]] мае глыбокія старажытныя карані, але на яго развіццё аказвалі сталы ўплыў традыцыі, запазычаныя ў [[Кітай|Кітаі]] і [[Карэйскі паўвостраў|Карэі]]. Так, у [[Японія|Японіі]] прынята вылучаць нацыянальныя [[танцы]] ''кунібуры-но-утамай'' і запазычаныя танцавальныя відовішчы ''гагаку'', што арганізоўваліся пры двары [[манарх]]аў з [[V стагоддзе|V]] стагоддзя.<ref>[https://www.kunaicho.go.jp/e-culture/gagaku.html Gagaku (Japanese Imperial Court Music and Dance)]</ref> У [[VIII стагоддзе|VIII]] стагоддзі з Кітая ў Японію трапілі комплексныя відовішчы ''сангаку''. Яны спарадзілі ў [[Сярэдневякоўе|сярэднявеччы]] формы ''саругаку'', якія суправаджаліся танцамі, акрабатыкай, фокусамі і ў адрозненні ад ''гагаку'' былі даступныя шырокай аўдыторыі. На іх аснове ўзнікла драматычнае мастацтва ''но'' і [[камедыя|камічны]] [[тэатр]] ''кёген''. У [[перыяд Эда]] яны былі рэгламентаваны, а акторскія трупы набылі афіцыйнае прызнанне<ref>[https://www.the-noh.com/en/world/history.html Introducing the world of Noh : Origins and History]</ref>. У замежных краінах болей вядомы японскі тэатр [[кабукі]]. Ён бярэ пачатак у [[XVI стагоддзе|XVI]] стагоддзі. Першымі акторамі былі жанчыны і юнакі. Калі жаночыя і юнацкія кабукі былі забаронены нібы з-за распусты, узніклі ''яра''-кабукі, дзе ўсе ролі гралі акторы-мужчыны<ref>[https://www2.ntj.jac.go.jp/unesco/kabuki/en/history/history1.html The Beginning — History of Kabuki]</ref>. [[Выява:Yabu Meizan - Bowl with a Multitude of Women - Walters 492280 - Profile.jpg|thumb|Дэкараваны фаянсавы посуд. Перыяд Мэйдзі.]] Тэатральныя відовішчы аказалі непасрэдны ўплыў на традыцыйныя танцавальныя школы<ref>[https://hajl.athuman.com/karuta/e/traditionalculture/000603.html What is Japanese dance? Explains the characteristics and origins of the five major schools, and their relationship with Noh and Kabuki]</ref>: * ''Ханаягі Ру'' ўзнікла як частка забаў, што ладзілі [[гейша|гейшы]]; * ''Фудзіма'' адрозніваецца дынамічнасцю, узнік дзякуючы акторам кабукі; * ''Вакаянагі'' — яшчэ адзін стыль, што бярэ пачатак ад актораў кабукі; * ''Нісікава'' развіваецца з канца [[XVII стагоддзе|XVII]] стагоддзя; * ''Банда'' папулярны сярод актораў кабукі, паколькі ў ім важнае значэнне надаецца рухам. У сярэднявеччы ўзнікла японская мастацкая [[мініяцюра]] на [[кніга]]х-скрутках. У [[перыяд Мэйдзі]], калі ўрад падтрымліваў еўрапейскія віды мастацтва, амерыканец [[:en:Ernest Fenollosa|Эрнест Феналоса]], выкладчык універсітэта ў [[Токіа]], выступіў за адраджэнне мясцовых стыляў. У [[1882]] годзе ён упершыню ўжыў у дачыненні да іх слова ''ніхонга''. Ён сцвярджаў, што для японскага мастацтва характэрны выкарыстанне контураў, скарочаная каляровая палітра, адсутнасць ценяў, спрошчанае адлюстраванне рэчаіснасці<ref>[https://www.theartstory.org/movement/nihonga/history-and-concepts/ Nihonga — Concepts & Styles — The Art Story]</ref>. Першасным тэарэтыкам ''ніхонга'' стаў яго вучань [[:ja:岡倉天心|Акакура Какудза]]. Прадстаўнікі гэтага напрамку стварылі на аснове старых традыцый сучасны адметны [[жывапіс]]. Прыкладна ў той жа час набыло развіццё [[Татуіроўка|татуіроўкі]] з традыцыйнымі матывамі<ref>[https://mymodernmet.com/japanese-tattoo-history/ Irezumi: Explore the Ancient Techniques and Evolution of Traditional Japanese Tattoos]</ref>. Раней татуіроўка прыраўноўвалася да таўравання і лічылася рысай дэкласаваных элементаў. Першымі яе адкрытымі прыхільнікамі сталі замежныя маракі. Японцы таксама актыўна развівалі прыкладное мастацтва. Мясцовыя майстры славяцца перагародчатай эмаллю [[фаянс]]а, лакіраваным посудам, афарбоўкай [[Тканіна|тканін]], вырабам розных шпілек [[нэцке|нэцкэ]], [[лялька|лялек]], тэатральных і [[Абрад|рытуальных]] [[маска|масак]]. Далёка за межамі Японіі вядома мастацтва складвання фігурак з паперы — [[арыгамі]]. Асаблівым відам мастацтва можна лічыць [[сад]]оўніцтва. Для дызайна [[Японскі сад|японскіх садоў]] уласціва спалучэнне [[прырода|прыродных]] элементаў з прыкладным [[дэкор]]ам, які мае свой [[сімвалізм]]. Так, [[мост|масткі]] сімвалізуюць мастацкія пачуцці, а каменныя ліхтары — чатыры асноўныя стыхіі ([[агонь]], [[вада|ваду]], [[глеба|зямлю]] і [[вецер]])<ref>[https://www.kyuhoshi.com/japanese-gardens Japanese Gardens — History, Types, Elements, and More]</ref>. Ландшафты садоў мяняюцца на працягу года, каб кожны сезон быў адлюстраваны адметным для яго хараством. == Мова == {{main|Японская мова}} {{main|Японская пісьменнасць}} Родная [[японская мова|мова]] японцаў — дзявятая па распаўсюджанасці ў свеце. Акрамя [[Японія|Японіі]], афіцыйна ўжываецца ў [[Палау]]. Разам з [[дыялект]]амі [[рукюйцы|рукюйцаў]] складае асобную ізаляваную моўную сям’ю. Высоўваюцца [[гіпотэза|гіпотэзы]] пра яе сувязь з [[Алтайскія мовы|алтайскімі]] або [[Карэйская мова|карэйскай]] мовамі<ref name="linguistics.byu.edu">[https://linguistics.byu.edu/classes/Ling450ch/reports/japanese.htm Daniel J. Vogler, An Overview of the History of the Japanese Language]</ref>, аднак яны з’яўляюцца даволі спрэчнымі. Моўная [[лексіка]] адметна вялікай колькасцю запазычанняў. 49 % сучасных слоў — ''канга'', маюць [[кітайская мова|кітайскае]] паходжанне, хаця значна трансфармаваны пад мясцовым уплывам. 16 % слоў паходзяць з [[Еўропа|еўрапейскіх]] моў. Толькі 30 % слоў — ''ямата катоба'', што маюць уласна японскае паходжанне<ref>{{Cite web |url=https://doyouknowjapan.com/language/ |title=Japanese Language — Encyclopedia of Japan |access-date=24 студзеня 2022 |archive-date=28 сакавіка 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180328001909/http://doyouknowjapan.com/language/ |url-status=dead }}</ref>. Акрамя дыялектаў у японскай мове існуюць формы ветлівасці — ''кудакета'' (простая гаворка), ''тэйней'' (простая ветлівая форма) і ''кейга'' (вельмі ветлівая форма)<ref>[https://www.todaytranslations.com/about/language-history/japanese-language-history/ Japanese Language History and Facts]</ref>. Кожная з іх ужываецца адносна груп людзей з розным сацыяльным статусам. Найстаражытнейшыя вядомыя помнікі [[пісьмо]]васці на [[Японскія астравы|Японскіх астравах]] — запісы імён [[Кітайскае пісьмо|кітайскімі іерогліфамі]] на [[Меч|мячы]] і [[Люстэрка|люстры]], зробленыя ў [[V стагоддзе|V]] — [[VI стагоддзе|VI]] стагоддзях.<ref name="linguistics.byu.edu"/> У [[VII стагоддзе|VII]] — [[XII стагоддзе|XII]] стагоддзях сфарміраваліся 3 паралельныя сістэмы японскага пісьма. Першая ''кандзі'' — [[Ідэаграфічнае пісьмо|ідэаграфічная]], дзе кожнае слова прадстаўлена асобным знакам. Другія дзве ''хірагана'' і ''катакана'' — [[Склад (мова)|складовыя]]<ref>[https://www.busuu.com/en/japanese/alphabet Japanese Alphabet: The 3 Writing Systems Explained]</ref>. У нашы дні японская пісьмовасць прадстаўлена ўсімі 3 сістэмамі, што робіць яе вельмі складанай. Тым не меней, японцы — адзін з найбольш пісьменных народаў у свеце. З японскай мовы паходзяць словы «[[анімэ]]», «[[арыгамі]]», «[[бансай]]», «[[дзюдо]]», «[[дзэн]]», «[[каратэ]]», «[[кімано]]», «[[Манга (мастацтва)|манга]]», «[[ніндзя]]», «[[рыкша]]», «[[сумо]]», «[[сушы]]», «[[тайфун]]», «[[тофу]]», «[[цунамі]]» і інш., якія шырока ўжываюцца прадстаўнікамі розных моў свету. == Рэлігія == У [[2020]] годзе 183 млн жыхароў [[Японія|Японіі]] мелі дачыненне да пэўнай [[рэлігія|рэлігійнай]] [[Канфесія|канфесіі]]. Большасць з іх належыць да [[будызм|будыстаў]] (84,8 млн) і [[сінтаізм|сінтаістаў]] (88,9 млн)<ref>[https://www.state.gov/reports/2020-report-on-international-religious-freedom/japan/ 2020 Report on International Religious Freedom: Japan]</ref>. У сукупнасці гэта значна перавышае ўсё насельніцтва Японіі. У [[2017]] годзе {{не перакладзена 5|Міжнародная асацыяцыя Гэлапа|Міжнародная асацыяцыя Гэлапа|en|Gallup International Association}} паведала, што 87 % японцаў адносяць сябе да [[Атэізм|атэістаў]] і [[Агнастыцызм|агностыкаў]]<ref>[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/most-atheist-countries Most Atheist Countries 2021]</ref>. Неадпаведнасць дадзеных тлумачыцца тым, што колькасць вернікаў усталёўваецца ў адпаведнасці са штогадовымі справаздачамі рэлігійных арганізацый. Яны могуць завышаць лічбы, фіксаваць выпадковых наведвальнікаў як чальцоў канфесій. Акрамя таго, значная колькасць вернікаў можа адначасова належыць да розных канфесійных устаноў. Колькасць атэістаў і агностыкаў вызначаецца дзякуючы апытанням, дзе дадзеныя выбаркі пераносяцца на ўсіх жыхароў. === Будызм === [[Выява:柴田勝家公 命日法要 2018.4.24.jpg|thumb|Будысцкая памінальная служба.]] [[Будызм]] у форме [[дзэн]]<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/japanese-zen/ Japanese Zen Buddhist Philosophy]</ref> быў распаўсюджаны з суседняй [[Карэйскі паўвостраў|Карэі]] ў перыяд [[Асука]]. Гэта спрыяла знаёмству японцаў са здабыткамі іншаземных [[культура|культур]], з’яўленню [[пісьмо]]васці і [[літаратура|літаратуры]]. Ужо ранняе японскае [[закон (права)|заканадаўства]] адлюстроўвала прывілеяванае становішча будысцкіх манахаў, хаця ім забаранялася займацца [[магія]]й, трымаць прыватныя [[храм]]ы, а ў болей позні перыяд — пакідаць кляштары. З [[701]] да [[1945]] гадоў асноўным прынцыпам дзяржаўнай рэлігійнай палітыкі быў нагляд за рэлігійнымі арганізацыямі ў інтарэсах дзяржавы<ref>[https://www3.gmu.edu/programs/icar/ijps/vol5_2/sumimoto.htm?gmuw-rd=sm&gmuw-rdm=ht Tokihisa Sumimoto, RELIGIOUS FREEDOM PROBLEMS IN JAPAN: BACKGROUND AND CURRENT PROSPECTS]</ref>. Будысцкія святары і самі ўмешваліся ў палітыку. У [[Сярэдневякоўе|сярэднявеччы]] ў кляштарах нават меўся нізкарангавы штат манахаў, якія займаліся ваеннай справай<ref>[https://www.cambridge.org/core/books/abs/cambridge-world-history-of-violence/buddhism-and-violence-in-premodern-japan/1952D31EDB23A1CF8792CCF4DC578BBA Martin Repp, Buddhism and Violence in Premodern Japan]</ref>. Сумную славу набылі манахі кляштара Энракудзі каля [[Кіёта]], якія на працягу некалькіх стагоддзяў з дапамогай гвалту распраўляліся з апанентамі і пагражалі імператарскаму двару, пакуль у [[1571]] годзе Энракудзі не быў спалены [[Самурай|самураямі]]<ref>[https://www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/politics-and-religion-politics-and-japanese-religions Politics And Religion: Politics And Japanese Religions]</ref>. У [[перыяд Эда]] будысцкія храмы ператварыліся ў адміністрацыйныя адзінкі. У [[VIII стагоддзе|VIII]] — [[IX стагоддзе|IX]] стагоддзях вылучыліся 2 асноўныя напрамкі будызму. Першы развіваў [[Містыка|містычнае]] вучэнне і карыстаўся падтрымкай [[Імператар Японіі|імператараў]]. Другі імкнуўся да спрашчэння будысцкіх [[Абрад|рытуалаў]] і ўключэння мясцовых рэлігійных культаў<ref>[https://www.worldhistory.org/article/1080/buddhism-in-ancient-japan/ Buddhism in Ancient Japan — World History Encyclopedia]</ref>. Папулярнасць будызму сярод простых парафіян была абумоўлена тым, што кляштары сталі важнай часткай мясцовых супольнасцей, адчынялі школы і [[Бібліятэка|бібліятэкі]], давалі ежу і прытулак для тых, хто мае патрэбу. Манахі дапамагалі будаваць [[дарога|дарогі]], [[мост|масты]] і [[Арашэнне|ірыгацыйныя]] збудаванні, фактычна размяркоўвалі ўзносы багатых на карысць астатніх чальцоў грамадства. У [[1868]]—[[1912]] гадах японскія імперскія колы праводзілі палітыку ''сімбуцу бунры'' — адмежавання ад будызму [[сінтаізм|сінтаісцкіх]] культаў і ператварэння сінтаізму ў афіцыйную рэлігію<ref>[https://jref.com/articles/shinbutsu-bunri-the-separation-of-shinto-and-buddhism.468/ Shinbutsu bunri — the separation of Shinto and Buddhism]</ref>. Тысячы будысцкіх храмаў былі зачынены, а іх землі канфіскаваны, будысцкім манахам прапаноўвалася або вярнуцца да цывільнага жыцця, або стаць сінтаісцкімі святарамі. У канцы [[XIX стагоддзе|XIX]] стагоддзя прыхільнікі будызму ў Японіі пачалі рэфармаванне, накіраванае на паляпшэнне духоўнай адукацыі, арыентацыю на сярэдні клас грамадства, падкрэсліванне важнасці прыватных здольнасцей і самаўдасканалення<ref>{{Cite web |url=https://www.toyo.ac.jp/uploaded/attachment/13271.pdf |title=Frédéric GIRARD, CRISIS AND REVIVAL OF MEIJI BUDDHISM |access-date=27 студзеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127141824/https://www.toyo.ac.jp/uploaded/attachment/13271.pdf |archivedate=27 студзеня 2022 |url-status=dead }}</ref>. Пасля [[Другая сусветная вайна|II Сусветнай вайны]] будысты выступілі за пакаянне ў ваенных злачынствах, актыўна ўдзельнічалі ў барацьбе за мір, аказвалі матэрыяльную дапамогу суайчыннікам. У нашы дні будысцкія арганізацыі Японіі падзелены на 13 асноўных напрамкаў. У [[2006]] годзе дзейнічала {{num|85994|будысцкіх храмаў}} з болей за {{num|100000|святароў}}<ref>[https://jref.com/articles/buddhism-in-modern-japan.196/ Religion Buddhism in Modern Japan]</ref>. Будысцкія абрады адыгрываюць выключную ролю ў пахаванні, каля храмаў звычайна месцяцца могілкі. === Сінтаізм === {{main|Сінтаізм}} [[Выява:Shinrikyo02.jpg|thumb|Храм сінтаісцкай секты ''сенрык’ё''.]] Сінтаізм, назва якога значыць ''«шлях [[бог|багоў]]»'' паходзіць ад старажытных [[анімізм|анімістычных]] вераванняў у багоў і духаў ''камі'' і [[культ продкаў|культа продкаў]], якія да [[VI стагоддзе|VI]] стагоддзя былі моцна лакалізаваны і не ўяўлялі сабою адзіную [[рэлігія|рэлігію]]<ref name="Shinto history">[https://www.bbc.co.uk/religion/religions/shinto/history/history_1.shtml Shinto history]</ref>. Пасля распаўсюджвання [[будызм]]у, знаёмства японцаў з [[даасізм]]ам і [[канфуцыянства]]м сінтаісцкія культы ўвабралі многае з запазычаных вераванняў. Яны працягвалі існаваць, паколькі афіцыйна прыняты будызм не патрабаваў поўнай адмовы ад мясцовых багоў і [[Абрад|рытуалаў]]. У [[VIII стагоддзе|VIII]] — [[XII стагоддзе|XII]] стагоддзях некаторыя сінтаісцкія ''камі'' нават былі атоесненыя з будысцкімі святымі<ref>[https://www.worldhistory.org/Shinto/ Shinto — World History Encyclopedia]</ref>. Сінтаісцкія рытуалы трапілі ў практыку будысцкіх манахаў. У [[XVIII стагоддзе|XVIII]] стагоддзі частка [[інтэлігенцыя|інтэлектуалаў]] імкнулася да сістэматызацыі і адасаблення сінтаізму. Але час наспеў толькі ў [[перыяд Мэйдзі]], калі з’явілася патрэба ў рэлігійным абгрунтаванні сацыяльна-палітычных змен<ref>[https://jameshoward.us/2019/11/13/social-change-in-shinto-and-meiji-japan/ Social Change in Shinto and Meiji Japan]</ref>. Сінтаізм быў рэарганізаваны, цалкам аддзелены ад будызму і ўключаны ў структуру дзяржаўнага кіравання<ref name="Shinto history"/>. Адным з вышэйшых бостваў была абвешчана [[Аматэрасу]], продак першага [[Імператар Японіі|імператара]]. Дзяржава кантралявала прызначэнне святароў, што займаліся ачышчэннем сінтаісцкіх культаў ад будызму. Сінтаізм спрыяў абагаўленню імператара, навязваў дактрыну перавагі японцаў перад іншымі народамі, апраўдваў імперскія заваёвы<ref>[https://www.bbc.co.uk/religion/religions/shinto/history/nationalism_1.shtml Shinto and nationalism]</ref>. Хаця ў [[1945]] годзе сінтаізм быў адасоблены ад дзяржаўнага кіравання, імператарская сям’я не адмовілася ад сінтаісцкіх культаў. Паколькі сінтаізм не мае сваіх заснавальніка, догмы і свяшчэннага пісання, то ў нашы дні ўзнікае пытанне, ці трэба яго наогул лічыць самастойнай рэлігіяй? Характэрна, што нягледзячы на высокую колькасць вернікаў, што фіксуюць сінтаісцкія арганізацыі, толькі 2 % апытаных прызнае сябе сінтаістамі<ref>[https://www.nippon.com/en/column/g00494/ Shimada Hiromi, Religious Faith and the Emperor as a Symbol of the State]</ref>. Тым не меней, сінтаізм шчыльна звязаны з культурай японцаў. Мэтай большасці сінтаісцкіх рытуалаў з’яўляецца адпужванне злых духаў праз ачышчэнне, малітвы і дары ''камі''. Сінтаісцкія святыні разглядаюцца як месцы шанавання і жытло ''камі''. Святарамі, якія часцяком жывуць пры [[храм]]ах, могуць быць як жанчыны, так і мужчыны. Яны маюць права браць [[шлюб]] і мець дзяцей<ref>[https://www.japan-guide.com/e/e2056.html Shinto — Japan Guide]</ref>. Большасць вернікаў звяртаецца да сінтаісцкіх рытуалаў падчас [[вяселле|вяселля]], рэлігійных [[свята]]ў ''мацуры'', ахвотна карыстаецца сінтаісцкімі [[Талісман|абярэгамі]]. === Іншыя рэлігіі === Разам з [[будызм]]ам у [[Японія|Японію]] трапілі веды пра [[канфуцыянства]] і [[даасізм]]. Аднак канфуцыянства распаўсюджвалася пераважна як [[філасофія]]<ref>[https://plato.stanford.edu/entries/japanese-confucian/#IntrConfJapaEarlDeve Japanese Confucian Philosophy]</ref>, а даасізм аказаў уплыў на развіццё мясцовага [[мастацтва]]<ref>[https://www.onmarkproductions.com/html/japanese-taoism.html Taoism & Taoist Philosophy in Japanese Art and Culture]</ref>. З [[1542]] года, калі былі ўсталяваны першыя кантакты паміж японцамі і [[Партугалія|партугальцамі]], пачалося распаўсюджванне [[хрысціянства]]. Адным з найбольш вядомых хрысціянскіх місіянераў, які наведваў Японію, быў [[Францыск Ксаверый]]. Да канца [[XVI стагоддзе|XVI]] стагоддзя колькасць хрысціян магла дасягаць {{num|300000|чалавек}}<ref>[http://satucket.com/lectionary/Japan_martyrs.htm THE MARTYRS OF JAPAN]</ref>. Аднак у [[1587]] і [[1597]] гадах [[сёгун]]ат забараніў місіі. [[5 лютага]] 1597 года ў [[Нагасакі]] былі закатаваны 26 хрысціян, у тым ліку 6 [[францысканцы|францысканцаў]]. Пасля гэтага пераслед хрысціян набыў сталы характар. Толькі ў [[1622]] годзе было забіта 128 вернікаў<ref>[https://www.newadvent.org/cathen/09744a.htm CATHOLIC ENCYCLOPEDIA: Japanese Martyrs — New Advent]</ref>. У [[1636]]—[[1637]] гадах хрысціяне, пераважна [[Сялянства|сяляне]], арганізавалі паўстанне<ref>[https://cupola.gettysburg.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=&httpsredir=1&article=1167&context=ghj The Desperate Rebels of Shimabara: The Economic and Political Persecutions And the Tradition of Peasant Revolt]</ref>, задушанае феадаламі. У Нагасакі доўгі час існавала традыцыя выяўлення хрысціян для далейшага пакарання праз абражэнне хрысціянскіх сімвалаў. Тым не меней, калі ў [[1873]] годзе забарона на хрысціянства была адменена, сваю прыхільнасць да яго здолелі легалізаваць каля {{num|20000|гараджан}}<ref>[https://www.bbc.com/news/world-asia-50414472 Yvette Tan, The Japanese Christians forced to trample on Christ]</ref>. У нашы дні хрысціянства розных накірункаў спавядае ад 1 млн да 2 млн японцаў<ref>[https://www.japan-guide.com/e/e2298.html Christianity in Japan]</ref>. Такім чынам, хрысціяне складаюць адносна невялікую меншасць. Большасць з іх належыць да [[Пратэстанцтва|пратэстанцкіх]] плыняў. Дзейнічаюць 3 [[Рымска-Каталіцкая Царква|каталіцкія]] дыяцэзіі ў [[Токіа]], Нагасакі і [[Осака|Осацы]] і 3 [[Епархія|епархіі]] [[Японская Праваслаўная Царква|Японскай Праваслаўнай Царквы]]. == Вядомыя асобы == * [[Такугава Іэясу]] * [[Імператар Мэйдзі]] * [[Альберта Фухіморы]] * [[Хідэкі Юкава]] * [[Акіра Курасава]] * [[Таехіра Акіяма]] * [[Ёка Она]] * [[Кэндзабура Оэ]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар = Адамовіч, Г.|частка = |загаловак = Літаратурная класіка ў параўнальным вывучэнні: дапаможнік|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = БДПУ|год = 2009|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 978-985-501-715-9|тыраж = |ref = }} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларусь ― Расія ― Японія: матэрыялы першых Астравецкіх краязнаўчых чытанняў, прысвечаных памяці Іосіфа Гашкевіча|арыгінал = |спасылка = |адказны = Рэдактары: А. Мальдзіс, Г. Брэгер, Д. Чарнышэвіч|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = ННАЦ імя Ф. Скарыны|год = 1997|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6419-10-7|тыраж = |ref = }} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Беларусь-Японія: Матэрыялы другіх міжнар. чытанняў, прысвеч. памяці І.Гашкевіча, Мінск — Астравец, 9-10 кастр. 2002 г.|арыгінал = |спасылка = |адказны = Уклад. Пятровіч, Т., Мальдзіс, А.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларус. кнігазбор|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 985-6638-93-3|тыраж = |ref = }} * {{Крыніцы/БелЭн|18-1|Японцы||294}} * {{кніга|аўтар = Totman, C.|частка = |загаловак = A history of Japan|арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Oxford|выдавецтва = Blackwell Publishing|год = 2005|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = 1-4051-2359-1|тыраж = |ref = }} == Спасылкі == {{Commonscat|People of Japan}} * [https://www.everyculture.com/East-Southeast-Asia/Japanese.html Японцы: Краіны і іх культуры] {{ref-en}} * [https://urok.shkola.of.by/yaponiya-kuletura-yaponii.html Японія, культура Японіі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220113114418/https://urok.shkola.of.by/yaponiya-kuletura-yaponii.html |date=13 студзеня 2022 }} * [https://sites.pitt.edu/~dash/japan.html Народныя казкі з Японіі] {{ref-en}} * [https://boutiquejapan.com/food/ Японская кухня] {{ref-en}} * [https://folkcloud.com/folk-music-by-country/japan Традыцыйная народная музыка Японіі] {{ref-en}} * [https://www.toki.tokyo/blogt/2020/4/8/eight-elements-of-japanese-architecture Элементы японскай народнай архітэктуры] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул|Этнаграфія}} [[Катэгорыя:Народы Японіі]] [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Японцы| ]] kq4lsz8bfetwxoz9bpsjo65jd5fyi8o 0 95469 5143584 5142929 2026-05-19T16:57:47Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Tymur Kholostenko 2013 year|Tymur Kholostenko 2013 year]]) і адноўлена версія 3876617, зробленая Хомелка: усё цягнецца з Вікіданых 5143584 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Афонсу I Партугальскі''' ({{lang-pt|Afonso I de Portugal}}; [[25 ліпеня]] [[1109]], [[Гімарайнш]] — [[6 снежня]] [[1185]], [[Каімбра]]), вядомы таксама як '''Афонсу Энрыкіш''' ({{lang-pt|Afonso Henriques}}), '''Афонсу Вялікі''' ({{lang-pt|Afonso o Grande}}), '''Афонсу Заваёўнік''' ({{lang-pt|Afonso o Conquistador}}) і '''Афонсу Заснавальнік''' ({{lang-pt|Afonso o Fundador}}) — першы кароль Партугаліі пасля абвяшчэння [[26 ліпеня]] [[1139]] г. яе незалежнасці ад [[каралеўства Леон]]. {{зноскі}} {{Паслядоўнасць людзей | папярэднік=[[Тэрэза Леонская]] | спіс=[[Кіраўнікі Партугаліі|Кароль Партугаліі]] | пераемнік=[[Саншу I]] | гады=[[1139]]—[[1185]]}} {{Каралі Партугаліі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Графы партугальскія]] [[Катэгорыя:Асобы на манетах]] [[Катэгорыя:Бургундская дынастыя (Партугалія)]] [[Катэгорыя:Каралі партугальскія]] o9cqlskklvaii994sxbu847lz1wqu57 5143586 5143584 2026-05-19T16:59:02Z M.L.Bot 261 афармленне 5143586 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Афонсу I Партугальскі''' ({{lang-pt|Afonso I de Portugal}}; {{ВДП}}), вядомы таксама як '''Афонсу Энрыкіш''' ({{lang-pt|Afonso Henriques}}), '''Афонсу Вялікі''' ({{lang-pt|Afonso o Grande}}), '''Афонсу Заваёўнік''' ({{lang-pt|Afonso o Conquistador}}) і '''Афонсу Заснавальнік''' ({{lang-pt|Afonso o Fundador}}) — першы кароль Партугаліі пасля абвяшчэння [[26 ліпеня]] [[1139]] г. яе незалежнасці ад [[каралеўства Леон]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Каралі Партугаліі}} {{Wikidata/Ancestors}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Графы партугальскія]] [[Катэгорыя:Асобы на манетах]] [[Катэгорыя:Бургундская дынастыя (Партугалія)]] [[Катэгорыя:Каралі партугальскія]] a01jql20i5a0dxhb5nkiu6si1bwa095 0 97577 5143464 4833304 2026-05-19T12:39:06Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143464 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Генры Кэвел |арыгінал імя = Henry Cavill |фота = Henry Cavill Shankbone 2009 Vanity Fair.jpg |шырыня = 220px |подпіс = <small>Кэвел у 2009 годзе на [[кінафестываль Трайбека|фестывалі Трайбека]]</small> |імя пры нараджэнні = Генры Уільям Далгліш Кэвел |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = 2001 - цяпер. час |кірунак = |узнагароды = |imdb_id = 0147147 |сайт = }} '''Генры Уільям Далгліш Кэвел''' ({{lang-en|Henry William Dalgliesh Cavill}}; нар. 5 мая 1983 года, [[Джэрсі]], [[Нармандскія астравы]]) — англійскі {{акцёр2|Англіі}}. Іграў ролю ''[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафалк|Чарлза Брэндана]]'' ў тэлесерыяле «[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]». == Біяграфія == Генры Кэвел нарадзіўся на востраве [[Джэрсі]] і быў чацвёртым з пяці хлопчыкаў у сям’і<ref>Barker, Andy. «Regarding Henry.» ''Evening Standard'' 24 October 2008: 49-53. Print. Retrieved 27 November 2010 from Henry Cavill Fan Gallery. http://www.henrycavillfan.com/gallery/thumbnails.php?album=84 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101225014638/http://www.henrycavillfan.com/gallery/thumbnails.php?album=84 |date=25 снежня 2010 }}</ref>. Вучыўся ў ''St. Michael’s Preparatory School'' у мясцовым [[прыход]]зе ''Saint Saviour'' перад тым як пайшоў вучыцца ў {{не перакладзена 3|Stowe School}}<ref>Cook, Xerxes. «Henry le Magnifique.» ''Upstreet'' 10 June 2009: 36-41. Print. Retrieved 27 November 2010 from HenryCavill.net’s Public Gallery. http://picasaweb.google.com/HWDCGallery/Upstreet# {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130801035154/http://picasaweb.google.com/HWDCGallery/Upstreet |date=1 жніўня 2013 }}</ref> у [[Бакінгемшыр]]ы, дзе ўпершыню пачаў гуляць у школьных спектаклях<ref>«The Tudors: A Sit-down with Henry Cavill.» Filmed interview. Retrieved 27 November 2010 from http://www.youtube.com/watch?v=Ip-OAY5sBPc&feature=related</ref>. Першым прыкметным з’яўленнем Кэвела на экране стала роля ў фільме «[[Граф Монтэ-Крыста (фільм, 2002)|Граф Монтэ-Крыста]]», неўзабаве ўслед рушылі ролі ў мадэрнісцкім фільме «Я захопліваю замак» з [[Рамола Гарай|Рамолай Гарай]] у 2003 і ў эксперыментальным [[Тэлебачанне высокай якасці|HDTV]] фільме «Чырвоны Капялюшык» у 2004 годзе. У 2005 годзе з’явіўся ў відэа «[[Паўсталы з пекла 8: Сусвет пекла]]», а ў 2006 годзе ў Кэвела была другарадная роля ў фільме «[[Трыстан і Ізольда, фільм|Трыстан і Ізольда]]». Таксама ў акцёра было некалькі няўдач на кастынгах. Ён спрабаваўся на ролю ''Седрыка'' ў фільме 2005 года «[[Гары Потэр і Кубак агню (фільм)|Гары Потэр і Кубак агню]]», але роля дасталася [[Роберт Пацінсан|Роберту Пацінсану]]. У тым жа 2005 Кэвел прэтэндаваў на ролю ''[[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]]'' у фільме «[[Казіно «Раяль», фільм, 2006|Казіно „Раяль“]]». Прадзюсары і рэжысёр выбіралі паміж ім, [[Дэніэл Крэйг|Дэніэлам Крэйгом]] і [[Сэм Уорцінгтан|Сэмам Уорцінгтанам]], але палічылі, што ён малады для гэтай ролі<ref name="MI6 News - David Arnold ...">{{cite web |url=http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=4863 |title=David Arnold discusses screentesting the new James Bond, and Daniel Craig's competition |date=2007-03-22 |publisher=MI6 News |accessdate=2009-01-02 |archive-date=15 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215180637/http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=4863 |url-status=dead }}</ref>. У снежні 2005 года ''[[Empire (часопіс)|Empire]]'' назваў Генры «самым няўдачлівым хлопцам у Галівудзе». Дарэчы, ён пазней спрабаваўся на ролю ''[[Эдвард Кален|Эдварда Калена]]'', але ў той час, калі пачалі здымаць фільм, яму было ўжо 24 года і ён не мог ужо выглядаць як 17-летні падлетак, і роля зноў адышла да [[Роберт Пацінсан|Роберту Пацінсану]]<ref name="A Motley Vision - Interview: Twilight author Stephanie Meyer">{{cite web|url=http://www.motleyvision.org/2005/interview-twilight-author-stephanie-meyer/|title=Interview: Twilight author Stephanie Meyer|last=Morris|first=William|date=2005-10-26|publisher=A Motley Vision|accessdate=2009-01-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68EJ4cL1Z?url=http://www.motleyvision.org/2005/interview-twilight-author-stephanie-meyer/|archivedate=6 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref>. У 2007 годзе Генры Кэвел атрымаў адну з галоўных роляў у тэлесерыяле канала [[Showtime]] «[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]» — ''[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафылк|Чарлза Брэндана]]''<ref>[http://tudorswiki.sho.com/page/Henry+Cavill Henry Cavill — The Tudors Wiki]</ref>, лепшага сябра і зяця караля [[Генрых VIII|Генрыха VIII]]. У 2009 сыграў аднаго з галоўных персанажаў ''Эвана Маршала'' ў фільме жахаў [[Джоэл Шумахе|Джоэла Шумахера]] «[[Крывавы ручай]]». Таксама ў гэтым жа годзе ў яго была другарадная роля ў фільме [[Вудзі Ален]]а «[[Будзь што будзе]]». У 2010 годзе Кэвел быў абраны на ролю ''[[Тэсей|Тэсея]]'' у новым міфалагічным буйнабюджэтным фільме «[[Вайна багоў: Бессмяротныя]]»<ref>[http://www.firstshowing.net/2010/05/17/first-look-tarsem-singhs-immortals-epic-with-henry-cavill First Look: Tarsem Singh’s 'Immortals' Epic with Henry Cavill " FirstShowing.net]</ref>, выхад якога запланаваны на восень 2011 года. 30 студзеня 2011 года стала вядома, што Генры паспяхова прайшоў кастынг і атрымаў ролю ''[[Супермен]]а'' ў новым фільме [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «[[Superman: Man of Steel]]», выхад якога запланаваны на снежань 2012 года<ref>[http://www.superherohype.com/news/articles/125177-henry-cavill-to-play-superman?cpage=20#written_comments_title Henry Cavill to Play Superman!! | Superhero Hype]</ref>. == Фільмаграфія == {{У фільме верх}} {{У фільме|2001|Laguna|Laguna|Томас Эпры}} {{У фільме|2002|[[Граф Монтэ-Крыста (фільм, 2002)|Граф Монтэ-Крыста]]|The Count Of Monte Cristo|Альберт Мандэга}} {{У серыяле|2002||{{не перакладзена|Інспектар Лінлі расследуе||en|The Inspector Lynley Mysteries}}|The Inspector Lynley Mysteries|{{abbr|Чэс Куілтэр|1 эпізод|0}}}} {{Утфільме|2002|Goodbye, Mr. Chips|Goodbye, Mr. Chips|салдат Колі}} {{У фільме|2003|{{не перакладзена|Я захопліваю замак||en|I Capture the Castle (film)}}|I Capture the Castle|Стывен Колі}} {{У серыяле|2003||[[Чыста англійскія забойствы, тэлесерыял|Чыста англійскія забойствы]]|Midsomer Murders|{{abbr|Сайман Мэйфілд|1 эпізод|0}}}} {{У фільме|2005|[[Паўсталы з пекла 8: Сусвет пекла]]|Hellraiser: Hellworld|Майк}} {{У фільме|2006|[[Трыстан і Ізольда, фільм|Трыстан і Ізольда]]|Tristan & Isolde|Мелат}} {{У фільме|2007|{{не перакладзена|Чырвоны Капялюшык (фільм, 2006)|Чырвоны Капялюшык|en|Red Riding Hood (2006 film)}}|Red Riding Hood|Паляўнічы}} {{У фільме|2007|[[Зорны пыл (фільм)|Зорны пыл]]|Stardust|Хамфры}} {{У фільме|2009|[[Крывавы ручай]]|Blood Creek|Эван Маршал}} {{У фільме|2009|[[Будзь што будзе]]|Whatever Works|Рэндзі}} {{У серыяле|2007|2010|[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]|The Tudors|{{abbr|[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафалк|Чарлз Брэндан]]|38 эпізодаў|0}}}} {{У фільме|2011|[[Вайна багоў: Бессмяротныя]]|Immortals|[[Тэсей]]}} {{У фільме|2012|[[Сярод белая дня]]|The Cold Light of Day|Уіл Шоу}} {{У фільме|2013|[[Чалавек са сталі]]|Man of Steel|[[Супермэн|Кларк Кент / Супермен]]}} {{У фільме ніз}} {{зноскі}} == Спасылкі == * {{commons-inline|Category:Henry Cavill|Генры Кэвел}} * {{IMDb name|0147147|Генры Кэвел}} * [http://textbacklinkexchanges.com/henry-cavill-man-of-steel-workout-diet-and-private-life/ Генры Кэвел]{{Недаступная спасылка}} (англ.) на сайце [[Супермен]] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кэвел Генры}} [[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]] pjwap92xvaw8e33w0a9z2qcof2e9roc 5143465 5143464 2026-05-19T12:39:39Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143465 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Генры Кэвел |арыгінал імя = Henry Cavill |фота = Henry Cavill Shankbone 2009 Vanity Fair.jpg |шырыня = 220px |подпіс = <small>Кэвел у 2009 годзе на [[кінафестываль Трайбека|фестывалі Трайбека]]</small> |імя пры нараджэнні = Генры Уільям Далгліш Кэвел |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = 2001 - цяпер. час |кірунак = |узнагароды = |imdb_id = 0147147 |сайт = }} '''Генры Уільям Далгліш Кэвел''' ({{lang-en|Henry William Dalgliesh Cavill}}; нар. 5 мая 1983 года, [[Джэрсі]], [[Нармандскія астравы]]) — англійскі {{акцёр2|Англіі}}. Іграў ролю ''[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафалк|Чарлза Брэндана]]'' ў тэлесерыяле «[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]». == Біяграфія == Генры Кэвел нарадзіўся на востраве [[Джэрсі]] і быў чацвёртым з пяці хлопчыкаў у сям’і<ref>Barker, Andy. «Regarding Henry.» ''Evening Standard'' 24 October 2008: 49-53. Print. Retrieved 27 November 2010 from Henry Cavill Fan Gallery. http://www.henrycavillfan.com/gallery/thumbnails.php?album=84 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101225014638/http://www.henrycavillfan.com/gallery/thumbnails.php?album=84 |date=25 снежня 2010 }}</ref>. Вучыўся ў ''St. Michael’s Preparatory School'' у мясцовым [[прыход]]зе ''Saint Saviour'' перад тым як пайшоў вучыцца ў {{не перакладзена 3|Stowe School}}<ref>Cook, Xerxes. «Henry le Magnifique.» ''Upstreet'' 10 June 2009: 36-41. Print. Retrieved 27 November 2010 from HenryCavill.net’s Public Gallery. http://picasaweb.google.com/HWDCGallery/Upstreet# {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130801035154/http://picasaweb.google.com/HWDCGallery/Upstreet |date=1 жніўня 2013 }}</ref> у [[Бакінгемшыр]]ы, дзе ўпершыню пачаў гуляць у школьных спектаклях<ref>«The Tudors: A Sit-down with Henry Cavill.» Filmed interview. Retrieved 27 November 2010 from http://www.youtube.com/watch?v=Ip-OAY5sBPc&feature=related</ref>. Першым прыкметным з’яўленнем Кэвела на экране стала роля ў фільме «[[Граф Монтэ-Крыста (фільм, 2002)|Граф Монтэ-Крыста]]», неўзабаве ўслед рушылі ролі ў мадэрнісцкім фільме «Я захопліваю замак» з [[Рамола Гарай|Рамолай Гарай]] у 2003 і ў эксперыментальным [[Тэлебачанне высокай якасці|HDTV]] фільме «Чырвоны Капялюшык» у 2004 годзе. У 2005 годзе з’явіўся ў відэа «[[Паўсталы з пекла 8: Сусвет пекла]]», а ў 2006 годзе ў Кэвела была другарадная роля ў фільме «[[Трыстан і Ізольда, фільм|Трыстан і Ізольда]]». Таксама ў акцёра было некалькі няўдач на кастынгах. Ён спрабаваўся на ролю ''Седрыка'' ў фільме 2005 года «[[Гары Потэр і Кубак агню (фільм)|Гары Потэр і Кубак агню]]», але роля дасталася [[Роберт Пацінсан|Роберту Пацінсану]]. У тым жа 2005 Кэвел прэтэндаваў на ролю ''[[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]]'' у фільме «[[Казіно «Раяль», фільм, 2006|Казіно „Раяль“]]». Прадзюсары і рэжысёр выбіралі паміж ім, [[Дэніэл Крэйг|Дэніэлам Крэйгом]] і [[Сэм Уорцінгтан|Сэмам Уорцінгтанам]], але палічылі, што ён малады для гэтай ролі<ref name="MI6 News - David Arnold ...">{{cite web |url=http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=4863 |title=David Arnold discusses screentesting the new James Bond, and Daniel Craig's competition |date=2007-03-22 |publisher=MI6 News |accessdate=2009-01-02 |archive-date=15 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215180637/http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=4863 |url-status=dead }}</ref>. У снежні 2005 года ''[[Empire (часопіс)|Empire]]'' назваў Генры «самым няўдачлівым хлопцам у Галівудзе». Дарэчы, ён пазней спрабаваўся на ролю ''[[Эдвард Кален|Эдварда Калена]]'', але ў той час, калі пачалі здымаць фільм, яму было ўжо 24 года і ён не мог ужо выглядаць як 17-летні падлетак, і роля зноў адышла да [[Роберт Пацінсан|Роберту Пацінсану]]<ref name="A Motley Vision - Interview: Twilight author Stephanie Meyer">{{cite web|url=http://www.motleyvision.org/2005/interview-twilight-author-stephanie-meyer/|title=Interview: Twilight author Stephanie Meyer|last=Morris|first=William|date=2005-10-26|publisher=A Motley Vision|accessdate=2009-01-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68EJ4cL1Z?url=http://www.motleyvision.org/2005/interview-twilight-author-stephanie-meyer/|archivedate=6 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref>. У 2007 годзе Генры Кэвел атрымаў адну з галоўных роляў у тэлесерыяле канала [[Showtime]] «[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]» — ''[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафылк|Чарлза Брэндана]]''<ref>[http://tudorswiki.sho.com/page/Henry+Cavill Henry Cavill — The Tudors Wiki]</ref>, лепшага сябра і зяця караля [[Генрых VIII|Генрыха VIII]]. У 2009 сыграў аднаго з галоўных персанажаў ''Эвана Маршала'' ў фільме жахаў [[Джоэл Шумахе|Джоэла Шумахера]] «[[Крывавы ручай]]». Таксама ў гэтым жа годзе ў яго была другарадная роля ў фільме [[Вудзі Ален]]а «[[Будзь што будзе]]». У 2010 годзе Кэвел быў абраны на ролю ''[[Тэсей|Тэсея]]'' у новым міфалагічным буйнабюджэтным фільме «[[Вайна багоў: Бессмяротныя]]»<ref>[http://www.firstshowing.net/2010/05/17/first-look-tarsem-singhs-immortals-epic-with-henry-cavill First Look: Tarsem Singh’s 'Immortals' Epic with Henry Cavill " FirstShowing.net]</ref>, выхад якога запланаваны на восень 2011 года. 30 студзеня 2011 года стала вядома, што Генры паспяхова прайшоў кастынг і атрымаў ролю ''[[Супермен]]а'' ў новым фільме [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «[[Superman: Man of Steel]]», выхад якога запланаваны на снежань 2012 года<ref>[http://www.superherohype.com/news/articles/125177-henry-cavill-to-play-superman?cpage=20#written_comments_title Henry Cavill to Play Superman!! | Superhero Hype]</ref>. == Фільмаграфія == {{У фільме верх}} {{У фільме|2001|Laguna|Laguna|Томас Эпры}} {{У фільме|2002|[[Граф Монтэ-Крыста (фільм, 2002)|Граф Монтэ-Крыста]]|The Count Of Monte Cristo|Альберт Мандэга}} {{У серыяле|2002||{{не перакладзена|Інспектар Лінлі расследуе||en|The Inspector Lynley Mysteries}}|The Inspector Lynley Mysteries|{{abbr|Чэс Куілтэр|1 эпізод|0}}}} {{Утфільме|2002|Goodbye, Mr. Chips|Goodbye, Mr. Chips|салдат Колі}} {{У фільме|2003|{{не перакладзена|Я захопліваю замак||en|I Capture the Castle (film)}}|I Capture the Castle|Стывен Колі}} {{У серыяле|2003||[[Чыста англійскія забойствы, тэлесерыял|Чыста англійскія забойствы]]|Midsomer Murders|{{abbr|Сайман Мэйфілд|1 эпізод|0}}}} {{У фільме|2005|[[Паўсталы з пекла 8: Сусвет пекла]]|Hellraiser: Hellworld|Майк}} {{У фільме|2006|[[Трыстан і Ізольда, фільм|Трыстан і Ізольда]]|Tristan & Isolde|Мелат}} {{У фільме|2007|{{не перакладзена|Чырвоны Капялюшык (фільм, 2006)|Чырвоны Капялюшык|en|Red Riding Hood (2006 film)}}|Red Riding Hood|Паляўнічы}} {{У фільме|2007|[[Зорны пыл (фільм)|Зорны пыл]]|Stardust|Хамфры}} {{У фільме|2009|[[Крывавы ручай]]|Blood Creek|Эван Маршал}} {{У фільме|2009|[[Будзь што будзе]]|Whatever Works|Рэндзі}} {{У серыяле|2007|2010|[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]|The Tudors|{{abbr|[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафалк|Чарлз Брэндан]]|38 эпізодаў|0}}}} {{У фільме|2011|[[Вайна багоў: Бессмяротныя]]|Immortals|[[Тэсей]]}} {{У фільме|2012|[[Сярод белая дня]]|The Cold Light of Day|Уіл Шоу}} {{У фільме|2013|[[Чалавек са сталі]]|Man of Steel|[[Супермэн|Кларк Кент / Супермен]]}} {{У фільме ніз}} {{зноскі}} == Спасылкі == * {{commons-inline|Category:Henry Cavill|Генры Кэвел}} * {{IMDb name|0147147|Генры Кэвел}} * [http://textbacklinkexchanges.com/henry-cavill-man-of-steel-workout-diet-and-private-life/ Генры Кэвел]{{Недаступная спасылка}} (англ.) на сайце [[Супермен]] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кэвел Генры}} [[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]] i6jx27x62lkcuq6kj1nelo1evdxa5vu 5143466 5143465 2026-05-19T12:40:58Z Feeleman 163471 +[[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]]; +[[Катэгорыя:Кінапрадзюсары Вялікабрытаніі]]; +[[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143466 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = Генры Кэвел |арыгінал імя = Henry Cavill |фота = Henry Cavill Shankbone 2009 Vanity Fair.jpg |шырыня = 220px |подпіс = <small>Кэвел у 2009 годзе на [[кінафестываль Трайбека|фестывалі Трайбека]]</small> |імя пры нараджэнні = Генры Уільям Далгліш Кэвел |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = 2001 - цяпер. час |кірунак = |узнагароды = |imdb_id = 0147147 |сайт = }} '''Генры Уільям Далгліш Кэвел''' ({{lang-en|Henry William Dalgliesh Cavill}}; нар. 5 мая 1983 года, [[Джэрсі]], [[Нармандскія астравы]]) — англійскі {{акцёр2|Англіі}}. Іграў ролю ''[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафалк|Чарлза Брэндана]]'' ў тэлесерыяле «[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]». == Біяграфія == Генры Кэвел нарадзіўся на востраве [[Джэрсі]] і быў чацвёртым з пяці хлопчыкаў у сям’і<ref>Barker, Andy. «Regarding Henry.» ''Evening Standard'' 24 October 2008: 49-53. Print. Retrieved 27 November 2010 from Henry Cavill Fan Gallery. http://www.henrycavillfan.com/gallery/thumbnails.php?album=84 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101225014638/http://www.henrycavillfan.com/gallery/thumbnails.php?album=84 |date=25 снежня 2010 }}</ref>. Вучыўся ў ''St. Michael’s Preparatory School'' у мясцовым [[прыход]]зе ''Saint Saviour'' перад тым як пайшоў вучыцца ў {{не перакладзена 3|Stowe School}}<ref>Cook, Xerxes. «Henry le Magnifique.» ''Upstreet'' 10 June 2009: 36-41. Print. Retrieved 27 November 2010 from HenryCavill.net’s Public Gallery. http://picasaweb.google.com/HWDCGallery/Upstreet# {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130801035154/http://picasaweb.google.com/HWDCGallery/Upstreet |date=1 жніўня 2013 }}</ref> у [[Бакінгемшыр]]ы, дзе ўпершыню пачаў гуляць у школьных спектаклях<ref>«The Tudors: A Sit-down with Henry Cavill.» Filmed interview. Retrieved 27 November 2010 from http://www.youtube.com/watch?v=Ip-OAY5sBPc&feature=related</ref>. Першым прыкметным з’яўленнем Кэвела на экране стала роля ў фільме «[[Граф Монтэ-Крыста (фільм, 2002)|Граф Монтэ-Крыста]]», неўзабаве ўслед рушылі ролі ў мадэрнісцкім фільме «Я захопліваю замак» з [[Рамола Гарай|Рамолай Гарай]] у 2003 і ў эксперыментальным [[Тэлебачанне высокай якасці|HDTV]] фільме «Чырвоны Капялюшык» у 2004 годзе. У 2005 годзе з’явіўся ў відэа «[[Паўсталы з пекла 8: Сусвет пекла]]», а ў 2006 годзе ў Кэвела была другарадная роля ў фільме «[[Трыстан і Ізольда, фільм|Трыстан і Ізольда]]». Таксама ў акцёра было некалькі няўдач на кастынгах. Ён спрабаваўся на ролю ''Седрыка'' ў фільме 2005 года «[[Гары Потэр і Кубак агню (фільм)|Гары Потэр і Кубак агню]]», але роля дасталася [[Роберт Пацінсан|Роберту Пацінсану]]. У тым жа 2005 Кэвел прэтэндаваў на ролю ''[[Джэймс Бонд|Джэймса Бонда]]'' у фільме «[[Казіно «Раяль», фільм, 2006|Казіно „Раяль“]]». Прадзюсары і рэжысёр выбіралі паміж ім, [[Дэніэл Крэйг|Дэніэлам Крэйгом]] і [[Сэм Уорцінгтан|Сэмам Уорцінгтанам]], але палічылі, што ён малады для гэтай ролі<ref name="MI6 News - David Arnold ...">{{cite web |url=http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=4863 |title=David Arnold discusses screentesting the new James Bond, and Daniel Craig's competition |date=2007-03-22 |publisher=MI6 News |accessdate=2009-01-02 |archive-date=15 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221215180637/http://www.mi6.co.uk/news/index.php?itemid=4863 |url-status=dead }}</ref>. У снежні 2005 года ''[[Empire (часопіс)|Empire]]'' назваў Генры «самым няўдачлівым хлопцам у Галівудзе». Дарэчы, ён пазней спрабаваўся на ролю ''[[Эдвард Кален|Эдварда Калена]]'', але ў той час, калі пачалі здымаць фільм, яму было ўжо 24 года і ён не мог ужо выглядаць як 17-летні падлетак, і роля зноў адышла да [[Роберт Пацінсан|Роберту Пацінсану]]<ref name="A Motley Vision - Interview: Twilight author Stephanie Meyer">{{cite web|url=http://www.motleyvision.org/2005/interview-twilight-author-stephanie-meyer/|title=Interview: Twilight author Stephanie Meyer|last=Morris|first=William|date=2005-10-26|publisher=A Motley Vision|accessdate=2009-01-02|archiveurl=https://www.webcitation.org/68EJ4cL1Z?url=http://www.motleyvision.org/2005/interview-twilight-author-stephanie-meyer/|archivedate=6 чэрвеня 2012|url-status=dead}}</ref>. У 2007 годзе Генры Кэвел атрымаў адну з галоўных роляў у тэлесерыяле канала [[Showtime]] «[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]» — ''[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафылк|Чарлза Брэндана]]''<ref>[http://tudorswiki.sho.com/page/Henry+Cavill Henry Cavill — The Tudors Wiki]</ref>, лепшага сябра і зяця караля [[Генрых VIII|Генрыха VIII]]. У 2009 сыграў аднаго з галоўных персанажаў ''Эвана Маршала'' ў фільме жахаў [[Джоэл Шумахе|Джоэла Шумахера]] «[[Крывавы ручай]]». Таксама ў гэтым жа годзе ў яго была другарадная роля ў фільме [[Вудзі Ален]]а «[[Будзь што будзе]]». У 2010 годзе Кэвел быў абраны на ролю ''[[Тэсей|Тэсея]]'' у новым міфалагічным буйнабюджэтным фільме «[[Вайна багоў: Бессмяротныя]]»<ref>[http://www.firstshowing.net/2010/05/17/first-look-tarsem-singhs-immortals-epic-with-henry-cavill First Look: Tarsem Singh’s 'Immortals' Epic with Henry Cavill " FirstShowing.net]</ref>, выхад якога запланаваны на восень 2011 года. 30 студзеня 2011 года стала вядома, што Генры паспяхова прайшоў кастынг і атрымаў ролю ''[[Супермен]]а'' ў новым фільме [[Зак Снайдэр|Зака Снайдэра]] «[[Superman: Man of Steel]]», выхад якога запланаваны на снежань 2012 года<ref>[http://www.superherohype.com/news/articles/125177-henry-cavill-to-play-superman?cpage=20#written_comments_title Henry Cavill to Play Superman!! | Superhero Hype]</ref>. == Фільмаграфія == {{У фільме верх}} {{У фільме|2001|Laguna|Laguna|Томас Эпры}} {{У фільме|2002|[[Граф Монтэ-Крыста (фільм, 2002)|Граф Монтэ-Крыста]]|The Count Of Monte Cristo|Альберт Мандэга}} {{У серыяле|2002||{{не перакладзена|Інспектар Лінлі расследуе||en|The Inspector Lynley Mysteries}}|The Inspector Lynley Mysteries|{{abbr|Чэс Куілтэр|1 эпізод|0}}}} {{Утфільме|2002|Goodbye, Mr. Chips|Goodbye, Mr. Chips|салдат Колі}} {{У фільме|2003|{{не перакладзена|Я захопліваю замак||en|I Capture the Castle (film)}}|I Capture the Castle|Стывен Колі}} {{У серыяле|2003||[[Чыста англійскія забойствы, тэлесерыял|Чыста англійскія забойствы]]|Midsomer Murders|{{abbr|Сайман Мэйфілд|1 эпізод|0}}}} {{У фільме|2005|[[Паўсталы з пекла 8: Сусвет пекла]]|Hellraiser: Hellworld|Майк}} {{У фільме|2006|[[Трыстан і Ізольда, фільм|Трыстан і Ізольда]]|Tristan & Isolde|Мелат}} {{У фільме|2007|{{не перакладзена|Чырвоны Капялюшык (фільм, 2006)|Чырвоны Капялюшык|en|Red Riding Hood (2006 film)}}|Red Riding Hood|Паляўнічы}} {{У фільме|2007|[[Зорны пыл (фільм)|Зорны пыл]]|Stardust|Хамфры}} {{У фільме|2009|[[Крывавы ручай]]|Blood Creek|Эван Маршал}} {{У фільме|2009|[[Будзь што будзе]]|Whatever Works|Рэндзі}} {{У серыяле|2007|2010|[[Цюдоры (тэлесерыял)|Цюдоры]]|The Tudors|{{abbr|[[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафалк|Чарлз Брэндан]]|38 эпізодаў|0}}}} {{У фільме|2011|[[Вайна багоў: Бессмяротныя]]|Immortals|[[Тэсей]]}} {{У фільме|2012|[[Сярод белая дня]]|The Cold Light of Day|Уіл Шоу}} {{У фільме|2013|[[Чалавек са сталі]]|Man of Steel|[[Супермэн|Кларк Кент / Супермен]]}} {{У фільме ніз}} {{зноскі}} == Спасылкі == * {{commons-inline|Category:Henry Cavill|Генры Кэвел}} * {{IMDb name|0147147|Генры Кэвел}} * [http://textbacklinkexchanges.com/henry-cavill-man-of-steel-workout-diet-and-private-life/ Генры Кэвел]{{Недаступная спасылка}} (англ.) на сайце [[Супермен]] {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кэвел Генры}} [[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] chye91aq6ennnwhg8oyhf4omd8vl0ih 0 104082 5143912 5001481 2026-05-20T08:28:54Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5143912 wikitext text/x-wiki {{Шляхціч | беларускае імя = Ян Сцыпіён | поўнае імя = Ян Сцыпіё дэль Кампа | арыгінальнае імя =Jan Scipio del Campo | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб=POL COA Scypio.svg | шырыня герба =120px | подпіс герба=[[Герб «Сцыпіён»]] <!-- ІНФАРМАЦЫЯ АБ ТЫТУЛАХ --> | тытул =[[Кашталян смаленскі]] | парадак = | перыядпачатак =[[7 лістапада]] [[1720]] | перыядканец =[[1738]] | перыяд праўлення = | папярэднік =[[Крыштаф Шчыт]] | пераемнік = [[Казімір Несялоўскі]] | тытул_2 =[[Старосты лідскія|Староста лідскі]] | парадак_2 = | перыядпачатак_2 =[[1713]] | перыядканец_2 =[[1720]] | перыяд праўлення_2 = | папярэднік_2 =[[Міхал Антоні Радзівіл]] | пераемнік_2 =[[Юзаф Сцыпіён]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці =1738 | месца смерці = | пахаваны = | пахаваная = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | дзеці =[[Юзаф Сцыпіён|Юзаф]], Ганна | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | Rodovid= }} '''Ян Сцыпіён (Сцыпіё дэль Кампа)''' (? — [[1738]]) — дзяржаўны дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. [[Старосты лідскія|Староста лідскі]] (1713—1720), [[кашталян смаленскі]] (1720—1738). == Біяграфія == Паходзіў з роду [[Сцыпіёны дэль Кампа|Сцыпіёнаў]] уласнага герба, сын [[Андрэй Сцыпіён|Андрэя Сцыпіёна]], падчашага гарадзенскага і харунжага вендэнскага, і Элеаноры [[Сухадольскія|Сухадольскай]], дачкі [[Павел Казімір Сухадольскі|Паўла Казіміра Сухадольскага]], ваўкавыскага земскага пісара. Разам з братам [[Казімір Сцыпіён|Казімірам]] пачаў прымаць удзел у грамадскім жыцці з сярэдзіны 90-х гадоў XVII стагоддзя. У адпаведнасці з сямейнай традыцыяй яны звязалі свой лёс з [[Радзівілы|Радзівіламі]]: [[Караль Станіслаў Радзівіл (1669—1719)|Каралем Станіславам]], [[падканцлеры літоўскія|падканцлерам літоўскім]] і [[Ян Мікалай Радзівіл|Янам Мікалаем]], [[Старосты лідскія|старостам лідскім]]. Гэта абумовіла іх пазіцыю ў віхуры «Хатняй» і [[Паўночная вайна|Паўночнай]] войнаў на мяжы XVII—XVIII стагоддзяў. [[Сцыпіёны дэль Кампа|Сцыпіёны]] былі на баку так званых «рэспубліканцаў» супраць [[Сапегі|Сапегаў]], [[Станіслаў Ляшчынскі|Станіслава Ляшчынскага]] і [[Швецыя|Швецыі]] ды падтрымлівалі [[Радзівілы|Радзівілаў]] і [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ Моцнага]], за якога Ян Сцыпіён аддаў свой голас падчас элекцыі 1697 года. Першай дзяржаўнай пасадай Яна Сцыпіёна стала пасада лідскага гродскага пісара, якую ён атрымаў у 1695 (быў ім да 1708), дзякуючы падтрымцы [[Ян Мікалай Радзівіл|Яна Мікалая Радзівіла]]. У 1699 ён быў абраны лідскім дэпутатам у [[Трыбунал ВКЛ]], а ў 1703—1704 нават з’яўляўся яго маршалкам. У 1704 Ян Сцыпіён прабаваў заняць пасаду лідскага земскага [[пісар]]а, але атрымаў толькі месца лідскага [[падстолі]]я. Нарэшце, у 1713, дзякуючы падтрымцы [[Міхал Антоні Радзівіл|Міхала Радзівіла]], Ян Сцыпіён заняў пасаду [[Старосты лідскія|лідскага старосты]], якая да таго доўга належала [[Радзівілы|Радзівілам]]. У якасці лідскага старосты і пасла ад [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскага павета]] Ян Сцыпіён актыўна ўдзельнічаў у большасці палітычных падзеяў пачатку XVIII стагоддзі. Ён скардзіўся на злоўжыванні расійскай арміі ў Лідскім павеце (1710), выступаў супраць «царскай пратэкцыі» Рэчы Паспалітай (1716), прапаноўваў зняць з усіх дзяржаўных пасадаў «дысідэнтаў» — некатолікаў (1720). У 1719 [[Кашталяны віленскія|віленскі кашталян]] [[Людвік Канстанцін Пацей]] перадаў Яну Сцыпіёну [[Барцянскае староства]] ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]]. 7 лістапада 1720 года Ян Сцыпіён атрымаў пасаду [[Кашталяны смаленскія|смаленскага кашталяна]], якая не давала матэрыяльных даходаў, але гарантавала месца ў [[Сенат Рэчы Паспалітай|сенаце Рэчы Паспалітай]]. Неўзабаве, Ян стаў першым Сцыпіёнам, які заняў магнацкую пасаду. Але яго спробы ў 1732 заняць пасаду [[Ваяводы смаленскія|смаленскага ваяводы]] былі беспаспяховымі. Ян Сцыпіён валодаў пасля бацькі Сукурчамі, Шчучынкам і Балотнам (зараз [[Воранава]]) у [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім]], Сякержынцамі ў [[Гарадзенскі павет|Гарадзенскім]] і Бебраўцамі ў [[Мазырскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Мазырскім паветах]]. Ад маці ён стаў уладальнікам [[Канюхі (Ваўкавыскі раён)|Канюхоў]] у [[Ваўкавыскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ваўкавыскім павеце]]. Дзякуючы дзяржаўнай службе Ян Сцыпіён з жонкай атрымаў вёскі [[Гарні]] (1708) і [[Пурсці]] (1711) ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]]. У 1710 ён «трымаў у заставе» (кіраваў і карыстаўся без права ўласнасці) маёнтак [[Агінскія|Агінскіх]] [[Яшунай|Яшуны]] [[Віленскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Віленскага павета]]. Разам з жонкай — Тэрэзай з [[Юзафовічы-Глябіцкія|Глябіцкіх-Юзафовічаў]], дачкой падстолія віцебскага і войскага полацкага [[Юрый Юзафовіч-Глябіцкі|Юрыя Глябіцкага-Юзафовіча]] — Ян Сцыпіён размясціў у 1735 у Балотна ([[Воранава]]) кляштар [[піяры|піяраў]], а ў 1738 г. у [[Канюхі (Ваўкавыскі раён)|Канюхах]] — кляштар [[Дамініканцы|дамініканцаў]]. Такім чынам, Ян Сцыпіён быў першым прадстаўніком свайго роду, які дасягнуў амаль магнацкага статусу: [[Сенат Рэчы Паспалітай|сенатар]], двойчы [[староста]], уладальнік некалькіх маёнткаў у трох паветах, заснавальнік двух кляштараў. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=647-648|артыкул=Сцыпіёны|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} == Спасылкі == * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/ahulnaie/10a/Сцыпіёны_і_Ліманты.html Сцыпіёны на pawet.net] {{Продкі}} {{Нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сцыпіён Ян}} [[Катэгорыя:Сцыпіёны дэль Кампа|Ян]] [[Катэгорыя:Сенатары Рэчы Паспалітай]] [[Катэгорыя:Кашталяны смаленскія]] [[Катэгорыя:Маршалкі Трыбунала Вялікага Княства Літоўскага]] [[Катэгорыя:Старосты лідскія]] [[Катэгорыя:Старосты барцянскія]] [[Катэгорыя:Пісары гродскія лідскія]] [[Катэгорыя:Падстоліі лідскія]] mdy3fiio5h882r35391tc66u9m2f5kz 0 117769 5143589 5143018 2026-05-19T17:01:46Z M.L.Bot 261 афармленне 5143589 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Марціновіч}} '''Віктар Валер’евіч Марціновіч''' ({{ВДП}}) — беларускі [[журналіст]], [[мастацтвазнавец]], [[пісьменнік]]. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў факультэт журналістыкі і аспірантуру [[БДУ]]. У 2002—2015 гадах намеснік рэдактара «[[БелГазета|БелГазеты]]». Былы выкладчык [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|ЕГУ]]. Абараніў (27.6.2008) доктарскую дысертацыю ў Віленскай акадэміі мастацтваў на тэму: «Віцебскі авангард (1918—1922): сацыякультурны кантэкст і мастацкая крытыка»<ref>[http://bel.ehu.lt/news/news/0010817/ Паспяховая абарона доктарскай дысертацыі выкладчыкам ЕГУ Віктарам Марціновічам]{{Недаступная спасылка}} Сайт ЕГУ</ref>. == Творчасць == Выдаў раман «Параноя» на рускай мове (2009), які негалосна быў забаронены да продажу ў [[Мінск]]у<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=32319 Раман Марціновіча забаранілі прадаваць на кірмашы]{{Недаступная спасылка}} // Наша Ніва, 1.12.2009</ref> і інтэрнэт-кнігарні [[oz.by]]<ref>[http://www.euroradio.fm/by/1052/news/41579/?id=7 Кнігу Марціновіча «Параноя» ўжо забаранілі прадаваць і ў інтэрнэт-крамах]{{Недаступная спасылка}} // [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]], 3.12.2009, 13:45</ref><ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=32423 Кнігу «Параною» Марціновіча знялі з продажу на oz.by]{{Недаступная спасылка}} // Наша Ніва, 3.12.2009</ref>. Раман пра каханне, напісаны ў жанры reality-антыўтопіі, быў пасля перакладзены на англійскую, фінскую, нямецкую мовы і выдадзены ў ЗША, Фінляндыі і Германіі. У чэрвені 2011 года прэзентаваў свой першы беларускамоўны раман «Сцюдзёны вырай». Гэты «раман з патройным самагубствам аўтара», прысвечаны беларускай літаратуры. Паводле аўтара, твор мусіў распаўсюджвацца выключна ў электронным выглядзе і не выходзіў у друкаваным варыянце<ref>{{Спасылка | год = 16 чэрвеня 2011| url = http://www.svaboda.org/content/article/24237483.html| загаловак = Электронны "Сцюдзёны вырай" ад Віктара Марціновіча| выдавецтва = [[Радыё Свабода]]| дата = 19 чэрвеня 2011 }}</ref>. Гэта першы раман у гісторыі [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], апублікаваны адразу ў выглядзе прэс-рэлізу. Трэці раман В. Марціновіча, гангстарская трагікамедыя «Сфагнум» (2013). У рамане трое маладых злачынцаў забіваюць падзельніка і губляюць чужыя грошы, якія цяпер давядзецца вяртаць любой цаной. Яны вырашаюць залегчы на дно ў маленькай вёсцы, ратуючыся і ад крэдытораў, і ад крымінальнага вышуку. Усё пайшло б паводле задумы, калі б не знешне паўмёртвая беларуская веска з яе неўміручай паганскай містыкай, якая падказвае нечаканае развязанне праблемы. Раман увайшоў у доўгі спіс расійскай прэміі «Нацыянальны бестселер». «Сфагнум» быў выпушчаны на рускай мове ў выглядзе інтэрнэт-рэлізу, а ў перакладзе на беларускую мову — у друкаванай версіі. «[[Мова (раман)|Мова]]» (2014) — новы жанравы эксперымент Віктара Марціновіча, сацыяльная фантастыка з «мовай» у якасці галоўнага героя. Дзеянне адбываецца ў фантастычнай будучыні — Кітай і Расія аддзяліліся мурам ад Еўропы, якая страціла сваю веліч, і ўтварылі квітнеючую саюзную дзяржаву. Цэнтр Мінска ператварыўся ў густанаселены кітайскі квартал. Галоўны герой кнігі разам з мінскім падполлем (кітайскай мафіяй) змагаюцца з сістэмай, у якой дабро і зло, асветнікі і злачынцы, вернасць і здрада памяняліся месцамі. Віктар Марціновіч адзначае: {{Цытата| У гэтым тэксце мова выступае не толькі як сродак камунікацыі, але і ў новай, дагэтуль нікім не скарыстанай функцыі. Мова з'яўляецца таямніцай і прычынай вайны вулічных бандаў.<ref>http://budzma.by/budzma/mova-byelaruskaya-minsk-kitayski-vyersiya-viktara-marcinovicha.html</ref> }} Пяты раман Віктара Марціновіча «Возера радасці» выйшаў у перакладзе на беларускую мову ў выдавецтве «Кнігазбор» улетку 2016 года. У аснове аповеду ляжыць жыццё дзевяцігадовай Ясі ў ціхай вёсцы, дзе час нібыта спыніўся. Дзяўчынка цяжка перажывае смерць маці, нягледзячы на гэта, бацька адвозіць яе ў інтэрнат. Аднойчы Яся вырашае збегчы і вярнуцца дадому. Пераклад кнігі на беларускую мову падрыхтаваў [[Віталь Рыжкоў]]. Яму таксама належыць дызайн вокладкі выдання. «Ноч» (2018) — гэта і антыўтопія, і раман-травелог, і раман-гульня. Свет занурыўся ў бясконцую халодную [[ноч]]. У вольным горадзе Грушаўка вада па раскладзе, адзіная газета «Газета» перапісваецца пад капірку і не працуе [[компас]]. Галоўны герой Кніжнік — уладальнік адзінай у горадзе [[бібліятэка|бібліятэкі]] і апошняга [[сабака свойскі|сабакі]]. Узяўшы мапу новага свету і том [[Герадот]]а, Кніжнік выпраўляецца на пошукі каханай жанчыны, якая ў момант блэкаўту апынулася ў [[Непал]]е. Раман выйшаў па-руску і па-беларуску ў аўтарскім перакладзе<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=240122 nashaniva.by]</ref>. Галоўны герой рамана «[[Рэвалюцыя (раман)|Рэвалюцыя]]» (2020) — выкладчык з Беларусі, які трапляе ў суплёт выпрабаванняў у сучаснай [[Масква|Маскве]] і вымушаны спасцігнуць, чаму адмова ад індывідуальнай свабоды такая спакуслівая. Пераклад рамана на нямецкую мову выдадзены ў Германіі ў студзені 2021 года. == Прэміі і ўзнагароды == У 2012 годзе Віктар Марціновіч быў узнагароджаны [[Дэбют (літаратурная прэмія)|Літаратурнай прэміяй «Дэбют» імя Максіма Багдановіча]] ў галіне прозы<ref name=gf>{{Спасылка | год = 14 сакавіка 2012| url = http://www.svaboda.org/content/article/24515936.html| загаловак = Найлепшай дэбютнай кнігай – 2011 стала... | выдавецтва = [[Радыё Свабода]]| дата = 15 сакавіка 2012 }}</ref> за раман «Сцюдзёны вырай». У 2014 атрымаў прэмію (''Encouragement Award'') Еўрапейскага таварыства навуковай фантастыкі (''European Science Fiction Society''). == Творы == * Параноя, 2009 * Табу, 2010 * Сцюдзёны вырай, 2011 * Сфагнум, 2013 * Мова, 2014 * Радзіма. Марк Шагал у Віцебску, 2015 * Возера радасці, 2016 * [[Ноч (раман)|Ноч]], 2018 * Рэвалюцыя, 2020 * Belarus in Autoethnographic Narratives: The Art of Mercy Against Oblivion, 2025 {{ef-en}} ISBN 978-1-003-64010-3 * Хлопчык, у якога не было хваста, 2025 (дзіцячая казка) == Экранізацыі == Рэжысёр [[Аляксей Палуян]] у 2019 годзе стварыў па матывах аднайменнага рамана мастацкі фільм «[[Возера радасці (фільм)|Возера радасці]]». == Цытаты == {{цытата|Мы ўсе — людзі без Радзімы. Бо Радзіма — гэта месца, дзе цябе ўсе, абсалютна ўсе, да апошняга сабакі, разумеюць.<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=217307 Віктар Марціновіч: Народ без Радзімы] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * http://martinovich.by/—Афіцыйная{{Недаступная спасылка}} старонка В. Марціновіча * [http://vicmartinovich.blog.tut.by Блог Віктара Марціновіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150316235653/http://vicmartinovich.blog.tut.by/ |date=16 сакавіка 2015 }} на [[TUT.BY]] * [http://34mag.net/post/tok-shou-vyrajj/ Сцюдзёны вырай]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120423122731/http://34mag.net/post/tok-shou-vyrajj |date=23 красавіка 2012 }} на сайце [[34mag]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марціновіч Віктар Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] aps97hwxjzd6fz83v48kyjdjlyvv87z 5143590 5143589 2026-05-19T17:02:08Z M.L.Bot 261 /* Творы */ 5143590 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} {{цёзкі2|Марціновіч}} '''Віктар Валер’евіч Марціновіч''' ({{ВДП}}) — беларускі [[журналіст]], [[мастацтвазнавец]], [[пісьменнік]]. == Біяграфічныя звесткі == Скончыў факультэт журналістыкі і аспірантуру [[БДУ]]. У 2002—2015 гадах намеснік рэдактара «[[БелГазета|БелГазеты]]». Былы выкладчык [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|ЕГУ]]. Абараніў (27.6.2008) доктарскую дысертацыю ў Віленскай акадэміі мастацтваў на тэму: «Віцебскі авангард (1918—1922): сацыякультурны кантэкст і мастацкая крытыка»<ref>[http://bel.ehu.lt/news/news/0010817/ Паспяховая абарона доктарскай дысертацыі выкладчыкам ЕГУ Віктарам Марціновічам]{{Недаступная спасылка}} Сайт ЕГУ</ref>. == Творчасць == Выдаў раман «Параноя» на рускай мове (2009), які негалосна быў забаронены да продажу ў [[Мінск]]у<ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=32319 Раман Марціновіча забаранілі прадаваць на кірмашы]{{Недаступная спасылка}} // Наша Ніва, 1.12.2009</ref> і інтэрнэт-кнігарні [[oz.by]]<ref>[http://www.euroradio.fm/by/1052/news/41579/?id=7 Кнігу Марціновіча «Параноя» ўжо забаранілі прадаваць і ў інтэрнэт-крамах]{{Недаступная спасылка}} // [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]], 3.12.2009, 13:45</ref><ref>[http://www.nashaniva.by/index.php?c=ar&i=32423 Кнігу «Параною» Марціновіча знялі з продажу на oz.by]{{Недаступная спасылка}} // Наша Ніва, 3.12.2009</ref>. Раман пра каханне, напісаны ў жанры reality-антыўтопіі, быў пасля перакладзены на англійскую, фінскую, нямецкую мовы і выдадзены ў ЗША, Фінляндыі і Германіі. У чэрвені 2011 года прэзентаваў свой першы беларускамоўны раман «Сцюдзёны вырай». Гэты «раман з патройным самагубствам аўтара», прысвечаны беларускай літаратуры. Паводле аўтара, твор мусіў распаўсюджвацца выключна ў электронным выглядзе і не выходзіў у друкаваным варыянце<ref>{{Спасылка | год = 16 чэрвеня 2011| url = http://www.svaboda.org/content/article/24237483.html| загаловак = Электронны "Сцюдзёны вырай" ад Віктара Марціновіча| выдавецтва = [[Радыё Свабода]]| дата = 19 чэрвеня 2011 }}</ref>. Гэта першы раман у гісторыі [[беларуская літаратура|беларускай літаратуры]], апублікаваны адразу ў выглядзе прэс-рэлізу. Трэці раман В. Марціновіча, гангстарская трагікамедыя «Сфагнум» (2013). У рамане трое маладых злачынцаў забіваюць падзельніка і губляюць чужыя грошы, якія цяпер давядзецца вяртаць любой цаной. Яны вырашаюць залегчы на дно ў маленькай вёсцы, ратуючыся і ад крэдытораў, і ад крымінальнага вышуку. Усё пайшло б паводле задумы, калі б не знешне паўмёртвая беларуская веска з яе неўміручай паганскай містыкай, якая падказвае нечаканае развязанне праблемы. Раман увайшоў у доўгі спіс расійскай прэміі «Нацыянальны бестселер». «Сфагнум» быў выпушчаны на рускай мове ў выглядзе інтэрнэт-рэлізу, а ў перакладзе на беларускую мову — у друкаванай версіі. «[[Мова (раман)|Мова]]» (2014) — новы жанравы эксперымент Віктара Марціновіча, сацыяльная фантастыка з «мовай» у якасці галоўнага героя. Дзеянне адбываецца ў фантастычнай будучыні — Кітай і Расія аддзяліліся мурам ад Еўропы, якая страціла сваю веліч, і ўтварылі квітнеючую саюзную дзяржаву. Цэнтр Мінска ператварыўся ў густанаселены кітайскі квартал. Галоўны герой кнігі разам з мінскім падполлем (кітайскай мафіяй) змагаюцца з сістэмай, у якой дабро і зло, асветнікі і злачынцы, вернасць і здрада памяняліся месцамі. Віктар Марціновіч адзначае: {{Цытата| У гэтым тэксце мова выступае не толькі як сродак камунікацыі, але і ў новай, дагэтуль нікім не скарыстанай функцыі. Мова з'яўляецца таямніцай і прычынай вайны вулічных бандаў.<ref>http://budzma.by/budzma/mova-byelaruskaya-minsk-kitayski-vyersiya-viktara-marcinovicha.html</ref> }} Пяты раман Віктара Марціновіча «Возера радасці» выйшаў у перакладзе на беларускую мову ў выдавецтве «Кнігазбор» улетку 2016 года. У аснове аповеду ляжыць жыццё дзевяцігадовай Ясі ў ціхай вёсцы, дзе час нібыта спыніўся. Дзяўчынка цяжка перажывае смерць маці, нягледзячы на гэта, бацька адвозіць яе ў інтэрнат. Аднойчы Яся вырашае збегчы і вярнуцца дадому. Пераклад кнігі на беларускую мову падрыхтаваў [[Віталь Рыжкоў]]. Яму таксама належыць дызайн вокладкі выдання. «Ноч» (2018) — гэта і антыўтопія, і раман-травелог, і раман-гульня. Свет занурыўся ў бясконцую халодную [[ноч]]. У вольным горадзе Грушаўка вада па раскладзе, адзіная газета «Газета» перапісваецца пад капірку і не працуе [[компас]]. Галоўны герой Кніжнік — уладальнік адзінай у горадзе [[бібліятэка|бібліятэкі]] і апошняга [[сабака свойскі|сабакі]]. Узяўшы мапу новага свету і том [[Герадот]]а, Кніжнік выпраўляецца на пошукі каханай жанчыны, якая ў момант блэкаўту апынулася ў [[Непал]]е. Раман выйшаў па-руску і па-беларуску ў аўтарскім перакладзе<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=240122 nashaniva.by]</ref>. Галоўны герой рамана «[[Рэвалюцыя (раман)|Рэвалюцыя]]» (2020) — выкладчык з Беларусі, які трапляе ў суплёт выпрабаванняў у сучаснай [[Масква|Маскве]] і вымушаны спасцігнуць, чаму адмова ад індывідуальнай свабоды такая спакуслівая. Пераклад рамана на нямецкую мову выдадзены ў Германіі ў студзені 2021 года. == Прэміі і ўзнагароды == У 2012 годзе Віктар Марціновіч быў узнагароджаны [[Дэбют (літаратурная прэмія)|Літаратурнай прэміяй «Дэбют» імя Максіма Багдановіча]] ў галіне прозы<ref name=gf>{{Спасылка | год = 14 сакавіка 2012| url = http://www.svaboda.org/content/article/24515936.html| загаловак = Найлепшай дэбютнай кнігай – 2011 стала... | выдавецтва = [[Радыё Свабода]]| дата = 15 сакавіка 2012 }}</ref> за раман «Сцюдзёны вырай». У 2014 атрымаў прэмію (''Encouragement Award'') Еўрапейскага таварыства навуковай фантастыкі (''European Science Fiction Society''). == Творы == * Параноя, 2009 * Табу, 2010 * Сцюдзёны вырай, 2011 * Сфагнум, 2013 * Мова, 2014 * Радзіма. Марк Шагал у Віцебску, 2015 * Возера радасці, 2016 * [[Ноч (раман)|Ноч]], 2018 * Рэвалюцыя, 2020 * Belarus in Autoethnographic Narratives: The Art of Mercy Against Oblivion, 2025 {{ref-en}} ISBN 978-1-003-64010-3 * Хлопчык, у якога не было хваста, 2025 (дзіцячая казка) == Экранізацыі == Рэжысёр [[Аляксей Палуян]] у 2019 годзе стварыў па матывах аднайменнага рамана мастацкі фільм «[[Возера радасці (фільм)|Возера радасці]]». == Цытаты == {{цытата|Мы ўсе — людзі без Радзімы. Бо Радзіма — гэта месца, дзе цябе ўсе, абсалютна ўсе, да апошняга сабакі, разумеюць.<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=217307 Віктар Марціновіч: Народ без Радзімы] // [[Наша ніва (1991)|Наша ніва]]</ref>}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * http://martinovich.by/—Афіцыйная{{Недаступная спасылка}} старонка В. Марціновіча * [http://vicmartinovich.blog.tut.by Блог Віктара Марціновіча] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150316235653/http://vicmartinovich.blog.tut.by/ |date=16 сакавіка 2015 }} на [[TUT.BY]] * [http://34mag.net/post/tok-shou-vyrajj/ Сцюдзёны вырай]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120423122731/http://34mag.net/post/tok-shou-vyrajj |date=23 красавіка 2012 }} на сайце [[34mag]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Марціновіч Віктар Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Мастацтвазнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] felxmfw1ujjjtauc8ev1mj3hjyt07kl 100 121975 5143553 5143121 2026-05-19T15:51:00Z NirvanaBot 40832 +5 новых 5143553 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пол Уолтэр Хаўзер|2026-05-19T14:16:37Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Конрад Цузэ|2026-05-19T12:44:26Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Захір-шах|2026-05-19T12:27:18Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Кейт Колінз|2026-05-19T11:09:17Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Джоэл Эджэртан|2026-05-19T08:47:19Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Яўсевій Кесарыйскі|2026-05-18T07:10:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Святы Стэфан|2026-05-18T06:39:46Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Уладзімір Пятровіч Заманскі|2026-05-17T17:40:15Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Уладзімір Андрэевіч Вастроў|2026-05-17T16:41:22Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Эджэртан|2026-05-17T10:42:44Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Тэран Эджэртан|2026-05-17T10:18:20Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Валянцін Куран|2026-05-17T05:38:23Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|2026-05-16T11:07:44Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Станіслаў Цывінскі|2026-05-16T10:54:26Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Эдуард Сцяпанавіч Каляда|2026-05-16T07:07:06Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Максім Салікаў|2026-05-16T06:35:39Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Яраш|2026-05-16T06:13:29Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Іван Пятровіч Вярцелка|2026-05-15T19:14:40Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Дзмітрый Іванавіч Санталаў|2026-05-15T08:56:25Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Вядомыя асобы Благавешчанска|2026-05-15T08:34:46Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> onf6bthvjx2b676rt62qmb4ic3xc86d 0 127839 5143517 5143419 2026-05-19T14:31:53Z M.L.Bot 261 /* Сучаснае гатаванне */ 5143517 wikitext text/x-wiki {{Страва |тып= |краіна паходжання= [[Рэч Паспалітая]] }} '''Халадні́к''' — халодны [[суп]], традыцыйная [[страва]] [[Беларуская кухня|беларускай]], [[Латышская кухня|латышскай]], [[Літоўская кухня|літоўскай]], [[Польская кухня|польскай]] і [[Украінская кухня|ўкраінскай]] кухняў, з каранямі ў часах [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. == Гісторыя == Першы вядомы рэцэпт стравы пад назвай проста «халаднік» зафіксаваў у Варшаве [[Павел Трэмо]], шэф-кухар караля [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] ў канцы XVIII ст.{{sfn|Лаўрэш|2026|}} Ранняе сведчанне пакінуў ваенны лекар Ян Драздоўскі (нар. 1766), у мемуарах пра жыццё ў [[Бяла Падляска|Бяле-Радзівілаўскай]] у канцы XVIII ст. ён згадвае як пакаштаваў халаднік ў мясцовай жанчыны, звяртае ўвагу на розніцу ў назве і сацыяльным статусе стравы<ref name="Drozdowski">{{артыкул |аўтар=Drozdowski J. |загаловак=Pamiętniki Jana Drozdowskiego |выданне=Ateneum |тып=часопіс |месца=Warszawa |год=1883 |том=III |старонкі=262—263 |мова=pl}}</ref>: {{цытата|У гэтым доме ўпершыню навучыла нас старая кабеціна <...> рабіць літоўскі халадзец, па-нашаму халаднік, у прасталюддзя званы бацвіннем <...> пытаюся, што б ела — адказвае, што халадзец; пакаштаваў я, і на смак спадабаўся мне; кажу ёй, каб навучыла маю кухарку, як гэта робіцца — „добра, пане, навучу, але як яго робяць па-панску;“ а бо там не цяжка было з ракамі, якіх тая ж кабеціна лавіла, прынесла іх і зрабіла нам гэтую страву з ракавымі шыйкамі, са смятанай і з іншымі інгрэдыентамі, што да гэтага належалі; з таго часу халаднік стаў улетку найлепшай для нас стравай. {{арыгінальны тэкст|pl|W tym domu raz pierwszy nauczyła nas stara kobiecina <...> robić litewski chłodziec, po naszemu chłodnik, u pospólstwa zwany boćwiną <...> pytam, coby jadła — odpowie, że chołodec; skosztowałem, a ze smaku podobał mi się; mówię jéj, aby nauczyła moją kucharkę jak się to robi — „dobrze, panie, nauczę, ale jak go robią po pańsku;“ a że tam nie trudno o raki, które taż sama kobiecina łowiła, przyniosła takowych i zrobiła nam tę potrawę z szyjkami raczemi i ze śmietaną i z innemi ingredencyami do tego należącemi; od téj pory chłodnik stał się w lecie najlepszą dla nas potrawą}} }} Адно з першых сведчанняў пра халаднік на тэрыторыі сучаснай Беларусі пакінуў нямецкі лекар {{нп5|Яган Петэр Франк||ru|Франк, Иоганн Петер}} (1745—1821), прафесар Віленскага ўніверсітэта, які ў 1805 годзе паехаў у [[Нясвіж]] да князя [[Міхал Геранім Радзівіл|Міхала Гераніма Радзівіла]], дарогай змок і змёрз і спадзяваўся па прыедзе на гарачую ежу, але яму падалі халодны суп з лёдам. Франк быў шакаваны ледзяной ежай, небяспечнай пасля пераахаладжэння цела. Ужо тады асновай халадніку былі [[буракі]] ([[бацвінне]]) і [[кіслае малако]] (ці [[смятана]]), а для ахалоджвання ўжывалі натуральны лёд.{{sfn|Лаўрэш|2026|}} [[Станіслаў Мараўскі (мемуарыст)|Станіслаў Мараўскі]] згадваў падарожжа на Наваградчыну ў 1815 годзе, калі гасцінныя гаспадары падалі да абеду адразу 4 супы: халаднік, булён, боршч з вяндлінай і крупнік з бычыным хвастом.{{sfn|Лаўрэш|2026|}} Калі [[Габрыэля Пузына|Габрыэля Пузына з Гюнтараў]] у юнацтве гасцявала з бацькамі ў [[Варшава|Варшаве]], генерал Гелгуд запрасіў іх на абед, дзе падалі халаднік і курчанят, што «прыемна перанесла на радзіму». У 1825 годзе, у [[Пулавы|Пулавах]] князёў Чартарыйскіх, гаспадары ладзілі пікнік, куды госць мусіў прынесці сваю страву, бацькі Габрыэлі прынеслі літоўскі халаднік. А Ганна Патоцкая частавала Гюнтараў халадніком у [[Вілянаўскі палац|Вілянаўскім палацы]], але выбачалася, бо ў Варшаве няма «той вады» з [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]], што дае праўдзівы смак.{{sfn|Лаўрэш|2026|}} Дадатак «літоўскі» ({{lang-pl|Chłodnik litewski}}), імаверна, пашырыўся пасля паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]», дзе страва згадана тры разы, а як «халаднік літоўскі» — два, у розных частках твора (у перакладзе [[Пятро Бітэль|Пятра Бітэля]]){{sfn|Лаўрэш|2026|}}: {{цытата|<poem> Манах прамармытаў малітву па-латыні, Мужчыны выпілі гарэлкі, ўсе паселі І моўчкі жвава халаднік літоўскі елі. </poem>}} {{цытата|<poem> Бернардын памаліўся хутка па-лаціне, Пасля далі гарэлку, а затым паселі І халаднік літоўскі моўчкі жвава елі. Абед цішэйшы быў, чым іншым днём бывала. </poem>}} {{цытата|<poem> Мужчыны выпілі гарэлкі, і ўсе селі, І халаднік забелены маўкліва елі. Пасля падалі ракаў, куранят, шпарагі, Наставілі венгерскіх вінаў і малагі. </poem>}} Згаданы і «халаднік забелены», які елі пад гарэлку перад падачай [[Ракі|ракаў]], [[Курыца|куранят]] і [[Шпараг|шпарагаў]]. Усе падзеі паэмы адбываліся на Наваградчыне, што сведчыць пра папулярнасць халадніку тым часам на землях Беларусі. Уплыў Міцкевіча стаў магутным штуршком для папулярызацыі халадніку{{sfn|Лаўрэш|2026|}}. Лідскі краязнавец [[Міхал Шымялевіч]] у артыкуле пра святкаванне Святога Юрыя на Лідчыне дае прыпеўку, якую хлопцы спявалі да дзяўчат{{sfn|Лаўрэш|2026|}}: {{цытата|<poem> Сік! Сік! На дубнік, Будзе хлопцам халаднік. Сік! Сік! На лукно, Будзе хлопцам талакно… </poem>}} Лідскі краязнавец [[Віктар Кудла]] ўспамінаў пра сярэдзіну ХХ ст. на Лідчыне{{sfn|Лаўрэш|2026|}}: {{цытата|Калі пачыналася цёплае надвор’е, усе малочныя супы пасля гатавання выносілі ў камору для астуджэння і елі халоднымі. На халаднік бралі кіслае малако, трохі разбівалі лыжкай, у яго клалі парэзаны дробнымі кубікамі агурок і зялёны ўкроп — халаднік быў смачны для ўжывання.}} {{цытата|Цёшча Марыя, як добрая і здатная гаспадыня карміла ўсю сям’ю. Гатавала клёцкі з дранай бульбы, квашаніну-халадзец, юшку з крыві, а вясною збірала шчаўе і рыхтавала халаднік.}} Ці не ўпершыню дакладны рэцэпт менавіта "халадніка літоўскага" апублікаваны ў кнізе [[Ян Шытлер|Яна Шытлера]] «Кухар добра навучаны» (''Kucharz dobrze usposobiony,'' 1830). Шытлер быў энтузіастам халадніку, і бураковага, і шчаўевага, і цяпер малавядомага дэсертнага з ягад і віна. Адна з яго пазнейшых кніг нават згадвае «халаднік» у доўгай, за тагачасным звычаем, назве: J. Szyttler. ''Kuchnia postna podająca najoszczędniejsze sposoby sporządzania potraw rybnych oraz zup, chłodników, pieczystego, marynat, jarzyn, melszpeizów, ciast itp''. -- Wilno, 1848<ref name=":0">''Алесь Белы''. [https://nashaniva.com/344019 Чарговы трыумф халадніка. Гісторыя і рэцэпты самай летняй стравы] // Наша Ніва 01.06.2024 </ref>. У «[[Літоўская Кухарка|Кухарцы літоўскай]]» [[Вінцэнціна Завадская|Вінцэнтыны Завадскай]], з першага выдання (Вільня, 1854), «халаднік літоўскі» фігуруе як мясцовы, «краёвы» спецыялітэт. Паводле яе асноўнага рэцэпту, халаднік гатавалі з зялёнага кропу, варанага бураковага бацвіння ці шчаўя, булёну і смятаны. Перад падачай на стол дадавалі звараныя ўкрутую яйкі, дробна нарэзаныя агуркі, вараныя ракавыя шыйкі або кавалкі рыбы ці цяляціны. А маглі быць і скрылікі халоднага варанага каплуна або індыка. Такой раскошы не ведалі сяляне, але маглі дазволіць сабе некаторыя «празмернасці» -- напрыклад, сушаную рыбу, а пагатоў крутыя вараныя яйкі, якія ўрэшце ўвайшлі ў эталонную версію халадніка<ref name=":0" />. У сярэдзіне XIX ст. халаднік быў штодзённай стравай сярод простага народа, хоць рэцэпт быў значна прасцейшы за шляхецкі. У этнаграфічным нарысе [[Адам Ганоры Кіркор|Адама Кіркора]] «Этнаграфічны погляд на Віленскую губерню» (1857) адзначаў, што ежа мясцовых славян і [[літоўцы|літоўцаў]] больш-менш аднолькавая, а аснову летняга рацыёну складае менавіта гэты суп<ref name=":1">{{артыкул |аўтар=[[Адам Ганоры Кіркор|Киркор А.]] |загаловак=Этнографическій взглядъ на Виленскую губернію (Статья первая) |выданне=[[Вѣстникъ Императорскаго Русскаго Географическаго Общества]] |год=1857 |том=20 |старонкі=255}}</ref>: {{Цытата|Улетку хлебны квас, халадзец (халаднік), прыпраўлены паранай зелянінай, разведзенай халодным лёгкім квасам, пасоленай і забеленай малаком…{{арыгінальны тэкст|ru|Лѣтомъ хлѣбный квасъ, холодецъ (холодникъ), приправляемый пареной зеленью, разведенной холоднымъ легкимъ квасомъ, посоленной и забѣленной молокомъ…}}}} Шырокае ўжыванне стравы сярод сялянства пацвярджаюць і працы іншых этнографаў. Напрыклад, [[Зінаіда Фёдараўна Радчанка|Зінаіда Радчанка]] ў даследаванні «Гомельскія народныя песні» (1888), апісвае штодзённы рацыён беларусаў [[Гомельскі павет|Гомельскага павета]], таксама фіксуе халаднік сярод асноўных летніх супоў, раўняючы яго ў рускамоўным выданні з [[акрошка|акрошкай]]{{sfn|Радчанка|1888|с=XIII}}. Англічанін [[Фортэск’ю Андэрсан]], які на запрашэнне графа [[Аляксандр Біспінг|Аляксандра Біспінга]] сем месяцаў жыў на [[Гродзенская губерня|Гарадзеншчыне]] падчас [[Паўстанне 1863—1864 гадоў|паўстання 1863 года]], так апісвае тыповы летні абед у «[[Паўночна-Заходні край|рускай Польшчы]]»: {{цытата|А першай гадзіне абвяшчаецца абед, перад якім падаецца шклянка старога віскі. Абед складаецца з трох ці чатырох страў і заўсёды пачынаецца з супу. Улюбёны суп улетку — гэта забелены халодны суп (zupa chlodnik), і з ім падаюць звараныя ўкрутую [[яйкі]], нарэзаны [[агурок]] і сушаны [[селядзец]]. Гэта вельмі смачна.<ref name=":0" />}} У англійскія кулінарныя кнігі халаднік трапіў гадоў за 20 да падарожжа Андэрсана. Як у самую папулярную сярод англійскіх гаспадынь першай паловы XIX ст. кнігу ''A New System of Domestic Cookery,'' аўтарства Мэры Элізы Рандэл, аўтарка памерла ў 1828, але кніга перавыдавалася ў наступных рэдакцыях. У выданне 1842 года рэдактарка Эма Робертс дадала каля 10 «польскіх» рэцэптаў, у тым ліку і халаднік. Імаверна, рэцэпт запазычаны з кніг Яна Шытлера, які першым з прафесійных кухараў разгледзеў велізарны патэнцыял халадніка<ref name=":0" />. Шырокае распаўсюджванне стравы ў розных рэгіёнах былой Рэчы Паспалітай і яе эвалюцыю наглядна дэманструе кніга «Шляхецкая кухарка» ({{lang-pl|Kucharka szlachecka}}), выдадзеная ў [[Жытомір]]ы ў 1878 годзе. Яе аўтарка, [[Марыя Марцішэўская]] называла сябе на тытульным лісце «[[літвін]]кай, што жыве ва Украіне», дала рэцэпт пад падвойнай назвай: «Халаднік літоўскі, або халадзец украінскі» ({{lang-pl|Chłodnik litewski czyli chłodziec ukraiński}})<ref name="Marciszewska">{{кніга |аўтар=[[Марыя Марцішэўская|Marciszewska M.]] |загаловак=Kucharka szlachecka |месца=Żytomierz |год=1878 |том=I |старонкі=58—59 |мова=pl}}</ref>. Багаты шляхецкі халаднік, паводле рэцэпту Марцішэўскай, гатавалі з дробнакрышанага бураковага бацвіння, шчаўя, звараных укрутую яек, свежых агуркоў і зялёнай цыбулі. Усё гэта залівалі квашанай смятанай і халодным перагатаваным хлебным квасам. У супніцу абавязкова клалі кавалкі лёду. Дадаткова, каб зрабіць страву больш сытнай, у яе маглі дадаваць ракавыя шыйкі, кавалкі варанай буйной рыбы, халоднай смажанай цяляціны або курыныя грудкі<ref name="Marciszewska" />. Асабліва цікавы зафіксаваны М. Марцішэўскай рэцэпт поснага халадніку, бо ўжываць смятану і мяса ў пост нельга, замест іх выкарыстоўвалі ракавыя шыйкі і аліўкавы алей, а саму страву забельвалі раслінным малаком<ref name="Marciszewska" />: {{Цытата|…развесці запараным з мукі і кіпячоным<!--?не ўпэўнены ў слове--> халодным квасам, забяліць малаком, зробленым з сушаных грэцкіх арэхаў, але гэтага малака цадзіць не трэба, толькі арэхі стаўчы і крыху вадой развесці, дадаць пару лыжак добрага аліўкавага алею; можна забяліць малаком макавым. {{арыгінальны тэкст|pl|…rozprowadzić parzonym z mąki i przegotowanym zimnym kwasem, zabielić mlekiem zrobionym z włoskich suszonych orzechów, ale tego mleka cedzić nie trzeba tylko orzechy utłuc i trochę wodą rozprowadzić, dodać parę łyżek dobrej oliwy; można zabielić mlekiem makowém.}}}} Этнограф [[Павел Шэйн]] так апісвае традыцыйны халаднік у сялянскім побыце паўночна-ўсходняй Беларусі ў самым канцы XIX ст. у працы «Материалы для изучения быта и языка русского населения Северо-западного края»<ref name=":0" />: {{цытата|Вясновай і летняй парой першай кіслай стравай бывае ''халаднік'' з ''кісліцы'' (шчаўя), ''[[Снітка|шныці]]'' і бацвіння, якія спачатку адварваюць, потым сякуць і разбаўляюць квасам, за выключэннем кісліцы, якая мае ўласную кіслату. Прысмакамі да халадніку служаць: крышаная цыбуля, пераважна яе пер'е, агурочны цвет і, пры ўраджаі, крышаныя агуркі. Калі ёсць магчымасць, у халаднік кладуць малюшкі, сушаную рыбу, і рэдка туды дадаюць для закрасы малако і ''пасмятанне'' (г. зн. маслёнку). {{арыгінальны тэкст|ru|Весеннею и лѣтнею порой первымъ кислымъ блюдомъ бываетъ ''холодни́къ'' изъ ''кисли́цы'' (щавеля), ''шны́ти'' и ботвиньи, которыя сперва отвариваются, потомъ рубятся и разбавляются квасомъ, за исключеніемъ кислицы, имѣющей собственную кислоту. Присмаки холодника служатъ: крошеный лукъ, преимущественно перья его, огуречный цвѣтъ и, при урожаѣ, крошеные огурцы. Если есть возможность, въ холодникъ кладутся малюшки, сушеная рыба, и рѣдко туда прибавляется для закрасы молоко и ''посметенья'' (г.зн. маслёнка)}}}} == У літоўскай кухні == У 1857 годзе этнограф [[Адам Ганоры Кіркор]] у сваім нарысе «Этнаграфічны погляд на Віленскую губерню» адзначаў, што ежа мясцовых славян і літоўцаў амаль не адрозніваецца. Пры гэтым, падрабязна апісваючы іх летні рацыён, ён не прыводзіць ніякай асобнай літоўскай назвы для гэтага супу<ref name=":1" />. У сучаснай [[Літоўская мова|літоўскай мове]] страва называецца ''šaltibarščiai'' (ад літ.: šaltas — халодны і ''barščiai'' — [[боршч]]). Лічаць, што назву халадніка на літоўскую мову пераклала пісьменніца {{нп5|Людвіка Дзіджулене|Людвіка Дзіджулене-Жмона|lt|Liudvika Didžiulienė}}<ref name="Lauzikas2024">{{cite web |url=https://www.lrt.lt/naujienos/laisvalaikis/13/2356320/lauzikas-apie-sarsala-del-saltibarsciu-jie-lietuviski-bet-nereiskia-kad-ne-lenkiski |title=Laužikas apie šaršalą dėl šaltibarščių: jie – lietuviški, bet nereiškia, kad ne lenkiški |publisher=LRT |date=9 верасня 2024 |lang=lt |accessdate=2025-01-02}}</ref>. У першым выданні яе кулінарнай кнігі «Літоўская гаспадыня» ({{lang-lt|Lietuvos gaspadinė}}; [[Тыльзіт]], 1893) рэцэпту халадніка няма<ref name="Zmona1893">{{кніга|спасылка=https://www.epaveldas.lt/preview?id=LNB1E9A640F|аўтар=Didžiulienė-Žmona L.|загаловак=Lietuvos gaspadinē, arba Pamokinimai kaip prigulincziai suvartoti Dievo dovanas|год=1893|месца=Tilžėje|выдавецтва=Ūkininkas|старонак=40}}</ref>. Упершыню ён там з’явіўся ў выданні 1895 года пад назвай «Šalti lietuviški barščiai» (халодны літоўскі боршч)<ref name="Zmona1895">{{кніга |аўтар=Didžiulienė-Žmona L. |загаловак=Lietuvos gaspadinė arba pamokinimai kaip prigulinčiai suvartoti Dievo dovanas |месца=Tilžėje |выдавецтва=Šėnkės spaustuvė |год=1895 |старонак=40 |спасылка=https://www.limis.lt/valuables/e/805391/428022500}}</ref>. Як аднаго слова назва фіксуецца ў 1894 годзе ў чатырохмоўным слоўніку {{Не перакладзена 5|Міколас Мяжыніс|Міколаса Мяжыніса|lt|Mykolas Miežinis}}, прычым з выкарыстаннем старой арфаграфіі — ''szaltibarszcziai'' і ''szaltbarszcziai''<ref name="Miezinis">{{кніга |аўтар=Miežinis M. |загаловак=Lietuviszkai-latviszkai-lenkiszkai-rusiszkas žodynas |месца=Tilžėje |год=1894 |старонак=292 |старонкі=212}}</ref>. У сучасным напісанні (''šaltibarščiai'') слова сустракаецца ў літоўска-англійскім слоўніку [[Антанас Лаліс|Антанаса Лаліса]], выдадзеным у [[Чыкага]] ў 1903 годзе<ref name="Lalis">{{кніга |аўтар=Lalis A. |загаловак=Lietuviškos ir angliškos kalbų žodynas. D. 1: Lietuviškai-angliška |месца=Chicago |выдавецтва=Lietuvos |год=1903 |старонак=382}}</ref>. Масавая літоўская свядомасць лічыць халаднік толькі сваёй нацыянальнай стравай, да якой іншыя народы не маюць дачынення. У 2024 годзе ў Літве збіралі подпісы пад петыцыяй<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.change.org/p/the-%C5%A1altibar%C5%A1%C4%8Diai-aka-the-cold-pink-soup-is-a-lithuanian-pride-not-polish|title=The Šaltibarščiai, aka the Cold Pink Soup, is a Lithuanian pride, not Polish|website=Change.org|access-date=2026-05-17}}</ref> да газеты «[[The New York Times|New York Times]]», якая ў кулінарным артыкуле назвала суп польскім<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/,%20https://www.britishpoles.uk/new-york-times-chlodnik-is-the-perfect-summer-soup/|title=New York Times: Chłodnik is the perfect summer soup - British Poles|last=britishadmin|date=2025-08-05|access-date=2026-05-17}}</ref>. Агенцтва па развіцці турызму і бізнесу Вільні ''Go Vilnius'' тады заклікала: «''Давайце раз і назаўсёды пакажам свету, што халодны суп належыць Літве!''» і патрабавала выправіць «памылку». З 2023 года шточэрвень у Вільні праводзяць фестываль халадніку, да 1200 чалавек ядуць яго за сталом даўжынёй 362 метры<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=OYgwg0cUVOw|title=Šaltibarščiai: Why this cold pink soup unites (and divides) countries in Europe and how to make it|last=DW Food|date=2025-07-19|access-date=2026-05-17}}</ref>{{sfn|Лаўрэш|2026|}}. Латышы таксама спрабуюць пераканаць усіх, што гэта менавіта іх суп{{sfn|Лаўрэш|2026|}}. У беларускай кухні халаднік лічаць сваёй самабытнай стравай, якая захавала асноўныя складнікі праз стагоддзі і ўдасканалена сучаснымі тэхналогіямі гатавання. Халаднік застаецца сімвалам кулінарнай спадчыны рэгіёна агулам{{sfn|Лаўрэш|2026|}}. Тым не менш, вядомы літоўскі даследчык гастранамічнай спадчыны, прафесар Віленскага ўніверсітэта [[Рымвідас Лаўжыкас]] падкрэслівае, што халаднік паходзіць з агульных традыцый [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Ён адзначае: «Гэтая страва сапраўды літоўская, але гэта не значыць, што яна не польская, беларуская або латышская»<ref name="Lauzikas2024" />. == Сучаснае гатаванне == Вараныя астуджаныя [[Буракі звычайныя|буракі]] абіраюць і буйна [[Тарка|таркуюць]], [[Агуркі|свежыя агуркі]] крышаць невялікімі кубікамі або крояць скрылькамі. Зялёную цыбулю дробна крышаць, часам расціраюць лыжкай з дробкай солі, каб цыбуля стала мяккай і сакавітай. Гародніну заліваюць халоднай гатаванай вадой, або кефірам у розных прапорцыях з вадой, часам дадаюць воцату на смак. У кожную порцыю кладуць разрэзанае або пакрышанае варанае курынае [[Яйка (харчовы прадукт)|яйка]]. Перад падачай запраўляюць смятанай, крышаным кропам або іншай зелянінай. На закуску падаюць вараную бульбу ці жытні хлеб. Таксама халаднік гатуюць са шчаўя. Шчаўе крышаць, вараць і астуджваюць. У адвар дадаюць накрышаныя свежыя агуркі, кроп, вараныя яйкі, смятану, соль. Гатуюць таксама з вараных буракоў, бацвіння або на бурачным ці хлебным квасе.{{sfn|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003|p=527}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|БЭ у 18 т. — Т. 16.|2003| {{Крыніцы/БЭ|16|с=527|артыкул=Халаднік}} }} * {{артыкул |ref=Лаўрэш|аўтар = [[Леанід Лявонцьевіч Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]] |спасылка=https://www.academia.edu/167154657/ |загаловак = Наш халаднік |выданне = Наша слова.pdf |год = 2026 |месяц = 05 |чысло = 13|нумар = 19 (229) }} * {{артыкул |аўтар=[[Зінаіда Фёдараўна Радчанка|Радченко З. Ф.]] |загаловак=Гомельскія народныя пѣсни (бѣлорусскія и малорусскія) |выданне=Записки Императорскаго Русскаго Географическаго Общества по отдѣленію этнографіи |тып=зборнік |месца=С.-Петербургъ |год=1888 |том=XIII |нумар=2 |старонкі=1—326 |ref=Радчанка}} {{Буракі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Беларуская кухня]] [[Катэгорыя:Літоўская кухня]] [[Катэгорыя:Латышская кухня]] [[Катэгорыя:Украінская кухня]] [[Катэгорыя:Стравы з буракоў]] [[Катэгорыя:Халодныя супы]] [[Катэгорыя:Супы з агародніны]] [[Катэгорыя:Кісламалочныя супы]] [[Катэгорыя:Боршч]] [[Катэгорыя:Польская кухня]] 6op1ycyvg4w0fxvcqgbu5krtcwz292m 0 131561 5143588 4790935 2026-05-19T17:01:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143588 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Ян Сямён Алелькавіч | арыгінальнае імя = | партрэт = Jan Siamion Alelkavič. Ян Сямён Алелькавіч (B. Šadurka, 1753).jpg | шырыня партрэта = | подпіс = Я. С. Алелькавіч. Невядомы мастак, [[XVII стагоддзе|XVII ст.]] | герб = Herb Pogon Litewska.jpg | подпіс герба = [[Пагоня|Герб «Пагоня»]] | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | род = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = не было | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = }} '''Ян Сямён Алелькавіч''' (? — {{ДС|9|3|1592}}) — грамадскі дзеяч [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. == Біяграфія == Прадстаўнік княжацкага роду [[Алелькавічы|Алелькавічаў]], сын [[Юрый Юр'евіч Слуцкі|Юрыя]] і [[Кацярына Тэнчынская|Кацярыны]] з [[Род Тэнчынскіх|Тэнчынскіх]]. Меў братоў [[Аляксандр Алелькавіч|Аляксандра]] і [[Юрый Алелькавіч (1559—1586)|Юрыя]], разам з якімі падарожнічаў па еўрапейскіх універсітэтах<ref>[[Анастасія Скеп'ян|Настасся Скеп'ян]]. [http://www.kimpress.by/index.phtml?page=2&id=840 Злыя прыгоды Алелькавічаў за мяжой] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306030602/http://kimpress.by/index.phtml?id=840&page=2 |date=6 сакавіка 2016 }} // «Культура» № 47 (813), [[24 лістапада]] [[2007]].</ref>. Наведаў [[Балоння|Балонню]], [[Рым]]. Перайшоў у каталіцтва. У [[1582]] пры падзеле спадчыны з братамі атрымаў [[Новы горад (Слуцк)|Новае Места]] ў [[Слуцк]]у, [[Капыль]], [[Лішкаў]] і інш. Прадаў свой маёнтак [[Вішнявец (Стаўбцоўскі раён)|Гавязна]] [[Мікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка|Мікалаю Радзівілу Сіротку]]<ref>{{Cite web |url=http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=345 |title={{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140201141748/ |date=1 лютага 2014 }} «Салідарнасць». ''Марына Загорская'' Праект «Беларусь — з любоўю» {{ref-be}} |access-date=24 студзеня 2014 |archive-date=1 лютага 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201141748/http://gazetaby.com/cont/art.php?sn_nid=345 |url-status=dead }}</ref>. Ажаніўся з [[Соф’я Мялецкая|Соф'яй]], дачкой [[ваяводы падольскія|ваяводы падольскага]] [[Мікалай Мялецкі|Мікалая Мялецкага]]{{sfn|ЭнцВКЛ|2005}}. Дзяцей не пакінуў. Быў апошнім прадстаўніком мужчынскай лініі роду. == Радавод == {{Род Алелькавічаў}} {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=1|старонкі=219|артыкул=Алелькавічы|аўтар=[[Валерый Пазднякоў|Пазднякоў В.]]}} {{Продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Алелькавіч, Ян Сямён}} [[Катэгорыя:Алелькавічы|Ян Сямён]] cmwhrl11nguxeq451rl1qlifpblm192 0 135562 5143819 4871542 2026-05-19T23:58:24Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143819 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч}} {{цёзкі2|Курэйчык}} '''Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык''' (нар. {{ДН|14|1|1980}}) — беларускі і расійскі [[сцэнарыст]], [[акцёр]]. == Праца == Скончыў [[Ліцэй БДУ]], юрыдычны факультэт [[БДУ]], спецыяльнасць — адміністрацыйнае права, палітычная навука. Пасля навучаўся ў аспірантуры факультэту журналістыкі БДУ. Працаваў юрыстам у міжнароднай юрыдычнай фірме «Власова и Партнёры» ([[2000]]—[[2001]]). Пасля памочнікам старшыні Беларускага Саюза тэатральных дзеячаў (2001—2002), выконваў функцыі прэс-сакратара саюза. З 2002 года — аглядальнік [[Белгазета|Белгазеты]]. У [[2002]] праходзіў рэжысёрскую стажыроўку ў [[Алег Табакоў|Алега Табакова]] ва МХАТе. Галоўны рэдактар [[АНТ]] ([[2002]]). Аўтар шматлікіх сцэнараў для беларускіх тэатраў на беларускай і рускай мовах. Друкаваў свае п’есы ў «[[Arche]]», «[[Полымя]]», «[[Нёман (1945)|Неман]]», «[[Першацвет (1992)|Першацвет]]», выдаў 2 кнігі, тыраж якіх цалкам разыйшоўся <ref>Андрэй Курэйчык: «Беларусь — не самая сяброўская краіна для драматургаў» http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1772857,00.html</ref>. [[Movie Research]] прызнала Курэчыка самым паспяховым сцэнарыстам рускага кіно [[2006]]—[[2008]] гадоў.<ref>Андрей Курейчик признан лучшим сценаристом http://www.nv-online.info/index.php?c=ar&i=13938 [[Народная воля (1995)|Народная Воля]] [[14 красавіка]] [[2009]]</ref> З [[2009]] працуе ў Галівудзе. Адмовіўся ад напісання сцэнарыю для фільму «Любоў-маркоў-3»<ref>Беларускі сцэнарыст Андрэй Курэйчык адмовіўся працаваць над праектам «Любовь-морковь 3» http://www.nv-online.info/index.php?c=nw&i=29224 [[Народная воля (1995)|Народная Воля]] [[22 мая]] [[2009]]</ref> У кастрычніку 2012 выступіў членам журы кінафестывалю беларускага кіно [[Бульбамуві|«Bulbamovie»]], які праходзіў у Варшаве (Польшча) у другі раз. === Рэжысёр === * «Гатэль выканання жаданняў», [[2003]] — беларускі тэлесерыял === Сцэнарыст === * «[[PARTY-zan фільм]]», [[2016]] * «[[ГараШ]]», [[2015]] * «Гараскоп на ўдачу», [[2015]] * «[[Вышэй за неба]]», [[2012]] * «Увага, жанчыны!», [[2010]] * «Трое», [[2009]] * «Юленька», [[2009]] * «Любоў-маркоў-2», [[2008]] * «Любоў-маркоў», [[2007]] *«[[Вупыры]]», [[2019]] === Ролі === * «Любоў-маркоў», [[2007]] — ''роля мастацтвазанаўцы'' * «[[Дунечка]]», [[2004]] * «[[Акупацыя. Містэрыі]]», [[2004]], Беларусь {{зноскі}} == Спасылкі == {{Вікіцытатнік|Андрэй Курэйчык}} * [http://litara.net/prs/Andrew Біяграфія на Літара.нет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090528203440/http://litara.net/prs/Andrew |date=28 мая 2009 }} * [http://www.kino-teatr.ru/kino/screenwriter/post/16170/bio/ Андрэй Курэйчык на Кино-театр.ру] * [http://knihi.com/kurejcyk/raj.html «Згублены Рай» Курэйчыка на Кнігі.сом] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080229125814/http://knihi.com/kurejcyk/raj.html |date=29 лютага 2008 }} * {{cite web |url= http://novychas.by/asoba/sceny_zyccia_andreja_kurejcyka |title= Сцэны жыцця Андрэя Курэйчыка |author= Тамковіч А. |date= 14 снежня 2014 |publisher= [[Новы Час (газета)|Новы Час]] |accessdate= 2017-01-18 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170118222627/http://novychas.by/asoba/sceny_zyccia_andreja_kurejcyka |archivedate= 18 студзеня 2017 |url-status= }} {{Фільмы Андрэя Курэйчыка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Курэйчык Андрэй Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Расіі]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцёры Расіі]] [[Катэгорыя:«Чорны» спіс дзеячаў мастацтва і творчых калектываў]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 5k0qotnrlu21q6dbb9zpy48ykcnp400 0 138993 5143705 4394431 2026-05-19T19:13:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143705 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Яраслава Ананка''' ({{ДН|5|4|1987}}) — беларуская [[паэтэса]], [[перакладчыца]], [[літаратуразнаўца]]. == Біяграфія == Нарадзілася ва [[Украіна|Украін]]е. У 1989 разам з бацькамі пераехала ў [[Чэрвень (горад)|Чэрвень]] (Беларусь). Вучылася на журфаку [[БДУ]] (2004—2006). Скончыла [[Літаратурны інстытут у Маскве]] (2011). З 2012 — дактарантка [[Берлінскі ўніверсітэт імя Гумбальта|Універсітэт імя Гумбальта]] ([[Берлін]]). == Творчасць == Піша на [[беларуская|беларускай]] і [[руская|рускай]] мовах. Друкавалася ў часопісах «Дзеяслоў» (Мінск), «Монолог» (Мінск-Масква), «Урал» (Екацярынбург), «День-Ночь» (Краснаярск), а таксама ў альманахах «Минская школа» (Мінск) и «Камчия» (Сафія). Пераможца конкурсаў «Дзень Зямлі» (Мінск, 2003), «Малады літаратар. Да стагоддзя „Нашай Нівы“» (Мінск, 2006). Уваходзіла ў лонг-лісты конкурсаў «Литрентген» (Екацярынбург, 2006), «Заблудившийся трамвай» (Санкт-Пецярбург, 2009). Перакладае з польскай і нямецкай моў. Лаўрэат міжнароднага конкурсу (2 месца) «Лучший перевод Ч.Милоша на русский язык» (2011) (сумесна з Генрыхам Кіршбаумам). Вершы перакладаліся на [[балгарская|балгарскую]] і [[нямецкая|нямецкую]] мовы. Як літаратуразнаўца, займаецца даследаваннем рускай эміграцыі ў Берліне ([[Уладзіслаў Хадасевіч]]), праблемамі сучаснай беларускай паэзіі і руска-польска-беларускімі літаратурнымі і культурнымі сувязямі. == Бібліяграфія == === Творы === * Вершы. Дзеяслоў (2005), № 5 (18). Минск. 179. * Вершы. Дзеяслоў (2007), № 3 (28). Минск. * Записки. День-Ночь (2006), № 11-12. Красноярск. 204—205. * Стихи. Урал (2006), №. 9. Екатеринбург. * Стихи. Монолог. Свободное творчество (Альманах, 2007), № 11. Минск. 132—137. * Стихи. Минская школа (Альманах поэзии, 2009), № 1. Минск. 99-105. * Стихи. Камчия (Литературный альманах, 2010), София. 25-28. === Пераклады === * Петэр Хухель. Гадзіна дзевятая. Пераклады: Ананка, Я., Кіршбаум, Г. Дзеяслоў (2012), № 1. Минск. 147—152 === Артыкулы === * Ананка, Я. Кіршбаум, Г. Шэпча пыл. Аб паэзіі Петэра Хухеля. Дзеяслоў № 2 (56), 2012, 153—154.. Минск. * Ананко, Я. Переписка Л. Ю. Брик и В. А. Сосноры. Подготовка текста и комментарий. Звезда № 1 (2012), 158—180; № 2 (2012), 119—143; № 3 (2012), 127—160. Санкт-Петербург. * Ананко, Я. Киршбаум, Г. [http://postsovietpost.stanford.edu/analysis/2012-02-14-ananka-kirschbaum.html Qaddafi's death in the Russian blogosphere and beyond. Popular reactions to the Libyan leader's death speak to a grander narrative of conflicted attitudes toward the West.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120310184308/http://postsovietpost.stanford.edu/analysis/2012-02-14-ananka-kirschbaum.html |date=10 сакавіка 2012 }} Post-Soviet Post. Stanford University. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://litradio.by/fanateka/603-yaraslava-ananka.html Старонка на «Беларускім Літаратурным Радыё»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150215021922/http://litradio.by/fanateka/603-yaraslava-ananka.html |date=15 лютага 2015 }} * [http://www.litkarta.ru/studio/participants/ananko/ Старонка на «Новой литературной карте России»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ананка Яраслава}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] ktv577jetfeh3ky1ei4l47zqmwgds6i 0 142459 5143566 5142681 2026-05-19T16:31:54Z M.L.Bot 261 /* Вядомыя асобы */ 5143566 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сялец}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Сялец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |вобласць = Брэсцкая |раён = Бярозаўскі |сельсавет2 = Сялецкі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |двароў = |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = +375 1643 |паштовы індэкс = 225242 |аўтамабільны код = 1 |выява = Sialiec village, Belarus (2011).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 35 |lat_sec = 13 |lon_dir = E |lon_deg = 24 |lon_min = 51 |lon_sec = 56 |катэгорыя ў Commons = Sialec |сайт = }} '''Сяле́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сэ́лец'''.</ref> ({{lang-be-trans|Sialiec}}, {{lang-ru|Селец}}) — [[аграгарадок]] у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)|аднайменнага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 6 км (за 12 км{{sfn|БелЭн|2002}}) ад горада [[Бяроза (горад)|Бяроза]] і чыгуначнай станцыі [[Бяроза-Картузская (станцыя)|Бяроза-Картузская]], за 111{{sfn|БелЭн|2002}} км ад [[Брэст]]а, на рацэ [[Башта]] пры яе сутоцы з [[Ясельда]]й, на паўднёвым беразе вадасховішча [[Сялец (вадасховішча)|Сялец]]. З паўночнага ўсходу ляжыць Сялецкае радовішча пяскоў<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|5}}</ref>. Лінзападобны паклад звязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі часу адступання [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. == Гісторыя == Сялец — даўняе [[мястэчка]] [[Берасцейскае ваяводства|гістарычнай Берасцейшчыны]]. Першы пісьмовы ўспамін пра Сялец датуецца [[1397]] годам. З [[1471]] года тут дзейнічаў касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай [[1565]]—[[1566]] гадоў мястэчка ўвайшло ў склад [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Сялец апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Пружанскім павеце. Станам на [[1878]] год, у мястэчку існавалі валасная ўправа, царква, каталіцкая капліца, яўрэйскі малітоўны дом, школа, бальніца. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] у [[1921]] годзе Сялец апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе стаў цэнтрам гміны Пружанскага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У [[1939]] годзе Сялец увайшоў у склад [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] года стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Перад вайной у вёсцы жыло 1699 чалавек у 391 двары<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4179 Селец] {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1942—1943 гадах гітлераўцамі было спалена 264 дамоў, забіта 164 чалавекі<ref name="Бер"/>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1830 год — 468 муж., з іх шляхты 2, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іудзеяў 176, мяшчан-хрысціян і сялян 286, жабракоў 2<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 414.</ref>; 1878 год — 2306 чал. (1126 муж. і 1180 жан.), у тым ліку 932 юдэі<ref>Sielec (22) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/529 529].</ref> * '''XX стагоддзе''': 1921 год — 997 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VIII: Województwo Poleskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924.</ref>; 2002 год — 1023 чал., 397 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. == Славутасці == [[Файл:Усьпенская_царква_Сялец_4.jpg|thumb|Свята-Успенская царква]] * [[Касцёл Святога Аляксея (Сялец)|Касцёл Святога Аляксея]] (1908—1912 г., мураваны). * [[Свята-Успенская царква (Сялец)|Свята-Успенская царква]] (1865—1870 г., мураваная). * Капліца Святога Лаўрэнція (XIX ст., мураваная). === Страчаная спадчына === * Уніяцкая царква == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Акінчыц]] (1839—1886) — медык, публіцыст, мемуарыст. * [[Мікалай Аляксандравіч Арахоўскі]] (1950—1997) — беларускі мастак, драматург, пісьменнік. * [[Віленскі гаон|Эліяху бен Шлома Залман]] (1720—1797) — яўрэйскі рэлігійны дзеяч. * [[Іосіф Карлавіч Здановіч]] (1898—?) — беларускі і рускі музыказнавец, фалькларыст. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Івашкоў]] (нар. 1951) — беларускі архітэктар. * [[Алесь Разанаў]] (1947—2021) — паэт, лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы|Купалаўскай прэміі]] ([[1990]]). * [[Віктар Пятровіч Супрунчук]] (нар. 1949) — беларускі пісьменнік. З мястэчка паходзяць продкі [[Уладзімір Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]]<ref>Мікалай Пейган. [http://maiak.by/?p=7215 Сялецкія карані Уладзіміра Высоцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005091415/http://maiak.by/?p=7215 |date=5 кастрычніка 2013 }} // «Маяк», 30 снежня 2009.</ref> і [[Ірвін Ялам|Ірвіна Ялама]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сяле́ц||336}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer5/artic03.shtml Аспекты рэлігійнага жыцця сяла Сялец] // «Гiстарычная брама» № 1 (5), 1998. * ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer2/artic06.shtml Што ў імені тваім…] // «Маяк» № 45, 1997. * ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer2/artic07.shtml Хто нас вучыў, хто нас лячыў…] // «Маяк» № 62, 1997. * {{SgKP|X|529|Sielec (22)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Sialec}} {{Сялецкі сельсавет, Бярозаўскі раён}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сялец (Бярозаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] 0jpgmbdmdyxs3tt100m6cknact6gjal 5143572 5143566 2026-05-19T16:38:50Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5143572 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Сялец}} {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва = Сялец |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |гімн = |першае згадванне = |ранейшыя назвы = |вобласць = Брэсцкая |раён = Бярозаўскі |сельсавет2 = Сялецкі |пасялковы савет = |глава = |плошча = |вышыня = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |двароў = |часавы пояс = +2 |тэлефонны код = +375 1643 |паштовы індэкс = 225242 |аўтамабільны код = 1 |выява = Sialiec village, Belarus (2011).jpg |подпіс = |lat_dir = N |lat_deg = 52 |lat_min = 35 |lat_sec = 13 |lon_dir = E |lon_deg = 24 |lon_min = 51 |lon_sec = 56 |катэгорыя ў Commons = Sialec |сайт = }} '''Сяле́ц'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Сэ́лец'''.</ref> ({{lang-be-trans|Sialiec}}, {{lang-ru|Селец}}) — [[аграгарадок]] у [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр [[Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)|аднайменнага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 6 км (за 12 км{{sfn|БелЭн|2002}}) ад горада [[Бяроза (горад)|Бяроза]] і чыгуначнай станцыі [[Бяроза-Картузская (станцыя)|Бяроза-Картузская]], за 111{{sfn|БелЭн|2002}} км ад [[Брэст]]а, на рацэ [[Башта]] пры яе сутоцы з [[Ясельда]]й, на паўднёвым беразе вадасховішча [[Сялец (вадасховішча)|Сялец]]. З паўночнага ўсходу ляжыць Сялецкае радовішча пяскоў<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|5}}</ref>. Лінзападобны паклад звязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі часу адступання [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. == Гісторыя == Сялец — даўняе [[мястэчка]] [[Берасцейскае ваяводства|гістарычнай Берасцейшчыны]]. Першы пісьмовы ўспамін пра Сялец датуецца [[1397]] годам. З [[1471]] года тут дзейнічаў касцёл. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай [[1565]]—[[1566]] гадоў мястэчка ўвайшло ў склад [[Берасцейскі павет|Берасцейскага павета]] [[Берасцейскае ваяводства|Берасцейскага ваяводства]]. У выніку [[трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] ([[1795]]) Сялец апынуўся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Пружанскім павеце. Станам на [[1878]] год, у мястэчку існавалі валасная ўправа, царква, каталіцкая капліца, яўрэйскі малітоўны дом, школа, бальніца. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор|Рыжскім мірным дагаворам]] у [[1921]] годзе Сялец апынуўся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе стаў цэнтрам гміны Пружанскага павета [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. У [[1939]] годзе Сялец увайшоў у склад [[БССР]], дзе [[12 кастрычніка]] [[1940]] года стаў цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. Перад вайной у вёсцы жыло 1699 чалавек у 391 двары<ref name="Бер">[http://db.narb.by/search/4179 Селец] {{ref-ru}}</ref>. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ў 1942—1943 гадах гітлераўцамі было спалена 264 дамоў, забіта 164 чалавекі<ref name="Бер"/>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1830 год — 468 муж., з іх шляхты 2, духоўнага саслоўя 2, мяшчан-іудзеяў 176, мяшчан-хрысціян і сялян 286, жабракоў 2<ref>{{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі, 2010|к}} С. 414.</ref>; 1878 год — 2306 чал. (1126 муж. і 1180 жан.), у тым ліку 932 юдэі<ref>Sielec (22) // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_X/529 529].</ref> * '''XX стагоддзе''': 1921 год — 997 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VIII: Województwo Poleskie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1924.</ref>; 2002 год — 1023 чал., 397 двароў{{sfn|БелЭн|2002}}. == Славутасці == [[Файл:Усьпенская_царква_Сялец_4.jpg|thumb|Свята-Успенская царква]] * [[Касцёл Святога Аляксея (Сялец)|Касцёл Святога Аляксея]] (1908—1912 г., мураваны). * [[Свята-Успенская царква (Сялец)|Свята-Успенская царква]] (1865—1870 г., мураваная). * Капліца Святога Лаўрэнція (XIX ст., мураваная). === Страчаная спадчына === * Уніяцкая царква == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Акінчыц]] (1839—1886) — медык, публіцыст, мемуарыст. * [[Мікалай Аляксандравіч Арахоўскі]] (1950—1997) — беларускі мастак, драматург, пісьменнік. * [[Віленскі гаон|Эліяху бен Шлома Залман]] (1720—1797) — яўрэйскі рэлігійны дзеяч. * [[Іосіф Карлавіч Здановіч]] (1898—?) — беларускі і рускі музыказнавец, фалькларыст. * [[Аляксандр Уладзіміравіч Івашкоў]] (нар. 1951) — беларускі архітэктар. * [[Алесь Разанаў]] (1947—2021) — паэт, лаўрэат [[Літаратурная прэмія імя Янкі Купалы|Купалаўскай прэміі]] ([[1990]]). * [[Віктар Пятровіч Супрунчук]] (нар. 1949) — беларускі пісьменнік. З мястэчка паходзяць продкі [[Уладзімір Высоцкі|Уладзіміра Высоцкага]]<ref>Мікалай Пейган. [http://maiak.by/?p=7215 Сялецкія карані Уладзіміра Высоцкага] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131005091415/http://maiak.by/?p=7215 |date=5 кастрычніка 2013 }} // «Маяк», 30 снежня 2009.</ref> і [[Ірвін Ялам|Ірвіна Ялама]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|15|Сяле́ц||336}} * {{Крыніцы/Мястэчкі Беларусі (2010)}} * ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer5/artic03.shtml Аспекты рэлігійнага жыцця сяла Сялец] // «Гiстарычная брама» № 1 (5), 1998. * ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer2/artic06.shtml Што ў імені тваім…] // «Маяк» № 45, 1997. * ''М. Пейган''. [http://brama.brestregion.com/nomer2/artic07.shtml Хто нас вучыў, хто нас лячыў…] // «Маяк» № 62, 1997. * {{SgKP|X|529|Sielec (22)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Sialec}} {{Сялецкі сельсавет, Бярозаўскі раён}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сялец (Бярозаўскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Берасцейскага ваяводства]] 6b0hjhzd9kuvbkw6cx8vc9vwip0h7wq 0 152551 5143970 4189731 2026-05-20T11:46:21Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143970 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікае Вольжава |краіна = Беларусь |lat_dir = N|lat_deg = 53|lat_min = 47|lat_sec = 45 |lon_dir = E|lon_deg = 25|lon_min = 14|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:BY |CoordScale = 30000 |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Тарноўскі |першае згадванне = |двароў = 17 |насельніцтва = 46 |год перапісу = 2004 |тэлефонны код = 0154 |паштовы індэкс = 231328 }} '''Вялікае Вольжава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць}}</ref>, '''Вялікае Ольжава''' — вёска ў Тарноўскім сельсавеце Лідскага раёна. Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы захад ад г. Ліда. == Гісторыя == Польскі гісторык [[Ян Глінка]] ў працы пра [[род Клаўсуцяў]], указаў, што [[Ольжава]] а таксама Вялікае і [[Малое Ольжава]], якія былі часткай адзінай маёмасці, з XV ст. належала гэтаму роду. У XVI ст. Вялікае Ольжава належала [[род Кішкаў|Кішкам]]. У вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе ў лідскай парафіі згадваецца Вялікае Ольжава, двор Кішчынскага і ўніяцкая капліца Гінета, крайчага Лідскага. З 1795 года ў Расійскай імперыі. Згодна з «Слоўнікам геаграфічным», у сярэдзіне XIX ст. Вялікае Ольжава — маёнтак Кашыцаў у [[Тарноўская воласць|Тарноўскай воласці]] Лідскага павета. На пачатку ХХ ст. 61 жыхар, 600 дзесяцін зямлі. Паводле польскага перапісу насельніцтва (1921) фальварак Тарноўскай гміны Лідскага павета. З 1939 года ў БССР. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Вольшаўскі сельсавет|Вольшаўскага (Вольжаўскага) сельсавета]]. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. == Насельніцтва == * 1921 — 92 чал. (10 жылых пабудоў) * 1996 — 50 чал. (20 двароў) * 2004 — 46 чал. (17 двароў) {{зноскі}} == Літаратура == * Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4 * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]]''. [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/olzava/Ольжава.html Ольжава] // Лідскі Летапісец. 2020. № 3(91). — С. 33-43. {{Тарноўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет]] lyscu5bqzyv51t5pnfivg8h3z9fxrbt 5143973 5143970 2026-05-20T11:52:48Z JerzyKundrat 174 5143973 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Вялікае Вольжава |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Тарноўскі }} '''Вялікае Вольжава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць}}</ref>, '''Вялікае Ольжава''' — вёска ў Тарноўскім сельсавеце Лідскага раёна. Знаходзіцца за 10 км на паўднёвы захад ад г. Ліда. == Гісторыя == Польскі гісторык [[Ян Глінка]] ў працы пра [[род Клаўсуцяў]], указаў, што [[Ольжава]] а таксама Вялікае і [[Малое Ольжава]], якія былі часткай адзінай маёмасці, з XV ст. належала гэтаму роду. У XVI ст. Вялікае Ольжава належала [[род Кішкаў|Кішкам]]. У вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе ў лідскай парафіі згадваецца Вялікае Ольжава, двор Кішчынскага і ўніяцкая капліца Гінета, крайчага Лідскага. З 1795 года ў Расійскай імперыі. Згодна з «Слоўнікам геаграфічным», у сярэдзіне XIX ст. Вялікае Ольжава — маёнтак Кашыцаў у [[Тарноўская воласць|Тарноўскай воласці]] Лідскага павета. На пачатку ХХ ст. 61 жыхар, 600 дзесяцін зямлі. Паводле польскага перапісу насельніцтва (1921) фальварак Тарноўскай гміны Лідскага павета. З 1939 года ў БССР. У 1940—1954 гадах цэнтр [[Вольшаўскі сельсавет|Вольшаўскага (Вольжаўскага) сельсавета]]. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. == Насельніцтва == * 1921 год — 92 чал. (10 жылых пабудоў) * 1940 год — 74 чал. (25 двароў) * 1960 год — 99 чал. * 1992 год — 60 чал. (23 гаспадаркі) * 1996 год — 50 чал. (20 двароў) * 2004 год — 46 чал. (17 двароў) * 2009 год — 24 чал. * 2012 год — 25 чал. * 2015 год — 27 чал. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Памяць: Ліда. Лідскі р-н: Гіст.-дак хронікі гарадоў і р-наў Беларусі / Рэдкал В. Баранаў і інш. — Мн.: Беларусь, 2004. ISBN 985-01-0522-4 * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Леанід]]''. [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/olzava/Ольжава.html Ольжава] // Лідскі Летапісец. 2020. № 3(91). — С. 33-43. {{Тарноўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет]] ka4e620mqwds793p1hl3clfq4r1mxf8 0 152693 5143563 5142650 2026-05-19T16:26:36Z M.L.Bot 261 ачыстка карткі, афармленне 5143563 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''О́тфрыд Про́йслер''' ({{lang-de|Otfried Preußler}}; {{ДН|20|10|1923}}, [[Ліберэц|Рэйхенберг]], [[Першая Чэхаславацкая Рэспубліка]] — {{ДС|18|2|2013}}, [[Прын-ам-Хімзэ]]) — нямецкі дзіцячы пісьменнік, па нацыянальнасці — [[Лужычане|лужычанін]] (лужыцкі серб). Найбольш вядомыя творы: «[[Маленькая ведзьмачка]]», «Маленькі Прывід», «Маленькі Вадзянік» і «[[Крабат. Легенда чорнага млына]]». == Біяграфія == Нарадзіўся ў 20 кастрычніка 1923 года ў Рэйхенбергу ([[Паўночная Багемія]]). Бацька Отфрыда захапляўся гісторыяй роднага краю і прывіў гэту любоў сыну. Пасля заканчэння школы Пройслер быў адпраўлены ваяваць на Усходні Фронт, а ў [[1944]] годзе лейтэнантам трапляе ў савецкі палон. Вярнуўшыся ў [[1949]] годзе з палону, адшуквае сваіх родных і нявесту, з якой ён у тым жа годзе ажаніўся. Больш за дваццаць гадоў (да [[1970]] года) працуе настаўнікам і дырэктарам школы ў [[Баварыя|Баварыі]]. У гэты ж час пачынае пісаць казкі «Маленькі вадзянік», «[[Маленькая ведзьмачка]]», «Маленькі прывід», вельмі нетрадыцыйныя для нямецкай дзіцячай літаратуры — у яго творах па вызначэнні злыя героі выступаюць у ролях станоўчых. Аднак вяршыняй пісьменніцкага майстэрства для Пройслера стала казка «[[Крабат, ці Легенды старога млына]]», напісаная па матывах легенд [[Лужычане|лужыцкіх сербаў]], заходнеславянскай народнасці, што пражывае на ўсходзе Германіі па берагах [[Шпрэе]]. Усяго Пройслерам напісана 32 кнігі, якія перакладзены каля 275 разоў на 55 моў свету і атрымалі розныя прэміі. Сумарны тыраж яго кніг дасягае 55 мільёнаў асобнікаў. Пройслер жыў і працаваў у Гайдэнголзене недалёка ад Розенхайма. З тых часоў, як ён аддаліўся ад спраў, Пройслер пачаў пісаць пра перажытае ў савецкім палоне. Аднак яго ўспаміны будуць апублікаваны толькі пасля яго смерці. == Бібліяграфія == * «Маленькі Вадзянік» (1956) * «[[Маленькая ведзьмачка]]» (1957) * «Разбойнік Хотцэнплотц» (1962) * «Маленькі Прывід» (1966) * «Прыгоды моцнага Янкі» (1968) * «[[Крабат. Легенда чорнага млына]]» (1971) * «Хербэ Вялікі капялюш» (1981) * «Гном Хербэ і лясун» (1986) == Беларускія пераклады == «Крабат. Легенда чорнага млына» пераклаў [[Сяргей Матырка]].<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://bellit.info/roznaje/stali-vjadomyja-laureaty-premii-debjut-i-premii-imja-karlasa-shermana.html|title=Сталі вядомыя лаўрэаты прэміі “Дэбют” і прэміі імя Карласа Шэрмана – Белліт|date=2023-12-01|access-date=2026-05-19}}</ref> == Экранізацыі == * [[1967]] — «Лясны разбойнік» (''тэлестужка'') * [[1974]] — «Лясны разбойнік» / Der Räuber Hotzenplotz, рэжысёр Густаў Эмк * [[1977]] — «Крабат — вучань ведзьмака» / Carodejuv ucen (анімацыйны), рэжысёр [[Карэл Земан]] * [[1979]] — «Neues vom Räuber Hotzenplotz», рэжысёр Густаў Эмк * [[1986]] — «Маленькая вядзьмарка» / Die kleine Hexe, рэжысёр Здэнек Сметана * 1986 — «Маленькая Баба-Яга» (фільм-спектакль), рэжысёр [[Анатоль Равіковіч]] * [[1987]] — «Прывід з горада Ойленберга» (фільм-спектакль), рэжысёр Анатоль Сляскі * [[1991]] — «[[Маленькая вядзьмарка, мультфільм|Маленькая вядзьмарка]]» / Die kleine Hexe, рэжысёр Генадзь Сакольскі * [[1992]] — «[[Маленькі прывід, мультфільм|Маленькі прывід]]» / Das Kleine Gespenst, рэжысёр Курт Лінда * [[1993]] — «Дурная Аўгусціна» / Die dumme Augustine, рэжысёр [[Юрай Герц]] * [[2006]] — «Лясны разбойнік» / Der Räuber Hotzenplotz, рэжысёр [[Гернат Роль]] * [[2008]] — «[[Крабат. Вучань ведзьмака]]» / Krabat, рэжысёр [[Марка Кройцпайнтнер]] == Узнагароды == === Дзяржаўныя ўзнагароды === * Афіцэрскі крыж [[Ордэн «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»|ордэны «За заслугі перад Федэратыўнай Рэспублікай Германія»]] ([[1993]]) * [[Баварскі ордэн «За заслугі»]] ([[1979]]) * [[Ордэн Максіміліяна «За дасягненні ў навуцы і мастацтве», Баварыя|Баварскі ордэн Максіміліяна «За дасягненні ў навуцы і мастацтве»]] ([[2010]]) === Літаратурныя прэміі === * [[1956]] — Нямецкая прэмія за кнігі для дзяцей ({{lang-de|Deutscher Kinderbuchpreis}}), спецыяльны прыз. * [[1961]] — Нямецкая прэмія за кнігі для дзяцей ({{lang-de|Deutscher Kinderbuchpreis}}), спецыяльны прыз. * [[1963]] — Нямецкая прэмія за кнігі для юнацтва ({{lang-de|Deutscher Jugendbuchpreis}}). * [[1971]] — Культурная прэмія горада Розенхайма. * [[1972]] — Сярэбранае пяро [[Ротэрдам]]а (Прэмія за кнігі для моладзі, [[Нідэрланды]]). * 1972 — Нямецкая прэмія за кнігі для юнацтва. * 1972 — Польская прэмія за кнігі для юнацтва. * [[1973]] — Еўрапейская прэмія за кнігі для юнацтва * 1973 — Сярэбранае пяро Ротэрдама (Прэмія за кнігі для моладзі, Нідэрланды). * 1973 — Прэмія «Выбітная кніга 1973 года» Амерыканскай бібліятэчнай асацыяцыі. * [[1977]] — Прэмія Польскіх выдавецтваў за кнігі для юнацтва. * [[1979]] — Культурная прэмія Судэцкіх немцаў. * [[1980]] — Прэмія «Libro des interés infantil» Міністэрствы культуры [[Іспанія|Іспаніі]]. * [[1987]] — Прэмія імя [[Андрэас Грыфіус|Андрэаса Грыфіуса]]. * 1987 — Каталіцкая прэмія за кнігі для дзяцей * [[1988]] — Прэмія «El-Barco-de-Vapor» (Іспанія) * 1988 — Вялікая прэмія Нямецкай акадэміі дзіцячай і юнацкай літаратуры. * [[1990]] — Літаратурная прэмія Эйхендорфа. * [[1992]] — Нямецкая прэмія [[фэнтэзі]] гарады [[Пасау]]. * [[1996]] — сярэбраны знак Фонду Санта-Марыя. * [[1997]] — Прэмія «Die spielende Hand» Асацыяцыі нямецкіх лялечных тэатраў. * 1997 — Культурная прэмія [[Верхняя Баварыя|Верхняй Баварыі]]. * [[1998]] — Прэмія «Wildweibchen» гарады Райхельсхайм. * [[2000]] — Літаратурная прэмія імя [[Конрад Адэнаўэр|Конрада Адэнаўэра]]. * [[2001]] — Сярэбраная пласціна «El-Barco-de-Vapor» (Іспанія). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://baylit.literaturportal-bayern.de/autoren/autor.php?id=264 ''Otfried Preußler'' на сайце ''Datenbank zum literarischen Bayern''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160106075152/http://baylit.literaturportal-bayern.de/autoren/autor.php?id=264 |date=6 студзеня 2016 }} {{ref-de}} * [http://www.preussler.de/wirken/wirken05.htm Auszeichungen von Otfried Preußler] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071020220109/http://www.preussler.de/wirken/wirken05.htm |date=20 кастрычніка 2007 }} {{ref-de}} * [http://diamaniaki.livejournal.com/7430.html Дыястужка «Маленькая Баба-Яга»] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пройслер Отфрыд}} [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Дзіцячыя пісьменнікі Германіі]] [[Катэгорыя:Казачнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Другой сусветнай вайны]] k9shk3w6yka97owvc9ou5y5aj75lnnv 0 156591 5143457 4810557 2026-05-19T12:31:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143457 wikitext text/x-wiki {{Этнічная група| group = <center>Яванцы <br /> (''Wong Jawa'')</center> | image = [[Выява:Men playing kentongan at Solo Green Carnival.jpg|300px]] | caption = <div style="background-color:#fee8ab"><small> | poptime = 95 217 022 ў [[Інданезія|Інданезіі]] (2010 г.) | popplace = [[Інданезія]] | langs = [[яванская мова|яванская]] | rels = [[іслам]] | related = [[мадурцы]], [[тэнгеры]], [[бетаві]], [[балійцы]], [[осінг]] }} '''Яванцы''' ({{lang-jv|Wong Jawa}}) — [[Аўстранезійцы|аўстранезійскі народ]], карэнныя насельнікі [[востраў Ява|вострава Ява]] ў [[Інданезія|Інданезіі]]. Жывуць таксама на іншых астравах [[Інданезія|Інданезіі]], у [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Усходні Тымор|Усходнім Тыморы]], [[Сінгапур]]ы, [[Саудаўская Аравія|Саўдаўскай Аравіі]], [[Новая Каледонія|Новай Каледоніі]] і ў іншых краінах. Агульная колькасць у Інданезіі ([[2010]] г.) — 95 217 022 чал.<ref>{{Cite web |url=http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/kewarganegaraan%20penduduk%20indonesia/index.html |title=Kewarganegaraan, Suku Bangsa, Agama dan Bahasa Sehari-hari Penduduk Indonesia — Hasil Sensus Penduduk, 2010. Badan Pusat Statistik. 2011. |access-date=10 красавіка 2014 |archive-date=10 ліпеня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710134114/http://sp2010.bps.go.id/files/ebook/kewarganegaraan%20penduduk%20indonesia/index.html |url-status=dead }}</ref> == Гісторыя == Яванцы — нашчадкі старажытных [[аўстранезійцы|аўстранезійцаў]], якія трапілі на [[востраў Ява]] прыкладна ў [[2500 да н.э.|2500]] — [[2000 да н.э.|2000]] гг. да н. э.<ref>West B. A. [http://books.google.by/books/about/Encyclopedia_of_the_Peoples_of_Asia_and.html?id=pCiNqFj3MQsC&redir_esc=y Encyclopedia of the Peoples of Asia and Oceania]. — New York, 2009. — P. 343.</ref> У 1 тысячагоддзі н. э. у выніку пашырэння сувязяў з Паўднёвай [[Індыя]]й на востраве пачаў распаўсюджвацца [[індуізм]], узніклі першыя вядомыя [[дзяржава|дзяржаўныя]] ўтварэнні. У [[732]] г. была заснавана буйная дзяржава [[Матарам]], якая дамінавала ў Цэнтральнай і пазней Усходняй Яве да пачатку [[11 стагоддзе|XI]] ст. Акрамя індуізму, яе жыхары спавядалі [[будызм]]. Матарамцамі былі пабудаваны [[Барабудур]] і [[Прамбанан]]. З перыядам існавання Матарам звязана фарміраванне [[Каві (мова)|старажытнаяванскай мовы]] і перакладной [[літаратура|літаратуры]]<ref>[http://www.joglosemar.co.id/mataramking.html The Mataram Kingdom & Royal Palaces In Yogyakarta and Surakarta ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100921031932/http://joglosemar.co.id/mataramking.html |date=21 верасня 2010 }}</ref><ref>[http://lawpark.jimdo.com/2013/02/21/old-javanese-literature/ Old Javanese Literature]</ref>. З межамі гэтай дзяржавы прыкладна супадае распаўсюджанне [[культура|культуры]] яванцаў. Пасля заняпаду Матарам большая частка вострава Ява апынулася пад уплывам выхадцаў з [[Суматра|Суматры]] і [[Паўвостраў Малака|Малайскага паўвострава]]. На захадзе Явы існавала дзяржава [[сунды|сундаў]]. Толькі на ўсходзе працягвалі развівацца дзяржавы, уладары якіх сцвярджалі сваё паходжанне ад Матарам. У канцы [[13 стагоддзе|XIII]] ст. на аснове аднаго з іх, Сінгасары, узнікла індуісцкая імперыя [[Маджапахіт]]. Яе панаванне распаўсюджвалася на значныя тэрыторыі сучаснай [[Інданезія|Інданезіі]]. У [[15 стагоддзе|XV]] ст. на Яве ўзмацнілася [[мусульмане|мусульманская]] абшчына. Войны паміж мусульманамі і індуістамі прывялі да заняпаду Маджапахіт і далейшага распаўсюджвання [[іслам]]у. Індуізм захавала толькі невялікая група [[тэнгеры|тэнгераў]]. Ява была расколата на некалькі дзяржаў. У [[1511]] г. ля ўзбярэжжа Явы з’явіліся [[Партугалія|партугальскія]] караблі. Умяшанне еўрапейцаў прывяло да саслаблення мясцовых [[Манархія|манархій]]. У [[1619]] г. [[Нідэрланды|галандцы]] заснавалі на Яве [[Джакарта|калонію Батавія]] і да канца [[19 стагоддзе|XIX]] ст. захапілі ўвесь востраў. У [[1945]] г. была абвешчана незалежная Інданезія. Яванцы актыўна ўдзельнічалі ў барацьбе за самастойнасць краіны і ў яе развіцці. У нашы дні яванцы — найбуйнейшы народ Інданезіі. == Культура == [[Файл:Javanese dance stage.jpg|thumb|left|Яванскі танец]] Галоўным заняткам яванцаў з’яўляецца [[земляробства]]. Асаблівае значэнне мае вырошчванне [[рыс]]у на паліўных палетках. Дзякуючы складанай сістэме [[ірыгацыя|ірыгацыі]] рыс сеюць не толькі ў нізінах, але і на [[тэраса|тэрасіраваных]] схілах [[гара|гор]]<ref>[http://inidisini.wordpress.com/2012/01/03/padi-fields-rice-in-central-java-indonesia/ Padi fields: Rice in Central Java, Indonesia]</ref>. Земляробы шырока выкарыстоўваюць такія прылады працы, як драўляны [[плуг]] з металічным ралам, прамыя і серпападобныя [[нож|нажы]], [[матыка|матыкі]] і інш. Частку ўраджаю абмалочваюць адразу пасля збору ўручную і сушаць [[збожжа]] на цыноўках. Астатні ўраджай апрацоўваюць на спецыяльных рысавых [[млын]]ах. Акрамя таго, вырошчваюць [[кукуруза|кукурузу]] (асабліва на засушлівым усходзе [[Востраў Ява|Явы]]), розныя [[клубень|клубневыя]] расліны, [[спецыі]], [[арахіс]], [[соя|сою]], [[какосавая пальма|какосы]], [[тытунь]], [[цукровы трыснёг]] і г. д. [[Жывёлагадоўля]] мае дадатковае значэнне. Яванцы трымаюць [[карова|кароў]], [[Буйвал азіяцкі|буйвалаў]], [[авечка|авечак]], [[Каза свойская|коз]], [[Курыца|курэй]], [[Качкі|качак]]. На [[мора|марскім]] узбярэжжы развіта [[рыбалоўства]]. Рыбу трымаюць у штучных [[сажалка]]х і на затопленых рысавых палетках. У мінулым сяляне ахвотна [[паляванне|палявалі]] ў горных [[лес|лясах]], збіралі [[мёд]] і ядомыя [[трава|травы]], аднак скарачэнне лясоў прывяло да заняпаду гэтых форм здабычы. У горных раёнах здабываюць [[сера|серу]], [[фасфарыт]]ы, на ўзбярэжжы — [[галіт|соль]]. Традыцыйныя [[рамяство|рамёствы]] — [[прадзенне]] і [[ткацтва]], пляценне, [[Металургія|апрацоўка металаў]], ювелірная справа, [[ганчарства]], разьбярства па [[дрэва|дрэве]]. Яванцы вядомы як выдатныя вытворцы [[батык]]у, полымепадобных [[крыс]]аў, афарбаваных цыновак, меднага і срэбнага [[посуд]]у, разьбяных дзяржальняў і скрыняў, [[маска|масак]]<ref>[http://pholoroid.blogspot.com/2011/03/batik.html Batik Crafts]</ref><ref>[https://www.expat.or.id/info/artshandicrafts-indonesia.html Indonesian Arts & Handicrafts — Living in Indonesia]</ref>. Ужо ў [[сярэднявечча|сярэднявеччы]] вылучыліся прафесійныя рамеснікі. Вытворчасць батыку ладзіцца пераважна ў дробных майстэрнях, дзе здаўна існуе падзел працы. З пачатку [[20 стагоддзе|XX]] ст. на Яве існуе буйная [[прамысловасць]]. Сярод яванцаў шмат рабочых і служачых. Яванскія [[вёска|вёскі]] звычайна маюць лінейную планіроўку, выцягнуты ўздоўж дарог і каналаў. Традыцыйная хаціна ''Omah Joglo'' уяўляе сабою [[каркас]]на-[[слуп]]авую канструкцыю. Яна будуецца на каменным або цагляным [[фундамент|фундаменце]], на які ставяцца апорныя 4 слупы. Каркас і [[дах]] робяць з дрэва і абцягваюць іх бамбукавымі цыноўкамі. Дахі бываюць з 2 і 4 нахіламі, крыюцца [[пальмы|пальмавым]] [[ліст|лісцем]], дранкай або [[чарапіца]]й. У кантавой частцы хаціны ладзяць [[дзверы]]. Гэта не толькі ўваход, але і адзіная адтуліна, скрозь якую ў хаціну пранікае святло<ref>[http://architecturelinked.com/profiles/blogs/joglo-a-remarkable-javanese-traditional-home-architecture Joglo, A Remarkable Javanese Traditional Home Architecture] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140226220321/http://architecturelinked.com/profiles/blogs/joglo-a-remarkable-javanese-traditional-home-architecture |date=26 лютага 2014 }}</ref><ref>[http://javaunique.com/news5.php?id_news=91 Java House Traditional Elements] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131125030032/http://javaunique.com/news5.php?id_news=91 |date=25 лістапада 2013 }}</ref>. Такі тып жытла добра прыстасаваны для [[клімат]]ычных асаблівасцяў спякотнай Явы, дазваляе падтрымліваць камфортны тэмпературны рэжым<ref>[http://hdl.handle.net/10063/417 Traditional Javanese Residential Architecture Designs and Thermal Comfort. A Study Using a Computational Fluid Dynamics Program to Explore, Analyse, and Learn from the Traditional Designs for Thermal Comfort: Absract]</ref>. Для яванцаў характэрна жыць сядзібамі, прычым не толькі ў вёсках, але і ў шматлікіх [[горад|гарадскіх]] прадмесцях, дзе дамы не сутыкаюцца адзін з адным. Са старажытных часоў яванская культавая [[архітэктура]] знаходзілася пад уплывам знешніх традыцый, што адлюстравалася ў пабудове грандыёзных будысцкіх помнікаў [[Барабудур]], [[Прамбанан]], [[індуізм|індуісцкіх]] і [[будызм|будысцкіх]] комплексаў ''канды'', якія запазычвалі многія элементы [[Індыя|індыйскага]] будаўнічага мастацтва. У [[15 стагоддзе|XV]] — [[16 стагоддзе|XVI]] стст. у будаўніцтве [[мячэць|мячэцяў]] пераважаў [[арабы|арабскі]] ўплыў<ref>Ahmed E. I. Wahby. [https://www.sabrizain.org/malaya/library/architecturejava.pdf The Architecture of the Early Mosques and Shrines of Java: Influences of the Arab Merchants in the 15th and 16th Centuries?] Dissertation in der Fakultät Geistes- und Kulturwissenschaften (GuK) der Otto-Friedrich-Universität Bamberg. — Bamberg, 2007.</ref>, аднак паступова сфарміраваўся так званы «малайска-яванскі» архітэктурны стыль, што ўключаў многія традыцыі [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй Азіі]]. [[Файл:Javanese nasi campur.JPG|thumb|Яванская страва — рыс з мясам і гароднінай]] Аснову яванскай [[кулінарыя|кулінарыі]] складае вараны на на пару або вараны, а потым падсмажаны рыс, які падаюць з лустамі [[гародніна|гародніны]] і прыправамі. Існуюць разнастайныя стравы з кукурузы, [[крухмал]]у, рыбы, [[садавіна|садавіны]] і гародніны. [[Мяса]] ў звычайны рацыён уваходзіць рэдка. [[Малако|Малочныя]] прадукты атрымалі распаўсюджанне толькі пад уплывам [[Еўропа|еўрапейскай]] культуры. У ежу абавязкова кладзецца шмат [[Чырвоны перац|перцу]]. Папулярныя напоі — [[кава]] і [[чай]]. Іх ужываюць з салодкімі выпечанымі стравамі. З мясцовых прадуктаў (какосаў, цукровага трыснягу, пальмавага соку і г. д.) робяць прахаладжальныя напоі, [[піва]], [[віно]]. Галоўная традыцыйная [[вопратка]] мужчын і жанчын — [[Саронг (вопратка)|саронг]]. Доўгія саронгі апранаюць у [[свята|святочныя дні]], кароткія — падчас працы. Саронг таксама сумяшчаюць са [[штаны|штанамі]], курткамі, суколкамі, батыкавымі хусткамі ''ікет'' і інш. [[Мусульмане]] носяць аксамітныя [[капялюш]]ыкі. Яванскае традыцыйнае [[грамадства]] фарміравалася шмат стагоддзяў пад уплывам мясцовых звычаяў, індуізму, [[іслам]]у, [[рэлігія|рэлігійнага]] і [[саслоўе|саслоўнага]] падзелу. Сярод яванцаў вылучаюцца тры буйныя групы — ''абанган'', ''прыяі'' і ''сантры'' (або ''муслімін'')<ref>[http://livinginindonesia.info/item/the-javanese The Javanese] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121007130904/http://livinginindonesia.info/item/the-javanese |date=7 кастрычніка 2012 }}</ref>. ''Абанган'' складаюць большасць насельніцтва і лічацца простымі. ''Прыяі'' — высакародныя. Да ''сантры'' адносяць многіх гараджан, рамеснікаў, гандляроў, мусульманскіх святароў. Кожная з гэтых груп мае ўнутраны падзел. На самай ніжэйшай прыступцы грамадскай лесвіцы знаходзіцца частка ''абанган'' — ''вонг чылік'' (літаральна «малыя людзі»)<ref>[http://archive.unu.edu/unupress/unupbooks/uu13se/uu13se09.htm The Javanese family]</ref>. Групы маюць няроўны статус, свае традыцыі паводзін, рэлігійных звычаяў. У нашы дні падзел на ''абанган'', ''прыяі'' і ''сантры'' хутчэй нагадвае стары перажытак і не можа цалкам атаясняцца з падзелам на [[саслоўе|саслоўі]] або [[каста|касты]], але яго важнасць у паўсядзённым жыцці яванцаў усё яшчэ дастаткова заўважная. Яванцы гуртуюцца ў абшчыны ''дэса'', якія маюць малодшыя падпадзяленні ''дукухі''. ''Дэса'' займаецца арганізацыяй супольнай працы і святаў, агульным кіраваннем, збірае падаткі. Ужо ў [[феадалізм|феадальны]] перыяд яна ператварылася ў адміністрацыйную адзінку [[дзяржава|дзяржавы]]. Такое становішча ''дэса'' захоўваецца і ў нашы дні. Нават у мінулым сацыяльнае і прававое становішча чальцоў яванскай абшчыны было розным. Вылучаўся пласт паўнапраўных абшчыннікаў, арандатараў і наёмных рабочых. ''Дэса'' мела сваю адміністрацыйную структуру. Абшчынныя пасады маглі аплачвацца [[грошы|грашыма]], але часцей старасты, духоўныя асобы і іх дапаможцы атрымоўвалі дадатковыя часовыя надзелы. [[Файл:COLLECTIE TROPENMUSEUM Groepsportret van een Javaanse ambtenaar uit Blitar omringd door zijn familie TMnr 60042324.jpg|thumb|left|Яванская сям’я. Фота кан. XIX — пач. XX ст.]] Пераважаюць [[Манагамія|манагамныя]] [[шлюб]]ы, хаця мусульманскія звычаі дазваляюць [[палігінія|палігінію]]. Для хлопца лепшым лічыцца шлюбны саюз з дачкой брата маці або траюраднымі сёстрамі. Аднак у большасці выпадкаў выбар робіцца па дамоўленасці паміж самімі маладымі людзьмі. Муж і жонка лічацца роўнымі паміж сабой. У ідэале, яванская [[сям'я]] нуклеарная, але недахоп сродкаў на асабістае жытло і гаспадарку часцяком вымушае маладыя сем’і жыць разам з бацькамі. Пры разводзе жонка разам з дзецьмі вяртаецца ў сям’ю свайго бацькі. Адметнасцю яванскага [[фальклор]]у з’яўляецца мноства [[казка|казачных]] і [[міф]]ічных сюжэтаў<ref>[http://winrymarini.com/indonesianfolklore.htm Introduction to Indonesian Folklore]</ref>. Некаторыя з іх запазычаны з індыйскай [[эпас|эпічнай]] традыцыі. Яванцы вераць у шматлікіх духаў і звышнатуральных істот<ref>[http://www.everyculture.com/wc/Germany-to-Jamaica/Javanese.html Countries and Their Cultures: Javanese]</ref>. Шырока вядомы [[танец|танцы]] яванцаў. Яны падзяляюцца на народныя і тыя, што былі распаўсюджаны пры [[палац]]ах [[манарх]]аў, аднак і тыя, і другія глыбока звязаны з [[гісторыя|гістарычнымі]] каранямі ранняга сярэднявечча<ref>[http://www.joglosemar.co.id/trad_dance.html Javanese Traditional Dance] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714090959/http://joglosemar.co.id/trad_dance.html |date=14 ліпеня 2014 }}</ref>. Першапачаткова танцы арганізоўваліся ў рытуальных мэтах. Пры палацах меліся трупы прафесійных выканаўцаў, якія рыхтавалі [[тэатр]]альныя і танцавальныя відовішчы, дэманстравалі сцэны з [[Махабхарата|Махабхараты]] і [[Рамаяна|Рамаяны]]. Народныя танцы з цягам часу запазычвалі многія элементы прафесійных. У вёсках і гарадах папулярны лялечны тэатр ''ваянг''. Святочныя відовішчы заўсёды суправаджаюцца ігрой [[аркестр]]аў, якія выконваюць рытмічную [[музыка|музыку]] на [[гамелан]]е<ref>{{Cite web |url=http://artsites.ucsc.edu/faculty/lieberman/contrasts.html |title=Fredric Lieberman, Relationships of Musical and Cultural Contrasts in Java and Bali |access-date=12 красавіка 2014 |archive-date=8 ліпеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150708061111/http://artsites.ucsc.edu/faculty/lieberman/contrasts.html |url-status=dead }}</ref>. Яванскія музыканты — выдатныя імправізатары. <gallery align=center> Image:Kerbau Jawa.jpg|Апрацоўка рысавага поля Image: Penjual kesemek.jpg|На базары Image:COLLECTIE TROPENMUSEUM Vissers op het strand van Tjilatjap Midden-Java TMnr 10013481.jpg|Рыбалоўства (1932 г.) Image:Indonesian sarong from Java, c. 1880, Honolulu Academy of Arts.jpg|Яванскі батык Image:WLA haa Javanese Mask.jpg|Яванская маска Image:COLLECTIE TROPENMUSEUM Dorp voor arbeiders van een onderneming op Java TMnr 10024174.jpg|Яванская вёска, пачатак XX ст. Image:Sarungan.jpg|Мужчыны ў традыцыйнай вопратцы </gallery> == Мова == [[Яванская мова]] адносіцца да інданезійскай групы [[Аўстранезійскія мовы|аўстранезійскай моўнай сям’і]]. Першыя запісы на [[Каві (мова)|старажытнаяванскай мове]] адносяцца да [[9 стагоддзе|IX]] — [[10 стагоддзе|X]] стст. У розныя часы выкарыстоўваліся разнастайныя [[алфавіт]]ы. У нашы дні пераважае [[лацінскі алфавіт|лацінка]]. Сучасная яванская мова канкуруе з [[інданезійская мова|інданезійскай]] і паступова выціскаецца ёю з [[літаратура|літаратуры]], са [[сродкі масавай інфармацыі|сродкаў масавай інфармацыі]] і нават пабытовага жыцця. == Рэлігія == Асноўнай [[рэлігія]]й яванцаў з’яўляецца [[іслам]] [[Суніты|суніцкага]] кірунку. Сярод [[мусульмане|мусульман]] вылучаецца група [[абанган]], якая практыкуе [[сінкрэтызм|сінкрэтычныя]] культы. Папулярны ў мінулым [[індуізм]] захаваўся сярод [[тэнгеры|тэнгераў]]. == Зноскі == {{reflist|2}} [[Катэгорыя:Народы Азіі]] [[Катэгорыя:Народы Інданезіі]] [[Катэгорыя:Народы Явы]] [[Катэгорыя:Аўстранезійцы]] aw9ecw3zh1odea04fzrlo1gjt5fu8yg 0 166590 5143838 4844686 2026-05-20T02:05:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143838 wikitext text/x-wiki {{Дамен верхняга ўзроўня| name=.travel| background=#ccccff| image= [[Файл:Dottravel.png|міні|цэнтр]] | introduced=[[2005]]| <!-- тут прастаўце год увядзення дамена --> type=[[Агульны дамен верхняга ўзроўню]]| status=дзеючы| <!-- ці нядзейны/невыкарыстоўваныя/рэзервовыя/аддалены --> registry=Tralliance Corporation| <!-- тут — спасылка на артыкул пра рэгістратара --> sponsor=Tralliance Corporation| <!-- тут — спасылка на артыкул пра ініцыятара ўвядзення дамена, sponsor != фундатар --> intendeduse=для турыстычных кампаній| <!-- тут апішыце асноўнае (фармальнае) прызначэнне дамена --> actualuse= <!-- --> рэгістранты павінны атрымаць пацверджанне, што належаць да турыстычнай сферы| <!-- існуючыя абмежаванні на рэгістрацыю даменаў --> structure=дазволеныя рэгістрацыі імёнаў другога ўзроўня, продаж імёнаў трэцяга ўзроўню ўнутры зарэгістраваных імёнаў забаронены| <!-- структура гэтага даменнага імя --> document=[http://www.icann.org/tlds/stld-apps-19mar04/travel.htm ICANN New sTLD RFP Application]; [http://www.icann.org/tlds/agreements/travel/ ICANN Sponsorship Agreement]; [http://www.iana.org/reports/travel-report-05aug05.pdf IANA delegation report]| | disputepolicy=[[UDRP]], [http://www.icann.org/tlds/agreements/sponsored/sponsorship-agmt-att12-13oct01.htm Charter Eligibility Dispute Resolution Procedure (CEDRP)]| <!-- дакументы, рэгламентавальныя распазнаванне спрэчак па даменных імёнах --> website=[http://www.travel.travel/ travel.travel]<!-- спасылка на сайт асноўнага рэгістратара даменаў --> |whois = whois.nic.travel }} '''.travel''' — [[агульны дамен верхняга ўзроўню|агульны]] [[дамен верхняга ўзроўню]] для турыстычных кампаній. Уведзены [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў|ICANN]] [[8 красавіка]] [[2005]]. З’яўляецца спонсарскім (спансуецца [[Tralliance Corporation]], даччынай кампаніяй [[TheGlobe.com]]). Фактычная рэгістрацыя пачалася ў студзені [[2006]] года. Першым сайтам арганізацыі, запушчаным у дадзеным дамене, стаў http://www.egypt.travel {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120503222352/http://www.egypt.travel/ |date=3 мая 2012 }} — [[3 чэрвеня]] 2006 года.<ref>[http://www.hotelmarketing.com/index.php/content/article/060329_egyptian_tourist_authority_launches_new_website/ Egyptian Tourist Authority launches new website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130921000000/https://web.archive.org/web/20130921054838/http://www.hotelmarketing.com/index.php/content/article/060329_egyptian_tourist_authority_launches_new_website/ |date=21 верасня 2013 }}</ref> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{iana|travel}} {{Агульныя дамены верхняга ўзроўня}} [[Катэгорыя:Агульныя дамены верхняга ўзроўню|travel]] [[Катэгорыя:Дамены верхняга ўзроўню]] 7dpu9qtlif6tkk3xieh9uim0yy6tzrp 0 172725 5143663 4363607 2026-05-19T18:17:18Z Антон 740 76022 дадана літаратура 5143663 wikitext text/x-wiki {{Рэчыва | карцінка = L-Histidine.png | карцінка3D = L-histidine-3D-sticks2.png | карцінка малая = Histidin - Histidine.svg | найменне = L-2-аміна-3-(1H-імідазол-<br />4-іл) прапанавая кіслата | скарачэнні = Гіс, His, H <br /> [[Кадон|CAU,CAC]] | хім. формула | рац. формула = C₆H₉N₃O₂ | малярная маса = 155,16 | тэмп. плаўлення = 287 | тэмп. кіпення = | тэмп. раскладання = | патройны пункт = | крытычны пункт = | шчыльнасць = | Ізаэлектрычны пункт = 7,59 | CAS = 71-00-1 (L-гістыдын)<br />351-50-8 (D-гістыдын)<br />4998-57-6 (DL-гістыдын) | EINECS | SMILES = C1=C(NC=N1)CC(C(=O)O)N | растваральнасць | канст. дысац. кіслаты = 1,70<br />6,04<br />9,09 | стан = | дынамічная вязкасць = | кінематычная вязкасць = | цеплаёмістасць = | энтальпія ўтварэння = | удзельная цеплыня параўтварэння = | удзельная цеплыня плаўлення = }} '''Гістыдын''' — [[амінакіслата]], незаменная для многіх жывёл; арганізм чалавека здольны да абмежаванага сінтэзу гістыдыну. Уваходзіць у склад актыўных цэнтраў многіх [[ферменты|ферментаў]], у прыватнасці рыбануклеазы, транскеталазы. Пачатковая стадыя ферментатыўнага разбурэння гістыдына ў арганізме — адшчапленне [[аміяк]]у з утварэннем ураканінавай кіслаты, якая выводзіцца з [[мача|мачой]]. Рэакцыя дэзамініравання гістыдыну незваротная, каталізуе яе фермент гістыдын-аміяк-ліяза (гістыдын-a-дэзаміназа), выяўлены ў печані жывёл і ў бактэрый. Недахоп гістыдыну прыводзіць да шматлікіх парушэнняў абмену рэчываў, у тым ліку да тармажэння сінтэзу [[гемаглабін]]у. Папярэднік спецыфічных дыпептыдаў шкілетнай мускулатуры — карназіну і анзерыну. Дэкарбаксіліраванне гістыдыну вядзе да ўтварэння біялагічна актыўнага аміна — [[гістамін]]а; гэты працэс каталізуе гістыдын-дэкарбаксілаза — фермент, які адносіцца да класа ліяз. Фермент дзейнічае толькі на L-ізамер (прыродную форму) гістыдыну. Рэакцыя зварачальна тармозіцца інгібітарамі дыхання — цыянідам, гідраксіламінам, семікарбазідам. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гістыдзін||277}} {{Амінакіслоты}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Амінакіслоты]] [[Катэгорыя:Імідазолы]] da28gts2ea8zp6mfw9x9adirr854ri3 0 180741 5143503 5142442 2026-05-19T14:10:31Z Reteeeee 3133 132326 /* Цяперашні склад */ 5143503 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Тарпеда-БелАЗ |Лагатып = TorpedoZhodinoLogo.png |ШырыняЛагатыпа = 210px |ПоўнаяНазва = ТАА «Футбольны клуб „Тарпеда-БелАЗ“» |Мянушкі = |Горад = [[Жодзіна]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1961]] |Стадыён = «[[Тарпеда (стадыён, Жодзіна)|Тарпеда]]» |Умяшчальнасць = 6500 |Кіраўнік = Станіслаў Вазняк |ПасадаКіраўніка = Дырэктар |Трэнер = Дзмітрый Лянцэвіч |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 6 месца |Сайт = http://torpedo-belaz.by | pattern_la1 = _adidascondivot22wb | pattern_b1 = _adidascondivot22wb | pattern_ra1 = _adidascondivot22wb | pattern_sh1 = _adidaswhite | pattern_so1 = _color_3_stripes_black | leftarm1 = ffffff | body1 = ffffff | rightarm1 = ffffff | shorts1 = 000000 | socks1 = ffffff | pattern_la2 = _adidascondivo22bw | pattern_b2 = _adidascondivo22bw | pattern_ra2 = _adidascondivo22bw | pattern_sh2 = _adidascondivo20ww | pattern_so2 = _3_stripes_white | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 000000 }} '''«Тарпеда-БелАЗ»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Жодзіна]], заснаваны ў [[1961]] годзе. З 1992 года ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]] (акрамя 1994—2001 гадоў). Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2016, 2023). == Гісторыя == Каманда была заснавана ў [[1961]] годзе, на базе [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускага аўтамабільнага завода]]. Першапачаткова мела назву «Ракета». Першы матч у гісторыі футбольны клуб з Жодзіна правёў 6 мая 1962 года. У [[Мінск]]у аўтазаводцам супрацьстаяла моцная каманда «Гвардзеец». Сустрэча праходзіла ў роўнай барацьбе, аднак перамогу атрымалі гаспадары — 3:2. Менавіта гэты паядынак і стаў адпраўной кропкай у гісторыі каманды. Адраджэнне калектыву звязана з імем [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якава Шапіры]], трэнера, які вывеў «аўтабудаўнікоў» у вышэйшы дывізіён у 2001 годзе. У 2012 годзе клуб заняў апошняе месца ў Вышэйшай лізе і атрымаў права на стыкавыя матчы з «[[ФК Гарадзея|Гарадзеяй]]», што заняла другое месца ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лізе]]. У першым матчы «Тарпеда» саступіла з лікам 0:1, але ў другім здолела ўзяць рэванш — 4:0 — і захавала месца ў эліце. У верасні 2019 года галоўным трэнерам жодзінскай каманды стаў [[Юрый Пунтус]], які ў 2020 годзе здолеў прывесці клуб да яго першых у гісторыі бронзавых медалёў чэмпіянату Беларусі. === 2021 год === У пачатку [[Сезон 2021 ФК Тарпеда-БелАЗ|2021 года]] фан-рух клуба адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}</ref>. У кваліфікацыі [[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|Лігі канферэнцый УЕФА 2020/2021]] клуб сустракаўся з дацкім «[[ФК Капенгаген|Капенгагенам]]». З-за міжнародных санкцый і [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978#Наступствы|паветранай блакады]] «Тарпеда-БелАЗ» вымушаны быў правесці хатнюю гульню па-за межамі Беларусі. Першапачаткова разглядаўся варыянт з [[Тула|тульскім]] стадыёнам «[[Арсенал (стадыён, Тула)|Арсенал]]», аднак жодзінцам адмовілі, з-за чаго хатняя гульня прайшла на стадыёне «[[Цэнтральны (стадыён, Казань)|Цэнтральны]]» ў горадзе [[Казань]], дзе каманда прайграла з лікам 0:5. Сезон у чэмпіянаце Беларусі атрымаўся няўдалым, каманда хутка апынулася ў ніжняй палове табліцы. У ліпені 2021 года Пунтус пакінуў пасаду галоўнага трэнера, якую заняў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]]. Трохі палепшыўшы вынікі ў другой палове сезона, жодзінская каманда фінішавала на восьмым месцы. === 2022 год === Сезон 2022 жодзінская каманда пачала пад кіраўніцтвам новага трэнера [[Дзмітрый Молаш|Дзмітрыя Молаша]]. Страт чэмпіянату атрымаўся няўдалым — каманда пацярпела паражэнні ў першых трох матчах, але неўзабаве выправіла становішча і апынулася ў сярэдзіне табліцы. Добрая гульня ў другой палове сезона дазваляла змагацца за болей высокія месцы, аднак няўпэўнены фініш пакінуў жодзінцаў на восьмым радку. === 2023 год === У 2023 годзе «Тарпеда-БелАЗ» добра пачало чэмпіянат, хутка апынуўшыся сярод лідараў у табліцы. 28 мая 2023 года клуб у другі раз здабыў Кубак Беларусі, перайграўшы ў фінале барысаўскі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] (2:0). Дзякуючы гэтаму жодзінцы атрымалі месца ў Лізе канферэнцый УЕФА, дзе аднак адразу саступілі кіпрскаму [[ФК АЕК Ларнака|АЕКу]] і выбылі з далейшага розыгрышу. У чэмпіянаце з-за шматлікіх нічыіх «Тарпеда-БелАЗ» хутка перастала прэтэндаваць на чэмпіёнства, аднак працягвала прэтэндаваць на бронзавыя медалі і ў выніку фінішавала на трэцім месцы, другі раз у гісторыі заваяваўшы медалі айчыннага чэмпіянату. == Папярэднія назвы == * 1961—1967: «Ракета» * 1967—1969: «Аўтазаводзец» * 1969—1988: «Тарпеда» * 1989—1992: БелАЗ * 1992—2010: «Тарпеда» * з 2011: «Тарпеда-БелАЗ» == Дасягненні == === БССР === * {{Зл}} [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]] (4): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1970|1970]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1971|1971]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1980|1980]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1981|1981]] * {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1972|1972]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1985|1985]] * {{Бр}} Бронзавы [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1975|1975]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1982|1982]] * Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка БССР]] (8): [[Кубак БССР па футболе 1969|1969]], [[Кубак БССР па футболе 1971|1971]], [[Кубак БССР па футболе 1972|1972]], [[Кубак БССР па футболе 1977|1977]], [[Кубак БССР па футболе 1978|1978]], [[Кубак БССР па футболе 1981|1981]], [[Кубак БССР па футболе 1982|1982]], [[Кубак БССР па футболе 1983|1983]] === Рэспубліка Беларусь === * {{Бр}} Бронзавы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|2023]] * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] * Самая буйная перамога — 7:1 («[[ФК Смаргонь|Смаргонь]]», 2021). * Самая буйная параза — 1:8 («[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск, 1992; «[[ФК Дынама-93 Мінск|Беларусь]]» Мінск, 1992/93). == Цяперашні склад == ''Станам на красавік 2026 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=Основной состав|url=http://torpedo-belaz.by/team/osnovnoy-sostav/|work=Афіцыйны сайт «Тарпеда-БелАЗ»|date=|access-date=2024-03-28|lang=ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Сяргей Ігнатовіч]]||1992}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Цімафей Юрасаў]]||2003}} {{Ігрок|99|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Макар Масленікаў||2007}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|3|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|Яўген Чагавец||1998}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзімір Манаеў||2004}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Кірыл Прамудраў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1992}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Залескі]]||1994}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Руцкі]]||1999}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Рыгор Марцьянаў]]||2002}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Баранок||2006}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Міхайрын||2005}} {{Ігрок|90|{{Сцяг|Сербія}}|Аб|Ненад Перавіч||2002}} {{Ігрок|96|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзіслаў Мялько||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|2|{{Сцяг|Кот-д'Івуар}}|ПА|Ламін Махамед Бамба||2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Быкаў]]||1992}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Будзько||2004}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Украіна}}|ПА|[[Аляксандр Бацішчаў]]||1991}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Міхаіл Ладуцька||2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Кролік||2005}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Гаявы||2002}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Вадзім Пабудзей]]||1994}} {{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Віталь Лісаковіч]]||1998}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Наджы Агба||2006}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|Стэфан Альфрэд||1997}} {{Ігрок|89|{{Сцяг|Расія}}|Нап|[[Аляксандр Французаў]]|у арэндзе з «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыва]]»|2004}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Раман Жалезны|у «[[ФК Ліда|Лідзе]]» да снежня 2026 года|2004}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} Дзмітрый Лянцэвіч (нар. 1983) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Расія}} [[Віталь Казанцаў]] (нар. 1981) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Валянцін Міхееў (нар. 1979) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Міхаіл Афанасьеў]] (нар. 1986) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Уладзімір Чарнуха (нар. 1995) — трэнер === «Тарпеда-БелАЗ-2» === У сезоне 2026 рэзервовая каманда пад назвай «Тарпеда-БелАЗ-2» выступае ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лізе]] {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Кітаеў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Назар Чыж||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Максім Вішнякоў||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Гардзей Кавалеўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Кароткі||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дзмітрый Маклак||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Вячаслаў Астроўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Іван Садоўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Серада||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Фамін||2007}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Станіслаў Бальцэвіч||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Кірыл Бязрукаў||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Павел Бязрукаў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Канстанцін Багдановіч||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яраслаў Голубеў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Адрыян Каралёў||2008}} {{Падзел складу}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Стануль||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Чалей||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Чаркас||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзмітрый Чаркас||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Яроцкі||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Платон Каролік||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікіта Матусевіч||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Расія}}|Нап|Уладзіслаў Налівайка||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Скаўпнёў||2006}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб «Тарпеда-БелАЗ-2» === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзяніс Каролік]] (нар. 1979) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Гранькоў]] (нар. 1978) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Чаркас]] (нар. 1989) — трэнер брамнікаў == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !width=150|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) || '''13''' || 15 || 5 || 0 || 10 || <nowiki>13–31</nowiki> || '''10''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/16 фіналу]] || |- | 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''17''' || 32 || 2 || 4 || 26 || <nowiki>17–68</nowiki> || '''8''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1993/94 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Другая]] (Д2) || '''8''' || 28 || 8 || 10 || 10 || <nowiki>24–29</nowiki> || '''26''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1/8 фіналу]] || |- | 1994/95 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Другая]] (Д2) || '''10''' || 30 || 11 || 6 || 13 || <nowiki>37–35</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/16 фіналу]] || |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая]] (Д2) || '''11''' || 14 || 3 || 6 || 5 || <nowiki>13–15</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || |- | 1996 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Другая]] (Д2) || '''7''' || 24 || 8 || 9 || 7 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Другая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 14 || 8 || 8 || <nowiki>37–25</nowiki> || '''50''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/16 фіналу]] || |- | 1998 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Першая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 15 || 10 || 5 || <nowiki>58–31</nowiki> || '''55''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/16 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 11 || 11 || 8 || <nowiki>55–43</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/16 фіналу]] || |- | 2000 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 13 || 6 || 11 || <nowiki>44–36</nowiki> || '''45''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Першая]] (Д2) ||style="background:gold"| '''1''' || 28 || 21 || 3 || 4 || <nowiki>56–13</nowiki> || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 13 || 4 || 9 || <nowiki>38–27</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || <nowiki>44–25</nowiki> || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/8 фіналу]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 19 || 2 || 9 || <nowiki>57–28</nowiki> || '''59''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/16 фіналу]] || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 14 || 5 || 7 || <nowiki>40–25</nowiki> || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 7 || 9 || 10 || <nowiki>21–27</nowiki> || '''30''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Чвэрцьфінал]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 11 || 10 || 5 || <nowiki>28–21</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 7 || 10 || 13 || <nowiki>25–36</nowiki> || '''31''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/8 фіналу]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 10 || 7 || 9 || <nowiki>31–22</nowiki> || '''37''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Фіналіст]] || |- |rowspan="2"| 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 33 || 7 || 7 || 19 || <nowiki>33–58</nowiki> || '''28''' || rowspan="2"|[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/16 фіналу]] || |- | Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць [[ФК СКВІЧ|СКВІЧа]], другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Першай лігі 2010]].}} || || 2 || 1 || 1 || 0 || <nowiki>3–1</nowiki> || || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 33 || 9 || 14 || 10 || <nowiki>37–41</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/16 фіналу]] || |- |rowspan="2"| 2012 ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 30 || 5 || 9 || 16 || <nowiki>17–39</nowiki> || '''24''' ||rowspan="2" style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Паўфінал]] || |- | Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]», другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лігі 2012]].}} || || 2 || 1 || 0 || 1 || <nowiki>4–1</nowiki> || || |- | [[Сезон 2013 ФК Тарпеда-БелАЗ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 32 || 12 || 6 || 14 || <nowiki>33–38</nowiki> || '''42''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Тарпеда-БелАЗ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 32 || 13 || 11 || 8 || <nowiki>38–30</nowiki> || '''50''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Тарпеда-БелАЗ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>31–29</nowiki> || '''36''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Тарпеда-БелАЗ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 13 || 9 || 8 || <nowiki>47–33</nowiki> || '''48''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Тарпеда-БелАЗ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 14 || 9 || 7 || <nowiki>43–27</nowiki> || '''51''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2018 ФК Тарпеда-БелАЗ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 16 || 7 || 7 || <nowiki>36–18</nowiki> || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Тарпеда-БелАЗ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 6 || 11 || <nowiki>41–36</nowiki> || '''45''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Чвэрцьфінал]] || |- | 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || style="background:#cc9966"|'''3''' || 30 || 16 || 8 || 6 || <nowiki>55–37</nowiki> || '''56''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Паўфінал]] || |- | 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 6 || 14 || <nowiki>38–43</nowiki> || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 10 || 9 || <nowiki>35–32</nowiki> || '''43''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Уладальнік]] || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || style="background:#cc9966"|'''3''' || 28 || 12 || 13 || 3 || <nowiki>33–18</nowiki> || '''49''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Паўфінал]] || |- |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === Дэбют клуба ў еўракубках адбыўся 1 ліпеня 2010 года: у першым кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы УЕФА 2010/11 жодзінцы (якія трапілі ў турнір у як фіналісты Кубка) упэўнена перамаглі ісландскі «[[ФК Фюлкір|Фюлкір]]», але ў другім саступілі клубу [[ОФК Бялград|ОФК]] з Сербіі. {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2|Клуб ! Першыя матчы ! Матчы ў адказ ! colspan=2|Вынік |- |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/2011]] |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Фюлкір|Фюлкір (Рэйк’явік)]] |align="center"|3:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''6:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ОФК Бялград|ОФК (Бялград)]] |align="center"|2:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''2:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2015/2016|2015/2016]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Кукесі|Кукесі]] |align="center"|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''0:2'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/2017]] |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''3:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |3 к/р |{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Рапід Вена|Рапід (Вена)]] |align="center"|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''0:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|2020/2021]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Капенгаген|Капенгаген]] |align="center"|1:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:5 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''1:9'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/2024]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК АЕК Ларнака|АЕК (Ларнака)]] |align="center"|2:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''3:4'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Алег Волах]] (1973—1976) * [[Міхаіл Якаўлевіч Андружэйчык|Міхаіл Андружэйчык]] (1993—1994)<ref>{{Cite web |title=Футбол. На 85-м году жизни умер заслуженный тренер Беларуси Михаил Андружейчик |url=https://www.pressball.by/news/football/376949 |language=ru |website=pressball.by |date=2021-01-21 |access-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302192720/https://www.pressball.by/news/football/376949 |archive-date=2021-03-02 |url-status=dead }}</ref> * [[Пётр Міхееў]] (да 1999) * [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якаў Шапіра]] (2001 — ліпень 2004) * [[Юрый Малееў]] (ліпень 2004 — ліпень 2006) * [[Уладзімір Журавель]] (в. а. у ліпені — лістападзе 2006) * [[Алег Кубараў]] (лістапад 2006 — снежань 2009) * [[Аляксандр Бразевіч]] (студзень — ліпень 2010) * [[Сяргей Гурэнка]] (ліпень 2010 — май 2012) * [[Вадзім Бразоўскі]] (в. а. у маі — ліпені 2012; ліпень — лістапад 2012) * [[Ігар Крывушэнка]] (лістапад 2012 — ліпень 2017) * [[Алег Кубараў]] (ліпень 2017 — снежань 2018) * [[Вадзім Скрыпчанка]] (студзень — верасень 2019) * [[Сяргей Зяневіч]] (в.а. у верасні 2019) * [[Юрый Пунтус]] (верасень 2019 — ліпень 2021) * [[Сяргей Зяневіч]] (ліпень — снежань 2021) * [[Дзмітрый Молаш]] (снежань 2021 — снежань 2025) * [[Дзмітрый Лянцэвіч]] (са снежня 2025) {{div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://torpedo-belaz.by Афіцыйны сайт] * {{globalsportsarchive|fk-tarpeda-belaz-zodzina/18863}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Тарпеда-БелАЗ}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Тарпеда-БелАЗ]] [[Катэгорыя:ФК Тарпеда-БелАЗ| ]] 03u9qq8dru3dt5g65wssb0dgj9h6hes 5143511 5143503 2026-05-19T14:18:17Z Reteeeee 3133 132326 /* Трэнерскі штаб */ 5143511 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Тарпеда-БелАЗ |Лагатып = TorpedoZhodinoLogo.png |ШырыняЛагатыпа = 210px |ПоўнаяНазва = ТАА «Футбольны клуб „Тарпеда-БелАЗ“» |Мянушкі = |Горад = [[Жодзіна]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1961]] |Стадыён = «[[Тарпеда (стадыён, Жодзіна)|Тарпеда]]» |Умяшчальнасць = 6500 |Кіраўнік = Станіслаў Вазняк |ПасадаКіраўніка = Дырэктар |Трэнер = Дзмітрый Лянцэвіч |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 6 месца |Сайт = http://torpedo-belaz.by | pattern_la1 = _adidascondivot22wb | pattern_b1 = _adidascondivot22wb | pattern_ra1 = _adidascondivot22wb | pattern_sh1 = _adidaswhite | pattern_so1 = _color_3_stripes_black | leftarm1 = ffffff | body1 = ffffff | rightarm1 = ffffff | shorts1 = 000000 | socks1 = ffffff | pattern_la2 = _adidascondivo22bw | pattern_b2 = _adidascondivo22bw | pattern_ra2 = _adidascondivo22bw | pattern_sh2 = _adidascondivo20ww | pattern_so2 = _3_stripes_white | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = 000000 }} '''«Тарпеда-БелАЗ»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Жодзіна]], заснаваны ў [[1961]] годзе. З 1992 года ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]] (акрамя 1994—2001 гадоў). Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2016, 2023). == Гісторыя == Каманда была заснавана ў [[1961]] годзе, на базе [[Беларускі аўтамабільны завод|Беларускага аўтамабільнага завода]]. Першапачаткова мела назву «Ракета». Першы матч у гісторыі футбольны клуб з Жодзіна правёў 6 мая 1962 года. У [[Мінск]]у аўтазаводцам супрацьстаяла моцная каманда «Гвардзеец». Сустрэча праходзіла ў роўнай барацьбе, аднак перамогу атрымалі гаспадары — 3:2. Менавіта гэты паядынак і стаў адпраўной кропкай у гісторыі каманды. Адраджэнне калектыву звязана з імем [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якава Шапіры]], трэнера, які вывеў «аўтабудаўнікоў» у вышэйшы дывізіён у 2001 годзе. У 2012 годзе клуб заняў апошняе месца ў Вышэйшай лізе і атрымаў права на стыкавыя матчы з «[[ФК Гарадзея|Гарадзеяй]]», што заняла другое месца ў [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лізе]]. У першым матчы «Тарпеда» саступіла з лікам 0:1, але ў другім здолела ўзяць рэванш — 4:0 — і захавала месца ў эліце. У верасні 2019 года галоўным трэнерам жодзінскай каманды стаў [[Юрый Пунтус]], які ў 2020 годзе здолеў прывесці клуб да яго першых у гісторыі бронзавых медалёў чэмпіянату Беларусі. === 2021 год === У пачатку [[Сезон 2021 ФК Тарпеда-БелАЗ|2021 года]] фан-рух клуба адмовіўся падтрымліваць клуб, пакуль у краіне працягваюцца палітычныя судовыя справы, збіццё і забойства людей за ўласныя меркаванні<ref>{{cite web|url = https://sport.tut.by/news/football/720682.html|title = Фанаты белорусских футбольных клубов массово объявляют о бойкоте матчей|date = 2021-02-28|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2021-02-28|archive-url = https://web.archive.org/web/20210228190551/https://sport.tut.by/news/football/720682.html|archive-date = 2021-02-28|url-status = dead}}</ref>. У кваліфікацыі [[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|Лігі канферэнцый УЕФА 2020/2021]] клуб сустракаўся з дацкім «[[ФК Капенгаген|Капенгагенам]]». З-за міжнародных санкцый і [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978#Наступствы|паветранай блакады]] «Тарпеда-БелАЗ» вымушаны быў правесці хатнюю гульню па-за межамі Беларусі. Першапачаткова разглядаўся варыянт з [[Тула|тульскім]] стадыёнам «[[Арсенал (стадыён, Тула)|Арсенал]]», аднак жодзінцам адмовілі, з-за чаго хатняя гульня прайшла на стадыёне «[[Цэнтральны (стадыён, Казань)|Цэнтральны]]» ў горадзе [[Казань]], дзе каманда прайграла з лікам 0:5. Сезон у чэмпіянаце Беларусі атрымаўся няўдалым, каманда хутка апынулася ў ніжняй палове табліцы. У ліпені 2021 года Пунтус пакінуў пасаду галоўнага трэнера, якую заняў яго памочнік [[Сяргей Зяневіч]]. Трохі палепшыўшы вынікі ў другой палове сезона, жодзінская каманда фінішавала на восьмым месцы. === 2022 год === Сезон 2022 жодзінская каманда пачала пад кіраўніцтвам новага трэнера [[Дзмітрый Молаш|Дзмітрыя Молаша]]. Страт чэмпіянату атрымаўся няўдалым — каманда пацярпела паражэнні ў першых трох матчах, але неўзабаве выправіла становішча і апынулася ў сярэдзіне табліцы. Добрая гульня ў другой палове сезона дазваляла змагацца за болей высокія месцы, аднак няўпэўнены фініш пакінуў жодзінцаў на восьмым радку. === 2023 год === У 2023 годзе «Тарпеда-БелАЗ» добра пачало чэмпіянат, хутка апынуўшыся сярод лідараў у табліцы. 28 мая 2023 года клуб у другі раз здабыў Кубак Беларусі, перайграўшы ў фінале барысаўскі [[ФК БАТЭ|БАТЭ]] (2:0). Дзякуючы гэтаму жодзінцы атрымалі месца ў Лізе канферэнцый УЕФА, дзе аднак адразу саступілі кіпрскаму [[ФК АЕК Ларнака|АЕКу]] і выбылі з далейшага розыгрышу. У чэмпіянаце з-за шматлікіх нічыіх «Тарпеда-БелАЗ» хутка перастала прэтэндаваць на чэмпіёнства, аднак працягвала прэтэндаваць на бронзавыя медалі і ў выніку фінішавала на трэцім месцы, другі раз у гісторыі заваяваўшы медалі айчыннага чэмпіянату. == Папярэднія назвы == * 1961—1967: «Ракета» * 1967—1969: «Аўтазаводзец» * 1969—1988: «Тарпеда» * 1989—1992: БелАЗ * 1992—2010: «Тарпеда» * з 2011: «Тарпеда-БелАЗ» == Дасягненні == === БССР === * {{Зл}} [[Чэмпіянат БССР па футболе|Чэмпіён БССР]] (4): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1970|1970]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1971|1971]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1980|1980]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1981|1981]] * {{Ср}} Срэбраны прызёр [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1972|1972]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1985|1985]] * {{Бр}} Бронзавы [[Чэмпіянат БССР па футболе|чэмпіянату БССР]] (2): [[Чэмпіянат БССР па футболе 1975|1975]], [[Чэмпіянат БССР па футболе 1982|1982]] * Уладальнік [[Кубак БССР па футболе|Кубка БССР]] (8): [[Кубак БССР па футболе 1969|1969]], [[Кубак БССР па футболе 1971|1971]], [[Кубак БССР па футболе 1972|1972]], [[Кубак БССР па футболе 1977|1977]], [[Кубак БССР па футболе 1978|1978]], [[Кубак БССР па футболе 1981|1981]], [[Кубак БССР па футболе 1982|1982]], [[Кубак БССР па футболе 1983|1983]] === Рэспубліка Беларусь === * {{Бр}} Бронзавы [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|чэмпіянату Беларусі]] (3): [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|2020]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|2023]], [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|2024]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|2016]], [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|2023]] * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|2001]] * Самая буйная перамога — 7:1 («[[ФК Смаргонь|Смаргонь]]», 2021). * Самая буйная параза — 1:8 («[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск, 1992; «[[ФК Дынама-93 Мінск|Беларусь]]» Мінск, 1992/93). == Цяперашні склад == ''Станам на красавік 2026 года, згодна з афіцыйным сайтам клуба''<ref>{{cite web|title=Основной состав|url=http://torpedo-belaz.by/team/osnovnoy-sostav/|work=Афіцыйны сайт «Тарпеда-БелАЗ»|date=|access-date=2024-03-28|lang=ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|1|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Сяргей Ігнатовіч]]||1992}} {{Ігрок|25|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Цімафей Юрасаў]]||2003}} {{Ігрок|99|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Макар Масленікаў||2007}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|3|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|Яўген Чагавец||1998}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзімір Манаеў||2004}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Кірыл Прамудраў]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1992}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Аляксей Залескі]]||1994}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Ілья Руцкі]]||1999}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Рыгор Марцьянаў]]||2002}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Захар Баранок||2006}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Міхайрын||2005}} {{Ігрок|90|{{Сцяг|Сербія}}|Аб|Ненад Перавіч||2002}} {{Ігрок|96|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Уладзіслаў Мялько||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|2|{{Сцяг|Кот-д'Івуар}}|ПА|Ламін Махамед Бамба||2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Арцём Быкаў]]||1992}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Будзько||2004}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Украіна}}|ПА|[[Аляксандр Бацішчаў]]||1991}} {{Ігрок|14|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Міхаіл Ладуцька||2004}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Уладзіслаў Кролік||2005}} {{Ігрок|27|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Максім Гаявы||2002}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|[[Вадзім Пабудзей]]||1994}} {{Ігрок|68|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Даніла Жульпа||2004}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|[[Віталь Лісаковіч]]||1998}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Наджы Агба||2006}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Вадзім Кісялёў||2005}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Нігерыя}}|Нап|Стэфан Альфрэд||1997}} {{Ігрок|89|{{Сцяг|Расія}}|Нап|[[Аляксандр Французаў]]|у арэндзе з «[[ФК Лакаматыў Масква|Лакаматыва]]»|2004}} {{Канец складу}} === Ігракі ў арэндзе === {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Раман Жалезны|у «[[ФК Ліда|Лідзе]]» да снежня 2026 года|2004}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} Дзмітрый Лянцэвіч (нар. 1983) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Алег Чарнуха (нар. 1974) — начальнік каманды * {{Сцяг|Беларусь}} Валянцін Міхееў (нар. 1979) — старшы трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Юрэвіч]] (нар. 1979) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Андрэй Арэхва (нар. 1989) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} Уладзімір Чарнуха (нар. 1995) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Уладзімір Гаеў]] (нар. 1977) — трэнер брамнікаў === «Тарпеда-БелАЗ-2» === У сезоне 2026 рэзервовая каманда пад назвай «Тарпеда-БелАЗ-2» выступае ў [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лізе]] {{Склад}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Арсеній Кітаеў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Назар Чыж||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Максім Вішнякоў||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Гардзей Кавалеўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Кароткі||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дзмітрый Маклак||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Вячаслаў Астроўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Іван Садоўскі||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Серада||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Аляксандр Фамін||2007}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Станіслаў Бальцэвіч||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Кірыл Бязрукаў||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Павел Бязрукаў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Канстанцін Багдановіч||2006}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яраслаў Голубеў||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Адрыян Каралёў||2008}} {{Падзел складу}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Арсеній Стануль||2007}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Мікіта Чалей||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Чаркас||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Дзмітрый Чаркас||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Глеб Яроцкі||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Платон Каролік||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мікіта Матусевіч||2009}} {{Ігрок||{{Сцяг|Расія}}|Нап|Уладзіслаў Налівайка||2008}} {{Ігрок||{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Уладзіслаў Скаўпнёў||2006}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб «Тарпеда-БелАЗ-2» === * {{Сцяг|Беларусь}} [[Дзяніс Каролік]] (нар. 1979) — галоўны трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Гранькоў]] (нар. 1978) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Чаркас]] (нар. 1989) — трэнер брамнікаў == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=70|Сезон !width=150|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Першая]] (Д1) || '''13''' || 15 || 5 || 0 || 10 || <nowiki>13–31</nowiki> || '''10''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/16 фіналу]] || |- | 1992/93 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Першая]] (Д1) || '''17''' || 32 || 2 || 4 || 26 || <nowiki>17–68</nowiki> || '''8''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1993/94 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Другая]] (Д2) || '''8''' || 28 || 8 || 10 || 10 || <nowiki>24–29</nowiki> || '''26''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1993/1994|1/8 фіналу]] || |- | 1994/95 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Другая]] (Д2) || '''10''' || 30 || 11 || 6 || 13 || <nowiki>37–35</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/16 фіналу]] || |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая]] (Д2) || '''11''' || 14 || 3 || 6 || 5 || <nowiki>13–15</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || |- | 1996 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Другая]] (Д2) || '''7''' || 24 || 8 || 9 || 7 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''33''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Другая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 14 || 8 || 8 || <nowiki>37–25</nowiki> || '''50''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/16 фіналу]] || |- | 1998 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Першая]] (Д2) || '''5''' || 30 || 15 || 10 || 5 || <nowiki>58–31</nowiki> || '''55''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/16 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 11 || 11 || 8 || <nowiki>55–43</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/16 фіналу]] || |- | 2000 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Першая]] (Д2) || '''7''' || 30 || 13 || 6 || 11 || <nowiki>44–36</nowiki> || '''45''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Першая]] (Д2) ||style="background:gold"| '''1''' || 28 || 21 || 3 || 4 || <nowiki>56–13</nowiki> || '''66''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2002 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 26 || 13 || 4 || 9 || <nowiki>38–27</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/8 фіналу]] || |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 10 || 7 || <nowiki>44–25</nowiki> || '''49''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|1/8 фіналу]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 30 || 19 || 2 || 9 || <nowiki>57–28</nowiki> || '''59''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/16 фіналу]] || |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 14 || 5 || 7 || <nowiki>40–25</nowiki> || '''47''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 26 || 7 || 9 || 10 || <nowiki>21–27</nowiki> || '''30''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|Чвэрцьфінал]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 26 || 11 || 10 || 5 || <nowiki>28–21</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая]] (Д1) || '''13''' || 30 || 7 || 10 || 13 || <nowiki>25–36</nowiki> || '''31''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|1/8 фіналу]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 26 || 10 || 7 || 9 || <nowiki>31–22</nowiki> || '''37''' ||style="background:silver"|[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Фіналіст]] || |- |rowspan="2"| 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 33 || 7 || 7 || 19 || <nowiki>33–58</nowiki> || '''28''' || rowspan="2"|[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|1/16 фіналу]] || |- | Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць [[ФК СКВІЧ|СКВІЧа]], другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Першай лігі 2010]].}} || || 2 || 1 || 1 || 0 || <nowiki>3–1</nowiki> || || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 33 || 9 || 14 || 10 || <nowiki>37–41</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|1/16 фіналу]] || |- |rowspan="2"| 2012 ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая]] (Д1) || '''11''' || 30 || 5 || 9 || 16 || <nowiki>17–39</nowiki> || '''24''' ||rowspan="2" style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|Паўфінал]] || |- | Пераходныя матчы{{efn-ua|Пераходныя матчы за месца ў Вышэйшай лізе супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]», другой каманды [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Першай лігі 2012]].}} || || 2 || 1 || 0 || 1 || <nowiki>4–1</nowiki> || || |- | [[Сезон 2013 ФК Тарпеда-БелАЗ|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 32 || 12 || 6 || 14 || <nowiki>33–38</nowiki> || '''42''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Тарпеда-БелАЗ|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая]] (Д1) || '''4''' || 32 || 13 || 11 || 8 || <nowiki>38–30</nowiki> || '''50''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Тарпеда-БелАЗ|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая]] (Д1) || '''7''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>31–29</nowiki> || '''36''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Уладальнік]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Тарпеда-БелАЗ|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 13 || 9 || 8 || <nowiki>47–33</nowiki> || '''48''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|Чвэрцьфінал]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Тарпеда-БелАЗ|2017]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 14 || 9 || 7 || <nowiki>43–27</nowiki> || '''51''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2018 ФК Тарпеда-БелАЗ|2018]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Вышэйшая]] (Д1) || '''5''' || 30 || 16 || 7 || 7 || <nowiki>36–18</nowiki> || '''55''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Тарпеда-БелАЗ|2019]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Вышэйшая]] (Д1) || '''6''' || 30 || 13 || 6 || 11 || <nowiki>41–36</nowiki> || '''45''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|Чвэрцьфінал]] || |- | 2020 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Вышэйшая]] (Д1) || style="background:#cc9966"|'''3''' || 30 || 16 || 8 || 6 || <nowiki>55–37</nowiki> || '''56''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|Паўфінал]] || |- | 2021 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 10 || 6 || 14 || <nowiki>38–43</nowiki> || '''36''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|Чвэрцьфінал]] || |- | 2022 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Вышэйшая]] (Д1) || '''8''' || 30 || 11 || 10 || 9 || <nowiki>35–32</nowiki> || '''43''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|Уладальнік]] || |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая]] (Д1) || style="background:#cc9966"|'''3''' || 28 || 12 || 13 || 3 || <nowiki>33–18</nowiki> || '''49''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Паўфінал]] || |- |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === Дэбют клуба ў еўракубках адбыўся 1 ліпеня 2010 года: у першым кваліфікацыйным раўндзе Лігі Еўропы УЕФА 2010/11 жодзінцы (якія трапілі ў турнір у як фіналісты Кубка) упэўнена перамаглі ісландскі «[[ФК Фюлкір|Фюлкір]]», але ў другім саступілі клубу [[ОФК Бялград|ОФК]] з Сербіі. {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2|Клуб ! Першыя матчы ! Матчы ў адказ ! colspan=2|Вынік |- |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА 2010/2011|2010/2011]] |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1 к/р |{{Сцяг|Ісландыя}} |[[ФК Фюлкір|Фюлкір (Рэйк’явік)]] |align="center"|3:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''6:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ОФК Бялград|ОФК (Бялград)]] |align="center"|2:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''2:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2015/2016|2015/2016]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |1 к/р |{{Сцяг|Албанія}} |[[ФК Кукесі|Кукесі]] |align="center"|0:2 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''0:2'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА 2016/2017|2016/2017]] |rowspan="2"|[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Венгрыя}} |[[ФК Дэбрэцэн|Дэбрэцэн]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|1:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''3:1'''||[[Файл:Symbol confirmed.svg|17px]] |- |3 к/р |{{Сцяг|Аўстрыя}} |[[ФК Рапід Вена|Рапід (Вена)]] |align="center"|0:0 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''0:3'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2020/2021|2020/2021]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Данія}} |[[ФК Капенгаген|Капенгаген]] |align="center"|1:4 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|0:5 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|'''1:9'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга канферэнцый УЕФА 2023/2024|2023/2024]] |[[Ліга канферэнцый УЕФА|Ліга канферэнцый]] |2 к/р |{{Сцяг|Кіпр}} |[[ФК АЕК Ларнака|АЕК (Ларнака)]] |align="center"|2:3 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|1:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) |align="center"|'''3:4'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Алег Волах]] (1973—1976) * [[Міхаіл Якаўлевіч Андружэйчык|Міхаіл Андружэйчык]] (1993—1994)<ref>{{Cite web |title=Футбол. На 85-м году жизни умер заслуженный тренер Беларуси Михаил Андружейчик |url=https://www.pressball.by/news/football/376949 |language=ru |website=pressball.by |date=2021-01-21 |access-date=2022-06-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302192720/https://www.pressball.by/news/football/376949 |archive-date=2021-03-02 |url-status=dead }}</ref> * [[Пётр Міхееў]] (да 1999) * [[Якаў Міхайлавіч Шапіра|Якаў Шапіра]] (2001 — ліпень 2004) * [[Юрый Малееў]] (ліпень 2004 — ліпень 2006) * [[Уладзімір Журавель]] (в. а. у ліпені — лістападзе 2006) * [[Алег Кубараў]] (лістапад 2006 — снежань 2009) * [[Аляксандр Бразевіч]] (студзень — ліпень 2010) * [[Сяргей Гурэнка]] (ліпень 2010 — май 2012) * [[Вадзім Бразоўскі]] (в. а. у маі — ліпені 2012; ліпень — лістапад 2012) * [[Ігар Крывушэнка]] (лістапад 2012 — ліпень 2017) * [[Алег Кубараў]] (ліпень 2017 — снежань 2018) * [[Вадзім Скрыпчанка]] (студзень — верасень 2019) * [[Сяргей Зяневіч]] (в.а. у верасні 2019) * [[Юрый Пунтус]] (верасень 2019 — ліпень 2021) * [[Сяргей Зяневіч]] (ліпень — снежань 2021) * [[Дзмітрый Молаш]] (снежань 2021 — снежань 2025) * [[Дзмітрый Лянцэвіч]] (са снежня 2025) {{div col end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://torpedo-belaz.by Афіцыйны сайт] * {{globalsportsarchive|fk-tarpeda-belaz-zodzina/18863}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Тарпеда-БелАЗ}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Тарпеда-БелАЗ]] [[Катэгорыя:ФК Тарпеда-БелАЗ| ]] g9gujg40lnxmujyam2ebq2extaqzsvm 0 183877 5143655 4418598 2026-05-19T18:06:13Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Вядомыя носьбіты */ 5143655 wikitext text/x-wiki '''Вяргейчык''' — беларускае прозвішча. == Вядомыя носьбіты == * [[Алена Яфімаўна Вяргейчык]], Герой Сацыялістычнай Працы * [[Данііл Вяргейчык]] (нар. 2000) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. * [[Кірыл Юр’евіч Вяргейчык]], беларускі футбаліст {{неадназначнасць}} aofx535bfemt1umjo69kqsv1es7re80 0 184384 5143606 4782057 2026-05-19T17:11:47Z Pabojnia 135280 афармленне 5143606 wikitext text/x-wiki {{ДД | імя = | жанчына = | выява = | шырыня партрэта = | подпіс = | тытул = [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] | сцяг = Flag_of_Belarus.svg | сцяг2 = Bel_minjust.gif | перыядпачатак = [[13 снежня]] [[2011]] | перыядканец = [[18 кастрычніка]] [[2021]] | прэзідэнт = [[Аляксандр Лукашэнка]] | прэм'ер = [[Міхаіл Мясніковіч]]<br/>[[Андрэй Кабякоў]]<br/>[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]]<br/>[[Раман Галоўчанка]] | папярэднік = [[Віктар Галаванаў]] | пераемнік = [[Сяргей Мікалаевіч Хаменка|Сяргей Хаменка]] | тытул_2 = | перыядпачатак_2 = | перыядканец_2 = | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | прэм'ер-міністр_2 = | прэзідэнт_2 = | тытул_3 = | перыядпачатак_3 = | перыядканец_3 = | папярэднік_3 = | пераемнік_3 = | прэм'ер-міністр_3 = | прэзідэнт_3 = | тытул_4 = | перыядпачатак_4 = | перыядканец_4 = | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = | прэм'ер-міністр_4 = | прэзідэнт_4 = | тытул_5 = | перыядпачатак_5 = | перыядканец_5 = | папярэднік_5 = | пераемнік_5 = | прэм'ер-міністр_5 = | прэзідэнт_5 = | тытул_6 = | перыядпачатак_6 = | перыядканец_6 = | папярэднік_6 = | пераемнік_6 = | прэм'ер-міністр_6 = | прэзідэнт_6 = | дата нараджэння = 16.08.1972 | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | нацыянальнасць = | назва_палітычнай_арганізацыі = <!-- Рух, Аб'яднанне, і пад. Неабавязковы. Па змоўчанні — «Партыя» --> | партыя = | муж = | жонка = | сужэнец = | дзеці = | бацька = | маці = | род = | адукацыя = | рэлігія = | аўтограф = | узнагароды = }} '''Алег Леанідавіч Сліжэўскі''' (нар. {{ДН|16|8|1972}}, [[Гродна]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — беларускі дзяржаўны дзеяч, [[Міністры юстыцыі Рэспублікі Беларусь|міністр юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] (2011—2021), член [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў]] (2007—2021). Фігурант санкцыйных спісаў [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], шэрагу іншых краін. == Біяграфія == Працоўную дзейнасць пачаў на гродзенскім заводзе «Радыёпрыбор». У [[1990]]—[[1992]] гадах служыў ва [[Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных сілах Рэспублікі Беларусь]]. У [[1998]] годзе скончыў [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] па спецыяльнасці «Правазнаўства», у 1999 годзе там жа скончыў магістратуру. Са снежня [[1996]] па сакавік [[1999]] года — судовы выканаўца {{нп3|Суд Кастрычніцкага раёна (Гродна)|суду Кастрычніцкага раёна Гродна|be-x-old|Суд Кастрычніцкага раёну (Горадня)}}. З сакавіка 1999 па лістапад [[2002]] года — галоўны спецыяліст, намеснік начальніка аддзела арганізацыйнага забеспячэння дзейнасці судоў упраўлення юстыцыі [[Гродзенскі абласны выканаўчы камітэт|Гродзенскага аблвыканкама]]. З лістапада 2002 па верасень [[2010]] года — намеснік начальніка ўпраўлення грамадскіх аб’яднанняў, начальнік аддзела палітычных партый і прафсаюзаў упраўлення грамадскіх аб’яднанняў, начальнік упраўлення грамадскіх аб’яднанняў [[Міністэрства юстыцыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства юстыцыі]]. З 2007 да 2021 года член [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|Цэнтральнай камісіі Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў]]. З 3 верасня 2010 года па [[13 снежня]] [[2011]] года — старшыня Рэспубліканскага працоўнага арбітражу. У [[2005]] годзе скончыў аспірантуру [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]], у [[2012]] годзе — [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэмію кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне». [[13 снежня]] [[2011]] года прызначаны Міністрам юстыцыі Рэспублікі Беларусь<ref>{{Спасылка| год = 13 снежня 2011| url = http://blr.belta.by/all_news/president/i_368.html| загаловак = Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь разгледзеў кадравыя пытанні| выдавецтва = БЕЛТА}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[16 кастрычніка]] [[2015]] года пастановай Савета Міністраў № 870 у складзе ўрада склаў свае паўнамоцтвы перад нававыбраным прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь<ref>{{Спасылка| дата = 16 кастрычніка 2015| url = http://government.by/upload/docs/filed13774f25432683d.PDF| загаловак = Пастанова Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь № 870 «Аб складанні паўнамоцтваў Урада Рэспублікі Беларусь»| мова = ru| title = Архіўная копія| access-date = 17 кастрычніка 2015| archive-url = https://web.archive.org/web/20160304100850/http://government.by/upload/docs/filed13774f25432683d.PDF| archive-date = 4 сакавіка 2016| url-status = dead}}</ref>, а [[17 снежня]] 2015 года ўказам прэзідэнта № 500 зноў зацверджаны на пасадзе міністра<ref>{{Спасылка | дата публікацыі = 17 снежня 2015| url = http://president.gov.by/by/news_by/view/naznachany-chleny-urada-respubliki-belarus-12747/| загаловак = Назначаны члены ўрада Рэспублікі Беларусь| выдавецтва = http://president.gov.by}}</ref> 18 кастрычніка 2021 года вызвалены ад пасады міністра юстыцыі Рэспублікі Беларусь<ref>https://www.belta.by/president/view/lukashenko-naznachil-eks-zamministra-vnutrennih-del-ministrom-justitsii-464987-2021/</ref> у сувязі з пераходам на працу<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32100397&p1 Указ Президента Республики Беларусь от 18 октября 2021 года № 397 «Об О. Л. Слижевском»]</ref> ў структуру Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь<ref name="gal">[https://www.belta.by/society/view/oleg-slizhevskij-nagrazhden-pochetnoj-gramotoj-soveta-ministrov-465169-2021/ Олег Слижевский награжден почетной грамотой Совета Министров]</ref>. == Санкцыі ЕС, ЗША і іншых краін == Сліжэўскі неаднаразова станавіўся суб’ектам забароны на паездкі і замарожвання актываў [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскім Саюзам]] як [[Чорны спіс Еўрасаюза|Чорнага спісу Еўрасаюза]]: пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]]<ref>{{Cite web|title=COUNCIL REGULATION (EC) No 765/2006 of 18 May 2006 concerning restrictive measures against President Lukashenko and certain officials of Belarus|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX:32006R0765&qid=1448875592416&from=EN|url-status=live|access-date=2020-12-25|publisher=[[EUR-Lex]]|language=en}}</ref> як кіраўнік аддзела грамадскіх арганізацый, партый і няўрадавых арганізацый Міністэрства юстыцыі, [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкіх выбараў 2010 года]] як кіраўнік аддзела грамадскіх арганізацый, партый і няўрадавых арганізацый Міністэрства юстыцыі і член [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]]<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171022033809/https://nn.by/?c=ar&i=61552|archive-date=2017-10-22|url=https://nn.by/?c=ar&i=61552|title=Поўны спіс 208 беларускіх чыноўнікаў, якім забаронены ўезд у ЕС|language=be|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2011-10-11}}</ref>. Згодна з рашэннем [[Савет Еўрапейскага саюза|Савета Еўрапейскага саюза]] ад 15 кастрычніка 2012 года, у якасці міністра юстыцыі, члена Цэнтральнай выбарчай камісіі і былога кіраўніка аддзела грамадскіх арганізацый і палітычных партый Міністэрства юстыцыі чыноўнік адказваў за парушэнні міжнародных выбарчых стандартаў<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/ALL/?print=true&uri=CELEX%3A02012D0642-20150715 COUNCIL DECISION 2012/642/CFSP of 15 October 2012 concerning restrictive measures against Belarus]</ref><ref name=":0" />. На сваёй пасадзе ў Міністэрстве юстыцыі і згодна з кантролем, які ён ажыццяўляе над судовай сістэмай, Сліжэўскі прымаў актыўны ўдзел у рэпрэсіях супраць [[Грамадзянская супольнасць|грамадзянскай супольнасці]] і [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|дэмакратычнай апазіцыі]] шляхам адмовы ў рэгістрацыі недзяржаўных арганізацый і палітычных партый, што ў многіх выпадках прыводзіла да іх ліквідацыі<ref name=":0">{{Cite web|title=EUR-Lex - 32012D0642 - EN - EUR-Lex|url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2012/642/oj|access-date=2020-12-25|publisher=[[EUR-Lex]]|language=en}}</ref>. Еўрапейскія санкцыі былі знятыя 15 лютага 2016 года<ref>{{cite web|last=Лавникевич|first=Денис|title=Батьке простили старые грехи|url=https://www.gazeta.ru/politics/2016/02/15_a_8075585.shtml|publisher={{нп3|Газета.Ru|Газета.Ru|uk|Газета.Ru}}|date=2016-02-15|access-date=2021-09-10|language=ru}}</ref>. 31 жніўня 2020 года Сліжэўскі быў уключаны ў спіс асобаў, на якіх накладзена бестэрміновая забарона на ўезд у [[Латвія|Латвію]], пяцігадовая забарона на ўезд у [[Эстонія|Эстонію]] і забарона на ўезд у [[Літва|Літву]] ў сувязі з тым, што сваімі дзеяннямі ён арганізаваў і падтрымаў фальсіфікацыю [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 9 жніўня]] і наступнае гвалтоўнае падаўленне [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|мірных пратэстаў]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/30812996.html Латвія, Літва і Эстонія ўключылі Лукашэнку і яшчэ 29 чыноўнікаў ў спіс пэрсон нон-грата. ПОЎНЫ СЬПІС]</ref>. Восенню 2020 года Сліжэўскага як члена ЦВК зноўку ўключылі ў [[Чорны спіс Еўрасаюза]] (за парушэнне выбарчага працэсу, невыкананне асноўных міжнародных стандартаў справядлівасці і празрыстасці, фальсіфікацыю вынікаў выбараў<ref>{{Cite web|title=Official Journal of the European Union L 319 I/1|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:319I:FULL&from=EN|url-status=live|access-date=2020-12-25|publisher=[[EUR-Lex]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201224163751/https://eur-lex.europa.eu/legal-content/en/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:319I:FULL&from=EN|archive-date=2020-12-24}}</ref>), а таксама ў санкцыйныя спісы [[Канада|Канады]]<ref>{{Cite web|last=Canada|first=Global Affairs|date=2015-10-19|title=Regulations Amending the Special Economic Measures (Belarus) Regulations|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/belarus_regulations-reglements_belarus2.aspx?lang=eng|access-date=2020-12-25|publisher=[[Міністэрства міжнародных спраў Канады|Міністэрства міжнародных спраў Канады]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201219051305/https://www.international.gc.ca/world-monde/international_relations-relations_internationales/sanctions/belarus_regulations-reglements_belarus2.aspx?lang=eng|archive-date=19 снежня 2020|url-status=dead}}</ref>, [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref>{{Cite web|title=CONSOLIDATED LIST OF FINANCIAL SANCTIONS TARGETS IN THE UK|url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/946102/Belarus.pdf|url-status=live|access-date=2020-12-25|publisher={{нп3|gov.uk|gov.uk|en|gov.uk}}|language=en}}</ref>, [[Швейцарыя|Швейцарыі]]<ref>{{Cite web|date=2021-07-07|title=Sanctions program: Belarus: Verordnung vom 11. Dezember 2020 über Massnahmen gegenüber Belarus (SR 946.231.116.9), Anhang 1 Origin: EU Sanctions: Art. 2 Abs. 1 (Finanzsanktionen) und Art. 3 Abs. 1 (Ein- und Durchreiseverbot)|url=https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707175409/https://www.seco.admin.ch/dam/seco/de/dokumente/Aussenwirtschaft/Wirtschaftsbeziehungen/Exportkontrollen/Sanktionen/Verordnungen/Belarus/belarus_2021-07-07.pdf.download.pdf/Belarus_2021-07-07.pdf|archive-date=2021-07-07|access-date=2021-07-10|publisher={{нп3|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях|de|Staatssekretariat für Wirtschaft}}|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2020-12-11|title=Швейцария присоединилась к европейским санкциям против Беларуси|url=https://news.tut.by/economics/711111.html|access-date=2020-12-25|publisher=[[TUT.BY]]|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201226005812/https://news.tut.by/economics/711111.html|archive-date=26 снежня 2020|url-status=dead}}</ref>. 20 лістапада да кастрычніцкага пакета санкцый [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]] далучыліся [[Албанія]], [[Ісландыя]], [[Ліхтэнштэйн]], [[Нарвегія]], [[Паўночная Македонія]], [[Чарнагорыя]] і [[Украіна]]<ref>{{cite web|title=Declaration by the High Representative on behalf of the EU on the alignment of certain third countries concerning restrictive measures against Belarus |url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2020/11/20/declaration-by-the-high-representative-on-behalf-of-the-eu-on-the-alignment-of-certain-third-countries-concerning-restrictive-measures-against-belarus/ |publisher=[[Савет Еўрапейскага саюза]]|date=2020-11-20|access-date=2021-09-13|language=en}}</ref>. Таксама Сліжэўскі па выніках ''«прынцыпова недэмакратычных»'', паводле [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбараў 2006 года]] з лютага 2007 года знаходзіцца ў санкцыйным [[Спіс спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб|спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб]] за дзеянні, якія падрываюць дэмакратычныя працэсы і інстытуты<ref>[https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ OFAC Sanctions List Search], [[Міністэрства фінансаў ЗША]]</ref><ref>{{Cite web|date=2007-02-27|title=Treasury Targets Destabilizing Belarusian Officials|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/hp282|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210917071617/https://home.treasury.gov/news/press-releases/hp282|archive-date=2021-09-17|access-date=2021-09-17|publisher=[[Міністэрства фінансаў ЗША]]|language=en}}</ref>. == Узнагароды == * знак «Ганаровы работнік юстыцыі Беларусі» (2017), * [[медаль «За працоўныя заслугі»]] (2019), * [[ганаровая грамата Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] (2021)<ref name="gal"/>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Міністры юстыцыі Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Сліжэўскі Алег Леанідавіч}} [[Катэгорыя:Міністры юстыцыі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Члены Цэнтральнай выбарчай камісіі Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў спісе спецыяльна прызначаных грамадзян і заблакіраваных асоб ЗША]] [[Катэгорыя:Беларускія асобы ў Чорным спісе ЕС]] 9s0iktn2nyil5gy95cf25jp0my9h7m3 0 191198 5143784 4735294 2026-05-19T21:58:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143784 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Крыжаноўскі}} {{Тэатральны дзеяч}} '''Яўген Анатолевіч Крыжаноўскі''' (нар. {{ДН|6|6|1955}}, [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеў]], [[УССР]]) — беларускі [[акцёр]] і галоўны рэжысёр Мінскага тэатра сатыры і гумару «[[Хрыстафор]]», [[заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь]]<ref>{{cite web|url = http://blr.belta.by/president/view/vysokih-dzjarzhaunyh-uznagarod-udastoeny-vaennasluzhachyja-budauniki-i-vykladchyki-belarusi-40851-2015/|title = Высокіх дзяржаўных узнагарод удастоены ваеннаслужачыя, будаўнікі і выкладчыкі Беларусі|date = 27.11.2015}}</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[1955]] годзе ў [[Мікалаеў (Мікалаеўская вобласць)|Мікалаеве]] ([[УССР]]). Скончыў школу ў [[Казельск]]у ([[РСФСР]]) у [[1972]] годзе. Пасля правалу ў маскоўскія тэатральныя вучылішчы год працаваў у Тульскім драматычным тэатры рабочым сцэны. У [[1973]] годзе паступіў у [[Беларускі тэатральна-мастацкі інстытут]] на акцёрскае аддзяленне. У [[1977]] годзе быў прыняты ў трупу [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]]. У [[1986]] годзе стварыў тэатр сатыры і гумару «Хрыстафор». Сыграў больш за 30 вялікіх і галоўных роляў. 3 кастрычніка 2008 года Яўген Крыжаноўскі прызначаны намеснікам старшыні [[ЛДПБ]] і кіраўніком кіравання агітацыі і прапаганды. Такое рашэнне прынята на пашыраным паседжанні Вышэйшай рады і Цэнтральнага камітэту ЛДП. У 2015 годзе стаў мастацкім кіраўніком кінастудыі «Гумарынка». Зняў больш за 150 серый «Прыколаў 13-й школы». У 2019 годзе стварыў «Кінацэнтр Яўгена Крыжаноўскага», у тым жа 2019 годзе стаў намеснікам Старшыні ГПА «Вялікае сяброўства» Лазуркіна А. Л. З 2021 года акцёр тэатра «Петрасян-шоу» (Масква). == Фільмы == * [[1982]] — [[Купальская ноч (фільм)|Купальская ноч]] * [[1985]] — [[Ідзі і глядзі]] == Асабістае жыццё == [[File:Jaugen Kryzhanouski and his daughter - on an International book exhibition in Minsk city - 14 February 2015 AD - 1.JPG|250px|thumb|Яўген Крыжаноўскі і яго дачка — на XXII Міжнароднай кніжнай выстаўцы ў [[Мінск]]у ([[Беларусь]]), 14 лютага 2015 г.]] Бацька, Анатоль Іванавіч Крыжаноўскі — ваенны (цяпер на пенсіі). Маці, Кацярына Рыгораўна Крыжаноўская — медсястра (цяпер на пенсіі). Мае тры дачкі: Кацярыну, Веру, Яўгенію. == Бібліяграфія == * «От аншлага до аншлага» {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://kryzhanovski.tripod.com/folder/index.html Персанальны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080918110345/http://kryzhanovski.tripod.com/folder/index.html |date=18 верасня 2008 }}{{ref-ru}} * [http://www.hrifor.com/index.php ТЭАТАР ГУМАРУ «ХРЫСТАФОР»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090405075759/http://www.hrifor.com/index.php |date=5 красавіка 2009 }}{{ref-ru}} * [http://news.tut.by/politics/118797.html Біяграфія на сайце kino-teatr.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012061954/http://news.tut.by/politics/118797.html |date=12 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} * [[БелаПАН]], Сяргей Пульша, [http://news.tut.by/politics/118797.html Актер Евгений Крыжановский назначен главным идеологом ЛДП] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081012061954/http://news.tut.by/politics/118797.html |date=12 кастрычніка 2008 }}{{ref-ru}} {{Commons|Category:Jaugen Anatolevich Kryzhanouski}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Крыжаноўскі Яўген Анатолевіч}} [[Катэгорыя:Гумарысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Гумарысты СССР]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Акцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры СССР]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларусі]] o0kxsfvkj73ed8g9vcap6ype9pkk6bg 0 193575 5143823 4741355 2026-05-19T23:59:24Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143823 wikitext text/x-wiki {{Тэатральны дзеяч | Імя = Ігар Сігаў | Арыгінал імя = | Выява = | Шырыня = | Апісанне выявы = | Імя пры нараджэнні = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Прафесія = | Грамадзянства = | Гады актыўнасці = З 1994 г. па сённяшні час | Псеўданімы = | Амплуа = | Тэатр = | Ролі = | Спектаклі = | Узнагароды = | Сайт = | imdb_id = }} '''Ігар Аляксеевіч Сігаў''', часам '''Сігоў''' ({{ДН|30|12|1968}}, [[Полацк]]) — беларускі акцёр тэатра і кіно, [[Заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь|Заслужаны артыст Беларусі]] (2011)<ref name="rtbd">{{cite web|url=http://rtbd.by/akceri/zaslujani-artist-rb-s%D1%96gay-%D1%96gar-alyakseev%D1%96ch.html|title=Заслужаны артыст РБ Ігар Сігаў|access-date=2014-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022074237/http://rtbd.by/akceri/zaslujani-artist-rb-s%D1%96gay-%D1%96gar-alyakseev%D1%96ch.html|archive-date=22 кастрычніка 2013|url-status=dead}}</ref>. == Біяграфія == Ігар Сігаў займаўся ў тэатральнай студыі горада Полацка. У 1989—1990 гадах працаваў арганізатарам канцэртна-відовішчных мерапрыемстваў Палаца культуры вытворчага аб’яднання «Шкловалакно» ў Полацку. У 1990—1994 гадах навучаўся ў [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай акадэміі мастацтваў]], пасля заканчэння якой працаваў у [[Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі|Рэспубліканскім тэатры беларускай драматургіі]]<ref name="rtbd" />. З 2012 па 2014 год адначасова з’яўляўся дырэктарам РТДБ<ref>{{cite web |url=http://nashaniva.by/?c=ar&i=125173&commentId=867093#comment-867093 |title=Дырэктару Тэатра белдраматургіі не працягнулі кантракт |author= Кандрацьеў Г. |date= 2014-03-21|publisher= [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|access-date=2014-03-22|archive-url=http://www.peeep.us/3b936951 |archive-date=2014-03-22}}</ref>. З 2014 да 2020 года акцёр [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскага тэатра]]. У лістападзе 2022 года з’ехаў у Польшчу. Працуе таксістам, супрацоўнічае з тэатральнай групай «Купалаўцы»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/325841|title=«Для мяне ўсё адназначна». Ігар Сігоў, сэкс-сімвал беларускага кіно, скончыў здымацца ў Расіі і працуе таксістам|website=Наша Ніва|access-date=2023-09-26}}</ref>. == Фільмаграфія == * [[2011]] — «[[Клопат (фільм)|Клопат]]» * [[2012]] — «[[Самотны востраў]]» * [[2013]] — «[[СМЕРШ (тэлесерыял)|СМЕРШ]]» На яго рахунку ў кінематографе ўдзел у больш як 50 стужках пераважна замежнай вытворчасці. Фільм «Дзверы» ірландскага рэжысёра Хуаніты Уілсан, у якім акцёр выканаў галоўную ролю, браў Гран-пры на разнастайных кінафестывалях, а таксама ў 2010 годзе быў намінаваны на прэмію «[[Оскар]]» (як «Найлепшы кароткаметражны гульнявы фільм»), з нагоды чаго акцёр наведаў цырымонію ўручэння ў [[Лос-Анджэлес]]е<ref>{{cite web|url=http://www.bk-brest.by/ru/118/culture/3343/|title=Ігар Сігаў: “Адзінокі востраў” – кіно не для ўсіх”. Прэм’ера фільма з удзелам вядомага актора|author=Хоміч І.|date=2012-03-07|publisher=Брестский курьер|archive-url=http://www.peeep.us/da937f04|archive-date=2014-03-22|access-date=2014-03-22}}</ref>. == Узнагароды == 1999 г. — Гран-пры на «Маладзечанскай сакавіцы—99». За лепшае ўвасабленне ролі Мужчыны ў спектаклі «Апошняя пастараль» паводле [[Алесь Адамовіч|А. Адамовіча]], пастаноўка М. Дзінава. 2003 г. — узнагароджаны нагрудным знакам [[Міністэрства культуры Рэспублікі Беларусь|Міністэрства культуры]] за ўклад у развіццё культуры Беларусі «За высокае прафесійнае майстэрства і значны ўклад у развіццё беларускага тэатральнага мастацтва» акцёру, вядучаму майстру сцэны. 2006 г., чэрвень — VIII Міжнародны тэатральны фестываль «Мельпамена Таўрыі» — дыплом дырэктара фестывалю «За сцэнічнае ўвасабленне глыбіні славянскай душы» ў спектаклі «Адвечная песня» Я. Купалы, пастаноўка С. Кавальчыка (горад [[Херсон]], [[Украіна]]). 2006 г., лістапад — дыплом акцёру на тэатральным конкурсе ХІІІ ММКФ «Лістапад» ад «[[Народная газета (1990)|Народнай газеты]]» за спектакль «Адвечная песня» [[Янка Купала|Я. Купалы]], сцэнічная ідэя і пастаноўка С. Кавальчыка (горад [[Мінск]]). 2007 г. — персанальная надбаўка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь за выдатны ўклад у развіццё культуры і мастацтва Рэспублікі Беларусь акцёру, вядучаму майстру сцэны. 2007 г. — узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]]<ref name="rtbd" />. {{зноскі}} {{Вікіцытатнік|Ігар Сігаў}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Сігаў Ігар Аляксеевіч}} [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 9yamnv4eoi14h3sqyjlth52l3rc33vu 0 197588 5143830 5104673 2026-05-20T00:36:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143830 wikitext text/x-wiki {{Народ | назва = Яўрэі ў Беларусі | выява = | шырыня = | подпіс = Этнічны сцяг | саманазва = | колькасць = 12 926 (0,1 %) (2009)<ref>{{Cite web |url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/publications/census_2009_vol3.rar |title=Архіўная копія |access-date=3 лістапада 2011 |archive-date=3 лістапада 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111103030412/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/publications/census_2009_vol3.rar |url-status=dead }}</ref>, паводле некаторых даных — 30-50<ref name="Report2010">[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148914.htm Государственный департамент США. Доклад о свободе религии 2010 (составлен 17 ноября 2010 года).]{{ref-en}}</ref>, 60<ref name=nmaster>[http://www.nationmaster.com/country/bo-belarus/rel-religion NationMaster database: Belarusian religion stats] {{ref-en}}</ref> ці 70 (2014)<ref>[http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/1.615538 Israel to sign a visa-waiver program with internationally ostracized Belarus] By JTA | Sep. 13, 2014</ref> тысяч | рассяленне = {{flag|Belarus}} Беларусь: * [[Файл:Flag of Homyel Voblast.svg|22px]] [[Гомельская вобласць]]: 2 341 * [[Файл:Flag of Vitsebsk Voblasts.svg|22px]] [[Віцебская вобласць]]: 2 127 * [[Файл:Flag of Mahilyow Voblast.svg|22px]] [[Магілёўская вобласць]]: 1 461 * [[Файл:Flag_of_Minsk_Voblast.svg|22px]] [[Мінская вобласць]]: 703 :* [[Файл:Flag of Minsk, Belarus.svg|22px]] [[Мінск]]: 5 187 * [[Файл:Flag of Brest Voblast, Belarus.svg|22px]] [[Брэсцкая вобласць]]: 570 * [[Файл:Flag of Hrodna Voblasts.svg|22px]] [[Гродзенская вобласць]]: 537 | вымер = | архкультура = | мова = [[руская мова|руская]] — 11 126 (86,1 %)<br />[[беларуская мова|беларуская]] — 1 175-3 691 (~9,1 %)<br />[[іўрыт]] і [[ідыш]] — 245-544 (~1,9 %)<br /> | раса = | рэлігія = [[іўдаізм]], [[рэфармісцкі іўдаізм]], [[артадаксальны іўдаізм]], [[хасідызм]], [[праваслаўе]] | роднасныя = [[яўрэі]], [[літвакі]], [[галіцыйскія яўрэі]] | уваходзіць = | уключае = | паходжанне = [[ашкеназы]] }} {{Гісторыя яўрэйскага народа}} '''[[Яўрэі]] ў Беларусі''' — адна з найбольш старажытных этнічных меншасцей на тэрыторыі [[беларусь|Беларусі]], якая здолела практычна да апошняга часу зберагчы сваю спецыфічную культуру. Паводле [[Перапіс насельніцтва Беларусі (2019)|перапісу 2019 г.]], на тэрыторыі Беларусі 13 705 чалавек вызначылі сябе па этнічным паходжанні як яўрэі (0,1 % насельніцтва). [[Сусветны яўрэйскі кангрэс]] ацэньвае сучасную колькасць яўрэйска-беларускага насельніцтва ад 14 000 да 60 000 чалавек.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.worldjewishcongress.org/en/about/communities/BY|title=Community in Belarus|first=World Jewish|last=Congress|website=World Jewish Congress|access-date=2026-01-21}}</ref> == Гісторыя == На думку некаторых даследчыкаў, яўрэі з’явіліся на Беларусі яшчэ ў IX—XI ст. Аднак гістарычных дакументаў аб гэтым не захавалася. === [[Вялікае Княства Літоўскае]] === Першая зафіксаваная гістарычнымі дакументамі міграцыйная хваля яўрэяў на тэрыторыю Беларусі (на [[ідыш]] ''Райсн'') назіралася ў другой палове XIV — пачатку XV стст. з [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Германіі]], [[Польскае Каралеўства (1385—1569)|Польшчы]] і [[украіна|Украіны]]. Многія з аселых на тэрыторыі Беларусі яўрэяў былі выгнаныя з краін Заходняй Еўропы. Менавіта ў гэты час з’яўляюцца першыя яўрэйскія абшчыны ў [[брэст|Брэсце]] (1388) і [[Гродна|Гродне]] (1389). З XIV ст. па XVII ст. [[Брэст]] быў галоўным цэнтрам яўрэяў княства, і абшчына Брэста грала кіруючую ролю ў жыцці [[Ваад чатырох земляў|яўрэйства ўсёй Літвы]]. Ужо з XV ст. яўрэі Брэста граюць важную ролю ў гандлі ВКЛ. Яны вядуць буйныя фінансавыя аперацыі і атрымліваюць на водкуп пошліны, падаткі і іншыя дзяржаўныя абкладанні. Некаторыя з іх валодалі зямельнымі надзеламі. Гандлёвыя сувязі яўрэяў Брэста распаўсюджваліся па ўсім княстве і за яго межамі. У [[1483]] г. яўрэі Брэста ўсталявалі гандлёвыя сувязі з [[Венецыя]]й. У [[Гродна]] яўрэі з’явіліся, на думку даследчыкаў<ref>{{ЭЯЭ|11313|Гродно}}</ref>, яшчэ ў канцы XII ст. На момант атрымання ў 1389 прывілея Вітаўта яўрэям, у горадзе ўжо існавалі сінагога і яўрэйскія могілкі. Першы дакумент, які сведчыць аб пражыванні яўрэяў на тэрыторыі сучаснай Беларусі адносіцца да [[24 чэрвеня]] [[1388]], калі літоўскі князь [[Вітаўт]] выдаў у [[Луцк]]у<ref name="Шуман">''Шуман А.'' [http://arche.by/by/16/30/775/?st-full_text=all Ашкеназскія габрэі як адзін з карэнных народаў Беларусі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110706162803/http://arche.by/by/16/30/775/?st-full_text=all |date=6 ліпеня 2011 }} // Arche, 2009.</ref> прывілей яўрэям Брэста з мэтай заахвочвання іх далейшага перасялення. Прывілей падобны да дакумента, выдадзенага князем [[Боляслащ V Сарамлівы|Баляславам Калішскім]] ў [[1264]] годзе. Прывілей Вітаўта ўсталёўваў прынцыпы пражывання яўрэяў у Вялікім княстве Літоўскім. За забойства яўрэя належала такое ж пакаранне як і за забойства [[шляхта|шляхціца]]. Яўрэям дазвалялася свабоднае выкананне абрадаў, а таксама дазвалялася займацца маёмаснымі і залогавымі аперацыямі. Пад заклад дазвалялася браць любыя рэчы, акрамя хрысціянскага рэлігійнага начыння і «скрываўленых» (знятых з забітага) рэчаў. Акрамя таго, прытрымліваючыся дэкрэта рымскіх пап, Вітаўт у гэтым дакуменце забараняў вінаваціць яўрэяў ва ўжыванні хрысціянскай крыві. Былі ўсталяваныя і асновы аўтаноміі яўрэйскай абшчыны<ref name="Лазутка">''Лазутка С.'' Привилегия-судебник 1388 года евреям великого князя Литовского Витаутаса // История евреев в России. Проблемы источниковедения и историографии: сборник научных трудов. — Серия «История и этнография». — Вып.1. — {{СПб.}}, 1993.</ref>. 18 чэрвеня [[1389]] г. Вітаўтам быў выдадзены прывілей яўрэям Гродна. Гэты дакумент вызначаў межы паселішчаў яўрэйскай абшчыны, вызваляў ад падаткаў сінагогу і могілкі, а таксама рэгуляваў гандлёвыя адносіны ў горадзе<ref name="Лазутка"/>. Прычынай з’яўлення яўрэяў на Беларусі, на думку даследчыкаў, сталі масавыя пагромы яўрэйскіх абшчын Цэнтральнай Еўропы падчас так званай [[Чорная смерць|чорнай чумы]]. Важную ролю ў фарміраванні і падтрыманні сацыяльна-эканамічнага становішча яўрэяў [[ВКЛ]] традыцыйна выконвалі вялікія князі літоўскія. Яны разглядалі яўрэяў як уплывовую фінансавую супольнасць, падтрымка якой была эканамічна выгаднай. Яўрэі ВКЛ мелі права свабодна гандляваць і займацца рамяством. Недатыкальнасць асобы і прыватнай уласнасці ахоўвалася велікакняжацкай уладай і законамі дзяржавы. У XV ст. яўрэйская абшчына Гродна была малаважная. Яўрэі жылі на адмысловай вуліцы і займаліся гандлем. У [[1495]] г. яны, як і іншыя яўрэі ВКЛ, былі выгнаныя з краіны, іх маёмасць канфіскавана і раздадзена гараджанам, а даўгі хрысціян прызнаныя несапраўднымі. У [[1503]] г. ім было дазволена вярнуцца і патрабаваць вяртання маёмасці. Маюцца звесткі аб тым, што яўрэі займаліся зборам падаткаў у [[навагрудак|Наваградку]] ([[1445]]), [[Мінск]]у ([[1489]]) і [[Смаленск]]у ([[1489]]). У [[1495]] г. усе яўрэі, якія адмовіліся перайсці ў [[хрысціянства]], былі выгнаныя з ВКЛ. У Брэсце толькі адзін яўрэй прыняў хрышчэнне і быў пакінуты ў горадзе. Буйным духоўным аўтарытэтам яўрэяў Брэста ў гэты перыяд быў Іехіэль Лурыя, дзед [[Саламон Лурыя|Шлома Лурыі]]. У [[1503]] яўрэям было дазволена вярнуцца, і абшчына хутка дасягнула ранейшага росквіту. У XVI ст. яўрэі Брэста гулялі значную ролю ў экспартна-імпартнай гандлі Польска-Літоўскай уніі з [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Германіяй]] і [[Габсбургская манархія|Аўстрыяй]], і ім належала 16 % зямельнай уласнасці ў горадзе і ваколіцах. Значную ролю ў жыцці абшчыны згулялі Міхаэль (Міхель) Юзэфовіч, буйны адкупшчык, прызначаны ў [[1514]] «старэйшым» усіх літоўскіх яўрэяў, і Саўл Валь, фактычна кіраўнік абшчыны ў канцы XVI ст. У [[1506]] г. была заснавана абшчына ў [[Пінск]]у. Каля 1539 яўрэі пасяліліся ў Наваградку, а затым (паслядоўна) у Мінску, [[Полацк]]у, [[Віцебск]]у, [[Магілёў|Магілёве]] і [[Орша|Оршы]]. У [[1551]] беларускія яўрэі атрымалі права абрання рабінаў. Цяжбы паміж яўрэямі вырашаліся яўрэйскімі судамі ([[Бэйт-дзін]]) на аснове яўрэйскага права. Абшчыннае самакіраванне захоўвалася ў Беларусі і пад уладай Расіі ў канцы XVIII ст. і было ліквідавана толькі ў [[1844]] г. У сярэдзіне XVI ст. 60 з 543 гарадскіх участкаў Гродна былі забудаваны яўрэйскімі дамамі. У канцы XVI ст. у Гродне існавала некалькі [[бет-мідраш]]аў і [[ешыбот]]аў. Доўгі час Гродна лічыўся адным з цэнтраў духоўнага жыцця польскага яўрэйства. Сярод буйных талмудыстаў, якія займалі пасаду рабіна ў Гродне, асабліва вядомы [[Мардэхай Яфэ]] (XVI ст.). [[Файл:Bundesarchiv Bild 146-2004-253, Weißrussland, Minsk, ehemalige Synagoge.jpg|thumb|[[Мінская халодная сінагога]], пабудаваная не пазней XVI—XVII ст.]] Яўрэйская меншасць ВКЛ мела вельмі добра распрацаваную сістэму абшчыннага самакіравання ([[кагал]]), якая закранала і кантралявала амаль усе аспекты жыцця яўрэяў. Яўрэйская меншасць моцна адрознівалася ад мясцовага насельніцтва веравызнаннем. Асновай яўрэйскай рэлігіі — [[іудаізм]]у — з’яўляецца вера ў Адзінага [[Бог]]а-тварца, які абраў яўрэяў у якасці сваіх місіянераў і слуг. Адзіны кодэкс жыцця яўрэяў — [[Талмуд]]. Талмудычная традыцыя вызначала статус кожнага яўрэя ў адпаведнасці з паходжаннем, адукацыяй і багаццем. Да заможных людзей яўрэйская абшчына адносілася з павагай. Здольнасць зарабляць грошы лічылася праявай мудрасці і Боскай міласці. ==== Адзенне ==== Яўрэі адчувальна адрозніваліся ад беларусаў адзеннем. Мужчыны насілі доўгі чорны сюртук (лапсярдак) з шырокім поясам. Галаўным уборам была ярмолка (цюбецейка). З непакрытай галавой яўрэям забаранялася маліцца да Бога і нават вымаўляць гэта Святое Імя. Да абрадавага адзення адносіўся кіцель — кашуля з доўгімі рукавамі і шырокім каўняром, які падаравала нявеста свайму нарачонаму падчас шлюбу. Значным элементам культуры з’яўляліся традыцыйныя прычоскі. Мужчыны насілі пышныя бароды і стрыглі валасы на галаве, адпускаючы доўгія косы ([[пэйсы]]) на скронях. Жанчыны насілі парыкі, а дзяўчаты косы, але толькі да шлюбу, а потым адразалі (каб не ўводзіць у спакусу іншых мужчын). ==== Кухня ==== {{main|Яўрэйская кухня}} Ежа, па талмудысцкай традыцыі, падзялялася на [[Кашрут|кашэрную]] (дазволеную) і трэфную (забароненую). Забаранялася [[свініна]], [[Зайцы|зайчаціна]] і [[рыба]] без [[лёска|лускі]] ([[уюн]], [[вугор]]). Існавала павер’е, што душа знаходзіцца ў [[кроў|крыві]] ўсялякай істоты, таму [[мяса]] павінна быць без крыві. Яўрэі пазбягалі таксама ўжываць мяса жывёл, забітых неасвячоным нажом. Мясная і малочная ежа лічылася несумяшчальнай, і яе ўжывалі паасобку (посуд для прыгатавання павінен быць асобны). Абрадавая ежа — [[маца]] (тонкія праснакі з пшаніцы) — была абавязковай на яўрэйскую [[песах|Пасху]]. Шырока выкарыстоўвалася садавіна, гародніна, а таксама розныя спецыі. ==== Гаспадарчыя заняткі ==== Пераважная колькасць яўрэйскай меншасці займалася дробным гандлем і рамяством. Асабліва значную ролю яўрэі адыгрывалі ў сталярным, шавецкім і ювелірным рамёствах. Вельмі распаўсюджаны былі сярод яўрэяў фактарства, шынкарства, дробны гандаль, арандатарства. Большасць найбуйнейшых фінансавых аперацый у ВКЛ і ў Рэчы Паспалітай у XV—XVI ст. кантралявалася групай заможных яўрэяў-адкупшчыкаў, якія падтрымлівалі сувязі з еўрапейскім гандлем. === [[Рэч Паспалітая]] === [[Файл:Bh sn 01.jpg|thumb|[[Быхаўская сінагога]], пабудаваная ў пач. XVII ст.]] [[Файл:Witebsk wielka synagoga.jpg|thumb|[[Харальная сінагога, Віцебск|Харальная сінагога ў Віцебску]], пабудаваная ў 1630 г.]] [[Файл:Synagogue, Slonim.jpg|thumb|Слонімская сінагога, пабудаваная ў XVII ст.]] [[Файл:Ružanskaja synagoga 001.Jpeg|thumb|[[Ружанская сінагога]], пабудаваная ў к. XVIII ст.]] Актыўнае асваенне ўнутраных і знешніх рынкаў ВКЛ выклікала незадавальненне мясцовых гандляроў. Магістраты таксама негатыўна адносіліся да пашырэння правоў яўрэйскай меншасці ў гарадах і мястэчках. Такая незадаволенасць прыводзіла да ўзнікнення канфрантацый і канфліктаў паміж яўрэямі і мясцовым насельніцтвам. Значная роля ў гэтых стасунках належала сялянству, якое ўспрымала яўрэйскае арандатарства як галоўную прычыну свайго цяжкага эканамічнага становішча. У канфліктах заўсёды эксплуатаваўся негатыўны стэрэатып яўрэя, створаны яшчэ ў Сярэднявеччы (забойца [[хрыстос|Хрыста]] і спажывец хрысціянскай, пераважна дзіцячай, крыві). Падчас [[казакі|казацкіх]] [[Паўстанне Хмяльніцкага|выступленняў]] і шматлікіх [[Літоўска-маскоўскія войны|войнаў з Маскоўскай дзяржавай]] яўрэйская меншасць заўсёды падвяргалася шматлікім пагромам. У першай палове XVII ст. абшчына Гродна лічылася адной з трох галоўных яўрэйскіх абшчын Літвы (нараўне з абшчынамі Брэста і Пінска) і мела сваіх прадстаўнікоў у літоўскім [[Ваад чатырох земляў|ваадзе]]. Драўляная сінагога Гродна (др. пал. XVIII ст.; разбурана нацыстамі ў [[1941]] г.) славілася памерамі і архітэктурнымі плюсамі. У 1637 г. яўрэі Брэста падвергліся пагрому, многія яўрэйскія крамы былі спаленыя ці разрабаваныя; аднак улады загадалі вярнуць яўрэям скрадзеныя ў іх тавары, і ў пазбяганне паўтарэння беспарадкаў была арганізавана змяшаная яўрэйска-хрысціянская варта. Вельмі варожа ставілася да яўрэяў [[каталіцтва|каталіцкае]] і [[праваслаўе|праваслаўнае]] духавенства. Студэнты езуіцкай калегіі часта нападалі на яўрэяў; асабліва сур’ёзны напад адбыўся ў [[1636]] г. У час паўстання Б. Хмяльніцкага ў 1648—1649 гг. многія яўрэі Брэста беглі ў [[Карона Каралеўства Польскага|Польшчу]] і [[Гданьск|Данцыг]]; тыя, што засталіся ў горадзе, былі выразаныя. Па некаторых звестках, колькасць забітых даходзіла да 2 тыс. Аднак неўзабаве яўрэі зноў пасяліліся ў Брэсце і ў 1655 г. атрымалі ахоўную грамату. Цяжкія страты панесла абшчына ў [[1660]] г., калі шмат яўрэяў было знішчана рускімі войскамі, якія ўступілі ў Брэст. К канцу XVIII ст., асабліва ў [[1792]], адбываліся новыя сутыкненні паміж яўрэямі і хрысціянамі. Абшчына Гродна не пацярпела ад пагромаў і разні ў часы Б. Хмяльніцкага і нават прытуліла бежанцаў з Украіны, але пасля пакутавала ад [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|уварванняў рускіх войскаў]] ([[1655]]—[[1657]]) і [[Паўночная вайна (1655—1660)|шведаў]] ([[1658]]—[[1660]]). Хрысціяне перашкаджалі пасяленню яўрэяў у гарадах, якія знаходзіліся пад юрысдыкцыяй гарадскіх упраў. У Віцебску, напрыклад, яўрэям да [[1627]] не дазвалялі пабудаваць сінагогу. Большасць яўрэйскіх абшчын Беларусі знаходзілася пад кіраваннем брэст-літоўскай абшчыны і толькі некалькі — у падпарадкаванні пінскай абшчыны. У [[1692]] адной з галоўных стала таксама [[слуцк]]ая абшчына. Раслі і дробныя абшчыны, якія знаходзіліся пад заступніцтвам польскіх магнатаў, якія здавалі яўрэям у арэнду свае маёнткі, вёскі, карчмы і заезныя двары. Новыя абшчыны імкнуліся вызваліцца ад падпарадкавання старым. На працягу стагоддзяў Беларусь была адным з буйных цэнтраў яўрэйскай вучонасці. У канцы XVI ст. былі заснаваныя першыя [[ешыбот]]ы ў Брэсце і Гродне, а ў [[1685]] рабін Мошэ бен Мардэхай адкрыў ешыбот ў Мінску, дзе з [[1722]] выкладаў выбітны талмудыст і гістарыёграф [[Ехіэль бен Саламон Гейльпрын|Ехіэль Гейльпрын]] (1660?-1746?); у [[1733]] талмудыст [[Ар'е-Леб бен-Ашэр|Ар’е Леб Гінцбург]] (1695—1785) заснаваў у Мінску другі ешыбот. У Беларусі зарадзіліся некаторыя [[хасідызм|хасідскія]] напрамкі, у прыватнасці, Хабад. У той жа час у Беларусі было вельмі моцны ўплыў [[міснагдым]]. У другой палове XVII—XVIII ст. колькасць яўрэяў значна павялічылася: ад 40 да 80 % у розных гарадах і мястэчках Беларусі. У канцы XVIII ст. на землях былога ВКЛ пражывала больш за 300 тыс. яўрэяў-іудзеяў. Па дадзеных перапісу [[1766]], у Беларусі было 62800 яўрэяў-падаткаплацельшчыкаў (40 % усяго літоўскага яўрэйства). Найбуйнейшымі былі мінская (1396 чалавек) і пінская (1350 чалавек) абшчыны. Да падзелу [[РП]] яўрэйскія абшчыны часта знаходзіліся пад пагрозай набегаў рускіх войскаў, якія суправаджаліся разнёй яўрэяў і іх гвалтоўным зваротам у [[хрысціянства]]. У XVIII ст. роля асноўнага цэнтра яўрэйства ў Літоўскім княстве перайшла ад Брэста да [[вільня|Вільні]]. У XVIII ст. у Гродне жыў вядомы рабін і каббаліст [[Аляксандр Зіскінд]] (памёр у [[1794]] г.). Першая кніга, выдадзеная на іўрыце ў Літве, была надрукаваная ў Гродне ў [[1788]] г. === [[Расійская імперыя]] === [[Файл:Miensk-Rakaŭskaje pradmieście.jpg|thumb|240px|[[Сінагога Зальцмана|Сінагога Зальцмана ў Мінску]], пабудаваная ў [[1864]] г.]] [[Файл:Dauman street Minsk 1a.jpg|thumb|[[Сінагога Галоўная, Мінск|Сінагога Галоўная ў Мінску]], пабудаваная ў 1913 г.]] У [[1791]] годзе, калі адбываўся працэс далучэння Беларусі да Расійскай імперыі, была створана [[мяжа аселасці]], замацоўваецца магчымасць пражывання яўрэяў толькі ў межах заходніх губерняў. Яўрэі ў гэты перыяд складалі абсалютную альбо адносную большасць практычна ва ўсіх гарадах і мястэчках Беларусі. Пасля ўключэння Брэста ў склад Расійскай імперыі яго эканамічнае значэнне ўпала. У [[1830-я]] гг. па распараджэнні рускіх уладаў была зроўненая з зямлёй значная частка гістарычнага яўрэйскага квартала ў Брэсце (у тым ліку старажытная сінагога і яўрэйскія могілкі) і на яго месцы стала будавацца [[Брэсцкая крэпасць]]. З пабудовай канала [[Дняпроўска-Бугскі канал|Днепр-Буг]] ў [[1841]] эканамічнае становішча Брэста зноў палепшылася, што прывяло таксама да ажыўлення гаспадарчай і эканамічнай жыцця яўрэйскай абшчыны і да яе павелічэння. У XIX ст. — пач. XX ст. ў руках яўрэяў былі засяроджана амаль уся рамесная вытворчасць у Брэсце, асноўнымі галінамі якой з’яўляліся абутковая і швейная справа. У руках яўрэяў знаходзілася таксама значная частка гандлю. У [[1905]] г. некалькі яўрэяў было забіта падчас пагромаў. Пасля таго як Гродна адышоў да Расіі, яўрэі складалі большасць насельніцтва горада. У XIX ст. — пач. XX ст. працягваўся рост колькасці яўрэйскага насельніцтва Гродна, але працэнт яўрэяў сярод жыхароў горада паменшыўся. Так, у [[1816]] г. у Гродне жылі 8 422 яўрэя (85 % ад усяго насельніцтва), у [[1859]] г. — 10 300 (53 %), у [[1887]] г. — 27 343 (68,7 %), у [[1897]] г. — 22 684 (48,4 %), у [[1910]] г. — 31 055. У [[1790]] годзе і [[1816]] яўрэям Гродна прыйшлося перажыць крывавыя паклёпы. Традыцыйнымі крыніцамі даходу гродзенскіх яўрэяў былі гандаль (галоўным чынам сельскагаспадарчымі прадуктамі і лесам), рамёствы, а ў другой палове XX ст. — прамысловасць. У [[1887]] г. яўрэям Гродна належалі 88 % камерцыйных прадпрыемстваў, 76 % фабрык і майстэрняў, 65,2 % нерухомай маёмасці. У час [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайны]] [[1812]] г. яўрэі Беларусі аказалі вялікую дапамогу рэгулярнай арміі Расіі і партызанам. Пасля падзелаў [[РП|Рэчы Паспалітай]] рассяленне яўрэяў было абмежавана тэрыторыямі беларускіх губерняў ([[мяжа аселасці]]). Гэта садзейнічала павелічэнню яўрэйскага насельніцтва з 350 тыс. чалавек у 1863 г. да 890 тыс. чалавек у 1897 г. і 1250 тыс. чалавек у 1914 г. (каля 14 %). Прыблізна 50—60 % яўрэяў у канцы XIX — пачатку XX ст. пражывала ў гарадах, што паўплывала на складанне асаблівасцей гарадской культуры на Беларусі. Гэта былі, у большасці, прадстаўнікі артадаксальнага іудаізму. Частка яўрэяў спавядала [[хасідызм]]. Першапачаткова ўваход у [[расійская імперыя|Расійскую імперыю]] не аказаў моцнага ўплыву на традыцыйны ўклад жыцця яўрэяў. Яны працягвалі жыць кагаламі, зберагаючы ўсе рэлігійныя традыцыі. Істотныя культурныя змены пачаліся пасля адмены кагальнай сістэмы кіравання ў [[1844]] г. Значная частка яўрэяў адыходзіць ад старажытных традыцыйных норм жыцця і ўспрымае еўрапейскія нормы гарадской культуры ([[Гаскала]]). Пагромы [[1881]] і [[1883]] на Беларусь не распаўсюдзіліся. Яўрэі займаліся лесапільным і гарбарным промысламі, рознічным гандлем, скупкай сельскагаспадарчай прадукцыі (лёну, пянькі, шчаціння), якую яўрэі-скупшчыкі прадавалі яўрэям-купцам, якія гандлявалі з замежжам. Пасля пераходу Беларусі да Расеі [[Шклоў]] стаў важным гандлёвым цэнтрам на шляху паміж Расіяй і Заходняй Еўропай. Невялікая група яўрэяў — буйныя аптовыя гандляры, будаўнічыя падрадчыкі і пастаўшчыкі арміі — хутка багацела, але большасць яўрэяў Беларусі жылі ў нястачы. Ратуючыся ад галечы, многія перасяляліся на Украіну, на поўдзень Расіі, а з 1880 г. — у ЗША. Тым не менш яўрэйскае насельніцтва расло. У 1847 г. у Беларусі жылі 225727 яўрэяў, а ў 1897 г. — 724548 (13,6 % усяго насельніцтва). У Мінску жылі 47560 яўрэяў (52 % усяго насельніцтва), у Віцебску — 34420 (52,4 %), у Магілёве — 21539 (50 %), у Пінску — 21065 (74,2 %), у [[Бабруйск]]у — 20759 (60,5 %), у [[гомель|Гомелі]] — 20385 (54,8 %). Заснаваныя ў XIX ст. «Літоўскія» ешывы ў [[Валожын]]е, [[іўе|Іўі]], [[Мір]]ы і [[ружаны|Ружанах]] далі нямала выбітных навукоўцаў і рабінаў. У мястэчках Беларусі сфармаваўся ўклад жыцця, які меў мясцовыя асаблівасці, і адмысловы паўночна-заходні дыялект мовы ідыш. На пачатку XX ст. колькасць яўрэяў дасягала мільёна чалавек. Яўрэйская меншасць складала да 60 % гарадскога насельніцтва Беларусі. Пасля [[лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] [[1917]] г. «мяжа аселасці» была адменена, і яўрэі ў вялікай колькасці рассяліліся па ўсёй тэрыторыі былой Расійскай імперыі. З гэтага часу колькасць яўрэйскай меншасці Беларусі працягвала зніжацца: * 1914 г. — 1125 тыс. (~14 %); * 1926 г. — 407 тыс. (8,2 %); * 1939 г. — 375 тыс. (6,7 %)<ref>http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_39.php?reg=3</ref>; * 1959 г. — 150 тыс. (1,9 %); * 1970 г. — 148 тыс. (1,6 %); * 1979 г. — 135,5 тыс. (1,4 %); * 1989 г. — 112 тыс. (1,1 %); * 1999 г. — 27,8 тыс. (0,3 %); * 2009 г. — 12,9 тыс. (0,1 %). У час Першай сусветнай вайны яўрэяў двойчы высялялі з Брэста. З пераходам Брэста да Польшчы (1919) жыццё яўрэйскай абшчыны аднавілася. Разам з рэлігійнай актыўнасцю значнае месца надавалася свецкай культурнай дзейнасці. У горадзе былі дзве яўрэйскія гімназіі, чатыры сінагогі, каля 30 малітоўных дамоў, яўрэйскія прафсаюзы, жаночыя і моладзевыя арганізацыі; 12 з 44 членаў гарадскога савета былі яўрэямі, у тым ліку і віцэ-мэр Брэста. Аднак уплывовыя былі і заўзятыя [[антысемізм|антысеміты]], якія зладзілі пагром у [[1937]] г. Нягледзячы на частыя вайны (Беларусь была арэнай мноства бітваў, у тым ліку бітваў [[Першая сусветная вайна|Першай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветных войнаў]]) і антырэлігійных акцый савецкіх уладаў, у рэспубліцы захавалася нямала будынкаў сінагог. [[Файл:Chagall France 1921.jpg|thumb|[[Марк Шагал]] (1887—1985), беларускі і французскі мастак]] [[Файл:Weizmann 1948.jpg|thumb|[[Хаім Вейцман]] (1874—1952), першы прэзідэнт [[Ізраіль|Ізраіля]]]] Выхадцамі Беларусі былі пісьменнік [[Мендэле Мойхер-Сфорым]], мастак [[Марк Шагал]], гісторык і мысліцель [[Сямён Маркавіч Дубноў|Сямён Дубнаў]], дырыжор [[Барыс Эмануілавіч Хайкін|Барыс Хайкін]] (1904—1978), будучыя прэзідэнты і прэм’ер-міністры Ізраіля [[Хаім Вейцман|Х. Вейцман]], [[Іцхак Шамір|І. Шамір]], [[Шымон Перэс|Ш. Перэс]], публіцыст і грамадскі дзеяч А. Ахімеір, рабін і актыўны ўдзельнік сіянісцкага руху [[Ісак Майсеевіч Нісенбаум|І. Нісенбаум]] і многія іншыя. Тут заснаваў знакамітую мастацкую школу [[Іегуда Пэн|І. Пэн]]. У Полацку вучыўся [[Эліэзер Бэн-Егуда|Эліэзер Бен-Егуда]], які адрадзіў у Эрэц-Ісраэль сучасны [[іўрыт]]. У Гомелі з’явіўся адзін з першых атрадаў яўрэйскай самаабароны (1903), удзельнікі якога, якія перасяліліся неўзабаве ў Эрэц-Ісраэль, паклалі пачатак другой Аліі і заснавалі арганізацыю Ха-Шамэр. Беларусь стала таксама першым і найбольш значным цэнтрам яўрэйскага рабочага руху. У [[1902]] г. у Мінску адбыўся II З’езд расійскіх сіяністаў; буйнымі цэнтрамі яўрэйскага рабочага руху былі таксама Бабруйск, Гомель і Віцебск. Прыхільнікамі Бунда былі рамеснікі, рабочыя і частка інтэлігенцыі. У 1905 г. [[Бунд]] узначальваў рэвалюцыйны рух у Беларусі. Разам з сіянісцкім рабочым рухам ён арганізаваў у кожным горадзе яўрэйскую самаабарону, дзякуючы якой большасць яўрэйскіх суполак Беларусі не пацярпелі ад пагромаў. У пачатку Першай сусветнай вайны ўцекачы з Польшчы і Літвы былі сардэчна прынятыя яўрэямі Беларусі. Выхадцамі з Брэста былі яўрэйскі паэт і журналіст М. Барэйша, амерыканскі прафсаюзны лідар [[Давід Дубінскі|Д. Дубінскі]], савецкі военачальнік генерал-маёр танкавых войскаў М. В. Рабіновіч (1901—1977), дзяржаўны дзеяч Ізраіля [[Менахем Бегін|М. Бегін]]. Адным з кіраўнікоў гераічнай абароны Брэсцкай крэпасці быў яўрэй [[Яўхім Майсеевіч Фамін|Яфім Фамін]] (1909—1941 гг.; пасля вайны на месцы яго расстрэлу ля Холмскіх варот ўстаноўлена мемарыяльная дошка, на Алеі памяці усталяваны барэльефны партрэт героя, адна з вуліц горада носіць яго імя). У Гродне доўгі час жылі рэдактар выданняў на іўрыце і перакладчык [[Аўраам Шалом Фрыдберг]] (1838—1902) і паэт [[Лейб Найдус]]. Родам з Гродна былі прыдворны фатограф і аўтар вершаў на іўрыце [[Канстанцін Аляксандравіч Шапіра|Аба Ашэр (Канстанцін Аляксандравіч) Шапіра]] (1839—1900), мастак [[Леў Бакст]] і скульптар [[Ілья Якаўлевіч Гінцбург|Ілля Гінцбург]]. Адна з першых у Расіі кааператыўных [[пазыка]]-ашчадных кас была заснавана ў Гродне ў [[1898]] г. У Гродне дзейнічаў адзін з першых яўрэйскіх сацыялістычных гурткоў (1875—1876). З канца [[1890-я|1890-х]] гг. у горадзе існавалі розныя групоўкі яўрэйскага рабочага руху, сярод якіх вылучаліся актыўнасцю члены [[Бунд]]а. Удзельнікі рабочага руху згулялі важную ролю ў арганізацыі яўрэйскай самаабароны. У [[1906]] г. у Гродне функцыянавалі 100 [[Хедар|хедараў]] (1200 навучэнцаў), сем пачатковых мужчынскіх школ (566 навучэнцаў), пяць жаночых школ (527 вучняў). У [[1907]] г. у Гродне былі адкрыты Гродзенскія педагагічныя курсы — адзіная ў Расіі навучальная ўстанова для падрыхтоўкі яўрэйскіх настаўнікаў. Курсы былі заснаваны Таварыствам для распаўсюджвання асветы паміж яўрэямі ў Расіі. Пры курсах мелася бібліятэка. Палестынафільскі і [[Сіянізм|сіянісцкі]] рухі мелі ў Гродне глыбокія карані. У [[1872]] г. у Гродне было заснавана таварыства для перасялення ў [[Палестына|Палестыну]]; іншае аналагічнае таварыства набыло ўчастак зямлі ў Пэтах-Тыкве пры заснаванні гэтага паселішча ([[1880]]). Адным з першых пасяленцаў Пэтах-Тыквы быў Мардэхай Дыскін (1844—1914) з Гродна. Таварыства Хавевей Цыён у Гродне аказала ў [[1890]] г. шчодрую падтрымку ў пабудове яўрэйскай жаночай школы ў Яффе. Актыўнымі ўдзельнікамі сіянісцкага руху былі выхадцы з Гродна браты Бецалель і Лейб Яфе. У пач. [[1915]] года казачыя часткі Расійскай арміі зладзілі ў Гродне пагром. У красавіку 1915 яўрэйскае насельніцтва з Гродзенскай губерні па распараджэнні вышэйшага ваеннага камандавання — галоўнакамандуючага вялікага князя Мікалая Мікалаевіча і начальніка штаба генерала Н. Янушэвіча — было выслана з губерні. Лютаўская рэвалюцыя 1917 спарадзіла ў асяроддзі яўрэяў вялікія надзеі. Яўрэйскія партыі выйшлі з падполля. У Мінску пачалі выдавацца некалькі яўрэйскіх часопісаў, у тым ліку сіянісцкі «Дэр ід» і бундаўскі «Дэр Векер». На выбарах ва Устаноўчы сход у Мінскім павеце за сіяністаў прагаласавалі 65400 чалавек, за Бунд і меншавікоў — 16 270. Кастрычніцкі пераварот 1917 ўнёс радыкальныя змены ў жыццё яўрэяў Беларусі. У ходзе грамадзянскай вайны сімпатыі яўрэйскага насельніцтва апынуліся на баку савецкай улады і Чырвонай арміі, якія змагаліся з [[антысемітызм]]ам. У баях з [[грамадзянская вайна ў Расіі|белагвардзейцамі]] і [[Польска-савецкая вайна|палякамі]] загінулі тысячы маладых яўрэяў. У выніку эканамічных мерапрыемстваў бальшавіцкіх уладаў была разбурана гаспадарчая структура мястэчка, сотні тысяч былых рамеснікаў і гандляроў пазбавіліся не толькі заробку, але і грамадзянскіх правоў («лішэнцы»). Індустрыялізацыя, якая пачалася ў Савецкім Саюзе спрыяла масавым міграцыям, дысперснаму рассяленню яўрэяў і дала магутнае паскарэнне працэсу асіміляцыі. З іншага боку, 1920-я гг. і першая палова 1930-х гг. — час шырокага распаўсюджвання пэўных формаў культурнага жыцця і адукацыі на мове ідыш (літаратура, тэатр, фальклорная і прафесійная музыка). === [[СССР]] === [[Файл:Emblem of the Byelorussian Soviet Socialist Republic (1927–1937).svg|thumb|Герб [[БССР]] (1927—1937). Дэвіз напісаны на чатырох мовах, у тым ліку і на [[ідыш]]]] ==== 1920-1930-я гг. ==== ===== [[БССР]] ===== [[Файл:Змітрок Бядуля.jpg|200px|thumb|[[Змітрок Бядуля]] (1886—1941), беларускі паэт і празаік]] Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, у межах працэсу «[[беларусізацыя|беларусізацыі]]» былі створаны ўмовы для развіцця нацыянальнай культуры яўрэяў. У ліпені [[1924]] г. яўрэйская мова ([[ідыш]]) стала адной з дзяржаўных у [[БССР]]. Пры [[інбелкульт|Інбелкульце]] ў тым жа годзе быў адкрыты яўрэйскі аддзел. З [[1925]] г. у яго склад уваходзіла чатыры камісіі. Кіраўніком быў Б. Аршанскі. У [[1928]] г. яўрэйскі аддзел быў трансфарміраваны ў сектар пры [[АН БССР]]. Пры ім выдаваўся навуковы часопіс «Цайтшрыфт» (''Штогоднік''), у якім друкаваліся даследаванні супрацоўнікаў сектара. Актыўны ўдзел у працы сектара прынялі І. Сосіс, Г. Аляксандраў і Л. Галамшток. У [[1932]] г. на базе яўрэйскага сектара Інбелкульта быў заснаваны Інстытут яўрэйскай пралетарскай культуры пры АН БССР пад кіраўніцтвам І. Сосіса. У ім дзейнічала пяць камісій: лінгвістычная, гістарычная, літаратурная, сацыяльна-эканамічная і антырэлігійная. У сярэдзіне [[1935]] г. інстытуты і сектары, якія даследавалі гісторыю і культуру нацыянальных меншасцей на тэрыторыі Беларусі, былі аб’яднаны ў [[Інстытут нацыянальных меншасцей АН БССР|Інстытут нацыянальных меншасцей]]. Дырэктарам быў прызначаны [[Станіслаў Юр’евіч Матулайціс|Станіслаў Матулайціс]]. Аднак ужо ў маі [[1937]] г. Інстытут нацыянальных меншасцей быў ліквідаваны. Па перапісу 1926, у Беларусі жылі 407 тыс. яўрэяў (8,2 % насельніцтва), у тым ліку ў Мінску — 53686 (40,8 %), у Гомелі — 37 475 (43,7 %), у Віцебску — 37013 (37,5 %), у Бабруйску — 21558 (42 %). Па перапісу 1939 г., у Беларусі засталося 375 тыс. яўрэяў (6,7 % насельніцтва). Яўрэйскія камуністы (Яўсекцыя) у Беларусі вялі асабліва актыўную прапаганду супраць іудаізму, яўрэйскага ўкладу жыцця і яўрэйскай нацыянальнай салідарнасці. [[Хедар]]ы і ешывы былі зачыненыя, а сінагогі былі выкарыстаныя для свецкіх патрэб. Усё ж да канца 1920-х гг. яўрэі змагаліся за права друкавання сідураў, календароў і іншых рэлігійных выданняў, а таксама за права ўтрымання сінагог. Былі створаны падпольныя хедары і ешывы. Улады бязлітасна змагаліся з [[сіянізм]]ам. Аднак падпольныя сіянісцкія моладзевыя арганізацыі Ха-Шамэр ха-цаір, Кадзіма, Хе-Халуц дзейнічалі да канца 20-х гг., калі яны былі ліквідаваныя шляхам масавых арыштаў і іншых рэпрэсій. Адначасова камуністы-яўрэі, якія падтрымлівалі уладу, імкнуліся стварыць у Беларусі новую, савецкую яўрэйскую культуру на ідыш. Была створана сетка школ з выкладаннем на гэтай мове; у 1932—1933 гг. іх наведвалі 36650 вучняў (55 % усіх яўрэйскіх дзяцей школьнага ўзросту). Пры Беларускім універсітэце існаваў інстытут для настаўнікаў яўрэйскіх школ. У [[1931]] годзе ў 10 судах судаводства вялося на ідыш. Некаторы час лозунг «Пралетарыі ўсіх краін, яднайцеся!» быў напісаны на гербе БССР на ідыш, разам з беларускай, польскай і рускай мовамі. У Мінску паўстаў адзін з цэнтраў яўрэйскай савецкай літаратуры, тут тварылі [[Ізі Харык|І. Харык]], [[Майсей Саламонавіч Кульбак|М. Кульбак]], [[Зэлік Майсеевіч Аксельрод|З. Аксельрод]]. У Беларусі працавалі яўрэйскія паэты [[Майсей Саламонавіч Тэйф|М. Тэйф]], Г. Камянецкі (1895—1957), рэжысёр [[Дзяржаўны яўрэйскі тэатр БССР|Беларускага дзяржаўнага яўрэйскага тэатра]] (БелДзяржЯТа, [[1926]]) М. Рафальскі, акцёры Юдзіф Арончык (1908—1993), А. Трэпель (1908—1969), тэатральныя мастакі [[Цфанія-Гедалія Якаўлевіч Кіпніс|Ц. Кіпніс]] (1905—1982), Б. Е. Малкін (1908—1972) і многія іншыя. У 1920—30-х гг. на тэрыторыі БССР было створана больш за дзесяць яўрэйскіх нацыянальных местачковых Саветаў і сельскіх Саветаў. Да сярэдзіны 1930-х гг. дзейнічала Яўрэйскае бюро ЦК КП(б)Б. Яўрэйскія секцыі існавалі пры СНК БССР, народным камісарыяце асветы і інш. Для падрыхтоўкі нацыянальных кадраў былі адкрыты яўрэйскія секцыі пры БДУ, педагагічных і настаўніцкіх інстытутах. Былі заснаваны тры яўрэйскія педагагічныя тэхнікумы (у [[Мінск]]у, [[гомель|Гомелі]] і [[Віцебск]]у), Мінскі настаўніцкі інстытут нацыянальных меншасцей, яўрэйскія аддзяленні на [[педагагічны факультэт БДУ|педфаку]] [[БДУ]] і Магілёўскім тэхнікуме палітычнай асветы, у саўпартшколе і сельскагаспадарчым тэхнікуме. Канец 1920-х — першая палова 1930-х гг. сталі перыядам росквіту яўрэйскай культуры БССР. Так, у 1926 годзе ў Мінску быў адкрыты Беларускі дзяржаўны яўрэйскі тэатр, яго першымі артыстамі сталі выпускнікі яўрэйскага сектара Беларускай драматычнай студыі ў Маскве. Тэатр знаходзіўся ў будынку былой Мінскай харальнай сінагогі, які цяпер належыць Рускаму драматычнаму тэатру. У [[1949]] г., паводле загада [[савет міністраў БССР|Саўміна БССР]], яўрэйскі тэатр быў закрыты. У Мінску існавала гарадская яўрэйская бібліятэка імя І. Л. Перэца. (Была закрыта ў [[1938]] г.) Яе фонды (каля 40 тыс. кніг) былі перададзены ў Беларускую дзяржаўную бібліятэку імя У. І. Леніна, дзе быў створаны яўрэйскі аддзел. У гэты перыяд у БССР актыўна развіваўся яўрэйскі друк. Выдаваліся часопісы «Штэрн» (''«Зорка»''), шматлікія газеты, напрыклад, «Дэр юнгер арбэтэр» (''«Малады рабочы»''), штодзённая газета «Акцябэр» («Кастрычнік») і піянерская газета «Дэр юнгер ленінец» (''«Малады ленінец»'') на яўрэйскай мове (ідыш). Пры Саюзе пісьменнікаў БССР працавала яўрэйская секцыя. Яна налічвала больш за сорак пісьменнікаў. У [[1931]] годзе ў Мінску адбылася сусветная канферэнцыя яўрэйскіх пісьменнікаў. Аднак ужо ў 1930-х гг. назіраецца прыкметны заняпад яўрэйскай культуры, якая развівалася ў рамках камуністычнай ідэалогіі. Да канца 1930-х гг. большасць яўрэйскіх культурных і выхаваўчых устаноў была ліквідавана. Пачаліся сістэматычныя «чысткі» у колах яўрэйскай інтэлігенцыі Беларусі (у прыватнасці, у 1937 г. былі арыштаваныя І. Харык і М. Кульбак, а ў 1941 г. — З. Аксельрод). З другой паловы 1930-х гг. працэсы развіцця яўрэйскай культуры на Беларусі былі згорнуты. Значная [[міграцыя]], [[асіміляцыя]] і [[халакост|этнацыд]] падчас [[другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] аказалі вялікі ўплыў на змяншэнне колькаснага складу беларускага яўрэйства. ===== [[Заходняя Беларусь]] ===== У Заходняй Беларусі, якая знаходзілася пад польскім кіраваннем, яўрэйскае жыццё працякала інакш. Па перапісу [[1931]] г., на тэрыторыі ваяводстваў, населеных беларусамі ([[Віленскае ваяводства (1926—1939)|Віленскага]], [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага]], [[Палескае ваяводства|Палескага]] і [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкага]]), яўрэі складалі 9,7 % насельніцтва. Ранейшая эканамічная сістэма захавалася, яўрэі працягвалі займацца гандлем і рамёствамі, але большасць жыла ў крайняй нястачы. Аднак яўрэйская культура развівалася без прымусовай рэгламентацыі ідэй. Дзейнічалі хедары і ешывы. У адказ на дыскрымінацыйныя абмежаванні польскіх уладаў (тайная працэнтная норма) была створана сетка свецкіх школ на [[іўрыт|іўрыце]] (Тарбут, Яўне). Яўрэі былі актыўныя ў розных партыях — ад камуністычнай да артадаксальна — рэлігійнай Агудат Ісраэль; моцным быў уплыў сіяністаў. Моладзевыя сіянісцкія арганізацыі ад вельмі левых (Ха-Шамэра ха-цаір) і да вельмі правых (Бетар) налічвалі вялікую колькасць членаў. Ідыш заставаўся гутарковай мовай яўрэйскіх мас; шырока быў распаўсюджаны і іўрыт. Яўрэйскія абшчыны Заходняй Беларусі падтрымлівалі цесную сувязь з іншымі цэнтрамі яўрэйскай культуры ў Польшчы: [[Вільня]]й, [[Беласток]]ам і [[Варшава]]й. У 1939 г., пасля далучэння Заходняй Беларусі да Савецкага Саюза, у межах БССР апынулася каля 750 тыс. яўрэяў. Савецкая адміністрацыя прыступіла да ліквідацыі рэлігійных, сіянісцкіх і іншых яўрэйскіх арганізацый. Былі арыштаваныя і сасланыя «буржуазныя элементы». Большасць актывістаў ўсіх партый, уключаючы камуністычную, а таксама многія дзеячы адукацыі і культуры былі рэпрэсаваныя. Толькі нешматлікія з іх здолелі часова прыжыцца ў савецкай сістэме, напрыклад, былыя дзеячы камуністычнага падполля ў Польшчы [[Вера Харужая]] (1903—1942) і Х. Александровіч (1903—1945), музыканты [[Эдзі Рознер|Э. Рознер]] (1910—1976), М. Вайнберг і некаторыя іншыя. Пасля Першай сусветнай вайны у Гродна актывізаваўся сіянісцкі рух. Праз вучэбную сетку Тарбут распаўсюджвалася веданне іўрыту, вялася падрыхтоўка моладзі да перасялення ў Эрэц-Ісраэль. У Гродне паўстала першая ў Заходняй Беларусі ячэйка Хе-Халуц. У 1920—1939 гг. выбітны талмудыст, рабін [[Шымон Іехуда Шкоп]] узначальваў вялікі ешыбот Шаарэй ха-Тора. Яўрэйскае насельніцтва Гродна амаль не расло, а адносная колькасць яго памяншалася (1921 г. — 53,9 %; 1931 г. — 42,6 %). Яўрэяў сістэматычна выцяснялі з займаных імі пазіцый, а з сярэдзіны 1930-х гг. польскія шавіністы арганізавалі эканамічны байкот яўрэяў. Яўрэйскі працоўны рух у Гродна змагаўся супраць нацыянальнай дыскрымінацыі яўрэйскіх працоўных з боку польскага ўрада. Немцы занялі Брэст [[15 верасня]] [[1939]] года і адразу ж сагналі многіх яўрэяў на прымусовыя работы. Аднак па [[Пакт Молатава-Рыбентропа|дамове]] паміж [[СССР]] і [[Трэці рэйх|Германіяй]] аб падзеле [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], [[22 верасня]] Брэст перайшоў да СССР. Савецкія ўлады расфарміравалі супольныя ўстановы, забаранілі ўсялякую палітычную дзейнасць (за выключэннем камуністычнай) і арыштавалі яўрэйскіх кіраўнікоў. Дзесяткі яўрэяў былі высланы ў аддаленыя раёны СССР. 18-20 верасня 1939 г., пасля сыходу польскіх частак і перад уступленнем савецкіх войскаў, у Гродна ўспыхнуў буйны пагром. У 1939-40 гг. таемны сіянісцкі цэнтр у Гродне перапраўляў у Вільню яўрэяў, якія меліся перасяліцца ў Палестыну. ==== Другая сусветная вайна ==== [[Файл:Bundesarchiv Bild 101I-138-1091-07A, Russland, Mogilew, Juden auf Dorfstraße.jpg|thumb|250px|Перасяленне яўрэяў [[магілёў|Магілёва]] у [[магілёўскае гета|гета]] у ліпені [[1941]] года]] [[Файл:Ringelblum collection - Ghetto in Grodno in occupied Poland.jpg|thumb|250px|Перасяленне яўрэяў [[Гродна]] ў [[гродзенскае гета|гета]]. Лістапад [[1941]].]] [[Файл:Grodno Ghetto, November 1941.jpg|thumb|250px|Немцы зганяюць яўрэяў [[Гродна]] ў [[гродзенскае гета|гета]]. Лістапад 1941.]] [[Файл:Great sinagoga Grodno 1a.jpg|thumb|250px|[[Вялікая харальная сінагога, Гродна|Вялікая харальная сіынагога]] ў Гродне, падчас вайны знаходзілася на тэрыторыі Гродзенскага гета. Часта з’яўлялася месцам збору яўрэяў перад адпраўкаю ў канцлагеры, таксама поруч яе расстрэльвалі вязняў гета.]] [[Файл:Bundesarchiv N 1576 Bild-006, Minsk, Juden.jpg|thumb|Калона вязняў [[мінскае гета|мінскага гета]] на вуліцы. 1941 г. Да пачатку Другой сусветнай вайны 40 % насельніцтва горада складалі яўрэі, пасля прыходу [[чырвоная армія|Чырвонай арміі]] ў 1944 г. у горадзе засталося толькі некалькі яўрэяў]] [[Файл:Bundesarchiv Bild 183-N1213-361, Minsk, Zwangsarbeit von Juden.jpg|thumb|Прымусовыя працы яўрэйскага насельніцтва на чыгунцы. [[Мінск]], люты [[1942]] года.]] {{main|Халакост у Беларусі}} З моманту ўварвання нямецкіх войскаў на тэрыторыю Савецкага Саюза Беларусь стала арэнай жорсткіх бітваў, апынуўшыся на галоўным, маскоўскім напрамку прасоўвання армій Гітлера. Імклівасць наступу нямецкіх войскаў прывяла да таго, што большасць яўрэйскага насельніцтва Беларусі не паспела эвакуіравацца. [[24 чэрвеня]] [[1941]] года камуністычнае кіраўніцтва Беларусі таемна збегла са сталіцы, не абвясціўшы аб эвакуацыі. Нават з Віцебскай, Магілёўскай і Гомельскай абласцей, дзе ў насельніцтва быў час для збораў, эвакуіраваліся толькі каля траціны яўрэяў. З яўрэяў Брэста амаль ніхто не паспеў эвакуіравацца. Неўзабаве пасля заняцця горада яўрэям было загадана насіць адметны знак — чырвона-белыя шасцікутныя зоркі, у пачатку восені форма знака была змененая — круглыя латы жоўтага колеру. 28-29 чэрвеня падраздзяленне эйнзацгруппен «У» разам з часткамі вермахта расстралялі ў Брэсце чатыры-пяць тыс. яўрэяў. 16 снежня 1941 г. яўрэйскае насельніцтва Брэста было складзена ў гета. Быў створаны юдэнрат і яўрэйская паліцыя (15 паліцэйскіх). У гета знаходзілася 18 000 чалавек (па іншых дадзеных, 27 000). Нацысты акупавалі Гродна [[23 чэрвеня]] 1941. Адразу пасля акупацыі яўрэям было загадана насіць адметны знак — блакітную шасціканцовую зорку. У лістападзе 1941 г. яўрэі былі зняволены ў [[Гродзенскае гета|два гета]]. Ад астатняга горада гета былі аддзеленыя драцянымі загародамі і вартавымі вышкамі. У гета было каля дваццаці пяці тысяч яўрэяў. Па распараджэнні акупацыйных уладаў быў створаны юдэнрат, які налічваў 13 аддзелаў. У ліпені 1941 падраздзяленне эйнзацгруппен «Б» расстраляла ў Гродне каля 100 прадстаўнікоў мясцовай яўрэйскай інтэлігенцыі. У гета часта адбываліся расстрэлы груп яўрэйскага падполля. Член юдэнрата Г. А. Мадэра пакончыў з сабой, каб не браць удзелу ў складанні спісаў асуджаных на знішчэнне. Немцы актыўна займаліся рабаваннем яўрэйскага насельніцтва. У цэнтралізаваным парадку адбывалася адабранне [[золата]] і іншых [[каштоўныя металы|каштоўных металаў]]. Юдэнрат спрабаваў аказаць дапамогу яўрэйскаму насельніцтву. У гета была арганізавана бальніца, адкрыты амбулаторый, аптэка. У абодвух гета дзейнічала сістэма санітарнай службы. Летам 1942 г. лекарам і медсёстрам цаной каласальных намаганняў удалося прадухіліць распаўсюджванне эпідэміі дызентэрыі. У гета было створана 19 прадпрыемстваў, якія пастаўлялі прадукцыю за межы гета, у тым ліку выконвалі заказы нямецкіх уладаў. Кіраўніцтва юдэнрата спадзявалася, што гэта можа дапамагчы яўрэям пазбегнуць знішчэння. У Беларусь было накіравана падраздзяленне эйнзацгрупен «B» генерала паліцыі і брыгадэнфюрэр СС А. Няве — 655 афіцэраў і салдат. Актыўны ўдзел у знішчэнні беларускіх яўрэяў прыняў літоўскі батальён СД; дзейнічалі таксама латышскі і ўкраінскі батальёны і беларускія нацыяналісты. У Брэсце 28-29 чэрвеня 1941 года зондэркаманда СС зладзілі аблавы, падчас якіх было расстраляна пяць тысяч (з дваццаці шасці тысяч яўрэяў горада). У Пінску 5-7 жніўня немцы забілі 4,5 тыс. яўрэяў (з дваццаці тысяч). Усяго ў першыя тыдні вайны ў Заходняй Беларусі было знішчана не менш пяцідзесяці тысяч яўрэяў. [[8 снежня]] былі расстраляныя дзевяць тысяч яўрэяў у [[Слонім]]е, 4,5 тыс. — у [[навагрудак|Наваградку]]. Тысячы яўрэяў загінулі ў [[баранавічы|Баранавічах]], [[ліда|Лідзе]], [[вілейка|Вілейцы]], [[Кобрын]]е, [[Мір]]ы і іншых гарадах. Хваля забойстваў хутка дасягнула і ўсходніх абласцей. У [[магілёў|Магілёве]] на працягу верасня-кастрычніка гітлераўцы знішчылі каля дзесяці тысяч яўрэяў, у [[Віцебск]]у — шаснаццаць тысяч, у Барысаве — дзве тысячы, у Рэчыцы — тры тысячы (лістапад). Яшчэ да канца 1941 г. было цалкам знішчана насельніцтва мястэчак [[Парычы]], [[Зембін]], [[Лагойск]], [[Чашнікі]] і іншых. Летам і восенню 1941 па распараджэнні акупацыйных уладаў адбывалася адабранне золата і іншых каштоўных металаў у яўрэйскага насельніцтва. Толькі з сінагог Брэста было вывезена 100 кг срэбра. Пасля канфіскацыі, як гаворыцца ў справаздачы Надзвычайнай дзяржаўнай камісіі, «…усе сінагогі і малітоўныя дамы былі занятыя пад стайні і гаражы». Тых, хто застаўся ў жывых, ізалявалі ў гета. За гады вайны ў Беларусі было створана сто адзінаццаць гета. Іх тэрыторыі абнасілася калючым дротам і ахоўвалася войскамі, самавольны выхад караўся смерцю; вязні абавязаны былі насіць адметны знак. У беларускія гета былі дастаўлены дзесяткі тысяч яўрэяў Германіі, [[Другая Рэч Паспалітая|Польшчы]], [[Чэхаславакія|Чэхіі і Славакіі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]], [[венгрыя|Венгрыі]], [[нідэрланды|Нідэрландаў]]. Самыя вялікія гета былі ў [[Мінскае гета|Мінску]] (сто тысяч чалавек), [[Брэсцкае гета|Брэсце]] (сорак тры тысячы), [[Бабруйскае гета|Бабруйску]], [[Віцебскае гета|Віцебску]] (па дваццаць тысяч), [[Барысаўскае гета|Барысаве]], [[Ваўкавыскае гета|Ваўкавыску]] (па дзесяць тысяч), [[Слуцкае гета|Слуцку]] (пяць тысяч), [[Гомельскае гета|Гомелі]] (чатыры тысячы), [[Гродзенскае гета|Гродна]], [[жлобінскае гета|Жлобіне]] (па дзве тысячы). Сорак пяць гета ва Усходняй Беларусі праіснавалі некалькі месяцаў. У кастрычніку 1941 г. былі праведзены «акцыі» ў гета Слуцка і Шклова, у лістападзе — у Бабруйску, Оршы, у снежні — у Віцебску, Полацку, Гомелі, Сянно, Чачэрску і іншых. У другой палове 1942 нацысты знішчылі амаль усе гета ў Заходняй Беларусі. [[15 кастрычніка]] 1942 г. загінулі яўрэі Брэста, [[27 кастрычніка]] па асабістым распараджэнні Гімлера былі расстраляныя ацалелыя яўрэі Пінска. Затым надышла чарга гета Журавічаў, Дзярэчына, Галынкі і многіх іншых; ў кастрычніку 1943 г. было знішчана [[Мінскае гета]]. Апошнімі [[17 снежня]] 1943 г. загінулі вязні гета ў Баранавічах. Па прыблізных ацэнак, у гета Беларусі было знішчана больш за пяцьсот тысяч яўрэяў, у тым ліку каля пяцідзесяці тысяч яўрэяў з іншых краін. У лістападзе — снежні 1942 гродзенскае гета № 2 было ліквідавана. Частка яўрэяў была адпраўлена ў перасыльны лагер у вёсцы Калбасіна недалёка ад горада. Многія былі забітыя ў гэтым лагеры, а астатнія накіраваны ў лагеры смерці на тэрыторыі Польшчы і знішчаны там. У лютым-сакавіку 1943 г. было ліквідавана гета № 1. Апошні старшыня юдэнрата доктар Бравер быў забіты. Частка зняволеных гета была расстраляна, а астатнія вывезены ў [[Трэблінка|Трэблінку]]. З 15 па 18 кастрычніка 1942 г. каля 17 тыс. яўрэяў Брэста былі вывезены на чыгуначную станцыю Бронная Гара і расстраляныя. У 1942 г. яўрэі ў брэсцкім гета атрымлівалі 150 г хлеба ў дзень. Для таго, каб выратаваць яўрэйскае насельніцтва ад голаду і хвароб, юдэнрат Брэста ўтрымліваў дзіцячы дом на 80 чалавек, дзіцячы сад (135 дзяцей), бальніцу (75 ложкаў), дом састарэлых (80 месцаў), начлежны дом (150—200 чалавек). У Брэсце функцыянавала грамадская кухня, якая абслугоўвала бясплатнымі абедамі да 3800 вязняў. Па ініцыятыве акупацыйных уладаў у канцы чэрвеня 1942 года ў Брэсце былі адкрыты арцелі, у іх працавала 7994 чалавека. У гета Брэста дзейнічалі яўрэйскія падпольныя арганізацыі: з канца снежня 1941 падпольная арганізацыя «Вызваленне», з пачатку 1942 — «Некама» (''«Помста»'') пад кіраўніцтвам Фрумкі Патніцкай. У сяр. 1942 падпольны рух у гета ўзначаліў Ар’е Шейнман. Падпольшчыкі выраблялі ў майстэрнях гета зброю, стваралі таемныя зброевыя склады. У раёне Брэста дзейнічаў партызанскі атрад імя Шчорса пад камандаваннем П. Пранягіна, куды ахвотна прымалі яўрэяў, у тым ліку шматлікіх уцекачоў з гета. Па ініцыятыве камандавання атрада пры ім быў створаны яўрэйскі сямейны лагер. Гета Беларусі былі агменямі антынацысцкага супраціву. Адна з першых падпольных груп на чале з [[Смоляр|Г. Смолярам]] узнікла ў мінскім гета. Падпольныя арганізацыі вязняў існавалі таксама ў гета Баранавічаў, Бабруйска, Брэста, Гродна і іншых гарадоў і мястэчак: напрыклад, у Красным група моладзі запасалася зброяй і выводзіла людзей у партызаны<ref>http://belisrael.info/?p=11860</ref>. У шэрагу гета напярэдадні масавых расстрэлаў ўспыхвалі паўстання: у [[нясвіжскае гета|Нясвіжы]] ([[22 ліпеня]] 1942), Міры ([[9 жніўня]] 1942 г.), [[камянецкае гета|Камянцы]] ([[9 верасня]] 1942), [[тучынскае гета|Тучына]] ([[23 верасня]] 1942), [[клецкае гета|Клецку]] ([[21 ліпеня]] 1943 г.). Узброены супраціў аказалі таксама вязні гета ў [[глыбоцкае гета|Глыбокім]], [[кобрынскае гета|Кобрыне]], [[навагрудскае гета|Наваградку]]. У Лахве [[3 верасня]] 1942 выведзеная на расстрэл калона вязняў кінулася на канвой: загінула каля двух тысяч яўрэяў, але шэсьцьсот чалавек здолелі сысці ў лес, каб далучыцца да партызанаў. Некаторыя яўрэі знайшлі прытулак у сяброў і знаёмых — беларусаў і палякаў, якія з рызыкай для жыцця хавалі уцекачоў. Групы супраціву ў гета мелі сувязь з партызанскімі атрадамі; сувязныя збіралі падрыхтаваныя для партызан медыкаменты, зброю, боепрыпасы, выводзілі ў лес людзей. Уцекачы з Мінскага гета арганізавалі або папоўнілі дзевяць партызанскіх атрадаў і адзін батальён. 106-ы партызанскі атрад (пазней — атрад імя Калініна; каля ста пяцідзесяці чалавек), якім камандаваў былы вязень гета Ш. Зорын, забяспечваў харчаваннем многія іншыя атрады і групы. Атрад прыняў шмат уцекачоў з гета. У Налібоцкай пушчы блізу Навагрудку дзейнічаў [[Бельскія (партызаны)|яўрэйскі партызанскі атрад]] імя Кутузава пад камандаваннем Т. Бельскага (пры атрадзе існаваў так званы «сямейны лагер» — каля 1,2 тыс. яўрэяў). Аднак антысемітызм не быў чужы шматлікім партызанам; нярэдка яны праганялі уцекачоў-яўрэяў, адабраўшы прынесеную імі зброю, харчаванне і грошы, а часам і расстрэльвалі. Па-за гета яўрэі Беларусі таксама прымалі ўдзел у антынацысцкім супраціве. У кастрычніку 1941 г. карнікі павесілі юную мінскую падпольшчыцу Машу Брускіну (1924—1941). Камуністычным падполлем ў Мінску кіраваў І. П. Казінец (1910—1942; пасмяротна ўдастоены звання [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]]). Намеснікам камандзіра вялікага партызанскага атрада быў яўрэй Д. Кеймах. Адным з арганізатараў партызанскага руху ў Пінскай вобласці стаў Ш. І. Бярковіч (1918—1942). У баях на тэрыторыі Беларусі вызначыліся: адзін з арганізатараў абароны Брэсцкай крэпасці Я. Фамін (1909—1941); Героі Савецкага Саюза артылерыст капітан Б. Хігрын (1909—1941), генерал-лейтэнант танкавых войскаў С. Крывашэін (1899—1978), пяхотнікі маёр М. Шварцман (1911—1944) і старэйшы лейтэнант А. Панціелеў (1919—1944). Палі на франтах Другой сусветнай вайны ўраджэнцы Беларусі Героі Савецкага Саюза М. Співак (1919—1943), Ю. Шандалаў (1923—1945), І. Катунін (1908—1944), А. Смалякоў (1908—1943) і многія іншыя. Вядомыя сямнаццаць яўрэяў-камандзіраў і 32 камісара партызанскіх атрадаў, чацвёра камандзіраў брыгад, сямёра намеснікаў начальнікаў штабоў брыгад, пятнаццаць начальнікаў штабоў партызанскіх атрадаў у Беларусі. У гродзенскім гета дзейнічала яўрэйская падпольная арганізацыя. У канцы 1942 г. яна надрукавала ўлётку з заклікам да ўзброенага супраціву. У майстэрнях гета выраблялі зброю. Невялікай колькасці яўрэяў ўдалося бегчы ў лясы і далучыцца да партызанскіх атрадаў. 20 тыс. яўрэяў Гродна загінулі. Каля 180 яўрэям горада і навакольных паселішчаў удалося выратавацца і хавацца ад немцаў, пакуль Гродна не быў вызвалены савецкай арміяй [[16 ліпеня]] [[1944]]. ==== Пасляваенны час ==== [[Файл:Azgur (silver) rv.gif|thumb|156px|[[Памятныя манеты Беларусі|Памятная манета НБРБ]], прысвечаная [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгуру]], 2008]] Пасля вызвалення Брэста [[28 ліпеня]] 1944 у жывых засталося 19 чалавек, 6 з іх былі выратаваны Палінай Макаранка-Галоўчанка. У 1946 г. на месцы расстрэлу пяці тысяч яўрэяў Брэста быў пастаўлены помнік з надпісам на ідыш. У 1947 г. помнік быў знесены. У 1959 г. апошняя у Брэсце сінагога была ператворана ў кінатэатр. Трагедыя брэсцкіх яўрэяў замоўчвалася ўвесь савецкі перыяд. На месцах масавых пахаванняў будавалі хаты, пракладалі дарогі. У [[1974]] г. быў знесены і адзіны помнік ахвярам гета ў раёне вуліцы Куйбышава (адноўлены ў 1992 г. на сродкі яўрэяў з ЗША, Аргенціны і Ізраіля). У першыя гады пасля вызвалення Гродна каля двух тысяч яўрэяў вярнуліся ў горад, аднак супольнае жыццё не было адноўлена. Да 1960-х гг. у Гродне не было сінагогі. Яўрэйскія могілкі былі ўзараныя ў сяр. 1950-х гг., а надмагіллі выкарыстаны пры пабудове помніка Леніну. У пасляваеннай Беларусі шырока распаўсюдзіўся антысемітызм як вынік нацысцкай прапаганды перыяду акупацыі; вялікі размах набыла дзяржаўная юдафобія. Не аднаўляліся ўстановы яўрэйскай культурнай аўтаноміі (школы, перыядычны друк); некаторы час працягваў існаваць толькі БелДзяржЯТ. Толькі нешматлікія дзеячы навукі і культуры яўрэйскага паходжання паспяхова працавалі ў народнай гаспадарцы, у сферы рускага і беларускага мастацтва, былі афіцыйна адзначаны (напрыклад, Н. Лойтэр, рэжысёр Віцебскага беларускага тэатра імя Я. Коласа; у 1945 г. быў удастоены звання заслужанага дзеяча мастацтваў БССР, у 1946 г. — Сталінскай прэміі); рэпрэсіўная палітыка ўладаў набывала антысеміцкі характар. 19-ы з’езд кампартыі Беларусі (люты 1949 г.) пачаў ініцыяваную з Масквы кампанію барацьбы з «касмапалітамі». Артыстаў і пісьменнікаў абвінавацілі ў «ідэалізацыі побыту яўрэйскай дробнай буржуазіі». У 1949 г. быў зачынены БелДзяржЯТ, ашэльмаваны яго галоўны рэжысёр [[Віктар Якаўлевіч Галаўчынер|В. Галаўчынер]]. Выганяліся яўрэі, якія працавалі ў неяўрэйскай культуры (галоўны рэжысёр Беларускага тэатра імя Я. Купалы ў Мінску Л. Літвінаў (Гурэвіч; 1899—1963), фалькларыст Л. Бараг і многія іншыя). Антысемітызм у Беларусі ўзмацніўся ў перыяд справы лекараў. Пасля смерці [[сталін|І. Сталіна]] галосныя антысеміцкія кампаніі ў Беларусі аціхлі, але працэнтная норма выконвалася няўхільна. Дзяржаўных ушанаванняў ўдастоіліся скульптар [[Заір Ісакавіч Азгур|З. Азгур]] (1908—1995), драматург [[Аркадзь Маўзон|А. Маўзон]] (Маўшэнзон; 1918—1977), літаратуразнаўца [[Навум Перкін|Н. С. Перкін]] (1912—1976) і іншыя. Аднак беларускія ўлады ўпарта замоўчвалі халакост, на помніках яго ахвярам не згадвалася слова «яўрэі» і часта прыбіраліся надпісы яўрэйскімі літарамі. Вялося наступленне на яўрэйскае рэлігійнае жыццё, абцяжарвалася атрыманне афіцыйнага статусу рэлігійнай абшчынай. Паводле перапісу [[1959]] г., у Беларусі жылі каля ста пяцідзесяці тысяч яўрэяў (1,9 % агульнага насельніцтва рэспублікі). Працягвалася міграцыя яўрэйскага насельніцтва ў буйныя прамысловыя цэнтры Беларусі, Расіі і іншых савецкіх рэспублік. Яўрэйская моладзь атрымлівала вышэйшую і спецыяльную адукацыю, сацыяльны статус яўрэйскага насельніцтва змяняўся, рамяство і гандаль перасталі быць яго пераважнымі заняткамі. У [[1970]] г., па дадзеных перапісу, у Беларусі налічвалася крыху больш за 148 тыс. яўрэяў. У 1960-я гг. пачынае адраджацца яўрэйская нацыянальная самасвядомасць. Адным з відных дзеячаў яўрэйскага руху таго часу ў Мінску быў [[Анатоль Пінхусавіч Рубін|Анатоль Рубін]]<ref>Беленькая, Лилия; Зингер, Борис. Белорусское еврейство в 1960—1967 гг. Портрет в интерьере // [http://kamunikat.org/usie_czasopisy.html?pubid=38823 Białoruskie Zeszyty Historyczne — Беларускі Гістарычны Зборнік. № 45/2016]. С. 141—157.</ref>. Пасля ад’езду Рубіна ў [[Ізраіль]] у 1969 годзе рух за [[рэпатрыяцыя|рэпатрыяцыю]] ў Ізраіль ўзначалілі былыя вайскоўцы Савецкай арміі мінчане [[Яфім Аронавіч Давідовіч|Яфім Давідовіч]] (1924—1976), [[Леў Пятровіч Аўсішчар|Леў Аўсішчар]] (1919—2007, у Ізраілі з 1987 г.), [[Навум Мордухавіч Альшанскі|Навум Альшанскі]] (1917—1993 гг.; з 1974 г. жыў у Ізраілі). Штогод [[9 траўня]], у [[Дзень Перамогі]] над нацызмам, яўрэі Мінска, а затым і іншых гарадоў Беларусі сталі збірацца ля помнікаў ахвярам генацыду. Пачалі дзейнічаць нелегальныя гурткі па вывучэнні іўрыту, у Мінску праводзіўся культурна-гістарычны семінар, распаўсюджваўся самвыдат. Улады Беларусі абмежавалі выезд у Ізраіль і ўзмацнілі «антысіянісцкую» прапаганду. Вядучым «тэарэтыкам» антысіянізму стаў навуковы супрацоўнік Інстытута філасофіі АН БССР Уладзімір Бягун, які развіваў ў сваіх кнігах тэорыю пра сусветную яўрэйска-масонскую змову. Афіцыйныя ўлады забаранілі згадваць імя Машы Брускінай, а пад фатаграфіяй, якая захавала яе пакаранне, значылася «невядомая беларуская партызанка». У 1970-я гг. шырока рэкламавалася карціна народнага мастака СССР [[Міхаіл Андрэевіч Савіцкі|М. А. Савіцкага]] «Летні тэатр» (1975; цыкл «Лічбы на сэрцы», 1974—1978), на якой яўрэй паказаны як саўдзельнік нацысцкіх злачынстваў. === Сучаснасць === [[Файл:Belarus-Minsk-Memorial Pit-2.jpg|thumb|250px|[[Яма, мемарыял|Мемарыял «Яма»]] — помнік ахвярам [[Халакост]]у у [[Мінск]]у]] [[Файл:Baranavichy holokost monument .JPG|thumb|Помнік 12 000 загінуўшым яўрэям у [[Баранавічы|Баранавічах]], на вуліцы Царука]] У [[1989]] г. колькасць яўрэйскага насельніцтва Беларусі склала 112462 чалавек. У [[1986]] г. рэспубліка моцна пацярпела ад [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы]] на [[Чарнобыльская АЭС|Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі]]. Гэта стымулявала эміграцыйныя працэсы, якія ўзмацніліся з пачатку палітыкі перабудовы. Усяго за перыяд з 1989 па 2013 гг. алія ў Ізраіль склала 78859 чалавек<ref>http://www.jafi.org.il/NR/rdonlyres/19B50BA8-1B87-4E80-AEAD-3343EF57203F/0/FSU_8907.xls {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131219164718/http://www.jafi.org.il/NR/rdonlyres/19B50BA8-1B87-4E80-AEAD-3343EF57203F/0/FSU_8907.xls |date=19 снежня 2013 }}</ref>. Алія з Беларусі склала: * у [[1989]] г. — 1121 чалавек, * у [[1990]] г. — 23521, * у [[1991]] г. — 15997, * у [[1992]] г. — 3359, * у [[1993]] г. — 2344, * у [[1994]] г. — 2901, * у [[1995]] г. — 4219, * у [[1996]] г. — 4381, * у [[1997]] г. — 3369, * у [[1998]] г. — 2258, * у [[1999]] г. — 2692, * у [[2000]] г. — 2560, * у [[2001]] г. — 2003, * у [[2002]] г. — 974, * у студзені-жніўні [[2003]] г. — 421. Усяго за 1989—1994 гг. — 49243 чалавек, або 34 % ад агульнай колькасці яўрэйскага насельніцтва Беларусі ў 1989 г. За тыя ж гады яўрэйская эміграцыя з Беларусі ў іншыя краіны склала 21127 чалавек. Па перапісу 1999 г., яўрэйскае насельніцтва Беларусі складала 28 тыс. чалавек. У перыяд перабудовы ў Брэсце аднавілася яўрэйская грамадская і культурная дзейнасць. У 1991 г. зарэгістраваная яўрэйская абшчына (старшыня Ш. Вайнштэйн). У 1992 г. улады вярнулі суполцы будынак сінагогі (рабін Х. Рабіновіч). У горадзе ёсць Таварыства яўрэйскай культуры «Тарбут» (з 1990 г. дзейнічае пры абласным Фондзе культуры), яўрэйская нядзельная і дзённая школы. У Брэсце актыўна дзейнічаюць брэсцкая арганізацыя Беларускага саюза яўрэяў-ветэранаў вайны, інвалідаў, партызан і падпольшчыкаў, брэсцкая арганізацыя Асацыяцыі яўрэяў-былых вязняў гета і канцлагераў, аддзяленне Міжнароднага асветніцкага цэнтра Халакост (Катастрофы), Цэнтр гісторыі і культуры яўрэяў Палесся. У 1995 Цэнтральнае тэлебачанне Расіі паказала дакументальны фільм пра трагедыі Брэсцкага гета. У канцы 1980-х — пач. 2000-х гг. яўрэйскае насельніцтва Гродна рэзка скарацілася з-за выезду вялікай колькасці яўрэяў у Ізраіль, ЗША, Германію і іншыя краіны. У к. 1980-х — пач. 2000- х гг. у Гродне адбываецца працэс аднаўлення яўрэйскага супольнага і рэлігійнага жыцця. З [[1989]] г. у Гродне функцыянуе Гродзенскае абласное аб’яднанне яўрэйскай культуры, з 1992 г. — клуб яўрэйскай культуры імя [[Лейб Найдус|Лейба Найдуса]]. У пачатку 1990-х гг. была ўтворана яўрэйская абшчына Гродна (старшыня Б. Квяткоўскі). Будынак сінагогі, пабудаваны ў канцы XVI ст., які выкарыстоўваўся на працягу некалькіх дзесяцігоддзяў пад мастацкія майстэрні, быў вернуты абшчыне (рабін Гродна — М. Хофман). Новы этап уздыму развіцця нацыянальнай яўрэйскай культуры ў Беларусі пачаўся ў канцы 1980-х гг. У [[1988]] г. было створана Мінскае таварыства аматараў яўрэйскай культуры. Яно ставіла сваёй мэтай адраджэнне нацыянальнай самасвядомасці яўрэяў. У [[1991]] г. было зарэгістравана Беларускае аб’яднанне яўрэйскіх арганізацый і абшчын, у нейкі час яно яднала звыш ста яўрэйскіх арганізацый Беларусі. У перыяд перабудовы ў Мінску пачаў выходзіць альманах ''«Контакт»'' (1988—1989, 4 выпускі, рэдактар — Г. Хайтовіч), затым там жа выдаваўся бюлетэнь ''«Ренессанс»'' (1990, рэдактар — Я. Басін). У 1989—1991 гг. у Бабруйску і Гомелі выходзіў часопіс ''«Авив»'' (''«Вясна»''). З 1992 г. у Мінску рэгулярна выходзіць аднайменная газета. У 1990-х гг. у Гомелі друкавалася газета ''«Ахдут» («Адзінства»)'', а ў Магілёве — ''«Яўрэйскі акцэнт»''. З 1995 г. у Віцебску выдаецца часопіс ''«Мишпоха»''. З 1997 г. да 2001 г. у Мінску публікаваліся зборнікі «Евреи Беларуси. История и культура» (адказны рэдактар — Іна Герасімава). З 2002 г. у Мінску выходзіла газета «''Бецавта''» (некалькі раз у год), орган Яўрэйскага агенцтва, а ў Пінску — газета ''«Карлин».'' У 2002 г. у Мінску штомесяц выдавалася невялікая газета «''Анахну кан''» («Мы тут») на беларускай, рускай і ідышы, у 2003—2009 гг. замест яе выходзіў беларуска-яўрэйскі бюлетэнь «''Мы яшчэ тут!''» (42 выпускі). У 1990 г. адбыўся 1-ы з’езд Беларускага аб’яднання яўрэйскіх арганізацый і суполак; у 1993 г. — 2-і з’езд. Прэзідэнтам аб’яднання ў 1993 г. быў выбраны заслужаны архітэктар рэспублікі [[Леанід Мендэлевіч Левін|Л. М. Левін]] (1936—2014), ён жа кіраваў таварыствам дружбы «Беларусь — Ізраіль», віцэ-прэзідэнтам — А. Гальперын (1946—1997), старшыня Фонду захавання яўрэйскай гістарычнай і культурнай спадчыны Беларусі. Гродзенскай абшчыне ўлады вярнулі будынак харальнай сінагогі. У 1993 г. створана Іўдзейскае рэлігійнае аб’яднанне — ІРА (прэзідэнтам праўлення у 1993—1996 гг. быў Б. Мінкоў, да пачатку 2010-х гг. — Ю. Дорн, потым яго змяніў Г. Хайтовіч). Гэтыя арганізацыі падтрымліваюць шчыльныя кантакты з «Ізраільскім культурным цэнтрам» і прадстаўніцтвам [[Джойнт]]а. У 1996—1999 гг. у Беларусі функцыянавала аддзяленне Сусветнай асацыяцыі беларускіх яўрэяў (штаб-кватэра ў [[Нью-Ёрк]]у). У Мінску дзейнічае гістарычная генеалагічная група амерыканскай грамадскай арганізацыі JewishGen (узачальвае [[Алег Валер’евіч Перзашкевіч|А. В. Перзашкевіч]]). У Брэсце дзейнічае аддзяленне міжнароднага асветніцкага цэнтра «Халакост». У ліку рэспубліканскіх таварыстваў, актыўных у 1990-х гг., — жаночая арганізацыя «Хава», моладзевыя аб’яднання «Макабі», Бетар і Кідма, Саюз беларускіх яўрэяў-ветэранаў вайны, партызан і падпольшчыкаў, Асацыяцыя яўрэйскіх музыкаў Рэспублікі Беларусь (прэзідэнт І. Райхлін) і іншыя. Больш чым у 15 гарадах Беларусі дзейнічаюць яўрэйскія нядзельныя школы і ульпан (некалькі тысяч навучэнцаў). У 1990 г. у Мінску была адкрыта першая ў рэспубліцы нядзельная школа, дзе дзеці вывучалі [[іўрыт]], яўрэйскія традыцыі, гісторыю і музыку. У верасні 1992 г. у Мінску адкрылася першая яўрэйская агульнаадукацыйная школа — Рэспубліканская школа — ліцэй імя Я. Корчака. У Гомелі працуюць яўрэйскі дзіцячы сад і пачатковая школа. З 19 па 22 кастрычніка 1993 г. у краіне прайшлі дні памяці, прысвечаныя 50-годдзю знішчэння Мінскага гета. У Асіповіцкім раёне жыхары пасёлка Лапічы і мясцовая воінская частка правялі перапахаванне на яўрэйскія могілкі рэшткаў яўрэяў, расстраляных у 1941 г. У лютым 1995 быў адкрыты [[Яўрэйскі ўніверсітэт (Мінск)|Яўрэйскі ўніверсітэт у Мінску]] (рэктар — дацэнт З. Пінхасік). У студзені 1999 г. на яго базе быў створаны Міжнародны гуманітарны інстытут імя М. Шагала, які ўвайшоў у склад [[БДУ|Беларускага дзяржаўнага універсітэта]]. (інстытут зачынены ў 2004 г.). У 1996 г. быў адкрыты народны яўрэйскі ўніверсітэт культуры (рэктар М. Рыўкін). Пры ІРА быў створаны Каледж яўрэйскіх ведаў у Мінску, актыўны ў канцы 1990-х — пачатку 2000-х гг. У той жа час у Рэспубліцы Беларусь дзейнічалі нацыяналістычныя арганізацыі, якія выкарыстоўваюць антысеміцкія лозунгі (напрыклад, [[Славянскі сабор «Белая Русь»|Славянскі Сабор — Белая Русь]]); выходзяць антысеміцкія выданні «Мы и время», «Славянские ведомости» і іншыя. Да 1994 г. выдаваўся часопіс антысеміцкай скіраванасці «Политический собеседник» — орган ЦК кампартыі Беларусі. Улетку 1994 г. у Дзень незалежнасці Беларусі ў Мінску адбыўся марш пад лозунгамі «Беларусь для беларусаў» і іншымі падобнымі. Нярэдкія выпадкі апаганьвання яўрэйскіх могілак і помнікаў ахвярам Халакоста. З 1990-х гадоў назіраюцца адначасовае ўзмацненне актыўнасці жыцця яўрэйскіх абшчын і памяншэнне колькасці яўрэяў за кошт эміграцыі ў [[Ізраіль]], а таксама [[ЗША]] і шэраг іншых краін Захаду і [[Расія|Расію]]. Колькасць яўрэяў па дадзеных перапісаў хутка скарачаецца, асабліва хутка лік яўрэяў скарачаўся ў перыяд незалежнасці краіны: да 1999 года іх колькасць скарацілася яшчэ ў 4 разы<ref name="Census1999">[https://archive.today/20120526194734/belstat.gov.by/homep/ru/perepic/p5.php Национальный статистический комитете Республики Беларусь. Перепись населения 1999 года. Национальный состав населения.]</ref>, а ў перыяд да 2009 года яшчэ больш чым у два разы<ref name="Census2009">[https://web.archive.org/web/20100918165045/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf Перепись населения Республики Беларусь 2009 года. Население по национальности и родному языку]</ref>. Адначасова вырасла беларуская алія ў Ізраіль: беларускія ўрадавыя крыніцы ацэньваюць, што ў Ізраілі пражывае каля 130 тыс. выхадцаў з Беларусі<ref name="Beldiasp">[http://www.belarustime.ru/belarus/culture/diaspore/c6420f28d9870602.html Как живешь, белорусская диаспора?]</ref>. Па інфармацыі з яўрэйскіх абшчын, да яўрэяў сябе адносяць ад 30 да 50 тысяч жыхароў Беларусі, аднак пераважная большасць яўрэяў не з’яўляюцца актыўнымі вернікамі<ref name="Report2010">[http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2010/148914.htm Государственный департамент США. Доклад о свободе религии 2010 (составлен 17 ноября 2010 года).]{{ref-en}}</ref>. Тым не менш ёсць крыніцы, якія называюць значна больш высокія лічбы колькасці асоб іудзейскага веравызнання: 60 тысяч<ref name=nmaster>[http://www.nationmaster.com/country/bo-belarus/rel-religion NationMaster database: Belarusian religion stats] {{ref-en}}</ref>. Дзейнічаюць [[:Катэгорыя:Сінагогі Беларусі|6 сінагог]] (2 — у [[:Катэгорыя:Сінагогі Мінска|Мінску]]), працуе 19 рабінаў. Найбольшая колькасць прадстаўнікоў яўрэйскай абшчыны пражывае ў [[Мінск]]у і абласных цэнтрах рэспублікі, а таксама ў [[баранавічы|Баранавічах]], [[Бабруйск]]у, Мазыры, [[Пінск]]у і [[Полацк]]у. Беларускія яўрэі жывуць не толькі ў самой Беларусі, але па ўсім свеце, і прытрымліваюцца як артадаксальнага, так і кансерватыўнага ды рэфармісцкага напрамкаў у іудаізме. Характар рассялення яўрэяў дысперсны. Яны пражываюць у гарадах. Гутарковай мовай з’яўляецца пераважна руская. Прадстаўнікі гэтай меншасці, якія ведаюць ідыш ці іўрыт, сустракаюцца даволі рэдка. Але ў апошні час наладжана вывучэнне гэтых моў, асабліва іўрыта. Яўрэйская меншасць Беларусі характарызуецца вельмі высокім адукацыйным цэнзам. Сярод яўрэяў шмат інжынераў, медыкаў, настаўнікаў, юрыстаў і навукоўцаў. Падчас існавання СССР адбываліся моцныя русіфікацыйныя працэсы сярод яўрэяў. У апошні час назіраецца значны ўздым нацыянальных, рэлігійных і культурных традыцый яўрэяў. == Дынаміка насельніцтва == {| class="wikitable" style="text-align:left" |- |<timeline> ImageSize = width:900 height:300 PlotArea = left:20 right:20 top:20 bottom:20 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.9,0.2,0.2) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1300000 ScaleMinor = unit:year increment:100000 start:0 gridcolor:linegrey PlotData = color:cobar width:50 align:left bar:1766 from:0 till:157000 bar:1800 from:0 till:300000 bar:1847 from:0 till:225727 bar:1863 from:0 till:350000 bar:1897 from:0 till:978000 bar:1914 from:0 till:1250000 bar:1939 from:0 till:1125092 bar:1959 from:0 till:150084 bar:1970 from:0 till:148011 bar:1979 from:0 till:135450 bar:1989 from:0 till:111977 bar:1999 from:0 till:27798 bar:2009 from:0 till:12926 PlotData= textcolor:black fontsize:S bar:1766 at: 100 text: 157_000 shift:(-18) bar:1800 at: 100 text: 300_000 shift:(-18) bar:1847 at: 100 text: 225_727 shift:(-18) bar:1863 at: 100 text: 350_000 shift:(-18) bar:1897 at: 100 text: 978_000 shift:(-18) bar:1914 at: 100 text: 1_250_000 shift:(-18) bar:1939 at: 100 text: 1_125_092 shift:(-18) bar:1959 at: 100 text: 150_084 shift:(-18) bar:1970 at: 100 text: 148_011 shift:(-18) bar:1979 at: 100 text: 135_450 shift:(-24) bar:1989 at: 100 text: 111_977 shift:(-18) bar:1999 at: 100 text: 27_798 shift:(-18) bar:2009 at: 100 text: 12_926 shift:(-18) </timeline> |} З канца 1980-х гадоў колькасць беларусіх яўрэяў значна зніжаецца. У 1989—1994 гадах колькасць рэпатрыянтаў з Беларусі ў Ізраіль склала каля 50 тысяч чалавек.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.bsmu.by/upload/medialibrary/d0c/vl5h8pgjjndewhigu3nycb9tarom4143/poliak.pdf|title=РЭЛІГІЙНАЕ ЖЫЦЦЁ БЕЛАРУСАЎ АД СТАРАЖЫТНАСЦІ ДА НАШЫХ ДЗЁН|author=Н. А. Поляк|date=2017|publisher=[[УА «Ваенная акадэмія Рэспублікі Беларусь»|]]}}</ref> Паводле перапісу 2009 года яўрэі складалі каля 13 тысяч чалавек (0,14 % насельніцтва). Паміж 1999 і 2009 годам колькасць яўрэяў у Беларусі скарацілася амаль у два разы (з 28 тысяч чалавек да 13 тысяч чалавек). Скарачэнне яўрэйскай грамады ў Беларусі звязана з яе натуральным змяншэннем, а таксама эміграцыяй з краіны (працоўнай і іншай).<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://institute.eajc.org/eajpp-4/|title=Евреи Беларуси: общий обзор|website=Институт евро-азиатских еврейский исследований|date=2018-12-10|access-date=2026-01-21}}</ref> Значны рост рэлакацыі беларускіх яўрэяў у Ізраіль адбыўся пасля [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскага ўварвання ва Украіну]]. У 2023 годзе 388 беларускіх яўрэяў здзейснілі [[Алія|алію]] ([[Рэпатрыацыя|рэпатрыацыю]]) ў Ізраіль (што на 229 % больш за папярэдні год).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.jpost.com/aliyah/article-734334|title=2023 sees 434% increase in aliyah from the former Soviet Union {{!}} The Jerusalem Post|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|date=2023-03-14|access-date=2026-01-21}}</ref> == Іўдаізм у Беларусі == '''[[Іўдаізм]]''' — адна з найстарэйшых рэлігійных традыцый на гістарычнай тэрыторыі сучаснай [[Рэспубліка Беларусь|Беларусі]]. Паміж канцом XIV стагоддзя і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайной]] тэрыторыя сучаснай Беларусі была важным цэнтрам [[Ашкеназы|ашкеназскага]] іўдаізму. З першай паловы XVIII стагоддзя ў [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]] (а пасля яе акупацыі — і ў Расійскай Імперыі) на абшарах сучаснай Беларусі сфармаваліся буйныя асяродкі адной з буйнейшых плыняў іўдаізму — [[хасідызм]]у. Асаблівую ролю ў развіцці сусветнага хасідызму адыгралі [[Хасідызм на тэрыторыі Беларусі|хасідскія суполкі]] ў Брэсце,<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://yadyisroel.com/the-rabbinical-dynasties-of-belarus/|title=The Rabbinical Dynasties of Belarus|website=Yad Yisroel|access-date=2026-01-18}}</ref> [[Карлін-Столін (хасідская дынастыя)|Карліне]] ([[Столін]]е)<ref>{{Cite web|url=https://encyclopedia.yivo.org/article/197|title=The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe|website=encyclopedia.yivo.org|access-date=2026-01-18}}</ref>, [[:en:Slonim (Hasidic dynasty)|Слоніме]], [[Койданава|Койданаве]]<ref>{{Cite web|url=https://encyclopedia.yivo.org/article/2309|title=The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe|website=encyclopedia.yivo.org|access-date=2026-01-18}}</ref> і [[Радунь|Радуні]]<ref>{{Cite web|url=http://chofetzchaim.com/MainCampus.html|title=Main Campus|website=chofetzchaim.com|access-date=2026-01-18}}</ref>. === Гісторыя === Першыя рэлігійныя абшчыны іўдзеяў пачалі фарміравацца ў гарадах [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] напрыканцы XIV стагоддзя. Першыя наўпроставыя ўзгадкі іўдзейскай абчыны на беларускіх землях у гістарычных дакументах адносяцца да [[Гродна]] (вызваленне ад падаткаў мясцовай [[Сінагога|сінагогі]] і могілак у 1389). Першая ўскосная згадка аб існаванні габрэйскай абшчыны (але не іўдаізму як рэлігійнай практыкі) датычыцца [[Брэст]]а (1388).<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://elib.grsu.by/katalog/564947pdf.pdf?d=true|title=КАНФЕСІЙНАЯ ГІСТОРЫЯ БЕЛАРУСІ|author=Э. С. Ярмусік|website=Установа адукацыі «Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы»}}</ref> У XIX — пачатку XX стагоддзя іўдзеі складалі істотную частку габрэйскага насельніцтва беларускіх гарадоў і мястэчак, аднак [[Халакост у Беларусі|Халакост]] прывёў да знішчэння большай часткі [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэйскай]] супольнасці і звязаных з ёю іўдзейскіх рэлігійных асяродкаў.<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://https//www.ehri-project.eu,%20https://www.ehri-project.eu/genocide-jewish-population-belarus-republic-during-wwii/|title=European Holocaust Research Infrastructure|access-date=2026-01-18|url-status=dead}}</ref> У пасляваенны савецкі перыяд рэлігійнае жыццё іўдзеяў у [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] было моцна абмежавана. З канца XX стагоддзя ў незалежнай Беларусі пачало адбываецца паступовае адраджэнне іўдаізма. У краіне распачалі дзейнічаць сінагогі, абшчыны і культурна-асветніцкія арганізацыі, але колькасць рэлігійных суполак застаецца невялікай у параўнанні з даваеннай.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://archive.jpr.org.uk/download?id=3365|title=Еврейская община Беларуси в 5767 году|author=Dymitry Sheveliov|website=Евроазиатский еврейский ежегодник|date=2008}}</ref> === Выбітныя іўдзейскія лідары === Аўтарытэтны тэарэтык хасідызму [[Хафец-Хаім]] паходзіць з [[Дзятлава]].<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://merkazstam.com/products/i-will-open-my-mouth-in-a-parable-%d0%be%d1%82%d0%ba%d1%80%d0%be%d1%8e-%d1%83%d1%81%d1%82%d0%b0-%d1%81%d0%b2%d0%be%d0%b8-%d0%b2-%d0%bf%d1%80%d0%b8%d1%82%d1%87%d0%b5|title=I will open my mouth in a parable.Открою уста свои в притче|website=Merkaz Stam|access-date=2026-01-18}}</ref> Заснавальнік іўдзейскага руху [[Хабад|Хабад-Любавіч]] (найбольш уплывовая секта сучаснага іўдаізма) [[Шнеўр Залман з Лядаў]] (Альтэр Рэбэ) паходзіць з [[Лёзна]].<ref>{{Cite web|url=https://lechaim.ru/academy/rabbi-shneur-zalman/|title=Рабби Шнеур-Залман из Ляд|website=Лехаим|date=2018-11-27|access-date=2026-01-18}}</ref> == Гл. таксама == * [[Мяжа аселасці]] * [[Халакост у Беларусі]] * [[Беларуска-ізраільскія адносіны]] * [[Беларускае аб’яднанне яўрэйскіх арганізацый і суполак]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Навагродскі, Т. А. [і інш.] Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве. Вучэб.-метад. дапам. — Мінск, БДУ, 2009. — 335 с. іл. ISBN 978-985-518-121-8 * {{ЭЯЭ|10487|Белоруссия}} * Анищенко, Е. И. Черта оседлости / Е. И. Анищенко. Минск, 1998. * Бершадский, С. А. Авраам Езофович Ребичкович, подскарбий земский, член Рады ВКЛ / С. А. Бершадский. Киев, 1888. * Бершадский, С. А. Литовские евреи. История их юридического и общественного положения в Литве от Витовта до Люблинской унии / С. А. Бершадский. СПб., 1883. * Бунд в Беларуси, 1897—1921. Документы и материалы. — Минск: БелНИИДАД, 1997. — 607 с. * Владимирский-Буданов, М. Ф. Литовские евреи / М. Ф. Владимирский-Буданов // Журнал министерства народного просвещения (ЖМНП). 1885. № 1. * Гессен, Ю. И. История еврейского народа в России / Ю. И. Гессен. М., 1993. * Документы по истории и культуре евреев в архивах Беларуси. Путеводитель. — М.: РГГУ, 2003. 607 с. * Дубнов, С. М. Всеобщая история евреев / С. М. Дубнов. СПб., 1906. * Еврейская энциклопедия:в15т. СПб, [б. д.]. * Иоффе, Э. Г. Страницы истории евреев Беларуси / Э. Г. Иоффе. Минск, 1996. * Кандель, Ф. Очерки времен и событий / Ф. Кандель. Ч. 1—3. Иерусалим, 1988—1994. * Навагродскі, Т. А. [і інш.] Этналогія Беларусі: традыцыйная культура насельніцтва ў гістарычнай перспектыве. Вучэб.-метад. дапам. — Мінск, БДУ, 2009. — 335 с. іл. ISBN 978-985-518-121-8 * Скир, А. Еврейская духовная культура в Беларуси / А. Скир. Минск, 1995. == Спасылкі == * [http://nn.by/?c=ar&i=128362 За талерантную Беларусь: паводле апытання 38 % беларусаў маюць антысеміцкія погляды] * [http://www.interfax.by/article/21875 Яўрэйскія абшчыны Беларусі / interfax.by /] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610215528/http://www.interfax.by/article/21875 |date=10 чэрвеня 2015 }} * {{ЭЯЭ|10487|Белоруссия}} * [http://www.brit-hadasha.org/ «Брит Хадаша»] — «Брыт Хадаша» — яўрэйская месіянская супольнасць г. Мінска. * Аўтарскі праект Аляксандра Фрыдмана [http://www.beljews.info/ «Гісторыя яўрэяў Беларусі»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140816111605/http://www.beljews.info/ |date=16 жніўня 2014 }}. * [http://www.yazib.org/yb050000.html Бальшавізм і яўрэі ў 1920-я гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131211031709/http://yazib.org/yb050000.html |date=11 снежня 2013 }} * [http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Belarus.html Belarus ShtetLinks Index] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110605093733/http://www.shtetlinks.jewishgen.org/Belarus.html |date=5 чэрвеня 2011 }} * Leonid Smilovitsky, Ph.D. [http://www.jewishgen.org/belarus/newsletter/DemographicProfile.htm A Demographic Profile of the Jews in Belorussia, 1939—1959] Diaspora Research Institute, Lester and Sally Entin Faculty of the Humanties, Tel Aviv University * [http://pawet.net/library/history/city_district/cplida/jews/%D0%AF%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%96_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B.html Лаўрэш Леанід. Яўрэі Ліды // Маладосць № 4 — 2016. С. 141—154. ] // на [[pawet.net]] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Нацыянальны склад насельніцтва Беларусі}} {{Яўрэйская абшчына Беларусі}} {{Еўропа паводле тэм 2|Яўрэі}} [[Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Іўдаізм у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя яўрэйскага народа]] es85w23sonuv0is4l9ypj8gsvclihrd 0 197901 5143669 4447473 2026-05-19T18:28:41Z Voūk12 159072 5143669 wikitext text/x-wiki {{ДД |беларускае імя = Пётр Парчэўскі |арыгінальнае імя = |партрэт = |шырыня партрэта = |подпіс = |герб = |подпіс герба = |пасада = [[Смаленскія біскупы|смаленскі біскуп]] |парадак = 1 |перыядпачатак = 1 верасня 1636 |перыядканец = 1649 |папярэднік = |пераемнік = [[Францішак Далмат-Ісайкоўскі]] |пасада_2 = [[Жамойцкія біскупы|жамойцкі біскуп]] |герб_2 = |парадак_2 = 24 |перыядпачатак_2 = 6 снежня 1649 |перыядканец_2 = 1659 |папярэднік_2 = [[Юрый Тышкевіч (біскуп віленскі)|Юрый Тышкевіч]] |пераемнік_2 = [[Аляксандр Казімір Сапега]] |дата нараджэння = 1590 |месца нараджэння = |дата смерці = 6.12.1658 |месца смерці = |дынастыя = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |рэлігія = [[каталіцтва]] |узнагароды = }} '''Пётр Парчэўскі''' (каля [[1590|1590 ці 1598]] — 6 снежня [[1658]] або 15 лютага 1659)<ref>{{Кніга|загаловак=Ks. Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny. Warszawa 1992, s. 159.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. IV, Monasteri 1935, s. 304,318 (лац.)}}</ref> — рымска-каталіцкі дзеяч [[ВКЛ]], біскуп смаленскі і жамойцкі, каралеўскі сакратар, прыхільнік [[Радзівілы|Радзівілаў]]. Паходзіў з праваслаўнай сям'і. Пасля пераходу ў каталіцызм паступіў у Віленскую семінарыю, а затым быў накіраваны ў Папскую семінарыю ў [[Бранева|Браневе]]. Працягнуў вучобу ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]], дзе ў 1622 годзе атрымаў ступень магістра гуманітарных навук і філасофіі. Атрымаўшы ступень доктара тэалогіі і пасвечаны ў святары, у 1628 годзе стаў пробашчам [[Старадуб|Старадуба]]. У 1630 годзе быў прызначаны адміністратарам [[Смаленская дыяцэзія|Смаленскай дыяцэзіі]] і архідыяканам [[Смаленск|Смаленска]]. Падчас вайны Рэчы Паспалітай з Масквой у 1632–1634 гадоў заставаўся ў абложаным Смаленску. У 1635 годзе Уладзіслаў IV Ваза афіцыйна зацвердзіў дыяцэзію і прызначыў яго першым біскупам Смаленска. Ён адправіўся ў Рым, каб атрымаць папскае адабрэнне на стварэнне новай дыяцэзіі, што адбылося 1 верасня 1636 года. [[Біскуп смаленскі|Быў Біскупам смаленскі]]<nowiki/>м ад 1 верасня [[1636]] да [[1649]] года. Праз некалькі дзён ён быў пасвечаны ў біскупы кардыналам Джавані Батыстам Памфілем, які стаў Папам [[Інакенцій X|Інакенціем X]] у 1644 годзе. Як біскуп Смаленскі павялічыў колькасць прыходаў дыяцэзіі і спрыяў стварэнню Смаленскай капітулы. Таксама ўзначаліў дыяцэзіяльны сінод. [[біскуп жамойцкі|Стаў біскупам жамойцкі]]<nowiki/>м ад [[1649]]. быў прызначаны прадэтазітам геранёнскім, у 1551 г. правеў візітацыю дыяцэзіі і дыяцызіяльны сінод у Жамойці. [[17 жніўня|Пачаткова 17 жніўня]] [[1655]] адмовіўся падпісаць [[Кейданская дэкларацыя|Кейданскую дэкларацыю]] са [[Швецыя]]й. 18 жніўня 1655 года падпісаў акт аб падпарадкаванні Вялікага княства Літоўскага шведскаму каралю Карлу X Густаву. 20 кастрычніка ў Кедайнах так сама падпісаў акт шведска-літоўскай уніі.<ref>{{Кніга|загаловак=Sławomir Koper, Wielcy zdrajcy. Od Piastów do PRL, Warszawa 2012, s.138.}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bparcz.html Bishop Piotr Parczewski †] * Henryk Lulewicz, Piotr Parczewski, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XXV, 1980, s. 210-212. {{Жамойцкія біскупы}} {{DEFAULTSORT:Парчэўскі, Пётр}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1590 годзе]] [[Катэгорыя:Біскупы жамойцкія]] [[Катэгорыя:Біскупы смаленскія]] {{Біскупы смаленскія}} 4426f1g33on010y6o8fa6y7qgfmi205 0 199694 5143926 5034454 2026-05-20T09:50:50Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143926 wikitext text/x-wiki {{пісьменнік}} '''Мікалай Мікалаевіч Халезін''' ({{ДН|30|3|1964}}, {{МН|Мінск||}}, [[БССР]]) — [[Беларусь|беларускі]] журналіст і сцэнарыст, мастацкі кіраўнік «[[Свабодны тэатр|Свабоднага тэатра]]». Кавалер [[Ордэн Брытанскай імперыі|Ордэна Брытанскай імперыі]]. Нарадзіўся ў [[Мінск]]у ў сям’і спевака Мінскай філармоніі<ref>[http://www.nv-online.info/by/163/printed/29208/%D0%9E%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%B8-%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8-%D0%92%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BB%D1%8B%D0%B9-%D0%AF%D1%80%D0%B8%D0%BA-%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2-%D0%A0%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%87%D1%83%D0%BA.htm?tpl=127 Оттенки времени. Веселый Ярик]</ref>. Пасля заканчэння школы служыў у войску ў авіяцыі. У [[1984]] паступіў на эканамічны факультэт [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Інстытута народнай гаспадаркі]], але пасля трэцяга курсу кінуў вучобу, каб заняцца творчасцю<ref>http://www.svaboda.org/content/article/754102.html</ref>. Працаваў журналістам у газетах «[[Имя]]», «[[Наша свабода]]»<ref>http://www.belgazeta.by/20050110.1/320013072/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110825194924/http://www.belgazeta.by/20050110.1/320013072/ |date=25 жніўня 2011 }}</ref>, быў намеснікам галоўнага рэдактара газеты «[[Навіны, газета|Навіны]]», адным з членаў арганізацыйнага камітэта грамадзянскай ініцыятывы «[[Хартыя'97]]». Быў стваральнікам і мастацкім кіраўніком цэнтра сучаснага мастацтва «[[VITA NOVA]]». У [[2005]] г. Халезін разам з сваёй жонкай [[Наталля Каляда|Наталляй Калядой]] заснавалі «[[Свабодны тэатр]]», які атрымаў шырокую вядомасць у Беларусі і замежжы. Мікалай Халезін — аўтар шматлікіх п’есаў, перакладзеных на многія мовы свету, уладальнік шэрагу прэстыжных міжнародных культурніцкіх прэмій і прызоў на драматургічных конкурсах у розных краінах свету<ref>http://old.euroradio.fm/by/1143/experts/44728/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110816200944/http://old.euroradio.fm/by/1143/experts/44728/ |date=16 жніўня 2011}}</ref>. == Узнагароды і прэміі == Лаўрэат прэміі «[[Люблю Беларусь]]» (2010)<ref>{{Cite web|date=2010-02-20|title=Прэмію &laquo;Люблю Беларусь&raquo; нарэшце ўручылі ляўрэатам|url=https://www.svaboda.org/a/1963307.html|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200428231302/https://www.svaboda.org/a/1963307.html|archivedate=2021-03-20|accessdate=2021-03-20|website=|publisher=[[Радыё Свабода]]|language=be}}</ref>. Кавалер [[Ордэн Брытанскай імперыі|Ордэна Брытанскай імперыі]] (2023)<ref>[https://www.gov.uk/government/publications/the-kings-birthday-honours-list-2023/birthday-honours-list-2023-pm-list-transparency-data-html Birthday Honours List 2023 PM List Transparency Data]</ref><ref>[https://nashaniva.com/319358 Мікалай Халезін і Наталля Каляда ўдастоеныя звання Ордэна Брытанскай імперыі]</ref>. Узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет)|медалём Францыска Скарыны]] (24 снежня 2024)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/CabinetBelarus/3044|title=Аб’яднаны Пераходны Кабінет Беларусі|website=Telegram|access-date=2024-12-30}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://kilgor-trautt.livejournal.com/ Блог Мікалая Халезіна] {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Халезін Мікалай}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Драматургі Беларусі]] [[Катэгорыя:Блогеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] mdaelqrz3029637mpnu1dpiaf4ymp7o 0 200001 5143907 5039496 2026-05-20T07:38:01Z SimplyFreddie 81846 5143907 wikitext text/x-wiki {{Картка ФК |Назва = Арсенал |Лагатып = Arsenal_FC.png |Поўная назва = Футбольны клуб «Арсенал»<br />({{lang-en|Arsenal Football Club}}) |Мянушка = ''Кананіры''({{lang-en|The Gunners}}) |Заснаваны = [[1886]] |Стадыён = [[Эмірэйтс (стадыён)|Эмірэйтс]], [[Лондан]] |Умяшчальнасць = 60 260<ref>{{cite web |url=https://www.premierleague.com/publications |title=Premier League Handbook 2018–19 |publisher=Premier League |date=30 July 2018 |accessdate=3 January 2019 |archive-date=25 снежня 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121225233556/https://www.premierleague.com/publications |url-status=dead }}</ref> |Прэзідэнт = |Трэнер = |Чэмпіянат = [[Англійская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-ліга]] |Сезон = [[Англійская Прэм’ер-ліга 2025/2026|2025/26]] |Месца = 1 месца |Сайт = http://www.arsenal.com/home | pattern_la1 = _arsenal2526h | pattern_b1 = _arsenal2526h | pattern_ra1 = _arsenal2526h | pattern_sh1 = _arsenal2526h | pattern_so1 = _arsenal2526hl | leftarm1 = FFFFFF | body1 = F00000 | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = F00000 | pattern_la2 = _arsenal2526a | pattern_b2 = _arsenal2526a | pattern_ra2 = _arsenal2526a | pattern_sh2 = _arsenal2526a | pattern_so2 = _adidasredl | leftarm2 = 192B47 | body2 = 192B47 | rightarm2 = 192B47 | shorts2 = 0c1c3e | socks2 = 0c1c3e | pattern_la3 = _arsenal2526t | pattern_b3 = _arsenal2526t | pattern_ra3 = _arsenal2526t | pattern_sh3 =_arsenal2526t | pattern_so3 = _arsenal2526tl | leftarm3 = ffffff | body3 = ffffff | rightarm3 = ffffff | shorts3 = 6a2335 | socks3 = ffffff }} '''«Арсенал»''' ({{lang-en|Arsenal Football Club}}) — прафесійны англійскі [[футбольны клуб]], размяшчаецца на поўначы [[Лондан]]а. Выступае ў англійскай [[Англійская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-лізе]] і з’яўляецца адным з самых паспяховых клубаў [[Англія|Англіі]]. «Арсенал» 13 разоў станавіўся чэмпіёнам, 14 разоў выйграваў [[Кубак Англіі па футболе|Кубак Англіі]]. Клуб заснаваны ў 1886 годзе на паўднёвым усходзе [[Лондан]]а. У 1913 годзе каманда пераехала на стадыён [[Хайберы (стадыён)|«Хайберы»]] ({{lang-en|Highbury}}) ў паўночнай частцы брытанскай сталіцы. «Хайберы» быў дамашняй арэнай «Арсенала» да жніўня 2006 года, калі клуб пабудаваў новы 60-тысячны стадыён [[Эмірэйтс (стадыён)|«Эмірэйтс»]]. Арсенал правеў большую частку сваёй гісторыі ў [[Сістэма футбольных ліг Англіі|элітным дывізіёне англійскага футбола]], у 1992 годзе стаў адным з клубаў-заснавальнікам англійскай Прэм’ер-лігі<ref>http://www.soccerbase.com/tournaments/tournament.sd?comp_id=1</ref>. Таксама клуб з’яўляецца рэкардсменам па колькасці сезонаў, праведзеных запар у найвышэйшым дывізіёне чэмпіянату Англіі, пачынаючы з 1919 года<ref>{{Cite web |url=http://www.arseweb.com/other/records.html |title=Архіўная копія |access-date=12 красавіка 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101116225010/http://arseweb.com/other/records.html |archivedate=16 лістапада 2010 |url-status=dead }}</ref>. У 2014 годзе часопіс [[Forbes]] надрукаваў рэйтынг самых дарагіх футбольных каманд свету, у якім «Арсенал» заняў 5 радок. Кошт клуба склаў $1,33 млрд.<ref>[http://www.forbes.ru/forbeslife-photogallery/sport/256715-samye-dorogie-futbolnye-kluby-mira-2014-reiting-forbes/photo/5 Самые дорогие футбольные клубы мира-2014: рейтинг Forbes]. 12.05.2014</ref> == Гісторыя == У 1886 годзе працаўнікі завода Каралеўскага арсенала Вулвіч заснавалі каманду, якую цяпер аматары футбола ведаюць пад назвай «Арсенал». Новы калектыў спачатку не меў ні спецыяльнай вопраткі, ні ўласнага поля, ні нават назвы. Першапачаткова каманда назвалася «Дыял Сквер» ({{lang-en|Dial Square}}), у гонар зброевай майстэрні ў Вулвічы, дзе і працавала большасць гульцоў. 11 снежня 1886 года будучыя «кананіры» правялі свой першы матч, у якім здабылі пераканаўчую перамогу з лікам 6:0. Сапернікам быў «Істэрн Вондэрэрс», клуб, які, як і большасць тагачасных каманд, ужо адышоў у гісторыю<ref>[http://www.fc-arsenal.com/specproekt-fc-arsenalcom-pervye-kanoniry Б. Белтон «Первые „Канониры“. „Арсенал“ от Пламстеда до Хайбери», FC Arsenal.com, 2011.] — 167 с.</ref>. Неўзабаве каманда была перайменавана ў «Каралеўскі Арсенал». Пасля прыняцця клубам прафесійнага статусу яго ізноў перайменавалі ў «Вулвіч Арсенал». Фанатам клуб быў вядомы як ''Woolwich Reds''. «Вулвіч Арсенал» уступіў у [[Футбольная ліга Англіі|Футбольную лігу]] ў 1893 годзе і стаў першай паўднёвай камандай, якая гэта зрабіла. Клуб стартаваў у Другім дывізіёне і ў 1904 годзе прабіўся ў Першы дывізіён. Аднак геаграфічная аддаленасць клуба стала прычынай нізкай наведвальнасці матчаў, што стала прычынай фінансавых праблем. У 1913 годзе (неўзабаве па вяртанні ў Другі дывізіён) клуб пераехаў на іншы бераг [[Тэмза|Тэмзы]], каб заняць новую арэну — стадыён [[Хайберы (стадыён)|«Хайберы»]], размешчаны на поўначы [[Лондан]]а. У выніку каманда адкінула частку «Вулвіч» з назвы ў наступным жа годзе. Сезон 1919 года «Арсенал» скончыў на 5-м месцы, але, тым не менш, быў пераведзены ў Першы дывізіён з-за фінансавых праблем [[ФК Тотэнхэм Хотспур|«Тотэнхэма»]]. У 1925 годзе на пасаду галоўнага трэнера «Арсенала» быў прызначаны [[Герберт Чэпмен]]. Пад кіраўніцтвам Чэпмена ў 1924 годзе каманда [[ФК Хадэрсфілд Таўн|«Хадэрсфілд Таўн»]] заняла першае месца ў лізе. З гэтым чалавекам звязаныя першыя поспехі «Арсенала». Яго рэвалюцыйныя [[тактыка]] і спосабы трэніроўкі, у спалучэнні з зорнымі ігракамі, такімі як Алекс Джэймс і Кліф Бастын, дапамаглі клубу стаць дамінуючым у 1930-х гадах. Паміж 1930 і 1938 гадамі «Арсенал» выйграў у Першым дывізіёне 5 разоў і двойчы станавіўся ўладальнікам [[Кубак Англіі па футболе|Кубка Англіі]], хоць Чэпмен і не ўбачыў усіх гэтых дасягненняў, бо памёр у 1934 годзе ад [[пнеўманія|пнеўманіі]]. == Уласнікі і кіраўніцтва == Станам на 26 верасня 2018 года амерыканскі бізнесмен Стэн Кронке з’яўляецца аднаасобным уладальнікам клуба. Станам на 2007 год «Arsenal FC» на 100 % належаў кампаніі «[[Arsenal Holdings]]», якой валодалі:<ref name="gol">''Сімакоў Д., Федорынова Ю., Піліпаў І., Ражкоў А.'' Гол Усманова // Ведомости, № 163 (1937) 31 жніўня 2007{{ref-ru}}</ref> * 24,1 % — Дэні Фішман ({{lang-en|Danny Fiszman}}) * 15,9 % — Ніна Брасуэл-Сміт ({{lang-en|Nina Bracewell-Smith}}) * 14,58 % — «Red and White Holding» * 14,4 % — Рычард Кар ({{lang-en|Richard Carr}}) * 12,19 % — Стэн Кронке ({{lang-en|Stan Kroenke}}) * 9,99 % — «Granada Media Group» * 2,7 % — «Lansdowne Partners» * меней 1 % — Пітэр Хіл-Вуд ({{lang-en|Peter Denis Hill-Wood}}) Астатнія [[Акцыя (фінансы)|акцыі]] абарочваюцца на спецыялізаванай [[біржа|біржы]] «PLUS Markets». У жніўні 2007 года кампанія «[[Red and White Holding]]» абвясціла пра куплю ў Дэвіда Дэйна 14,58 % акцый «Arsenal Holdings» за 75 млн [[Фунт стэрлінгаў|фунтаў стэрлінгаў]]<ref>[http://top.rbc.ru/economics/31/08/2007/115585.shtml РІА «Росбизнесконсалтинг», «Расійскі мільярдэр стаў саўладальнікам лонданскага „Арсенала“», 31 жніўня 2007.]{{ref-ru}}</ref>. Кампанія «Red and White Holding» належыць расійскаму мільянеру [[Алішэр Усманаў|Алішэру Усманаву]] і яго партнёру Фархаду Мошыры ў роўных долях, па 50 %.<ref name="gol"/> [[19 верасня]] 2007 года стала вядома, што кампанія «Red and White Holding» выкупіла яшчэ 6,5 % акцый «Arsenal Holdings» за 35 млн фунтаў стэрлінгаў, давёўшы агульную колькасць сваіх акцый да 21 %<ref>''Крампец Г.'' Усманаў блякуе клуб Arsenal // Ведомости, № 176 (1950), 19 верасня 2007{{ref-ru}}</ref>. Пазней, у верасні, гэтая кампанія набыла яшчэ 2 % акцый, засяродзіўшы ў сваіх руках 23 % акцый<ref>[http://news.sport-express.ru/online/ntext/20/nl204947.html «Кампанія Усманава павялічыла сваю доля ва ўладанні „Арсеналам“ да 23 працэнтаў», 28 верасня 2007] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20071223225855/http://news.sport-express.ru/online/ntext/20/nl204947.html |date=23 снежня 2007 }} {{ref-ru}}</ref>. Станам на 22 лютага 2008 года доля акцый Усманава складала ўжо 24,2 %<ref>[http://www.sports.ru/football/4177870.html «Усманаў стаў найбуйным акцыянерам „Арсенала“», 22 лютага 2008]{{ref-ru}}</ref>. А яшчэ праз год доля акцый Усманава перавысіла 25 %, што дазволіла яму, пры жаданні, накладаць вета на рашэнні сходу акцыянераў.<ref>[http://www.sports.ru/football/4177870.html Усманов стал крупнейшим акционером «Арсенала». 22 февраля 2008 года] </ref> У сакавіку 2009 года Стэн Кронке набыў частку акцый Дэні Фізмана і аўтаматычна стаў другім па памерах акцыянерам каманды. Аднак, ужо ў маі таго ж года ў СМІ пачалі з’яўляцца паведамленні пра тое, што Стэн Кронке стаў найбуйнейшым акцыянерам «Арсенала». Ён набыў акцыі, якія належалі сям’і Кар, і тым самым давёў сваю долю да 28,3 %.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/8030153.stm Kroenke raises stake in Arsenal, 1 May]</ref> А ў красавіку 2011 года Кронке ужо меў 62,89 %.<ref>[http://www.euro-football.ru/article/31/781636_venger_sredniy_vozrast_nashey_komandyi_23_goda Венгер: «Средний возраст нашей команды 23 года». 16 апреля 2011]</ref> Неабходна адзначыць, што Стэн Кронке, набываючы акцыі «Арсенала», пазбягаў сустрэч з прэсай і не спяшаўся раскрываць свае планы наконт каманды. З-за гэта новы ўласнік атрымаў ад фанатаў «кананіраў» мянушкі «маўчун» і «маўклівы Стэн». У жніўні 2018 года Кронке выкупіў долю Алішэра Усманава<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2018/aug/07/arsenal-stan-kroenke-offer-buy-club-outright|title=Stan Kroenke’s £550m offer to buy outright ownership of Arsenal is accepted|last=Conn|first=David|date=2018-08-07|website=the Guardian|language=en|access-date=2018-08-08}}</ref>. == Склад == ''Станам на верасень 2024 года.'' {{Склад}} {{Ігрок|2|{{Сцяг|Францыя}}|Аб|[[Вільям Саліба]]||2001}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Шатландыя}}|Аб|[[Кіран Цірні]]||1997}} {{Ігрок|4|{{Сцяг|Англія}}|Аб|[[Бен Уайт]]||1997}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Гана}}|ПА|[[Томас Парці]]||1993}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Бразілія}}|Аб|[[Габрыел дус Сантус Магальяйнс|Габрыел]]||1997}} {{Ігрок|7|{{Сцяг|Англія}}|ПА|[[Букаё Сака]]||2001}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Нарвегія}}|ПА|[[Марцін Эдэгор]]|[[капітан (футбол)|капітан]]|1998}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Габрыел Жэзус]]||1997}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Бразілія}}|Нап|[[Габрыел Марцінелі]]||2001}} {{Ігрок|12|{{Сцяг|Нідэрланды}}|Аб|[[Юрыен Тымбер]]||2001}} {{Ігрок|15|{{Сцяг|Польшча}}|Аб|[[Якуб Ківёр]]||2000}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Украіна}}|Аб|[[Аляксандр Уладзіміравіч Зінчанка|Аляксандр Зінчанка]]||1996}} {{Ігрок|18|{{Сцяг|Японія}}|Аб|[[Такэхіро Томіясу]]||1998}} {{Ігрок|19|{{Сцяг|Бельгія}}|ПА|[[Леандра Трасард]]||1994}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Італія}}|ПА|[[Жаржынью (італьянскі футбаліст)|Жаржынью]]||1991}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Іспанія}}|Бр|[[Давід Рая]]||1995}} {{Ігрок|23|{{Сцяг|Іспанія}}|ПА|[[Мікель Мэрына]]||1996}} {{Ігрок|29|{{Сцяг|Германія}}|ПА|[[Кай Гаверц]]||1999}} {{Ігрок|30|{{Сцяг|Англія}}|ПА|[[Рахім Стэрлінг]]||1994}} {{Ігрок|32|{{Сцяг|Бразілія}}|Бр|[[Нэту]]||1989}} {{Ігрок|41|{{Сцяг|Англія}}|ПА|[[Дыклан Райс]]||1999}} {{Канец складу}} == Тытулы == === Нацыянальныя === * '''[[Першы дывізіён Футбольнай лігі|Першы дывізіён]]''' / '''[[Англійская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-ліга]]'''<ref name="divisions">Да 1992 года вышэйшым дывізіёнам [[Футбол у Англіі|англійскага футбола]] быў [[Першы дывізіён Футбольнай лігі]]; зараз ім з’яўляецца [[Англійская Прэм’ер-ліга|Прэм’ер-ліга]]. Другім дывізіёнам у іерархіі футбольных ліг Англіі да 1992 года быў [[Другі дывізіён Футбольной лігі|Другі дывізіён]], а зараз ім з’яўляецца [[Чэмпіянат Футбольнай лігі]].</ref> ** {{Зл}} '''Чэмпіён (13):''' [[Футбольная ліга Англіі 1930/1931|1930/31]], [[Футбольная ліга Англіі 1932/1933|1932/33]], [[Футбольная ліга Англіі 1933/1934|1933/34]], [[Футбольная ліга Англіі 1934/1935|1934/35]], [[Футбольная ліга Англіі 1937/1938|1937/38]], [[Футбольная ліга Англіі 1947/1948|1947/48]], [[Футбольная ліга Англіі 1952/1953|1952/53]], [[Футбольная ліга Англіі 1970/1971|1970/71]], [[Футбольная ліга Англіі 1988/1989|1988/89]], [[Футбольная ліга Англіі 1990/1991|1990/91]], [[Чэмпіянат Англіі па футболе 1997/1998|1997/98]], [[Чэмпіянат Англіі па футболе 2001/2002|2001/02]], [[Чэмпіянат Англіі па футболе 2003/2004|2003/04]] ** {{Ср}} '''Віцэ-чэмпіён (10):''' [[Футбольная ліга Англіі 1925/1926|1925/26]], [[Футбольная ліга Англіі 1931/1932|1931/32]], [[Футбольная ліга Англіі 1972/1973|1972/73]], [[Чэмпіянат Англіі па футболе 1998/1999|1998/99]], [[Чэмпіянат Англіі па футболе 1999/2000|1999/2000]], [[Чэмпіянат Англіі па футболе 2000/2001|2000/01]], [[Чэмпіянат Англіі па футболе 2002/2003|2002/03]], [[Чэмпіянат Англіі па футболе 2004/2005|2004/05]], [[Англійская Прэм’ер-ліга 2015/2016|2015/16]], [[Англійская Прэм’ер-ліга 2022/2023|2022/23]], [[Англійская Прэм’ер-ліга 2023/2024|2023/24]] * '''[[Другі дывізіён Футбольнай лігі|Другі дывізіён]]'''<ref name="divisions" /> ** {{Ср}} '''Віцэ-чэмпіён (1):''' [[Футбольная ліга Англіі 1903/1904|1903/04]] * '''[[Кубак Англіі па футболе|Кубак Англіі]]''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (14):''' [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1930|1930]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1936|1936]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1950|1950]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1971|1971]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1979|1979]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1993|1993]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1998|1998]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 2002|2002]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 2003|2003]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 2005|2005]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 2014|2014]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 2015|2015]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 2017|2017]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 2020|2020]] ** {{Ср}} '''Фіналіст (7):''' [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1927|1927]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1932|1932]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1952|1952]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1972|1972]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1978|1978]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 1980|1980]], [[Фінал Кубку Англіі па футболе 2001|2001]] * '''[[Кубак Футбольнай лігі]]''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (2):''' [[Фінал Кубку Футбольнай лігі 1987|1987]], [[Фінал Кубку Футбольнай лігі 1993|1993]] ** {{Ср}} '''Фіналіст (6):''' [[Фінал Кубку Футбольнай лігі 1968|1968]], [[Фінал Кубку Футбольнай лігі 1969|1969]], [[Фінал Кубку Футбольнай лігі 1988|1988]], [[Фінал Кубку Футбольнай лігі 2007|2007]], [[Фінал Кубку Футбольнай лігі 2011|2011]], [[Фінал Кубку Футбольнай лігі 2018|2018]] * '''[[Суперкубак Англіі па футболе|Суперкубак Англіі]]''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (17):''' [[Суперкубак Англіі па футболе 1930|1930]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1931|1931]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1933|1933]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1934|1934]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1938|1938]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1948|1948]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1953|1953]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1991|1991]]¹, [[Суперкубак Англіі па футболе 1998|1998]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1999|1999]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2002|2002]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2004|2004]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2014|2014]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2015|2015]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2017|2017]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2020|2020]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2023|2023]] ** {{Ср}} '''Фіналіст (7):''' [[Суперкубак Англіі па футболе 1935|1935]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1936|1936]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1979|1979]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1989|1989]], [[Суперкубак Англіі па футболе 1993|1993]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2003|2003]], [[Суперкубак Англіі па футболе 2005|2005]] ¹ <small>Разделены тытул</small> === Міжнародныя === '''[[Ліга чэмпіёнаў УЕФА]]''' * {{Ср}} '''Фіналіст (1):''' [[Фінал Лігі чэмпіёнаў УЕФА 2006|2006]] '''[[Кубак уладальнікаў кубкаў УЕФА]]''' * {{Зл}} '''Уладальнік (1):''' [[Фінал Кубка ўладальнікаў кубкаў УЕФА 1994|1994]] * {{Ср}} '''Фіналіст (2):''' [[Фінал Кубка ўладальнікаў кубкаў УЕФА 1980|1980]], [[Фінал Кубка ўладальнікаў кубкаў УЕФА 1995|1995]] '''[[Кубак ярмарак]]''' * {{Зл}} '''Уладальнік (1):''' [[Кубак ярмарак 1969/1970|1969/70]] '''[[Ліга Еўропы УЕФА|Кубак УЕФА]]'''/'''[[Ліга Еўропы УЕФА]]''' * {{Ср}} '''Фіналіст (2):''' [[Фінал Кубка УЕФА 2000|2000]], [[Фінал Лігі Еўропы УЕФА 2018|2019]] '''[[Суперкубак УЕФА]]''' * {{Ср}} '''Фіналіст (1):''' [[Суперкубак УЕФА 1994|1994]] == Найбольш значныя гульцы == {| |valign="top"| * {{Сцяг|Англія}} [[Тоні Адамс]] * {{Сцяг|Англія}} [[Джордж Армстронг]] * {{Сцяг|Англія}} [[Кліф Бастын]] * {{Сцяг|Англія}} [[Стыў Боўлд]] * {{Сцяг|Англія}} [[Чарлі Джордж]] * {{Сцяг|Англія}} [[Лі Дыксан]] * {{Сцяг|Англія}} [[Эдуард Дрэйк]] * {{Сцяг|Англія}} [[Марцін Кіёўн]] * {{Сцяг|Англія}} [[Лэслі Комптан]] * {{Сцяг|Англія}} [[Уільфрэд Копінг]] * {{Сцяг|Англія}} [[Соўл Кэмпбел]] * {{Сцяг|Англія}} [[Джэк Ламберт]] * {{Сцяг|Англія}} [[Джо Мерсер]] * {{Сцяг|Англія}} [[Крысоў Мерсан]] * {{Сцяг|Англія}} [[Джордж Мэйл]] * {{Сцяг|Англія}} [[Рэй Парлар]] |width="50"|&nbsp; |valign="top"| * {{Сцяг|Англія}} [[Ян Райт]] * {{Сцяг|Англія}} [[Дон Ропер]] * {{Сцяг|Англія}} [[Дэвід Рокасл]] * {{Сцяг|Англія}} [[Дэвід Сімен]] * {{Сцяг|Англія}} [[Найджэл Уінтэрберн]] * {{Сцяг|Англія}} [[Эдрыс Гапгуд]] * {{Сцяг|Англія}} [[Герберт Чэпмен]] * {{Сцяг|Бразілія}} [[Жылберту Сілва]] * {{Сцяг|Германія}} [[Енс Леман]] * {{Сцяг|Ірландыя}} [[Лайм Брэйды]] * {{Сцяг|Ірландыя}} [[Дэвід О’Ліры]] * {{Сцяг|Іспанія}} [[Франсеск Фабрэгас]] * {{Сцяг|Кот-д’Івуар}} [[Кало Турэ]] * {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Дэніс Бергкамп]] * {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Марк Овермарс]] * {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Робін ван Персі]] |width="50"|&nbsp; |valign="top"| * {{Сцяг|Паўночная Ірландыя}} [[Пет Джэнінгс]] * {{Сцяг|Паўночная Ірландыя}} [[Сэмюэл Нельсан]] * {{Сцяг|Паўночная Ірландыя}} [[Пет Райс]] * {{Сцяг|Францыя}} [[Цьеры Анры]] * {{Сцяг|Францыя}} [[Патрык Віейра]] * {{Сцяг|Францыя}} [[Рабер Пірэс]] * {{Сцяг|Францыя}} [[Эманюэль Пеці]] * {{Сцяг|Швецыя}} [[Фрэдрык Юнгберг]] * {{Сцяг|Шатландыя}} [[Джордж Грэм]] * {{Сцяг|Шатландыя}} [[Алекс Джэймс (футбаліст)|Алекс Джэймс]] * {{Сцяг|Шатландыя}} [[Франк Маклінток]] * {{Сцяг|Шатландыя}} [[Боб Уілсан]] * {{Сцяг|Уэльс}} [[Джэк Келсі]] * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Глеб]] * {{Сцяг|Чэхія}} [[Томаш Росіцкі]] * {{Сцяг|Расія}} [[Андрэй Аршавін]] |} == Цікавыя факты == * Гол [[Эмануэль Адэбаёр|Эмануэля Адэбаёра]], забіты на 52-й хвіліне ў браму [[ФК Рэдынг|«Рэдынга»]] ў матчы 13-га тура [[Англійская Прэм’ер-ліга 2007/2008|сезона 2007/08]] (3:1), стаў для «кананіраў» тысячным у англійскай Прэм’ер-лізе. Другую тысячу галоў распачаў [[Аляксандр Глеб]]<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/sport/article-23420697-details/Adebayor+makes+it+1,000+goals+as+Arsenal+regain+Premier+League+lead/article.do Adebayor makes it 1,000 goals as Arsenal regain Premier League lead], thisislondon.co.uk, 28 сакавіка 2009{{ref-en}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Arsenal F.C.}} * [http://www.arsenal.com/index.asp Афіцыйны сайт футбольнага клуба «Арсенал»] * [http://www.fc-arsenal.by/ Беларускі сайт клуба «Арсенал»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110906012611/http://fc-arsenal.by/ |date=6 верасня 2011 }} {{ref-ru}} * [http://www.arsenalclip.blogspot.com/ Arsenal clip video website]{{ref-en}} * [http://www.arsenalnews.co.uk/ Arsenal News]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Арсенал Лондан}} {{Англійская Прэм’ер-ліга}} {{Чэмпіёны Англіі па футболе}} {{Клубы-заснавальнікі Англійскай Прэм’ер-лігі}} [[Катэгорыя:ФК Арсенал Лондан| ]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Англіі|Арсенал Лондан]] [[Катэгорыя:Клубы англійскай Прэм’ер-лігі|Арсенал Лондан]] [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Лондана|Арсенал]] 0c14ops2qnfcw85a6xs266etaulssf5 0 200403 5143817 4980163 2026-05-19T23:58:09Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143817 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Астапенка}} {{ДД | імя = Уладзімір Астапенка | выява = | тытул = Намеснік міністра замежных спраў | перыядпачатак = [[1992]] | перыядканец = [[19 мая]] [[1993]] | прэзідэнт = --- | прэм'ер = [[Вячаслаў Кебіч]] | тытул_2 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Куба | перыядпачатак_2 = [[18 красавіка]] [[2008]] | перыядканец_2 = [[25 чэрвеня]] [[2015]] | папярэднік_2 = [[Ігар Іванавіч Палуян|Ігар Палуян]] | пераемнік_2 = [[Аляксандр Мікалаевіч Аляксандраў|Аляксандр Аляксандраў]] | прэзідэнт_2 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | тытул_3 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Аргенцінскай Рэспубліцы | перыядпачатак_3 = [[7 снежня]] [[2017]] | перыядканец_3 = [[3 лістапада]] [[2020]] | папярэднік_3 = [[Віктар Васільевіч Козінцаў|Віктар Козінцаў]] | прэзідэнт_3 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | тытул_4 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь ва Усходняй Рэспубліцы Уругвай | перыядпачатак_4 = [[7 снежня]] [[2017]] | перыядканец_4 = [[3 лістапада]] [[2020]] | папярэднік_4 = [[Віктар Васільевіч Козінцаў|Віктар Козінцаў]] | пераемнік_4 = [[Сяргей Уладзіміравіч Лукашэвіч|Сяргей Лукашэвіч]] | прэзідэнт_4 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | тытул_5 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Парагвай | перыядпачатак_5 = [[31 жніўня]] [[2018]] | перыядканец_5 = [[3 лістапада]] [[2020]] | пераемнік_5 = [[Сяргей Уладзіміравіч Лукашэвіч|Сяргей Лукашэвіч]] | прэзідэнт_5 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | тытул_6 = Надзвычайны і Паўнамоцны Пасол Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Перу | перыядпачатак_6 = [[31 жніўня]] [[2018]] | перыядканец_6 = [[3 лістапада]] [[2020]] | папярэднік_6 = [[Віктар Васільевіч Козінцаў|Віктар Козінцаў]] | прэзідэнт_6 = [[Аляксандр Лукашэнка]] | адукацыя = [[Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін МЗС СССР]] }} '''Уладзі́мір Арка́дзьевіч Аста́пенка''' (нар. {{ДН|13|11|1962}}, {{МН|Мінск||}}) — беларускі [[палітык]] і [[дыпламат]]. Кандыдат юрыдычных навук ([[2000]])<ref>[http://www.dissercat.com/content/evolyutsiya-evropeiskogo-soyuza-v-svete-polozhenii-amsterdamskogo-dogovora-1999-goda Аўтарэферат дысертацыі «Эволюция Европейского Союза в свете положений Амстердамского договора 1999 года»]</ref>. Меў<ref name=tut/> дыпламатычны ранг надзвычайнага і паўнамоцнага пасланніка другога класу<ref name="ReferenceA">[http://old.bankzakonov.com/d2008/time00/lav00064.htm Указ Президента Республики Беларусь от 18 апреля 2008 г. № 222 «О назначении В. А. Астапенко Чрезвычайным и Полномочным Послом Республики Беларусь в Республике Куба и присвоении ему дипломатического ранга Чрезвычайного и Полномочного Посланника второго класса»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171226164029/http://old.bankzakonov.com/d2008/time00/lav00064.htm |date=26 снежня 2017 }} {{ref-ru}}</ref>. == Біяграфія == Скончыў [[Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін|Маскоўскі дзяржаўны інстытут міжнародных адносін МЗС СССР]] (1985), аспірантуру [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага універсітэта]] і МДІМА-Універсітэта [[МЗС РФ]]. На дыпламатычную службу прыйшоў яшчэ ў часы [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Працаваў начальнікам інфармацыйнага аддзела [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|міністэрства замежных спраў]] [[БССР]]<ref>[http://by-law.narod.ru/temy/tema33/char26/dokz5280.html Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 4 сентября 1991 г. № 341 «О делегации Белорусской ССР на 46-ю сессию Генеральной Ассамблеи ООН»]{{ref-ru}}</ref>. З [[1992]] года па [[19 мая]] [[1993]] года — намеснік міністра замежных спраў<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time84/lav84245.htm Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 19 мая 1993 г. № 330 «Об освобождении В. А. Астапенко от обязанностей заместителя Министра иностранных дел»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190721152649/http://old.bankzakonov.com/d2008/time84/lav84245.htm |date=21 ліпеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref>. З [[6 ліпеня]] [[1993]] года да [[18 кастрычніка]] [[1994]] года — генеральны консул Рэспублікі Беларусь у [[Гаага|Гаазе]]<ref name="old.bankzakonov.com">[http://old.bankzakonov.com/d2008/time83/lav83897.htm Постановление Совета Министров Республики Беларусь от 6 июля 1993 г. № 438 «О Генеральном консульстве Республики Беларусь в г. Гааге (Королевство Нидерландов)»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190721152651/http://old.bankzakonov.com/d2008/time83/lav83897.htm |date=21 ліпеня 2019 }} {{ref-ru}}</ref>. У гэты ж дзень быў прызначаны дарадцам-пасланцам Амбасады Рэспублікі Беларусь у [[Бельгія|Каралеўстве Бельгія]]<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time80/lav80565.htm Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 18 ноября 1994 г. № 185 «О назначении В. А. Астапенко Советником-Посланником Посольства Республики Беларусь в Королевстве Бельгия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190721152648/http://old.bankzakonov.com/d2008/time80/lav80565.htm |date=21 ліпеня 2019 }}{{ref-ru}}</ref>. Заставаўся на гэтай пасадзе да [[27 ліпеня]] [[1996]] года<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time75/lav75670.htm Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 27 июня 1996 г. № 423 «Об освобождении В. А. Астапенко от обязанностей Советника-Посланника Посольства Республики Беларусь в Королевстве Бельгия»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190721152702/http://old.bankzakonov.com/d2008/time75/lav75670.htm |date=21 ліпеня 2019 }}{{ref-ru}}</ref>. Пасля вяртання з-за мяжы працаваў у [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь|міністэрстве замежных спраў]] начальнікам упраўлення міжнародных эканамічных адносін<ref>[http://lawsby.narod.ru/razdel5/num2/5d20490.html Постановление Кабинета Министров Республики Беларусь от 19 сентября 1996 г. № 617 «О направлении делегации Республики Беларусь на 51-ю сессию Генеральной Ассамблеи ООН»]{{Недаступная спасылка}}{{ref-ru}}</ref>. Працаваў прарэктарам па міжнародных сувязях і загадчыкам кафедры міжнароднага прыватнага і еўрапейскага права [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref>[http://news.belta.by/by/news/president?id=212800 Уладзімір Астапенка назначаны паслом Беларусі ў Кубе]{{Недаступная спасылка}}</ref>. [[18 красавіка]] [[2008]] года быў прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у [[Куба|Рэспубліцы Куба]]<ref name="ReferenceA"/>. У складзе дзяржаўнай дэлегацыі прымаў удзел у шматлікіх сесіях [[Генеральная Асамблея ААН|Генеральнае Асамблеі ААН]]. [[7 снежня]] 2017 г. Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у [[Аргенціна|Аргенцінскай Рэспубліцы]] і па сумяшчальніцтве ва [[Уругвай|Усходняй Рэспубліцы Уругвай]]<ref>{{cite web|url=https://news.tut.by/economics/572067.html|title=Кадровый четверг: президент назначил новых замминистров и ректоров|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190721152648/https://news.tut.by/economics/572067.html|archivedate=21 ліпеня 2019|url-status=dead|work=[[TUT.BY]]|lang=ru}}</ref>. [[31 жніўня]] 2018 года прызначаны Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Беларусь у Рэспубліцы Парагвай і Рэспубліцы Перу па сумяшчальніцтве<ref>{{cite web |url= http://president.gov.by/by/news_by/view/prynjatstse-kadravyx-rashennjau-19391/|title= Прыняцце кадравых рашэнняў|publisher= Прэс-служба Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|access-date=02.09.2018|lang=be}}</ref>. [[23 верасня]] [[2020]] года падаў заяву аб вызваленні ад займаемай пасады па пагадненні бакоў<ref>{{cite web|url = https://news.tut.by/economics/702151.html|title = «Верю в лучшее будущее для белорусского народа». Посол в Аргентине подал в отставку в день инаугурации Лукашенко|author = Толкачева, Елена|date = 2020-09-29|work = [[TUT.BY]]|language = ru|access-date = 2020-09-30|archive-url = https://web.archive.org/web/20201103171725/https://news.tut.by/economics/702151.html|archive-date = 3 лістапада 2020|url-status = dead}}</ref>. 27 кастрычніка накіраваў ліст у Адміністрацыю прэзідэнта, а таксама [[Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Беларусь]], дзе заявіў пра шматлікія парушэнні асноўных правоў і свабод грамадзян Беларусі, замацаваных у Канстытуцыі краіны і яе міжнародна-прававых абавязацельствах, відавочныя і грубыя фальсіфікацыі вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]]. Прасіў вызваліць яго ад пасады ў сувязі з парушэннямі наймальнікам заканадаўства, якое перашкаджае выкананню працы па працоўным дагаворы<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=261426 |title=Пасол Беларусі ў Аргенціне накіраваў рэзкі ліст Лукашэнку, дзе ўспомніў фальсіфікацыю выбараў і збіццё людзей |date=2020-10-28 |work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У свой апошні дзень працы ў якасці пасла Уладзімір Астапенка запісаў відэазварот, у якім выказаў надзею, што над усімі амбасадамі Беларусі ўздымецца [[бела-чырвона-белы сцяг]], а таксама апрануў бела-чырвона-белую футболку аргенцінскага футбольнага клуба [[ФК Рывер Плэйт|«Рывер Плэйт»]]. 3 лістапада 2020 года Аляксандр Лукашэнка падпісаў указ, якім вызваліў ад пасады Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла Рэспублікі Беларусь у Аргенціне і па сумяшчальніцтве ва Уругваі, Чылі, Парагваі і Перу ў сувязі са здзяйсненнем правіны, несумяшчальнай са знаходжаннем на дыпламатычнай службе<ref>{{Cite web|url=http://president.gov.by/ru/news_ru/view/vladimir-astapenko-osvobozhden-ot-dolzhnosti-chrezvychajnogo-i-polnomochnogo-posla-belarusi-v-argentine-24809/|title=Владимир Астапенко освобожден от должности Чрезвычайного и Полномочного Посла Беларуси в Аргентине {{!}} Новости {{!}} Официальный интернет-портал Президента Республики Беларусь|publisher=president.gov.by|access-date=2020-11-04|lang=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108033439/http://president.gov.by/ru/news_ru/view/vladimir-astapenko-osvobozhden-ot-dolzhnosti-chrezvychajnogo-i-polnomochnogo-posla-belarusi-v-argentine-24809/|archive-date=8 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.belta.by/president/view/vladimir-astapenko-osvobozhden-ot-dolzhnosti-posla-belarusi-v-argentine-413943-2020/|title=Владимир Астапенко освобожден от должности посла Беларуси в Аргентине|date=2020-11-03|publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БЕЛТА]]|access-date=2020-11-04}}</ref>. Таксама ў адпаведнасці з указам, Уладзімір Астапенка быў пазбаўлены дыпламатычнага рангу Надзвычайнага і Паўнамоцнага Пасла<ref name=tut>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/economics/706468.html|title=«В связи с совершением проступка». Посол Беларуси в Аргентине снят с должности и лишен дипломатического ранга|work=[[TUT.BY]]|date=2020-11-03|access-date=2020-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114102103/https://news.tut.by/economics/706468.html|archive-date=14 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/261760|title=Лукашэнка звольніў пасла ў Аргенціне, які раскрытыкаваў дзеянні ўладаў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. Як распавёў Астапенка ў інтэрв’ю аднаму з навінавых парталаў, «навіну аб прыняцці ўказа аб звальненні ён сустрэў з палёгкай»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.b-g.by/society/eks-posol-belarusi-v-argentine-ya-imel-sereznyie-osnovaniya-opasatsya-za-svoyu-svobodu/|title=Экс-посол Беларуси в Аргентине: Я имел серьезные основания опасаться за свою свободу|work=[[Брестская газета]]|date=2020-11-04|access-date=2020-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127145118/https://www.b-g.by/society/eks-posol-belarusi-v-argentine-ya-imel-sereznyie-osnovaniya-opasatsya-za-svoyu-svobodu/|archive-date=27 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>. У той жа час ён абвясціў аб планях аспрэчыць у судзе сваё рашэнне аб звальненні. Астапенка лічыць, што звальненне ў такім выглядзе незаконна. У інтэрв’ю ён дадаў, што не здзяйсняў ніякага грубага парушэння службовых абавязкаў або правіны, несумяшчальнай са знаходжаннем на дыпламатычнай службе<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.tut.by/economics/706473.html|title=Экс-посол Астапенко о своем увольнении: Новость встретил с облегчением, но пойду в суд|work=[[TUT.BY]]|date=2020-11-03|access-date=2020-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115090201/https://news.tut.by/economics/706473.html|archive-date=15 лістапада 2020|url-status=dead}}</ref>. На запрашэнне [[Павел Паўлавіч Латушка|Паўла Латушкі]] ўвайшоў у [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/177463-byvshij-posol-belarusi-v-argentine-astapenko-voshel-v-sostav-narodnogo-antikrizisnogo-upravlenija|title=Бывший посол Беларуси в Аргентине Астапенко вошел в состав Народного антикризисного управления|work=[[Reform.news]]|date=2020-11-05}}</ref>. Таксама Астапенка далучыўся да [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]], заняўшы там пасаду намесніка прадстаўніка па замежных справах (з 2024 года — выконваючы абавязкі прадстаўніка<ref>{{cite web|url=https://reform.news/astapenko-naznachen-i-o-predstavitelja-opk-po-inostrannym-delam|title=Астапенко назначен и.о. представителя ОПК по иностранным делам|website=[[Reform.news]]|date=2024-06-26|lang=ru}}</ref>, а затым прадстаўнік кабінета па міжнародным і еўрапейскім супрацоўніцтве<ref>[https://pozirk.online/ru/news/98919/ Кабанчук стал представителем ОПК по обороне, Астапенко — по международному сотрудничеству (дополнено)]</ref>). 21 снежня 2022 года супраць Астапенкі пачалі спецыяльную (завочную) вытворчасць. У сярэдзіне лютага 2023 года стала вядома, што яго завочна прыгаварылі да пяці гадоў пазбаўлення волі (гэтае пакаранне адразу ж скарацілі на адзін год па амністыі ў сувязі з [[Дзень народнага адзінства (Беларусь)|Днём народнага адзінства]]) і да штрафу ў памеры 18 500 беларускіх рублёў<ref>{{Cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/byloha-ambasadara-uladzimira-astapenku-zavoczna-as|title=Былога амбасадара Уладзіміра Астапенку завочна асудзілі і на год вызвалілі ад пакарання|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2023-02-19|access-date=2023-05-17|url-status=live}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.dissercat.com/content/evolyutsiya-evropeiskogo-soyuza-v-svete-polozhenii-amsterdamskogo-dogovora-1999-goda Аўтарэферат дысертацыі «Эвалюцыя Еўрапейскага Саюза ў святле палажэнняў Амстэрдамскага дагавора 1999 года»] * [https://blr.belta.by/opinions/view/uladzimir-astapenka-belarus-na-rynku-latsinskaj-ameryki-pakul-pradstaulena-nedastatkova-726/ Беларусь на рынку Лацінскай Амерыкі пакуль прадстаўлена недастаткова] {{Паслы Беларусі ў Аргенціне}} {{Паслы Беларусі на Кубе}} {{Паслы Беларусі ў Перу}} {{Паслы Беларусі ва Уругваі}} {{Паслы Беларусі ў Чылі}} {{DEFAULTSORT:Астапенка Уладзімір Аркадзьевіч}} [[Катэгорыя:Дыпламаты Беларусі]] [[Катэгорыя:Намеснікі міністра замежных спраў Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Генеральныя консулы Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Аргенціне]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі на Кубе]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Перу]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ва Уругваі]] [[Катэгорыя:Паслы Беларусі ў Чылі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі МДІМА]] [[Катэгорыя:Консулы Беларусі ў Нідэрландах]] [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты юрыдычных навук]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] fb066m3erhqfsb08frm8c8r9pkf6v2c 0 203187 5143707 5104526 2026-05-19T19:21:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143707 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Еўдакімаў}} {{Музыкант | Імя = Яраслаў Еўдакімаў | Подпіс = Ярослав Олександрович Євдокимов | Лога = | Фота = Ярослав Евдокимов в ЦКиОМ Северодвинска.jpg | Апісанне_фота = | Поўнае_імя = Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў | Дата_нараджэння = | Месца_нараджэння = | Дата_смерці = | Месца_смерці = | Гады = 1975 — 2025 | Нацыянальнасць = украінец | Прафесіі = [[спявак]], ([[барытон]]) | Інструменты = | Жанры = [[эстрада]] | Псеўданімы = | Гурты = | Супрацоўніцтва = | Лэйблы = Мелодия АЗГ [C60-27587-88 003]<br/>MTM Ltd.<br/>United Music<br/>CD Land<br/>Астра | Званне = [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі]]<br/>[[Народны артыст Беларусі]] | Сайт = http://www.yaevdokimov.com }} '''Яраслаў Аляксандравіч Еўдакімаў''' ({{ДН|22|11|1946}},<ref name="issuu.com">[http://issuu.com/movazbor/docs/bielaruskaja_encyklapedyja.06-______4df61a3b872099/97] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151127040810/http://issuu.com/movazbor/docs/bielaruskaja_encyklapedyja.06-______4df61a3b872099/97 |date=27 лістапада 2015 }} Беларуская энцыклапедыя. Т. 6.&nbsp;— Мн., 1998.с.397.</ref><ref name="ReferenceA">[Золотой фонд Энциклопедии. Музыка. Репринтное издание «Музыкального энциклопедического словаря 1990 года». — М.:Большая Российская энциклопедия, 2003. 674 с. ил. — С.189. ISBN5-82270-254-4. УДК-78(03), ББК 85.3я2 М89.]</ref> [[Роўна]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]] — {{ДС|22|8|2025}}, [[Мінск]]<ref>[https://www.kp.ru/daily/27742.5/5132034/ Смерть Ярослава Евдокимова]{{ref-ru}}</ref>) — [[спявак]], [[Народны артыст Беларускай ССР]], [[Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 22 лістапада 1946 года<ref name="issuu.com"/><ref name="ReferenceA"/> ў горадзе [[Роўна]].<ref name="oblgazeta.ru">[http://www.oblgazeta.ru/culture/13950/ Артист Ярослав Евдокимов рассказал «ОГ» о своих корнях] Областная газета, 12 ноября 2013</ref> Яго маці Анастасія Харытонаўна Ачаратовіч ўжо ў дзевятнаццацігадовым узросце, пацярпеўшы ад палітычных рэпрэсій, трапіла ў Ровенскую турму, дзе і нарадзіўся вядомы ва ўсім свеце [[спявак]]. Выратаваць сына ад голаду ў тыя страшныя гады ёй дапамагла сукамерніца Зіна, жонка героя вайны, якая карміла сваё дзіця і Яраслава.<ref>[http://migraciya.com.ua/news/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140717195010/http://migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/ |date=17 ліпеня 2014 }}На Рівненщині посвідку на постійне проживання отримала мати Ярослава Євдокимова, Народного артиста Білорусі</ref> Бацька Аляксандр Ігнатавіч Еўдакімаў родам з Пермскай вобласці, Краснавішэрскага раёна, таксама быў рэпрэсаваны.<ref name="oblgazeta.ru"/> Маці, перад тым як яе адправілі адбываць пакаранне, аддала чатырохмесячнага сына сваім бацькам, сама ж апынулася на адным з руднікоў Нарыльска. Яраслава ўбачыла ажно ў 1955 годзе, калі змагла прыехаць у роднае сяло.<ref>[http://migraciya.com.ua/news/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140717195010/http://migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/ |date=17 ліпеня 2014 }}На Рівненщині посвідку на постійне проживання отримала мати Ярослава Євдокимова, Народного артиста Білорусії</ref> Рос Яраслаў на [[Палессе|Палессі]] ў сяле Карысць<ref>[http://istvolyn.info/index.php?option=com_content&view=article&id=4947:2014-09-30-11-19-28&catid=58:2013-12-24-09-57-13&Itemid=17] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171112185533/http://istvolyn.info/index.php?option=com_content&view=article&id=4947:2014-09-30-11-19-28&catid=58:2013-12-24-09-57-13&Itemid=17 |date=12 лістапада 2017 }} Історична Волинь</ref> Карэцкага раёна [[Ровенская вобласць|Ровенскай вобласці]]. Яго выхоўвалі бабуля Ярына, цётка Ганна, дзядуля Харытон, які быў першакласным кавалём, а яшчэ спяваў у царкоўным хоры. Ужо з ранняга дзяцінства ён вучыў ўнука кавальскай справе, не проста так — з песняй. Так і рос Яраслаў, убіраючы ўсю прыгажосць ўкраінскай прыроды і захапляючыся багатай песеннай культурай роднага народа. Пасля заканчэння школы вучыўся ў Карэцкім прафесійным вучылішчы (1964—1965 гг),<ref>[http://vpu-24korec.narod.ru/vipuskniki.html] Наші випускники</ref> асвоіў рабочую спецыяльнасць. Прыйшоў час службы ў арміі (1965—1968 гг.). Трапіў на Паўночны флот, Кольскі паўвостраў, г. [[Севераморск]], пасёлак Відзяева. На карабель або на падлодку яго не ўзялі, таму што быў сакрэтны загад: «Дзяцей рэпрэсаваных бацькоў да сакрэтных ваенных аб’ектаў не дапускаць».<ref name="yaevdokimov.com">[http://www.yaevdokimov.com/biografiya.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160503031602/http://yaevdokimov.com/biografiya.html |date=3 мая 2016 }} Сайт Ярослава Євдокимова</ref> Радавы Еўдакімаў тры гады праслужыў у будаўнічым атрадзе. Быў ротным запявалам. Пасля дэмабілізацыі вярнуўся ў роднае сяло, затым паехаў працаваць на шынны завод у г. [[Днепрапятроўск]], дзе выпадкова пачаў спяваць у рэстаране. Там жа, у Днепрапятроўску, ажаніўся з беларускай дзяўчынай, пераехаў на яе радзіму, у [[Беларусь]].<ref name="yaevdokimov.com"/> У Я. Еўдакімава не было музычнай адукацыі, і ўсё ж у Беларусі творчая кар’ера спевака знайшла годны працяг: стваралася канцэртная праграма «Памяць», і глядач адразу ветліва прыняў дэбютанта, бо спяваў Яраслаў з душой, што захапіла публіку. Шмат лістоў з падзякай потым прыйшло ў філармонію. За Яраслава заступіўся калектыў канцэртнай брыгады, і яго пакінулі, з 1975 года ён саліст-вакаліст [[Белдзяржфілармонія|Белдзяржфілармоніі]].<ref name="ReferenceB">[http://issuu.com/movazbor/docs/bielaruskaja_encyklapedyja.06-______4df61a3b872099] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402113908/http://issuu.com/movazbor/docs/bielaruskaja_encyklapedyja.06-______4df61a3b872099 |date=2 красавіка 2015 }} Беларуская энцыклапедыя. Т. 6. — Мн., 1998. с.397.</ref> Поспех спевака ў гледачоў рос ад канцэрта да канцэрта. І ён разумеў, што прыродныя здольнасці — добра, а вакалісту патрэбна прафесійная школа. Яраслаў знайшоў педагога па вакале Уладзіміра Бучэля.<ref name="oblgazeta.ru"/> Тры гады ён браў урокі ў маэстра, а паралельна працаваў салістам у ансамблі песні і танца Беларускай ваеннай акругі (1977—1980).<ref name="ReferenceB"/><ref>[http://www.mil.by/ru/leisure/ensemble/history/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150201114359/http://www.mil.by/ru/leisure/ensemble/history/ |date=1 лютага 2015 }}</ref> Напярэдадні 9 мая спявак прыняў удзел у дзяржаўным канцэрце, на якім прысутнічаў першы сакратар ЦК Кампартыі [[Беларусь|Беларусі]] [[Пётр Машэраў]]. Былога партызана паланіла песня «Поле памяці» ([[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўнага]], [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў|У. Някляева]]), якую пранікнёна выканаў Еўдакімаў. Замілаванне першага чалавека ў рэспубліцы было такім моцным, што ён распарадзіўся прысвоіць Еўдакімаву ганаровае званне «Заслужаны артыст Беларускай ССР».<ref name="ReferenceB"/> Вестка пра таленавітага спевака даляцела да [[Масква|Масквы]]. Вольга Малчанава з цэнтральнага тэлебачання «сасватала» Еўдакімава ў самыя папулярныя перадачы «Шырэй круг», «Праспяваем, сябры». У 1979 годзе Еўдакімаў стаў дыпламантам конкурсу «З песняй па жыцці». Пласцінка «Усе збудзецца» (1988) — дэбют на ўсесаюзнай студыі грамзапіса фірмы «Мелодыя». Імя выканаўцы ўжо было добра вядомым гледачу, бо творчасць Еўдакімава надзейна заняла месца ў сэрцах мільёнаў прыхільнікаў меладычных, душэўных, лірычных, натхнёных песень. Голас артыста часта гучаў і ў праграмах ўсесаюзнага радыё. Я. Еўдакімаў скончыў [[Мінскае музычнае вучылішча]] па класе вакалу (1979—1981)<ref name="ReferenceB"/><ref>[http://para.by/school/&school_id=58] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180909203812/http://para.by/school/%26school_id%3D58 |date=9 верасня 2018 }}</ref> і становіцца салістам рэспубліканскага радыё і тэлебачання (1980—1990).<ref name="ReferenceB"/> Яраслаў Еўдакімаў неаднаразова выступаў на «[[Славянскі Базар у Віцебску|Славянскім базары]]» ў [[Віцебск]]у, таксама быў у складзе журы (1993) гэтага фестывалю.<ref>[https://archive.today/20120805133904/http://www.rio2011.mil.br/results/ENG/AT/ATR173A_ATW40140150000001ENG.htm] Архіў фестывалю</ref> У 1998 годзе спявак — госць фестывалю «Залаты Шлягер» ([[Магілёў]]).<ref>[http://mogfil.by/mezhdunarodnyy-muzykalnyy-festival-zolotoy-shlyager-v-mogileve] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140715003427/http://mogfil.by/mezhdunarodnyy-muzykalnyy-festival-zolotoy-shlyager-v-mogileve |date=15 ліпеня 2014 }}Міжнародны музычны фестываль «Залаты шлягер у Магілёве» (Магілёў, Беларусь)</ref> Яраславу Еўдакімаву ў 1999 годзе прысвоена званне «Ганаровы грамадзянін горада Бабруйска».<ref>[Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6.]</ref> Гастраляваў за мяжой — [[Францыя]], [[Германія]], [[Нарвегія]], [[Польшча]], [[Чэхаславакія]], [[Ісландыя]], [[Швейцарыя]], [[Швецыя]]. Шлягерамі сталі песні ў яго выкананні, створаныя ў суаўтарстве з вядомымі [[кампазітар]]амі (Э. Зарыцкі, [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]], А. Марозаў, Б. Емяльянаў, В. Окаракаў, В. Дабрынін, І. Матэта, Г. Татарчанка) і [[паэт]]амі ([[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Г. Бураўкін]], [[Ніл Сымонавіч Гілевіч|Н. Гілевіч]], [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў|У. Някляеў]], [[Міхал Ясень|М. Ясень]], Р. Раждзественскі, Л. Рубальская, А. Папярэчны, В. Ветрава, Ю. Рыбчынскі, А. Дземідзенка). З 2009 года Яраслаў Еўдакімаў — грамадзянін [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]].<ref>[http://www.yaevdokimov.com/biografiya.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160503031602/http://yaevdokimov.com/biografiya.html |date=3 мая 2016 }} Сайт Ярослава Евдокимова</ref> Памёр 22 жніўня 2025 года. Пахаваны ў [[Мінск]]у на могілках «[[Лясныя могілкі (Мінск)|Лясныя]]». == Творчасць == У Яраслава Еўдакімава незвычайны [[тэмбр]] [[голас]]у — глыбокі, яркі, пяшчотны, аксамітны, лірычны [[барытон]], у гучанні якога прысутнічае адзін тон і шэраг абертонаў, больш высокіх, чым у асноўным тоне, а маляўнічая гукавая палітра голаса тым ярчэй, чым больш гэтых дадатковых тонаў. Дыяпазон — дзве [[актава|актавы]]. Істотнае значэнне мае гнуткасць, рухомасць голаса, уменне лёгка яго змяняць, паколькі добра пастаўленым галасам уласціва разнастайнасць тэмбраў — артыст можа спяваць [[бас]]ам, [[тэнар]]ам. У [[спявак]]а бездакорная тэхніка [[вакал]]у, [[дыкцыя|дыкцыі]]. Па сіле голасу яго параўноўвалі з [[Энрыка Каруза]], а эксперты прадказвалі яму кар’еру опернага спевака, але выбраў ён народныя і аўтарскія творы. Меў вялікі канцэртны рэпертуар, значнае месца ў якім займалі песні беларускіх кампазітараў [[Яўген Глебаў|Я. Глебава]], В. Іванова, [[Ігар Лучанок|І. Лучанка]], Дз. Смольскага і інш. == Званне == * 17 красавіка 1980 г. — Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР прысвоена ганаровае званне «Заслужаны артыст Беларускай ССР»<ref name="ReferenceB"/> * 13 ліпеня 1987 г. — Указам Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР прысвоена ганаровае званне «Народны артыст Беларускай ССР»<ref name="ReferenceB"/> * 15 лютага 2006 г. — Указам Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі прысвоена ганаровае званне «Заслужаны артыст Расійскай Федэрацыі»<ref>[http://bestpravo.ru/rossijskoje/hw-zakony/b2r.htm] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150208103232/http://bestpravo.ru/rossijskoje/hw-zakony/b2r.htm |date=8 лютага 2015 }} Указ Президента РФ від 15.02.2006 N 120</ref> == Дыскаграфія == === Вінілавыя пласцінкі (LP) === * 1988 — [[Все сбудется|Усе збудзецца]] {|class="wikitable" |- !Год !Назва пласцінкі !Аўтар !Назва песні !Заўвагі |- |1988 |Ярослав Евдокимов. Все сбудется |Э.&nbsp;Зарыцкі, В.&nbsp;Вярба |Все сбудется (на рускай мове) |Инстр. анс. (1, 5, 7). Инстр. анс. п/у В. Кофмана (2, 4). Инстр. анс. п/у А. Архипова (3, 9). Минский эстрадный оркестр п/у Михаила Финберга (6). Эстрадный оркестр Белорусского телевидения и радио. Дирижер Б. Райский (8, 10). Запись 1986—1988 гг. Записи Всесоюзной студии грамзаписи и Белорусского радио. Запись 1986—1988 гг. Лениградский завод грампластинок. Типография ЛЗГ. Арт. 11-1. Заказ 3.845-0-11000.<ref>[http://records.su/album/9751] Ярослав Евдокимов. Все сбудется</ref> |- |- | | |Э.&nbsp;Зарыцкі, Л.&nbsp;Рубальская |Эхо в ночи (на рускай мове) | |- |- | | |Э.&nbsp;Зарыцкі, Н.&nbsp;Шкор |Листок календаря (на рускай мове) | |- |- | | |Э.&nbsp;Зарыцкі, Л.&nbsp;Рубальская |Зря говорят (на рускай мове) | |- |- | | |С.&nbsp;Осіашвілі, В.&nbsp;Дабрынін |Колодец (на рускай мове) | |- |- | | |Р.&nbsp;Раждзественскі, І.&nbsp;Лучанок |И пока на земле существует любовь (на рускай мове) | |- |- | | |У.&nbsp;Бут, І.&nbsp;Лучанок |Берег юности (на рускай мове) | |- |- | | |Ю.&nbsp;Рыбчынскі, І.&nbsp;Лучанок |Тихий уголок — Тихая пристань (на рускай мове) | |- |- | | |Н.&nbsp;Гілевіч, Э.&nbsp;Зарыцкі |Полынная ростань (на рускай мове) | |- |- | | |М.&nbsp;Ясень, І.&nbsp;Лучанок |Майский вальс (на рускай мове) | |- |} ==== Аўтарскія зборнікі ==== {|class="wikitable" |- !Год !Назва пласцінкі !Аўтар !Назва песні !Заўвагі |- |1983 |И. Лученок: «Песни и инструментальная музыка» (стерео) |М.&nbsp;Ясень |Письмо из 45-го (на рускай мове) |© «Мелодия», 1983. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Типография АЗГ. Всесоюзная студия грамзаписи. Запись Всесоюзного радио, 1983 г. Зак. 653—О—6080. Арт. 11-1.<ref>[http://records.su/album/22016 И. ЛУЧЕНОК: «Песни и инструментальная музыка»]</ref> |- |- |1984 |Игорь Лученок: «Песни и инструментальная музыка» (стерео) |М.&nbsp;Ясень |Письмо из 45-го (на рускай мове) |Перавыданне запісу 1983 г. © «Мелодия», 1984. Рижский завод грампластинок. Типография РЗГ. Всесоюзная студия грамзаписи. Запись Всесоюзного радио, 1983 г. Зак. 860 6000. Арт. 11-1.<ref>[http://www.discogs.com/Игорь-Лученок-Песни-Инструментальная-Музыка/release/4048707] Игорь Лученок ‎- Песни И Инструментальная Музыка</ref> |- |- |1988 |Песни Вячеслава Добрынина (стерео) |С.&nbsp;Осиашвили |Колодец (на рускай мове) |© «Мелодия», 1988. Ленинградский завод грампластинок. Типография ЛЗГ. Всесоюзная студия грамзаписи. Записи 1987, 1988 г. Зак. 1492—О—46740. Арт. 10-4.<ref>[http://records.su/album/2026 Песни Вячеслава Добрынина]</ref> |- |- |1989 |Песни Вячеслава Добрынина (стерео) |С.&nbsp;Осиашвили |Колодец (на рускай мове) |Перавыданне запісу 1988 г.© «Мелодия», 1988. Апрелевский завод грампластинок. Типография АЗГ. Всесоюзная студия грамзаписи. Записи 1987, 1988 г. Арт. 10-4. Variant 1: 1989. Зак. 111. Тираж 3760. Variant 2: 1989. Зак. 212. Тираж 25860.<ref>[http://www.discogs.com/Вячеслав-Добрынин-Колодец-На-Теплоходе-Музыка-Играет-/release/2217536] Вячеслав Добрынин ‎- Колодец / На Теплоходе Музыка Играет / Чашка Чая / Причал (Песни Вячеслава Добрынина)</ref> |- |- |1992 |Хрустальные цепи. Песни А. Морозова (стерео) |С.&nbsp;Романов |Фантазер (на рускай мове) |© «Sintez Records / RiTonis», 1992. Рижский завод грампластинок. Типография РЗГ. Запись 1992 р.<ref>[http://records.su/album/27302 Хрустальные Цепи. Песни А. Морозова]</ref> |- | | |А.&nbsp;Поперечный |За Дунаем (на рускай мове) |© «Sintez Records / RiTonis», 1992. Рижский завод грампластинок. Типография РЗГ. Запись 1992 р.<ref>[http://records.su/album/27302 Хрустальные Цепи. Песни А.Морозова]</ref> |} ==== Зборнікі ==== {|class="wikitable" |- !Год !Назва пласцінкі !Аўтар !Назва песні !Заўвагі |- |- |1983 |Каска с красной звездой (стерео) |Л.&nbsp;Захлевный, В.&nbsp;Некляев |Поле памяти (на рускай мове) |(c)"Мелодия", 1983. Записи 1975—1982 гг. Сторона 4 — записи 1979—1982 гг. Всесоюзная студия грамзаписи. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи ВСГ и Всесоюзного радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 11-2. Зак. 353-О-1000. Гр. 4. 10-9.<ref>[http://www.discogs.com/Various-Каска-Красной-Звездой/release/5614522] Various ‎- Каска С Красной Звездой</ref> |- |- |1985 |Письмо из 45-го (стерео) |И.&nbsp;Лученок, М.&nbsp;Ясень |Письмо из 45-го (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1985. Всесоюзная студия грамзаписи. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи ВСГ и Всесоюзного радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 11-2. Зак. 146-О-500. Гр. 2. 1-20.<ref>[http://records.su/album/51078 ПИСЬМО ИЗ 45-го]</ref> |- |- |1985 |Соловьи Хатыни. Песни белорусских композиторов (стерео) |Л.&nbsp;Захлевный, В.&nbsp;Некляев |Память (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1984. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 10-9. Зак. 305-О-2000.<ref>[http://records.su/album/22640 СОЛОВЬИ ХАТЫНИ. Песни белорусских композиторов]</ref> |- |- |1985 |Письмо из 45-го. Песни белорусских композиторов (стерео) |Э.&nbsp;Зарицкий, Д.&nbsp;Михлеев |Набат тишины (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1985. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 11-9. Зак. 60-22595-009.<ref name=autogenerated10>[http://records.su/album/23036 ПИСЬМО ИЗ 45-го. Песни белорусских композиторов:]</ref> |- |- | | |И.&nbsp;Лученок, М.&nbsp;Ясень |Письмо из 45-го (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1985. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 11-9. Зак. 60-22595-009.<ref name=autogenerated10 /> |- |- |- | | |Э.&nbsp;Зарицкий, М.&nbsp;Ясень |Так пришла к нам победа (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1985. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 11-9. Зак. 60-22595-009.<ref name=autogenerated10 /> |- |- |1986 |Мир планете Земля (стерео) |И.&nbsp;Лученок, М.&nbsp;Ясень |Майский вальс (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1986. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 13-4. Зак. 183-О-3000.<ref>[http://records.su/album/23742 Мир Планете Земля]</ref> |- |- |1987 |Песня о Родине. Белорусская эстрада (стерео) |И.&nbsp;Лученок, М.&nbsp;Ясень |Снимок в газете (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1987. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 12-3. Зак. 605-О-3000.<ref name=autogenerated9>[http://records.su/album/44806 ПЕСНЯ О РОДИНЕ. Белорусская эстрада]</ref> |- |- | | |Э.&nbsp;Зарицкий, Н.&nbsp;Гилевич |Полынная ростань (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1987. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 12-3. Зак. 605-О-3000.<ref name=autogenerated9 /> |- |- |1988 |И. Лученок «И пока на Земле существует любовь», песни (стерео) |М.&nbsp;Ясень |Майский вальс (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1988. Ленинградский завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография ЛЗГ. 2 Х Арт. 12-8. Зак. 79 22805 009.<ref name=autogenerated8>[http://records.su/album/25069 И. ЛУЧЕНОК «И пока на земле существует любовь», песни]</ref> |- |- | | |В.&nbsp;Бут |Берег юности (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1988. Ленинградский завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография ЛЗГ. 2 Х Арт. 12-8. Зак. 79-22805-009.<ref name=autogenerated8 /> |- |- | | |М.&nbsp;Ясень |Снимок в газете (на рускай мове) |(c) «Мелодия», 1988. Ленинградский завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография ЛЗГ. 2 Х Арт. 12-8. Зак. 79-22805-009.<ref name=autogenerated8 /> |- |- | | |П.&nbsp;Кошель |Лета першага спаткання |(c) «Мелодия», 1988. Ленинградский завод грампластинок. Записи Белорусского радио. Типография ЛЗГ. 2 Х Арт. 12-8. Зак. 79 22805 009.<ref name=autogenerated8 /> |- |- |1989 |Голоса Родины. (Галасы Радзімы) (стерео) |Э.&nbsp;Зарицкий, Г.&nbsp;Буравкин |Белыя крылы |(c) «Мелодия», 1989. Апрелевский ордена Ленина завод грампластинок. Типография АЗГ. Записи Белорусского радио. Типография АЗГ. 2 Х Арт. 14-3. Зак. 7095-О-3000.<ref>[http://records.su/album/25314 «Голоса Родины» («Галасы Радзiмы»)]</ref> |- |} === Гнуткая пласцінка часопіса «Кругозор» === {|class="wikitable" |- !Год !Назва пласцінкі !Аўтары !Назва песні !Заўвагі |- |- |1986 |Журнал «Кругозор». Москва. — 1986 г. — № 5 |И.&nbsp;Лученок, М.&nbsp;Ясень |Майский вальс |Государственный Комитет Совета Министров СССР по телевидению и радиовещанию. Государственный дом радиовещания и звукозаписи СССР. Всесоюзная студия грамзаписи. Типография газеты «Правда». Тираж 2260000 экз.<ref>[http://www.discogs.com/Various-Кругозор-51986/release/5208957] Кругозор № 5/1986</ref>,<ref>[http://www.krugozor-kolobok.ru/nat-sing.htm] ПЕВЦЫ ОТЕЧЕСТВЕННЫЕ</ref> |- |} === Лазерныя дыскі (CD) === * 1994 — Не рві кашулю — песні В. Окаракава (CD) * 2002 — Фантазёр — песні А. Марозава (CD) * 2002 — Цалую тваю далонь (CD) * 2006 — За белай ракой (CD) * 2008 — Яраслаў Еўдакімаў і дуэт «Салодкая ягада». Лепшыя украінскія і казачыя песні (CD) * 2012 — Вяртанне ў восень (CD) ==== Аўтарскія зборнікі ==== {|class="wikitable" |- !Год !Назва дыска !Аўтар !Назва песні !Заўвагі |- |- |1993 |Виталий Окороков ‎- Попса |Ю.&nbsp;Дружков |Не рви рубаху |MTM Ltd. ‎- MTMCD 60 006<ref>[http://www.discogs.com/Виталий-Окороков-Попса/release/4847549] Виталий Окороков ‎- Попса</ref> |- |- |1995 |Золотой Шлягер 80-х |С.&nbsp;Осиашвили |Колодец |<ref>[http://1000plastinok.net/Vyacheslav_Dobrynin/Vyacheslav_Dobrynin_Zolotoi_shlyager_80-h_1995/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705161423/http://1000plastinok.net/Vyacheslav_Dobrynin/Vyacheslav_Dobrynin_Zolotoi_shlyager_80-h_1995/ |date=5 ліпеня 2015 }}Вячеслав Добрынин. Золотой шлягер 80-х.</ref> |- |- |1996 |Вячеслав Добрынин. Золотой шлягер 80-х. Лучшие Песни Вячеслава Добрынина. 1980—1989. Russian Collection Vol. 6 |С.&nbsp;Осиашвили |Колодец |Phonographic Copyright (p) — Jam Music Group. Ensemble — Группа В. Добрынина* (tracks: 14, 18). This Compilation ⓟ1996 JAM Music Group.<ref>[http://www.discogs.com/Various-Russian-Collection-Vol-6-Золотой-Шлягер-80-х-Лучшие-Песни-Вяче/release/2703710] Russian Collection Vol. 6 — Золотой Шлягер 80-х. Лучшие Песни Вячеслава Добрынина 1980—1989.</ref> |- |- |1997 |Вячеслав Добрынин. Золотой шлягер 80-х. Лучшие Песни Вячеслава Добрынина. 1980—1989. Russian Collection Vol. 6 |С.&nbsp;Осиашвили |Колодец |Copyright (c) — РАО. Copyright (c) — J.S.P. Company Phonographic Copyright (p) — J.S.P. Company Copyright (c) — Джем Группа. Phonographic Copyright (p) — Джем Группа. Distributed By — JAM Group International. Made By — Минэлла. Лицензия МПТР России ВАФ № 77-79.<ref>[http://www.discogs.com/Various-Russian-Collection-Vol-6-Золотой-Шлягер-80-х-Лучшие-Песни-Вяче/release/6092736] Russian Collection Vol. 6 — Золотой Шлягер 80-х. Лучшие Песни Вячеслава Добрынина 1980—1989.</ref> |- |- |2003 |Александр Морозов — Земля Нижегородская |Ю.&nbsp;Паркаев |Малая Родина |<ref>[http://www.aleksandr-morozov.ru/diskografiya/zemlya-nizhegorodskaya.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705045840/http://www.aleksandr-morozov.ru/diskografiya/zemlya-nizhegorodskaya.html |date=5 ліпеня 2015 }}Александр Морозов — Земля Нижегородская</ref> |- |- |2004 |Александр Морозов Украина нэнька — матушка Россия (Песни Александра Морозова) |Г.&nbsp;Горбовский |Разбудите меня |<ref>[http://www.aleksandr-morozov.ru/diskografiya/ukraina-nenka-matushka-rossiya.html ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705060301/http://www.aleksandr-morozov.ru/diskografiya/ukraina-nenka-matushka-rossiya.html |date=5 ліпеня 2015 }}АЛЕКСАНДР МОРОЗОВ Украина нэнька — матушка Россия (Песни Александра Морозова)</ref> |- |- |2005 |Песни композитора Александра Морозова — «Вальс моего отца» Украина нэнька — матушка Россия (Песни Александра Морозова) |А.&nbsp;Поперечный |Прохоровское поле |<ref>[http://www.aleksandr-morozov.ru/diskografiya/ukraina-nenka-matushka-rossiya.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705060301/http://www.aleksandr-morozov.ru/diskografiya/ukraina-nenka-matushka-rossiya.html |date=5 ліпеня 2015 }}Песни композитора Александра Морозова — «Вальс моего отца»</ref> |- |- |2009 |Римма Казакова ‎- Ненаглядный мой |А.&nbsp;Федорков |Ты меня не понимаешь |Серия: Золотая коллекция ретро. Bomba Music ‎- BoMB 033—535.<ref>[http://www.discogs.com/Римма-Казакова-Ненаглядный-Мой/release/4800121] Римма Казакова ‎- Ненаглядный мой</ref> |- |- |2009 |Кремлевские звезды. Вячеслав Добрынин. Браво, Маэстро! |С.&nbsp;Осиашвили |Колодец |<ref>[http://1000plastinok.net/VAR/Kremlevskie_zvezdy_Vyacheslav_Dobrynin_Bravo_Maestro_2009/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705150929/http://1000plastinok.net/VAR/Kremlevskie_zvezdy_Vyacheslav_Dobrynin_Bravo_Maestro_2009/ |date=5 ліпеня 2015 }}Кремлевские звезды. Вячеслав Добрынин. Браво, Маэстро!</ref> |- |- |2012 |Лариса Рубальская ‎- Брызги шампанского |Э.&nbsp;Зарицкий |Эхо в ночи |Серия: Имена на все времена. Монолит ‎- МТ 001091-107-1.<ref>[http://www.discogs.com/Лариса-Рубальская-Брызги-Шампанского/release/6092062] Лариса Рубальская ‎- Брызги шампанского</ref> |- |- |2014 |Александр Морозов — Золотые хиты |А.&nbsp;Поперечный |Фантазер |<ref>[http://www.aleksandr-morozov.ru/diskografiya/zolotyie-xityi.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150705041542/http://www.aleksandr-morozov.ru/diskografiya/zolotyie-xityi.html |date=5 ліпеня 2015 }}Александр Морозов — Золотые хиты"</ref> |- |} ==== Зборнікі ==== {|class="wikitable" |- !Год !Назва дыска !Аўтар !Назва песні !Заўвагі |- |- |2003 |Ярослав Евдокимов ‎- Grand Collection | |CD, Compilation |Квадро-Диск ‎- GCR 107.<ref>[http://www.discogs.com/Ярослав-Евдокимов-Grand-Collection/release/3127850] Ярослав Евдокимов ‎- Grand Collection</ref> |- |- |2004 |Ярослав Евдокимов ‎- Колодец | |CD, Compilation |Record Company — Фирма Грамзаписи Никитин. Distributed — Торговая Фирма «Никитин». Никитин ‎- ТФН-CD 100/04.<ref>[http://www.discogs.com/Ярослав-Евдокимов-Колодец/release/6651552] Ярослав Евдокимов ‎- Колодец</ref> |- |- |2004 |Ярослав Евдокимов ‎- Любовное настроение | |CD, Compilation |Record Company — Фирма Грамзаписи Никитин. Distributed — Торговая Фирма «Никитин». Фирма грамзаписи Никитин ‎- ТФН-CD 108/04.<ref>[http://www.discogs.com/Ярослав-Евдокимов-Любовное-Настроение/release/5497602] Ярослав Евдокимов ‎- Любовное настроение</ref> |- |- |2005 |60 Лет Великой Победы (1945—2005) |И.&nbsp;Лученок, М.&nbsp;Ясень |Майский вальс |Not On Label ‎- none. Аудиоматериалы предоставлены Гостелерадиофондом России. Завод-изготовитель: ООО «НИК и КОМПАНИЯ». Лицензия Минпечати РФ: серия ВАФ № 77-22. Не для продажи !<ref>[http://www.discogs.com/Various-60-Лет-Великой-Победы-1945-2005/release/7030089] 60 Лет Великой Победы (1945—2005)</ref> |- |- |2007 |XXXL 18 — Праздничный |Варенички (украинская народная песня) |дует Сладка Ягода та Ярослав Євдокимов |Phonographic Copyright (p) — ООО «Монолит-Рекордс». Copyright (c) — ООО «Монолит-Рекордс».<ref>[http://www.discogs.com/Various-XXXL-18-Праздничный/release/5983110] XXXL 18 — Праздничный</ref> |- |- |2007 |Песня — 86 |И.&nbsp;Лученок, В.&nbsp;Бут |Берег юности |© ООО «Первое Музыкальное издательство» 2007 р. (8-10, 12), © Давид Тухманов, ⓟ Гостелерадиофонд, © НААП, © Музыкальное издательство НААП. ©&ⓟ Bomba Music 2007. Издатель: ООО «Бомба Мьюзик». Изготовитель: ООО «Лицензионные носители».<ref>[http://www.discogs.com/Various-Песня-86/release/2980530] Various ‎- Песня-86</ref> |- |- |2010 |Золотой Шлягер 80-х. Часть 1. |В.&nbsp;Добрынин, С.&nbsp;Осиашвили |Колодец |©&℗ Вячеслав Добрынин, © По лицензии ООО «Первое Музыкальное издательство» 2010 г. (1-19). Издатель: ООО «Бомба Мьюзик». Изготовитель: ООО «ПО Евро Оптикал Диск».<ref>[http://www.discogs.com/Песни-Вячеслава-Добрынина-Золотой-Шлягер-80-. Часть-1/release/3820878] Золотой Шлягер 80-х. Часть 1.</ref> |- |} Яраслаў Еўдакімаў адзначаны ўнікальным інтэрнэт-праектам «Новая Украіна».<ref>[http://ukrgold.net/rovnenskaya-oblast/elita-rovno/906-evdokimov-yaroslav-aleksandrovich] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150202164156/http://ukrgold.net/rovnenskaya-oblast/elita-rovno/906-evdokimov-yaroslav-aleksandrovich |date=2 лютага 2015 }} Іміджевий сайт № 1</ref> == Медыяархіў == === Аўдыёінтэрвью === * Інтэрнэт-радыё «Маскоўская праўда», 2012 г. «Фантазер» Яраслаў Еўдакімаў у гасцях у «Маскоўскай праўды». І. Ваяводзін.<ref>[http://maxpark.com/user/42415/content/1359810]"Фантазер" Ярослав Евдокимов в гостях у «Московской правды»</ref> * Радыё Расіі. Саратаў, 2012 г. У Саратаве з поспехам прайшло выступленне Яраслава Еўдакімава<ref>[http://gtrk-saratov.podfm.ru/radio_rossii_saratov/165/] В Саратове с успехом прошло выступление Ярослава Евдокимова</ref> * Радыёстанцыя Екацярынбургскай дыяцэзіі «Воскресение», 2014 г. Яраслаў Еўдакімаў<ref>[http://pravradio.ru/audioarchive/ct47/yr2014/mn6] Забытая звезда</ref> === Голас артыста на радыёстанцыях === * УР 3: Раніца на радыё «Культура» («Дзень споведзі». Літаратурна-музычная кампазіцыя па творах В. Крышчанкі [http://schedule.nrcu.gov.ua/grid/channel/period/items/list.html?periodID=2500&channelID=3] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304072922/http://schedule.nrcu.gov.ua/grid/channel/period/items/list.html?periodID=2500&channelID=3 |date=4 сакавіка 2016 }} * Myradio [http://myradio.ua/group/16800] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150713024721/http://myradio.ua/group/16800 |date=13 ліпеня 2015 }} * Moskva.FM [http://www.moskva.fm/artist/Ярослав_Евдокимов]{{Недаступная спасылка}} * The-radio.ru [http://www.the-radio.ru/artist/%C5%E2%E4%EE%EA%E8%EC%EE%E2+%DF%F0%EE%F1%EB%E0%E2]{{Недаступная спасылка}} * Питер FM [http://www.piter.fm/artist/Ярослав_Евдокимов/song_968234]{{Недаступная спасылка}} * RADIOGROM [http://www.radiogrom.com/radio_news/index.php?id=5189] * MoreRadio [http://www.moreradio.ru/online_video.php?id=25471&radio_id=53&l=%DF%F0%EE%F1%EB%E0%E2_%C5%E2%E4%EE%EA%E8%EC%EE%E2_%CA%EE%EB%EE%E4%E5%F6] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241209203031/https://moreradio.ru/online_video.php?id=25471&radio_id=53&l=%DF%F0%EE%F1%EB%E0%E2_%C5%E2%E4%EE%EA%E8%EC%EE%E2_%CA%EE%EB%EE%E4%E5%F6 |date=9 снежня 2024 }} * zv.fm [http://zv.fm/artist/4280] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150712171732/http://zv.fm/artist/4280 |date=12 ліпеня 2015 }} * Аўтарадыё [http://www.avtoradio.ru/?an=ar-tracks&uid=2195&media=audio&show=artist] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150715230312/http://www.avtoradio.ru/?an=ar-tracks&uid=2195&media=audio&show=artist |date=15 ліпеня 2015 }} * Інтэрнэт-радыё «Музыка наших лет» [http://test.vfirsov.pro/component/browpasport/?idCompos=8976] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721060716/http://test.vfirsov.pro/component/browpasport/?idCompos=8976 |date=21 ліпеня 2015 }} * Last.Fm [http://www.lastfm.ru/music/Ярослав+Евдокимов] * eee.fm [https://eee.fm/a/ярослав-евдокимов/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304133305/https://eee.fm/a/%D1%8F%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2-%D0%B5%D0%B2%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2/ |date=4 сакавіка 2016 }} * Online радыё xMusik.me [http://xmusic.me/radio] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151017171126/http://xmusic.me/radio |date=17 кастрычніка 2015 }} * Зайцев. FM [http://www.zaycev.fm/#/artists/yaroslav-evdokimov/opinions] * Радыё Дача [http://www.radiodacha.ru/playlist.html?page=7] * Славянское радио [http://slav-radio.moy.su/load/kazaki/evdokimov_jaroslav_i_sladka_jagoda_shel_kazak/12-1-0-1313] * Радыё МЕЛОДИЯ [http://www.radiomelodia.ua/playlist/22-07-2015.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150724160744/http://www.radiomelodia.ua/playlist/22-07-2015.html |date=24 ліпеня 2015 }} * 101.ru. Онлайн радыё [http://101.ru/?an=personal&userid=548273] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150724162958/http://101.ru/?an=personal&userid=548273 |date=24 ліпеня 2015 }} * Fruit.FM Жива хвиля спілкування [http://fruit.fm/19432/blog/99095/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150724162927/http://fruit.fm/19432/blog/99095/ |date=24 ліпеня 2015 }} * Flymusic.FM [http://www.flymusic.fm/исполнитель/ярослав+евдокимов/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304085431/http://www.flymusic.fm/%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C/%D1%8F%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2+%D0%B5%D0%B2%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2/ |date=4 сакавіка 2016 }} * Радиола, 106,2 FM [http://radiola.ru/performers/performers_835.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150930130014/http://radiola.ru/performers/performers_835.html |date=30 верасня 2015 }} * Радыё Бомба [http://radiobomba.ru/listen?search=Ярослав%20Евдокимов] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304105428/http://radiobomba.ru/listen?search=%D0%AF%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2%20%D0%95%D0%B2%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 |date=4 сакавіка 2016 }} * Партызанскі радыё [http://volnorez.com/partizanskoe-radio/yaroslav-evdokimov-pismo-iz-45-go] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150930140601/http://volnorez.com/partizanskoe-radio/yaroslav-evdokimov-pismo-iz-45-go |date=30 верасня 2015 }} * Muzmo.Ru [http://muzmo.ru/search.php?q=Ярослав+Евдокимов]{{Недаступная спасылка}} === Фотаархіў === * Ніжні Ноўгарад. 8 снежня 2006 г.<ref>[http://ya-evdokimov.narod.ru/photo1.html] Ярослав Евдокимов. Фото</ref> * Санкт-Пецярбург. 26 жніўня 2007 г.<ref>[http://ya-evdokimov.narod.ru/photo2.html] Ярослав Евдокимов. Фото</ref> * Новасібірск. 6 мая 2008 г.<ref name=autogenerated13>[http://album.foto.ru/photos/42551/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190822152211/http://album.foto.ru/photos/42551/ |date=22 жніўня 2019 }}ВЯЧЕСЛАВ ЕВДОКИМОВ — концерт — КРАТКАЯ ВЕРСИЯ</ref> * ИНТЕРПРЕСС.РУ<ref>[http://www.interpress.ru/index.php?page=search] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924035605/http://www.interpress.ru/index.php?page=search |date=24 верасня 2015 }}</ref> * Persona Stars. PhotoBank. 29 мая 2008 г.<ref>[http://www.personastars.com/search-results?query=Ярослав+Евдокимов&type=all] РЕЗУЛЬТАТЫ ПОИСКА «ЯРОСЛАВ ЕВДОКИМОВ»</ref> * Уладзівасток. 28 чэрвеня 2012 г.<ref>[http://primamedia.ru/news/apec/28.06.2012/213571/vyacheslav-evdokimov-propel-quot-mnoguyu-letu-quot-sammitu-ates-vo-vladivostoke.html] Ярослав Евдокимов пропел «Многая лета» саммиту АТЭС во Владивостоке</ref> * Tassphoto<ref>[http://www.tassphoto.com/ru/asset/fullTextSearch/search/Ярослав%20Евдокимов/page/1]</ref> * Курск. 9 жніўня 2012 г.<ref>[http://sdsko.ru/new_news/2012/news032.htm] Новости</ref> * Зеленоград. 23 лютага 2013 г.<ref>[http://www.mreporter.ru/reports/24195] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150712233505/http://www.mreporter.ru/reports/24195 |date=12 ліпеня 2015 }}Концерт Ярослава Евдокимова в Зеленоградском ДК</ref> * Фотобанк. Fotodom<ref>[http://www.fotodom.ru/search.html?query=Ярослав%20Евдокимов]{{Недаступная спасылка}}</ref> * Уфа. 14 снежня 2013 г.<ref>[http://www.ufa.kp.ru/photo/gallery/10386/] Евдокимов нашел украинцев в Уфе</ref> * Петразаводск. 4 сакавіка 2014 г.<ref>[http://dk-concerthall.ru/ru/fotogal/concerti/6351/]{{Недаступная спасылка}}Ярослав Евдокимов</ref> * Уфа. 30 сакавіка 2014 г.<ref>[http://www.radus.ru/gallery/yaroslav-evdokimov-30-03-2014.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304230128/http://www.radus.ru/gallery/yaroslav-evdokimov-30-03-2014.html |date=4 сакавіка 2016 }}Галерея</ref> * Яраслаўль. 18 лістапада 2014 г.<ref>[http://yar-filarmoniya.ru/text/?text=789] Ярослав Евдокимов, концерт 18 ноября 2014 г.</ref> * Ніжні Тагіл. 9 лютага 2015 г.<ref>[http://tagilcity.ru/news/restnews/xxi-vek-i-voyna.-eto-strashno-ne-dolzhno-byt-vrazhdy-izvestnyy-pevec-vystupil-na-tagilskoy-scene-foto.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090449/http://tagilcity.ru/news/restnews/xxi-vek-i-voyna.-eto-strashno-ne-dolzhno-byt-vrazhdy-izvestnyy-pevec-vystupil-na-tagilskoy-scene-foto.html |date=10 чэрвеня 2015 }}«XXI век и война. Это страшно, не должно быть вражды!»: известный певец выступил на тагильской сцене (ФОТО)</ref> * Ціхвін. 5 красавіка 2015 г.<ref>[http://www.dktikhvin.ru/sobitia/2015/evdokimov.php] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160416053231/http://www.dktikhvin.ru/sobitia/2015/evdokimov.php |date=16 красавіка 2016 }}Фотогалерея событий Тихвинского ДК Концерт Ярослава Евдокимова 5 апреля 2015 г.</ref> * Kremerphoto <ref>[http://www.kremerphoto.ru/evdokimov_ya/index.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304063807/http://www.kremerphoto.ru/evdokimov_ya/index.html |date=4 сакавіка 2016 }}Евдокимов Ярослав</ref> * Профі-імідж <ref>[http://www.profimages.ru/search/index.php?q=%DF%F0%EE%F1%EB%E0%E2+%C5%E2%E4%EE%EA%E8%EC%EE%E2&s=%C8%F1%EA%E0%F2%FC]{{Недаступная спасылка}}Ярослав Евдокимов</ref> * PhotoXPress <ref>[http://www.photoxpress.ru/search/search_base.asp] Ярослав Євдокимов</ref> * Петразаводск. 15 лістапада 2015 г.<ref>[http://dk-concerthall.ru/ru/fotogal/concerti/7624/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151120152218/http://dk-concerthall.ru/ru/fotogal/concerti/7624/ |date=20 лістапада 2015 }}</ref> * Уфа. 6 снежня 2015 г.<ref>[http://www.radus.ru/gallery/yaroslav-evdokimov-06-12-2015.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151222092336/http://www.radus.ru/gallery/yaroslav-evdokimov-06-12-2015.html |date=22 снежня 2015 }}</ref> == Эстрадны рэпертуар == * «Ах мама, маменька» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Барабанщица» (на рускай мове) — Б. Емяльянаў * «Без вины виноватые» (на рускай мове) — В. Окаракаў, В. Окаракаў * «Белая вьюга» (на рускай мове) — М. Грыбачоў, Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 /> * «Белокурая колдунья» (на рускай мове) — В. Ветрава,<ref name=autogenerated4>[http://www.vvvetrova.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180329103618/http://vvvetrova.ru/ |date=29 сакавіка 2018 }} В.Ветрова. Официальный сайт</ref> В. Окаракаў * «Белыя крылы» (на беларускай мове) — [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Г. Бураўкін]], Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/135045/Зарицкий] Большая биографическая энциклопедия</ref> * «Белые лилии» (на рускай мове) — Ф. Чысцякоў, Ф. Чысцякоў * «Берег юности» (на рускай мове) — У. Бут, [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Берегите матерей» (на рускай мове) — [[Расул Гамзатавіч Гамзатаў|Р. Гамзатаў]], Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 /> * «Варенички» (на ўкраінскай мове) — украінская народная песня * «Верочка» (на рускай мове) — Ю. Дружкоў, В. Окаракаў * «Весна на Заречной улице» (на рускай мове) — А. Фацьянаў, Б. Макравусаў * «В землянке» («Бьется в тесной печурке огонь») (на рускай мове) — А. Суркоў, К. Лістоў * «Вечер на рейде» (на рускай мове) — А. Чуркін,<ref>[http://kkre-49.narod.ru/p/churkin.htm] Красная книга российской эстрады</ref> В. Салаўёў-Сядой * «Вишнёвый сад» (на рускай мове) — Ю. Дружкоў, В. Окаракаў * «Вниз по матушке Волге» (на рускай мове) — руская народная песня * «Возвращение в осень» (на рускай мове) — В. Шамянскі, В. Шамянскі * «Вокзал Савеловский» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Вот какая ты, любовь!» (на рускай мове) — П. Хмара, В. Малежык * «Всё сбудется» (на рускай мове) — В. Вярба,<ref>[http://1000plastinok.net/Vera_Verba/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150412132441/http://1000plastinok.net/Vera_Verba/ |date=12 красавіка 2015 }}1000 пластинок</ref> Э. Зарицкий<ref name=autogenerated2 /> * «Гандзя» («Чи є в світі молодиця») (на ўкраінскай мове) — Д. Банкоўскі * «Героям Бреста» (на рускай мове) — В. Левін, [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]] * «Горе не горе» (на рускай мове) — В. Ветрава,<ref name=autogenerated4 /> В. Окаракаў * «Давай полюбим этот мир» (на рускай мове) — Ф. Царыкаці<ref name="tsarikati.ru">[http://www.tsarikati.ru/duets] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160207003351/http://tsarikati.ru/duets |date=7 лютага 2016 }} Феликс Царикати</ref> * «Два кольори» (на ўкраінскай мове) — Д. Паўлычка, А. Білаш * «День рождения» (на рускай мове) — * «До дна!» (на рускай мове) — У. Сцяпанаў, І. Матэта * «До конца, до тихого креста» (на рускай мове) — М. Рубцоў, Б. Емяльянаў * «Душевная боль» (на рускай мове) — * «Дивлюсь я на небо» («Небо») (на ўкраінскай мове) — М. Пятрэнка, Л. Аляксандрава * «Европа» (на рускай мове) — В. Окаракаў, В. Окаракаў * «Ехал я из Берлина» (на рускай мове) — Л. Ашанін, І. Дунаеўскі * «Журавли» (на рускай мове) — [[Расул Гамзатавіч Гамзатаў|Р. Гамзатаў]] (на аварскай мове, пераклад на рус. — Н. Грэбнеў), Я. Фрэнкель * «За белою рекой»<ref>[http://provincia36.narod.ru/index/0-26 Персональный сайт — ПРОВИНЦИЯ]</ref> (на рускай мове) — В. Гін, А. Марозаў * «За друзей» (на рускай мове) — О. Куланіна, В. Окаракаў * «За Дунаем» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Завтрашний день» (на рускай мове) — Р. Раждзественскі, М. Фрадкін * «Загрусти душа» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Замова» (на беларускай мове) — [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў|У. Някляеў]], Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 />,<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?off=0&siz=20&qid=98613&format=full&nn=3] СВОДНЫЙ ЭЛЕКТРОННЫЙ КАТАЛОГ СИСТЕМЫ КОРПОРАТИВНОЙ КАТАЛОГИЗАЦИИ</ref> * «Зачарованая мая» (на беларускай мове) — [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Г. Бураўкін]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Зачарованная моя» (на рускай мове) — В. Гін, [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Зачем же люди расстаются» (на рускай мове) — М. Рябінін, Б. Емяльянаў * «Здравствуй» — лучше, чем «Прощай» (на рускай мове) — С. Бяляўская, В. Окаракаў * «Золотце моё» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Зря говорят» (на рускай мове) — Л. Рубальская, Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 /> * «И пока на земле существует любовь» (на рускай мове) — Р. Раждзественскі, [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Калины куст» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Кафе у моря» (на рускай мове) — В. Зіноўеў, І. Матэта * «Кветка-папараці» — У. Буднік, А. Грачанікаў<ref>{{Cite web |url=http://muzruk.net/2012/03/pesennyj-zhanr-ot-krestyanskoj-pesni-k-pop-muzyke-konsultaciya-dlya-vospitatelej/ |title=Архіўная копія |access-date=9 ліпеня 2015 |archive-date=10 ліпеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710190856/http://muzruk.net/2012/03/pesennyj-zhanr-ot-krestyanskoj-pesni-k-pop-muzyke-konsultaciya-dlya-vospitatelej/ |url-status=dead }}</ref> * «Кветка шчасця» — А. Лягчылаў, [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]]<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/pages.view_doc?off=0&siz=20&qid=38849&format=full&nn=2] СВОДНЫЙ ЭЛЕКТРОННЫЙ КАТАЛОГ СИСТЕМЫ КОРПОРАТИВНОЙ КАТАЛОГИЗАЦИИ</ref> * «Колодец» (на рускай мове) — С. Осіашвілі, В. Дабрынін * «Колокольчик» (на рускай мове) — Г. Гарбоўскі, А. Марозаў * «Конокрад» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Кораблик беленький» (на рускай мове) — Л. Дзербянёў, А. Марозаў * «Красавица-невеста» (на рускай мове) — В. Гін, [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Кто с нами» (на рускай мове) — [[Мікалай Іванавіч Трапкін|М. Трапкін]], А. Марозаў * «Кукушка» (на рускай мове) — В. Качаткоў, [https://www.stihi.ru/avtor/kochetkov17], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Курочка» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Ледокол» (на рускай мове) — Л. Дзербянёў,<ref>[http://leonid-derbenev.sitecity.ru/stext_1402203513.phtml] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150706232911/http://leonid-derbenev.sitecity.ru/stext_1402203513.phtml |date=6 ліпеня 2015 }} Леонид Дербенёв. Народный Поэт.</ref> І. Матэта * «Лета першага спаткання» (на беларускай мове) — П. Кошаль, [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Листок календаря» (на рускай мове) — Н. Шкор, Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 /> * «Любовь и ложь» (на рускай мове) — В. Ветрава,<ref name=autogenerated4 /> В. Окаракаў * «Лучик света» (на рускай мове) — Д. Грыгор’еў, В. Окаракаў * «Майский вальс» (на рускай мове) — [[Міхал Ясень|М. Ясень]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Малая родина» (на рускай мове) — Ю. Паркаеў, А. Марозаў * «Маменька» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Между двух огней» (на рускай мове) — М. Мееровіч, А. Марозаў * «Месяц малады» (на беларускай мове) — [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Г. Бураўкін]], Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 /> * «Метроном» (на рускай мове) — А. Жукаў,<ref>[http://www.olegz.by/songs.html] Олег Жуков, поэт-песенник</ref>[[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]] * «Милосердие» (на рускай мове) — [[Міхал Ясень|М. Ясень]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]] * «Мини-футбол» (на рускай мове) — Ю. Рамеснік, В. Малежык * «Мир тебе, земля!» (на рускай мове) — В. Драздоўская, Э. Зарыцкі * «Молчи» (на рускай мове) — А. Смогул,<ref>[http://smogul.narod.ru/index.htm] Сайт поэта и барда А.Смогула</ref> В. Малежык * «Муха» (на рускай мове) — * «Набат тишины» (на рускай мове) — Д. Міхлееў, Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 /> * «Наломал черемухи» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «На обратном пути» (на рускай мове) — Л. Рубальская, У. Мігуля * «Насіце ордэны» (на беларускай мове) — А. Каваль-Воўкаў,<ref>[http://apsnyteka.org/378-koval_volkov_stihi.html] Абхазская интернет-библиотека</ref><ref>[http://thefireofthewar.ru/lirika/?p=285] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304073317/http://thefireofthewar.ru/lirika/?p=285 |date=4 сакавіка 2016 }}Стихотворения, поэмы и песни о Великой Отечественной войне</ref> [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]] * «Начныя кастры» (на беларускай мове) — С. Грахоўскі, Э. Зарыцкі * «Не жалей!» (на рускай мове) — Ф. Радоў, А. Марозаў * «Не звони в колокола» (на рускай мове) — І. Рэзнік, В. Окаракаў * «Нелегко удержаться в седле» (на рускай мове) — Ф. Царыкаці<ref name="tsarikati.ru"/> * «Ніч яка місячна» («Виклик») (на ўкраінскай мове) — [[М. Старыцкі]], М. Лысенка * «Не остуди своё сердце, сынок» (на рускай мове) — В. Лазарев,<ref>[http://kkre-49.narod.ru/p/lazarev.htm] Красная книга российской эстрады</ref> У. Мігуля * «Не рви рубаху» (на рускай мове) — Ю. Дружкоў, В. Окаракаў * «Несе Галя воду» (на ўкраінскай мове) — украінская народная песня * «Огни вокзала» (на рускай мове) — С. Бяляўская, В. Окаракаў * «Одинокий волк» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Ой на горі два дубки» (на ўкраінскай мове) — украінская народная песня * «Ой мороз. мороз» (на рускай мове) — руская народная песня * «Ой червоний бурячок» (на ўкраінскай мове) — украінская народная песня * «Ой чорна я си, чорна» (на ўкраінскай мове) — украінская народная песня * «Осенние цветы» (на рускай мове) — * «От любви спасенья нет» (на рускай мове) — В. Дабрынін * «Ти ж мене підманула» (на ўкраінскай мове) — украінская народная песня * «Палыновая ростань» (на беларускай мове) — [[Ніл Сымонавіч Гілевіч|Н. Гілевіч]], Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 /> * «Памятаю» (на беларускай мове) — * «Память» (Сколько вечных огней…) (на рускай мове) — [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў|У. Някляеў]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]] * «Перелётные птицы» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Перепёлочка» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Пехота» (на рускай мове) — * «Письмо» (на рускай мове) — У. Зуйкоў, У. Зуйкоў * «Пісня про рушник» («Рідна мати моя») (на ўкраінскай мове) — А. Малышка, [[Платон Іларыёнавіч Майбарада|П. Майбарада]] * «Письмо из 45-го» (на рускай мове) — [[Міхал Ясень|М. Ясень]], І. Лучанок * «Победа» (на рускай мове) — [[Міхал Ясень|М. Ясень]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]] * «Подковочка» (на рускай мове) — М. Таніч, В. Окаракаў * «Под лоскутным одеялом» (на рускай мове) — Л. Рубальская, А. Клявіцкі * «Под окном широким» (на рускай мове) — руская народная песня * «Покатились деньки» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Поле памяти» (на рускай мове) — [[Уладзімір Пракопавіч Някляеў|У. Някляеў]], [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]] * «Полинушка» (на рускай мове) — Ю. Рамеснік,<ref>[http://soyuz-pisatelei.ru/forum/60-546-1] ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ ИЗДАТЕЛЬСТВА «СОЮЗ ПИСАТЕЛЕЙ» Регистрация | Вход | RSS</ref> В. Малежык * «Полынная ростань» (на рускай мове) — [[Ніл Сымонавіч Гілевіч|Н. Гілевіч]], Э. Зарыцкі * «Последний поезд» (на рускай мове) — І. Рэзнік, В. Окаракаў * «Прохоровское поле» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Разгулялся ветер» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Разруби меня взглядом» (на рускай мове) — * «Ребята» (на рускай мове) — В. Окаракаў, В. Окаракаў * «Роза красная моя» (на рускай мове) — Л. Казлова, С. Коржукаў * «Скакал казак через долину» (на рускай мове) — руская народная песня * «Сладкая водочка» (на рускай мове) — Е. Мураўёў, А. Марозаў * «Слёзы капают» (на рускай мове) — С. Грыгор’еў, В. Окаракаў * «Снимок в газете» (на рускай мове) — [[Міхал Ясень|М. Ясень]], [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Сожаление» (на рускай мове) — О. Жукаў, Л. Моллер * «Солнышко» (на рускай мове) — У. Зуйкоў, У. Зуйкоў * «Старый клен» (на рускай мове) — М. Матусоўскі, А. Пахмутава * «Стоп, душа» (на рускай мове) — А. Папярэчны, В. Окаракаў * «Так пришла к нам победа!» (на рускай мове) — [[Міхал Ясень|М. Ясень]], Э. Зарыцкі <ref name=autogenerated2 /> * «Там за окнами» (на рускай мове) — Ю. Дружкоў, Л. Мялік, В. Окаракаў * «Тихий уголок» («Тихая пристань») (на рускай мове) — Ю. Рыбчынскі, [[Ігар Міхайлавіч Лучанок|І. Лучанок]] * «Тёмная ночь» (на рускай мове) — У. Агатаў, М. Багаслоўскі * «Только ночь» (на рускай мове) — У. Сцяпанаў, І. Матэта * «Туман» (на рускай мове) — У. Зуйкоў, У. Зуйкоў * «Ты меня не понимаешь» (на рускай мове) — Р. Казакова, А. Федаркоў<ref name=autogenerated5>[http://www.fedorkov.ru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220402064319/http://fedorkov.ru/ |date=2 красавіка 2022 }}Студия звукозаписи А. Федоркова</ref> * «32 минуты» (на рускай мове) — В. Окаракаў, В. Окаракаў * «Україно, мати» (на ўкраінскай мове) — В. Крышчанка,<ref>[http://kryschenko.com.ua] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150415221416/http://kryschenko.com.ua/ |date=15 красавіка 2015 }}Сайт В.Крыщенка</ref> Г.Татарчанка * «Улетают птицы к югу» (на рускай мове) — * «Улица детства» (на рускай мове) — М. Зіноўеў, А. Марозаў * «Ураган» (на рускай мове) — А. Кліменка, Г. Мчыдэлі * «Уходи, любовь» (на рускай мове) — Ю. Дружкоў, В. Окаракаў * «Фантазёр» (на рускай мове) — С. Раманаў, А. Марозаў * «Хорошо» (на рускай мове) — А. Папярэчны, В. Окаракаў * «Храм Христа» (на рускай мове) — В. Окаракаў, В. Окаракаў * «Целую твою ладонь» (на рускай мове) — Л. Кацюкоў, Б. Емяльянаў * «Чарка на пасашок» (на беларускай мове) — А. Лягчылаў, А. Балотнікаў * «Часовенка» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «[[Чырвона рута (песня)|Чырвона рута]]» (на ўкраінскай мове) — [[Івасюк Уладзімір Міхайлавіч|У. Івасюк]] * «Черемшина» («Знов зозули голос чуты в лиси») (на ўкраінскай мове) — М. Юрыйчук, В. Міхайлюк * «Чом ти не прийшов» (на ўкраінскай мове) — украінская народная песня * «Чудотворная» (на рускай мове) — А. Папярэчны, А. Марозаў * «Шел казак…» (на рускай мове) — руская народная песня * «Эмигрантка» (на рускай мове) — Р. Казакова, А. Федаркоў<ref name=autogenerated5 /> * «Это мы, Господи!» (на рускай мове) — З. Вальшонак, Б. Емяльянаў * «Эх!» (на рускай мове) — С. Бяляўская, В. Окаракаў * «Эхо в ночи» (на рускай мове) — Л. Рубальская, Э. Зарыцкі<ref name=autogenerated2 /> * «Я иду по святой земле» (на рускай мове) — * «Я перед вами с памятью своей» (на рускай мове) — А. Вярцінскі, [[Леанід Канстанцінавіч Захлеўны|Л. Захлеўны]] == Прэса пра творчасць артыста == === Перыёдыка Рэспублікі Беларусь === * Астапенка А. Песня — гэта хваляванне / А. Астапенка // Маладосць. — 1987. — № 9. — С. 165—170. * Загородний Г. В поисках своей песни / Г. Загородний // Неман. — 1990. — № 1. — С. 171—173. * Ерохин Р. «Может, крепко любят меня?..» / Р.Ерохин // Беларуская думка. — 1991. − № 11. — С. 50-55. * Сафронова И. Скорпион с чарующим голосом подарил Галине Лукашенко «розу красную» / И. Сафронова // Вечер. Могилев. — 1998. — 11 нояб. — С. 3. * Марадудина Н. Ярослав Евдокимов: «Слышу о себе много чепухи» / Нина Марадудина // Вечерний Минск.&nbsp;— 1999.&nbsp;— 12 марта. [http://www.vminsk.by/news/30/11744/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610105708/http://www.vminsk.by/news/30/11744/ |date=10 чэрвеня 2015 }} * Евдокимов Я. «Роза красная» Ярослава Евдокимова / А. Клыга // Гомел. праўда. — 1999. — 18 сак. * Ядревский Г. Евдокимов пролетел над городом «фанерой» / Г. Ядревский // Вечер. Брест. — 1999. — 3 нояб. — С. 1-2. * Еўдакімаў Я. Не хачу быць рабом свайго голасу! / Т. Якушава // Культура. — 1999. — № 18/19. — С. 16. * Шлык Ф. Ярослава Евдокимова в Бобруйске помнят / Ф. Шлык // Нар. газ. — 1999. — 3 крас. — С. 6. * Ярослав Евдокимов. Отречение // Хартия’97&nbsp;— Новости Беларуси.&nbsp;— 2001.&nbsp;— 11 июля.[http://www.charter97.org/rus/news/2001/08/24/07] * Эйсмант М. Бунтар Яраслаў Еўдакімаў: вядомы беларускі спявак Я. Еўдакімаў адмовіўся ад звання «Народны артыст Беларусі» / М. Эйсмант // Нар. воля. — 2001. — 25 кастр. * Улевич О. Композитор Лученок ищет киллера для певца Евдокимова? / Ольга Улевич // Комсомольская правда в Белоруссии. — 2000. − 4 октября.[http://www.voltaire.ru/press.php?article=kompozitor_luchenok_ishet_killera_dlja_pevca_evdokimova Комсомольская правда. — 2000. − 4 октября.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304142130/http://www.voltaire.ru/press.php?article=kompozitor_luchenok_ishet_killera_dlja_pevca_evdokimova |date=4 сакавіка 2016 }} * Калі Лукашэнка застанецца пры ўладзе, Яраслаў Еўдакімаў адмовіцца ад званьня народнага артыста // Хартия’97&nbsp;— Новости Беларуси.&nbsp;— 2001.&nbsp;— 23 жніўня.[https://charter97.org/bel/news/2001/08/23/17] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117035055/https://charter97.org/bel/news/2001/08/23/17 |date=17 лістапада 2015 }}[http://charter97.org/bel/news/2001/08/24/07] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160314201436/https://charter97.org/bel/news/2001/08/24/07 |date=14 сакавіка 2016 }} * Рымашэўская В. ВЯДОМЫ БЕЛАРУСКІ СЬПЯВАК ЯРАСЛАЎ ЕЎДАКІМАЎ АДМОВІЎСЯ АД ЗВАНЬНЯ «НАРОДНЫ АРТЫСТ БЕЛАРУСІ» / Вольша Рымашэўская // Радыё Свабода. — Менск. — 2001.&nbsp;— 8 лістапада.[http://www.svaboda.mobi/a/24839261.html] * [[Зміцер Альбертавіч Падбярэзскі|Падбярэскі З.]] «Кветка шчасьця» / Зьміцер Падбярэскі // Радыё Свабода. — Менск. — 2002.&nbsp;— 28 красавіка.[https://archive.today/20150731065022/http://www.svaboda.org/content/article/24870502.html] * Шавыркін М. Ліст з 45-га. Анталогія беларускай песні / Міхась Шавыркін // Звязда. Беларуская Газета. — 2005. — 28 красавіка [http://old2.zviazda.by/second.html?r=5&p=33&archiv=28042005] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518080617/http://old2.zviazda.by/second.html?r=5&p=33&archiv=28042005 |date=18 мая 2015 }} * Андриевич В., Хлыстун В. Белорусский вокзал встречает Победителей // Владимир Андриевич, Виктор Хлыстун // Звязда. Беларуская Газета. — 2005. — 12 мая. № 84 (25416).[http://old2.zviazda.by/second.html?r=39&p=42&archiv=12052005] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151224052704/http://old2.zviazda.by/second.html?r=39&p=42&archiv=12052005 |date=24 снежня 2015 }} * Варабей М. Яраслаў ЕЎДАКIМАЎ: «Я не шукаю для сябе тытулаваных кампазiтараў&nbsp;— мне патрэбны таленавiтыя» / Марына Варабей // news. 21. BY.&nbsp;— 2005.&nbsp;— 24 лістапада.[http://news.21.by/2005/11/24/8903.html] * Ярослав Евдокимов: «Мне не нравится то, что в Беларуси происходит. Выборы прошли какие-то странные» // Хартия’97&nbsp;— Новости Беларуси.&nbsp;— 2006.&nbsp;— 27 июля.[http://charter97.org/bel/news/2006/07/27/evdokimov] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610203447/http://charter97.org/bel/news/2006/07/27/evdokimov |date=10 чэрвеня 2015 }} * Яраслаў Еўдакімаў: Мне не падабаецца атмасфэра у Беларусі // Наша Ніва.&nbsp;— 2006.&nbsp;— 27 ліпеня.[https://nashaniva.com/2924] * Ярослав Евдокимов: в Беларуси я персона нон грата // Новости TUT.BY.&nbsp;— 2006.&nbsp;— 12 ноября.[http://news.tut.by/culture/77138.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090408/http://news.tut.by/culture/77138.html |date=10 чэрвеня 2015 }} * Шевчук И. Дело было в армии… / Игорь Шевчук // NAVINY.BY.&nbsp;— 2007.&nbsp;— 23 февраля.[http://naviny.by/rubrics/society/2007/2/23/ic_articles_116_149820/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150621123006/http://naviny.by/rubrics/society/2007/2/23/ic_articles_116_149820/ |date=21 чэрвеня 2015 }} * Слуцкая А. Госконтроль обвиняет Ярослава Евдокимова в захвате земли / Александра Слуцкая // «КП» в Белоруссии. — 2007. — 31 июля.[http://www.belaruspartisan.org/life/114376/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308180501/http://www.belaruspartisan.org/life/114376/ |date=8 сакавіка 2016 }} * Миклошевский З. Передать незаконно возведенные дворцы детям / Зенон Миклошевский // Заўтра тваёй краіны. — 2007.&nbsp;— 28 сентября.[http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=994] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160310192357/http://www.zautra.by/cont/print.php?sn_nid=994 |date=10 сакавіка 2016 }} * Андрэеў І. Ці адбяруць лецішча ў Яраслава Еўдакімава? / Ігар Андрэеў // Тут і цяпер. — 2009. — 15 студзеня.[http://news.tut.by/society/126566.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160127062454/http://news.tut.by/society/126566.html |date=27 студзеня 2016 }} * Павловская Д. Ярослав Евдокимов ушел в религию / Даша Павловская // Народная воля.&nbsp;— 2009.&nbsp;— 12 ноября.[http://www.nv-online.info/by/22/300/3199/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610093806/http://www.nv-online.info/by/22/300/3199/ |date=10 чэрвеня 2015 }} * Юрый Антонаў, Сафія Ратару і Яраслаў Еўдакімаў апошні тыдзень у Полацку. — Краязнаўчы музей, Полацк.— 2009.&nbsp;— 21 жніўня.[http://local.polotsk.museum.by/be/node/34193] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304091920/http://local.polotsk.museum.by/be/node/34193 |date=4 сакавіка 2016 }} * Гілевіч Н. У віры быцця і дум… Роздумы. Хто зацікаўлны? (10.11.2002) / Ніл Гілевіч // Верасень.&nbsp;— 2014.&nbsp;— №&nbsp;1.&nbsp;— С. 173—174.[http://tbm-mova.by/files/blocks/28579-1.pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117024101/http://tbm-mova.by/files/blocks/28579-1.pdf |date=17 лістапада 2015 }} * Бяласін Я. Казак выставіў партрэты вядомых літаратараў, артыстаў і спартоўцаў / Яўген Бяласін // Брестский курьер. — 2016. — 17 февраля.[http://www.bk-brest.by/2016/02/kazak-expozicia/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160308180340/http://www.bk-brest.by/2016/02/kazak-expozicia/ |date=8 сакавіка 2016 }} === Перыёдыка Украіны === * Кононенко А. В. В Славутиче поют романсы / Алексей Кононенко // Зеркало недели. Украина. — 1995. — 17 марта. — С. 6.[http://gazeta.zn.ua/CULTURE/v_slavutiche_poyut_romansy.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402182836/http://gazeta.zn.ua/CULTURE/v_slavutiche_poyut_romansy.html |date=2 красавіка 2015 }} * Я. Евдокимов: «Хочу приехать еще раз». Славутич К. В. — 1995. — № 3. — с. 7.[http://media.slavutich.org/view/divisions/romansislav.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610130709/http://media.slavutich.org/view/divisions/romansislav.html |date=10 чэрвеня 2015 }} * Котлова Т. «Роза красная моя» / Татьяна Котлова // Академия. — 2002. — 6 декабря.[http://www.dgma.donetsk.ua/~np/2002/2002_22/evdok.htm], [http://subscribe.ru/archive/press.world.akademia/200301/20114852.text] * Стретта О. Ярослав Евдокимов: «Ныне россиянин» / Ольга Стретта // Донецкий кряж. — 2002. — 12 декабря.[http://media.ukr-info.net/smi/view_article.cgi?sid=3&nid=83&aid=877] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610091443/http://media.ukr-info.net/smi/view_article.cgi?sid=3&nid=83&aid=877 |date=10 чэрвеня 2015 }} * Кручинин О. В Белоруссию я не вернусь / Олег Кручинин //[http://ya.084vrn.ru/index2.php?mod=1] * Марчук Л. Ярослав Євдокимов: «Я пишаюсь тим, що я українець»/ Людмила Марчук // Рівне Час. — 2007. — 11 жовтня. — С. 6. * Вальчук П. Ярослав Євдокимов — наш земляк. І син репресованої жінки / Поліна Вальчук // Сім днів. — 2007. — 12 жовтня. — С. 3. * Омелянчук І. Короткі миті материнського щастя: про незвичайну долю матері народного артиста Білорусі, заслуженого артиста Росії Я. Євдокимова Анастасії Очеретович / Інна Омелянчук // Урядовий кур'єр. — 2007. — 12 жовтня. — С. 7. * Новак С. Народний артист Білорусі Євдокимов мріє оселитися на Рівненщині / Сергій Новак // ВІСНИК+К. — 2007. — 21 листопада.[http://visnyk.lutsk.ua/2007/11/21/5061/]{{Недаступная спасылка}} * Смик О. Ярослав Євдокимов / Олександр Смик // Своя музика. — 2007. — № 1. — 15 грудня. * Гранишевская Е. Ярослав Евдокимов: «У меня связи с Запорожьем прервались» / Елена Гранишевская // Суббота+. — 2008. — 10 января. * Жукова Т. «Вас так мало!» — писали Евдокимову восторженные поклонники / Татьяна Жукова // Акцент. — 2009. — 4 февраля.[http://south-sudan.ru/index2.php?mod=2]{{Недаступная спасылка}} * Бородин С. Красивый «Фантазер» Ярослав Евдокимов / Сергей Бородин // Семейная газета. — 2009. — 21 мая.[http://www.liveinternet.ru/users/4843572/post285506358/] * Рівненське міжрайонне управління водного господарства // Сайт. — 2009. — 14 липня.[http://dimonedk.narod.ru/index6.htm] * Тубіна С. Мама зірки — співака Ярослава Євдокимова, уродженця Рівного — Анастасія Очеретович / Світлана Тубіна // Вісті Рівненщини. — 2009. — 23 липня. — С. 1,13. * Тубіна С. Мати зірки / Світлана Тубіна // Голос України. — 2009. — 5 серпня . — С. 6. [http://www.golos.com.ua/edition_archive] * Омелянчук І. Ярослав Євдокимов: «Мені не вистачає мами й України» / Інна Омелянчук // Дивосвіт. — 2010. -­ N3. — С. 33-­35. * Панченко С. Зелене купало в літо упало… / Світлана Панченко // Замкова гора. — 2011. — 9 липня.[http://ostroh.rv.ua/zamkova_gora/2011/862/zelene_kupalo_v] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150402103626/http://ostroh.rv.ua/zamkova_gora/2011/862/zelene_kupalo_v |date=2 красавіка 2015 }} * Пшебільська Л. На Рівненщині посвідку на постійне проживання отримала мати Ярослава євдокимова, Народного артиста Білорусі / Людмила Пшебільська // Міграція. — 2013. — 25 березня.[http://migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140717195010/http://migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/ |date=17 ліпеня 2014 }} * Пшебільська Л. There were a permanent residence permit have received Yaroslav Evdokimov, People’s Artist of Belarus / Людмила Пшебільська // Migration. Міграція. — 2013. — 25 березня.[http://en.migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/en-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151117014212/http://en.migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/en-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/ |date=17 лістапада 2015 }} * Залуговская М. Ярослав Евдокимов: «Стараюсь быть лучше, чем на самом деле» / Маша Залуговская // Деснянка вільна + Деснянская неделя. — 2013. — 15 августа. — С.7.[https://web.archive.org/web/20160810124504/https://issuu.com/desnjnka/docs/457/7], [http://issuu.com/desnjnka/docs/457/6] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610111532/http://issuu.com/desnjnka/docs/457/6 |date=10 чэрвеня 2015 }} === Перыёдыка Расійскай Федэрацыі === * Агафонов А. Фантазер Евдокимов дал концерт в одной из зон Красноярска / Агафонов Андрей // Красноярский комсомолец. — 1992. — 15 августа. (Kaleda.ru.)[http://kaleda.ru/articles/2073] * Кушанашвили О. Ярослав Евдокимов — жертва травли / Отар Кушанашвили // Новый взгляд. — 1993. — 14 августа.[http://www.newlookmedia.ru/?p=11849] * Снежинская А. Евдокимов уже обгоняет поезд / Алена Снежинская // Музыкальная правда. — 1995. — 29 сентября.[http://www.newlookmedia.ru/?p=13735] * Снежинская А. Ярослав Евдокимов: «Хочется остаться одному, но долго не протянешь» / Алена Снежинская // Моя газета. — 1995. — 4 октября.[http://www.newlookmedia.ru/?p=15573] * Гусейнова Ю. Ярослав Евдокимов: «Можете меня пощупать» / Юлия Гусейнова // Ежедневные новости. — 2000. — 16 марта.[http://daily.novostivl.ru/archive/index.php?f=ct&t=000316ct01] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150615225112/http://daily.novostivl.ru/archive/index.php?f=ct&t=000316ct01 |date=15 чэрвеня 2015 }}, [http://ya.084vrn.ru/index2.php?mod=3], [http://daily.novostivl.ru/archive/?f=td&t=000316] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150615220027/http://daily.novostivl.ru/archive/?f=td&t=000316 |date=15 чэрвеня 2015 }} * Вдовина Т. Горячий Хлопец! / Татьяна Вдовина // Столица Саранск.[http://ya.084vrn.ru/index2.php?mod=4] * Каледа Г. Ярослав Евдокимов: "Я удивился, когда узнал, что Киркоров вдруг запел мою песню «Роза красная»! / Геннадий Каледа // Kaleda.ru. — 2000. — 27 марта.[http://kaleda.ru/articles/2074] * Сегал Л. Ярослав Евдокимов / Лариса Сегал // Relga. — 2000. — 23 сентября.[http://www.relga.ru/Environ/WebObjects/tgu-www.woa/wa/Main?textid=1417&level1=main&level2=articles] * Катанян Д. Ярослав Евдокимов: «Я не светский человек» / Дмитрий Катанян // ТРР-Телевидение и радио. — 2000. — № 13.[http://ya.084vrn.ru/index2.php?mod=9] * Муранова М. Батька расшугал певчих птах / Марина Муранова // Независимая газета. — 2002. — 25 января.[http://www.ng.ru/capacity/2002-01-25/10_bird.html] * Архипова Е., Белобрагин В. Ярослав Евдокимов: «Мне в детстве дарили в основном деревянные самодельные игрушечки» / Екатерина Архипова, Виталий Белобрагин // Люди и игрушки. — 2002. — 14 октября.[http://www.aprilclub.pro/content/toys/42-yaroslav-evdokimov-mne-v-detstve-darili-v-osnovnom-derevyannye-samodelnye-igrushechki] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150702110758/http://www.aprilclub.pro/content/toys/42-yaroslav-evdokimov-mne-v-detstve-darili-v-osnovnom-derevyannye-samodelnye-igrushechki |date=2 ліпеня 2015 }} * Американская улыбка Ярослава Евдокимова // CITYOUT Санкт-Петербург. — 2002. — 25 ноября.[http://peterout.ru/articles/yarevdok] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090954/http://peterout.ru/articles/yarevdok |date=10 чэрвеня 2015 }} * Беляев А., Камтаринов М., Муранова М. Женюсь на одной, а остальные? / Александр Беляев, Марк Камтаринов, Марина Муранова // Российская газета. — 2004. — 4 марта.[http://www.rg.ru/2004/03/04/prazdnik.html] * Логвинов И. Душа раскрывается в песне / Игорь Логвинов // Гудок. — 2004. — 13 октября.[http://www.gudok.ru/newspaper/?ID=764256] * Безрук С. Ярослав Евдокимов: «Очарование доброты» / Сергей Безрук // Неделя в Подлипках. — 2005. — 6 октября. * Зацепина О. В Тюмени Ярослав Евдокимов бьет рекорды продаж / Ольга Зацепина // NewsProm.Ru. — 2006. — 14 февраля.[http://newsprom.ru/news/1282.html] * Давлетшина Р. Красивый «Фантазер» / Рита Давлетшина // Магнитогорский металл. — 2006. — 27 февраля.[http://magmetall.ru/contribution/2483.htm] * Курпатина Ж. Ярослав Евдокимов: «Уважающим себя певцам — не место на телевидении!» / Жанна Курпатина // АиФ-Смоленск. — 2006. — 2 марта.[http://www.smolnews.ru/news/299] * Воеводин И. Ярослав Евдокимов: «Мое творчество от печки» / Игорь Воеводин // Московская правда. — 2006. — 11 марта.[http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=110..] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090610/http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=110.. |date=10 чэрвеня 2015 }} * Королев А. Поет, как дед / Арсений Корольев // Симбирский курьер. — 2006. — 6 апреля.[http://www.sm-k.narod.ru/archives/2006/apr/36/23.htm] * Ярослав Евдокимов: «Мой тур приурочен к моему 60-летию» // АС Байкал ТВ. Медиахолдинг. — 2006.[http://as.baikal.tv/gallery/gallery.php?gid=56] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610091336/http://as.baikal.tv/gallery/gallery.php?gid=56 |date=10 чэрвеня 2015 }} * Гарипова Н. Ярослав Евдокимов: «Поверьте, скучно не будет» / Наталия Гарипова // Вечерние Челны. — 2006. — 26 апреля.[http://v-chelny.ru/release/20060427/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610105749/http://v-chelny.ru/release/20060427/ |date=10 чэрвеня 2015 }} * Боровлева И. Секрет молодости Ярослава Евдокимова / Ирина Боровлева // Вечерний Ставрополь. — 2006. — 28 апреля.[http://www.vechorka.ru/gazeta/?b=view&articleID=4..] * В Ставрополе Ярослав Евдокимов искал Полину // Комсомольская правда. — 2006. — 28 апреля.[http://www.stav.kp.ru/daily/23698.4/197586/] * Ярослав Евдокимов: «С Минском меня связывает только дочка» // Комсольская правда. — 2006. — 27 июля.[http://www.kp.by/daily/23746/142266/]{{Недаступная спасылка}} * Заруцкая Н. Ярослав Евдокимов: говорил на русском, пел на белорусском / Наталья Заруцкая // Российская газета. Союз. — 2006. — 5 октября.[http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=204..] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090925/http://www.pressmon.com/cgi-bin/press_view.cgi?id=204.. |date=10 чэрвеня 2015 }} * Покоева И. К нам едет Евдокимов / Ирина Покоева // Пятница. — 2006. — 3 ноября.[http://baikalpress.ru/friday/2006/43/003002.html] * Новинская К. Музыка под снегом / Ксения Новинская // Премьер. Вологодская областная газета. — 2006. — 16 ноября.[http://premier.region35.ru/archive/2006/11/np478/s4.h..] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211018145728/https://premier.region35.ru/archive/2006/11/np478/s4.h.. |date=18 кастрычніка 2021 }} * Покоева И. Ярослав Евдокимов выступил в Иркутске / Ирина Покоева // Пятница. — 2006. — 17 ноября.[http://baikalpress.ru/friday/2006/45/017001.html] * До концерта Ярослава Евдокимова в Южно-Сахалинске считали дни // Компания «Корпорация Событий». — 2006. — 26 ноября.[http://www.eventscorp.ru/press.php?entry=dokontsertay..]{{Недаступная спасылка}} * Кокина-Славина Т. Ярослав Евдокимов: «Певцы самые плохие мужья» / Татьяна Кокина-Славина // Нижегородский рабочий. — 2006.[http://www.kokina.ru/art2006-11.htm] * Авдюшкина Н. Ярослав Евдокимов: «В Москве реализоваться гораздо легче» / Наталия Авдюшкина // Газета 35. — 2006. — 28 нояб. — С. 17. * Возвращение рядового Евдокимова // Вечерний Северодвинск. — 2006. — 7 декабря.[http://old.vdvsn.ru/papers/vs/2006/12/07/52582/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305022109/http://old.vdvsn.ru/papers/vs/2006/12/07/52582/ |date=5 сакавіка 2016 }} * Звездова В. Ярослав Евдокимов / Вера Звездова // Нижегородские новости. — 2006. — 18 декабря.[http://www.nnews.nnov.ru/news/2006/12/18/culture/evdokimov/] * Ивашечкина М. В Брянске Ярослав Евдокимов ходил по воде / Мария Ивашечкина // Комсомольская правда-Брянск. — 2007. — 1 марта.[http://mediacratia.ru/owa/mc/mc_publications.html?a_i..] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610130647/http://mediacratia.ru/owa/mc/mc_publications.html?a_i.. |date=10 чэрвеня 2015 }} * Зиновьева С. Ярослав Евдокимов: «Пою душой и сердцем» / Светлана Зиновьева // Родник (Раменское). — 2007. — 7 марта. * Грошева И. Ярослав Евдокимов спел для тюменки Лидии и для Туры / Инна Грошева // Вслух.ru. — 2007. — 26 марта.[http://www.vsluh.ru/news/society/109588.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304213446/http://www.vsluh.ru/news/society/109588.html |date=4 сакавіка 2016 }} * Рыкусов В. После концерта / Вадим Рыкусов // Правда Севера. — 2007. — 27 октября.[http://www.arhpress.ru/ps/2007/10/27/11.shtml] * Ярослав Евдокимов: «На современной эстраде мне места нет!» // Новые рубежи. — 2007. * Воинский Т. Голос Ярослава / Тодор Воинский // Тюменская правда. — 2008. — 12 января. [http://tyum-pravda.ru] * Романов С. «Рай — в душе человека!» — интервью с Ярославом Евдокимовым / Сергей Романов // Вечный Зов. — 2008.[http://www.vzov.ru/arhiv_n.shtml] * Смирнова О. Ярослав Евдокимов спел вместе с туляками / Ольга Смирнова // MysloНовости. — 2008. — 3 марта.[http://myslo.ru/news/arhiv/news-15224] * Ермолина Л. Кумир остался прежним / Людмила Ермолина // Алтайская правда. — 2008. — 10 апреля.[http://www.ap.altairegion.ru/100-08/8.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090801/http://www.ap.altairegion.ru/100-08/8.html |date=10 чэрвеня 2015 }} * Щиголева Е. «Пою душой и сердцем» / Елена Щиголева // Вечерний Барнаул. — 2008. — 11 апреля.[http://www.marktreview.net/2008/poyu-dushoi-i-serdtsem] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610091911/http://www.marktreview.net/2008/poyu-dushoi-i-serdtsem |date=10 чэрвеня 2015 }} * Евдокимов устроил в цирке дискотеку // PenzaInform.ru. Культура. — 2008. — 29 апреля.[http://www.penzainform.ru/news/culture/2008/04/29/evd..]{{Недаступная спасылка}} * Ярослав Евдокимов: «Я приехал в Саратов голодный и злой» // Комсомольская правда. — 2008. — 4 мая.[http://saratov.kp.ru/daily/24091/322146/] * Ярослав Евдокимов: «Благодаря „Майскому вальсу“ я купил квартиру» // Теленеделя. — 2008. — 7 июня. * Звездова В. Звездная быль / Вера Звездова // Online Газета. — 2008. — 25 сентября.[http://hhb.ru/gazeta/115.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610091735/http://hhb.ru/gazeta/115.html |date=10 чэрвеня 2015 }} * Одним из самых удачных концертов назвал Ярослав Евдокимов гастроли в Вологде // Новости Вологды и Вологодской области. — 2008. — 27 октября.[http://newsvo.ru/rubrics/kultura/2008/10/27/14:03:10...]{{Недаступная спасылка}} * Золотых О. Евдокимов споет о «Колодце» / Ольга Золотых // Вечерний Челябинск. — 2008. — 2 декабря.[http://vecherka.su/articles/society/43929/] * Евдокимов расцеловал волгоградок. Любимцы публики // Родной город. — 2008. — 17 декабря. * Киян М. Уфимцы помогли Ярославу Евдокимоу справиться с последствиями кризиса / Мила Киян // Комсомольская правда. — 2008. — 19 декабря.[http://www.ufa.kp.ru/daily/24217/420160/] * Кокина-Славина Т. Ярослав Евдокимов: На подлости реагирую мгновенно и с яростью / Татьяна Кокина-Славина // ЭКСПРЕСС газета. — 2009. — 5 ноября.[http://www.eg.ru/daily/stars/15385/] * Кокина-Славина Т. Пусть Киев с вас берет пример! / Татьяна Кокина-Славина // Нижегородские новости. — 2009. — 9 ноября.[http://www.nnews.nnov.ru/news/2009/11/09/culture/ewdokimof/] * Кузьмина О. Евдокимов пел на заказ / Оксана Кузьмина // Открытая для Всех и Каждого. — 2010. — 2 февраля.[http://www.opengaz.ru/stat/evdokimov-pel-na-zakaz] * Мирошниченко М. Ярослав Евдокимов пустил самарцев в пляс / Мария Мирошниченко // Комсомольская правда. — 2010. — 3 ноября.[http://hab.kp.ru/daily/24585/755010/] * Штименко С. Брянских женщин восхитил все тот же Ярослав Евдокимов / Светлана Штименко // ИА Город_24. — 2010. — 21 ноября.[http://grigoriyantipenko.ru/news/647.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304194722/http://grigoriyantipenko.ru/news/647. |date=4 сакавіка 2016 }} * Лапина Т. Ярослав Евдокимов: «Я благодарен пиратам!» / Татьяна Лапина // Телепульт. — 2010. — 23 ноября. * Баркова М., Мирошниченко М. Как встретят новый год звезды шоу-бизнеса / Марина Баркова, Мария Мирошниченко // Комсомольская правда. — 2010. — 27 декабря.[http://www.kp.ru/daily/24614.5/782833/] * Лычагин В. На сцене «Октября» / Владимир Лычагин // Общественно-политическая газета Климовского специализированного патронного завода имени Ю. В. Андропова. — 2011. — 15 апреля.[http://info-profile.ru/article.aspx?articleId=1528&issueId=236]{{Недаступная спасылка}} * Седых Г. Ярослав Евдокимов / Галина Седых // Прогноз развития. — 2011. — 8 мая. * Чернова М. Неожиданное откровение / Марина Чернова // Премьер. Вологодская областная газета. — 2011. — 24 мая.[http://premier.region35.ru/gazeta/np712/s10.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090817/http://premier.region35.ru/gazeta/np712/s10.html |date=10 чэрвеня 2015 }} * Максименко Л. Ярослав Евдокимов, узнав про открытие музея ГУЛАГа в Кузбассе. признался, что тоже родился в тюрьме / Лариса Максименко // Комсомольская правда. — 2011. — 4 ноября.[http://www.kp.ru/daily/25782/2765872/] * Попова Т. Евдокимов вылечил омичку песнями / Татьяна Попова // Omsk GAZETA. — 2011. — 8 ноября.[http://omskgazeta.ru/kultura/evdokimov_vyilechil_omic..] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610091833/http://omskgazeta.ru/kultura/evdokimov_vyilechil_omic.. |date=10 чэрвеня 2015 }} * Баркова М. Ярослав Евдокимов думал, что в Самаре живут одни украинцы / Марина Баркова // Комомольская правда. — 2012. — 17 февраля.[http://samara.kp.ru/daily/25836/2810197/] * Подъяблонская Т. Ветеранов Воронежа поздравит певец Ярослав Евдокимов / Татьяна Подъяблонская. — Комсомольская правда. — 2012. — 3 мая.[http://vrn.kp.ru/online/news/1144284/] * Воеводин И. «Фантазер» Ярослав Евдокимов в гостях у «Московской правды» / Игорь Воеводин // Московская правда. — 2012. — 28 мая.[http://maxpark.com/user/42415/content/1359810] * Евдан Ю. Ярослав Евдокимов пропел «Многая лета» саммиту АТЭС во Владивостоке / Юрий Евдан // PrimaMedia. — 2012. — 28 июня.[http://primamedia.ru/news/apec/28.06.2012/213571/vyacheslav-evdokimov-propel-quot-mnoguyu-letu-quot-sammitu-ates-vo-vladivostoke.html] * Павлюченко О. Ярослав Евдокимов: «Врать не умею, живу как все» / Олеся Павлюченко // Свеча. — 2012. — 25 июня.[http://www.svecha-news.ru/gazeta/issue/1225/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610091125/http://www.svecha-news.ru/gazeta/issue/1225/ |date=10 чэрвеня 2015 }} * Кузьмин В. Евдокимов за Дунаем / Валерий Кузьмин // Коммунар. — 2012. — 10 июля.[http://www.kommunar.info/index.php?option=com_content&view=article&id=2993:2012-07-09-03-57-00&catid=82:2011-02-17-00-54-48&Itemid=105] * Карпач М. О концерте Ярослава Евдокимова в городском дворце культуры / Михаил Карпач // Приамурские Ведомости. Он-лайн газета Хабаровска. — 2012. — 13 июля. [http://www.lred.ru/index.php/smiarticles/7493-о-%D0%B..]{{Недаступная спасылка}} * Воеводин И. В попутчиках бродяга ветер / Игорь Воеводин // Гудок. — 2012. — 24 августа.[http://www.gudok.ru/newspaper/?ID=682511&archive=]{{Недаступная спасылка}} * Желтов П. В наше время такого не было / Павел Желтов // Приазовские степи. — 2012. — 10 октября.[http://eysk.bezformata.ru/listnews/nashe-vremya-takogo-ne-bilo/7197310/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090720/http://eysk.bezformata.ru/listnews/nashe-vremya-takogo-ne-bilo/7197310/ |date=10 чэрвеня 2015 }} * В Советском районе Воронежа провели праздничный концерт для ветеранов войны // Коммуна. Инфопортал Воронежа и Воронежской области. — 2013. — 25 января.[http://www.communa.ru/index.php?ELEMENT_ID=67846] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610095112/http://www.communa.ru/index.php?ELEMENT_ID=67846 |date=10 чэрвеня 2015 }} * Бонд А. Концерт Ярослава Евдокимова в Зеленоградском ДК / Алекс Бонд // Мобильный репортер. — 2013. — 24 февраля.[http://www.mreporter.ru/reports/24195] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150712233505/http://www.mreporter.ru/reports/24195 |date=12 ліпеня 2015 }} * Юдина Д. Ярослав Евдокимов: «Ульяновск — очень чистый город» / Дарья Юдина // Аргументы и факты. — 2013. — 30 апреля.[http://www.ul.aif.ru/persona/details/165058] * Абумова Е. Помнит сердце, не забудет никогда / Елена Абумова // Хакасия. — 2013. — 17 мая.[http://gazeta19.ru/news/14794] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090422/http://gazeta19.ru/news/14794 |date=10 чэрвеня 2015 }} * Жителей Советского района Воронежа поздравили с 40-летием со дня его основания // Коммуна. — 2013. — 24 июня.[http://www.voronezh.ru/inform/news/2013/33483314.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610091601/http://www.voronezh.ru/inform/news/2013/33483314.html |date=10 чэрвеня 2015 }} * Дурнова Т. С наступлением заката / Татьяна Дурнова // Наше время. — 2013. — 13 сентября.[http://нвремя.рф/news/culture/with_onset_of_sunset/] * С юбилеем, Россошь! Фото. Видео // Сайт города Россошь. — 2013. — 15 сентября.[http://rossoshru.ru/uspehi-goroda/s-yubileem-rossosh-..]{{Недаступная спасылка}} * Салтыкова Е. Артист Ярослав Евдокимов рассказал «ОГ» о своих корнях / Елена Салтыкова // Областная газета (Свердловская обл.). — 2013. — 12 ноября.[http://www.oblgazeta.ru/culture/13950/] * Евдокимов нашел украинцев в Уфе // Комсомольская правда. — 2013. — 4 декабря.[http://www.ufa.kp.ru/photo/gallery/10386/] * Зверева Н. Ярослав Евдокимов: «Когда я вспоминаю детство, мне хочется пойти перекусить / Наталья Зверева // Афиша. — 2013. — 16 декабря.[http://afisha.93.ru/text/afisha/737053.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090014/http://afisha.93.ru/text/afisha/737053.html |date=10 чэрвеня 2015 }} * Васильева В. Музыка, с которой так хочется жить / Валентина Васильева // Вести Стрельны. — 2013. — 26 декабря. — С. 2.[http://www.mo-strelna.ru/upload/userfiles/files/vs_24_end(1).pdf] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090944/http://www.mo-strelna.ru/upload/userfiles/files/vs_24_end(1).pdf |date=10 чэрвеня 2015 }} * Зверева Н. Ярослав Евдокимов: „Мне нравятся женщины, которых есть за что жалеть“ / Наталья Зверева // Метро74. — 2014. — 14 января.[http://metro74.ru/content/14-01-2014/yaroslav-evdokim..]{{Недаступная спасылка}} * Евполов Д. Известный певец Ярослав Евдокимов выступил в Барнауле / Дмитрий Евполов // Amic.ru. — 2014. — 15 апреля.[http://www.amic.ru/news/261119/] * Евполов Д. Известный певец Ярослав Евдокимов: „Теплее, чем в Барнауле, нигде не принимали“ / Дмитрий Евполов // Amic.ru. — 2014. — 16 апреля.[http://www.amic.ru/news/261322/] * В Пензенском драмтеатре выступил певец Ярослав Евдокимов // PenzaInform.ru. — 2014. — 3 июня.[http://www.penzainform.ru/news/culture/2014/06/03/v_penzenskom_dramteatre_vistupil_pevetc_yaroslav_evdokimov.html] * Ярослав Евдокимов в Волгограде пел по заявкам и говорил о смысле жизни // Родной город. — 2014. — 5 июня.[http://rodgor-vlg.ru/jaroslav-evdokimov-v-volgograde-pel-po-zajavkam-i-govoril-o-smysle-zhizni.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140610065744/http://rodgor-vlg.ru/jaroslav-evdokimov-v-volgograde-pel-po-zajavkam-i-govoril-o-smysle-zhizni.html |date=10 чэрвеня 2014 }} * В Волгограде Ярослав Евдокимов раскрыл секрет счастья // Родной город. — 2014. — 11 июня.[http://rodgor-vlg.ru/v-volgograde-jaroslav-evdokimov-raskryl-sekret-schastja.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140613050241/http://rodgor-vlg.ru/v-volgograde-jaroslav-evdokimov-raskryl-sekret-schastja.html |date=13 чэрвеня 2014 }} * Брюзгина В. На подтанцовках у Ярослав Евдокимова / Валентина Брюзгина // Куранты-Маяк. — 2014. — 20 июня.[http://www.kurant-mayak.ru/news-3-2655.html] * Карандюк К. Вопрос дня: Что вам особенно памятно? / Кирилл Карандюк // Российская Газета. — 2014. — 18 сентября.[http://www.rg.ru/2014/09/18/vopros.html] * Марченко И. Кто созидал, создавал и верил… / Инна Марченко // Газета „Наш выбор“. — 2014.&nbsp;— 25 сентября.[http://www.energomash-stroy.ru/press/nv/156/kto-sozidal-sozdaval-i-veril] * Ручников П. С песней по жизни / Петр Ручников // Тверская жизнь. — 2014. — 21 октября.[http://www.tverlife.ru/news/82698.html]{{Недаступная спасылка}} * Королькова И. „XXI век и война. Это страшно, не должно быть вражды!“: известный певец выступил на тагильской сцене» / Ирина Королькова // TagilCity.ru. — 2015. — 16 февраля.[http://tagilcity.ru/news/restnews/xxi-vek-i-voyna.-eto-strashno-ne-dolzhno-byt-vrazhdy-izvestnyy-pevec-vystupil-na-tagilskoy-scene-foto.html] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610090449/http://tagilcity.ru/news/restnews/xxi-vek-i-voyna.-eto-strashno-ne-dolzhno-byt-vrazhdy-izvestnyy-pevec-vystupil-na-tagilskoy-scene-foto.html |date=10 чэрвеня 2015 }} * В Курске на торжественном собрании к 23 февраля споет Ярослав Евдокимов // Новости Курска от 46ТВ. — 2015. — 20 февраля.[http://www.46tv.ru/line/kursk/037586/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150610091504/http://www.46tv.ru/line/kursk/037586/ |date=10 чэрвеня 2015 }} * «Бокситогорский десант» в плену у музыки // Новый путь. — 2015. — 7 апреля.[http://adm.boksitogorsk.ru/smi/np-news/3434/] * Волкова А. Проникновенную встречу нескольких поколений подготовила к празднику Победы Управа Советского района г. Воронежа / Алина Волкова // Экономика и жизнь. Черноземье. — 2015. — 6 мая.[http://www.eizh.ru/articles/sotsiosfera/proniknovennuyu-vstrechu-neskolkikh-pokoleniy-podgotovila-k-prazdniku-pobedy-uprava-sovetskogo-rayon/] * Егоров С. Денис Глушаков: «Фантазера» ставлю. Но диджеем быть не планирую / Сергей Егоров // Sovsport.ru. — 2015. — 19 сентября.[http://www.sovsport.ru/gazeta/article-item/842192], [http://fanat1k.ru/news-136307-denis-glushakov-fantazera-stavlyu.php] * Ильинский Д. Ярослав Евдокимов: Мама думала, что я женюсь на Ротару / Дмитрий Ильинский // Собеседник RU. — 2015. — 5 ноября.[http://sobesednik.ru/kultura-i-tv/20151105-yaroslav-evdokimov-mama-dumala-chto-ya-zhenyus-na-rotaru] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151109012830/http://sobesednik.ru/kultura-i-tv/20151105-yaroslav-evdokimov-mama-dumala-chto-ya-zhenyus-na-rotaru |date=9 лістапада 2015 }}, [http://so-l.ru/news/show/yaroslav_evdokimov_mama_dumala_chto_ya_zhenyus_na_ro] * Гончаров М. Чествование тружеников и концерт / Михаил Гончаров // «Родина». Общественно-политическая газета Ивнянского района. — 2015. — 03 октября. Выпуск № 80-81 (9656-9657).[http://gazeta-rodina.ru/article/86709/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151125070013/http://gazeta-rodina.ru/article/86709/ |date=25 лістапада 2015 }} * Вахитов А. Ярослав Евдокимов споет в Уфе свои лучшие песни / Азат Вахитов // МКRU Уфа. — 2015. — 26 ноября.[http://ufa.mk.ru/articles/2015/11/26/yaroslav-evdokimov-spoet-v-ufe-svoi-luchshie-pesni.html Ярослав Евдокимов споет в Уфе свои лучшие песни] * Лучший голос Белоруссии выступит в Стерлитамаке // Cityopen.ru. — 2015. — 02 декабря. [http://cityopen.ru/?p=35187 Лучший голос Белоруссии выступит в Стерлитамаке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151208104628/http://cityopen.ru/?p=35187 |date=8 снежня 2015 }} * Хлапова Н. В Ярославле выступит Ярослав Евдокимов / Наталья Хлапова // Комсомольская правда. — 2015. — 10 декабря.[http://www.kp.ru/online/news/2241656/ В Ярославле выступит Ярослав Евдокимов] == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6}} * {{Крыніцы/ЭЛМБ|2}} * Золотой фонд Энциклопедии. Музыка. Репринтное издание «Музыкального энциклопедического словаря 1990 года». — М.:Большая Российская энциклопедия, 2003. 674 с. ил. — С.189. ISBN5-82270-254-4. УДК-78(03), ББК 85.3я2 М89.{{ref-ru}} * Музыкальный энциклопедический словарь / Гл.ред. Т. В. Келдыш. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — 674 с. ил. — С.189. ISBN5-82270-254-4. УДК-78(03), ББК 85.3я2 М89.{{ref-ru}} * Encykłapiedyja biełaruskaj papularnaj muzyki. Mińsk: Zmicier Kołas, 2008, s. 368. ISBN 978-985-6783-42-8. (biał.) * http://unicat.nlb.by/OPAC/pls/!search.http_keyword?query=a001a=«BY-NLB-ar142781»&lst_siz=20{{Недаступная спасылка}} * http://migraciya.com.ua/news/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140717195010/http://migraciya.com.ua/News/destiny-immigrants/ua-there-were-a-permanent-residence-permit-have-received-yaroslav-evdokimov-peoples-artist-of-belarus/ |date=17 ліпеня 2014 }} * http://www.oblgazeta.ru/culture/13950/ * http://vpu-24korec.narod.ru/vipuskniki.html * http://www.buchel.ru {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180501092920/http://www.buchel.ru/ |date=1 мая 2018 }} * http://www.postkomsg.com/mil/belarus/198892/ * http://pesnyagoda.nm.ru/shire_krug.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150324223447/http://pesnyagoda.nm.ru/shire_krug.html |date=24 сакавіка 2015 }} * http://glinka-edu.by/college/history/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150213100037/http://glinka-edu.by/college/history/ |date=13 лютага 2015 }} * https://archive.today/20120805133904/http://www.rio2011.mil.br/results/ENG/AT/ATR173A_ATW40140150000001ENG.htm * http://mogfil.by/mezhdunarodnyy-muzykalnyy-festival-zolotoy-shlyager-v-mogileve {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140715003427/http://mogfil.by/mezhdunarodnyy-muzykalnyy-festival-zolotoy-shlyager-v-mogileve |date=15 ліпеня 2014 }} * http://www.golos.com.ua/Article.aspx?id=141099 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714163537/http://www.golos.com.ua/Article.aspx?id=141099 |date=14 ліпеня 2014 }} * [http://www.youplaymusic.ru/catalog/sheetmusic/item/1141/ - Поле памяти] * http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.dic_tst_first?tu=r&l_siz=20&qstr=&name_view=va_all&a_001=BY-NLB-ar87248 == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.yaevdokimov.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714144801/http://www.yaevdokimov.com/ |date=14 ліпеня 2014 }} * [http://www.uaestrada.org/spivaki/evdokymov-yaroslav Яраслаў Еўдакімаў на сайце «Золотий Фонд української естради»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151208065608/http://www.uaestrada.org/spivaki/evdokymov-yaroslav |date=8 снежня 2015 }} * Yaroslav Alexandrovich Evdokimov [https://en.wikipedia.org/wiki/Evdokimov_Yaroslav_Alexandrovich] * [https://www.youtube.com/channel/UCuYsnBRWlRDKAPZegdy78NQ Канал на YouTube] * [http://www.discogs.com/search/?q=Ярослав+евдокимов&type=all Яраслаў Еўдакімаў на на сайце «Discogs»] {{ref-ru}} * [http://donbass56.narod.ru/evdokimov.html Яраслаў Еўдакімаў на на сайце «Савецкая эстрада»] {{ref-ru}} * Мінскі дзяржаўны музычны каледж ім. М.Глінкі. Выбітныя выпускнікі цыклавой камісіі «Спевы» [http://glinka-edu.by/college/history/distinguished-alumni/] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150720214742/http://glinka-edu.by/college/history/distinguished-alumni/ |date=20 ліпеня 2015 }} * Электронны каталог СКК [http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.dic_tst_first?tu=r&l_siz=20&qstr=&name_view=va_all&a_001=BY-NLB-ar87248] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Еўдакімаў Яраслаў Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі СССР]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Расіі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Музыканты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Ганаровыя грамадзяне Бабруйска]] 7pgdf181notrs33ecef088hebav7ivt 0 218968 5143940 5104914 2026-05-20T10:14:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143940 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = 24-я  асобная механізаваная брыгада імя караля Данілы ({{lang-uk|24-та окрема механізована бригада імені короля Данила}}) |выява = [[Файл:24 ОМБр.svg|250px]] |подпіс = Нарукаўны знак 24-й асобнай механізаванай брыгады [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]] |гады = з 2003 года |краіна = {{сцягафікацыя|Украіна}} |падначаленне = Аператыўнае камандаванне «Захад» (Украіна), |у складзе = 13-ы армейскі корпус, [[Узброеныя сілы Украіны|УСУ]] |тып = механізаваная брыгада |уключае_у_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |месцаванне = |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = |знакі_адрозненні = |цяперашні_камандзір = |вядомыя_камандзіры = |сайт = }} '''24-я асобная механізаваная брыгада імя караля Данілы''' ({{lang-uk|24-та окрема механізована бригада імені короля Данила}}) — фарміраванне (злучэнне, механізаваная [[брыгада]]) [[Узброеныя сілы Украіны|УС Украіны]]. Была створана [[1 верасня]] [[2003 год]]а на базе 24-й Жалезнай імя князя Данілы Галіцкага механізаванай дывізіі. 1 верасня [[2006]] года адбыліся імпрэзы па выпадку трэціх угодак утварэння брыгады<ref>{{ref-uk}} [http://zik.ua/ua/news/2006/09/03/48222 У Яворові 24-та окрема механізована бригада ім. Даніла Галицького відзначила свою третю річницю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140728115302/http://zik.ua/ua/news/2006/09/03/48222 |date=28 ліпеня 2014 }}</ref>. Месца сталай дыслакацыі '''24 АМБР''' — [[Горад Явараў|Явараў]], [[Львоўская вобласць|Ільвоўская вобласць]]. Умоўнае найменне — '''[[Вайсковая часць]] А0998'''. == Гісторыя дывізіі == Пасля [[Распад СССР|распаду Савецкага Саюза]] [[24-я мотастралковая дывізія (СССР)|24-я мотастралковая дывізія]] [[Узброеныя Сілы СССР|УС СССР]] засталася па месцы [[дыслакацыя (ваенная справа)|дыслакацыі]] на тэрыторыі [[Прыкарпацкая ваенная акруга|Прыкарпацкай вайсковай акругі]]. 18 лютага [[1992]] года асабовы склад дывізіі разам са сваім [[камандзір]]ам [[палкоўнік]]ам Чацвёравым Сяргеем Аляксеевічам прыняў [[Ваенная прысяга|прысягу]] на вернасць народу Украіны<ref>{{ref-uk}} [http://galinfo.com.ua/news/10779.html Сьогодні 24-тая окрема механізована брыгада 13-го армійського корпусу Сухопутний військ ЗСУ відзначає 88-му річницю з дня створення]</ref>. Так 24-я дывізія апынулася ў складзе [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]]. 19 красавіка [[2001]] года 24-ы Явараўскай механізаванай Жалезнай дывізіі [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]] указам № 268/2001 падпісаным прэзідэнтам Украіны [[Леанід Данілавіч Кучма|Л. Кучмай]] было прысвоена ганаровае імянное найменне «імя князя Данілы Галіцкага» ({{lang-uk|24 механізована Самара-Ульянівська Бердичівська Залізна ордэны Жовтневої Революції тричі орденів Червоного Прапора орденів Суворава і Багдана Хмельницького дивізія імені князя Даніла Галицького}})<ref>{{ref-uk}} [http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/268/2001 Указ Прэзідэнта України «Пра присвоєння почесного найменування „імені князя Даніла Галицького“ 24 механізованій Самара-Ульянівській Бердичівській Залізній ордэны Жовтневої Революції тричі орденів Червоного Прапора орденів Суворава і Багдана Хмельницького дивізії»]</ref>. == Склад дывізіі (2000) == [[Файл:24-а механізована дивізія.jpg|150px|thumb|Нарукаўны знак 24-й механізаванай дывізіі [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]].]] * [[Файл:181-й танковий полк.jpg|25px]] 181-ы асобны бранятанкавы полк * [[Файл:7-й механізований полк.jpg|25px]] 7-ы механізаваны полк * [[Файл:274-й механізований полк.jpg|25px]] 274-ы механізаваны полк * [[Файл:310-й механізований полк.jpg|25px]] 310-ы механізаваны полк * [[Файл:849-й артилерійський полк.jpg|25px]] 849-ы артылерыйскі полк * [[Файл:56-й батальйон зв'язку.jpg|25px]] 56-ы батальён сувязі * [[Файл:29-й розвідувальний батальйон.jpg|25px]] 29-ы асобны разведвальны батальён * [[Файл:30-й батальйон РХБ захисту.jpg|25px]] 30-ы батальён хімічнай абароны * [[Файл:306-й інженерно-саперний батальйон.jpg|25px]] 306-ы інжынерны батальён * [[Файл:396-й батальйон тилового забезпечення.jpg|25px]] 396-ы батальён тэхнічнага забеспячэння ;Камандзіры * 1991—1993 палкоўнік Чацвёраў С. А. * 1993—1996 [[генерал-маёр]] Пятрук Н. Н. * 1996—1997 палкоўнік, генерал-маёр Малюх В. А. * 1997—1999 палкоўнік Куцын М. Н. == Гісторыя брыгады == У рамках аптымізацыі УСУ, рашэннем Урада Украіны 1 верасня 2003 года злучэнне было перафарматавана ў 24-ю Жалезную ія. князя Данілы Галіцкага асобную механізаваную брыгаду (24 АМБР) 13-га армейскага корпуса (Аператыўнае камандаванне «Захад») Сухапутных войскаў Узброеных Сіл Украіны. У 2004 годзе 24 АМБР была прызнана лепшай брыгадай у [[Заходняе аператыўнае камандаванне|аператыўным камандаванні «Захад»]], а ў 2005 годзе [[Спіс міністраў абароны Украіны|Міністр абароны Украіны]] [[Анатоль Сцяпанавіч Грыцэнка|Анатоль Грыцэнка]] назваў брыгаду лепшым фарміраваннем [[Сухапутныя войскі Украіны|Сухапутных войскаў Узброеных Сіл Украіны]]<ref>[http://ura-inform.com/arhive/2005/09/02/31286 У лепшага падраздзялення ўкраінскага войска — дзень нараджэння], 2 верасня 2015.</ref><ref>[http://vif2ne.ru/nvk/forum/arhprint/1219798 «Жалезнай» дывізіі (24 омбр) — 88 гадоў]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Ваяры брыгады бралі ўдзел у міратворчых місіях у Косава і Іраку, у камандна-штабных вучэннях «Артэрыя 2007», «Узаемадзеянне 2010», а таксама ў міжнародных вучэннях «Шчыт міра» ў рамках сумеснай праграмы Украіны і НАТА — «Партнёрства дзеля міру»<ref>[http://nbnews.com.ua/ru/news/101010/ Януковіч назірае за вучэннямі, якія пачаліся на Явараўскім палігоне] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714192415/http://nbnews.com.ua/ru/news/101010/ |date=14 ліпеня 2014 }}, 1 кастрычніка 2014.</ref>. Вайскоўцы брыгады неслі службу ў складзе 1-га асобнага адмысловага батальёна УСУ імя гетмана Пятра Сагайдакавага, які ў якасці нацыянальнага кантынгенту ўвайшоў у сумесны ўкраінска-польскі міратворчы батальён «Укрполбат» у складзе міжнароднага кантынгенту [[НАТО]] — «[[KFOR]]»<ref>{{ref-uk}} [http://www.bbc.co.uk/ukrainian/world/2010/04/100330_serbs_kfor_im.shtml Серби не хочуть виведення українських миротворців]</ref>; месца дыслакацыі — амерыканская база «[[Кэмп-Бондстил|Bondsteel]]» у [[Рэспубліка Косава|Косава]]<ref>[http://ak-inzt.net/pckprs/1056-05-06-2012 Барбекю на парахавой бочцы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140727033954/http://ak-inzt.net/pckprs/1056-05-06-2012 |date=27 ліпеня 2014 }}</ref>. У лістападзе 2014 у склад 24-й асобнай механізаванай брыгады ўвайшоў [[8-ы батальён тэрытарыяльнай абароны Чарнавіцкай вобласці]], які атрымаў новае найменне: 8-ы асобны мотапяхотны батальён. Як паведаміў камандзір батальёна, змен у структуры батальёна не адбылося<ref>[http://molbuk.ua/podii-na-pivdennomu-shodi/82091-cherniveckyy-batalyon-terytorialnoyi-oborony-rozformuvaly.html Чернівецький батальйон територіальної абарані розформували] // «Молодий буковинець» від 20 лістапада 2014</ref>. === Баявыя дзеянні на ўсходзе Украіны (2014) === {{main|Узброены канфлікт на ўсходзе Украіны, 2014}} Падчас [[Вайна на ўсходзе Украіны|узброенага канфлікту на ўсходзе Украіны]] у [[2014]] годзе на базе 24 АМБР былі ўтвораны некалькі «цяжкіх» [[батальён]]ных тактычных груп, якія былі разгорнутыя ў раёне Славянска, Чырвонага Лімана, Краматорска і Лісічанска. Увесь задзейнічаны асабовы склад брыгады быў занесены ў спісы ўдзельнікаў антытэрарыстычнай аперацыі, якая праводзіцца [[Служба бяспекі Украіны|СБУ Украіны]] у Данецкай і Луганскай абласцях з [[14 красавіка]] [[2014]] года<ref>{{ref-uk}} [http://www.svoboda.org.ua/diyalnist/novyny/052223/ Народні депутати-свободівці підтримали вимоги родичів військовослужбовців 24-ї бригади] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140718210634/http://www.svoboda.org.ua/diyalnist/novyny/052223/ |date=18 ліпеня 2014 }}</ref><ref>[http://v-variant.lg.ua/lug_obl/politics/74908-turchinov-podpisal-ukaz-o-nachale-antiterroristicheskoy-operacii-na-vostoke-ukrainy.html Турчынаў падпісаў указ аб пачатку антытэрарыстычнай аперацыі на ўсходзе Украіны] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140828021413/http://v-variant.lg.ua/lug_obl/politics/74908-turchinov-podpisal-ukaz-o-nachale-antiterroristicheskoy-operacii-na-vostoke-ukrainy.html |date=28 жніўня 2014 }}</ref>. {{External media |align =right |width = 300 |image1 = [http://ruposters.ru/wp-content/uploads/2014/07/76188304_76188302.jpg «Калідор» паміж Саур-Магілай і мяжой з Растоўскай вобласцю, у якім калона 24-й АМБР была накрыта залпам рэактыўнай артылерыі 11 ліпеня 2014 г.] }} 11 ліпеня 2014 года батальённа-тактычная група 24 АМБР падчас вылучэння на мяжу з Растоўскай вобласцю для ўзмацнення Паўднёвай армейскай групоўкі АТО, якая знаходзілася ў гэтым раёне, патрапіла пад абстрэл з рэактыўнай усталёўкі БМ-21 «Град» арміі [[ДНР]] поруч Зеленаполья ў 17 км да паўднёвага ўсходу ад горада [[Ровенькі]], Свярдлоўскі раён, [[Луганская вобласць]]<ref>{{ref-uk}} [http://dailylviv.com/news/polityka/na-luhanshchyni-zahynuly-17-viiskovykh-iz-lvivshchyny-shche-64-kh-poraneno-video-9124 На Луганщині загинули 17 військовослужбовців, дислокованих на Львівщині, ще 64-х — паранена (відео)]</ref>. Са слоў [[афіцэр]]а, які прысутнічаў на месцы [[бой|бою]], страты склалі 50 загінулых і 100 параненых вайскоўцаў<ref>[http://ruposters.ru/archives/6801 Паўднёвая групоўка кіеўскіх войскаў патрапіла ў асяроддзе на мяжы з Расіяй] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141104000229/http://ruposters.ru/archives/6801 |date=4 лістапада 2014 }}, Ruposters.ru, 11 ліпеня 2014.</ref>. Гэтыя дадзеныя распаўсюдзіла ўкраінскае навінавае агенцтва «[[УНИАН]]»<ref>[http://www.unian.net/politics/938709-pod-zelenopolem-prodoljaetsya-boy-voennyim-nujna-srochnaya-pomosch.html Пад Зеленопольем працягваецца бой, вайскоўцам патрэбна тэрміновая дапамога], УНИАН, 11 ліпеня 2014.</ref>. Пасля абстрэлу батальённа-тактычная група 24 АМБР працягнула весці бой у [[асяроддзе|асяроддзі]]<ref>[http://inforesist.org/pod-zelenopolem-prodolzhaet-vesti-boj-24-ya-motostrelkovaya-brigada/ Пад Зеленопольем працягвае весці бой 24-я мотастралковая брыгада], Inforesist.org, 11 ліпеня 2014.</ref><ref>[http://kp.ua/politics/461196-ofytser-yz-razghromlennoi-79-y-desantnoi-bryhady-na-patsanakh-horely-bronezhylety Афіцэр з разгромленай 79-й дэсантнай брыгады «На мальцах гарэлі бронекамізэлькі!»], 11 ліпеня 2014.</ref><ref>[http://kp.ua/politics/461142-bolee-30-sylovykov-ato-pohybly-okolo-sotny-ranennykh Бой пад Зеленопольем: мальцы тэлефануюць родным, развітваюцца і спадзяюцца на падмацаванне], 11 ліпеня 2014.</ref>. Пазней, камандзір 24 АМБР палкоўнік Аляксандр Паўлюк быў адхілены ад камандавання брыгадай<ref>[http://112.ua/mnenie/rasstrel-sil-ato-v-zelenopole-posledstviya-i-prichiny-91020.html Растрэл сіл АТА ў Зеленапольі: Наступствы і чыннікі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141208033152/http://112.ua/mnenie/rasstrel-sil-ato-v-zelenopole-posledstviya-i-prichiny-91020.html |date=8 снежня 2014 }}</ref>. У ліпені [[2014 год]]а батальённа-тактычная група 24-й брыгады разам з 3 АБАН Нацыянальнай гвардыі Украіны «[[Батальён Данбас|Данбас]]» удзельнічала ў баях за Лісічанск. Камандзір «Данбаса», ваюючы пад псеўданімам «[[Сямён Сяменчанка]]», высока ахарактарызаваў вайсковы дух і баявыя якасці вайскоўцаў 24 АМБР, выяўленых імі падчас баёў за горад, якія завяршыліся ўзніманнем сцяга Украіны над будынкам Лісічанскага гарсавета<ref>{{ref-uk}} [http://www.ukrinform.ua/ukr/news/kombat_donbasu_zayaviv_pro_vzyattya_lisichanska_1958151 Камбат «Донбасу» заявіўшы пра взяття Лисичанська] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140810053734/http://www.ukrinform.ua/ukr/news/kombat_donbasu_zayaviv_pro_vzyattya_lisichanska_1958151 |date=10 жніўня 2014 }}</ref><ref>[https://www.facebook.com/dostali.hvatit/posts/787755167925926 Лисичанск узяты: Тэрарысты (лисичанский гарнізон Вялікага войска Данскога) беглі]</ref>. На канец ліпеня працягвала заставацца ў [[Паўднёвы кацёл|Паўднёвым катле]], уся цяжкая тэхніка часці была знішчана<ref>[http://www.unian.net/politics/944690-myi-ne-hotim-byit-pushechnyim-myasom-24-ya-brigada-prosit-minoboronyi-dat-prikaz-idti-na-proryiv.html Мы не жадаем быць гарматным мясам: 24-я брыгада просіць Мінабароны даць загад ісці на прарыў], УНИАН, 28 ліпеня 2014.</ref>. ;Страты асабовага складу Падчас баёў на ўсходзе Украіны асабовы склад 24 АМБР панёс страты. 19 чэрвеня 2014 года ў баях пад [[Ямпаль (Данецкая вобласць)|Ямпалем]], Красналіманскі раён, і Закотным, Красналіманскі раён, у Данецкай вобласці, загінулі сем вайскоўцаў брыгады, уключаючы камандзіра 1-га механізаванага батальёна і камандзіра разведроты штабнога батальёна<ref>{{ref-uk}} [http://loda.gov.ua/u-boyu-pid-yampolem-zahynulo-semero-vijskovyh-24-bryhady-yaka-dyslokujetsya-v-yavorovi.html У бою під Ямполем загинуло сямёра військових 24 бригади, яка дислокується ў Яворові] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141006122835/http://loda.gov.ua/u-boyu-pid-yampolem-zahynulo-semero-vijskovyh-24-bryhady-yaka-dyslokujetsya-v-yavorovi.html |date=6 кастрычніка 2014 }}</ref><ref>[http://vesti.ua/donbass/57586-stali-izvestny-imena-pogibshih-voennyh-pod-jampolem Сталі вядомыя імёны загінулых вайскоўцаў пад Ямпалем: Загінулыя байцы АТА служылі ў 24-й асобнай механізаванай брыгадзе], 20 чэрвеня, 2014.</ref>. У сярэдзіне ліпеня [[2014]] года на Львоўшчыне прайшлі пахаванні вайскоўцаў брыгады, загінулых пад Зеленапольем на Данбасе; у Явараўскім раёне і па ўсёй Львоўскай вобласці была абвешчана жалоба<ref>{{ref-uk}} [http://rmclviv.wordpress.com/2014/07/18/львівщина-прощається-із-воїнами-які-з/ Львівщина прощається із воїнами, які загинули під Зеленопіллям]</ref><ref>{{ref-uk}} [http://www.javoriv-rda.gov.ua/index.php/novini-yavorivschini/rozporyadzhennyam-golovi-yavorivskoyi-rda-u-yavorivskomu-rayoni-ogolosheno-zhalobu.html Розпорядженням голови Яворівської РДА ў Яворівському районі оголошено скаргу] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140714200241/http://www.javoriv-rda.gov.ua/index.php/novini-yavorivschini/rozporyadzhennyam-golovi-yavorivskoyi-rda-u-yavorivskomu-rayoni-ogolosheno-zhalobu.html |date=14 ліпеня 2014 }} // ''Новини Яворівщини''. — 11 ліпеня 2014 гады.</ref><ref>[http://news.bigmir.net/ukraine/830776-Vo-Lvovskoi-oblasti-obyavlen-trayr-po-pogibshim-voennim-pod-Zelenopolem- У Львоўскай вобласці абвешчана жалоба па загінулых вайскоўцах пад Зеленапольем], ''News.bigmir.net.UA'', 15 ліпеня 2014.</ref>. Да 10 жніўня 2014 года ўсе тры батальёна брыгады былі разгромлены ў Паўднёвым Катле і раёне Саур-Магілы.<ref>{{Cite web |url=http://rian.com.ua/analytics/20140821/356233842.html |title=РІА Навіны Украіна |access-date=5 студзеня 2015 |archive-date=5 студзеня 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150105133143/http://rian.com.ua/analytics/20140821/356233842.html |url-status=dead }}</ref> == Камандаванне брыгады == * Камандзір — палкоўнік Аляксандр Паўлюк<ref>{{ref-uk}} [http://gk-press.if.ua/node/11441 Українська «Залізна брыгада» да бойових дій гатовая] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140718053406/http://gk-press.if.ua/node/11441 |date=18 ліпеня 2014 }}</ref> * Начальнік [[штаб]]а — палкоўнік Анатолій Шаўчэнка<ref>{{ref-uk}} [http://ye.ua/news/news_16791.html У Шепетівці поховали камбата, убітага на Донбасі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140808072025/http://ye.ua/news/news_16791.html |date=8 жніўня 2014 }}</ref> ;Камандзіры мінулых гадоў * 2006 — [[падпалкоўнік]] Харахаліль Л. * 2008 — палкоўнік Труноўскі В. == Склад брыгады (2010) == * Кіраванне (уключае камандаванне і штаб брыгады)<ref>{{ref-uk}} Бугаєвський, І. І., Товстопят, М. О. Механізована брыгада збройних сіл України: Тактыка дій, організаційно-штатна структура, основні зразки озброєння i бойової техніки тая їх тактыка-технічні характарыстыкі / Миколаївський Національний Університет iмені В. О. Сухомлинського / Кафедра військової підготовки / Навчальний посібник. Миколаїв, 2012.</ref>, * Каменданскі узвод, * Два [[танкавы батальён|танкавых батальёна]], у кожным: ** Кіраванне батальёна (8 чал.), ** Тры танкавыя роты (41 чал., 10 АБТ), у кожнай (да 2011 года ў танкавай роце па штаце было 13 АБТ): *** Кіраванне роты (5 чал.), *** Тры танкавых узвода (па 12 чал., 3 АБТ). ** Адна мотастралковая рота (92 чал., 10 [[БМП]]), ** Зенітна-ракетны ўзвод (16 чал., 9 [[ПЗРК]]), ** Узвод сувязі (20 чал.), ** Інжынерна-сапёрны ўзвод (11 чал.), ** Рота забеспячэння (45 чал.), ** Медыцынскі пункт (4 чал.); ** Усяго ў батальёне 314 чал. (у тым ліку 34 аф., 8 інш., 60 сярж., 212 рад.), 40 «[[Т-64БМ|Т-64Б/БМ]]», 12 «[[БМП-1]]» , 1 «[[БМП-1К]]», 1 «[[БМП-1КШ]]», 1 «[[БРМ-1К]]», 9 «Страла-3», 1 [[БРЭМ]], 1 [[МТУ]], 16 грузавых і 12 адмысловых аўтамабіляў. * Два механізаваных батальёна, у кожным: ** Кіраванне батальёна (9 чал.), ** Адна танкавая рота (41 чал., 13 АБТ), ** Тры мотастралковыя роты (92 чал., 10 БМП), у кожнай: *** Кіраванне роты (8 чал.), *** Тры мотастралковых узвода (па 28 чал., 4 БМП), ** Мінамётная батарэя (61 чал., 6 120-мм мінамётаў), ** Гранатамётны ўзвод (25 чал., 3 БМП, 6 аўтаматычных гранатамётаў), ** Зенітна-ракетны ўзвод (16 чал., 3 БМП, 9 ПЗРК), ** Разведвальны ўзвод (22 чал.), ** Узвод сувязі (29 чал.), ** Інжынерна-сапёрны ўзвод (19 чал.), ** Рота забеспячэння (48 чал.), ** Медыцынскі пункт (9 чал.); ** Усяго ў батальёне 555 чал. (у тым ліку 40 аф., 12 інш., 84 сярж., 419 рад.), 13 «[[Т-64БМ|Т-64Б/БМ]]», 38 «[[БМП-1]]» , 1 «[[БМП-1К]]», 1 «[[БМП-1КШ]]», 1 «[[БРМ-1К]]», 1 «[[БТР-60ПБ]]», 6 «2С12», 6 «АГС-17», 9 «Страла-3», 1 БРЭМ, 1 «ПЗМ-2», 15 грузавых і 19 адмысловых аўтамабіляў. * Артылерыйская група (Брыгадная артылерыя), у складзе: ** Кіраванне артылерыі брыгады (8 чал.), ** Батарэя кіравання і артылерыйскай выведкі, *** Кіраванне (4 чал.), *** Узвод кіравання (20 чал.), *** Метэаралагічны ўзвод (7 чал.), *** Узвод артылерыйскай выведкі (21 чал.), *** Узвод інструментальнай выведкі (30 чал.), *** Усяго ў батарэі 82 чал., 1 «[[МРК-1]]», 1 «[[АЗК-5]]», 1 «[[ПРП-3]]», 1 «[[1В15]]», 1 «[[1В16]]», 1 «[[АРК-1]]», 2 «[[СНАР-10]]», 11 грузавых аўтамабіляў. ** Самаходны-артылерыйскі дывізіён 152-мм гаўбіц, *** Кіраванне (9 чал.), *** Узвод кіравання і артылерыйскай выведкі (23 чал.), *** Тры артылерыйскія батарэі (па 60 чал., 6 [[Самаходная артылерыйская ўсталёўка|САУ]]), *** Узвод забеспячэння (19 чал.), *** Медыцынскі пункт (4 чал.), *** Усяго ў дывізіёне 241 чал., 18 «[[2С3]]», 1 «ПРП-3», 3 «[[1В13]]», 3 «[[1В14]]», 1 «[[МТО-АТГ]]», 1 «[[ПАК-200]]», 20 аўтамабіляў. ** Самаходны-артылерыйскі дывізіён 122-мм гаўбіц, *** Кіраванне (9 чал.), *** Узвод кіравання і артылерыйскай выведкі (23 чал.), *** Тры артылерыйскі батарэі (па 60 чал., 6 САУ), *** Узвод забеспячэння (19 чал.), *** Медыцынскі пункт (4 чал.), *** Усяго ў дывізіёне 223 чал., 18 «[[2С1]]», 1 «ПРП-3», 3 «1В13», 3 «1В14», 1 «МТО-АТГ», 1 «ПАК-200», 20 аўтамабіляў. ** Рэактыўны артылерыйскі дывізіён, *** Кіраванне (10 чал.), *** Узвод кіравання і артылерыйскай выведкі (23 чал.), *** Тры рэактыўныя батарэі (па 53 чал., 6 [[РСЗО]]), *** Узвод забеспячэння (37 чал.), *** Медыцынскі пункт (4 чал.), *** Усяго ў дывізіёне 245 чал., 18 «[[БМ-21]]», 1 «ПРП-3», 3 «[[1В8]]», 3 «[[1В110]]», 1 «[[1В19]]», 1 «[[1В111]]», 12 «[[2ПН8]]», 1 «[[МТО-АТ]]», 2 «[[КП-130]]», 48 аўтамабіляў. ** Супрацьтанкавы артылерыйскі [[дывізіён]], *** Кіраванне (8 чал.), *** Узвод кіравання (15 чал.), *** Дзве супрацьтанкавыя батарэі (па 57 чал., 6 100-мм ПТО), *** Батарэя ПТРК (27 чал., 9 ПТРК), *** Узвод забеспячэння (20 чал.), *** Медыцынскі пункт (4 чал.), *** Усяго ў дывізіёне 201 чал., 12 «МТ-12», 9 «9П148», 2 «БРДМ-2», 1 «ПРП-3», 17 «[[МТ-ЛБ|МТЛБ]]», 1 «Р-145», 1 «МТО-АТГ», 2 «КП-130», 23 аўтамабіля. ** Зенітны ракетна-артылерыйскі дывізіён *** Кіраванне (8 чал.), *** Дзве зенітныя ракетныя батарэі (па 27 чал., 6 [[ЗРК]]), *** Дзве зенітныя артылерыйскія батарэі (6 [[ЗСУ]]), *** Батарэя ПЗРК (36 чал., 54 ПЗРК), *** Батарэя кіравання і радыёлакацыйнай выведкі (32 чал.), *** Узвод забеспячэння (21 чал.), *** Група рамонту і рэгламенту (18 чал.), *** Усяго ў дывізіёне 276 чал., 12 «[[Страла-10М]]», 8 «[[Шылка]]», 54 «[[Игла|Ігла]]», 1 «[[9С80]]», 1 «[[9С482]]» (ПУ-12), 4 [[ТЗМ]] «[[2Т210]]», 18 «[[МТЛБ-АТ]]», 2 [[МТО]] «[[9В915]]», 1 «[[ЦВ-1,2]]», 1 «КП-130», 19 аўтамабіляў. * Выведвальная рота, ** Кіраванне (5 чал.), ** 1-й выведвальны ўзвод (25 чал.), ** 2-й выведвальны ўзвод (22 чал.), ** Узвод назірання і техничесих сродкаў (28 чал.), ** Узвод кіравання (13 чал.) ** Усяго ў роце 85 чал. (у тым ліку 5 оф., 2 інш., 13 сяржук., 65 шэраг.), 4 «[[БРМ-1К]]», 2 «[[БМП-2]]», 1 «[[БМП-1КШ]]», 4 «[[БТР-80]]», 5 «[[ПСНР-5К]]», 1 «[[1К18]]», 2 аўтамабіля. * Рота снайпераў, ** Усяго ў роце 36 чал. (у тым ліку 3 аф., 1 інш., 2 сярж., 32 рад.), 2 аўтамабіля. * Вузел сувязі, ** Кіраванне (6 чал.), Радыёцэнтр (32 чал.), ** Два цэнтра сувязі (па 22 чал.), ** Цэнтр сувязі [[ТПУ]] (28 чал.), ** Аддзяленне [[АСК]] (10 чал.), ** Стацыянарны вузел сувязі (25 чал.), ** Усяго 144 чал. (у тым ліку 22 оф., 16 інш., 25 сяржук., 81 шэраг.), 2 «[[МП-31]]», 4 аўтамабіля, 6 «[[Р-145]]», 3 «[[Р-142]]», 2 «[[Р-161]]», 3 «[[П-240]]», 3 «[[П-241]]», 6 «[[Р-409]]», 6 «[[Р-419]]», 3 «[[Е-351]]», 2 «[[Р-159]]», 8 «[[Р-158]]», 1 «[[ПЗУ-3М]]», 1 «[[ПЗУ-6]]». * Рота радыёэлектроннай барацьбы, * Радыёлакацыйная рота, * Група інжынернага забеспячэння, ** Кіраванне (11 чал.), ** Інжынерна-сапёрная рота (65 чал.), ** Інжынерна-тэхнічная рота (48 чал.), ** Усяго 131 чал. (у тым ліку 9 аф., 4 інш., 21 сярж., 97 рад.), 3 БТР, 19 аўтамабіляў, 3 [[УМП-2]], 3 [[УМП-3]], 1 [[ТММ]], 2 [[УР-77]], 3 [[ГМЗ-3]], 1 [[МТУ-20]], 1 [[Інжынерная машына разграждения|ІМР]], 1 [[БАТ-2]], 2 аўтакрана, 2 [[ПЗМ-2]], 1 [[КВС-У]], 1 [[КВС-А]], 1 [[МДК-2|МДК]], 1 [[Бензінавая электрастанцыя|ЭСБ-8И]], 3 [[Танкавы трал|КМТ-7]], 15 [[Танкавы трал|КМТ-8]]. * Рота радыяцыйнай, хімічнай і біялагічнай абароны, ** Усяго ў роце 50 чал. (4 аф., 3 інш., 9 сярж., 34 рад.), 4 «[[РХМ]]», 6 «[[АРС 14-1]]», 1 «[[АЛ-4]]», 2 аўтамабіля, 1 «[[Р-142]]». * Батальён матэрыяльнага забеспячэння, ** Кіраванне (6 чал.), ** Дзве роты падвозу [[боепрыпас]]аў (па 68 чал.), ** Рота падвозу ПММ (34 чал.), ** Рота падвозу ВТМ (77 чал.), ** Рота матэрыяльнага забеспячэння (78 чал.), ** Зенітна-ракетны ўзвод (12 чал.), ** Вузел сувязі (12 чал.), ** Усяго 355 чал. (у тым ліку 22 аф., 33 інш., 41 сярж., 259 рад.), 1 «МТО-АТ», 144 аўтамабіля, 5 аўтакранаў, 19 аўтацыстэрнаў, 29 прычэпаў, 14 прычэпаў-цыстэрнаў, 2 «[[ПЗП-14]]». * Рамонтна-аднаўленчы батальён, ** Кіраванне (6 чал.), ** Рамонтная рота АТ (57 чал.), ** Рамонтная рота БТОІТ (47 чал.), ** Рамонтная рота РАО (48 чал.), ** Узвод інжынернага ўзбраення, сувязі, РХБЗ і тылу (21 чал.), ** Эвакуацыйны ўзвод (22 чал.), ** Аддзяленне спецпрац (9 чал.), ** Лабараторыя вымяральнай тэхнікі (5 чал.), ** Вузел сувязі (4 чал.), ** Усяго 219 чал. (у тым ліку 15 аф., 25 інш., 33 сярж., 146 рад.), 6 [[Браняваная рамонтна-эвакуацыйная машына|БРЭМ]], 12 аўтамабіляў-майстэрняў. * Медыцынская рота, ** Медыцынскі ўзвод (19 чал.), ** Узвод збору і эвакуацыі (19 чал.), ** Узвод забеспячэння (5 чал.), ** Усяго 46 чал., 7 аўтамабіляў, прычэп, палявая кухня. * Пажарная рота, * Клуб і аркестр, * Рэдакцыя і друкарня, * [[Явараўскі палігон]] (Навучальна-трэніравальны комплекс «Вербляны»). == Гл. таксама == * [[1-я асобная танкавая брыгада (Украіна)]] * [[24-я стралковая дывізія (1-га фармавання)]] * [[24-я стралковая дывізія]] {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://gk-press.if.ua/node/11441 24 АМБР Узброеных сіл Украіны (Фота)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140718053406/http://gk-press.if.ua/node/11441 |date=18 ліпеня 2014 }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Воінскія часці і фарміраванні Украіны]] cm2vq04jtu9dxwh8dmbsbz7k5moq6a0 0 219923 5143913 5122268 2026-05-20T08:30:14Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143913 wikitext text/x-wiki 2015 год пачаўся з падзей, якія пакідаюць прыкметны след у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва. == Падзеі == === I квартал === * [[9 студзеня]] — [[23 студзеня]]: выстаўка жывапісу '''«Адначасова»''' — Iрына Ясюкайць-Дударава, Вольга Бычко, Таццяна Грыневiч, Сафiя Пiскун, галерэя «Акадэмiя», Мінск * [[14 студзеня]]: адкрыццё мемарыяльнай выстаўкі твораў [[Графіка (мастацтва)|графікі]] [[Народны мастак Беларусі|народнага мастака Беларусі]] [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлена Кашкурэвіча]] «Ab imo pectore» ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2015/otkryitie-vyistavki-arlena-kashkurevicha-ab-imo-pectore-ot-vsej-dushi ''ArtMuseum.by''. Открытие выставки Арлена Кашкуревича «Ab imo pectore» («От всей души») {{ref-ru}}]</ref> * [[15 студзеня]]: адкрыццё экспазіцыі [[жывапіс]]у і [[Графіка (мастацтва)|графікі]] беларускай мастацкай дынастыі [[Барыс Уладзіміравіч Аракчэеў|Аракчээевых]] '''«Зачараваныя зімой»''' у Мастацкай галерэі [[Інстытут тэалогіі імя святых Мяфодзія і Кірыла БДУ|Інстытута тэалогіі БДУ]]<ref>[http://inst.bsu.by/ru/node/1348/15-yanvarya-2015-goda-v-hudozhestvennoy-galeree-instituta-teologii-bgu-sostoyalos-otkrytie 15 января 2015 года в Художественной галерее Института теологии БГУ состоялось открытие экспозиции «Зачарованные зимой»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[16 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка акварэляў беларускага мастака [[Сяргей Анатолевіч Пісарэнка|Сяргея Пісарэнкі]] '''«Цьмяныя аповеды»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artmuseum.by/ru/news/novosti-2015/otkryitie-vyistavki-sergeya-pisarenko-tumannyie-rasskazyi Открытие выставки Сергея Писаренко «Туманные рассказы» {{ref-ru}}]</ref> * [[16 студзеня]] — [[12 лютага]]: выстаўка твораў беларускага скульптара Андрэя Асташова '''«Дзявочы дазор»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие выставки Андрея Осташова «Девичий Дозор» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405100216/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/43-otkrytie-vystavki-devichiy-dozor.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref> * [[17 студзеня]] — 100-годдзе з дня нараджэння беларускага жывапісца [[Антон Стафанавіч Бархаткоў|Антона Стафанавіча Бархаткова]] * [[20 студзеня]] — [[14 лютага]]: персанальная выстаўка Алены Сысун '''«Збіраючы растачонае»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]<ref>[http://www.modernartmuseum.by/by/all/vyistavki/vyistaka_alenyi_syisun_zbraya_rastachonae.html Выстаўка Алены Сысун «Збіраючы растачонае» ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[21 студзеня]]: '''«Кераміка ночы»''', выніковая выстаўка пленэра «Арт-[[Жыжаль]] — 2014», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Art Zhyzhal 2014 exhibition Center of Contemporary Art in Minsk.JPG Выява:Art Zhyzhal 2014 exhibition in Minsk Center of Contemporary Art.JPG </gallery></center> * [[21 студзеня]]: у Цэнтры Сучасных Мастацтваў адбылася прэс-канферэнцыя, на якой была прадстаўлена канцэпцыя беларускага павільёна 56-й Венецыянскай біенале сучаснага мастацтва – праект '''«Архіў сведкі вайны»''' (куратарская група: Аляксей Шынкарэнка, Вольга Рыбчынская). Праект рэалізуецца пры ўдзеле [[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|Канстанціна Селіханава]], які стаў пераможцам конкурсу куратарскіх канцэпцый, праведзенага Міністэрствам культуры Рэспублікі Беларусь. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 01.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 02.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 08.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 13.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 18.JPG Выява:Press conference about 56 Venice Biennale in Contemporary Art Center, Minsk 21.01.2015 19.JPG </gallery></center> * [[21 студзеня]] — [[22 лютага]]: выстаўка жывапісу '''«Залаты век»''', мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск<ref>[http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }} Открытие выставки живописи «Золотой век» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150419073629/http://antrakt.by/news/all-news/otkrytie-vystavki-zhivopisi-zolotoj-vek |date=19 красавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 01.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 03.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 01.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 04.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 05.JPG Выява:The exhibition 10 years Artel of Belarusian Artists 21.01.2015 02.JPG </gallery></center> * [[22 студзеня]]: адкрыццё мемарыяльнай выстаўкі твораў [[Канстанцін Пятровіч Шаранговіч|Канстанціна Шаранговіча]], [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[22 студзеня]] — [[22 лютага]]: Рэспубліканская выстаўка тэкстыльнай скульптуры '''«Снежнае лета»''', галерэя «Ракурс», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Lodmila Klochko.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Igor Zosimovich.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 01.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 Oleg Ustinovich.JPG Выява:Exhibition Plein Air Snowy Summer National Library 22.01.2015 02.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]] — [[23 лютага]]: выстаўка твораў [[жывапіс]]у Ілоны Касабукі '''«Танец ветру»''' ў [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Нацыянальным мастацкім музеі Беларусі]]<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие выставки Илоны Кособуко «Танец ветра» {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405095337/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/47-otkrytie-vystavki-tanec-vetra.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 05.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 06.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Volga Arkhipava.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Usevalad Shvaiba.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 14.JPG Выява:Dance of Wind by ILONA Kasabuka in National Art Museum of Belarus 23.01.2015 Piotr Kravchenko.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]] — [[13 лютага]]: выстаўка твораў жівапісу [[Леанід Дзмітрыевіч Шчамялёў|Леаніда Шчамялёва]] '''«Белае сонца блакітнай зімы»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 02.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 04.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 09.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 12.JPG Выява:Opening of an exhibition of Leonid Shchemelyov 23.01.2015 15.JPG </gallery></center> * [[23 студзеня]]: адкрыццё калектыўнай выстаўкі '''«Вілейскія далягляды»''' беларускіх мастакоў Вольгі Гацко, Уладзіміра Сайко, Андрэя Лычкоўскага, Фёдара Ладуцька і Яўгена Шунейкі, выставачная зала Вілейскага краязнаўчага музея<ref>{{Cite web |url=http://kraj.by/belarus/news/100-letie-pervoy-mirovoy-voyni/-hudogniki-ostavili-na-pamyat-malenkim-vileychanam-ih-portreti-kotorie-napisali-vo-vremya-master-klassa-foto-2015-01-27 |title=Коллективная выставка «Вілейскія далягляды» {{ref-ru}} |access-date=20 красавіка 2015 |archive-date=21 верасня 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190921112122/https://kraj.by/belarus/news/100-letie-pervoy-mirovoy-voyni/-hudogniki-ostavili-na-pamyat-malenkim-vileychanam-ih-portreti-kotorie-napisali-vo-vremya-master-klassa-foto-2015-01-27 |url-status=dead }}</ref> * [[26 студзеня]]: адбылася сустрэча дыскусійнага клуба на галерэі Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь. Тэма абмеркавання '''«Што такое сучасны рэалізм? Ці сучасны сучасны рэалізм?»''' па выніках персанальнай выставы жывапісу Марыі і Мікалая Ісаёнкаў «Двое пад адным дахам». У абмеркаванні прынялі ўдзел экспаненты, мастакі, мастацтвазнаўцы і журналісты: Вольга Архіпава, [[Мікола Бушчык]], Пётра Васілеўскі, [[Аляксандр Мікалаевіч Грышкевіч|Аляксандр Грышкевіч]], [[Сямён Уладзіміравіч Дамарад|Сямён Дамарад]], Ларыса Міхневіч, Наталля Сяліцкая, Ілля Свірын (Сін), Надзея Усава, [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]], [[Канстанцін Уладзіміравіч Селіханаў|Канстанцін Селіханаў]], Аляксандр Радаеў. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 01.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 02.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 03.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 04.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 08.JPG Выява:Round table about REALISM in Belarusian National Museum of Arts 26.01.2015 07.JPG </gallery></center> * [[27 студзеня]] — [[9 лютага]]: выстаўка жывапісу Антона Вырвы, «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[29 студзеня]] — [[24 лютага]]: выстаўка '''«Сустрэча»''', Галерэя «Вільнюс», Мінск. 16 мастакоў прадставілі каля 50 работ (жывапіс, акварэль, графіка). Сярод аўтараў — Мікалай Ісаёнак, Віталь Чарнабрысаў, Віктар Васюкевіч, Уладзімір Сытчанка, Уладзіслаў Петручык, Юрый Яскевіч, Генадзь Капусцін і іншыя<ref>[http://minsknews.by/blog/2015/01/30/v-galeree-vilnyus-otkryilas-vyistavka-raznozhanrovyih-rabot-16-hudozhnikov/ У галерэі «Вільнюс» адкрылася выстаўка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160819083343/http://minsknews.by/blog/2015/01/30/v-galeree-vilnyus-otkryilas-vyistavka-raznozhanrovyih-rabot-16-hudozhnikov/ |date=19 жніўня 2016 }}</ref> * [[3 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка мастацкага тэкстылю і керамікі '''«Сем + Два»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[3 лютага]] — [[4 сакавіка]]: выстаўка '''«Код памяці»''', прысвечаная 90-годдзю адзінага ў сваім родзе ў Брэсце і Беларусі горадабудаўнічага помніка драўлянай архітэктуры — калоніі Варбурга. Музей «Выратаваныя мастацкія каштоўнасці», Брэст. У экспазіцыю ўвайшлі фотаздымкі, выкананыя берасцейцамі ў калоніі імя Варбурга, аўтарскія малюнкі-рэканструкцыі У. М. Губенка, архіўныя здымкі з фонду Амерыканскага габрэйскага камітэта «Джойнт», зробленыя ў 1923—1924 гадах у калоніі Ф. Варбурга, арыгінальныя прадметы і матэрыялы з фондаў Брэсцкага абласнога краязнаўчага музея і музея Брэсцкай яўрэйскай абшчыны<ref>{{Cite web |url=http://euimedia.com/menu/aktualii-1/muziei-vyratavanyia-kashtounastsi-bieras-tsia-zaprashaie-na-vystavu-kod-pamiatsi |title=Музей «Выратаваныя каштоўнасці» Бярэсця запрашае на выставу «Код памяці». |access-date=16 красавіка 2015 |archive-date=14 лютага 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160214131406/http://euimedia.com/menu/aktualii-1/muziei-vyratavanyia-kashtounastsi-bieras-tsia-zaprashaie-na-vystavu-kod-pamiatsi |url-status=dead }}</ref> * [[5 лютага]]: лекцыя міжнароднага эксперта ў галіне культурнай палітыкі і менеджменту ў культуры, кіраўніка секцыі [[ЮНЕСКА]] па культурнай палітыцы, прафесара і дэкана факультэта драматычных мастацтваў Універсітэта мастацтваў у [[Белград]]зе [[Мілена Драгічэвіч-Шэшыч|Мілены Драгічэвіч-Шэшыч]] '''«Сучаснае мастацтва як каталізатар сацыяльных зменаў»''', Галерэі сучаснага мастацтва «Ў»<ref>[http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }} ''ArtDigest-Belarus''. Лекция Милены Драгичевич-Шешич {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305063603/http://artdigest-belarus.com/novosti/minsk/51-lekciya-mileny-dragichevich-sheshich.html |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 05.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 06.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 04.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 08.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 13.JPG Выява:Lecture of Milena Dragicevic Sesic in Minsk 5.02.2015 14.JPG </gallery></center> * [[6 лютага]] — [[2 сакавіка]]: выстаўка жывапісу і графікі народнага мастака Беларусі [[Уладзімір Іванавіч Стальмашонак|Уладзіміра Стальмашонка]] (1928–2013) '''«Летапіс часу»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] * [[10 лютага]]: '''«Сустрэча з Шапенам...»''' — творчая вечарына з беларускім мастаком [[Алесь Пушкін|Алесем Пушкіным]], Антыкавярня «Дом Фішера», Мінск. Прэзэнтацыя партрэта [[Фрыдэрык Шапен|Фрыдэрыка Шапэна]], аўтар Алесь Пушкін. Музыку [[Фрэдэрык Шапен|Шапена]] выконвалі на [[фартэпіяна]] Аляксандра Клінцэвіч, Ганна Ахрэм. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 01.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 06.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 07.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 13.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 16.JPG Выява:Evening with Ales Pushkin - Presentation Portrait of Chopin in Anticafe Fisher 10.02.2015 18.JPG </gallery></center> * [[10 лютага]] — [[23 лютага]]: выстаўка жывапісу Аксаны Еўдакіменка '''«Дыялог»''', «Галерэя Мастацтва», Мінск * [[11 лютага]]: адкрыццё выставы '''«Прарок свайго часу. [[Адам Міцкевіч]]. Ілюстрацыі і медалі»''', філіял Нацыянальнага мастацкага музея Рэспублікі Беларусь Музее «[[Дом Ваньковічаў]]. Культура і мастацтва першай паловы XIX стагоддзя»<ref>[http://artmuseum.by/by/news/navnyi-2015/adkryiczczyo-vyistavyi-prarok-svajgo-chasu-adam-mczkevch-lyustraczyi-medal-muzee-dom-vankovcha-kultura-mastacztva-pershaj-palovyi-xix-stagoddzya ''ArtMuseum.by''. «Прарок свайго часу. Адам Міцкевіч. Ілюстрацыі і медалі»]</ref> * [[12 лютага]] — [[28 лютага]]: выстаўка скульптуры Сяргея Аганава '''«XL»''', Мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[13 лютага]] — [[3 мая]]: выстаўка '''«Mater Dei. Іканаграфія аднаго кахання»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]] <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:Bagnacavallo Virgen con niño y Santa Catalina y San Antonio de Padua Cassa Risparmio Perugia.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 01.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 02.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 03.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 04.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 05.jpg Выява:Mater Dei. Peruggia. Exhibition in National Art Museum of Belarus 13.02.2015 07.jpg </gallery></center> * [[13 лютага]] — [[21 сакавіка]]: выстаўка мастацкага тэкстылю Марыі Барысенкі '''«BLUES»''', Мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[17 лютага]]: адкрыццё выстаўкі з цыклу «Краявіды зямлі беларускай. Творы класікаў беларускага жывапісу з прыватных збораў», [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]] <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:2015.02.17 Alexandr & Inna Radaeva, Opening the Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alena Liaškovič & Inna Radaeva in Museum of Janka Kupala Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Radaev & Isajonak in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition of Radaevy in Museum of Janka Kupala in Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Exhibition from Radaev`s Collection in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява:2015.02.17 Alexandr Radaev on Exhibition in Janka Kupala Museum Minsk Belarus.jpg Выява: Выява: </gallery></center> * [[18 лютага]] — [[4 сакавіка]]: выстаўка нарвежскага мастака Ларса Странда '''«За гарызонтам»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 01.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 03.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 02.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 05.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 07.JPG Выява:Exhibition of Norwegian artist Lars Strandh in Minsk Museum Modern Art 18.02.2015 17.JPG </gallery></center> * [[18 лютага]] — [[27 сакавіка]]: калектыўны міжнародны выставачны праект '''«Свет без межаў»''', Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва * [[20 лютага]] — [[30 красавіка]]: мастацкая выстаўка майстроў савецкай эпохі '''«Адлюстраванне мінулай эпохі»''', мастацкая галерэя «ЛаСандр-арт», Мінск * [[4 сакавіка]] — [[19 сакавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу і графікі [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] '''«Дэталі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. Открытие персональной выставки Валерия Песина в Центре современных искусств{{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150315070805/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/62-otkrytie-personalnoy-vystavki-valeriya-pesina-v-centre-sovremennyh-iskusstv.html |date=15 сакавіка 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 04.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 10.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 01.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 02.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 06.JPG Выява:Exhibition Valery Pesin in Minsk Contemporary Arts Center 04.03.2015 05.JPG </gallery></center> * [[5 сакавіка]]: адкрыццё расійскай фотавыстаўкі '''«Foundart»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[6 сакавіка]] — [[21 сакавіка]]: выстаўка '''«Святочныя іконы»''' па выніках Міжнародных майстар-класаў іканапісу ў Навіцы (Польшча). Выстаўка арганізавана Беларускім дзяржаўным універсітэтам культуры і мастацтваў сумесна з Польскім Інстытутам у Мінску, галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[6 сакавіка]] — [[24 сакавіка]]: мастацкая выстаўка '''«Gvalt»''' («Гвалт»), прымеркаваная да выпуску аднайменнага альбома беларускага гурта «Гаротніца», галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[11 сакавіка]] — [[26 сакавіка]]: праект Руслана Найдзена '''«Белае Чорнае»'''. У экспазіцыі былі прадстаўлены работы студэнтаў 1 курса спецыяльнасці «Графічны дызайн» [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] 2008—2013 гг., [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[13 сакавіка]] — [[27 сакавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу [[Анатоль Аляксандравіч Концуб|Анатоля Концуба]], мастацкая галерэя «Беларт», Мінск * [[13 сакавіка]] — [[29 сакавіка]]: выставачны праект '''«Дыялог эпох. Інтэрпрэтацыі»''', частка ІІ, карцінная галерэя [[Гаўрыла Харытонавіч Вашчанка|Г. Х. Вашчанкі]], Гомель<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }} ''ArtDigest-Belarus''. «Диалог эпох» прозвучал в Гомеле {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150405152549/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/65-dialog-epoh-prozvuchal-v-gomele.html |date=5 красавіка 2015 }}</ref><ref>[http://www.sovadmin.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=4917%3Aselfi-na-fone-adama-i-evy-v-gomele-otkrylas-vystavka-sovremennogo-iskusstva&catid=77%3Aobshchestvo&Itemid=587 Селфи на фоне «Адама и Евы». В Гомеле открылась выставка современного искусства. {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150924104317/http://www.sovadmin.gov.by/index.php?option=com_content&view=article&id=4917%3Aselfi-na-fone-adama-i-evy-v-gomele-otkrylas-vystavka-sovremennogo-iskusstva&catid=77%3Aobshchestvo&Itemid=587 |date=24 верасня 2015 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 02.JPG Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 04.JPG Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 16.JPG|Інтэрв'ю з [[Уладзімір Сцяпан|Уладзімірам Сцяпанам]] |Творы [[Адам Глобус|Адама Глобуса]] Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 09.JPG|Інтэрв'ю з куратарам праекта Таццянай Маркінай Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 Kopach Arutiunian Piatrul.JPG|Творы [[Віктар Казіміравіч Копач|Віктара Копача]], [[Спартак Аруцюнян|Спартака Аруцюняна]], [[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максіма Пятруля]] Выява:Dialogue of epochs. Interpretations - Exhibition in Gomel 13.03.2015 01.JPG|Удзельнікі выстаўкі </gallery></center> * [[17 сакавіка]]: '''«Круглы стол»''' па пытаннях сучаснага беларускага выяўленчага мастацтва. Тэма абмеркавання «Актуальна ці сёння сучаснае беларускае выяўленчае мастацтва? Ці не засталося яно ў мінулым стагоддзі? Што актуальна сёння? Ці варта «сутыкаць ілбамі» сучаснае і актуальнае? Што застанецца ў гісторыі, а што адыдзе ў нябыт?» па выніках персанальнай выстаўкі жывапісу і графікі [[Валера Песін|Валерыя Песіна]] «Дэталі», Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск. У абмеркаванні прынялі ўдзел мастакі, мастацтвазнаўцы і калекцыянеры: Вольга Архіпава, [[Мікола Бушчык]], Пётра Васілеўскі, [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|Мікалай Паграноўскі]], [[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]], Надзея Усава, [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]], Вольга Сазыкіна, Анна Вашчынчук, Віталь Чарнабрысаў, Яўген Ксяневіч, {{нп3|Андрэй Плясанаў|Андрэй Плясанаў|be-x-old|Андрэй Плясанаў}}, Аляксандр Радаеў. Мадэратар дыскусіі — Таццяна Маркіна<ref>[http://news.tut.by/culture/440365.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }} Отсутствие денег, индивидуальности или зрелой критики: что мешает современному белорусскому искусству? {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150518070112/http://news.tut.by/culture/440365.html |date=18 мая 2015 }}</ref>. <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 09.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 01.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 06.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 07.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 08.JPG Выява:Round Table about Contemporary Art in Minsk Center Contemporary of Arts 17.03.2015 11.JPG </gallery></center> * [[22 сакавіка]] — [[5 красавіка]]: персанальная выстаўка жывапісу і скульптуры Спартака Аруцюняна, прысвечаная 100-годдзю [[Армянскі генацыд|Генацыду армян]], [[Мінская абласная бібліятэка імя А. С. Пушкіна]] <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 07.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 09.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 06.JPG Выява:Exhibition of Spartak Arutunyan in Minsk 22.03.2015 08.jpg </gallery></center> * [[24 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«[[Адам Глобус]]. Беларускі авангард 80-х»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Петруся Броўкі|Літаратурны Музей Петруся Броўкі]], Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 01.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 02.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 03.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 05.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 14.JPG Выява:Opening of the exhibition «Adam Hlobus. Belarusian avant-garde of the 80-th» 24.03.2015 15.JPG </gallery></center> * [[24 сакавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«To be Estonian. Эстонскія асацыяцыі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[25 сакавіка]] — [[30 красавіка]]: выстаўка літаграфіі і дэкаратыўнай пластыкі Марыны Капілавай, галерэя «Атрыум», [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [[26 сакавіка]] — [[18 красавіка]]: выстаўка фатаграфічных праектаў '''«Артэрыя»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[26 сакавіка]] — [[27 красавіка]]: выстаўка жывапісу Рыгора Іванова '''«Спектр Святла»''', Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі, Мінск * [[31 сакавіка]] — [[25 красавіка]]: [[Міхаіл Канстанцінавіч Сеўрук|Міхаіл Сеўрук]]. Жывапіс і графіка розных гадоў з прыватнага збору, Гарадская мастацкая галерэя твораў Л. Шчамялёва === II квартал === * [[3 красавіка]]: вернісаж Васіля Пяшкуна, галерэя «Мастацтва», Мінск * [[7 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі Тамары Шэлест '''«Bez Slou»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 04.JPG Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 01.JPG Выява:Tamara Shelest Exhibition BEZ SLOU 07.04.2015 20.JPG </gallery></center> * [[10 красавіка]] — [[25 красавіка]]: выстаўка «Касмадром», прысвечанай Дню касманаўтыкі. Удзельнікі выставы – студэнты факультэта дызайна и дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва аддзялення «Вырабы з керамікі» [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМ]], галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[10 красавіка]] — [[19 красавіка]]: выстаўка жывапісу Сяргея, Эвеліны і Белаславы Крыштаповічаў '''«Формула вясны»''', галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск * [[11 красавіка]] — [[8 мая]]: праект '''«СамаПАЗНАВАННЕ: Прасторы/Перспектывы»''' з серыі «Этнаграфія Гарадскога Мастацтва – Urban Art», [[Мемарыяльны музей-майстэрня Заіра Ісакавіча Азгура]], Мінск * [[14 красавіка]] — [[28 красавіка]]: фестываль пінхол-фатаграфіі '''«Проста Pinhole»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[14 красавіка]] — [[22 красавіка]]: выстаўка секцыі жывапісу [[Саюз мастакоў Беларусі|Саюза мастакоў Беларусі]] '''«Лабірынт ІІ»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Rygor Sitnica.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 03.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Astafiev Arutiunian.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Ivanov Kostiuchenko.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Kaszkurevicz Rimashevski.JPG Выява:Exhibition LABIRINT II in Palace of Art 14.04.2015 Barhatkov Radaev.JPG </gallery></center> * [[14 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі мастакоў тэатра і кіно '''«Маштаб 1 : 25»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 Leanid Khobatau.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 03.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 06.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 05.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 07.JPG Выява:Exhibition Theater and Film painter in Palace of Art 14.04.2015 01.JPG </gallery></center> * [[15 красавіка]] — [[28 красавіка]]: выстаўка жывапісу [[Вольга Валер'еўна Шкаруба|Вольгі Шкарубы]], «Галерэя Мастацтва», Мінск<ref>[http://minsknews.by/blog/2015/04/16/pervaya-personalnaya-vyistavka-studentki-bgai-olgi-shkarubo-otkryilas-v-tsentre-minska/ У галерэі «Мастацтва» грамадскага аб'яднання «Беларускі саюз мастакоў» дэбютавала студэнтка Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў, 24-гадовая Вольга Шкаруба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305070643/http://minsknews.by/blog/2015/04/16/pervaya-personalnaya-vyistavka-studentki-bgai-olgi-shkarubo-otkryilas-v-tsentre-minska/ |date=5 сакавіка 2016 }}</ref> * [[17 красавіка]] — [[10 мая]]: выстаўка жаночага партрэта Аксаны Аракчэевай '''«Купалінкі»''', [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы]], Мінск <center><gallery mode=packed heights=100> Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 02.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 03.JPG Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 01.JPG Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Jeanne Dapkiunas.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Alexandr Dranets.jpg Выява:Oksana Arakcheeva Exhibition in Minsk Museum of Yanka Kupala 17.04.2015 Oksana Arakcheeva.JPG </gallery></center> * [[22 красавіка]] — [[10 мая]]: выставачны праект-дакумент '''«Мінск. Нонканфармiзм 1980-Х»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск * [[23 красавіка]] — [[30 красавіка]]: выстаўка да 75-годдзя мастака-графіка [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзіміра Басалыгі]], [[Дзяржаўны літаратурна-мемарыяльны музей Якуба Коласа]], Мінск * [[23 красавіка]] [[13 мая]]: выстаўка Інстытута імя Гётэ '''«Геніяльныя дылетанты»: субкультура 1980-х гадоў у Германіі»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск * [[24 красавіка]] — [[5 мая]]: юбiлейная мастацкая выстаўка Iрыны Кузняцовай '''«Рытмы часу»''', Палац мастацтва, Мінск * [[24 красавіка]] — [[5 мая]]: юбілейная выстаўка творчага аб’яднання беларускіх мастакоў «Верасень», Палац мастацтва, Мінск * [[24 сакавіка]] — [[13 мая]]: выстаўка жывапісу Васіля Жарнасека (1929-1998) '''«Музей майго імя»''', [[мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[24 красавіка]] — [[23 мая]]: сумесная выстаўка Валянціна и Аляксея Губаравых '''«Вертыкальныя вуглы»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[28 красавіка]]: Аўтарская некамерцыйная канцэптуальная галерэя «Брама» прэзэнтуе: выстаўка '''«Механізмы: рэфлексіі і метамарфозы»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск. Удзельнікі выстаўкі — Іван Семілетаў, [[:ru:Копач, Виктор Казимирович|Віктар Копач]]. Куратар праекта — мастацтвазнаўца [[Ларыса Давыдаўна Фінкельштэйн|Ларыса Фінкельштэйн]] * [[28 красавіка]]: адкрыццё выстаўкі '''«Вясна 2015»''', прысвечанай 70-годдзю Вялікай Перамогі, мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[30 красавіка]] — [[28 чэрвеня]]: выстаўка скульптуры, керамікі і графікі [[Сальвадор Далі|Сальвадора Далі]] і [[Пабла Пікаса]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>{{Cite web |url=http://histmuseum.by/by/news/99/ |title=Выстаўка скульптуры, керамікі і графікі Сальвадора Далі і Пабла Пікаса |access-date=3 красавіка 2015 |archive-date=5 сакавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305135251/http://histmuseum.by/by/news/99/ |url-status=dead }}</ref> * [[14 мая]] — [[10 верасня]]: выстаўка рэпрадукцый твораў [[Мікалай Міхайлавіч Селяшчук|Мікалая Селяшчука]], плошча [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], Мінск * [[16 мая]]: Ноч музеяў 2015 * [[21 мая]]: адкрыццё выстаўкі Кацярыны Сумаравай '''«Памежны стан»''', [[мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[22 мая]]: адкрыццё выстаўкі Алега Яравенкі '''«100*66,6»''', галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[26 мая]]: адкрыццё персанальнай выстаўкі беларускага графіка і жывапісца Сяргея Баленка '''«Усё як заўсёды»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]] * [[3 чэрвеня]]: адкрыццё выстаўкі, прысвечанай 70-годдзю заснавання [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|БДАМ]], Палац мастацтва, Мінск * [[12 чэрвеня]] — [[24 чэрвеня]]: выстаўка твораў маладых беларускіх мастакоў Вольгі Бычко, Сафіі і Валянціны Піскун '''«Тры сястры»''', мастацкая галерэя «Універсітэт культуры», Мінск<ref>[http://afisha.tut.by/exhibition/try_syastry/ Выстаўка «Тры сястры»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150623073354/http://afisha.tut.by/exhibition/try_syastry/ |date=23 чэрвеня 2015 }}</ref> * [[17 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Віктара Мікалаевіча Мурашова, Палац мастацтва, Мінск * [[17 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Марата Клімава, Палац мастацтва, Мінск * [[18 чэрвеня]] — [[14 верасня]]: праект '''«Арт-выспы»''', Камсамольскае возера, Мінск<ref>[http://old.baj.by/be/node/28975] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304234712/http://old.baj.by/be/node/28975 |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=130> Выява:Cheese chair by Denis Barsukov 02.jpg|[[Дзяніс Валер'евіч Барсукоў|Дзяніс Барсукоў]], «Сырнае крэсла» </gallery></center> * [[19 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: персанальна мастацка выстаўка Абрама Львовіча Куцікава '''«Час Рыбы»''', Палац мастацтва, Мінск * [[19 чэрвеня]] — [[1 ліпеня]]: Фестываль эксперыментальнага мастацтва ДАХ-ХХVIII '''«Рэйтан»''', Палац мастацтва, Мінск * [[23 чэрвеня]] — [[8 ліпеня]]: групавая выстава '''«Дыплом»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў». Арганізавана платформай «Факультэт Агітацыйнай Крытыкі» (ФАК) сумесна са студэнтамі-выпускнікамі Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў 2015 года: Алесяй Галотай, Уладзімірам Грамовічам, Алесяй Жыткевіч, Алесем Кудрашовым, Глебам Аманкулавым і іншымі * [[26 чэрвеня]] — [[27 верасня]]: выстаўка '''«Беларускі іканастас»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск === III квартал === * [[2 ліпеня]] — [[31 ліпеня]]: выстаўка Віктара Васюкевіча '''«Святло-Візія»''', [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]], Мінск * [[2 ліпеня]] — [[3 жніўня]]: выстаўка твораў жывапісу творчага аб’яднання [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] «Традыцыя» і Студыі ваенных мастакоў «Рубцы нашай памяці», Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага, Мінск. Выстаўка прысвечана 70-годдзю Перамогі ў [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайне]] і Дню Незалежнасці Рэспублікі Беларусь * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: мастацкі праект Уладзіміра Зленкі і Андрэя Пяткевіча '''«Мяса»''', Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: выстаўка жівапісу Кіма, Алены і Яна Шастоўскіх, Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[17 ліпеня]]: персанальная мастацкая выстаўка Святланы Баранкоўскай '''«RАD№0»''', Палац мастацтва, Мінск * [[8 ліпеня]] — [[19 ліпеня]]: '''«Праект»''', выстаўка секцыі скульптуры [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюзу мастакоў]], Палац мастацтва, Мінск * [[10 ліпеня]] — [[10 жніўня]]: групавая выстаўка сучаснага мастацтва '''«Усё, што цвёрдае, растае ў паветры»''', [[Літаратурны музей Максіма Багдановіча]], Мінск<ref>[http://afisha.tut.by/exhibition/use_shto_cverdae_rastae_u_pavetry/ Усё, што цвёрдае, растае ў паветры] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150711180028/http://afisha.tut.by/exhibition/use_shto_cverdae_rastae_u_pavetry/ |date=11 ліпеня 2015 }}</ref> * [[28 ліпеня]] — [[2 жніўня]]: мастацкі пленэр, прысвечаны 250-годдзю [[Міхал Клеафас Агінскі|Міхала Клеафаса Агінскага]], вёска [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессе]] [[Смаргонскі раён|Смаргонскага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Пленэр арганізаваны мастакамі суполкі «Пагоня» [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]]. Прынялі ўдзел мастакі-графікі [[Мікола Купава]], [[Віктар Васілевіч Мікіта|Віктар Мікіта]], Мікола Аўчыннікаў, скульптар і жывапісец Алесь Шатэрнік, жывапісец Ягор Батальёнак<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/169-plener-prysvechany-250-goddzyu-mikhala-kleafasa-aginskaga.html Пленэр, прысвечаны 250-годдзю Міхала Клеафаса Агінскага.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205311/http://belartunion.by/naviny/vystavy/169-plener-prysvechany-250-goddzyu-mikhala-kleafasa-aginskaga.html |date=7 верасня 2015 }}</ref> * [[4 жніўня]] — [[22 жніўня]]: арт-праект Філіпа Заслонава '''«Паламаная лінія|The Broken Line»'''<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/69-filipp-zaslonov-debyutiroval-lomanoy-liney-the-broken-line.html ''АртДайджэст—Беларусь''. «Паламаная лінія» Філіпа Заслонава] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304204757/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/69-filipp-zaslonov-debyutiroval-lomanoy-liney-the-broken-line.html |date=4 сакавіка 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Minsk Centre of Modern Art 01.jpg|Выступае [[Рыгор Сямёнавіч Сітніца|Рыгор Сітніца]] Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Minsk Centre of Modern Art 02.jpg|Філіп Заслонаў, [[Наталля Васілеўна Шаранговіч|Наталля Шаранговіч]] Выява:Philippe Zaslonov with Roman Zaslonov The Broken Line Minsk.jpg|Філіп і [[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонавы]] Выява:Roman Zaslonov with his parents 7 august 2015 Minsk.jpg|[[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонаў]] с бацькамі, Вячаслаў Лемачка Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Andrey Ostashov Igor Leontiev Eugeny Kolchev.jpg|Андрэй Асташоў, Ігар Лявонцьеў, [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўген Колчаў]] Выява:Philippe Zaslonov The Broken Line Mikola Bushchik Ales Sukhadolaŭ.jpg|Мастак [[Мікола Бушчык]] і мастацтвазнавец Алесь Сухадолаў </gallery></center> * [[4 жніўня]] — [[17 жніўня]]: '''«Неба»''', юбілейная выстаўка Аляксандра Сільвановіча, «Галерэя Мастацтва» ГА «[[Беларускі саюз мастакоў]]»<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/168-yubilejnaya-vystava-alyaksandra-silvanovicha-neba.html Юбілейная выстаўка ][[Аляксандр Мікалаевіч Сільвановіч|Аляксандра Сільвановіча]]<span> «Неба»</span> {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205306/http://belartunion.by/naviny/vystavy/168-yubilejnaya-vystava-alyaksandra-silvanovicha-neba.html|date=7 верасня 2015}}</ref> <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Sitnitsa.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Savich.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Uliana.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery 02.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery 03.jpg Выява:Exhibition Alexandr Silvanovich in Minsk Art Gallery Outdoor.jpg </gallery></center> * [[5 жніўня]] — [[18 жніўня]]: '''«Святло. Прастора. Час»''', юбілейная выстава [[Аляксей Яўгенавіч Пшанко|Аляксея Пшанко]], мастацкая галерэя «Беларт» ГА «[[Беларускі саюз мастакоў]]»<ref>[http://belartunion.by/naviny/vystavy/167-persanalnaya-mastatskaya-vystava-alyakseya-pshanko.html Юбілейная выстава Аляксея Пшанко «Святло. Прастора. Час»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150907205301/http://belartunion.by/naviny/vystavy/167-persanalnaya-mastatskaya-vystava-alyakseya-pshanko.html |date=7 верасня 2015 }}</ref> * [[20 жніўня]] — [[27 верасня]]: '''«Плынь часу»''', выстаўка твораў мастакоў Беларусі, юбіляраў 2015 года ў рамках праекта «Нашы калекцыі», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>[http://www.artmuseum.by/by/vyst/tek/plyn-chasu-vystaka-tvora-mastako-belarus-yublyara-2015-goda-ramkah-praekta-nashy-kalekcy «Плынь часу», выстаўка твораў мастакоў Беларусі, юбіляраў 2015 года ў рамках праекта «Нашы калекцыі»]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[27 жніўня]] — [[28 верасня]]: арт-праект Усевалада Швайбы '''«Тканіны думак»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск<ref>[http://www.artmuseum.by/by/vyst/bliz/tkanny-dumak-art-praekt-usevalada-mhajlavcha-shvajby «Тканіны думак» - арт-праект Усевалада Міхайлавіча Швайбы]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[28 жніўня]] — [[19 верасня]]: выстаўка дванаццаці беларускіх мастакоў '''«12 стратэгій»''', Цэнтр Сучасных Мастацтваў, Мінск<ref>[http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }} ''АртДайджест—Беларусь''. «12 стратегий» белорусского изобразительного искусства {{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160131021228/http://artdigest-belarus.com/fotootchety/71-12-strategiy-belorusskogo-izobrazitelnogo-iskusstva.html |date=31 студзеня 2016 }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=100> |Творы [[Сяргей Іванавіч Селіханаў|Сяргея Селіханава]] |Творы Жанны Капуснікавай |Творы Наталлі Залознай |Творы Зоі Луцэвіч |Творы Аляксандра Шапо |Скульптар [[Максім Міхайлавіч Пятруль|Максім Пятруль]] і яго творы </gallery></center> * [[2 верасня]] — [[26 верасня]]: праект пяці маладых польскіх мастакоў '''«Сіла абстракцыі»''', [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Музей сучаснага выяўленчага мастацтва, Мінск]]. Мастакі: Барташ Какасіньскі, Гжэгаж Казэра, Павел Матышэўскі, Ізабэла Рагуцка і Ірміна Стась * [[8 верасня]] — [[8 кастрычніка]]: выстаўка фотаздымкаў Аляксея Шлыка і Аляксея Валахановіча '''«FEMALE»''' (18+), кніжна-выставачная прастора «Кніжная Шафа», Мінск * [[9 верасня]]: урачыстае адкрыццё новай мінскай галерэі «Дом карцін». Прэзентацыя выстаўкі '''«Народныя мастакі Беларусі»''' — каля 300 твораў 19 жывапісцаў і графікаў, сярод якіх [[Вітольд Бялыніцкі-Біруля]], [[Міхаіл Савіцкі]], [[Леанід Шчамялёў]], [[Гаўрыла Вашчанка]], [[Май Данцыг]], [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]] і іншыя <ref>[https://www.belarus.by/by/press-center/press-release/amal-300-rabot-mastako-belarus-pradstalena-na-pershaj-vystatsy--galere-dom-kartsn_i_27938.html Belarus.by «Амаль 300 работ мастакоў Беларусі прадстаўлена на першай выстаўцы ў галерэі "Дом карцін"»]</ref> <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:2015.09.12 Галерея «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной.jpg Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Лариса Бортник.jpg|Уступнае слова Ларысы Бортнік Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Владимир Прокопцов.jpg|[[Уладзімір Пракапцоў]] Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной.jpg|журналіст [[Аляксандр Мікалаевіч Дамарацкі|Аляксандр Дамарацкі]] Выява:2015.09.09 Открытие галереи «Дом Картин» в Минске, фото Татьяны Маркиной. Вальмен Аладов.jpg|Злева направа: [[Георгій Паплаўскі]], [[Вальмен Аладаў]] Выява:2015.09.09 Адкрыццё галерэі «Дом Карцін» у Мінску, фота Таццяны Маркінай.jpg|Злева направа: [[Вальмен Аладаў]], [[Васіль Пятровіч Шаранговіч|Васіль Шаранговіч]], [[Леанід Шчамялёў]], [[Георгій Паплаўскі]], [[Уладзімір Тоўсцік]]. Выява:2015.09.09 Адкрыццё галерэі «Дом Карцін» фота Таццяны Маркінай. Георгій Паплаўскі. Ігар Бархаткоў.jpg||Злева направа: [[Георгій Паплаўскі]], [[Ігар Бархаткоў]] </gallery></center> * [[17 верасня]] — [[15 кастрычніка]]: выстаўка твораў заслужанага дзеяча мастацтваў [[Літва|Літвы]] [[Пётр Сергіевіч|Пётры Сергіевіча]] '''«Сын роднага краю»''' з фондаў Мастацкага музея Літвы і [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы]]. Музей Янкі Купалы, Мінск * [[10 верасня]] — [[11 кастрычніка]]: выстаўка Акадэміі акварэлі і прыгожых мастацтваў [[:ru:Андрияка, Сергей Николаевич|Сяргея Андрыякі]], [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск === IV квартал === * [[1 кастрычніка]] — адкрыццё фотавыстаўкі Алены і Ядвігі Адамчык '''«Прырода беларускі»''', [[Музей гісторыі горада Мінска]] * [[6 кастрычніка]] — адкрыццё арт-праекта '''«БТР»''', Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь, Мінск * 8 кастрычніка — мастакам-графікам [[Леў Барысавіч Алімаў|Льву Алімаву]] і [[Валерый Пятровіч Славук|Валерыю Славуку]] былі прысвоены ганаровыя званні [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь|Заслужаных дзеячоў мастацтваў Беларусі]], мастак [[Мікалай Пятровіч Кузьміч|Мікалай Кузьміч]] атрымаў [[Ордэн Францыска Скарыны]]<ref>{{Cite web |url=http://tomin.by/news/brest/12990-direktoru-muzykalnoj-shkoly-1-g-bresta-aleksandru-solonenko-prisvoeno-zvanie-zasluzhennyj-deyatel-kultury-respubliki-belarus |title=Почетное звание «Заслуженный деятель искусств Республики Беларусь» присвоено белорусскому художнику-графику Льву Алимову {{ref-ru}} |access-date=3 студзеня 2016 |archive-date=5 ліпеня 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180705152156/http://tomin.by/news/brest/12990-direktoru-muzykalnoj-shkoly-1-g-bresta-aleksandru-solonenko-prisvoeno-zvanie-zasluzhennyj-deyatel-kultury-respubliki-belarus |url-status=dead }}</ref> <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Valery Slauk Lev Alimov.JPG|[[Валерый Пятровіч Славук|Валерый Славук]], [[Леў Барысавіч Алімаў|Леў Алімаў]] Выява:Valery Slauk Oleg Soudlenkov 8.10.2015 Autumn Salon Minsk.JPG|[[Валерый Пятровіч Славук|Валерый Славук]] і беларускі калекцыянер Алег Судленкоў </gallery></center> * [[8 кастрычніка]] — [[8 лістапада]]: арт-праект '''«Восеньскі салон з [[Белгазпрамбанк]]ам»''', Палац мастацтва, Мінск <center><gallery mode=packed heights=90> Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 7.10.2015 Chagal Lubich.JPG|Журналісты [[Алег Вацлававіч Лукашэвіч|Алег Лукашэвіч]] і Аляксандр Аляксееў Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Alexandr Shappo.JPG|Адкрыццё выстаўкі. [[Аляксандр Уладзіміравіч Шапо|Аляксандр Шапо]]. Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Oleg Kostiuchenko.JPG|Творы [[Алег Васілевіч Касцючэнка|Алега Касцючэнкі]] Выява:Autumn Salon BelGazPromBank Antonina Slobodchikova.JPG|Інсталяцыя Антаніны Слабодчыкавай Выява:Autumn Salon BelGazPromBank 8.10.2015 Yulia Matsura.JPG|Юлія Мацура і яе творы Выява:Roman Zaslonov Nikolai Pogranovski 8.10.2015 Minsk Palace of Art 02.JPG|[[Раман Леанідавіч Заслонаў|Раман Заслонаў]] і [[Мікалай Міхайлавіч Паграноўскі|Мікола Паграноўскі]] File:ArtDigest Minsk – Exhibition in Palace of Art Photo of Tatiana Markina.jpg </gallery></center> * [[15 кастрычніка]] — адкрыццё рэтраспектыўнай выстаўкі твораў народнага мастака Беларусі [[Май Данцыг|Мая Данцыга]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[22 кастрычніка]] — [[10 лістапада]]: выстаўка '''«Людміла Русава. Татальны перформанс»''', Галерэя сучаснага мастацтва «Ў», Мінск * [[27 кастрычніка]] — [[30 лістапада]]: выставачны праект Зоі Літвінавай '''«ЗОЯ»''', галерэя «Дом карцін», Мінск * [[19 лістапада]] — [[18 снежня]]: выстаўка жывапісу Жанны Капуснікавай '''«Другія Дажынкі»''', Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь, Мінск * [[26 лістапада]] — мастаку Валянціне Шоба з Гродна і скульптару Сяргею Парцянкову з Гомеля прысудзілі прэмію Тэйлара ў час правядзення выстаўкі сучаснага мастацтва «Art Capital» у палацы «Гран Пале», Парыж. Работы творцаў былі прадстаўлены ў экспазіцыі беларускага павільёна<ref>{{Cite web |url=http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=12318 |title=Прэмія Тэйлара |access-date=11 студзеня 2016 |archive-date=18 красавіка 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418011529/http://kimpress.by/index.phtml?page=2&id=12318 |url-status=dead }}</ref> * [[26 лістапада]] — [[10 студзеня]]: персанальная выстаўка фотапартрэтаў [[Яўген Аляксеевіч Колчаў|Яўгена Колчава]] '''«Святло і Колер»''', [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]] * [[28 лістапада]] — [[11 студзеня]]: выстаўка [[Мікалай Рыгоравіч Залозны|Мікалая Залознага]] ([[1925 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1925]]—[[1982 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1982]]) '''«Колер жыцця»''', прымеркаваная да яго 90-годдзя, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[3 снежня]] — [[25 студзеня]]: выстаўка жывапісу [[Раман Леанідавіч Заслонаў|Рамана Заслонава]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * 7 снежня — выстаўка твораў [[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Міколы Тарасікава]], сабраных прыватнымі калекцыянерамі за мяжой. [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Літаратурны музей Янкі Купалы]] ў Мінску. Асноўным мецэнатам гэтай экспазіцыі выступіў беларускі мастак і калекцыянер [[Ігар Антонавіч Бархаткоў|Ігар Бархаткоў]]<ref>[http://www.tvr.by/news/kultura/neizvestnye_portrety_narodnykh_poetov_bssr_vystavili_v_minske/ БТ. Невядомыя партрэты народных паэтаў БССР выставілі ў Мінску]</ref>. * [[9 снежня]] — адкрыццё выстаўкі жывапісу Мацвея Басава, [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[9 снежня]] — [[10 студзеня]]:выстаўка жывапісу Рыгора і Наталлі Івановых, [[Музей гісторыі горада Мінска]] * [[16 снежня]] — [[10 студзеня]]: выстаўка твораў беларускага мастака [[Віктар Пятровіч Маркавец|Віктара Маркаўца]] ([[1947 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1947]]—[[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]) '''«[[Заслаўе]]. Жывапісныя імпрэсіі старога горада»''', [[Мастацкая галерэя Міхаіла Савіцкага]], Мінск * [[18 снежня]] — адкрыццё каляднай выстаўкі Валянціны Шобы, [[Дом Ваньковічаў|Дом-музей Ваньковічаў]], Мінск * [[18 снежня]] — адкрыццё выстаўкі творчасці беларускай мастацкай дынастыі Хацкевічаў, галерэя «Універсітэт культуры», Мінск * [[21 снежня]] — адкрыццё выстаўкі графікі '''«[[Гоя]]... [[Пікаса]]»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[22 снежня]] — [[22 студзеня]]: выстаўка '''«Ліхтарт – 2015»''', галерэя Беларускага саюза дызайнераў, Мінск * [[22 снежня]] — [[23 студзеня]]: выстаўка мастацкіх эмаляў [[Мікалай Пятровіч Кузьміч|Мікалая Кузьміча]] '''«КУРГАН»''', прысвечаная 65-годдзю майстра, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[23 снежня]] — адкрыццё персанальнай выстаўкі жывапісу Алены Шлегель '''«Сады [[Семіраміда|Семіраміды]]»''', вынік творчай дзейнасці мастака за апошнія 15 гадоў, [[Музей сучаснага выяўленчага мастацтва (Мінск)|Нацыянальны цэнтр сучасных мастацтваў Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[23 снежня]] — [[18 студзеня]]: выстаўка '''«Рэпліка. Керамапластыка Валерыя Калтыгіна»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск * [[24 снежня]] — [[25 студзеня]]: выстаўка жівапісу Уладзіміра Зленкі, [[Глеб Анатолевіч Отчык|Глеба Отчыка]], Васіля Зянько і Андрэя Пяткевіча '''«Джэнтльменскі набор»''', [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]], Мінск == Памерлі == [[Выява:Мікалай Тарасюк. У музэі «Ўспаміны Бацькаўшчыны» 1.Jpg|міні|120 px|[[Мікалай Васілевіч Тарасюк|Мікола Тарасюк]] у музеі «Ўспаміны Бацькаўшчыны»]] * [[15 студзеня]] — [[Мікалай Васілевіч Тарасюк|Мікола Тарасюк]] (нар. [[1932 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1932]]), [[беларус]]кі разьбяр, музычны майстар, народны майстар Рэспублікі Беларусь ([[1989 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1989]]) * [[20 студзеня]] — [[Анатоль Фёдаравіч Кавалёў|Анатоль Кавалёў]] (нар. [[1926 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1926]]), беларускі мастацтвазнаўца, жывапісец, дызайнер. Кандыдат мастацтвазнаўства ([[1973 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1973]]), [[прафесар]] ([[1992 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1992]]) * [[9 лютага]] — [[Андрэй Міхайлавіч Савіцкі|Андрэй Савіцкі]] (нар. [[1964 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1964]]), беларускі мастак, сын [[Міхаіл Савіцкі|Міхаіла Савіцкага]] * [[16 красавіка]] — [[Міхаіл Карнілавіч Канькоў|Міхаіл Канькоў]] (нар. [[1947 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1947]]), беларускі мастак-манументаліст, жывапісец і графік, старшыня праўлення Брэсцкай абласной арганізацыі [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]] у [[1995 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1995]]—[[2004 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2004]] гадах<ref>{{Cite web |url=http://gcbs-brest.by/index.php/kraevelenie/gorod-v-datakh-i-litsakh/galereya-lichnostej/item/1491?device=desktop |title=Міхаіл Карнілавіч Канькоў |access-date=18 жніўня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305003217/http://gcbs-brest.by/index.php/kraevelenie/gorod-v-datakh-i-litsakh/galereya-lichnostej/item/1491?device=desktop |archivedate=5 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> * [[22 мая]] — [[Эма Мікалаеўна Грамыка|Эма Грамыка]] (нар. [[1935 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1935]]), расійска-беларускі жывапісец, мастацтвазнаўца, журналіст, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], жонка [[Народны мастак Беларусі|Народнага мастака Беларусі]] [[Віктар Аляксандравіч Грамыка|Віктара Грамыкі]]<ref>[http://belartunion.by/naviny/ab-yavy/131-22-maya-2015-goda-na-81-godze-zhytstsya-pamerla-gramyka-ema-mikalae-na-syabra-bsm.html 22 мая 2015 года на 81 годзе жыцця памерла Грамыка Эма Мікалаеўна, сябра БСМ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160306125416/http://belartunion.by/naviny/ab-yavy/131-22-maya-2015-goda-na-81-godze-zhytstsya-pamerla-gramyka-ema-mikalae-na-syabra-bsm.html |date=6 сакавіка 2016 }}</ref> * [[8 чэрвеня]] — [[Юрый Фёдаравіч Выхадцаў|Юрый Выхадцаў]] (нар. [[1926 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1926]]), беларускі мастак-графік, жывапісец, педагог * [[16 ліпеня]] — [[Сяргей Аляксандравіч Друшчыц|Сяргей Друшчыц]] (нар. [[1941 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1941]]), беларускі архітэктар, пачынальнік рэстаўрацыйнай справы ў Беларусі ў «перыяд застоя», доўгі час быў генэральным дырэктарам прадпрыемства «Белрэстаўрацыя»<ref>[http://nn.by/?c=ar&i=153074&lang=ru Умер известный белорусский архитектор и реставратор Сергей Друщиц {{ref-ru}}]</ref> * [[18 ліпеня]] — [[Алег Вікенцьевіч Луцэвіч|Алег Луцэвіч]] (нар. [[1924 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1924]]), беларускі мастак-графік, педагог * [[12 жніўня]] — [[Галіна Гаўрылаўна Азгур|Галіна Азгур]] (нар. [[1921 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1921]]), жывапісец, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], жонка скульптара [[Заір Азгур|Заіра Азгура]] * [[13 жніўня]] — [[Георгій Сяргеевіч Скрыпнічэнка|Георгій Скрыпнічэнка]] (нар. [[1940 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1940]]), беларускі мастак-[[сюррэалізм|сюррэаліст]], педагог == Галерэя жывапісу == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Marta Shmatava 2015 The morning begins with the sun 100х100.JPG|Марта Шматава «Раніца пачынаецца з сонца». Палатно, алей, 100 x 100 см. Выява:Marta Shmatava 2015 Solitude 80x100.jpg|Марта Шматава «Адзінота». Палатно, алей, 80 x 100 см. Выява:Marta Shmatava 2015 Way Trajectory of moving 80x100.jpg|Марта Шматава «Шлях - траекторыя руху». Палатно, алей, 80 х 100 см. Выява:Uladzimir Kachan Art Messia XXI 2015.jpg|[[Уладзімір Уладзіміравіч Качан|Уладзімір Качан]] «Art Messia ХХI» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:2015 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:2015 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] ksadso9qp1tdb27hzl6x4uakmiso9en 0 228013 5143878 5109673 2026-05-20T06:18:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143878 wikitext text/x-wiki [[Выява:Портрет Ю.М. Пэна.jpg|міні|240 px|[[Абрам Бразер]]. Партрэт [[Іегуда Пэн|Юдэля Пэна]], [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]].]] '''[[1921]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * Выйшаў першы нумар часопіса [[Мастацтва (1921)|«Мастацтва»]] («Искусство»), [[Віцебск]] * Верасень — адбылася 1-я Мінская мастацкая выстаўка, арганізаваная мастацкім аддзелам галоўпалітасветы, у якой паказалі свае працы мастакі М. Філіповіч, Я. Кругер, Д. Полазаў, В. Кудрэвіч, І. Гембіцкі, М. Станюта, М. Аксельрод, [[Пальміра Любаміраўна Мрачкоўская|П. Мрачкоўская]], І. Валадзько, П. Гуткоўскі, С. Каўроўскі, М. Слепян і інш<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=640&page=2 |title=1921 г. Белорусская ССР : ПЕРВАЯ ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ВЫСТАВКА ПОДОТДЕЛА ИЗО ХУДОЖЕСТВЕННОГО ОТДЕЛА ГЛАВПОЛИТПРОСВЕТА ССРБ |access-date=14 студзеня 2018 |archive-date=5 жніўня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210805052222/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=640&page=2 |url-status=dead }}</ref>. * У Віцебску адбылася персанальная выстаўка жываісу, скульптуры і графікі [[Абрам Маркавіч Бразер|А. Бразера]]. * У Маскоўскім габрэйскім камерным тэатры адбылася персанальная выстаўка [[Марк Шагал|М. Шагала]]. * Акадэмічным цэнтрам Наркамасветы БССР была арганізаваная экспедыцыя па вывучэнню і даследаванню беларускага народнага мастацтва, у складзе якой былі мінскія мастакі [[Дзмітрый Мікалаевіч Полазаў|Дзмітрый Полазаў]] (кіраўнік), [[Павел Макаравіч Гуткоўскі|Павел Гуткоўскі]], [[Янкель Мордухавіч Кругер|Янкель Кругер]], {{нп3|Канстанцін Сцяпанавіч Елісееў|Канстанцін Елісееў|ru|Елисеев, Константин Степанович}}, фалькларыст і кампазітар [[Уладзімір Васілевіч Тэраўскі|Уладзімір Тэраўскі]] і інш. Толькі ў [[Слуцк]]у і навакольных вёсках за шэсць тыдняў было сабрана і часткова сфатаграфавана мноства помнікаў старажытнага мастацтва, знойдзена значная колькасць узораў [[Слуцкі пояс|слуцкіх паясоў]] і тканін. Са [[Свята-Стэфанаўская царква (Слуцк)|Стэфанаўской царквы]] XVII стагоддзя ў Слуцку экспедыцыяй быў вывезен абраз «[[Узнясенне (Слуцк)|Ушэсце Гасподне]]» XVII стагоддзя, які належыць [[Беларускі іканапіс|беларускай школе]] [[іканапіс]]у (цяпер у [[НММ РБ]]). Пра вынікі працы Дзмітрый Полазаў зрабіў даклад на пасяджэнні [[Мінскае таварыства гісторыі і старажытнасці|Мінскага таварыства гісторыі і старажытнасці]]<ref>[http://knihi.com/storage/kastounasci/01/22.html Людміла Налівайка. Рыцары аховы помнікаў]</ref>. <center><gallery mode="packed" heights="240"> Выява:The Ascension Mid 17 th c.jpg|«[[Узнясенне (Слуцк)|Ушэсце Гасподне]]» </gallery></center> == З’явіліся == * [[Беларускі музей у Вільні]]. Музей названы ў гонар памерлага ў 1919 годзе беларускага дзеяча [[Іван Іванавіч Луцкевіч|Івана Луцкевіча]]. == Нарадзіліся == * [[1 студзеня]] — [[Уладзімір Пракопавіч Белавусаў|Уладзімір Белавусаў]], беларускі савецкі кінамастак. [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР|Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі]](1973)<ref>{{кніга |частка = Владимир Прокофьевич Белоусов |загаловак = Биографический справочник |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 51 |старонак = 737 }}</ref> * [[2 красавіка]] — [[Юрый Аляксандравіч Булычоў|Юрый Булычоў]] (пам. [[1976 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1976]]), беларускі савецкі мастак кіно, вядомы па кінастужцы [[Міколка-паравоз (фільм)|«Міколка-паравоз»]]<ref name="БС">{{кніга |частка = Булычёв Юрий Александрович |загаловак = Биографический справочник |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 90 |старонак = 737 }}</ref> * [[2 ліпеня]] — [[Галіна Гаўрылаўна Азгур|Галіна Азгур]] (пам. [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]]), жывапісец, член [[Беларускі саюз мастакоў|Беларускага саюза мастакоў]], жонка скульптара [[Заір Азгур|Заіра Азгура]] * [[31 ліпеня]] — [[:ru:Радоман, Игорь Владимирович|Ігар Радаман]] (пам. [[1992 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1992]]), мастак-жывапісец родам з Беларусі, партрэтыст, пейзажыст, аўтар манументальных роспісаў і нацюрмортаў; заслужаны дзеяч мастацтваў РСФСР (1982) * [[6 верасня]] — [[Любоў Дзмітрыеўна Усава|Любоў Усава]], савецкі беларускі [[архітэктар]]. Разам з архітэктарам [[Аляксандр Пятровіч Воінаў|А. Воінавым]], як суаўтар, спраектавала [[Беларускі рэспубліканскі тэатр юнага гледача]], Палац піянераў у Мінску, будынак абкама КПБ (зараз Выканаўчага камітэта СНД). Разам з Л. Рымінскім праектавала і аднаўляла галоўны корпус [[БНТУ|БПІ]]. Праектавала «Вароты Мінска» сумесна з мужам, В. І. Герашчанкам, у раёне [[Прывакзальная плошча (Мінск)|Прывакзальнай плошчы]]<ref name="kariatida">[http://www.bsc.by/story/kariatida-gradostroitelstva-lyubov-usova Кариатида градостроительства: Любовь Усова]</ref> * [[21 верасня]] — [[Міхась Бельскі]] (пам. [[1988 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1988]]), беларускі [[мастак]], [[Графіка (мастацтва)|графік]].<ref name="alb">{{cite web | url = http://www.albiongallery.ru/cgi-bin/popup?id=27&type=1 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304125950/http://www.albiongallery.ru/cgi-bin/popup?id=27&type=1 | title = Бельский Михаил Леонтьевич (1921–1988) | work = Галерэя «Альбіён» | date = 10 мая 2013 | access-date = 12 красавіка 2015 | archive-date = 4 сакавіка 2016 | url-status = dead }}</ref> * [[18 лістапада]] — [[Ісаак Юльевіч Бароўскі|Ісаак Бароўскі]] (пам. [[1991 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1991]]), беларускі савецкі мастак * [[4 снежня]] — [[Рыгор Піліпавіч Клікушын|Рыгор Клікушын]] (пам. [[2014 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2014]]), беларускі мастак-графік == Галерэя графікі == <center><gallery mode="packed" heights="150"> Файл:Arkady Astapovich. To the twilight.JPG|[[Аркадзь Антонавіч Астаповіч|Аркадзь Астаповіч]] «Да змяркання». Папера, туш. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Файл:Arkady Astapovich. Winter in the forest.JPG|[[Аркадзь Антонавіч Астаповіч|Аркадзь Астаповіч]] «Зіма ў лесе». Папера, туш. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Файл:Słucak, Uścinaŭskaja, Bernardynski. Слуцак, Усьцінаўская, Бэрнардынскі (J. Kruher, 1921).jpg|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Бернардзінскі касцёл у Слуцку» Файл:Якаў Кругер. Халодная сінагога ў Слуцку.JPG|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Халодная сінагога ў Слуцку» Файл:Слуцкая халодная сінагога, Я. М. Кругер 1921.jpg|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Слуцкая халодная сінагога» </gallery></center> == Галерэя жывапісу == <center><gallery mode="packed" heights="110"> Выява:Зімовы пейзаж. Вятка. (Ратонда ў Аляксандраўскім садзе) Жукоўскі.jpg|[[Станіслаў Юльянавіч Жукоўскі|Станіслаў Жукоўскі]] «Зімовы пейзаж», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:1921. Еврей-пекарь.jpg|[[Іегуда Пэн|Юдэль Пэн]] «Яўрэй-пекар» Выява:1921. На Купалле.jpg|[[Міхась Філіповіч]] «На [[Купалле]]», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:Les oursons jouant devant la maison 1921 Henryk Weyssenhoff.jpg|[[Генрых Уладзіслававіч Вейсенгоф|Генрых Вейсенгоф]] «Гульні па-за межамі дому» Выява:Таямнічая песня.jpg|[[Генрых Уладзіслававіч Вейсенгоф|Генрых Вейсенгоф]] «Таямнічая песня» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1921 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] 2y2y3rukzjtblidmx07etts0zp7z6ye 0 228954 5143876 5000196 2026-05-20T06:17:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143876 wikitext text/x-wiki [[Выява:Biełaruski Kalendar Swajak na 1919 hod.pdf|міні|Беларускі каляндар на 1919 год]] [[Выява:Преподаватели Народного художественного училища.jpg|міні|320 пкс|Выкладчыкі [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча|Віцебскага народнага мастацкага вучылішча]]. Злева направа: [[Эль Лісіцкі]], Вера Ермалаева, [[Марк Шагал]], [[Давід Якерсон]], [[Іегуда Пэн]], Ніна Коган, [[Аляксандр Георгіевіч Ром|Аляксандр Ром]]. 26 ліпеня 1919.]] '''[[1919]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * Першы губернскі сход працаўнікоў мастацтваў у Віцебску * [[20 студзеня]]* — афіцыйнае адкрыццё Беларускага абласнога музея (з [[31 жніўня|31.8]].[[1923]] — [[Беларускі дзяржаўны музей]]) * [[28 студзеня]] — афіцыйнае адкрыццё [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча|Віцебскага народнага мастацкага вучылішча]] ў памяшканні хаты былога банкіра Вішняка па вуліцы Бухарынскай, 10 (зараз — вуліца Газеты «Праўда») * Кастрычнік — прыезд [[Казімір Севярынавіч Малевіч|Казіміра Малевіча]], запрошанага Маркам Шагалам на пасаду прафесара Віцебскіх дзяржаўна-мастацкіх майстэрняў. * [[7 лістапада]] галоўныя вуліцы і плошчы Віцебска аформлены манументальнымі роспісамі да свята 2-й гадавіны рэвалюцыі. Вялікае палотнішча, размаляванае Маркам Шагалам было размешчана на будынку сабора ў цэнтры горада. * Лістапад — у Віцебску адкрыта «Першая дзяржаўная выстаўка карцін мясцовых і маскоўскіх мастакоў», у якой прымалі удзел [[Іегуда Пэн|Юдэль Пэн]], [[Марк Шагал]], [[Саламон Юдовін]], [[Уладзіслаў Максімілянавіч Страмінскі|Уладзіслаў Страмінскі]], [[Абрам Бразер]], [[Эль Лісіцкі]], [[Казімір Малевіч]], Леў Зевін, Роберт Фальк, [[Арыстарх Васілевіч Лянтулаў|Арыстарх Лянтулаў]], Пётр Канчалоўскі і інш<ref>[http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=629&page=2 1919 г. Белорусская ССР : 1-я ГОСУДАРСТВЕННАЯ ВЫСТАВКА КАРТИН МЕСТНЫХ И МОСКОВСКИХ ХУДОЖНИКОВ]{{Недаступная спасылка}}</ref>. * Лістапад — [[Казімір Севярынавіч Малевіч|Казімір Малевіч]] пакінуў Віцебскія дзяржаўна-мастацкія майстэрні і заснаваў у Віцебску «Супрэматычную акадэмію» * [[Іван Альбертавіч Пуні|Іван Пуні]] ([[1894 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1894]] — [[1956 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1956]]) выкладаў у [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча|Віцебскім мастацкім вучылішчы]] == З’явіліся == * [[Віцебскі абласны краязнаўчы музей]] == Нарадзіліся == * [[20 верасня]] — [[Канстанцін Іванавіч Максімцаў|Канстанцін Максімцаў]], беларускі мастак * [[21 верасня]] — [[Пётр Міхайлавіч Раманоўскі|Пётр Раманоўскі]], (пам. [[1977 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1977]]), беларускі мастак-жывапісец * [[5 кастрычніка]] — [[Пётр Серпіёнавіч Крахалёў|Пётр Крахалёў]] (пам. [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]]), беларускі мастак-жывапісец * [[1 снежня]] — [[Уладзімір Аляксандравіч Дамарад|Уладзімір Дамарад]], беларускі графік * [[13 снежня]] — [[Валяр'яна Канстанцінаўна Жолтак|Валяр'яна Жолтак]] (пам. [[2000 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2000]]), беларускі мастак-жывапісец == Памерлі == * [[2 студзеня]] — [[Уладзімір Фульгенцавіч Акушка|Уладзімір Акушка]] (нар. [[1862 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1862]]), мастак-заснавальнік малдаўскай мастацкай школы, родам з [[Ашмяны|Ашмян]] * [[19 ліпеня]] — [[Юзаф Беркман]] (нар. 1838), мастак, публіцыст * [[Нікадзім Юр'евіч Сілівановіч|Нікадзім Сілівановіч]] (нар. 1834), беларускі і расійскі мастак == Галерэя жывапісу == <center><gallery mode=packed heights=240> Выява:Чашник Композиция 1919.jpg|[[:ru:Чашник, Илья Григорьевич|Ілля Чашнік]] «[[Супрэматызм|Супрэматычная]] кампазіцыя» Выява:Chaïm Soutine - Vue d'un village - Calvet.jpg|[[Хаім Суцін]] «Vue d'un village, Céret en Roussillon» Выява:Antoni Wiwulski by Łucja Bałzukiewicz.jpg|[[Луцыя Балзукевіч]] «Партрэт Антонія Вівульскага», [[Нацыянальны музей у Варшаве]] </gallery></center> == Галерэя графікі == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Стадолішча. 1919..jpg|[[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэп Драздовіч]] «Вёска Стадолішча» Выява:Miensk, Trajeckaja hara. Менск, Траецкая гара (1919).jpg|[[Язэп Нарцызавіч Драздовіч|Язэп Драздовіч]] «Мінск, Траецкая гара» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1919 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1919 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] p13dcnsxdcblip1x6mubgzjvjl26nw8 0 229664 5143882 5103735 2026-05-20T06:27:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143882 wikitext text/x-wiki [[File:Treciaja ŭsiebielaruskaja, Kaškieĺ. Трэцяя ўсебеларуская, Кашкель (1928).jpg|міні|190 пкс|[[Янка Кашкель]].Вокладка каталога Трэцяй Усебеларускай мастацкай выстаўкі.]] '''[[1929]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * Створана [[Рэвалюцыйная арганізацыя мастакоў Беларусі]] ([[РАМБ]]). * Узнікла аб’яднанне беларускіх мастакоў [[«Прамень» (мастацкае аб’яднанне)|«Прамень»]]. * Студзень — III Усебеларуская мастацкая выстаўка, Мінск: удзельнічала 62 мастака, экспанавана 582 творы<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/!search.http_keyword?query=a001s=%22BY-NLB-ar91385%22 Зводны электронны каталог сістэмы карпаратыўнай каталагізацыі]</ref><ref>[https://old.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=709&page=2 1929 г. Белорусская ССР : ТРЕТЬЯ ВСЕБЕЛОРУССКАЯ ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ВЫСТАВКА]</ref>. * Чэрвень — персанальная выстава [[Янкель Мордухавіч Кругер|Я. Кругера]] да 30–й гадавіны творчай дзейнасці мастака<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1608&page=12 |title=1929 г. Персональные выставки : Кругер Я. М. |access-date=15 студзеня 2018 |archive-date=7 мая 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507100054/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1608&page=12 |url-status=dead }}</ref>. * Экспедыцыяй у складзе расійскіх мастакоў і рэстаўратараў [[:ru:Грабарь, Игорь Эммануилович|Ігара Грабара]], [[:ru:Чириков, Григорий Осипович|Рыгора Чырыкава]] і П. І. Юкіна ў полацкім [[Спаса-Ефрасіннеўскі манастыр|Спаса-Ефрасіннеўскім манастыры]] былі выяўлены і раскрыты фрэскі ХІІ стагоддзя: <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Head of Saint Polatsk Savior Euphrosine Monastery 01.jpg|Галава Святой, 38 х 59 см, паўднёвая сцяна Выява:Praying Saint Polatsk Savior Euphrosine Monastery.jpg|Святы, які моліцца. 162 х 68 см, алтар, паўднёвая сцяна Выява:Saint Basil The Great Polatsk Savior Euphrosine Monastery.jpg|[[Васілій Вялікі]]. 170 x 111,5 см, алтар, паўднёвая сцяна </gallery></center> == З’явіліся == [[File:Беларускі Каляндар 1929 год Вільня Вокладка.jpg|thumb|190 пкс|Беларускі Каляндар 1929 год, вокладка]] * [[Баранавіцкі краязнаўчы музей]] * [[Віцебскі дом-камуна]] * [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Дрысвяты)|Касцёл Святых Пятра і Паўла, Дрысвяты]] — помнік драўлянага дойлідства * [[Трыўмфальная арка (Маладзечна)|Трыўмфальная арка, Маладзечна]] * [[Слонімскі раённы краязнаўчы музей імя Іосіфа Іосіфавіча Стаброўскага]] == Нарадзіліся == * [[4 лютага]] — [[Лявон Цімафеевіч Баразна|Лявон Баразна]] (пам. [[1972 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1972]]), беларускі мастак дэкаратыўна-ужытковага мастацтва і даследчык культуры, актывіст захавання гісторыка-культурнай спадчыны * [[25 красавіка]] — [[Ірына Мікалаеўна Паньшына|Ірына Паньшына]] (пам. [[2010 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2010]]), беларускі мастацтвазнаўца, заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі * [[9 мая]] — [[Людвіг Пятровіч Асецкі|Людвіг Асецкі]] (пам. [[2005 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2005]]), беларускі графік. Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР ([[1981 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1981]]) * [[11 мая]] — [[Дзмітрый Іванавіч Алейнік|Дзмітрый Алейнік]], беларускі мастак-жывапісец, Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР (1981). * [[15 верасня]] — [[Арлен Міхайлавіч Кашкурэвіч|Арлен Кашкурэвіч]] (пам. [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]), беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]]. [[Народны мастак Беларусі]] ([[1973]])<ref>Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 8. Мн.: Бел. Эн, 1999. — 576 с ISBN 985-11-0144-3</ref>. Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1972), [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Рэспублікі Беларусь]] * [[Берта Ізраілеўна Кузняцова|Берта Кузняцова]] (пам. [[1980 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1980]]) — беларускі савецкі мастак-жывапісец з Гомеля == Памерлі == * [[4 сакавіка]] — [[:ru:Чашник, Илья Григорьевич|Ілля Чашнік]] (нар. [[1902 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1902]]), расійский мастак і дызайнер яўрэйскага паходжання, родам з [[Віцебская губерня|Віцебскай губерні]]. Вучыўся ў [[Віцебскае мастацкае вучылішча|Віцебскім народным вучылішчы]] ў [[Казімір Малевіч|Казіміра Малевіча]], адзін з бліжэйшых яго вучняў, паслядоўны [[Супрэматызм|супрэматыст]]. Уваходзіў у суполку [[:ru:УНОВИС|Сцвяржальнікаў новага мастацтва]], разам з імі пераехаў у 1922 годзе ў [[Петраград]], дзе праз 7 год помер ад [[перытаніт]]у. == Галерэя графікі == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Jankieĺ Kruhier 1929 Scything Peasant Drawings NAM RB.jpg|міні|190 пкс|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]] «Касец», 1929. Каляровая папера, пастэль. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:Тарас Бульба. Філіповіч.jpg|[[Міхаіл Мацвеевіч Філіповіч|Міхась Філіповіч]]. Ілюстрацыя да аповесці М. В. Гогаля «Тарас Бульба» Выява:Саламон Юдовін. Выраб тфілін. Калінкавічы..JPG|[[Саламон Юдовін]] «Выраб тфілін. [[Калінкавічы]]», [[Нацыянальны гістарычны музей Рэспублікі Беларусь|НГМ РБ]] Выява:Дробязны гандаль.jpg|[[Саламон Юдовін]] «Дробязны гандаль», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:Майстэрня абутку.jpg|[[Саламон Юдовін]] «Майстэрня абутку», [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ РБ]] Выява:Miednicki zamak. Медніцкі замак (J. Drazdovič, 1929).jpg|[[Язэп Драздовіч]] «[[Меднікі]]» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1929 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1929 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] 11f5kzei86nrn17g8qd33322y7e9kr8 0 229733 5143893 5005419 2026-05-20T06:48:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143893 wikitext text/x-wiki [[File:Tatiana Markina PHOTO of Halina Isajevič 1958 Turnip Colored glass Onlay Diamond pattern.jpg|thumb| «Рэпка», 1958 год. Мастак [[Галіна Ісаевіч]]. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь]].]] '''[[1958]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * IV з'езд мастакоў БССР * Усебеларуская мастацкая выстаўка, Мінск<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1538&page=7 |title=1958 г. Белорусская ССР: ВСЕБЕЛОРУССКАЯ ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ВЫСТАВКА, ПОСВЯЩЕННАЯ СОРОКАЛЕТИЮ БЕЛОРУССКОЙ ССР И КОММУНИСТИЧЕСКОЙ ПАРТИИ БЕЛОРУССИИ |access-date=4 лютага 2018 |archive-date=30 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130152932/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1538&page=7 |url-status=dead }}</ref> * Выстаўка твораў [[Яўгеній Яўстафавіч Красоўскі|Я. Я.Красоўскага]], прысвечаная 50-годдзю з дня нараджэння і 30-годдзю творчай дзейнасці (Мінск) * Адбыліся персанальныя выставы [[Валянцін Віктаравіч Волкаў|В. Волкава]], [[Яўген Аляксеевіч Зайцаў|Я. Зайцава]], [[Анатоль Даміянавіч Шыбнёў|А. Шыбнева]] (Мінск) == З’явіліся == * [[Помнік Кастусю Каліноўскаму (Свіслач)|Помнік Кастусю Каліноўскаму, Свіслач]] * [[Валянцін Канстанцінавіч Дзежыц|Валянцін Дзежыц]] — «На Віцебскай прыстані» == Нарадзіліся == * [[Аляксандр Аляксандравіч Касцючэнка|Аляксандр Касцючэнка]], беларускі мастак-пастаноўшчык, сцэнограф, галоўны мастак [[Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатр оперы і балета|Нацыянальнага акадэмічнага Вялікага тэатру оперы і балета]] Рэспублікі Беларусь * [[1 студзеня]] — [[Рыгор Сямёнавіч Сітніца|Рыгор Сітніца]], беларускі графік, паэт. Лаўрэат літаратурнай прэміі «Залаты апостраф» ([[2006 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2006]]) * [[5 студзеня]] — [[Ігар Антонавіч Бархаткоў|Ігар Бархаткоў]], беларускі жывапісец-рэаліст са знакамітай мастацкай дынастыі, лаўрэат Прэміі Прэзідэнта Беларусі «За духоўнае адраджэнне», калекцыянер твораў сацрэалізму * [[22 студзеня]] — [[Уладзімір Сцяпан]], беларускі празаік, паэт, кінасцэнарыст, мастак, журналіст * [[7 сакавіка]] — [[Эдуард Уладзіміравіч Мацюшонак|Эдуард Мацюшонак]], сучасны беларускі мастак * [[8 красавіка]] — [[Сяргей Вячаслававіч Чарановіч|Сяргей Чарановіч]], беларускі графік * [[20 чэрвеня]] — [[Леанід Уладзіміравіч Гоманаў]], беларускі мастак, педагог. Бацька спявачкі [[Ганна Леанідаўна Гоманава|Ганны Гоманавай]] * [[19 верасня]] — [[Ігар Мікалаевіч Цішын|Ігар Цішын]], беларускі мастак * [[29 верасня]] — [[Адам Глобус]], беларускі пісьменнік, мастак, выдавец * [[22 кастрычніка]] — [[Аляксандр Кузьміч Касцючэнка]], беларускі мастак-жывапісец * [[14 лістапада]] — [[Уладзімір Уладзіміравіч Качан|Уладзімір Качан]], беларускі жывапісец-манументаліст * [[Уладзімір Пятровіч Парфянок|Уладзімір Парфянок]], беларускі фатограф. == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява: </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1958 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1958 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] tkf4ocbs9t2l8ivyxxpc1xo0c46ajb3 0 230366 5143797 5075296 2026-05-19T23:09:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143797 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Яўген Пятровіч Кушнароў | арыгінал імя = {{lang-uk|Євген Петрович Кушнарьов}} | партрэт = Kushnarev v rade.JPG | шырыня партрэта = 275px | подпіс = Яўген Кушнароў у Вярхоўнай Радзе (студзень 2007 года) | пасада = Народны дэпутат Украіны I склікання | сцяг = Flag of the Ukrainian Soviet Socialist Republic.svg | перыядпачатак = [[1990]] год | перыядканец = [[1994]] год | пасада_2 = гарадскі галава [[Харкаў|Харкава]] | сцяг_2 = KharkovTownflag Lob.svg | парадак_2 = 1 | перыядпачатак_2 = [[1990]] год | перыядканец_2 = снежань [[1996]] года | папярэднік_2 = [[Сцяпан Мікалаевіч Сакалоўскі|Сцяпан Сакалоўскі]] | пераемнік_2 = {{нп4|Міхаіл Дзмітрыевіч Піліпчук|Міхаіл Піліпчук|ru|Пилипчук, Михаил Дмитриевич}} | пасада_3 = кіраўнік [[Адміністрацыя Прэзідэнта Украіны|Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны]] | сцяг_3 = Flag of Ukraine.svg | прэзідэнт_3 = Леанід Кучма | перыядпачатак_3 = снежань 1996 года | перыядканец_3 = лістапад [[1998]] года | папярэднік_3 = [[Дзмітрый Уладзіміравіч Табачнік|Дзмітрый Табачнік]] | пераемнік_3 = [[Мікалай Пятровіч Белаблоцкі|Мікалай Белаблоцкі]] | пасада_4 = Намеснік {{нп4|Харкаўская абласная дзяржаўная адміністрацыя|Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі|uk|Харківська обласна державна адміністрація}} | сцяг_4 = Flag of Kharkiv Oblast.svg | перыядпачатак_4 = 27 кастрычніка 2000 года | перыядканец_4 = 18 снежня 2004 года<ref>{{cite news|url=http://www.mediaport.ua/news/official/20060/stepan_maselskiy_stal_samyim_molodyim_ukrainskim_gubernatorom|title=Степан Масельский стал самым молодым украинским губернатором|date=2004-12-18|publisher=МедиаПорт|lang=ru|access-date=2013-01-04|archive-date=19 снежня 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141219105527/http://www.mediaport.ua/news/official/20060/stepan_maselskiy_stal_samyim_molodyim_ukrainskim_gubernatorom|url-status=dead}}</ref> | папярэднік_4 = {{нп4|Алег Аляксеевіч Дзёмін|Алег Дзёмін|uk|Дьомін Олег Олексійович}} | пераемнік_4 = {{нп4|Сцяпан Іванавіч Масельскі|Сцяпан Масельскі|uk|Масельський Степан Іванович}} | прэзідэнт_4 = | пасада_5 = Намеснік {{нп4|Харкаўскі абласны савет|Харкаўскага абласнога савета|uk|Харківська обласна рада}} | сцяг_5 = Flag of Kharkiv Oblast.svg | парадак_5 = | перыядпачатак_5 = 8 снежня 2004 года<ref name="Степан">{{cite news|url=http://vesti.portal.kharkov.ua/2004-12-08/3146#.UObHhYtcffI|title=Евгений Кушнарев избран главой Харьковского облсовета|date=2004-12-08|publisher=Медиа-группа «Объектив»|lang=ru|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140715035348/http://vesti.portal.kharkov.ua/2004-12-08/3146 |archive-date=15 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref> | перыядканец_5 = 27 студзеня 2005 года<ref name="27января">{{cite news|url=http://vesti.portal.kharkov.ua/2005-01-27/5258#.UObHu4tcffI|title=Кушнарев - отныне не глава областного совета|date=2005-01-27|publisher=Медиа-группа «Объектив»|access-date=2013-01-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20140720092544/http://vesti.portal.kharkov.ua/2005-01-27/5258 |archive-date=20 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref> | папярэднік_5 = {{нп4|Аляксей Мікалаевіч Калеснік|Аляксей Калеснік|ru|Колесник, Алексей Николаевич}} | пераемнік_5 = {{нп4|Алег Уладзіміравіч Шапавалаў|Алег Шапавалаў|ru|Шаповалов, Олег Владимирович}} | прэзідэнт_5 = | рэлігія = | адукацыя = | вучоная ступень = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | бацька = Пётр Міхайлавіч Кушнароў | маці = Серафіма Цімафееўна Лук'янчыкава | жонка = Валянціна Віктараўна Кушнарова | дзеці = сын Андрэй, дачка Таццяна | аўтограф = Кушнарев Евгений автограф 2004.jpg|300px | узнагароды = {{{!}} {{!}} {{Кавалер ордэна Ганаровага легіёна}} {{!}}} {{{!}} {{!}} {{Ордэн Святога князя Уладзіміра 1 ступені}} {{!!}} {{Ордэн Святога князя Уладзіміра 2 ступені}} {{!}}} }} '''Яўге́н Пятро́віч Кушнаро́ў''' ({{lang-ua|Євген Петрович Кушнарьов}}, [[29 студзеня]] [[1951]], [[Харкаў]], [[Украінская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|УССР]] — [[17 студзеня]] [[2007]], [[Ізюм]], [[Харкаўская вобласць]], [[Украіна]]) — [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|савецкі]] і [[Украіна|ўкраінскі]] дзяржаўны і палітычны дзеяч, дзеяч мясцовага самакіравання. Член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|КПСС]] (1981), адзін з арганізатараў у ёй Дэмакратычнай платформы (1989)<ref name="Зол">{{кніга|аўтар=Онопрієнко Оксана.|спасылка=http://books.google.com.ua/books?id=4PfkAAAAIAAJ&q=%D0%BA%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BE%D0%B2&dq=%D0%BA%D1%83%D1%88%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BE%D0%B2&hl=ru&sa=X&ei=5HHsUMujDKqG4ATn0IF4&ved=0CEUQ6AEwAw|загаловак=Golden book of Ukrainian elite: information and image anthology in 6 volumes |адказны=Ред. В. А. Смолій|месца=Київ|выдавецтва=Евроимидж|год=2001|том=3|серыя=Золоті сторінки української еліти|старонак=616|isbn=966-7-8671-37}}</ref>{{rp|254}}<ref name="Кость"/>. Дэпутат [[Вярхоўны Савет УССР|Вярхоўнага Савета УССР]] (1990—1994, з 1991 года ператвораны ў [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўную Раду Украіны]]), старшыня Харкаўскага гарадскога савета (1990—1994), гарадскі галава Харкава (1990—1996), кіраўнік адміністрацыі прэзідэнта Украіны (1996—1998), старшыня Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі (2000—2004). Ганаровы грамадзянін Харкава (2006), Ганаровы грамадзянін Харкаўскай вобласці (2007, пасмяротна) і Ганаровы грамадзянін Краснакуцкага раёна (2010, пасмяротна). Актыўны праціўнік «[[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавай рэвалюцыі]]» (2004). Адзін з арганізатараў {{нп4|Першы Усеўкраінскі з'езд дэпутатаў усіх узроўняў у Севераданэцку|Севераданэцкага з’езда|ru|Первый Всеукраинский съезд депутатов всех уровней в Северодонецке}} і аўтараў праекта {{нп4|Паўднёва-Усходняя Украінская Аўтаномная Рэспубліка|Паўднёва-Усходняй Украінскай Аўтаномнай Рэспублікі|ru|Юго-Восточная Украинская Автономная Республика}}, ідэолаг федэралізацыі Украіны. Заснавальнік партыі «{{нп4|Новая дэмакратыя, Украіна|Новая дэмакратыя|uk|Нова демократія (Україна)}}» (2005), адзін з асноўных палітыкаў у [[Партыя рэгіёнаў|Партыі рэгіёнаў]] (2005—2007), дэпутат Вярхоўнага савета Украіны V склікання (2006—2007). [[Кандыдат навук|Кандыдат эканамічных навук]] (1997). Аўтар гісторыка-краязнаўчага даследавання «{{comment|Сто крокаў па харкаўскай зямлі|Сто кроків Харківською землею}}» (2004) і дакументальна-публіцыстычных кніг «{{comment|Конь рыжы. Запіскі контррэвалюцыянера|Кінь рудий. Нотатки контрреволюціонера}}» (2005), «{{comment|Выбары і вілы|Вибори та віли}}» (2007 — пасмяротнае выданне). [[16 студзеня]] [[2007]] года быў смяротна паранены [[Агнястрэльная зброя|агнястрэльнай зброяй]] падчас палявання каля {{нп4|вёска Чырвоны Шахтар, Ізюмскі раён|вёскі Чырвоны Шахтар|uk|Червоний Шахтар (Ізюмський район)}} [[Ізюмскі раён|Ізюмскага раёна]] [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай вобласці]] і [[17 студзеня]] памёр у гарадской бальніцы горада Ізюм. == Біяграфія == === Сям’я і паходжанне === Бацька — Пётр Міхайлавіч Кушнароў (1924—1996), ураджэнец [[Смаленская вобласць|Смаленскай вобласці]], юрыст. Маці, Серафіма Цімафееўна Кушнарова (Лук’янчыкава;?—2000), ураджэнка [[Башкірская Аўтаномная Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Башкірскай АССР]] — педагог. Бацькі Кушнарова пазнаёміліся ў Харкаве ў пасляваенныя гады. Дзед Кушнарова Цімафей Аляксеевіч быў родам з [[Курская вобласць|Курскай вобласці]], а бабуля, Варвара Фёдараўна Шведчыкава, паходзіла з патомных {{нп4|арэнбургскія казакі|арэнбургскіх казакоў|ru|Оренбургские казаки}}<ref name="Фонд"/>. Жонка — Валянціна Віктараўна Кушнарова (працавала начальнікам цэха на заводзе жалезабетонных канструкцый, потым эканамістам у «''Рэгіён-банку''» і банку «''НПК''», працавала ў гарвыканкаме, у аддзеле сацыяльнай палітыкі і культуры, у 2009 годзе была выканаўчым дырэктарам Харкаўскага банкаўскага саюза)<ref>{{cite web|url=http://www.demfond.org/press_item.php?pid=26|title=Валентина Кушнарева: Жизнь продолжается в детях и внуках…|author=Конопля Елена.|date=09.11.2009|publisher=Status Quo|format=информационное агентство|access-date=2012-12-30|archive-url=https://www.webcitation.org/6DRdbuLJG?url=http://www.demfond.org/press_item.php?pid=26|archive-date=5 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Сын — Андрэй Кушнароў (нар. [[11 кастрычніка]] [[1975]] года, [[Мелітопаль]]<ref name="Кагановская"/>), бізнесмен, па адукацыі праграміст. Віцэ-прэзідэнт Фонду імя Яўгена Кушнарова (2007). Дачка — Таццяна Каганоўская (нар. 11 кастрычніка 1975 года, Мелітопаль<ref name="Кагановская">{{cite web|url=http://www.sq.com.ua/file.php?person_id=413|title=Кагановская Татьяна Евгеньевна|date=2012-11-12|publisher=Status Quo|access-date=2012-12-30|archive-url=https://www.webcitation.org/6DRdcVD7u?url=http://www.sq.com.ua/file.php?person_id=413|archive-date=5 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>) дэпутат гарадскога савета, доктар юрыдычных навук, дэкан юрыдычнага факультэта [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскага нацыянальнага ўніверсітэта імя В. Н. Каразіна]] і прэзідэнт Фонду імя Яўгена Кушнарова. Грамадзянская жонка з 2005 года — Людміла Давыдава (нар. 19 кастрычніка 1957 года), была генеральным сакратаром партыі «''Новая дэмакратыя''», народным дэпутатам Украіны IV склікання<ref>{{cite web|url=http://www.partinform.com/lideri-partiy/davidova-liudmila-ivanovna.html|title=Давыдова Людмила Ивановна|publisher=Партинформ. Крымский портал политической информации|access-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20120905011244/http://partinform.com/lideri-partiy/davidova-liudmila-ivanovna.html|archive-date=5 верасня 2012|url-status=dead}}</ref><ref name="Давыдова">{{cite news|url=http://korrespondent.net/ukraine/politics/181071-delo-kushnareva-prodolzhit-ego-zhena|title=Дело Кушнарева продолжит его жена|date=2007-03-01|publisher=Корреспондент|format=журнал|lang=ru|access-date=2012-12-30}}</ref>. === Вучоба і пачатак працоўнай дзейнасці === Нарадзіўся ў [[Харкаў|Харкаве]] [[29 студзеня]] [[1951]] года. Дзяцінства і юнацтва будучага палітыка прайшлі ў [[Мэлітопаль|Мелітопалі]]. Вучыўся ў васьмігадовай школе № 6, а ў 9—10 класы перайшоў у сярэднюю школу № 5, якую скончыў у [[1968]] годзе<ref>{{артыкул|загаловак=Кушнарёва лишили жизни и малой Родины?|аўтар=Левченко Ирина.|тып=областная ежедневная газета|спасылка=http://iz.com.ua/2007/01/20/evgenija-kushnareva-lishili-zhizni-i-maloj-rodiny/|выданне=Индустриальное Запорожье|год=2007, 20 января|archive-url=https://archive.today/20120715061714/http://iz.com.ua/2007/01/20/evgenija-kushnareva-lishili-zhizni-i-maloj-rodiny/|archive-date=15 ліпеня 2012}}</ref>. Пасля школы з’ехаў у [[Адэса|Адэсу]], дзе паступіў у будаўнічы інстытут, а з другога курсу пераехаў у Харкаў. У 1968 годзе паступіў у Харкаўскі інжынерна-будаўнічы інстытут, які скончыў у 1973 годзе па спецыяльнасці «''інжынер-механік будаўнічай вытворчасці''»<ref name="Медиапорт">{{cite news|url=http://www.mediaport.ua/news/society/12596/evgeniy_kushnarev_v_rabote_mne_byi_bolshe_pomoglo_gumanitarnoe_obrazovanie|title=Евгений Кушнарев: в работе мне бы больше помогло гуманитарное образование|date=2004-03-31|publisher=Медиапорт|format=новости Харькова и Харьковской области|access-date=2013-01-30|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110017/http://www.mediaport.ua/news/society/12596/evgeniy_kushnarev_v_rabote_mne_byi_bolshe_pomoglo_gumanitarnoe_obrazovanie|url-status=dead}}</ref>. Сам Кушнароў у 2004 годзе так адклікаўся аб сваім перыядзе вучобы: {{пачатак цытаты}} То мне хацелася стаць геолагам, то будаўніком… Штосьці, напэўна ад рамантыкі… Але сёння аддаю сабе справаздачу, што мне б больш дапамагла гуманітарная адукацыя, чым тэхнічная, якую я маю. {{канец цытаты|крыніца=<ref name="Медиапорт"/>}} Пасля завяршэння інстытута пачаў працаваць на Харкаўскім заводзе жалезабетонных канструкцый № 1, дзе займаў пасады інжынера-канструктара, механіка, начальніка рамонтна-механічнага цэха, намесніка начальніка канструктарскага аддзела<ref name="ХарУ"/>{{rp|143}}. === У савецкіх партыйных органах === У [[1981]] годзе ўступіў у [[КПСС]]. Працаваў інструктарам, намеснікам загадчыка аддзела прапаганды і агітацыі {{нп4|Арджанікідзэўскі раён, Харкаў|Арджанікідзэўскага|uk|Орджонікідзевський район (Харків)}} райкама партыі горада Харкава, з [[1987]] года — намеснікам загадчыка аргаддзела, затым загадчыкам аддзела адміністрацыйных органаў і загадчыкам арганізацыйнага аддзела Харкаўскага гарадскога камітэта [[Камуністычная партыя Украіны|Камуністычнай партыі Украіны]]<ref name="ХарУ">{{кніга|частка=Кушнарьов Євген Петрович|загаловак=Почесні члени Харківського університету. Біографічний довідник|спасылка=http://alumni.univer.kharkov.ua/wp-content/univerokukrcom/%D0%9F%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%87%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8B-reliz_web.pdf|адказны=Редколегія: В. С. Бакіров (головний редактор), М. О. Азарєнков, В. В. Александров, І. К. Журавльова (відпов. секретар), І. І. Залюбовський, С. І. Посохов (заст. гол. редактора), Ю. В. Холін.|месца=Харьков|выдавецтва=Тимченко А. М.|год=2008|старонкі=143-144|старонак=312|isbn=978-966-8661|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219215306/http://alumni.univer.kharkov.ua/wp-content/univerokukrcom/%D0%9F%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%87%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8B-reliz_web.pdf|archive-date=19 лютага 2018}}</ref>{{rp|143}}. З кастрычніка [[1989]] года, калі ў Харкаве адкрыўся гарадскі партыйны клуб, стаў актыўным яго ўдзельнікам<ref name="ХарОбл"/>{{rp|15}}, выступаў за дэмакратычнае абнаўленне партыі супраць кансерватыўнай часткі яе апарата<ref name="ХарОбл"/>{{rp|16}}. Стаяў ля вытокаў стварэння Дэмакратычнай платформы Камуністычнай партыі Украіны ў Харкаве<ref name="Зол"/>{{rp|254}}. Арганізаваў у канцы 1989 года ў Харкаве з’езд дэмакратычных сіл СССР<ref name="Кость">{{артыкул|аўтар=Кость Бондаренко|загаловак=Евгений Кушнарев и конец украинской классической политики|спасылка=http://vecherniy.kharkov.ua/news/48355/|мова=ru|выданне=Вечерний Харьков|тып=газета|месца=Харьков|год=2011, 29 января|archive-date=19 лістапада 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111119045033/http://vecherniy.kharkov.ua/news/48355/}}</ref>. === Кіраўніцтва Харкавам === У [[1990]] годзе на першых дэмакратычных выбарах<ref name="Кость"/><ref name="ХОблСовет"/> абраны дэпутатам гарадскога савета народных дэпутатаў Харкава і стаў старшынём яго выканаўчага камітэта<ref name="ХарУ"/>. У тым жа годзе паводле вынікаў паўторнага галасавання 18 сакавіка набраў у Салтаўскай акрузе № 376 горада Харкава {{num|26 695}} галасоў (пры {{num|19 889}} галасах супраць) і абраны народным дэпутатам УССР<ref name="ХарОбл"/>{{rp|19}}. У жніўні 1991 годзе заняў [[Жнівеньскі путч|антыпутчысцкую]] пазіцыю. Як старшыня Харкаўскага гарадскога савета, склікаў 21 жніўня пазачарговую сесію савета, якая рэзка асудзіла дзеянні [[Дзяржаўны камітэт па надзвычайнаму становішчу|ДКНС]]<ref name="ХарОбл"/>{{rp|27}}<ref name="БГ">{{артыкул|аўтар=Салонникова Элла.|загаловак=Экс-заместитель Генпрокурора Украины, депутат Верховной Рады I созыва Юрий Гайсинский: «Мне до сих пор хочется броситься на амбразуру»|спасылка=http://www.bulvar.com.ua/arch/2007/34/46cba3199c402/|выданне=Бульвар Гордона|месца=Киев|год=2007|выпуск=34 (122)|archive-url=https://web.archive.org/web/20080621161401/http://www.bulvar.com.ua/arch/2007/34/46cba3199c402/|archive-date=21 чэрвеня 2008}}</ref>. У пачатку 1992 года з іншымі прадстаўнікамі харкаўскай палітычнай эліты стаяў ля вытокаў стварэння цэнтрысцкага палітычнага аб’яднання «''Новая Украіна''», якая стварыла сваю фракцыю ў Вярхоўнай Радзе Украіны<ref name="ХарОбл"/>{{rp|31}}. Заслужаны будаўнік Украіны {{нп4|Уладзімір Аляксеевіч Рэусаў|Уладзімір Рэусаў|ru|Рєусов Володимир Олексійович}} асабліва падкрэсліваў ролю Кушнарова на пасадзе гарадскога галавы Харкава ў новым адраджэнні будаўніцтва [[Харкаўскі метрапалітэн|Харкаўскага метрапалітэна]] ў перыяд эканамічнага крызісу 1990-х гадоў<ref name="Реусов"/>{{rp|255}}. Таксама ў ліку важных гарадскіх пабудоў, якія праводзіліся па ініцыятыве Кушнарова ў якасці гарадскога галавы, называецца ўзвядзенне {{нп4|Палац піянераў|Палаца піянераў|ru|Дворец пионеров}} у Салтаўскім жылым масіве ў 1991—1994 гадах<ref name="Реусов"/>{{rp|274-275}}. Паводле вынікаў выбараў 26 чэрвеня [[1994]] года абраны гарадскім галавой Харкава, набраўшы 32 % галасоў (59 % галасаваўшых) і перамогшы В. Урсуляка, які набраў 14 % галасоў (25,8 % галасаваўшых)<ref name="ХарОбл"/>{{rp|39}}. У 1994—1997 гадах — прэзідэнт Асацыяцыі гарадоў Украіны<ref name="ХарОбл">{{кніга|загаловак=Регіони України. Хроніка та керівники|спасылка=http://src-h.slav.hokudai.ac.jp/kaken/matsu0201/kharkiv.pdf|адказны=науч. ред. В. Якушик, К. Мацузато|месца=Саппоро|выдавецтва=Slavic Research Center, Hokkaido University|год=2002|том=2. Харківська область|старонак=135|isbn=4-938637-26-X}}</ref>{{rp|43}}. Кушнароў як адзін з ідэолагаў фарміравання ва Украіне дэмакратычнай сістэмы мясцовага самакіравання з’яўляецца адным з аўтараў Закона Украіны «''Аб мясцовым самакіраванні''»<ref>{{cite web|url=http://www.city.kharkov.ua/ru/article/vo-glave-goroda-200.html|title=Во главе города|publisher=Официальный сайт Харьковского городского совета, городского головы, исполнительного комитета|lang=ru|access-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130116221123/http://www.city.kharkov.ua/ru/article/vo-glave-goroda-200.html|archive-date=16 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. У чэрвені [[1995]] года быў абраны старшынём аб’яднання «''Новая Украіна''» і зрабіў заяву аб неабходнасці пераўтварэння аб’яднання ў палітычную партыю<ref name="ХарОбл"/>{{rp|43}}. У пачатку [[1996]] года Партыя рэгіянальнага адраджэння Украіны, Працоўны кангрэс Украіны і аб’яднанне «''Новая Украіна''», якое ўзначальвалася Кушнаровым, заснавалі {{нп4|Народна-дэмакратычная партыя, Украіна|Народна-дэмакратычную партыю|uk|Народно-демократична партія (Україна)}}. Увайшоў у палітычны савет новастворанай партыі, стаўшы ў 1996 годзе<ref name="ХарУ"/>{{rp|143}} намеснікам, а ў [[1998]] годзе<ref name="ХарУ"/>{{rp|143}} першым намеснікам кіраўніка партыі<ref name="ХарОбл"/>{{rp|44}}. === Кіраўнік Адміністрацыі прэзідэнта Украіны === У снежні 1996 года Кушнароў замест [[Дзмітрый Уладзіміравіч Табачнік|Дзмітрыя Табачніка]] прызначаны прэзідэнтам Украіны [[Леанід Данілавіч Кучма|Леанідам Кучмам]] кіраўніком сваёй [[Адміністрацыя Прэзідэнта Украіны|Адміністрацыі]], пасля чаго пераехаў на пастаянную працу з Харкава ў [[Кіеў]]. Будучы кіраўніком адміністрацыі, быў таксама старшынём Камісіі па дзяржаўных узнагародах Украіны, намеснікам старшыні Дзяржаўнай камісіі па правядзенні ва Украіне адміністрацыйнай рэформы, членам Савета нацыянальнай бяспекі і абароны Украіны<ref name="ХарУ"/>{{rp|143}}. У лістападзе [[1997]] года зрабіў заяву, што не плануе змагацца за пасаду гарадскога галавы Харкава, а таксама за мандат народнага дэпутата, і выключыў сваю кандыдатуру з партыйнага спісу [[Народна-дэмакратычная партыя, Украіна|Народна-дэмакратычнай партыі]] на {{нп4|Выбары ў Вярхоўную Раду Украіны, 1998|парламенцкія выбары 1998 года|be-x-old|Выбары ў Вярхоўную Раду Ўкраіны (1998)}}, застаўшыся ў дзяржаўным апараце Кучмы<ref name="ХарОбл"/>{{rp|50-51}}. У рамках НДП, стаўшы намеснікам старшыні партыі, вёў партыйную барацьбу з яе старшынём {{нп4|Валерый Паўлавіч Пуставойтанка|Валерыем Пуставойтанкам|ru|Пустовойтенко Валерий Павлович}}. Неабходнасцю зніжэння гэтага напалу барацьбы тлумачыцца перамяшчэнне ў лістападзе 1998 года<ref name="Фонд">{{cite web|url=http://www.demfond.org/biography.php|title=Биография|author=Кушнарёв Евгений Петрович.|date=2008|publisher=Фонд имени Евгения Кушнарёва|access-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125140907/http://www.demfond.org/biography.php|archive-date=25 студзеня 2010|url-status=dead}}</ref> Кушнарова з Кіева назад у Харкаў<ref name="ХарОбл"/>{{rp|63}}. === Намеснік Харкаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі === Указам прэзідэнта Украіны [[27 кастрычніка]] [[2000]] года Я. Кушнароў прызначаны кіраўніком абласной дзяржаўнай адміністрацыі Харкаўскай вобласці<ref name="ХарОбл"/>{{rp|63}}. На пасадзе кіраўніка аблдзяржадміністрацыі дамогся значных эканамічных поспехаў, у прыватнасці, рэалізуючы на ​​практыцы Закон Украіны «''Аб спецыяльным рэжыме інвестыцыйнай дзейнасці''» (пры Кушнарове Харкаўская вобласць выйшла на першае месца сярод абласцей Украіны па аб’ёме замежных інвестыцый), садзейнічаючы стварэнні тэхнапаркаў і свабодных эканамічных зон у Харкаве. Кушнароў вёў актыўную палітыку па ўмацаванню і пашырэнню сувязей вобласці з іншымі рэгіёнамі блізкага і далёкага замежжа<ref name="Сад">{{артыкул|аўтар=Стрельник Ирина, Пешкова Алина.|загаловак=Любимым местом Евгения Кушнарева в Харькове был сад имени Шевченко|спасылка=http://vecherniy.kharkov.ua/news/73273/|выданне=Вечерний Харьков|тып=газета|месца=Харьков|год=2013, 17 января|archive-date=10 лютага 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130210075518/http://www.vecherniy.kharkov.ua/news/73273/}}</ref>. У 2001 годзе абраны дэпутатам Абласнога савета Харкаўскай вобласці ад Краснакуцкага раёна. У красавіку 2001 года пасля адстаўкі [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктара Юшчанкі]] з пасады прэм’ер-міністра Украіны выступіў з крытыкай пазіцыі НДП, палітвыканкам якой на чале з Пуставойтанкам самастойна прынялі рашэнне аб нездавальняючай рабоце ўрада, не ставячы гэтае пытанне на абмеркаванне ўсёй партыі. Кушнароў заявіў, што «''Галасаванне фракцыі НДП… ляжа ганебнай плямай і звядзе яе шанцы на будучых выбарах да нуля''». Кушнароў таксама меў рознагалоссі з Пуставойтанкам па пытанні будучай кааліцыі НДП перад выбарамі [[2002]] года, лічачы, што партыя павінна аб’ядноўвацца з роўнымі ёй па сіле і ўплыву палітычнымі структурамі, а не блакавацца са слабымі аб’яднаннямі і дамінаваць у новым блоку, як лічыў Пуставойтанка<ref name="ХарОбл"/>{{rp|65}}. 13-14 снежня 2001 года пры актыўным удзеле Кушнарова і пад яго старшынствам у Харкаве быў арганізаваны і адбыўся ўкраінска-расійскі эканамічны бізнес-форум з удзелам прэзідэнтаў Украіны і Расіі (Леаніда Кучмы і Уладзіміра Пуціна)<ref>{{cite news|url=http://www.nkau.gov.ua/gateway/news.nsf/NewsALLR/602A57EF33B3F6F4C3256B22003285B1!open|title=В Харькове завершил свою работу украинско-российский экономический бизнес-форум|date=2001-12-14|publisher=Сайт аэрокосмического общеста Украины|access-date=2013-02-02|archive-date=29 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170929194524/http://www.nkau.gov.ua/gateway/news.nsf/NewsALLR/602A57EF33B3F6F4C3256B22003285B1!open|url-status=dead}}</ref>. У лістападзе 2002 года за важны асабісты ўклад у рэфармаванне аграрнага сектара эканомікі, дасягненне высокіх паказчыкаў у вытворчасці сельскагаспадарчай прадукцыі Харкаўскай вобласці Кушнароў быў узнагароджаны ордэнам Яраслава Мудрага IV ступені<ref>{{cite news|url=http://news.liga.net/news/old/177967-kharkovskiy-gubernator-e-kushnarev-nagrazhden-ordenom-yaroslava-mudrogo-iv.htm|title=Харьковский губернатор Е.Кушнарев награжден орденом Ярослава Мудрого IV|date=2002-11-14|publisher=АТН|access-date=2013-02-02}}</ref>. Пры кіраўніцтве Кушнарова па яго ініцыятыве ў Харкаве былі шматкроць паскораныя тэмпы будаўніцтва [[Харкаўскі метрапалітэн|гарадскога метрапалітэна]]<ref name="Реусов">{{кніга|аўтар=Реусов В. А.|загаловак=Люди и стройки|месца=Харьков|выдавецтва=Изд. Шуст А. И.|год=2003|старонак=416|isbn=996-7882-23-3|тыраж=500}}</ref>{{rp|112, 261}}, і ў жніўні 2004 года адкрыты дзве новыя станцыі метро на {{нп4|Аляксееўская лінія|Аляксееўскай лініі|be-x-old|Аляксеўская лінія}}: «''Батанічны сад''» і «''23 жніўня''». Напісаў гісторыка-краязнаўчую кнігу «''Сто крокаў па Харкаўскай зямлі''» ({{lang-uk|Сто кроків Харківською землею}}), у якой з пазіцый кіраўніка Харкаўшчыны даў ацэнку стану і перспектывам развіцця Харкаўскай вобласці. Кніга была выдадзена ўвосень 2004 года<ref name="Сад"/>. === У перыяд Аранжавай рэвалюцыі === {{Урэзка | Загаловак = З выступу Кушнарова на з'ездзе ў Севераданэцку 28 лістапада 2004 года | Загаловак унізе = | Утрыманне = Няма сумневу, што на працягу тыдня ва Украіне ажыццяўляўся старанна спланаваны і падрыхтаваны, пышна прафінансаваны антыдзяржаўны пераварот. Па самых сучасных тэхналогіях абалваньвання людзей, спрабавалі любым метадам, у тым ліку і сілавым, уцараваць на трон самазванага прэзідэнта… Але не трэба выпрабоўваць наша цярпенне… на любы выпад у нас ёсць годны адказ — аж да самых крайніх мер. І я хачу нагадаць гарачым галовам пад аранжавымі сцягамі: ад Харкава да Кіева — 480 кіламетраў, а да мяжы з Расіяй — 40!… : Вставай, страна огромная, : Вставай на смертный бой, : С нашистской силой темною, : С оранжевой чумой!.. : С нами Бог и Правда!<ref>{{артыкул|аўтар=Минаков С. А.|загаловак=Голгофа Евгения Кушнарёва|спасылка=http://www.materik.ru/upload/iblock/31c/31c7e02458cc7968976d710eef7eba0b.pdf|выданне=Страны СНГ. Русские и русскоязычные в новом зарубежье|тып=информационно-аналитический бюллетень|месца=Москва|год=2008|выпуск=2|старонкі=117-122|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305212352/http://materik.ru/upload/iblock/31c/31c7e02458cc7968976d710eef7eba0b.pdf|archive-date=5 сакавіка 2016}}</ref>{{rp|119}} | Подпіс = | Выраўноўванне = left | Шырыня = 300px | Вышыня = | Памер шрыфта = 80% | Фон = #D5DAFF }} Падчас прэзідэнцкіх выбараў 2004 года як кіраўнік Харкаўскай абласной арганізацыі Народна-дэмакратычнай партыі падтрымліваў кандыдата ў Прэзідэнты Украіны [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктара Януковіча]]. Заняў актыўную пазіцыю ў падзеях, выкліканых [[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавай рэвалюцыяй]]. Пасля другога тура прэзідэнцкіх выбараў 21 кастрычніка 2004 года і пачатку бестэрміновай акцыі прыхільнікаў [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктара Юшчанкі]] на майдане ў Кіеве і пачатку «''аранжавых''» выступаў у Харкаве актыўна выступаў арганізатарам і аратарам на мітынгах у Харкаўскай вобласці ў падтрымку Віктара Януковіча. Пакінуў пасля другога тура выбараў шэрагі Народна-дэмакратычнай партыі і перайшоў да самастойнага супраціўлення рэвалюцыйным падзеям<ref>{{cite news|url=http://www.mediaport.ua/news/world/19945|title=Евгений Кушнарев вышел из НДП и будет создавать новую партию|date=2004-12-14|publisher=Медиапорт|access-date=2013-02-04|archive-date=4 сакавіка 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204049/http://www.mediaport.ua/news/world/19945|url-status=dead}}</ref>. Будучы кіраўніком абласной адміністрацыі Харкаўскай вобласці, 26 лістапада 2004 года перадаў усе ўладныя паўнамоцтвы ў вобласці Харкаўскаму абласному савету і ўзначаліў яго. Як кіраўнік савета, у гэты ж дзень выдаў распараджэнне прыпыніць пералічэнні Харкаўскай вобласці падаткаў у рэспубліканскі бюджэт<ref>{{cite news|url=http://vesti.portal.kharkov.ua/2004-11-26/3182|title=Харьковский областной совет взял власть в свои руки|date=2004-11-26|author=Литвиненко Дмитрий.|publisher=Харьковские вести|lang=ru|access-date=2013-01-01}} {{Cite web |url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fplugins%2Flike_box.php%3Fapp_id%3D105607952860111%26channel%3Dhttps%3A%2F%2Fstaticxx.facebook.com%2Fx%2Fconnect%2Fxd_arbiter%2F%3Fversion%3D46%23cb%3Df17af640643d304%26domain%3Dvesti.portal.kharkov.ua%26is_canvas%3Dfalse%26origin%3Dhttp%3A%2F%2Fvesti.portal.kharkov.ua%2Ff39a99f8685017%26relation%3Dparent.parent%26container_width%3D0%26header%3Dfalse%26href%3Dhttp%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpages%2F%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%2F138147596256182%26locale%3Den_US%26sdk%3Djoey%26show_faces%3Dtrue%26stream%3Dfalse%26width%3D250 |title=Архіўная копія |access-date=28 кастрычніка 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826122139/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fplugins%2Flike_box.php%3Fapp_id%3D105607952860111%26channel%3Dhttps%3A%2F%2Fstaticxx.facebook.com%2Fx%2Fconnect%2Fxd_arbiter%2F%3Fversion%3D46%23cb%3Df17af640643d304%26domain%3Dvesti.portal.kharkov.ua%26is_canvas%3Dfalse%26origin%3Dhttp%3A%2F%2Fvesti.portal.kharkov.ua%2Ff39a99f8685017%26relation%3Dparent.parent%26container_width%3D0%26header%3Dfalse%26href%3Dhttp%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fpages%2F%D0%A5%D0%B0%D1%80%D1%8C%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%2F138147596256182%26locale%3Den_US%26sdk%3Djoey%26show_faces%3Dtrue%26stream%3Dfalse%26width%3D250 |archive-date=26 жніўня 2021 }}</ref>. З’яўляўся адным з арганізатараў усеўкраінскага з’езда дэпутатаў мясцовых саветаў у Севераданэцку 28 лістапада 2004 года, на якім была выказана ідэя стварэння Паўднёва-Усходняй рэспублікі. На думку ўкраінскага палітыка і дзяржаўнага дзеяча Дзмітрыя Табачніка, «''гэты з’езд спыніў спробу дзяржаўнага перавароту ў канцы 2004 года''»<ref>{{cite news|url=http://www.segodnya.ua/ukraine/v-kieve-prezentovali-vybory-i-vily-pokojnoho-kushnareva.html|title=В Киеве презентовали «Выборы и вилы» покойного Кушнарева|date=2007-04-16|publisher=Сегодня|format=газета|access-date=2013-02-04|archive-date=24 верасня 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924142351/http://www.segodnya.ua/ukraine/v-kieve-prezentovali-vybory-i-vily-pokojnoho-kushnareva.html|url-status=dead}}</ref>. Прамова Кушнарова на Севераданэцкім з’ездзе, якая адрознівалася рэзкімі і радыкальнымі заявамі, атрымала шырокае асвятленне ў сродках масавай інфармацыі<ref>{{артыкул|аўтар=Шкода Оксана.|загаловак=Памяти Евгения Кушнарёва: он растворился в будущем|спасылка=http://ruskline.ru/monitoring_smi/2013/01/21/pamyati_evgeniya_kushnaryova_on_rastvorilsya_v_buduwem/|выданне=Русская линия|тып=информационное агентство|год=2013, 21 января}}</ref>. Арганізаваў і ўзначаліў у якасці старшыні 4 снежня 2004 года Харкаўскі з’езд, пазіцыянавальны ім як новы ўсеўкраінскі з’езд дэпутатаў усіх узроўняў. З’езд зацвердзіў сваёй рэзалюцыяй зварот да Януковіча і Юшчанкі з прапановай адмовы абодвух ад удзелу ў перагаласаванні і парэкамендаваў правядзенне новых прэзідэнцкіх выбараў з іншымі кандыдатамі<ref>{{cite news|url=http://old.atn.ua/newsread.php?id=8856|title=Съезд в Харькове|author=Диденко Наталья, Андрей Домовой|date=2004-12-04|publisher=АТН|lang=ru|access-date=2013-01-06}}</ref>. 18 снежня перадаў пасаду кіраўніка Харкаўскай абласной адміністрацыі свайму намесніку, 33-гадоваму Сцяпану Масельскаму, пляменніку {{нп4|Аляксандр Сцяпанавіч Масельскі|Аляксандра Масельскага|ru|Масельский, Александр Степанович}} (1936—1996), засяродзіўшы ўсю сваю дзейнасць у Харкаўскім абласным савеце<ref name="Степан"/>. === Самастойная палітычная дзейнасць === У снежні 2004 года Кушнароў разам з аднадумцамі заснаваў апазіцыйную ў адносінах да пераможцаў Аранжавай рэвалюцыі палітычную партыю «''Новая дэмакратыя''», на яе з’ездзе [[15 студзеня]] [[2005]] года ён быў абраны Генеральным сакратаром партыі. У праграме партыі прадугледжвалася пераўтварэнне Украіны ў федэратыўную рэспубліку з дзвюхпалатным парламентам, адна з палат якога павінна прадстаўляць інтарэсы рэгіёнаў. Партыя выказала сваю прыхільнасць ідэі парламенцка-прэзідэнцкай рэспублікі, але, падтрымаўшы гэтую палітычную рэформу, выказала шэраг агаворак, звязаных з неабходнасцю ажыццяўлення сістэмнай адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформы<ref>{{cite news|url=http://www.mediaport.ua/news/politicum/20675|title=В Киеве проходит учредительный съезд партии «Новая демократия»|author=Шекера Светлана|date=2005-01-15|publisher=Медиапорт|access-date=2013-02-04|archive-date=27 верасня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927025427/http://www.mediaport.ua/news/politicum/20675|url-status=dead}}</ref>. Адначасова з гэтым па ініцыятыве Кушнарова была створана Харкаўская абласная грамадская арганізацыя «''Грамадскі рух „Разам — наперад!“''», усталявальная канферэнцыя якой адбылася 22 студзеня 2005 года<ref>{{артыкул|аўтар=Минаков С. А.|загаловак="Вместе-Вперёд!"|выданне=2000|тып=общественно политический еженедельник|спасылка=http://2000.net.ua/2000/svoboda-slova/7982|год=2005, 28 января}}</ref>. Кушнароў узначаліў грамадскі рух на базе дадзенай арганізацыі. [[27 студзеня]] 2005 года, пасля выказвання Харкаўскім абласным саветам палітычнага недаверу Кушнарову, склаў з сябе паўнамоцтвы яго кіраўніка, заявіўшы, што не жадае працаваць з такім саветам<ref name="27января"/>. З лютага 2005 года была распачатая працэдура адклікання мандата дэпутата абласнога савета ад Краснакуцкага раёна, атрыманага Кушнаровым на выбарах у 2002 годзе. [[15 ліпеня]] 2005 года Кушнароў паведаміў, што добраахвотна складае з сябе паўнамоцтвы дэпутата абласнога савета, а [[17 ліпеня]] ў Краснакуцкім раёне адбылося галасаванне, паводле вынікаў якога водгук апынуўся пацверджаны<ref>{{cite news|url=http://old.atn.ua/newsread.php?id=11214|title=Евгений Кушнарев отозван из депутатов областного совета|author=Шаправский Виктор, Жучков Алексей.|date=2005-07-18|publisher=Служба новостей АТН|access-date=2013-01-01}}</ref>. Адначасова з гэтым, яшчэ ў чэрвені 2005 года Кушнарову было прад’яўленае абвінавачванне ў [[сепаратызм]]е, і 17 жніўня 2005 года ён быў арыштаваны {{нп4|Пракуратура Украіны|Генеральнай пракуратурай Украіны|uk|Прокуратура України}} па абвінавачванні ў перавышэнні ўлады або службовых паўнамоцтваў. Пячэрскі раённы суд Кіева падоўжыў арышт на тэрмін да 10 дзён. Партыя Кушнарова ажыццявіла шэраг палітычных заяваў і пікетаў у сувязі з арыштам свайго лідара. Сам ён падчас знаходжання пад арыштам абвясціў галадоўку<ref>{{артыкул|аўтар=Найем Мустафа.|загаловак=Евгений Кушнарев добивается свободы. Бывший харьковский губернатор объявил голодовку|спасылка=http://kommersant.ua/doc/602371|выданне=Коммерсантъ Украина|тып=ежедневная деловая общественно-политическая газета|год=2005, 19 августа|выпуск=№25 (25)}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Пасля васьмідзённага арышту Кушнароў быў выпушчаны, а справа ў верасні 2006 года была закрыта за адсутнасцю складу злачынства<ref name="Лига"/>. Падчас знаходжання пад вартай прыняў рашэнне напісаць кнігу, да якой прыступіў па вяртанні ў Харкаў. Праца над ёй працягвалася з другой паловы жніўня да кастрычніка<ref>{{cite news|url=http://www.sq.com.ua/rus/news/no_rubric/22.11.2005/ekushnarev_prezentoval_v_harkove_svoyu_knigu_kon_ryzhij_zapiski_kontrrevolyucionera/|title=Е. Кушнарёв презентовал в Харькове свою книгу «Конь рыжий. Записки контрреволюционера»|date=2005-11-22|publisher=STATUS QUO|access-date=2012-04-26}}</ref>. Кніга атрымала назву «''Конь рыжы. Запіскі контррэвалюцыянера''», была надрукаваная ў выдавецтве «''Харкаў''» накладам 5000 асобнікаў і 22 лістапада 2005 года была прэзентаваная Кушнаровым у фае {{нп4|Харкаўскі нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета імя Мікалая Лысенкі|Харкаўскага дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета ім. М. Лысенкі|uk|Харківський національний академічний театр опери та балету імені Миколи Лисенка}}. 500 асобнікаў кнігі з аўтарскага фонду былі падпісаны і падораны Кушнаровым усім жадаючым падчас прэзентацыі<ref name="Минаков">{{артыкул|аўтар=Минаков Станислав.|загаловак=Контрреволюционер Кушнарев|спасылка=http://rusk.ru/st.php?idar=14967|выданне=Русская линия|тып=информационное агентство|год=2005, 12 декабря}}</ref>. У ліпені 2006 года па ініцыятыве руху «''Разам — наперад!''», Харкаўскага абласнога саюза ветэранаў Афганістана і Харкаўскага абласнога савета былых партызан і падпольшчыкаў Кушнарову было прысвоена званне Ганаровага грамадзяніна Харкава<ref>{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2006/07/27/kushnarev/|title=Подпольщики и партизаны сделали Кушнарева почетным харьковчанином|date=2006-07-27|publisher=Lenta.ru|access-date=2013-01-31}}</ref>. === У Партыі рэгіёнаў === У лістападзе 2005 года II з’езд партыі «''Новая дэмакратыя''» аднагалосна прыняў рашэнне аб зліцці з [[Партыя рэгіёнаў|Партыяй рэгіёнаў]] шляхам індывідуальнага ўступлення ў яе прадстаўнікоў партыі Кушнарова. 19 лістапада 2005 уступіў у Партыю рэгіёнаў. З 3 снежня 2005 года — сябра Палітрады Партыі рэгіёнаў, № 11 яе выбарчага спісу на парламенцкіх выбарах 2006 года і кіраўнік выбарчай кампаніі партыі. Прайшоў у парламент V склікання па выбарчаму спісу Партыі рэгіёнаў і 5 мая 2006 года быў зарэгістраваны народным дэпутатам Украіны. У Вярхоўнай Радзе стаў намеснікам кіраўніка фракцыі Партыі рэгіёнаў<ref name="Лента">{{cite web|url=http://lenta.ru/lib/14160152/|title=Кушнарёв Евгений Петрович|date=2008|publisher=Lenta.ru|access-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117164736/http://lenta.ru/lib/14160152/|archive-date=17 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>, старшынёй Камітэта Вярхоўнай Рады па пытаннях прававой палітыкі. Са студзеня 2006 года Кушнароў стаў старшынём Усеўкраінскай грамадскай арганізацыі «''Рух „Новая дэмакратыя“''». У разгар {{нп4|Выбары ў Вярхоўную Раду Украіны, 2006|парламенцкіх выбараў ва Украіне 2006 года|be-x-old|Выбары ў Вярхоўную Раду Ўкраіны (2006)}} ў Харкаве ў вестыбюлі перадвыбарчага штаба харкаўскай абласной арганізацыі Партыі рэгіёнаў на Кушнарова быў {{нп4|Замах на Яўгена Кушнарова 21 сакавіка 2006 года|ажыццёўлены замах|ru|Покушение на Евгения Кушнарёва 21 марта 2006 года}}. Выбуховая прылада, начыненая гайкамі, спрацавала ў непасрэднай блізкасці ад палітыка, пры гэтым ён атрымаў лёгкую кантузію<ref name=autogenerated1>{{cite news|url=http://lenta.ru/news/2006/03/21/bomb/|title=На главу избирательной кампании Януковича совершенно покушение|date=2006-03-22|publisher=Lenta.ru|access-date=2013-08-29}}</ref>. [[Выява:Кушнароў 2006.jpg|200px|thumb|left|Я. П. Кушнароў у Харкаве на абласной канферэнцыі Партыі рэгіёнаў.]] Яўген Кушнароў з’яўляўся ключавой фігурай у Партыі рэгіёнаў — нароўні з [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктарам Януковічам]] і [[Рынат Леанідавіч Ахметаў|Рынатам Ахметавым]]. Каардынаваў дзейнасць Партыі рэгіёнаў у парламенце, адказваў за міжфракцыйныя перамовы<ref name="Лига">{{cite web|url=http://file.liga.net/person/649-evgenii-kyshnarev.html|title=Кушнарев Евгений Петрович|date=2008-01-23|publisher=ЛІГА-Досье|lang=ru|access-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130121120311/http://file.liga.net/person/649-evgenii-kyshnarev.html|archive-date=21 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. З’яўляўся адным з арганізатараў Антыкрызіснай кааліцыі ў парламенце Украіны з прадстаўнікоў Партыі рэгіёнаў, [[Сацыялістычная партыя Украіны|Сацыялістычнай партыі Украіны]] і Камуністычнай партыі Украіны, афармленне якой прывяло Віктара Януковіча на пасаду прэм’ер-міністра і зрабіла магчымым фарміраванне ва Украіне {{нп4|Другі ўрад Януковіча|Другога ўрада Януковіча|ru|Второе правительство Януковича}} ў жніўні 2006 года. Лічыўся адным з ідэолагаў Партыі рэгіёнаў<ref name="Кость"/><ref>{{cite news|url=http://kommersant.ru/doc/734769|title=Не щадя живота своего. Евгений Кушнарев доохотился до смерти|date=2007-01-18|publisher=Коммерсантъ, №4 (3580)|format=газета|access-date=2013-01-04}}</ref>, быў адным з найбольш непрымірымых праціўнікаў {{нп4|Пашырэнне НАТА|еўраатлантычнай інтэграцыі|en|Enlargement of NATO}} Украіны, знаходзіўся ў жорсткай апазіцыі да прэзідэнта Украіны Віктара Юшчанкі і выступаў з яго сістэмнай крытыкай. Паводле ацэнак шэрагу палітолагаў, экспертаў і сродкаў масавай інфармацыі Украіны, Кушнароў меў патэнцыял дзяржаўнага дзеяча ўсеўкраінскага маштабу і мог рэальна пазмагацца за пасаду прэзідэнта Украіны на {{нп4|Прэзідэнцкія выбары ва Украіне, 2010|наступных прэзідэнцкіх выбарах|be-x-old|Прэзыдэнцкія выбары ва Ўкраіне 2010 году}}<ref>{{артыкул|аўтар=Пилипенко Марина.|загаловак=Идеи Евгения Кушнарева выдержали проверку временем|спасылка=http://vecherniy.kharkov.ua/news/48345/|выданне=Вечерний Харьков|тып=газета|год=2011, 29 января|выпуск=1402|archive-date=25 лістапада 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161125165122/http://vecherniy.kharkov.ua/news/48345/}}</ref>. Працаваў над дакументальна-публіцыстычнай кнігай «''Выбары і вілы''», якая павінна была выйсці пачатку 2007 года. У кнізе спрабаваў даць свой аналіз падзей Аранжавай рэвалюцыі. У студзені 2007 года напісаў артыкул, прысвечаны пошуку нацыянальнай кансалідацыі ва Украіне, які апынуўся яго апошняй прыжыццёвай працай. Сімвалічнасць гэтага факту адзначаецца палітолагамі<ref>{{артыкул|аўтар=Стрельник Ирина.|загаловак=Евгений Кушнарев умел говорить так, что к нему прислушивалась вся страна|спасылка=http://vecherniy.kharkov.ua/news/47882/|выданне=Вечерний Харьков|тып=газета|год=2011, 17 января|archive-date=12 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170212205651/http://vecherniy.kharkov.ua/news/47882/}}</ref>. === Забойства === {{Асноўны артыкул|Забойства Яўгена Кушнарова}} [[16 студзеня]] 2007 года быў паранены выпадковым (па версіі следства) стрэлам падчас палявання каля вёскі Чырвоны Шахтар Ізюмскага раёна. Паводле афіцыйнай версіі, стрэл зрабіў Дзмітрый Завальны, дэпутат Харкаўскага аблсавета; але ў дадзенай версіі прысутнічаюць пэўныя нестыкоўкі (у прыватнасці, дыяметр уваходнай адтуліны кулі не адпавядаў калібру карабіна Завальнага)<ref>[http://ura-inform.com/politics/2007/01/17/ohota/ Смерть Кушнарева: нестыковка версий обстоятельств рокового выстрела]</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ципцюра Мария|загаловак=Депутаты хотят самостоятельно расследовать дела о гибели Щербаня и Кушнарева|спасылка=http://www.izvestia.com.ua/ru/article/30150|мова=ru|выданне=Известия в Украине|тып=газета|год=2012, 11 апреля|archive-url=https://web.archive.org/web/20121213151705/http://izvestia.com.ua/ru/article/30150|archive-date=13 снежня 2012}}</ref>. У выніку ранення былі закранутыя жыццёва важныя органы — [[печань]], [[ныркі]], участак [[кішачнік]]а. Назіралася таксама кантузія [[Падстраўнікавая залоза|падстраўнікавай залозы]]. На працягу гадзіны, пакуль Кушнарова транспартавалі ў бальніцу, ён страціў каля трох літраў крыві. На наступны дзень Кушнароў памёр у рэанімацыі, не прыходзячы ў прытомнасць. Грамадзянская паніхіда праходзіла ў ХАТОБе. Акрамя таго, што на пахаванне прыехала большая частка яго аднапартыйцаў-дэпутатаў Вярхоўнай Рады, у грамадзянскай паніхідзе прымалі ўдзел былыя і цяперашнія на той момант кіраўнікі краіны (экс-прэм’ер-міністр Украіны Віктар Януковіч, другі прэзідэнт Украіны Леанід Кучма, спікер парламента Уладзімір Літвін), прадстаўнікі апазіцыі і два ўкраінскія мільярдэры — Рынат Ахметаў і [[Віктар Міхайлавіч Пінчук|Віктар Пінчук]]. У будынак ХАТОБа прыйшлі развітацца з земляком больш за дзесяць тысяч жыхароў Харкава<ref name="Похороны"/>. Адпяванне праводзіў Мітрапаліт Харкаўскі і Багадухаўскі Нікадзім (Руснак). Яўген Кушнароў пахаваны на Харкаўскіх гарадскіх могілках № 2 на вуліцы Пушкінскай<ref>{{cite news|url=http://www.patriarchia.ru/db/text/185295.html|title=Отпевание Евгения Кушнарева совершил митрополит Харьковский Никодим|date=2007-01-20|publisher=Официальный сайт Московского патриархата|access-date=2013-02-04}}</ref>. ==== Расследаванне забойства ==== Адразу пасля забойства было распачатае расследаванне, ход якога шырока асвятляўся сродкамі масавай інфармацыі. У снежні 2007 года пракуратура Харкаўскай вобласці прад’явіла абвінавачанне памочніку народнага дэпутата Дзмітрыя Шэнцава Дзмітрыю Завальнаму, які з’яўляўся ўдзельнікам палявання, дзе быў смяротна паранены Яўген Кушнароў, па частцы 1 артыкула 119 Крымінальнага кодэкса Украіны «''забойства па неасцярожнасці''». Паводле версіі следства, выпушчаная ім з [[карабін]]а куля {{нп4|рыкашэт|зрыкашэціла|en|Ricochet}} ў Яўгена Кушнарова. Акрамя таго, Завальнаму было прад’яўленае абвінавачванне па частцы 1 артыкула 263 «''незаконнае нашэнне агнястрэльнай зброі''». 15 мая 2009 года Апеляцыйны суд Харкаўскай вобласці задаволіў хадайніцтва Дзмітрыя Завальнага аб амністыі. Справа аб забойстве Яўгена Кушнарова была закрыта {{нп4|Вярхоўны суд Украіны|Вярхоўным судом Украіны|uk|Верховний Суд України}} [[9 верасня]] [[2009]] года<ref name="КоммерсантУаСуд">{{cite web|url=http://kommersant.ua/doc/1234837/|title=Верховный суд закрыл дело об убийстве Евгения Кушнарева|date=09.09.2009|publisher=kommersant.ua|access-date=2011-11-26|archive-url=https://archive.today/20130109035917/http://kommersant.ua/doc/1234837/|archive-date=9 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. == Памяць == [[Файл:Kushnarev Street, Pesoshchin, Kharkov province.jpg|thumb|200px|Таблічка на жылым доме па вуліцы Кушнарова ў пасёлку гарадскога тыпу Пясочын Харкаўскай вобласці.]] * 8 лютага 2007 года Яўгену Кушнарову рашэннем сесіі Харкаўскага абласнога савета «''З мэтай ўшанавання памяці асобы, якая зрабіла вялікі ўклад у сацыяльна-эканамічнае развіццё і ва ўздым міжнароднага аўтарытэту рэгіёну…''» і «''У знак вялікай павагі''» было прысвоена званне ганаровага грамадзяніна Харкаўскай вобласці (пасмяротна)<ref name="Давыдова"/><ref>{{cite news|url=http://dozor.kharkov.ua/1000981/1000638/news/1000942.html|title=Евгений Кушнарев стал Почетным гражданином Харьковской области|date=2007-02-28|publisher=Городской дозор|lang=ru|access-date=2013-01-03}}</ref>. * Традыцыя працы ў Харкаўскай вобласці Фонду падтрымкі маладых талентаў, заснаванага Яўгенам Кушнаровым у 1994 годзе<ref name="ХОблСовет">{{cite web|url=http://www.oblrada.kharkov.ua/ru/person/kushnarov-yevhen-petrovych-posmertno-171.html|title=Кушнарёв Евгений Петрович (посмертно)|publisher=Информационно-аналитический портал «Харьковский областной совет»|lang=ru|access-date=2013-01-04|archive-url=https://www.webcitation.org/6DRerOk9e?url=http://www.oblrada.kharkov.ua/ru/person/kushnarov-yevhen-petrovych-posmertno-171.html|archive-date=5 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>, была захавана пасля яго смерці і працягнутая ў снежні 2007 года гарадскім галавой Харкава [[Міхаіл Маркавіч Добкін|Міхаілам Добкіным]], якія ажыццявіў замест Кушнарова штогадовае ўзнагароджанне. Адначасова з гэтым быў прэзентаваны і пачаў працаваць Фонд падтрымкі дэмакратычных ініцыятываў імя Яўгена Кушнарова (прэзідэнт Таццяна Каганоўская, віцэ-прэзідэнт Андрэй Кушнароў)<ref>{{cite news|url=http://www.objectiv.tv/221207/10115.html|title=В Харькове официально презентован Фонд поддержки деминициатив Евгения Кушнарева|author=Клименко Ирина, Мавричев Вячеслав|date=2007-12-22|publisher=Медиа-группа Объектив (objectiv.tv)|format=Новости Харькова и Харьковской области|access-date=2013-01-04}}</ref>. * Пачынаючы з 2007 года ў палацы спорту «''Лакаматыў''» імя Р. Кірпы ў Харкаве штогод у жніўні праводзіцца міжнародны валейбольны турнір памяці Яўгена Кушнарова<ref>{{cite news|url=http://korrespondent.net/sport/203460-pamyat-kushnareva-pochtyat-volejbolnym-turnirom|title=Память Кушнарева почтят волейбольным турниром|date=2007-08-17|publisher=Корреспондент|format=журнал|access-date=2013-01-08}}</ref><ref>{{cite news|url=http://loko.pz.gov.ua/archives/2474|title=Международный турнир памяти Е. Кушнарева|date=2011-08-22|publisher=Официальный сайт волейбольной команды Локомотив|access-date=2013-01-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719064042/http://loko.pz.gov.ua/archives/2474|archive-date=19 ліпеня 2014|url-status=dead}}</ref>. * У гадавіну гібелі, 17 студзеня 2008 года на будынку харкаўскага гарадскога савета была адкрыта мемарыяльная дошка Яўгену Кушнарову. * У пасёлку гарадскога тыпу Пясочын Харкаўскай вобласці ў студзені 2008 года ў гонар палітыка была названая адна з вуліц<ref>{{артыкул|аўтар=Павленко В.|загаловак=Шестая годовщина смерти Кушнарева: имя губернатора уже не пытаются увековечить|спасылка=http://kharkov.kp.ua/daily/170113/375519/|выданне=Комсомольская правда в Украине|тып=газета|год=2013, 17 января}}</ref> * У кастрычніку 2008 года ў Харкаве на другіх гарадскіх могілках у пачатку вуліцы Пушкінскай на алеі памяці быў адкрыты помнік Яўгену Кушнарову<ref>{{cite news|url=http://korrespondent.net/ukraine/events/626395-v-harkove-otkryli-pamyatnik-kushnarevu|title=В Харькове открыли памятник Кушнареву|date=2008-10-25|publisher=Корреспондент|format=журнал|access-date=2012-12-30}}</ref>. * У гімназіі № 5 горада Мелітопаля, у якой вучыўся Кушнароў, 23 верасня 2009 года была адкрыта мемарыяльная дошка ў яго памяць<ref>{{cite news|url=http://www.mv.org.ua/?news=7666|title=В Мелитопольской гимназии № 5 состоялось открытие мемориальной доски в память о Евгении Кушнареве|author=Адоньева Елена.|date=2007-09-24|publisher=Местные вести|format=городская газета города Мелитополя|lang=ru|access-date=2012-12-30}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=https://www.mv.org.ua/?news=7666 |access-date=25 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826122148/https://www.mv.org.ua/?news=7666 |archive-date=26 жніўня 2021 }}</ref>. * 17 жніўня 2010 года Яўгену Кушнарову рашэннем сесіі Краснакуцкага раённага савета з фармулёўкай «''за важкі ўклад у развіццё сацыяльна-эканамічнай сферы раёна і ўзняцце яго аўтарытэту''» было прысвоена званне Ганаровага грамадзяніна Краснакуцкага раёна<ref>{{cite news|url=http://www.mediaport.ua/news/official/72839/evgeniy_kushnarev_poluchil_pochetnoe_zvanie_posmertno|title=Евгений Кушнарев получил почетное звание посмертно|date=2010-08-18|publisher=Медиапорт|format=новостное издание Харьковской области|access-date=2013-01-03|archive-date=7 красавіка 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130407085614/http://www.mediaport.ua/news/official/72839/evgeniy_kushnarev_poluchil_pochetnoe_zvanie_posmertno|url-status=dead}}</ref>. === Інфармацыя аб прысваенні імя Кушнарова адной з станцый метро Харкаўскага метрапалітэна === У дзень смерці Кушнарова Харкаўскім гарадскім галавой Міхаілам Добкіным была агучана інфармацыя, што імем Кушнарова будзе названа адна з новых станцый харкаўскага метрапалітэна па Аляксееўскай лініі. На працягу некалькіх наступных гадоў гэтая інфармацыя то пацвярджалася, то абвяргала<ref>{{cite news|url=http://dozor.kharkov.ua/city/1046673.html|title=Новая станция метро будет носить имя Евгения Кушнарева|date=2009-09-15|publisher=Городской дозор (dozor.kharkov.ua)|lang=ru|access-date=2012-12-30}}</ref>. У снежні 2010 года была адкрыта станцыя метро «''Аляксееўская''», аднак імя Кушнарова гэтай станцыі прысвоена не было<ref>{{артыкул|аўтар=Руденко Владислав.|загаловак=Янукович не желает вспоминать Кушнарева|спасылка=http://politics.comments.ua/2011/01/17/223045/yanukovich-zhelaet-vspominat.html|выданне=politics.comments.ua|год=2011, 17 января|archive-url=https://web.archive.org/web/20121028155124/http://politics.comments.ua/2011/01/17/223045/yanukovich-zhelaet-vspominat.html|archive-date=28 кастрычніка 2012}}</ref>. == Ацэнкі == Непасрэдна пасля забойства Яўгена Кушнарова многія эксперты сыходзіліся на думцы, што гэта з’яўляецца вялікай стратай для [[Партыя рэгіёнаў|Партыі рэгіёнаў]]<ref name="Политологи">{{cite web|url=http://vecherniy.kharkov.ua/news/8435/|title=Политологи считают смерть Кушнарева серьёзной потерей для Партии регионов|date=18.01.2007|publisher=vecherniy.kharkov.ua|access-date=2011-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103446/http://vecherniy.kharkov.ua/news/8435/|archive-date=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>. Аналагічныя думкі выказваліся ў самой Партыі рэгіёнаў. Яе лідар, [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Віктар Януковіч]] сказаў, што Кушнароў не можа быць нікім заменены<ref name="Похороны">{{cite news|url=http://www.newsru.com/world/19jan2007/kushnarev.html|title=В Харькове прошли похороны украинского депутата Кушнарева, погибшего на охоте|date=2007-01-19|publisher=NEWSru.com|access-date=2013-01-31}}</ref>. У лютым 2013 года ўкраінскі апазіцыйны палітык [[Аляксандр Турчынаў]], паведаміўшы ў сваім інтэрв’ю, што ведаў Кушнарова як моцнага палітыка і лідара, выказаў меркаванне: «''шматлікія „неданецкія“ — скажам так — прыхільнікі „рэгіёнаў“, лічылі яго рэальнай альтэрнатывай Віктару Януковічу''»<ref>{{cite news|url=http://lb.ua/news/2013/02/01/187850_aleksandr_turchinov_prosto_nachnite.html?utm_source=lbua&utm_medium=link&utm_campaign=mainarticle|title=Александр Турчинов: «Просто начните верить. И вы увидите, как отступает страх»|author=Кошкина Соня|date=2013-02-02|publisher=Левый берег|lang=ru|access-date=2013-02-02}}</ref>. Міхаіл Добкін, гарадскі галава Харкава, выказаў меркаванне, што калі б Кушнароў не быў забіты, ён бы не дапусціў датэрміновага роспуску Вярхоўнай Рады Украіны, які адбыўся ў красавіку 2007 года<ref name="ВечернийХарьков"/>. {{нп4|Тарас Вячаслававіч Чарнавол|Тарас Чарнавол|uk|Чорновіл Тарас В'ячеславович}}, палітык і сын [[Вячаслаў Максімавіч Чарнавол|Вячаслава Чарнавола]], лічыў, што яго бацька і Яўген Кушнароў з’яўляліся двума асноўнымі ідэолагамі Украіны, і пасля смерці абодвух — краіна апынулася ў тупіку<ref name="ВечернийХарьков"/>. {{нп4|Віль Саўбанавіч Бакіраў|Віль Бакіраў|uk|Бакіров Віль Савбанович}}, рэктар [[Харкаўскі нацыянальны ўніверсітэт імя В. Н. Каразіна|Харкаўскага нацыянальнага ўніверсітэта ім. В. Н. Каразіна]], выказаў у 2008 годзе думку, што смерць Кушнарова «''моцна адбілася на развіцці палітычных, грамадскіх і эканамічных падзей''»<ref name="ВечернийХарьков">{{cite web|url=http://vecherniy.kharkov.ua/news/18896/|title=Годовщина смерти Кушнарева: он мог поменять ход истории? (МНЕНИЯ ПОЛИТИКОВ)|date=18.01.2008|publisher=vecherniy.kharkov.ua|access-date=2011-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140407083622/http://vecherniy.kharkov.ua/news/18896/|archive-date=7 красавіка 2014|url-status=dead}}</ref>. Паводле меркавання палітолага Уладзіміра Нікіціна, далейшая дзейнасць Кушнарова магла прывесці да фарміравання яго ўласнай палітычнай школы ва ўкраінскай палітыцы і грамадскім жыцці, але гэтая віртуальная магчымасць засталася не рэалізаваная. Таксама палітолаг адзначыў сімвалічнасць таго, што апошняя публікацыя Кушнарова ў студзені 2007 года была прысвечана пошуку ўкраінскай нацыянальнай ідэі<ref name="Политолог">{{cite web|url=http://lb.ua/news/2011/01/27/82152_Politolog_seychas_Kushnarev_nuzhen.html|title=Сейчас Кушнарев нужен Украине как никогда, - политолог|date=27.01.2011|publisher=lb.ua|access-date=2011-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20110201004604/http://lb.ua/news/2011/01/27/82152_Politolog_seychas_Kushnarev_nuzhen.html|archive-date=1 лютага 2011|url-status=dead}}</ref>. Палітолаг Уладзімір Малінковіч заключыў, што недарэчнасць смерці Яўгена Кушнарова складалася ў тым, што Кушнароў менавіта ў той момант як ніхто іншы быў бы патрэбны краіне. Згодна з яго думкай: «''не было (і няма) ва ўкраінскай палітыцы іншага чалавека, які гэтак паслядоўна абараняў бы аўтаномію рэгіёнаў і права ўкраінцаў розных нацыянальнасцей на родную мову і родную культуру. Яўген Кушнароў быў непрымірымым ворагам усякай ксенафобіі, усякага нацыянал-экстрэмізму і рабіў усё, што ад яго залежыць, для пабудовы ва Украіне мультыкультурнай грамадзянскай супольнасці''»<ref name="Политолог"/>. Палітолаг і журналіст Дзмітрый Губін выказаў меркаванне, што ў Кушнарова прысутнічала стройная сістэма поглядаў на жыццё горада (Харкаў), рэгіёна (Харкаўскай вобласці) і краіны (Украіны), і выказаў шкадаванне, што сярод дзеючых ва Украіне палітыкаў у гэты момант мала людзей, «''здольных не проста працягваць гэтую спадчыну, але і пісьменна яе артыкуляваць''»<ref name="Политолог"/>. Дэпутат Андрэй Лагвіненка выказаў думку, што са смерцю Кушнарова сышла цэлая эпоха кіравання Харкаўскай вобласцю, а Партыя рэгіёнаў у асобе Кушнарова страціла высокаінтэлектуальнага публічнага палітыка, які прайшоў сур’ёзную кіраўнічую школу<ref name="Политолог"/>. [[Файл:Є.П. Кушнарьов. Сто кроків Харківською землею.jpg|thumb|right|200px|left|Я. П. Кушнароў. «''Сто крокаў па харкаўскай зямлі''»]] Расійскі геапалітык {{нп4|Канстанцін Фёдаравіч Затулін|Канстанцін Затулін|ru|Затулин, Константин Фёдорович}} выказаў меркаванне, што смерць Кушнарова была заканамернай. Згодна з яго слоў, бываюць такія моманты, калі ўсё наканаванае, а бываюць такія моманты, калі можна «''налева пайсці, направа пайсці''», і гэта быў адзін з такіх момантаў. Смерць Кушнарова была «''і своечасовай, і несвоечасовай, перад чарговым этапам, калі трэба было прымаць рашэнне''»<ref name="Затулин">{{cite web|url=http://lb.ua/news/2011/01/28/82267_Zatulin_schitaet_smert_Kushnareva.html|title=Затулин считает смерть Кушнарева закономерной|date=28.01.2011|publisher=lb.ua|access-date=2011-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422015657/http://lb.ua/news/2011/01/28/82267_zatulin_schitaet_smert_kushnareva.html|archive-date=22 красавіка 2012|url-status=dead}}</ref>. Яўген Кушнароў стаў найвялікшым харкаўчанам паводле даследавання кампаніі «Research & Branding Group» па замове газеты «Сегодня». За Кушнарова прагаласавалі 11 % апытаных жыхароў Харкава<ref>{{Cite web |url=http://www.segodnya.ua/news/12041495.html |title=«Великие харьковчане». Опрос от «Сегодня» |access-date=15 сакавіка 2016 |archive-date=9 сакавіка 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120309191338/http://www.segodnya.ua/news/12041495.html |url-status=dead }}</ref><ref>[http://sq.com.ua/show_news/0/73182/index.html Е.Кушнарев стал самым великим харьковчанином&nbsp;— опрос] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080717060910/http://www.sq.com.ua/show_news/0/73182/index.html |date=17 ліпеня 2008 }}</ref>. Палітычныя праціўнікі Кушнарова, напрыклад, [[Віктар Андрэевіч Юшчанка|Віктар Юшчанка]], жадалі прыцягнуць яго да крымінальнай адказнасці па абвінавачваннях у сепаратызме<ref>http://www.belgazeta.by/ru/2004_12_20/sobytiya_otsenki/8724/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240116023148/http://www.belgazeta.by/ru/2004_12_20/sobytiya_otsenki/8724/ |date=16 студзеня 2024 }} ОЖИДАНИЕ УКРАИНЫ. События. Оценки. № 50 (467) 20 декабря 2004 г.</ref>. Кушнарова абвінавачвалі ў прарасійскасці, украінафобіі, зносінах с расійскімі шавіністамі<ref>http://redchenko.com/?p=161 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130719142555/http://redchenko.com/?p=161 |date=19 ліпеня 2013 }} ЧИ ЗНАЙДЕ ЗАТУЛІН НОВОГО «ДРУГА»?</ref>. == Творы == * {{кніга|аўтар=Кушнарьов Є. П. |загаловак=Місцеве самоврядування та проблеми соціально-економічного розвитку міста|выданне=Рукопис. Дис. на здобуття наук. ступ. канд. екон. наук: 08.02.03. — Захищена 15.07.1997|месца=Харків|выдавецтва=ХДУ ім. М. Горького|год=1997|старонак=127}} * {{кніга|аўтар=Бубенко П. Т., Пономаренко В. С., Дуленко А. Л. та ін.|загаловак=Стратегія соціально-економічного розвитку Харківської області на період до 2011 року|спасылка=http://www.nas.gov.ua/publications/books/catalog/2004/Pages/135.aspx|адказны=Під. ред. Є. П. Кушнарьова|выданне=монографія|месца=Харків|выдавецтва=Інжек|год=2004|старонак=448|isbn=966-8515-33-1|тыраж=1200|archive-url=https://web.archive.org/web/20140621001959/http://www.nas.gov.ua/publications/books/catalog/2004/Pages/135.aspx|archive-date=21 чэрвеня 2014}} * {{кніга|аўтар=Кушнарьов Є. П.|загаловак=Сто кроків Харківською землею|месца=Харків|выдавецтва=Фоліо|год=2004|старонак=352|isbn=966-03-2825-7|тыраж=10000}} * {{кніга|аўтар=Кушнарёв Е. П.|загаловак=Конь рыжий. Записки контрреволюционера|месца=Харьков|выдавецтва=Издательство «Харьков»|год=2005|старонак=280|isbn=966-7100-39-1}} * {{кніга|аўтар=Кушнарёв Е. П.|загаловак=Выборы и вилы|выданне=книга|месца=Киев|выдавецтва=Довіра|год=2007|старонак=272|isbn=978-966-507-209-9|тыраж=10000}} == У літаратуры == * {{кніга|аўтар=Кокотюха Андрей.|загаловак=Евгений Кушнарев: под прицелом|месца=Харьков|выдавецтва=Фолио|год=2009|старонак=320|isbn=978-966-03-4713-7 978-966-03-4713-7}} == Узнагароды == === Украінскія === * {{нп4|Ордэн князя Яраслава Мудрага|Ордэн князя Яраслава Мудрага|ru|Орден князя Ярослава Мудрого}} V ступені (1998)<ref>{{cite web|url=http://zakon.rada.gov.ua/cgi-bin/laws/main.cgi?nreg=1277/98|title=Указ президента України «Про нагородження відзнакою Президента України „Орден князя Ярослава Мудрого“»|date=1998-11-18|publisher=zakon.rada.gov.ua|access-date=2012-12-30}}{{ref-uk}}</ref> * Ордэн князя Яраслава Мудрага IV ступені (2002)<ref>{{cite web|url=http://zakon.rada.gov.ua/laws/show/1017/2002|title=Указ Президента України № 1017/2002 від 13.11.2002 «Про нагородження орденом князя Ярослава Мудрого»|date=2002-11-13|publisher=zakon.rada.gov.ua|access-date=2012-12-30}}{{ref-uk}}</ref> * Ордэн князя Яраслава Мудрага III ступені (2004)<ref>{{cite web|url=http://zakon1.rada.gov.ua/laws/show/932/2004|title=Указ Президента України № 932/2004 від 19.08.2004 «Про нагородження Є. Кушнарьова орденом князя Ярослава Мудрого»|date=2004-08-19|publisher=zakon.rada.gov.ua|access-date=2012-12-30}}{{ref-uk}}</ref> * Ордэн Святога Уладзіміра ІІ ступені<ref name="ХОблСовет"/> (1995) * Ордэн Святога Уладзіміра І ступені (н/д)<ref name="ХОблСовет"/> * Ордэн Нестара Летопісца І ступені<ref name="ХОблСовет"/> === Замежныя === * [[Ордэн Ганаровага легіёна]] (Францыя, 1997) * Некалькі ордэнаў і медалёў іншых замежных дзяржаў<ref name="ХОблСовет"/> == Званні == * [[Кандыдат навук|Кандыдат эканамічных навук]] (1997) * Акадэмік Акадэміі муніцыпальнага кіравання. * Ганаровы грамадзянін Харкава (2006) * Ганаровы грамадзянін Харкаўскай вобласці (2007, пасмяротна) * Ганаровы грамадзянін Краснакуцкага раёна (2010, пасмяротна) == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|частка=Кушнарьов Євген Петрович|загаловак=Почесні члени Харківського університету. Біографічний довідник|спасылка=http://alumni.univer.kharkov.ua/wp-content/univerokukrcom/%D0%9F%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%87%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8B-reliz_web.pdf|адказны=Редколегія: В. С. Бакіров (головний редактор), М. О. Азарєнков, В. В. Александров, І. К. Журавльова (відпов. секретар), І. І. Залюбовський, С. І. Посохов (заст. гол. редактора), Ю. В. Холін.|месца=Харьков|выдавецтва=Тимченко А. М.|год=2008|старонкі=146|старонак=312|isbn=978-966-8661|archive-url=https://web.archive.org/web/20180219215306/http://alumni.univer.kharkov.ua/wp-content/univerokukrcom/%D0%9F%D0%BE%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B5-%D1%87%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8B-reliz_web.pdf|archive-date=19 лютага 2018}} * Кушнарьов Євген Петрович // Хто є хто в українській політиці. — Київ, 1996. — Вип. 3. — С. 155. * Кушнарьов Євген Петрович // Хто є хто в Україні… — Київ, 1997. — С. 273; * Кушнарьов Євген Петрович // Хто є хто в Україні. — Київ, 2001. — С. 238; * Кушнарьов Євген Петрович // 500 впливових особистостей. — Харків, 2001. — Т. 2: Україна. 10 років незалежності, 1991—2001. — С. 127. — (Лідери ХХІ ст.) * Кушнарьов Євген Петрович // 500 влиятельных личностей: Украина: регионы: Харьк. обл. — Харьков, 2001. — С. 156. * Кушнарьов Євген Петрович // Лауреати нагород. 1991—2002 / Східно-Укр. біогр. ін-т; Ред. Уклад.: Ю. Романенко. — Харків, 2002. — С. 248—249. — (500 впливових особливостей; вип. 4) * Кушнарьов Євген Петрович // 500 влиятельных личностей: Украина: регионы: Харьк. обл. — Харьков, 2002. — С. 42. == Спасылкі == {{Commonscat}} * {{cite web|url=http://www.ikushnaryov.ru/|title=Персональный сайт Евгения Кушнарёва (сайт памяти)|access-date=2014-02-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20150801130212/http://ikushnaryov.ru/|archive-date=1 жніўня 2015|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.sq.com.ua/rus/article/intervyu/valentina_kushnareva_moj_muzh_znal_chto_pogibnet/|title=Валентина Кушнарева: «Мой муж знал, что погибнет»|author=Росинская Ирина.|date=2007-07-17|publisher=Status Quo|access-date=2012-12-30|archive-url=https://www.webcitation.org/6DReteePh?url=http://www.sq.com.ua/rus/article/intervyu/valentina_kushnareva_moj_muzh_znal_chto_pogibnet/|archive-date=5 студзеня 2013|url-status=dead}} * {{артыкул|аўтар=Василенко Л.|загаловак=Евгений Кушнарев — человек эпохи становления Украины|спасылка=http://kp.ua/daily/270111/263995/|мова=ru|выданне=Комсомольская правда в Украине|год=2011, 27 января}} * {{cite web|url=http://www.demfond.org/biography.php|title=Биография|author=Кушнарёв Евгений Петрович.|date=2008|publisher=Фонд имени Евгения Кушнарёва|access-date=2012-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100125140907/http://www.demfond.org/biography.php|archive-date=25 студзеня 2010|url-status=dead}} * {{youtube|2F7uidMD5BA|Евгений Кушнарев о майдане}} * {{youtube|5ZUFcn8xiVg|Сюжет "Кем был Е.Кушнарев" (Программа "Новости Р1" от 29.01.2015)}} {{Яўген Кушнароў}} {{Кіраўнікі Адміністрацыі Прэзідэнта Украіны}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Добры артыкул|Дзяржаўны дзеяч}} {{DEFAULTSORT:Кушнароў Яўген Пятровіч}} [[Катэгорыя:Ахвяры палітычных забойстваў]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнай Рады Украіны]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Адміністрацыі прэзідэнта Украіны]] [[Катэгорыя:Кіраўнікі Харкава]] [[Катэгорыя:Члены СНБА Украіны]] 9xvt1hy0ebxx4pn0tlaomj5dxp4hxf1 0 231548 5143883 4621073 2026-05-20T06:28:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143883 wikitext text/x-wiki [[Файл:Mikola Tarasikaŭ SelfPortrait.jpg|міні|[[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Мікола Тарасікаў]], аўтапартрэт, 1930. Папера, аловак.]] '''[[1930]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == Жнівень — у Мінску адкрыта Усебеларуская выстава карцін, графікі, скульптуры, архітэктуры<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=719&page=2 |title=1930 г. Белорусская ССР : ВСЕБЕЛОРУССКАЯ ВЫСТАВКА КАРТИН, ГРАФИКИ, СКУЛЬПТУРЫ, АРХИТЕКТУРЫ |access-date=15 студзеня 2018 |archive-date=30 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211130144446/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=719&page=2 |url-status=dead }}</ref>. == З’явіліся == == Нарадзіліся == * [[5 сакавіка]] — [[Міхаіл Андрэевіч Карпук|Міхась Карпук]] (пам. [[2018 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2018]]), беларускі мастак кіно і тэлебачання, жывапісец, графік * [[27 красавіка]] — [[Май Вольфавіч Данцыг|Май Данцыг]] (пам. [[2017 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2017]]), беларускі мастак, прафесар [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] * [[24 мая]] — [[Галіна Русак]] (пам. [[2000 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2000]]), беларускі мастак, мастацтвазнаўца * [[25 мая]] — [[Аляксандр Іванавіч Восіпаў|Аляксандр Восіпаў]], [[гомель]]скі мастак-мініяцюрыст * [[11 ліпеня]] — [[Іван Пятровіч Рэй|Іван Рэй]] (пам. [[2002 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2002]]), беларускі [[жывапісец]], [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] ([[1988 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1988]]) * [[25 кастрычніка]] — [[Леанід Аляксандравіч Дударэнка|Леанід Дударэнка]] (пам. [[2023 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2023]]), беларускі мастак-жывапісец, заслужаны дзеяч мастацтваў * [[31 кастрычніка]] — [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі|Леў Гумілеўскі]] (пам. [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]]), беларускі скульптар, народны мастак Беларусі ([[1991 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1991]]) == Памерлі == * [[4 мая]] — [[Уладзімір Гаўрылавіч Краснянскі|Уладзімір Краснянскі]] (нар. 1863), беларускі педагог, гісторык, музейны работнік і краязнавец. Член [[Віцебская губернская вучоная архіўная камісія|Віцебскай вучонай архіўнай камісіі]] (1911—1918). У 1919—1924 уваходзіў у камісію па ахове помнікаў даўніны і мастацтва. Аўтар даследаванняў старажытнай архітэктуры [[Віцебск]]а і Беларусі, арганізатар музейнай справы ў Віцебску. == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Raman Siemaškievič. Tea House.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Гарбатная» Выява:Р.Семашкевич.Мужская фигура.1930.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Мужчынская фігура» Выява:1930 Semaschkewitsch Auto anagoria.JPG|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Аўтамабіль», [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя]] Выява:Я. Драздовіч Партрэт Ф. Багушэвіча.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Партрэт [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]]» Выява:Я. Драздовіч Партрэт брата Гераніма.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Партрэт брата Гераніма» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1930 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1930 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] q4xvtxox3s4icggxn8iboyi60hj6f7d 0 231549 5143884 5076676 2026-05-20T06:29:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143884 wikitext text/x-wiki [[Выява:Аўтапартрэт Апошні прамень Кругер.JPG|міні|[[Янкель Мордухавіч Кругер|Якаў Кругер]]. Аўтапартрэт «Апошні прамень» , 1931. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]].]] '''[[1931]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == [[File:IV Усебеларуская мастацкая выстаўка. Каталог (вокладка).jpg|thumb|150px|IV Усебеларуская мастацкая выстаўка. Каталог (вокладка) 1931]] * 7 лістапада — адкрыта [[IV Усебеларуская мастацкая выстаўка|IV Усебеларуская мастацкая выстава]]: удзельнічала 32 мастака, было экспананавана 142 творы<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=728&page=3 |title=1931 г. Белорусская ССР : ЧЕТВЕРТАЯ ВСЕБЕЛОРУССКАЯ ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ВЫСТАВКА |access-date=15 студзеня 2018 |archive-date=12 чэрвеня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210612195258/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=728&page=3 |url-status=dead }}</ref> == З’явіліся == * [[Курган Бессмяротнасці Адама Міцкевіча]] * [[Пакроўскі сабор (Баранавічы)|Пакроўскі сабор, Баранавічы]], найстарэйшы існуючы праваслаўны храм у Баранавічах == Нарадзіліся == * [[Міхаіл Якаўлевіч Лісоўскі|Міхаіл Лісоўскі]] (пам. [[1970 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1970]]), беларускі жывапісец і графік * [[Вітольд Урбановіч]] — польскі мастак, родам з [[Ашмяны|Ашмян]]. * [[1 лютага]] — [[Іван Міхайлавіч Пратасеня|Іван Пратасеня]], беларускі графік-акварэліст. * [[15 лютага]] — [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгій Паплаўскі]], графік, жывапісец. * [[19 студзеня]] — [[Наталля Мікалаеўна Паплаўская|Наталля Паплаўская]], беларускі мастак, жонка [[Георгій Георгіевіч Паплаўскі|Георгія Паплаўскага]]. * [[2 сакавіка]] — [[Леніна Мікалаеўна Міронава|Леніна Міронава]], беларускі архітэктар, педагог, мастацтвазнаўца. * [[31 сакавіка]] — [[Мікалай Лаўрэнцьевіч Несцярэўскі|Мікола Несцярэўскі]] (пам. [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]]), беларускі [[мастак]], найбольш вядомы як майстар [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1985. * [[22 мая]] — [[Мая Яніцкая]] (пам. [[2025 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва |2025]]), беларуская мастацтвазнаўца, даследчыца гісторыі беларускага мастацкага шкла. * [[1 кастрычніка]] — [[Анатоль Аляксандравіч Наліваеў|Анатоль Наліваеў]] (Абрам Налівай), беларускі мастак, рэстаўратар, музыкант, тэатральны акцёр, збіральнік і выканаўца яўрэйскай кантарской музыкі. * [[15 кастрычніка]] — [[Генрых Шумскі]], беларускі скульптар. * [[16 кастрычніка]] — [[Барыс Абрамавіч Забораў|Барыс Забораў]] (пам. [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]]), беларуска-французскі жывапісец, графік, скульптар, тэатральны мастак і кніжны ілюстратар. * [[18 лістапада]] — [[Генадзь Ільіч Мурамцаў|Генадзь Мурамцаў]], беларускі скульптар, педагог. * [[27 снежня]] — [[Юрый Аляксандравіч Карачун|Юрый Карачун]] (пам. [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]]), беларускі мастак-[[Графіка (мастацтва)|графік]], [[мастацтвазнаўца]], заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі, дырэктар [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнага мастацкага музея Беларусі]] ў 1977 — 1997. == Жывапіс == <center><gallery mode=packed heights=140> Выява:Я. Драздовіч Космаполіс (Cosmopolis).jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Космаполіс». [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] Выява:Я. Драздовіч Над безданню.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Над безданню». [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] Выява:Я. Дроздович. Обсерватория на кольце Сатурна. 1931.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Абсерваторыя на кальцы Сатурна». [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] Выява:Падкружніковы краявід на планеце Сатурн (Saturland).jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Падкружніковы краявід на планеце Сатурн». [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] Выява:Я. Драздовіч Прарок.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Прарок». [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] </gallery></center> == Графіка == <center><gallery mode=packed heights=110> Выява:Бюракраты (на сходзе). 1931.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Бюракраты (на сходзе)» Выява:Глядзі, Ваня.... 1931.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Глядзі, Ваня» Выява:Горад, аўтамабіль, дэманстрацыя. 1931.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Горад, аўтамабіль, дэманстрацыя» Выява:Калона аўтамабіляў. 1931.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Калона аўтамабіляў» Выява:На працу. 1931.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «На працу» Выява:Трое за круглым сталом. 1931.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Трое за круглым сталом» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1931 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1931 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] 7gkyhnu28c4xjyea6z3z16m2grr6858 0 231550 5143887 4783546 2026-05-20T06:31:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143887 wikitext text/x-wiki [[Выява:Akim Shevchenko.jpg|міні|360 пкс|[[Акім Міхайлавіч Шаўчэнка|Акім Шаўчэнка]] «Плытагоны» (1932)]] '''[[1932]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * У Мінску адбылася V Усебеларуская мастацкая выстаўка: удзельнічала 39 мастакоў, было экспананавана 392 творы<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=737&page=2 |title=1932 г. Белорусская ССР : ПЯТАЯ ВСЕБЕЛОРУССКАЯ ХУДОЖЕСТВЕННАЯ ВЫСТАВКА |access-date=20 студзеня 2018 |archive-date=28 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928033119/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=737&page=2 |url-status=dead }}</ref> == З’явіліся == == Нарадзіліся == * [[22 лютага]] — [[Іван Якімавіч Міско|Іван Міско]], беларускі скульптар, народны мастак Беларусі. * [[22 лютага]] — [[Ірына Васільеўна Назімава|Ірына Назімава]] (пам. [[2024 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2024]]), беларускі [[мастацтвазнаўца]], сябра Беларускага саюза мастакоў з 1963. * [[14 сакавіка]] — [[Мікалай Аляксеевіч Рыжанкоў|Мікалай Рыжанкоў]] (пам. [[1994 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1994]]), беларускі скульптар * [[22 мая]] — [[Элеанора Іванаўна Вецер|Элеанора Вецер]] (пам. [[2011 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2011]]), беларускі мастацтвазнавец і грамадскі дзеяч * [[11 ліпеня]] — [[Анатоль Аляксандравіч Анікейчык|Анатоль Анікейчык]] (пам. [[1989 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1989]]), беларускі скульптар * [[29 верасня]] — [[Міхаіл Вікенцьевіч Рагалевіч|Міхась Рагалевіч]] (пам. [[2010 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2010]]), беларускі мастак == Памерлі == * [[16 красавіка]] — [[Міхаіл Георгіевіч Эндэ|Міхаіл Эндэ]] (нар. [[1888 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1888]]),  — беларускі жывапісец, графік і педагог. Член [[Усебеларускае аб’яднанне мастакоў|Усебеларускага аб’яднання (асацыяцыі) мастакоў]] у 1927—1930 гг. == Графіка == <center><gallery mode=packed heights=180> Выява:Аўтапартрэт. 1932.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]], аўтапартрэт Выява:Партрэт Я. Купалы. 1932.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]], партрэт [[Янка Купала|Янкі Купалы]] Выява:Вуліца ў Мозыры. 1932.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]], «Вуліца ў [[Мазыр|Мазыры]]» </gallery></center> == Жывапіс == <center><gallery mode=packed heights=120> Выява:Yehuda Pen Breakfast, self-portrait, 1932.jpg|[[Іегуда Пэн]] «Сняданак», аўтапартрэт. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] Выява:Вершнік на белым кані. 1932.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]] «Вершнік на белым кані» Выява:Я. Драздовіч Сустрэча вясны на Сатурне.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Сустрэча вясны на Сатурне». [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] Выява:Я. Драздовіч Агляд зімовых пячораў сатурнянамі.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Агляд зімовых пячораў сатурнянамі», 1932. [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] Выява:Я. Драздовіч Вечар у пустэльні на Марсе.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Вечар у пустэльні на Марсе». [[Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь|НММ]] </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1932 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1932 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] mp6gf785cqfbui8p1g377846ilcy4gl 0 231551 5143889 4393285 2026-05-20T06:33:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143889 wikitext text/x-wiki [[Выява:Belarus - Vladimir Lenin.jpg|міні|200 пкс|[[Мацвей Манізер]]. [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Мінск)|Помнік Леніну]], Мінск]] '''[[1933]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * створаны Аргкамітэт Саюза савецкіх мастакоў Беларусі * ліпень — у Доме пісьменнікаў (Мінск) адбылася выстаўка мастака [[Валянцін Віктаравіч Волкаў|Валянціна Волкава]] * кастрычнік — пачалі дзейнічаць перасоўныя выстаўкі, арганізаваныя [[Беларускі саюз мастакоў|Саюзам савецкіх мастакоў БССР]]. Сярод удзельнікаў — [[Заір Ісакавіч Азгур|Заір Азгур]], [[Абрам Маркавіч Бразер|Абрам Бразер]], [[Валянцін Віктаравіч Волкаў|Валянцін Волкаў]], [[Аляксандр Грубэ]], [[Арон Рыгоравіч Касталянскі|Арон Касталянскі]]<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=746&page=2 |title=1933 г. Белорусская ССР: ПЕРЕДВИЖНАЯ ВЫСТАВКА ПРОИЗВЕДЕНИЙ БЕЛОРУССКИХ ХУДОЖНИКОВ |access-date=20 студзеня 2018 |archive-date=22 красавіка 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240422055325/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=746&page=2 |url-status=dead }}</ref> == З’явіліся == * [[Касцёл Маці Божай Ружанцовай (Радунь)|Касцёл Маці Божай Ружанцовай, Радунь]] — помнік архітэктуры мадэрна * [[Мемарыяльная капліца (Мілавіды)|Мемарыяльная капліца, Мілавіды]] — помнік архітэктуры неакласіцызму * [[Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну (Мінск)|Помнік Уладзіміру Ільічу Леніну, Мінск]]. Аўтары помніка — скульптар [[М. Г. Манізер]] і архітэктар [[І. Р. Лангбард]]. == Нарадзіліся == * [[1 красавіка]] — [[Віктар Пятровіч Сташчанюк|Віктар Сташчанюк]] (пам. [[2007 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2007]]), беларускі мастак-графік * [[10 мая]] — [[Уладзімір Ільіч Вітко|Уладзімір Вітко]], беларускі мастак * [[13 мая]] — [[Аляксандр Міхайлавіч Кішчанка|Аляксандр Кішчанка]] (пам. [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]]), беларускі [[мастак]], аўтар вядомага «[[Габелен стагоддзя|Габелену стагоддзя]]», які занесены ў [[Кніга рэкордаў Гінэса|Кнігу рэкордаў Гінэса]]. Народны мастак Беларусі ([[1991 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1991]]) * [[25 кастрычніка]] — [[Нінэль Іванаўна Шчасная|Нінэль Шчасная]] (пам. [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]), беларускі жывапісец і графік * [[22 лістапада]] — [[Алена Георгіеўна Лось|Алена Лось]] (пам. [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]), беларускі графік == Памерлі == * [[12 верасня]] — [[Антон Іосіфавіч Каменскі|Антон Каменскі]] (нар. 1860/1861), ілюстратар, графік і жывапісец == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=210> Выява:Аўтапартрэт. 1933.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]], аўтапартрэт Выява:Партрэт Н.М. Васільевай. 1933.jpg|[[Раман Мацвеевіч Семашкевіч|Раман Семашкевіч]], партрэт Н. М. Васільевай Выява:Я. Драздовіч Далёкая краіна.jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Далёкая краіна», [[Глыбоцкі гісторыка-этнаграфічны музей]] Выява: </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1933 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1933 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] edkexowzpbq8hk19vhbdb7zkbpcn8wx 0 231559 5143890 5006389 2026-05-20T06:38:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143890 wikitext text/x-wiki [[Выява:Іван Ахрэмчык. Пасяджэнне ЦК КП(б)Б у Лёзна пасля трансляцыі па радыё выступлення І.В. Сталіна 3 ліпеня 1941 г. 1943–1944.jpg|thumb|«Пасяджэнне [[Цэнтральнае бюро КП(б)Б|ЦК КП(б)Б]] у [[Лёзна|Лёзне]] пасля трансляцыі па радыё выступлення [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|І. В. Сталіна]] 3 ліпеня 1941 года». [[Іван Ахрэмчык]], 1944. [[НММРБ]].]] [[Выява:Я. Драздовіч Князь Усяслаў Чарадзей пад Гародняй.jpg|міні|320 пкс|[[Язэп Драздовіч]] «Князь [[Усяслаў Чарадзей]] пад [[Гродна|Гародняй]]», 1944]] '''[[1944]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * 30 студзеня – пачала працаваць выстаўка твораў беларускага жывапісу, графіцы, скульптуры, тэатральна – дэкарацыйнага мастацтва ў [[Дзяржаўная Траццякоўская галерэя|Дзяржаўнай Траццякоўскай галерэі]] (Масква)<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1193&page=2 |title=1944 г. Москва: ВЫСТАВКА ПРОИЗВЕДЕНИЙ ХУДОЖНИКОВ БЕЛОРУССИИ, ПОСВЯЩЕННАЯ 25-ЛЕТИЮ БССР |access-date=10 красавіка 2018 |archive-date=16 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916113104/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1193&page=2 |url-status=dead }}</ref> * 5 сакавіка – адкрыццё I-й гарадской выстаўка мастакоў у Слоніме. Узялі ўдзел 10 аўтараў: [[Клаўдзія Хруцкая|К. Хруцкая]], [[Аркадзь Бенікаў|А. Бенікаў]], [[Рыгор Чарнышоў|Р. Чарнышоў]], [[Ніна Калюцік-Сташэўска|Н. Калюцік-Сташэўска]] і інш. Было паказана 76 карцінаў, 6 работ скульптараў-самавукаў<ref name="СП2003">{{артыкул|аўтар=Корбут В.|загаловак=Выставачная дзейнасць у Генеральнай акрузе «Беларусь» (1942 – 1944)|спасылка= |мова= |аўтар выдання= |выданне=Спадчына |тып= |месца= |выдавецтва= |год=2003. — № 4-5|том=|старонкі=77-79|isbn= |issn= |doi=|bibcode= |arxiv= |pmid=}}</ref>. * 12 сакавіка – адкрыццё пасмяротнай выстаўкі мастака [[Антона Карніцкага]]<ref name="СП2003"></ref>. * 14 мая – адкрыццё II-й гарадской выстаўка мастакоў у Слоніме. Удзелнічалі 7 мастакоў, дэманстраваўся 71 твор<ref name="СП2003"></ref>. * кастрычнік – мастацкая выстаўка «Барацьба беларускага народа з нямецкай агрэсіяй» (Мінск)<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1197&page=2 |title=1944 г. Белорусская ССР: ВЫСТАВКА "БОРЬБА БЕЛОРУССКОГО НАРОДА С НЕМЕЦКОЙ АГРЕССИЕЙ" |access-date=10 красавіка 2018 |archive-date=16 верасня 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916111631/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1197&page=2 |url-status=dead }}</ref>. == Узнагароды == * [[Вітольд Каэтанавіч Бялыніцкі-Біруля|Вітольд Бялыніцкі-Біруля]] атрымаў ганаровае званне [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі|Заслужанага дзеяча мастацтваў БССР]] * [[Аляксандр Грубэ]] атрымаў ганаровае званне [[Народны мастак БССР|Народнага мастака БССР]] * [[Уладзімір Мікалаевіч Кудрэвіч|Уладзімір Кудрэвіч]] атрымаў ганаровае званне [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Беларусі|Заслужанага дзеяча мастацтваў БССР]] == З’явіліся == * [[Беларускі дзяржаўны музей гісторыі Вялікай Айчыннай вайны]] * серыя лінарытаў (гравюр) [[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Міколы Тарасікава]] «[[Вялікая Айчынная вайна]]» == Нарадзіліся == * [[3 студзеня]] — [[Міхаіл Фёдаравіч Раманюк|Міхаіл Раманюк]] (пам. [[1997 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1997]]), беларускі мастацтвазнавец, мастак, этнограф. Кандыдат мастацтвазнаўства ([[1976 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1976]]), прафесар ([[1995 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1995]]) * [[4 студзеня]] — [[Дзмітрый Уладзіміравіч Сарока|Дзмітрый Сарока]], беларускі мастак * [[14 студзеня]] — [[Міхаіл Фёдаравіч Барздыка|Міхаіл Барздыка]], беларускі графік * [[1 лютага]] — [[Віктар Кандрацьевіч Яўсееў|Віктар Яўсееў]] (пам. [[2021 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2021]]), беларускі [[мастак]] – [[жывапісец]] і [[Графіка (мастацтва)|графік]] * [[4 лютага]] — [[Уладзімір Сцяпанавіч Пашчасцеў|Уладзімір Пашчасцеў]] (пам. [[2017 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2017]]), беларускі [[Графіка (мастацтва)|графік]], [[ілюстратар]], [[экслібрыс]]іст. * [[25 жніўня]] — [[Ніна Пілюзіна]], беларускі мастак ў галіне [[Дэкаратыўна-прыкладное мастацтва|ДПМ]], лаўрэат [[Дзяржаўная прэмія Рэспублікі Беларусь|Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь]] за цыкл [[габелен]]аў для [[Палац Рэспублікі (Мінск)|Палаца Рэспублікі]] == Памерлі == * [[16 сакавіка]] — [[Павел Тамашавіч Южык|Павел Южык]] (нар. [[1874 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1874]]), беларускі грамадска-культурны дзеяч, мастак * [[Станіслаў Юльянавіч Жукоўскі|Станіслаў Жукоўскі]] (нар. [[1875 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1875]]), [[жывапіс]]ец, пейзажыст; адзін з найвыдатнейшых прадстаўнікоў свайго жанру канца [[19 стагоддзе|XIX]] — першай трэці [[20 стагоддзе|XX стагоддзя]] == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=250> Выява:Я. Драздовіч Францыск Скарына. Са свету з навукай..jpg|[[Язэп Драздовіч]] «[[Францыск Скарына]]. Са свету з навукай» Выява:Я. Драздовіч Францыск Скарына. Развітанне з родным Полацкам. У свет па навуку..jpg|[[Язэп Драздовіч]] «Францыск Скарына. Развітанне з родным [[Полацк]]ам. У свет па навуку» Выява:1944. Брацкія магілы.jpg|[[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Мікола Тарасікаў]] «Брацкія магілы» Выява: </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1944 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1944 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] tdfi61z84j0mzi0odz8icqyjtqlmmlr 0 231562 5143891 5002553 2026-05-20T06:40:43Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143891 wikitext text/x-wiki [[Выява:Valentin Volkov Students 1947 National Arts Museum of Belarus.JPG|міні|320 пкс|[[Валянцін Віктаравіч Волкаў|Валянцін Волкаў]] «Студэнты»]] '''[[1947]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * Кастрычнік — выстаўка твораў беларускіх мастакоў у Дзяржаўнай карціннай галерэі БССР (Мінск)<ref>[http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1244&page=2 1947 г. Белорусская ССР: ВЫСТАВКА ПРОИЗВЕДЕНИЙ БЕЛОРУССКИХ ХУДОЖНИКОВ]{{Недаступная спасылка}}</ref> * [[Валянцін Канстанцінавіч Дзежыц|Валянцін Дзежыц]] — «9 студзеня» == З’явіліся == * [[Мінскі дзяржаўны мастацкі каледж імя А. К. Глебава|Мінскае мастацкае вучылішча]] [[Выява:Minsk skaryny ave 02.jpg|міні|Будынак КДБ, Мінск, праспект Незалежнасці, арх. [[Міхаіл Паўлавіч Паруснікаў|М. Паруснікаў]].]] * Будынак КДБ — адна з найбольш значных прац архітэктара [[Міхаіл Паўлавіч Паруснікаў|Міхаіла Паруснікава]] ў Мінску. Помнік архітэктуры пасляваеннага перыяду, вырашаны ў стылі «[[сталінскі ампір]]». == Нарадзіліся == * [[23 студзеня]] — [[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Анатоль Кулагін]], беларускі мастацтвазнавец, гісторык архітэктуры. Кандыдат мастацтвазнаўства ([[1986 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1986]]) * [[25 лютага]] — [[Яўген Сяргеевіч Шатохін|Яўген Шатохін]] (пам. [[2012 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2012]]), [[беларус|беларускі мастак]], педагог, грамадскі дзеяч * [[21 сакавіка]] — [[Мікалай Іосіфавіч Ісаёнак|Мікалай Ісаёнак]], беларускі мастак-жывапісец * [[7 красавіка]] — [[Валерый Пятровіч Славук|Валерый Славук]], беларускі графік, педагог, прафесар * [[29 красавіка]] — [[Анатоль Васілевіч Кузняцоў (мастак)|Анатоль Кузняцоў]], беларускі мастак, жывапісец-абстракцыяніст, педагог * [[6 чэрвеня]] — [[Валерый Цімафеевіч Даўгала|Валерый Даўгала]], сучасны беларускі мастак-манументаліст * [[4 жніўня]] — [[Мікалай Міхайлавіч Селяшчук|Мікалай Селяшчук]] (пам. [[1996 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1996]]), беларускі мастак * [[5 жніўня]] — [[Віктар Пятровіч Маркавец|Віктар Маркавец]] (пам. [[2013 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2013]]), беларускі жывапісец * [[15 жніўня]] — [[Мікалай Іванавіч Таранда|Мікалай Таранда]], беларускі мастак * [[15 верасня]] — [[Людміла Іванаўна Пятруль|Людміла Пятруль]], беларускі мастак у галіне ДПМ * [[16 кастрычніка]] — [[Міхаіл Карнілавіч Канькоў|Міхаіл Канькоў]] (пам. [[2015 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2015]]), беларускі мастак-манументаліст, жывапісец і графік, старшыня праўлення Брэсцкай абласной арганізацыі Беларускага Саюза мастакоў у [[1995 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1995]]—[[2004 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2004]] гадах * [[27 лістапада]] — [[Эдуард Белагураў]] (пам. [[1998 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1998]]), беларускі мастак * [[6 снежня]] — [[Георгій Леанардавіч Ліхтаровіч|Георгій Ліхтаровіч]], беларускі фотамастак, літаратар. Член Беларускага саюза дызайнераў ([[2000 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2000]]). Член Беларускага саюза пісьменнікаў (2006) == Памерлі == * [[14 студзеня]] — [[Вацлаў Міхневіч]] (нар. [[1866 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1866]]), беларускі і літоўскі архітэктар, прадстаўнік [[неаготыка|неаготыкі]] (таксама выконваў асобныя праекты і ў іншых стылях). Стваральнік будынкаў касцёлаў, у тым ліку ў [[Відзы|Відзах]] і ў [[Дзярэчын]]е, [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Ашмяны)|Касцёл Святога Міхаіла Арханёла ў Ашмянах]], [[Вільнюс|віленскага]] [[Тэатр на Пагулянцы|Тэатру на Пагулянцы]] (разам з [[Аляксандр Парчэўскі|Аляксандрам Парчэўскім]]), віленскай гандлёвай залі, «калоніі» Зямельнага банка * [[12 лютага]] — [[Дзмітрый Сямёнавіч Сцялецкі|Дзмітрый Сцялецкі]] (нар. [[1875 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1875]]), расійскі мастак, іканапісец, скульптар, сцэнограф, эмігрант «першай хвалі» родам з [[Брэст]]а * [[Міхаіл Мацвеевіч Філіповіч|Міхаіл Філіповіч]] (нар. [[1896 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1896]]), беларускі жывапісец, графік, этнограф, педагог == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=200> |[[Міхаіл Давыдавіч Натарэвіч|Міхаіл Натарэвіч]] «Адраджэнне» Выява:1947. Шэры дзень.jpg|[[Мікалай Лукіч Тарасікаў|Мікола Тарасікаў]] «Шэры дзень» </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1947 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1947 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] argtl6kcbxjqyvj1xhtz8nh1q94zefm 0 231564 5143892 5002550 2026-05-20T06:42:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143892 wikitext text/x-wiki '''[[1949]]''' год быў адзначаны шэрагам падзей, якія пакінулі прыкметны след у гісторыі [[Выяўленчае мастацтва Беларусі|беларускага выяўленчага мастацтва]]. == Падзеі == * Выстаўка «К 10-годдзю аб’яднання беларускага народа»<ref>{{Cite web |url=http://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1380&page=3 |title=1949 г. Белорусская ССР: Выставка произведений белорусских художников, посвященная 10-летию воссоединения белорусского народа в едином советском белорусском государстве: {{ref-ru}} |access-date=4 снежня 2018 |archive-date=25 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025065929/https://www.maslovka.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1380&page=3 |url-status=dead }}</ref> * [[Іван Восіпавіч Ахрэмчык|Іван Ахрэмчык]] атрымаў ганаровае званне [[Народны мастак Беларусі|Народнага мастака БССР]] * [[Пётр Аляксеевіч Данелія|Пётр Данелія]] быў прыняты ў [[Беларускі саюз мастакоў|Саюз мастакоў БССР]] * [[Валяр'яна Канстанцінаўна Жолтак|Валяр'яна Жолтак]] была прынята ў [[Беларускі саюз мастакоў|Саюз мастакоў БССР]] == З’явіліся == == Нарадзіліся == * [[4 лютага]] — [[Уладзімір Дзмітрыевіч Шапо|Уладзімір Шапо]], беларускі акварэліст, графік * [[25 красавіка]] — [[Уладзімір Усцінавіч Іваноў|Уладзімір Іваноў]], беларускі мастак * [[9 чэрвеня]] — [[Ірына Іванаўна Кузняцова|Ірына Кузняцова]] — беларускі мастак шкла, жывапісец, дызайнер, паэт * [[24 чэрвеня]] — [[Уладзімір Антонавіч Тоўсцік|Уладзімір Тоўсцік]], беларуcкі мастак-жывапісец [[Заслужаны дзеяч мастацтваў БССР]] ([[1990 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1990]]) Лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь ([[1994 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|1994]]). Народны мастак Беларусі ([[2011 год у гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва|2011]]). Прафесар (2011). Загадчык кафедры малюнка Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў * [[25 кастрычніка]] — [[Марыя Іванаўна Ісаёнак|Марыя Ісаёнак]], беларускі жывапісец * [[Раіса Паўлаўна Сіплевіч|Раіса Сіплевіч]], беларускі мастак == Памерлі == * [[Алена Андрэеўна Кіш|Алена Кіш]], беларускі мастак-прымітывіст, аўтар [[Маляваныя дываны|маляваных дываноў]] == Галерэя твораў == <center><gallery mode=packed heights=190> Выява:Міхаіл Блішч. Эскіз дэкарацыі 01.jpg|[[Міхаіл Андрэевіч Блішч|Міхаіл Блішч]] «Эскіз дэкарацыі да оперы «Севільскі цырульнік» Выява: Выява: Выява: Выява: </gallery></center> {{зноскі}} {{Гады ў гісторыі беларускага выяўленчага мастацтва}} [[Катэгорыя:1949 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Гісторыя беларускага выяўленчага мастацтва паводле гадоў]] [[Катэгорыя:1949 год у культуры і мастацтве|Беларусь]] d0iy2azcwabftthh3p3gysfl9u0sqdo 0 245412 5143636 5123532 2026-05-19T17:42:09Z Için warum 153459 5143636 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Юрга}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Юрга |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 44|lat_sec = 48 |lon_dir = |lon_deg = 31|lon_min = 27|lon_sec = 45 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Гомельская |раён = Веткаўскі |сельсавет = Стаўбунскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243045558 }} '''Юрга́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гомельская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jurha}}, {{lang-ru|Юрга}}) — [[пасёлак]] у [[Веткаўскі раён|Веткаўскім раёне]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Стаўбунскі сельсавет|Стаўбунскага сельсавета]]. == Назва == Паводле [[Аляксандр Фёдаравіч Рогалеў|А. Рогалева]], у дарэвалюцыйных крыніцах Юрга не згадваецца. Мясцовыя старажылы сцвярджаюць, што пасёлак быў названы па аднайменнаму гораду ў Сібіры<ref>А. Ф. Рогалев. Топонимический словарь Ветковского района Гомельской области. Гомель, 2004. 196 с.</ref>. Фіксавалася прозвішча Юрга ([[Беняконі]])<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-3W9B?i=580&cat=742007</ref>. Ёсць латышскае ''Jurga''<ref>https://uzvardi.lv/surname/788464</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Стаўбунскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Стаўбунскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Веткаўскага раёна]] e4t91ucejduld985gs5cfmuxzx1zkfq 0 252354 5143597 5105851 2026-05-19T17:08:16Z JerzyKundrat 174 5143597 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Кір’янаўцы |выява = Kirjanaŭcy_(02).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Кір'я́наўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kirjanaŭcy}}, {{lang-ru|Кирьяновцы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 18 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па шашы Ліда—[[Ліпнішкі]]. За 1,6 км на паўночны захад ад вёскі размешчаны [[Кір’янаўцы (прыпыначны пункт)|прыпыначны пункт]] Кір’янаўцы. == Гісторыя == Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае Кір'янаўцы, фальварак і вёску ротмістра лідскага Мысліцкага, на ўсход за дзве з чвэрцю мілі ад Ліды, трохі далей стаяла карчма Бродава таго ж пана. Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бердаўскі сельсавет|Бердаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923r0122126&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 года № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]. pravo.by.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] hrzozrfso85hzcefdyuuhemac0smje0 5143601 5143597 2026-05-19T17:09:13Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5143601 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Кір’янаўцы |выява = Kirjanaŭcy_(02).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Кір'я́наўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kirjanaŭcy}}, {{lang-ru|Кирьяновцы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 18 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны. Транспартныя сувязі па шашы Ліда—[[Ліпнішкі]]. За 1,6 км на паўночны захад ад вёскі размешчаны [[Кір’янаўцы (прыпыначны пункт)|прыпыначны пункт]] Кір’янаўцы. == Гісторыя == Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае Кір'янаўцы, фальварак і вёску ротмістра лідскага Мысліцкага, на ўсход за дзве з чвэрцю мілі ад Ліды, трохі далей стаяла карчма Бродава таго ж пана. Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бердаўскі сельсавет|Бердаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923r0122126&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 года № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]. pravo.by.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] otmt9pyorbxqq4qmwxpv1ygvm3blb7i 0 252355 5143570 5000925 2026-05-19T16:36:57Z JerzyKundrat 174 5143570 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сцеркава |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Сце́ркава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Scierkava}}, {{lang-ru|Стерково}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 9 км на ўсход ад Ліды. Транспартныя сувязі па шашы [[Ліда]]—[[Ліпнішкі]]. Рэльеф раўнінны. На поўдні — лясны масіў. == Гісторыя == Вопіс парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе згадвае Сцеркава ў складзе Лідскай парафіі. Каля вёскі ішла дарога на [[Ліпнішкі]], дарога да [[Іўе|Іўя]] ад Сцеркава цягнулася над балотам паміж бярозавымі гаямі каля [[Гаўя (прыток Нёмана)|Гаўі]]<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>. З 1795 года ў Расійскай імперыі. У 1897 годзе вёска ў Ліпнішскай воласці [[Ашмянскі павет (Расійская імперыя)|Ашмянскага павета]] Віленскай губерні. З верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З сакавіка 1921 да верасня 1939 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], вёска Лідскай гміны [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] Наваградскага ваяводства. З тых часоў захавалася паданне, як сцеркаўскі солтыс Станіслаў Цешка «змагаўся» супраць [[БСРГ|Беларускай сялянскай грамады]]. Грамадоўцы паводле сваёй сацыялістычнай сутнасці на розныя рэвалюцыйныя святы ладзілі дэманстрацыі і хадзілі з чырвонымі сцягамі. Польскія ўлады патрабавалі ад солтысаў не дапускаць тых дэманстрацыяў. Цешка паступаў наступным чынам: «Гэта яны з голаду дэманструюць», — казаў ён, і ў Сцеркаве для дэманстрантаў накрывалі стол, ставілі паесці і, нават, выпіць. Пасля добрага пачастунку сацыялістычныя настроі ішлі на спад, дэманстранты згортвалі сцягі і расходзіліся па дамах<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/common/01/%D0%A2%D1%83%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D1%96%D0%BA_%D0%BF%D0%B0_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D1%83_%D1%80%D0%B0%D1%91%D0%BD%D1%83.html pawet.net]</ref>. З лістапада 1939 года ў БССР. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. Акупанты загубілі 4 мірных жыхароў. [[Файл:Scierkava (02).jpg|злева|міні]] Да 21 лютага 2023 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бердаўскі сельсавет|Бердаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923r0122126&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 г. № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 1foknruq2v4y2th31r1h2jjj55p7q3f 0 252474 5143484 4869251 2026-05-19T13:28:10Z JerzyKundrat 174 5143484 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Дуброўня |выява = Dubroŭnia_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі |тэлефонны код=+375 154}} '''Дубро́ўня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubroŭnia}}, {{lang-ru|Дубровня}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км у напрамку на ўсход ад горада [[Ліда]], за 115 км ад [[Гродна]], за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Гутна]]{{sfn|БелЭн|1998}}. Каля вёскі на рацэ [[Нарва (прыток Нёмана)|Нарва]] створана [[сажалка]] (плошча 0,19 км²)<ref>{{Крыніцы/Блакітная кніга Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XIV стагоддзя ў [[ВКЛ]]. Паводле гістарычных хронік і звестак даследчыка [[Адам Кіркор|Адама Кіркора]], тут знаходзіўся палац [[Вайдыла|Вайдалы]] — уплывовага і любімага дарадцы вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]]. Падчас унутрыдзяржаўнай барацьбы за ўладу ў ВКЛ у 1381 годзе князь [[Кейстут]] штурмам авалодаў Дуброўняй, схапіў Вайдалу і пакараў яго смерцю, абвінаваціўшы ў таемных інтрыгах. 17 лютага 1387 года Ягайла сваёй граматай вылучыў двор Дуброўня з Лідскай воласці і перадаў яго ў вечнае карыстанне кафедры Віленскіх каталіцкіх біскупаў. У канцы XVII ст. ім належала тут 75 дымоў. == Насельніцтва == * 1997 год — 397 жыхароў, 134 двары{{sfn|БелЭн|1998}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дуброўня||248}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Дуброўня}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] hqaomx2eybswc4b28i3ogg4ykcc1vfk 5143485 5143484 2026-05-19T13:36:38Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143485 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Дуброўня |выява = Dubroŭnia_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі |тэлефонны код=+375 154}} '''Дубро́ўня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubroŭnia}}, {{lang-ru|Дубровня}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км у напрамку на ўсход ад горада [[Ліда]], за 115 км ад [[Гродна]], за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Гутна]]{{sfn|БелЭн|1998}}. Каля вёскі на рацэ [[Нарва (прыток Нёмана)|Нарва]] створана [[сажалка]] (плошча 0,19 км²)<ref>{{Крыніцы/Блакітная кніга Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XIV стагоддзя ў [[ВКЛ]]. Паводле гістарычных хронік і звестак даследчыка [[Адам Кіркор|Адама Кіркора]], тут знаходзіўся палац [[Вайдыла|Вайдалы]] — уплывовага і любімага дарадцы вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]]. Падчас унутрыдзяржаўнай барацьбы за ўладу ў ВКЛ у 1381 годзе князь [[Кейстут]] штурмам авалодаў Дуброўняй, схапіў Вайдалу і пакараў яго смерцю, абвінаваціўшы ў таемных інтрыгах. 17 лютага 1387 года Ягайла сваёй граматай вылучыў двор Дуброўня з Лідскай воласці і перадаў яго ў вечнае карыстанне кафедры Віленскіх каталіцкіх біскупаў. У канцы XVII ст. ім належала тут 75 дымоў. Маёнтак Дуброўня быў адміністрацыйным цэнтрам царкоўных уладанняў у рэгіёне (сюды адносіліся і суседнія вёскі, уключаючы [[Плясавічы]] і [[Біскупцы]]). Біскупы валодалі гэтымі землямі больш за 400 гадоў. Жыхары Дуброўні і навакольных вёсак мелі асаблівы чыншавы статус («біскупскія баяры»), выконвалі ваенную і кур’ерскую ўланскую службу. == Насельніцтва == * 1997 год — 397 жыхароў, 134 двары{{sfn|БелЭн|1998}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дуброўня||248}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Дуброўня}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] oxxj0d49kvx0xcqd7j9sn1zo3ddpsl5 5143491 5143485 2026-05-19T13:59:04Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143491 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Дуброўня |выява = Dubroŭnia_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі |тэлефонны код=+375 154}} '''Дубро́ўня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubroŭnia}}, {{lang-ru|Дубровня}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км у напрамку на ўсход ад горада [[Ліда]], за 115 км ад [[Гродна]], за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Гутна]]{{sfn|БелЭн|1998}}. Каля вёскі на рацэ [[Нарва (прыток Нёмана)|Нарва]] створана [[сажалка]] (плошча 0,19 км²)<ref>{{Крыніцы/Блакітная кніга Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XIV стагоддзя ў [[ВКЛ]]. Паводле гістарычных хронік і звестак даследчыка [[Адам Кіркор|Адама Кіркора]], тут знаходзіўся палац [[Вайдыла|Вайдалы]] — уплывовага і любімага дарадцы вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]]. Падчас унутрыдзяржаўнай барацьбы за ўладу ў ВКЛ у 1381 годзе князь [[Кейстут]] штурмам авалодаў Дуброўняй, схапіў Вайдалу і пакараў яго смерцю, абвінаваціўшы ў таемных інтрыгах. 17 лютага 1387 года Ягайла сваёй граматай вылучыў двор Дуброўня з Лідскай воласці і перадаў яго ў вечнае карыстанне кафедры Віленскіх каталіцкіх біскупаў. У канцы XVII ст. ім належала тут 75 дымоў. Маёнтак Дуброўня быў адміністрацыйным цэнтрам царкоўных уладанняў у рэгіёне (сюды адносіліся і суседнія вёскі, уключаючы [[Плясавічы]] і [[Біскупцы]]). Біскупы валодалі гэтымі землямі больш за 400 гадоў. Жыхары Дуброўні і навакольных вёсак мелі асаблівы чыншавы статус («біскупскія баяры»), выконвалі ваенную і кур’ерскую ўланскую службу. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у Расійскай імперыі маёнтак быў канфіскаваны ўладамі (секулярызаваны) і пераведзены ў дзяржаўную казну. У канцы XIX стагоддзя ў Дуброўні меўся буйны фруктовы сад, які гарадскія ўлады Ліды здавалі ў арэнду прыватным асобам для атрымання прыбытку ў гарадскую казну. З 1867 года дзейнічала народнае вучылішча. У 1897 годзе 43 двары, 227 жыхароў; меліся хлебазапасны магазін, піцейны дом. == Насельніцтва == * 1997 год — 397 жыхароў, 134 двары{{sfn|БелЭн|1998}}. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дуброўня||248}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Дуброўня}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] jym7pqbrw4dx4ml5c01sb18h23pvul6 5143498 5143491 2026-05-19T14:08:16Z JerzyKundrat 174 5143498 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Дуброўня |выява = Dubroŭnia_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі |тэлефонны код=+375 154}} '''Дубро́ўня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubroŭnia}}, {{lang-ru|Дубровня}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км у напрамку на ўсход ад горада [[Ліда]], за 115 км ад [[Гродна]], за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Гутна]]{{sfn|БелЭн|1998}}. Каля вёскі на рацэ [[Нарва (прыток Нёмана)|Нарва]] створана [[сажалка]] (плошча 0,19 км²)<ref>{{Крыніцы/Блакітная кніга Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XIV стагоддзя ў [[ВКЛ]]. Паводле гістарычных хронік і звестак даследчыка [[Адам Кіркор|Адама Кіркора]], тут знаходзіўся палац [[Вайдыла|Вайдалы]] — уплывовага і любімага дарадцы вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]]. Падчас унутрыдзяржаўнай барацьбы за ўладу ў ВКЛ у 1381 годзе князь [[Кейстут]] штурмам авалодаў Дуброўняй, схапіў Вайдалу і пакараў яго смерцю, абвінаваціўшы ў таемных інтрыгах. 17 лютага 1387 года Ягайла сваёй граматай вылучыў двор Дуброўня з Лідскай воласці і перадаў яго ў вечнае карыстанне кафедры Віленскіх каталіцкіх біскупаў. У канцы XVII ст. ім належала тут 75 дымоў. Маёнтак Дуброўня быў адміністрацыйным цэнтрам царкоўных уладанняў у рэгіёне (сюды адносіліся і суседнія вёскі, уключаючы [[Плясавічы]] і [[Біскупцы]]). Біскупы валодалі гэтымі землямі больш за 400 гадоў. Жыхары Дуброўні і навакольных вёсак мелі асаблівы чыншавы статус («біскупскія баяры»), выконвалі ваенную і кур’ерскую ўланскую службу. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у Расійскай імперыі маёнтак быў канфіскаваны ўладамі (секулярызаваны) і пераведзены ў дзяржаўную казну. У канцы XIX стагоддзя ў Дуброўні меўся буйны фруктовы сад, які гарадскія ўлады Ліды здавалі ў арэнду прыватным асобам для атрымання прыбытку ў гарадскую казну. З 1867 года дзейнічала народнае вучылішча. У 1897 годзе згадваюцца хлебазапасны магазін, піцейны дом. == Насельніцтва == * 1897 год — 227 жыхароў, 43 двары. * 1909 год — 296 жыхароў, 59 двароў, 64 сям’і. * 1921 год — 208 жыхароў, 42 двары ў вёсцы; 12 жыхароў, 2 двары ў фальварку. * 1940 год — 228 жыхароў, 66 двароў. * 1960 год — 217 жыхароў. * 1971 год — 252 жыхары, 63 гаспадаркі. * 1992 год — 323 жыхары, 117 гаспадарак. * 1997 год — 397 жыхароў, 134 двары{{sfn|БелЭн|1998}}. * 2004 год — 404 жыхары, 148 гаспадарак. * 2012 год — 405 жыхароў, 145 гаспадарак. * 2015 год — 506 жыхароў, 188 гаспадарак. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дуброўня||248}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Дуброўня}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] pyawsv8xeuf8tk110pldaznmkglq1so 5143506 5143498 2026-05-19T14:11:52Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143506 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Дуброўня |выява = Dubroŭnia_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі |тэлефонны код=+375 154}} '''Дубро́ўня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubroŭnia}}, {{lang-ru|Дубровня}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км у напрамку на ўсход ад горада [[Ліда]], за 115 км ад [[Гродна]], за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Гутна]]{{sfn|БелЭн|1998}}. Каля вёскі на рацэ [[Нарва (прыток Нёмана)|Нарва]] створана [[сажалка]] (плошча 0,19 км²)<ref>{{Крыніцы/Блакітная кніга Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XIV стагоддзя ў [[ВКЛ]]. Паводле гістарычных хронік і звестак даследчыка [[Адам Кіркор|Адама Кіркора]], тут знаходзіўся палац [[Вайдыла|Вайдалы]] — уплывовага і любімага дарадцы вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]]. Падчас унутрыдзяржаўнай барацьбы за ўладу ў ВКЛ у 1381 годзе князь [[Кейстут]] штурмам авалодаў Дуброўняй, схапіў Вайдалу і пакараў яго смерцю, абвінаваціўшы ў таемных інтрыгах. 17 лютага 1387 года Ягайла сваёй граматай вылучыў двор Дуброўня з Лідскай воласці і перадаў яго ў вечнае карыстанне кафедры Віленскіх каталіцкіх біскупаў. У канцы XVII ст. ім належала тут 75 дымоў. Маёнтак Дуброўня быў адміністрацыйным цэнтрам царкоўных уладанняў у рэгіёне (сюды адносіліся і суседнія вёскі, уключаючы [[Плясавічы]], [[Сангайлы]] і [[Біскупцы (Лідскі раён)|Біскупцы]]). Біскупы валодалі гэтымі землямі больш за 400 гадоў. Жыхары Дуброўні і навакольных вёсак мелі асаблівы чыншавы статус («біскупскія баяры»), выконвалі ваенную і кур’ерскую ўланскую службу. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у Расійскай імперыі маёнтак быў канфіскаваны ўладамі (секулярызаваны) і пераведзены ў дзяржаўную казну. У канцы XIX стагоддзя ў Дуброўні меўся буйны фруктовы сад, які гарадскія ўлады Ліды здавалі ў арэнду прыватным асобам для атрымання прыбытку ў гарадскую казну. З 1867 года дзейнічала народнае вучылішча. У 1897 годзе згадваюцца хлебазапасны магазін, піцейны дом. == Насельніцтва == * 1897 год — 227 жыхароў, 43 двары. * 1909 год — 296 жыхароў, 59 двароў, 64 сям’і. * 1921 год — 208 жыхароў, 42 двары ў вёсцы; 12 жыхароў, 2 двары ў фальварку. * 1940 год — 228 жыхароў, 66 двароў. * 1960 год — 217 жыхароў. * 1971 год — 252 жыхары, 63 гаспадаркі. * 1992 год — 323 жыхары, 117 гаспадарак. * 1997 год — 397 жыхароў, 134 двары{{sfn|БелЭн|1998}}. * 2004 год — 404 жыхары, 148 гаспадарак. * 2012 год — 405 жыхароў, 145 гаспадарак. * 2015 год — 506 жыхароў, 188 гаспадарак. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дуброўня||248}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Дуброўня}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 6j58vody9bjwz7vr364tcy867dszk6f 5143507 5143506 2026-05-19T14:12:54Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5143507 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = [[Вёска]] |беларуская назва = Дуброўня |выява = Dubroŭnia_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі |тэлефонны код=+375 154}} '''Дубро́ўня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Dubroŭnia}}, {{lang-ru|Дубровня}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км у напрамку на ўсход ад горада [[Ліда]], за 115 км ад [[Гродна]], за 2 км ад чыгуначнай станцыі [[Гутна]]{{sfn|БелЭн|1998}}. Каля вёскі на рацэ [[Нарва (прыток Нёмана)|Нарва]] створана [[сажалка]] (плошча 0,19 км²)<ref>{{Крыніцы/Блакітная кніга Беларусі}}</ref>. == Гісторыя == Вядома з другой паловы XIV стагоддзя ў [[ВКЛ]]. Паводле гістарычных хронік і звестак даследчыка [[Адам Кіркор|Адама Кіркора]], тут знаходзіўся палац [[Вайдыла|Вайдалы]] — уплывовага і любімага дарадцы вялікага князя [[Ягайла|Ягайлы]]. Падчас унутрыдзяржаўнай барацьбы за ўладу ў ВКЛ у 1381 годзе князь [[Кейстут]] штурмам авалодаў Дуброўняй, схапіў Вайдалу і пакараў яго смерцю, абвінаваціўшы ў таемных інтрыгах. 17 лютага 1387 года Ягайла сваёй граматай вылучыў двор Дуброўня з Лідскай воласці і перадаў яго ў вечнае карыстанне кафедры Віленскіх каталіцкіх біскупаў. У канцы XVII ст. ім належала тут 75 дымоў. Маёнтак Дуброўня быў адміністрацыйным цэнтрам царкоўных уладанняў у рэгіёне (сюды адносіліся і суседнія вёскі, уключаючы [[Плясавічы]], [[Сангайлы]] і [[Біскупцы (Лідскі раён)|Біскупцы]]). Біскупы валодалі гэтымі землямі больш за 400 гадоў. Жыхары Дуброўні і навакольных вёсак мелі асаблівы чыншавы статус («біскупскія баяры»), выконвалі ваенную і кур’ерскую ўланскую службу. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795) у Расійскай імперыі маёнтак быў канфіскаваны ўладамі (секулярызаваны) і пераведзены ў дзяржаўную казну. У канцы XIX стагоддзя ў Дуброўні меўся буйны фруктовы сад, які гарадскія ўлады Ліды здавалі ў арэнду прыватным асобам для атрымання прыбытку ў гарадскую казну. З 1867 года дзейнічала народнае вучылішча. У 1897 годзе згадваюцца хлебазапасны магазін, піцейны дом. == Насельніцтва == * 1897 год — 227 жыхароў, 43 двары. * 1909 год — 296 жыхароў, 59 двароў, 64 сям’і. * 1921 год — 208 жыхароў, 42 двары ў вёсцы; 12 жыхароў, 2 двары ў фальварку. * 1940 год — 228 жыхароў, 66 двароў. * 1960 год — 217 жыхароў. * 1971 год — 252 жыхары, 63 гаспадаркі. * 1992 год — 323 жыхары, 117 гаспадарак. * 1997 год — 397 жыхароў, 134 двары{{sfn|БелЭн|1998}}. * 2004 год — 404 жыхары, 148 гаспадарак. * 2009 год — 381 жыхар. * 2012 год — 405 жыхароў, 145 гаспадарак. * 2015 год — 506 жыхароў, 188 гаспадарак. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|6|Дуброўня||248}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Дуброўня}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] e3xmlxuy8jsvsenkgh2n40hve2ia0zl 0 252475 5143611 5106032 2026-05-19T17:15:15Z JerzyKundrat 174 5143611 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Капачэлі |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Капачэ́лі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kapačeli}}, {{lang-ru|Копачели}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф оаўнінны. На поўдні працякае рака [[Лідзея]]. На поўдні і захадзе ад вёскі меліярацыйныя каналы. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Ліда—[[Ліпнішкі]]. == Назва == Тут сама фіксавалася лідскае прозвішча Капачэль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-PSLK-Q?i=451&cat=741862</ref>, пры літоўскім памяншальным -''ėl''-<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 178-181.</ref>. З-пад Ліды ([[Забалаць (Воранаўскі раён)|Забалаць]]) было Капач<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-734Z-V</ref>. Ёсць літоўскае ''Kapačiūnas''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=aa41eeab66508567466eb20d1d15143a</ref>, латышскае ''Kapačs''<ref>https://uzvardi.lv/surname/607021</ref>. == Гісторыя == Плябанская вёска Капачэлі згадваецца ў вопісе парафій Лідскага дэканату 1784 года, на зімовы ўсход за мілю ад Ліды. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] k9yeexnkk51vv1nz3g90zvb9lp0jhi9 5143616 5143611 2026-05-19T17:18:19Z JerzyKundrat 174 5143616 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Капачэлі |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Капачэ́лі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kapačeli}}, {{lang-ru|Копачели}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны. На поўдні працякае рака [[Лідзея]]. На поўдні і захадзе ад вёскі меліярацыйныя каналы. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе. == Назва == Тут сама фіксавалася лідскае прозвішча Капачэль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-PSLK-Q?i=451&cat=741862</ref>, пры літоўскім памяншальным -''ėl''-<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 178-181.</ref>. З-пад Ліды ([[Забалаць (Воранаўскі раён)|Забалаць]]) было Капач<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-734Z-V</ref>. Ёсць літоўскае ''Kapačiūnas''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=aa41eeab66508567466eb20d1d15143a</ref>, латышскае ''Kapačs''<ref>https://uzvardi.lv/surname/607021</ref>. == Гісторыя == Плябанская вёска Капачэлі згадваецца ў вопісе парафій Лідскага дэканату 1784 года, на зімовы ўсход за мілю ад Ліды. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 7c05wkkui3lsguvuy19nfol0qqfw079 5143681 5143616 2026-05-19T18:44:09Z JerzyKundrat 174 /* Назва */ гл. [[Капачы]] 5143681 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Капачэлі |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Капачэ́лі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kapačeli}}, {{lang-ru|Копачели}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны. На поўдні працякае рака [[Лідзея]]. На поўдні і захадзе ад вёскі меліярацыйныя каналы. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе. == Назва == Тут сама фіксавалася лідскае прозвішча Капачэль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-PSLK-Q?i=451&cat=741862</ref>, пры літоўскім памяншальным -''ėl''-<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 178-181.</ref>. З-пад Ліды ([[Забалаць (Воранаўскі раён)|Забалаць]]) было Капач<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-734Z-V</ref>. == Гісторыя == Плябанская вёска Капачэлі згадваецца ў вопісе парафій Лідскага дэканату 1784 года, на зімовы ўсход за мілю ад Ліды. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] ovsvgybcsdr5f1lkv40j2rvar0al0m5 0 252481 5143719 4911051 2026-05-19T19:40:44Z JerzyKundrat 174 5143719 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Перапечыца |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Перапе́чыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierapiečyca}}, {{lang-ru|Перепечица}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 4 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]], ля ракі [[Лідзея]], пры ўпадзенні ў яе [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянкі]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню вёска згадваецца ў 1567 годзе ў Лідскім павеце ВКЛ, уласнасць Перапечаў. Ваколіца Перапечыца і двор Нарбутаў згадвае вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, побач у гэты час існавалі два ставы з млынамі. З 1939 года ў БССР. Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] n44avt6tl30u9lewjx0md3bp1gnvapd 5143721 5143719 2026-05-19T19:42:27Z JerzyKundrat 174 5143721 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Перапечыца |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Перапе́чыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierapiečyca}}, {{lang-ru|Перепечица}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 4 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]], ля ракі [[Лідзея]], пры ўпадзенні ў яе [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянкі]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню вёска згадваецца ў 1567 годзе ў Лідскім павеце ВКЛ, уласнасць Перапечаў. Ваколіца Перапечыца і двор Нарбутаў згадвае вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, побач у гэты час існавалі два ставы з млынамі. З 1939 года ў БССР. Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] myqxg12z3q846td8z9a6ntiocd25ovu 5143752 5143721 2026-05-19T20:28:53Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143752 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Перапечыца |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Перапе́чыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierapiečyca}}, {{lang-ru|Перепечица}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 4 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]], ля ракі [[Лідзея]], пры ўпадзенні ў яе [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянкі]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню вёска згадваецца ў 1567 годзе ў Лідскім павеце ВКЛ, уласнасць Перапечаў. Ваколіца Перапечыца і двор Нарбутаў згадвае вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, побач у гэты час існавалі два ставы з млынамі. З 1895 года млын на рацэ Лідзея арандаваў лідскі мешчанін Бенцыян Даршон. Паводле дакументаў 1905 года, Перапечыцы-Вялікія згадваюцца як прыватны маёнтак землеўладальніка Садоўскага, дзе жыло 59 чалавек і было 384 дзесяціны зямлі. У перыяд 1921—1939 гадоў паселішча афіцыйна лічылася млынавым пасёлкам (Perepieczyce, osada młyńska) у складзе Лідскай вясковай гміны Навагрудскага ваяводства Польшчы. Млын належаў прадпрымальніку Эксхаўзеру, які ў 1938 годзе прадаў яго Антону Ігнатавічу Роўбу. У снежні 1940 года, пасля прыходу савецкай улады, млын быў нацыяналізаваны і перададзены калгасу (сельльгасарцелі) імя Леніна, але былы ўласнік застаўся там працаваць загадчыкам. У гады Вялікай Айчыннай вайны млын у Перапечыцы адыграў вялікую ролю ў забеспячэнні харчаваннем антыфашысцкага падполля. У [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкі музеі]] захоўваюцца распіскі партызанскіх атрадаў, якія таемна харчаваліся з гэтага млына (толькі за зіму 1943 года яны атрымалі сотні кілаграмаў жытняй мукі і крупаў). Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 1j3gdcgsw24hx5bya1rqi9jmjj8k7la 5143754 5143752 2026-05-19T20:30:52Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143754 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Перапечыца |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Перапе́чыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierapiečyca}}, {{lang-ru|Перепечица}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 4 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]], ля ракі [[Лідзея]], пры ўпадзенні ў яе [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянкі]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню вёска згадваецца ў 1567 годзе ў Лідскім павеце ВКЛ, уласнасць Перапечаў. Ваколіца Перапечыца і двор Нарбутаў згадвае вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, побач у гэты час існавалі два ставы з млынамі. Раён вакол Перапечыцы і суседніх вёсак ([[Прыдыбайлы]], [[Харужаўцы]]) быў вядомы пакладамі якаснай гліны. Мясцовыя жыхары займаліся ганчарствам і вырабам цэглы, якая выкарыстоўвалася для будаўніцтва лідскіх камяніц і вытворчых будынкаў. З 1895 года млын на рацэ Лідзея арандаваў лідскі мешчанін Бенцыян Даршон. Паводле дакументаў 1905 года, Перапечыцы-Вялікія згадваюцца як прыватны маёнтак землеўладальніка Садоўскага, дзе жыло 59 чалавек і было 384 дзесяціны зямлі. У перыяд 1921—1939 гадоў паселішча афіцыйна лічылася млынавым пасёлкам (Perepieczyce, osada młyńska) у складзе Лідскай вясковай гміны Навагрудскага ваяводства Польшчы. Млын належаў прадпрымальніку Эксхаўзеру, які ў 1938 годзе прадаў яго Антону Ігнатавічу Роўбу. У снежні 1940 года, пасля прыходу савецкай улады, млын быў нацыяналізаваны і перададзены калгасу (сельльгасарцелі) імя Леніна, але былы ўласнік застаўся там працаваць загадчыкам. У гады Вялікай Айчыннай вайны млын у Перапечыцы адыграў вялікую ролю ў забеспячэнні харчаваннем антыфашысцкага падполля. У [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкі музеі]] захоўваюцца распіскі партызанскіх атрадаў, якія таемна харчаваліся з гэтага млына (толькі за зіму 1943 года яны атрымалі сотні кілаграмаў жытняй мукі і крупаў). Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 8rhqc17qo3wtgs8r8mn8p43fbf0nswa 5143757 5143754 2026-05-19T20:36:36Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143757 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Перапечыца |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Перапе́чыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierapiečyca}}, {{lang-ru|Перепечица}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 4 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]], ля ракі [[Лідзея]], пры ўпадзенні ў яе [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянкі]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню вёска згадваецца ў 1567 годзе ў Лідскім павеце ВКЛ, уласнасць Перапечаў. Ваколіца Перапечыца і двор Нарбутаў згадвае вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, побач у гэты час існавалі два ставы з млынамі. Раён вакол Перапечыцы і суседніх вёсак ([[Прыдыбайлы]], [[Харужаўцы]]) быў вядомы пакладамі якаснай гліны. Мясцовыя жыхары займаліся ганчарствам і вырабам цэглы, якая выкарыстоўвалася для будаўніцтва лідскіх камяніц і вытворчых будынкаў. З 1895 года млын на рацэ Лідзея арандаваў лідскі мешчанін Бенцыян Даршон. Паводле дакументаў 1905 года, Перапечыцы-Вялікія згадваюцца як прыватны маёнтак землеўладальніка Садоўскага, дзе жыло 59 чалавек і было 384 дзесяціны зямлі. У перыяд 1921—1939 гадоў паселішча афіцыйна лічылася млынавым пасёлкам (Perepieczyce, osada młyńska) у складзе Лідскай вясковай гміны Навагрудскага ваяводства Польшчы. Млын належаў прадпрымальніку Эксхаўзеру, які ў 1938 годзе прадаў яго Антону Ігнатавічу Роўбу. У снежні 1940 года, пасля прыходу савецкай улады, млын быў нацыяналізаваны і перададзены калгасу (сельльгасарцелі) імя Леніна, але былы ўласнік застаўся там працаваць загадчыкам. У гады Вялікай Айчыннай вайны млын у Перапечыцы адыграў вялікую ролю ў забеспячэнні мясцовага насельніцтва, частку змолатага аддавалі пратызанам<ref>[https://lixmuseum.by/ru/lidskie-vodyanye-melnitsy/ lixmuseum.by]</ref>. Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 2r09m5u4ejws401szrdo39ifcac21c7 5143774 5143757 2026-05-19T21:30:33Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143774 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Перапечыца |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Перапе́чыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierapiečyca}}, {{lang-ru|Перепечица}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 4 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]], ля ракі [[Лідзея]], пры ўпадзенні ў яе [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянкі]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню вёска згадваецца ў 1567 годзе ў Лідскім павеце ВКЛ, уласнасць Перапечаў. Ваколіца Перапечыца і двор Нарбутаў згадвае вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, побач у гэты час існавалі два ставы з млынамі. Раён вакол Перапечыцы і суседніх вёсак ([[Прыдыбайлы]], [[Харужаўцы]]) быў вядомы пакладамі якаснай [[гліна|гліны]]. Мясцовыя жыхары займаліся [[ганчарства]]м і вырабам [[цэгла|цэглы]], якая выкарыстоўвалася для будаўніцтва лідскіх камяніц і вытворчых будынкаў. З 1895 года млын на рацэ Лідзея арандаваў лідскі мешчанін Бенцыян Даршон. Паводле дакументаў 1905 года, Перапечыцы-Вялікія згадваюцца як прыватны маёнтак землеўладальніка Садоўскага, дзе жыло 59 чалавек і было 384 дзесяціны зямлі. У перыяд 1921—1939 гадоў паселішча афіцыйна лічылася млынскай асадай ({{lang-pl|osada młyńska}}) у складзе Лідскай вясковай гміны Навагрудскага ваяводства Польшчы. Млын належаў прадпрымальніку Эксхаўзеру, які ў 1938 годзе прадаў яго Антону Ігнатавічу Роўбу. У снежні 1940 года, пасля прыходу савецкай улады, млын быў нацыяналізаваны і перададзены калгасу (сельльгасарцелі) імя Леніна, але былы ўласнік застаўся там працаваць загадчыкам. У гады Вялікай Айчыннай вайны млын у Перапечыцы адыграў вялікую ролю ў забеспячэнні мясцовага насельніцтва, частку змолатага аддавалі пратызанам<ref>[https://lixmuseum.by/ru/lidskie-vodyanye-melnitsy/ lixmuseum.by]</ref>. Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] px984bddg4u34cis24cdbwgxw65pgoy 5143780 5143774 2026-05-19T21:45:01Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143780 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Перапечыца |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Перапе́чыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierapiečyca}}, {{lang-ru|Перепечица}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 4 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]], ля ракі [[Лідзея]], пры ўпадзенні ў яе [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянкі]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню вёска згадваецца ў 1567 годзе ў Лідскім павеце ВКЛ, уласнасць Перапечаў. Ваколіца Перапечыца і двор Нарбутаў згадвае вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, побач у гэты час існавалі два ставы з млынамі. Раён вакол Перапечыцы і суседніх вёсак ([[Прыдыбайлы]], [[Харужаўцы]]) быў вядомы пакладамі якаснай [[гліна|гліны]]. Мясцовыя жыхары займаліся [[ганчарства]]м і вырабам [[цэгла|цэглы]], якая выкарыстоўвалася для будаўніцтва лідскіх камяніц і вытворчых будынкаў. З 1895 года млын на рацэ Лідзея арандаваў лідскі мешчанін Бенцыян Даршон. Паводле дакументаў 1905 года, Перапечыцы-Вялікія згадваюцца як прыватны маёнтак землеўладальніка Садоўскага, дзе жыло 59 чалавек і было 384 дзесяціны зямлі. У перыяд 1921—1939 гадоў паселішча афіцыйна лічылася млынскай асадай ({{lang-pl|osada młyńska}}) у складзе Лідскай вясковай гміны Навагрудскага ваяводства Польшчы. Млын належаў прадпрымальніку Эксхаўзеру, які ў 1938 годзе прадаў яго Антону Ігнатавічу Роўбу. У снежні 1940 года, пасля прыходу савецкай улады, млын быў нацыяналізаваны і перададзены калгасу (сельльгасарцелі) імя Леніна, але былы ўласнік застаўся там працаваць загадчыкам. У гады Вялікай Айчыннай вайны млын у Перапечыцы адыграў вялікую ролю ў забеспячэнні мясцовага насельніцтва, частку змолатага аддавалі пратызанам<ref>[https://lixmuseum.by/ru/lidskie-vodyanye-melnitsy/ lixmuseum.by]</ref>. Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. У 1970-я гады паміж Перапечыцай і Шайбакамі праз раку Лідзею пракладзена вузкакалейная чыгуначная лінія. Па ёй дастаўляліся платформы з глінай з кар’ера «Перапечыца» наўпрост на Шайбакоўскую цагельню. Да 1980-х гадоў лінія была цалкам разабрана. Былыя гліняныя кар’еры рэкультываваны і затоплены, ператварыўшыся ў вадаёмы, месцы адпачынку і рыбалкі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 6g3ungpo42jovbrgcklp3m6ajjfojt1 5143781 5143780 2026-05-19T21:49:00Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143781 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Перапечыца |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Перапе́чыца'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pierapiečyca}}, {{lang-ru|Перепечица}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 4 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]], ля ракі [[Лідзея]], пры ўпадзенні ў яе [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянкі]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Упершыню вёска згадваецца ў 1567 годзе ў Лідскім павеце ВКЛ, уласнасць Перапечаў. Ваколіца Перапечыца і двор Нарбутаў згадвае вопіс парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, побач у гэты час існавалі два ставы з млынамі. Раён вакол Перапечыцы і суседніх вёсак ([[Прыдыбайлы]], [[Харужаўцы]]) быў вядомы пакладамі якаснай [[гліна|гліны]]. Мясцовыя жыхары займаліся [[ганчарства]]м і вырабам [[цэгла|цэглы]], якая выкарыстоўвалася для будаўніцтва лідскіх камяніц і вытворчых будынкаў. З 1895 года млын на рацэ Лідзея арандаваў лідскі мешчанін Бенцыян Даршон. Паводле дакументаў 1905 года, Перапечыцы-Вялікія згадваюцца як прыватны маёнтак землеўладальніка Садоўскага, дзе жыло 59 чалавек і было 384 дзесяціны зямлі. У перыяд 1921—1939 гадоў паселішча афіцыйна лічылася млынскай асадай ({{lang-pl|osada młyńska}}) у складзе Лідскай вясковай гміны Навагрудскага ваяводства Польшчы. Млын належаў прадпрымальніку Эксхаўзеру, які ў 1938 годзе прадаў яго Антону Ігнатавічу Роўбу. У снежні 1940 года, пасля прыходу савецкай улады, млын быў нацыяналізаваны і перададзены калгасу (сельльгасарцелі) імя Леніна, але былы ўласнік застаўся там працаваць загадчыкам. У гады Вялікай Айчыннай вайны млын у Перапечыцы адыграў вялікую ролю ў забеспячэнні мясцовага насельніцтва, частку змолатага аддавалі пратызанам<ref>[https://lixmuseum.by/ru/lidskie-vodyanye-melnitsy/ lixmuseum.by]</ref>. Да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. У 1970-я гады паміж Перапечыцай і [[Шайбакі (Лідскі раён)|Шайбакамі]] праз раку Лідзею пракладзена вузкакалейная чыгуначная лінія. Па ёй дастаўляліся платформы з глінай з кар’ера «Перапечыца» на цагельны завод. Да 1980-х гадоў лінія была цалкам разабрана. Былыя гліняныя кар’еры рэкультываваны і затоплены, ператварыўшыся ў вадаёмы, месцы адпачынку і рыбалкі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 7vb8l1b3usxopmbczy7igsc0w7zc8hn 0 252484 5143738 4911052 2026-05-19T20:00:07Z JerzyKundrat 174 5143738 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Плябанцы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Плябанцы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Пляба́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pliabancy}}, {{lang-ru|Плебанцы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Гісторыя == Згодна з вопісам парафій Лідскага дэканату 1784 года, Плябанцы, фальварак і вёска лідскага ксяндза-плябана, знаходзяцца на зімовы ўсход за вялікую мілю ад Ліды. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 5d5jvhypu2foc3t9l9cy31o38avb90t 5143742 5143738 2026-05-19T20:07:14Z JerzyKundrat 174 5143742 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Плябанцы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Плябанцы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Пляба́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pliabancy}}, {{lang-ru|Плебанцы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 7 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. На поўдні працякае рака [[Нарва (прыток Нёмана)]]. У цэнтры вёскі сажалка. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Ліда—[[Ліпнішкі]]. == Гісторыя == Згодна з вопісам парафій Лідскага дэканату 1784 года, Плябанцы, фальварак і вёска лідскага ксяндза-плябана, знаходзяцца на зімовы ўсход за вялікую мілю ад Ліды. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] tukc84r3dsurddnzcque01fmofqqa8h 5143750 5143742 2026-05-19T20:16:37Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143750 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Плябанцы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Плябанцы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Пляба́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pliabancy}}, {{lang-ru|Плебанцы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 7 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. На поўдні працякае рака [[Нарва (прыток Нёмана)]]. У цэнтры вёскі сажалка. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Ліда—[[Ліпнішкі]]. == Гісторыя == У 1387 годзе (паводле іншых звестак яшчэ ў 1381 годзе) вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] заснаваў у Лідзе адзін з першых каталіцкіх храмаў на тэрыторыі ВКЛ — Лідскі Фарны касцёл. Каб забяспечыць фінансаванне парафіі і ўтрыманне манахаў-францысканцаў, Ягайла перадаў касцёлу ва ўласнасць маёнтак Плябанцы<ref>[https://radzima.org/eng/object/1617.html radzima.org]</ref>. Маёнтак на працягу стагоддзяў заставаўся ўласнасцю каталіцкага касцёла. Гэты статус і каралеўскі прывілей (фундуш) афіцыйна пацвердзіў кароль [[Жыгімонт III Ваза]] 7 ліпеня 1616 года<ref>[https://media.catholic.by/nv/n66/art4.htm media.catholic.by]</ref>. Згодна з вопісам парафій Лідскага дэканату 1784 года, Плябанцы, фальварак і вёска лідскага ксяндза-плябана, знаходзяцца на зімовы ўсход за вялікую мілю ад Ліды. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай вёска ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. Яна адносілася да Лідскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. Паводле «Спіса населеных месцаў Віленської губерні» за 1905 год, у вёсцы Плябанцы налічвалася 132 жыхары (63 мужчыны і 69 жанчын). Зямлі вёска мела 151 дзесяціну і знаходзілася ў 8 вёрстах ад чыгуначнай станцыі Ліда. З 1921 года ў складзе Польшчы. Адміністрацыйна належала да Лідскай вясковай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў БССР. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] mr7ri819eva9291dfvhr85s0alhfjqt 5143775 5143750 2026-05-19T21:33:09Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143775 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Плябанцы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Плябанцы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Пляба́нцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pliabancy}}, {{lang-ru|Плебанцы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 7 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. На поўдні працякае рака [[Нарва (прыток Нёмана)]]. У цэнтры вёскі сажалка. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Ліда—[[Ліпнішкі]]. == Гісторыя == У 1387 годзе (паводле іншых звестак яшчэ ў 1381 годзе) вялікі князь літоўскі [[Ягайла]] заснаваў у Лідзе адзін з першых каталіцкіх храмаў на тэрыторыі ВКЛ — Фарны касцёл. Каб забяспечыць фінансаванне парафіі і ўтрыманне манахаў-францысканцаў, Ягайла перадаў касцёлу ва ўласнасць маёнтак Плябанцы<ref>[https://radzima.org/eng/object/1617.html radzima.org]</ref>. Маёнтак на працягу стагоддзяў заставаўся ўласнасцю каталіцкага касцёла. Гэты статус і каралеўскі прывілей (фундуш) афіцыйна пацвердзіў [[Жыгімонт III Ваза]] 7 ліпеня 1616 года<ref>[https://media.catholic.by/nv/n66/art4.htm media.catholic.by]</ref>. Згодна з вопісам парафій Лідскага дэканату 1784 года, Плябанцы, фальварак і вёска лідскага ксяндза-плябана, знаходзяцца на зімовы ўсход за вялікую мілю ад Ліды. Пасля падзелаў Рэчы Паспалітай вёска ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. Яна адносілася да Лідскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. Паводле «Спіса населеных месцаў Віленської губерні» за 1905 год, у вёсцы Плябанцы налічвалася 132 жыхары (63 мужчыны і 69 жанчын). Зямлі вёска мела 151 дзесяціну і знаходзілася ў 8 вёрстах ад чыгуначнай станцыі Ліда. З 1921 года ў складзе Польшчы. Адміністрацыйна належала да Лідскай вясковай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. З 1939 года ў БССР. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] l6q18fb6b6s23g2956v6s5mcy1ari0z 0 252485 5143558 4959663 2026-05-19T15:57:44Z JerzyKundrat 174 5143558 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Плясавічы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Пля́савічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Pliasavičy}}, {{lang-ru|Плясовичи}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 7 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны, на поўначы ад вёскі — лес. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе праз вёскі [[Брындзянята]] і [[Дуброўня]]. [[Файл:Плясавічы.jpg|thumb|center|500px|Плясавічы, краявід.]] == Гісторыя == Плясавічы вядомы з XVIII ст. як вёска ў складзе маёнтка Дуброўня, што належаў віленскаму каталіцкаму біскупу. Жыхары мелі асаблівы чыншавы статус («біскупскія баяры»), выконвалі ваенную і кур’ерскую ўланскую службу. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе тэрыторыя ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. Зямля біскупіі была секулярызаваная (адабраная) расійскімі ўладамі ў казну, і сяляне перайшлі ў статус дзяржаўных. У 1861 годзе вёска ў [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]] і воласці Віленскай губерні, у складзе Лідскага сельскага таварыства, 109 душ дзяржаўных сялян. У 1909 годзе 347 жыхароў, 47 сямей, 24 двары; 550 дзесяцін надзельнай, 2 дзесяціны набытай, 52,5 дзесяціны арэнднай зямлі, 49 коней, 139 галоў буйной рагатай жывёлы. З 1921 года ў складзе Польшчы. З 1939 года ў БССР. З 1940 года ў [[Цвермаўскі сельсавет|Цвермаўскім]], з 1954 года ў Дубровенскім сельсавеце. Землі належалі жа калгаса імя Мічурына, мелася ферма буйной рагатай жывёлы. == Насельніцтва == * 1921 год — 139 жыхароў, 49 двароў. * 1940 год — 289 жыхароў, 83 двары. * 1960 год — 302 жыхары. * 1992 год — 90 жыхароў, 56 гаспадарак. * 2004 год — 44 жыхары, 32 гаспадаркі. * 2012 год — 30 жыхароў, 26 гаспадарак. * 2015 год — 28 жыхароў, 24 гаспадаркі. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] rtm6bfgb8h6vh8ja4bivf30at8dnzw2 0 252486 5143759 5034753 2026-05-19T20:42:27Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143759 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Прыдыбайлы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Прыдыба́йлы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prydybajly}}, {{lang-ru|Придыбайлы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны, на поўдні меліярацыйныя каналы. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Ліда—[[Ліпнішкі]]. Каля паўднёва-заходняй ускраіны вёскі маецца [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін]]. Лінзападобны паклад звязаны з марэннымі адкладамі сожскага ледавіка. Ва ўскрышы пяскі, суглінкі, торф. == Гісторыя == Вядома з пач. XVI ст., прывілеем вялікага князя [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра]] сяло дадзена было маршалку гаспадарскаму [[Юрый Ільініч|Юрыю Ільінічу]]. У другой палове XVI ст. вёска ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]] Віленскага ваяводства ВКЛ. Згодна вопісу парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе вёска Прыдубайлы, за мілю ад Ліды, уласнасць Багаткаў. Дзякуючы пакладам высакаякаснай гліны ў даліне ракі Лідзея, Прыдыбайлы разам з суседнімі вёскамі сталі прыгарадным цэнтрам ганчарнага промыслу. Мясцовыя майстры выраблялі бытавы гліняны посуд: збаны, гладышы, гаршкі, макітры. На тэрыторыі Прыдыбайлаў і вакол іх існавалі саматужныя і напаўпрамысловыя печы для выпальвання цэглы. Тут выраблялі так званую лінейную і пальчатую цэглу, а таксама дахоўку. Менавіта майстры з гэтагай мясцовасці (Прыдыбайлы, [[Перапечыца]], [[Харужаўцы]]) на працягу XIX і пачатку XX стагоддзяў забяспечвалі будаўнічым матэрыялам горад Ліду, цэгла ішла на ўзвядзенне камяніц, фабрык і чыгуначных аб’ектаў. == Насельніцтва == * 1921 год — 72 чал. * 1940 год — 86 чал. * 1960 год — 136 чал. * 1992 год — 67 чал. * 2004 год — 50 чал. * 2009 год — 31 чал. * 2012 год — 31 чал. * 2015 год — 24 чал. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 6al1rmrvficvxl03ljc68yljr5mqb9v 5143760 5143759 2026-05-19T20:46:55Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143760 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Прыдыбайлы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Прыдыба́йлы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Prydybajly}}, {{lang-ru|Придыбайлы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 5 км на ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны, на поўдні меліярацыйныя каналы. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе і далей па шашы Ліда—[[Ліпнішкі]]. Каля паўднёва-заходняй ускраіны вёскі маецца [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін]]. Лінзападобны паклад звязаны з марэннымі адкладамі сожскага ледавіка. Ва ўскрышы пяскі, суглінкі, торф. == Гісторыя == Вядома з пач. XVI ст., прывілеем вялікага князя [[Аляксандр Ягелончык|Аляксандра]] сяло дадзена было маршалку гаспадарскаму [[Юрый Ільініч|Юрыю Ільінічу]]. У другой палове XVI ст. вёска ў [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]] Віленскага ваяводства ВКЛ. Згодна вопісу парафій Лідскага дэканата ў 1784 годзе вёска Прыдубайлы, за мілю ад Ліды, уласнасць Багаткаў. Дзякуючы пакладам высакаякаснай гліны ў даліне ракі Лідзея, Прыдыбайлы разам з суседнімі вёскамі сталі прыгарадным цэнтрам ганчарнага промыслу. Мясцовыя майстры выраблялі бытавы гліняны посуд: збаны, гладышы, гаршкі, макітры. На тэрыторыі Прыдыбайлаў і вакол іх існавалі саматужныя і напаўпрамысловыя печы для выпальвання цэглы. Тут выраблялі так званую лінейную і пальчатую цэглу, а таксама дахоўку. Менавіта майстры з гэтагай мясцовасці (Прыдыбайлы, [[Перапечыца]], [[Харужаўцы]]) на працягу XIX і пачатку XX стагоддзяў забяспечвалі будаўнічым матэрыялам горад Ліду, цэгла ішла на ўзвядзенне камяніц, фабрык і чыгуначных аб’ектаў. У статыстычных дакументах Лідскага павета Навагрудскага ваяводства Польшчы зафіксавана дзейнасць прыватнага прадпрыемства — «Цагельня Алькеніцкай у Прыдыбайлах» ({{lang-pl|Cegielnia Olkienickiej w Przydybajłach}}). Там пазначаны тэхнічныя параметры: наяўнасць печы для абпалу, колькасць рабочых (больш за 20 чалавек) і аб’ёмы вытворчасці, якія дасягалі каля 700 тысяч штук цэглы за год. == Насельніцтва == * 1921 год — 72 чал. * 1940 год — 86 чал. * 1960 год — 136 чал. * 1992 год — 67 чал. * 2004 год — 50 чал. * 2009 год — 31 чал. * 2012 год — 31 чал. * 2015 год — 24 чал. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] jlir2ptgiap5fgivu6iuxlxssykcbdq 0 252487 5143573 5108059 2026-05-19T16:47:49Z JerzyKundrat 174 5143573 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сангайлы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Сангайлы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Санга́йлы'''.</ref> ({{lang-be-trans|Sanhajly}}, {{lang-ru|Сонгайлы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Назва == У канцы XIV ст. у [[Крыжаносцы|крыжацкім]] «Апісанні літоўскіх дарог» згадваецца «Сангайлава» вёска [[Ліпічна]] (''Lipitschna Sangails-dorf''). Побач Ліпічна згаданая [[Ражанка (аграгарадок)|Ражанка]] як ''Kymontendorff'' (Кімантава вёска), а ў іншым апісанні каля Ражанкі згаданы «Сцегевілаў» [[Жалудок]]<ref>[[iarchive:bub_gb_OsvtAAAAIAAJ/page/694/mode/2up|Die littauischen Wegeberichte]] // Scriptores Rerum Prussicarum. Zweiter Band. Leipzig, 1863. С. 705, 707, 708.</ref>. У гэтым рэгіёне фіксавалася прозвішча Сангайла.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-W3B1-Y?i=170&cat=2325460</ref> Ёсць літоўскае ''Sangaila''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=78ada9427b980a53e864f107aa61cf92</ref>. Было старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя ''San-gailas''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 31.</ref>. == Гісторыя == Сангайлы вядомы з XVIII ст. як вёска ў складзе маёнтка Дуброўня, што належаў віленскаму каталіцкаму біскупу. Жыхары мелі асаблівы чыншавы статус («біскупскія баяры»), выконвалі ваенную і кур’ерскую ўланскую службу. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе тэрыторыя ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. Зямля біскупіі была секулярызаваная (адабраная) расійскімі ўладамі ў казну, і сяляне перайшлі ў статус дзяржаўных. У 1861 годзе вёска ў складзе Бердаўскага сельскага таварыства, 27 душ мужчынскага полу дзяржаўных сялян. З 1921 года ў складзе Польшчы. З 1939 года ў БССР. З 1940 года ў Дубровенскім сельсавеце. 30 жніўня 1957 года вёска перададзена з Дубровенскага сельсавета ў склад [[Гервянікаўскі сельсавет|Гервянікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бердаўскі сельсавет|Бердаўскага сельсавета]] Лідскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>, да 11 студзеня 1966 года — у склад [[Жырмунскі сельсавет|Жырмунскага сельсавета]] [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 студзеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 9 (1129).</ref>, да 9 верасня 1981 года — у склад [[Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)|Дварышчанскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1897 год — 95 жыхароў. * 1909 год — 123 жыхары. * 1921 год — 81 жыхар. * 1940 год — 95 жыхароў. * 1960 год — 94 жыхары. * 1992 год — 19 жыхароў. * 2012 год — 3 жыхары. * 2015 год — 2 жыхары. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] ai2djfnhzq99vfzuh1nfnsmoygngsgd 5143574 5143573 2026-05-19T16:49:29Z JerzyKundrat 174 5143574 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Сангайлы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дубровенскі }} '''Сангайлы́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Санга́йлы'''.</ref> ({{lang-be-trans|Sanhajly}}, {{lang-ru|Сонгайлы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 10 км на паўночны ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Уваходзіць у склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]. == Назва == У канцы XIV ст. у [[Крыжаносцы|крыжацкім]] «Апісанні літоўскіх дарог» згадваецца «Сангайлава» вёска [[Ліпічна]] (''Lipitschna Sangails-dorf''). Побач Ліпічна згаданая [[Ражанка (аграгарадок)|Ражанка]] як ''Kymontendorff'' (Кімантава вёска), а ў іншым апісанні каля Ражанкі згаданы «Сцегевілаў» [[Жалудок]]<ref>[[iarchive:bub_gb_OsvtAAAAIAAJ/page/694/mode/2up|Die littauischen Wegeberichte]] // Scriptores Rerum Prussicarum. Zweiter Band. Leipzig, 1863. С. 705, 707, 708.</ref>. У гэтым рэгіёне фіксавалася прозвішча Сангайла.<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-W3B1-Y?i=170&cat=2325460</ref> Ёсць літоўскае ''Sangaila''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=78ada9427b980a53e864f107aa61cf92</ref>. Было старажытнае балцка-літоўскае двухасноўнае імя ''San-gailas''<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 31.</ref>. == Гісторыя == Сангайлы вядомы з XVIII ст. як вёска ў складзе маёнтка Дуброўня, што належаў віленскаму каталіцкаму біскупу. Жыхары мелі асаблівы чыншавы статус («біскупскія баяры»), выконвалі ваенную і кур’ерскую ўланскую службу. Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе тэрыторыя ўвайшла ў склад Расійскай імперыі. Зямля біскупіі была секулярызаваная (адабраная) расійскімі ўладамі ў казну, і сяляне перайшлі ў статус дзяржаўных. У 1861 годзе вёска ў складзе Бердаўскага сельскага таварыства, 27 душ мужчынскага полу дзяржаўных сялян. З 1921 года ў складзе Польшчы. З 1939 года ў БССР. З 1940 года ў Дубровенскім сельсавеце. 30 жніўня 1957 года вёска перададзена з Дубровенскага сельсавета ў склад [[Гервянікаўскі сельсавет|Гервянікаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. Да 3 красавіка 1959 года вёска ўваходзіла ў склад [[Бердаўскі сельсавет|Бердаўскага сельсавета]] Лідскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 3 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>, да 11 студзеня 1966 года — у склад [[Жырмунскі сельсавет|Жырмунскага сельсавета]] [[Воранаўскі раён|Воранаўскага раёна]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 студзеня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 9 (1129).</ref>, да 9 верасня 1981 года — у склад [[Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)|Дварышчанскага сельсавета]]. == Насельніцтва == * 1897 год — 95 жыхароў. * 1909 год — 123 жыхары. * 1921 год — 81 жыхар. * 1940 год — 95 жыхароў. * 1960 год — 94 жыхары. * 1992 год — 19 жыхароў. * 2012 год — 3 жыхары. * 2015 год — 2 жыхары. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] ro9x8uew3cu2lohahpnwutgldct7rtc 0 252508 5143708 5021181 2026-05-19T19:24:02Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143708 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Крупава}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крупава |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Дзітвянскі }} '''Кру́пава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krupava}}, {{lang-ru|Крупово}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0025080&q_id=2360785|title=Решение Лидского районного Совета депутатов от 7 мая 2009 года № 123 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Лидского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзітвянскі сельсавет|Дзітвянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 6 км у напрамку на паўночны захад ад горада [[Ліда]], за 112 км ад [[Гродна]], каля ракі [[Крупка (прыток Дзітвы)]]<ref name="БЭ8">{{Крыніцы/БелЭн|8к}}</ref>. Транспартныя сувязі па шашы Ліда—[[Радунь]]. == Гісторыя == У сярэдзіне XV ст. вёска і маёнтак Крупа (Крупуя) шляхецкая ўласнасць. Касцёл у гонар Найсвяцейшай Тройцы быў заснаваны тут у 1460 годзе па фундацыі ўдавы Ганны Давойнавай, якая такім чынам выканала «волю мужа нябожчыка Івашкі». У другой палове XVI ст. мясцовая парафія страціла самастойнасць. У 1766 годзе ў маёнтку Крупа, які належаў тады маршалку лідскаму Нарбуту, была пабудавана [[капліца]]. Касцёл філіяльны вядомы з вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года ў складзе лідскай парафіі, паміж касцёлам і вёскамі Крупа Вялікая і Крупа Малая знаходзілася карчма Нарбута<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>. Віленскі гасцінец цягнуўся цераз рэчку Крупку на [[Жырмуны]], іншая дарога злучала Крупава з Лідай. У другой палове XIX стагоддзя вёска і маёнтак Крупа ў [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]] і воласці Віленскай губерні Расійскай імперыі, 32 душы мужчынскага полу. У 1885 годзе 11 двароў, 114 жыхароў. З верасня 1915 да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], вёска (30 двароў, 156 жыхароў) і фальварак (7 двароў, 42 жыхары) належалі да [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] і гміны [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Верагодна, падчас [[савецка-польская вайна|савецка-польскай вайны]] драўляны касцёл быў знішчаны. Будаўніцтва [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Крупава)|новага касцёла]] пачалося ў 1925 годзе, а ў 1928 было завершана, і ў Крупе адрадзілася самастойная парафія. З 1939 года ў [[БССР]]. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 5 студзеня 1940 года ў Лідскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Аполінскі сельсавет|Аполінскім сельсавеце]]. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. У 1954—2023 гадах цэнтр [[Крупаўскі сельсавет|Крупаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923r0122126&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 года № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]</ref>. З 2008 года аграгарадок. == Насельніцтва == * 1960 год — 197 жыхароў. * 1970 год — 194 жыхары. * 1992 год — 350 жыхароў, 90 гаспадарак. * 1998 год — 519 жыхароў, 172 двары<ref name="БЭ8" />. * 2004 год — 507 жыхароў, 170 двароў. * 2012 год — 630 жыхароў, 207 гаспадарак. * 2019 год — 622 чал. == Інфраструктура == Станам на 2015 меліся сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт. == Славутасці == * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Крупава)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] (1928). == Вядомыя асобы == * [[Казімір Нарбут]] (1738—1807) — асветнік, філосаф і настаўнік. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Крупава||486}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Крупава}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дзітвянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Крупава (Лідскі раён)| ]] orrt5il9ffacfw088lmg06r1t7zld5v 5143712 5143708 2026-05-19T19:27:44Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143712 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Крупава}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Крупава |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Дзітвянскі }} '''Кру́пава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Krupava}}, {{lang-ru|Крупово}}) — [[аграгарадок]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0025080&q_id=2360785|title=Решение Лидского районного Совета депутатов от 7 мая 2009 года № 123 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Лидского района в агрогородки"|url-status=dead}}</ref> у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дзітвянскі сельсавет|Дзітвянскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 6 км у напрамку на паўночны захад ад горада [[Ліда]], за 112 км ад [[Гродна]], каля ракі [[Крупка (прыток Дзітвы)]]<ref name="БЭ8">{{Крыніцы/БелЭн|8к}}</ref>. Транспартныя сувязі па шашы Ліда—[[Радунь]]. == Гісторыя == У сярэдзіне XV ст. вёска і маёнтак Крупа (Крупуя) шляхецкая ўласнасць. Касцёл у гонар Найсвяцейшай Тройцы быў заснаваны тут у 1460 годзе па фундацыі ўдавы Ганны Давойнавай, якая такім чынам выканала «волю мужа нябожчыка Івашкі». У другой палове XVI ст. мясцовая парафія страціла самастойнасць. У 1766 годзе ў маёнтку Крупа, які належаў тады маршалку лідскаму Нарбуту, была пабудавана [[капліца]]. Касцёл філіяльны вядомы з вопісу парафій Лідскага дэканата 1784 года ў складзе лідскай парафіі, паміж касцёлам і вёскамі Крупа Вялікая і Крупа Малая знаходзілася карчма Нарбута<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>. Віленскі гасцінец цягнуўся ад [[Мыто]] міма [[Сукурчы|Сукурчаў]], затым цераз рэчку Крупку на [[Жырмуны]], іншая дарога злучала Крупава з Лідай. У другой палове XIX стагоддзя вёска і маёнтак Крупа ў [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскім павеце]] і воласці Віленскай губерні Расійскай імперыі, 32 душы мужчынскага полу. У 1885 годзе 11 двароў, 114 жыхароў. З верасня 1915 да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], вёска (30 двароў, 156 жыхароў) і фальварак (7 двароў, 42 жыхары) належалі да [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] і гміны [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. Верагодна, падчас [[савецка-польская вайна|савецка-польскай вайны]] драўляны касцёл быў знішчаны. Будаўніцтва [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Крупава)|новага касцёла]] пачалося ў 1925 годзе, а ў 1928 было завершана, і ў Крупе адрадзілася самастойная парафія. З 1939 года ў [[БССР]]. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 5 студзеня 1940 года ў Лідскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Аполінскі сельсавет|Аполінскім сельсавеце]]. З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. У 1954—2023 гадах цэнтр [[Крупаўскі сельсавет|Крупаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923r0122126&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 года № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]</ref>. З 2008 года аграгарадок. == Насельніцтва == * 1960 год — 197 жыхароў. * 1970 год — 194 жыхары. * 1992 год — 350 жыхароў, 90 гаспадарак. * 1998 год — 519 жыхароў, 172 двары<ref name="БЭ8" />. * 2004 год — 507 жыхароў, 170 двароў. * 2012 год — 630 жыхароў, 207 гаспадарак. * 2019 год — 622 чал. == Інфраструктура == Станам на 2015 меліся сярэдняя школа, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт. == Славутасці == * [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Крупава)|Касцёл Найсвяцейшай Тройцы]] (1928). == Вядомыя асобы == * [[Казімір Нарбут]] (1738—1807) — асветнік, філосаф і настаўнік. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|8|Крупава||486}} * {{Крыніцы/ГВБ|9-2|Крупава}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дзітвянскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дзітвянскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Крупава (Лідскі раён)| ]] pv7ig279hscklftorhuj4rvt9jfob1s 0 252513 5143565 5102163 2026-05-19T16:31:28Z JerzyKundrat 174 5143565 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Споркаўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дварышчанскі }} '''Спо́ркаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Спо́ркаўшчызна'''</ref> ({{lang-be-trans|Sporkaŭščyna}}, {{lang-ru|Спорковщина}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 7 км на поўнач ад [[Ліда|Ліды]]. Уваходзіць у склад [[Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)|Дварышчанскага сельсавета]]. == Назва == Было старое віленскае прозвішча Спарка, троцкае Спаркевіч<ref>https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/share/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/620364/297980499/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=113 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-J39?cat=2317996</ref>. == Гісторыя == Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае Споркаўшчыну, фальварак, вёску і карчму ротмістра лідскага Каржанеўскага. У 1861 годзе вёска ў складзе маёнтка Малейкаўшчына Адамовічаў. З 1921 года ў складзе Польшчы. У Споркаўшчыне быў пабудаваны драўляны будынак школы. З 1939 года ў БССР, з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскім сельсавеце]]. З канца чэрвеня 1941 года акупіравана нацыстамі. У школе яны стварылі дзіцячы фільтрацыйны лагер<ref>[https://www.sb.by/articles/nastalo-vremya-vspomnit.html Настало время вспомнить — sb.by]</ref>. Вёска вызвалена Чырвонай Арміяй у сярэдзіне ліпеня 1944 года. У 1950 годзе арганізаваны калгас. Да 27 сакавіка 1978 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 27 сакавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>, затым да 21 лютага 2023 года — у склад [[Крупаўскі сельсавет|Крупаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923r0122126&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 г. № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]</ref>. Школа ў Споркаўшчыне пасля вайны была адноўлена, функцыянавала да 2007 года. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] bgqxzfa1jef4k97se9556j7ckh4hymx 5143568 5143565 2026-05-19T16:32:13Z JerzyKundrat 174 5143568 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Споркаўшчына |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет2 = Дварышчанскі }} '''Спо́ркаўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Спо́ркаўшчызна'''</ref> ({{lang-be-trans|Sporkaŭščyna}}, {{lang-ru|Спорковщина}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 7 км на поўнач ад [[Ліда|Ліды]]. Уваходзіць у склад [[Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)|Дварышчанскага сельсавета]]. == Назва == Было старое віленскае прозвішча Спарка, троцкае Спаркевіч<ref>https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/share/?manifest=https://eais.archyvai.lt/repo-ext-api/view/620364/297980499/lt/iiif/manifest&lang=lt&page=113 https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-J39?cat=2317996</ref>. == Гісторыя == Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае Споркаўшчыну, фальварак, вёску і карчму ротмістра лідскага Каржанеўскага. У 1861 годзе вёска ў складзе маёнтка Малейкаўшчына Адамовічаў. З 1921 года ў складзе Польшчы. У Споркаўшчыне быў пабудаваны драўляны будынак школы. З 1939 года ў БССР, з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскім сельсавеце]]. З канца чэрвеня 1941 года акупіравана нацыстамі. У школе яны стварылі дзіцячы фільтрацыйны лагер<ref>[https://www.sb.by/articles/nastalo-vremya-vspomnit.html Настало время вспомнить — sb.by]</ref>. Вёска вызвалена Чырвонай Арміяй у сярэдзіне ліпеня 1944 года. У 1950 годзе арганізаваны калгас. Да 27 сакавіка 1978 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дубровенскі сельсавет (Лідскі раён)|Дубровенскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў Беларускай ССР ад 27 сакавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 16 (1570).</ref>, затым да 21 лютага 2023 года — у склад [[Крупаўскі сельсавет|Крупаўскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923r0122126&p1=1 Решение Гродненского областного Совета депутатов от 21 февраля 2023 г. № 497 Об изменении административно-территориального устройства Лидского района Гродненской области]</ref>. Школа ў Споркаўшчыне пасля вайны была адноўлена, функцыянавала да 2007 года. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Дварышчанскі сельсавет (Лідскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 6trtaym6u2o08sdahwwr1ucv5prxz9f 0 252555 5143968 5044075 2026-05-20T11:26:33Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143968 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Раклёўцы |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Тарноўскі }} '''Раклёўцы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Raklioŭcy}}, {{lang-ru|Реклёвцы}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Тарноўскі сельсавет|Тарноўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Знаходзіцца за 8 км на паўднёвы захад ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны. На поўнач і ўсход ад вёскі — лес. На захадзе мясцоваць меліяраваная. За 1,2 км на паўночны ўсход ад вёскі размешчаны чыгуначны прыпыначны пункт [[Раклёўцы (прыпыначны пункт)|Раклёўцы]] на лініі [[Ліда (станцыя)|Ліда]] — [[Масты (станцыя)|Масты]]. Паблізу праходзіць шаша {{таблічка-by|М|6}} Мінск—Гродна. == Гісторыя == Шляхціч Станіслаў Якубавіч Раклевіч 30 кастрычніка 1556 г. атрымаў прывілей на вольную карчму ў сваім маёнтку — вёсцы Раклевічы. Землеўладальнік прасіў у вялікага князя дазволу пабудаваць карчму, каб гандляваць у ёй півам, мёдам, «горелкою шинъковати». Вялікі князь улічыў, што яго гаспадарчых корчмаў тут няма, і дазволіў Раклевічу пабудаваць карчму<ref>Метрыка Вялікага Княства Літоўскага. (1523—1560). Кніга запісаў 43. Мінск, 2003. С. 80. — [http://pawet.net/library/history/city_district/towns/olzava/%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0.html#_ftn12 pawet.net]</ref>. Раней маёмасць належала яго бабулі Марыне Раклёвай Петкавай, якая некалі была ў шлюбе з Раклем. У Падымным тарыфе 1775 г., у Лідскай парафіі згадваецца вёска Раклёўцы паноў Альшэўскіх, у якой 10 дымоў. У вопісах парафій Лідскага дэканату ў 1784 г. у лідскай парафіі — Раклёўцы, вёска і карчма пана Альшэўскага, падстолія Лідскага. Згадана тут, што дарога да [[Белагруда|Белагруды]] цягнецца каля Раклёўцаў на Ольжаў-Нелюбоўскі ([[Малое Ольжава]]). З 1795 — у Расійскай імперыі. У 1861, пасля скасавання прыгону, утворана Тарноўская воласць, куды ўвайшлі і Раклёўцы. З верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да Тарноўскай гміны [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]]. З 4 снежня 1939 года ў Баранавіцкай вобласці, з 5 студзеня 1940 года ў Лідскім раёне, з 12 кастрычніка 1940 года ў [[Вольшаўскі сельсавет|Вольшаўскім сельсавеце]]. Побач згадваецца чыгуначная казарма (2 жыхары). З канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад нямецка-фашысцкай акупацыяй. З 20 верасня 1944 года вёска ў Гродзенскай вобласці. Да 26 чэрвеня 1965 года вёска ўваходзіла ў склад [[Белагрудскі сельсавет|Белагрудскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 26 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 30 (1110).</ref>, да 11 лютага 1972 года — у склад [[Мыцкі сельсавет|Мыцкага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 149 жыхароў, 22 двары. * 1909 год — 173 жыхары, 12 двароў, 23 сям’і. * 1921 год — 193 жыхары, 31 двор. * 1940 год — 180 жыхароў, 47 двароў. * 1960 год — 195 жыхароў. * 1992 год — 97 жыхароў, 50 гаспадарак. * 2004 год — 72 жыхары, 41 гаспадарка. * 2009 год — 60 жыхароў. * 2012 год — 51 жыхар, 34 гаспадаркі. * 2015 год — 42 жыхары, 27 гаспадарак. == Зноскі == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Тарноўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Тарноўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] [[Катэгорыя:Раклёўцы| ]] o45i2d19n1062b1qpwuan4380nhbh5q 0 252565 5143911 5126395 2026-05-20T08:24:58Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143911 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарні |падначаленне = |выява = Harni_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Гарні́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Harni}}, {{lang-ru|Горни}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Паселішча знаходзіцца за 4 км ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны. На паўднёвым усходзе лясны масіў, на поўначы, усходзе і поўдні мясцовасць меліяраваная. Каля вёскі бярэ выток рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)]]. == Гісторыя == Вядомы з XVII стагоддзя. Гарні былі дзяржаўнай маёмасцю ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], вёска належалі Лідскаму староству, але магла здавацца і ў арэнду. Гэтак па інвентары 1680 г. вёска ў пажыццёвым карыстанні палкоўніка Давыда Ярдана. За дзяржаўную службу лідскі стараста [[Ян Сцыпіён]] з жонкай атрымаў вёскі Гарні (1708) і [[Пурсці]] (1711) у [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]]. У 1718 годзе з дазволу караля [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ Моцнага]] Ян Сцыпіён перадаў Гарні свайму сыну [[Юзаф Сцыпіён|Юзафу]]. У 1765 годзе вёска, цэнтр «дзяржавы» ў Лідскай эканоміі. У вёсцы было 20 хат, у якіх жылі Саладухі, Скемішы, Драгуны, Ярмакі, Якоўчыкі, Мілеўскія, Савасцюкі і іншыя. Жыхары вёскі мелі наступныя павіннасці: «ніякіх чыншаў і данін не плацяць, толькі па тры дні жанчыны і мужчыны ўзімку і ўлетку паншчыну адбываць павінны ў двары лідскага старасты. Таксама асобна летам з дома маюць даваць на жніво па адной жняі на тыдзень. Гэтыя ж падданыя па чарзе тыднёва вартаваць павінны. Калі патрэбна, жанчыны павінны выходзіць падсяваць збожжа». [[Міхал Шымялевіч]] пісаў, што ў даўнейшыя часы дарога з [[Ліда|Ліды]] на [[Слонім]], ці так званы Беліцкі гасцінец, бегла з Ліды на Гарні, [[Палубнікі]] і [[Любары]], да моста цераз [[Дзітва|Дзітву]]<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/towns/olzava/%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0.html#_ftnref47 pawet.net]</ref>. Згодна вопісу парафій Лідскага дэканата ў 1784 «старая» дарога да Беліцы, цягнулася цераз Гарні, [[Багдзі (Лідскі раён)|Багдзі]] і злучалася з новай каля [[Мінойты|Мінойтаў]]<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) вёска ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Належала да Лідскай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да Лідскай гміны [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года — у [[БССР]]. Акупавана нацыстамі з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года. У 1970 годзе працавалі лясніцтва, ферма. Сельскагаспадарчыя землі ў складзе калагаса «Запаветы Ільіча». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Парк Гарни.jpg|thumb|left|Парк]] «Парк Гарні» — рэгіянальны лясны экалагічны адукацыйны цэнтр<ref>[https://www.gorni.lidaleshoz.by/index.php/be/ gorni.lidaleshoz.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200623084250/https://www.gorni.lidaleshoz.by/index.php/be/ |date=23 чэрвеня 2020 }}</ref>. Закладзены ў 1881 годзе па ініцыятыве дзяржаўнай лясной аховы ў Расійскай імперыі. Займае 6,7 га<ref>[https://www.belta.by/regions/view/zelenaja-kladovaja-lidchiny-379995-2020/ belta.by]</ref>. Каштоўнае мяшанае насаджэнне, у складзе якога [[дуб]], [[елка]], [[асіна]]. У падлеску [[ляшчына]], [[бружмель]], [[брызгліна]]<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|3|Лідскае лесанасаджэнне}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} {{Траццякоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 01s1ljwytzg8fo5c1ndgzadnhpboygr 5143914 5143911 2026-05-20T08:30:46Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5143914 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарні |падначаленне = |выява = Harni_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Гарні́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Harni}}, {{lang-ru|Горни}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Паселішча знаходзіцца за 4 км ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны. На паўднёвым усходзе лясны масіў, на поўначы, усходзе і поўдні мясцовасць меліяраваная. Каля вёскі бярэ выток рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)]]. == Гісторыя == Вядомы з XVII стагоддзя. Гарні былі дзяржаўнай маёмасцю ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], вёска належалі Лідскаму староству, але магла здавацца і ў арэнду. Гэтак па інвентары 1680 г. вёска ў пажыццёвым карыстанні палкоўніка Давыда Ярдана. За дзяржаўную службу лідскі стараста [[Ян Сцыпіён]] з жонкай атрымаў вёскі Гарні (1708) і [[Пурсці]] (1711) у [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]]. У 1718 годзе з дазволу караля [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ Моцнага]] Ян Сцыпіён перадаў Гарні свайму сыну [[Юзаф Сцыпіён|Юзафу]]. У 1765 годзе вёска, цэнтр «дзяржавы» ў Лідскай эканоміі. У вёсцы было 20 хат, у якіх жылі Саладухі, Скемішы, Драгуны, Ярмакі, Якоўчыкі, Мілеўскія, Савасцюкі і іншыя. Жыхары вёскі мелі наступныя павіннасці: «ніякіх чыншаў і данін не плацяць, толькі па тры дні жанчыны і мужчыны ўзімку і ўлетку паншчыну адбываць павінны ў двары лідскага старасты. Таксама асобна летам з дома маюць даваць на жніво па адной жняі на тыдзень. Гэтыя ж падданыя па чарзе тыднёва вартаваць павінны. Калі патрэбна, жанчыны павінны выходзіць падсяваць збожжа». [[Міхал Шымялевіч]] пісаў, што ў даўнейшыя часы дарога з [[Ліда|Ліды]] на [[Слонім]], ці так званы Беліцкі гасцінец, бегла з Ліды на Гарні, [[Палубнікі]] і [[Любары]], да моста цераз [[Дзітва|Дзітву]]<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/towns/olzava/%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0.html#_ftnref47 pawet.net]</ref>. Згодна вопісу парафій Лідскага дэканата ў 1784 «старая» дарога да Беліцы, цягнулася цераз Гарні, [[Багдзі (Лідскі раён)|Багдзі]] і злучалася з новай каля [[Мінойты|Мінойтаў]]<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) вёска ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Належала да Лідскай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да Лідскай гміны [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года — у [[БССР]]. Акупавана нацыстамі з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года. У 1970 годзе працавалі лясніцтва, ферма. Сельскагаспадарчыя землі ў складзе калагаса «Запаветы Ільіча». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Парк Гарни.jpg|thumb|left|Парк]] «Парк Гарні» — рэгіянальны лясны экалагічны адукацыйны цэнтр<ref>[https://www.gorni.lidaleshoz.by/index.php/be/ gorni.lidaleshoz.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200623084250/https://www.gorni.lidaleshoz.by/index.php/be/ |date=23 чэрвеня 2020 }}</ref>. Закладзены ў 1881 годзе па ініцыятыве дзяржаўнай лясной аховы ў Расійскай імперыі. Займае 6,7 га<ref>[https://www.belta.by/regions/view/zelenaja-kladovaja-lidchiny-379995-2020/ belta.by]</ref>. У снежні 1964 г. рашэннем Лідскага райвыканкама парк абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння. Каштоўнае мяшанае насаджэнне, у складзе якога [[дуб]], [[елка]], [[асіна]]. У падлеску [[ляшчына]], [[бружмель]], [[брызгліна]]<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|3|Лідскае лесанасаджэнне}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} {{Траццякоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 3r4ukio7b948mqc4a1jiyg8orjb49ds 5143915 5143914 2026-05-20T08:43:41Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5143915 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Гарні |падначаленне = |выява = Harni_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Гарні́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Harni}}, {{lang-ru|Горни}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Паселішча знаходзіцца за 4 км ад [[Ліда|Ліды]]. Рэльеф раўнінны. На паўднёвым усходзе лясны масіў, на поўначы, усходзе і поўдні мясцовасць меліяраваная. Каля вёскі бярэ выток рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)]]. == Гісторыя == Вядомы з XVII стагоддзя. Гарні былі дзяржаўнай маёмасцю ў [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]], вёска належалі Лідскаму староству, але магла здавацца і ў арэнду. Гэтак па інвентары 1680 г. вёска ў пажыццёвым карыстанні палкоўніка Давыда Ярдана. За дзяржаўную службу лідскі стараста [[Ян Сцыпіён]] з жонкай атрымаў вёскі Гарні (1708) і [[Пурсці]] (1711) у [[Лідскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Лідскім павеце]]. У 1718 годзе з дазволу караля [[Аўгуст Моцны|Аўгуста ІІ Моцнага]] Ян Сцыпіён перадаў Гарні свайму сыну [[Юзаф Сцыпіён|Юзафу]]. У 1765 годзе вёска, цэнтр «дзяржавы» ў Лідскай эканоміі. У вёсцы было 20 хат, у якіх жылі Саладухі, Скемішы, Драгуны, Ярмакі, Якоўчыкі, Мілеўскія, Савасцюкі і іншыя. Жыхары вёскі мелі наступныя павіннасці: «ніякіх чыншаў і данін не плацяць, толькі па тры дні жанчыны і мужчыны ўзімку і ўлетку паншчыну адбываць павінны ў двары лідскага старасты. Таксама асобна летам з дома маюць даваць на жніво па адной жняі на тыдзень. Гэтыя ж падданыя па чарзе тыднёва вартаваць павінны. Калі патрэбна, жанчыны павінны выходзіць падсяваць збожжа». [[Міхал Шымялевіч]] пісаў, што ў даўнейшыя часы дарога з [[Ліда|Ліды]] на [[Слонім]], ці так званы Беліцкі гасцінец, бегла з Ліды на Гарні, [[Палубнікі]] і [[Любары]], да моста цераз [[Дзітва|Дзітву]]<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/towns/olzava/%D0%9E%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%B2%D0%B0.html#_ftnref47 pawet.net]</ref>. Згодна вопісу парафій Лідскага дэканата ў 1784 «старая» дарога да Беліцы, цягнулася цераз Гарні, [[Багдзі (Лідскі раён)|Багдзі]] і злучалася з новай каля [[Мінойты|Мінойтаў]]<ref>[http://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>. Пасля [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай|трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай]] (1795) вёска ў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Належала да Лідскай воласці [[Лідскі павет (Расійская імперыя)|Лідскага павета]] [[Віленская губерня|Віленскай губерні]]. У [[Першая сусветная вайна|Першую сусветную вайну]] з верасня 1915 года да канца 1918 года акупавана германскімі войскамі. Са студзеня 1919 года ў складзе [[ССРБ|БССР]], у красавіку занята польскімі войскамі. З ліпеня да верасня 1920 года кантралявалася Чырвонай Арміяй, затым ізноў польскімі войскамі. З 1921 года ў складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], належала да Лідскай гміны [[Лідскі павет (1921—1940)|Лідскага павета]] [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года — у [[БССР]]. Акупавана нацыстамі з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года. У 1970 годзе працавалі лясніцтва, ферма. Сельскагаспадарчыя землі ў складзе калагаса «Запаветы Ільіча». == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Славутасці == [[Файл:Парк Гарни.jpg|thumb|left|Парк]] «Парк Гарні» — рэгіянальны лясны экалагічны адукацыйны цэнтр<ref>[https://www.gorni.lidaleshoz.by/index.php/be/ gorni.lidaleshoz.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200623084250/https://www.gorni.lidaleshoz.by/index.php/be/ |date=23 чэрвеня 2020 }}</ref>. Закладзены ў 1881 годзе па ініцыятыве дзяржаўнай лясной аховы ў Расійскай імперыі. Займае 6,7 га<ref>[https://www.belta.by/regions/view/zelenaja-kladovaja-lidchiny-379995-2020/ belta.by]</ref>. У снежні 1964 г. рашэннем Лідскага райвыканкама парк абвешчаны батанічным помнікам прыроды мясцовага значэння. Каштоўнае мяшанае насаджэнне, у складзе якога [[дуб]], [[елка]], [[асіна]]. У падлеску [[ляшчына]], [[бружмель]], [[брызгліна]]<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|3|Лідскае лесанасаджэнне}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Вёска Гарні пад Лідай // Наша слова.pdf № 41 (145), 9 кастрычніка 2024. {{Траццякоўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] ge27pk4ohchcb7674f3cv36s820ok77 0 252567 5143964 5122314 2026-05-20T11:09:01Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143964 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Ёдкі |выява = Jodki,_Lida_District_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Ёдкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ёткі'''</ref> ({{lang-be-trans|Jodki}}, {{lang-ru|Ёдки}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":2">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0025080&q_id=9452504|title=Решение Лидского районного Совета депутатов от 7 мая 2009 года № 123 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Лидского района в агрогородки"|access-date=31 мая 2025|archive-date=17 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417013246/https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0025080&q_id=9452504|url-status=dead}}</ref> у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размяшчаецца за 6 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Ліда]]. Рэльеф раўнінны. На поўначы працякае рака [[Лідзея]]. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе, далей па шашы {{таблічка-by|М|11}}. == Гісторыя == У 1540 годзе сяло, уладанне Ёдкаў. Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае ваколіцу Ёдкі ў кірунку паміж усходам і поўднем, за мерную мілю ад Ліды, у складзе лідскай парафіі. Дарога на [[Дакудава]], камяністая, выбоістая, потым пясчаная, цягнулася цераз брод каля Ёдкаў, цераз прыкры мост і гразкую грэблю, дзе была мокрая і выбоістая<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>, затым ішла на [[Калясішча (Лідскі раён)|Калясішча]]. == Насельніцтва == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:300 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:1200 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1921 text:1921 bar:1940 text:1940 bar:1960 text:1960 bar:1971 text:1971 bar:1992 text:1992 bar:2004 text:2004 bar:2012 text:2012 bar:2015 text:2015 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1921 from:0 till: 201 bar:1940 from:0 till: 279 bar:1960 from:0 till: 239 bar:1971 from:0 till: 305 bar:1992 from:0 till: 749 bar:2004 from:0 till: 970 bar:2012 from:0 till: 1001 bar:2015 from:0 till: 1045 PlotData= bar:1921 at: 201 fontsize:S text: 201 shift:(-8,5) bar:1940 at: 279 fontsize:S text: 279 shift:(-10,5) bar:1960 at: 239 fontsize:S text: 239 shift:(-10,5) bar:1971 at: 305 fontsize:S text: 305 shift:(-10,5) bar:1992 at: 749 fontsize:S text: 749 shift:(-10,5) bar:2004 at: 970 fontsize:S text: 970 shift:(-10,5) bar:2012 at: 1001 fontsize:S text: 1001 shift:(-10,5) bar:2015 at: 1045 fontsize:S text: 1045 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) </timeline> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] fe24rs8ntxplyd91jv3o11g26aw3gay 5143965 5143964 2026-05-20T11:10:53Z JerzyKundrat 174 /* Насельніцтва */ 5143965 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Ёдкі |выява = Jodki,_Lida_District_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Ёдкі'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Ёткі'''</ref> ({{lang-be-trans|Jodki}}, {{lang-ru|Ёдки}}) — [[аграгарадок]]<ref name=":2">{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0025080&q_id=9452504|title=Решение Лидского районного Совета депутатов от 7 мая 2009 года № 123 "О преобразовании некоторых населенных пунктов Лидского района в агрогородки"|access-date=31 мая 2025|archive-date=17 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250417013246/https://etalonline.by/document/?regnum=d909r0025080&q_id=9452504|url-status=dead}}</ref> у [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Размяшчаецца за 6 км на паўднёвы ўсход ад горада [[Ліда]]. Рэльеф раўнінны. На поўначы працякае рака [[Лідзея]]. Транспартныя сувязі па мясцовай дарозе, далей па шашы {{таблічка-by|М|11}}. == Гісторыя == У 1540 годзе сяло, уладанне Ёдкаў. Вопіс парафій Лідскага дэканата 1784 года згадвае ваколіцу Ёдкі ў кірунку паміж усходам і поўднем, за мерную мілю ад Ліды, у складзе лідскай парафіі. Дарога на [[Дакудава]], камяністая, выбоістая, потым пясчаная, цягнулася цераз брод каля Ёдкаў, цераз прыкры мост і гразкую грэблю, дзе была мокрая і выбоістая<ref>[https://pawet.net/library/history/city_district/religion/drk1784/06/%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%8F_%D0%BB%D1%96%D0%B4%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F.html pawet.net]</ref>, затым ішла на [[Калясішча (Лідскі раён)|Калясішча]]. == Насельніцтва == Дынаміка насельніцтва: <timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:sfondo value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.8,0.6) ImageSize = width:300 height:300 PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30 DateFormat = x.y Period = from:0 till:1200 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = justify ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:200 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:200 start:0 BackgroundColors = canvas:sfondo BarData= bar:1921 text:1921 bar:1940 text:1940 bar:1960 text:1960 bar:1971 text:1971 bar:1992 text:1992 bar:2004 text:2004 bar:2012 text:2012 bar:2015 text:2015 bar:2019 text:2019 PlotData= color:barra width:20 align:left bar:1921 from:0 till: 201 bar:1940 from:0 till: 279 bar:1960 from:0 till: 239 bar:1971 from:0 till: 305 bar:1992 from:0 till: 749 bar:2004 from:0 till: 970 bar:2012 from:0 till: 1001 bar:2015 from:0 till: 1045 bar:2019 from:0 till: 1110 PlotData= bar:1921 at: 201 fontsize:S text: 201 shift:(-8,5) bar:1940 at: 279 fontsize:S text: 279 shift:(-10,5) bar:1960 at: 239 fontsize:S text: 239 shift:(-10,5) bar:1971 at: 305 fontsize:S text: 305 shift:(-10,5) bar:1992 at: 749 fontsize:S text: 749 shift:(-10,5) bar:2004 at: 970 fontsize:S text: 970 shift:(-10,5) bar:2012 at: 1001 fontsize:S text: 1001 shift:(-10,5) bar:2015 at: 1045 fontsize:S text: 1045 shift:(-10,5) bar:2019 at: 1110 fontsize:S text: 1110 shift:(-10,5) TextData= fontsize:S pos:(20,20) </timeline> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] e6zjt5vfw11vlehjsonzu3n5mezm7ng 0 252568 5143587 4911115 2026-05-19T17:00:53Z JerzyKundrat 174 5143587 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Калясішча}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Калясішча |выява = Kaliasišča,_Lida_District_(02).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Калясі́шча'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kaliasišča}}, {{lang-ru|Колесище}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]], за 7 км на паўднёвы ўсход ад [[Ліда|Ліды]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Гісторыя == Вопіс парафій Лідскага дэканату 1784 года згадвае ваколіцу Калясішча ў кірунку паміж поўднем і ўсходам за мілю з чвэрцю ад Ліды. Дарога з Ліды цягнецца міма Калясішчаў да [[Мінойты|Мінойтаў]] і далей на мост цераз [[Дзітва|Дзітву]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|9-2}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 7207656m0fkh2rracyg1l9nyl83iun8 0 252570 5143699 5126380 2026-05-19T19:05:27Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143699 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мінойты |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Міно́йты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Minojty}}, {{lang-ru|Минойты}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца на шашы Ліда—Слонім. Чыгуначная [[Мінойты (станцыя)|станцыя Мінойты]] на лініі Баранавічы—Ліда. За 2,5—3 км на поўдзень і паўднёвы захад ад вёскі размяшчаецца Мінойцкае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу. 2 лінзападобныя паклады звязаны з [[кам]]авымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]]. За 4 км на захад ад вёскі знаходзіцца Пушчанскае радовішча пяскоў (ад назвы ўрочышча Пушча). Пластавы паклад звязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі часу адступання сожскага ледавіка. На ўсход ад вёскі ляжыць [[Дакудаўскае балота]]. == Назва == Тут сама фіксавалася іўеўскае патранімічнае прозвішча Мінойць<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-696N-N?i=652&cat=2322277</ref>. Ёсць літоўскі тапонім ''[[:lt:Minaičiai (Šiauliai)|Minaičiai]]''. З-пад Шчучына ([[Ішчална]]) засведчаныя Мін<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-HHQ3?i=547&cat=2325460&lang=ru</ref>, Мінэйка<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-X9YR-Q?i=981&cat=742811</ref>. Было горадзенскае Мініч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-6WFG-H?i=167&cc=4166194&cat=1046002</ref>, лідскае Міновіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G9FL-38PN?i=229&cat=2325345</ref>. Ёсць літоўскія ''Minas, Mineikis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=ea95c0981686bdc4b39231ef03ac6815</ref>. Аснова ''Min''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 116.</ref>. [[В. Жучкевіч]] звязваў з літоўскім ''minėti'' — «згадваць» або з іменем Мінай з літоўскім канчаткам<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 232.</ref>. == Гісторыя == Вёска Мінойты згадваецца ў вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, уласнасць каралеўскага шамбеляна Пузыны. Дарога з Ліды цягнецца міма [[Калясішча (Лідскі раён)|Калясішчаў]] да Мінойтаў і далей на [[Пескі (Лідскі раён)|Пескі]] і мост цераз [[Дзітва|Дзітву]]. Старая дарога на Ліду ішла цераз [[Гарні]] і злучалася з новай каля Мінойтаў. Яшчэ адна дарога вяла на [[Дакудава]]. З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчарскі сельсавет|Ганчарскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Мінойтаўскі рамонтны завод вырабляе сельскагаспадарчую тэхніку. == Інфраструктура == Сярэдняя школа. Лідскі дом-інтэрнат «Вялічкі». == Славутасці == [[Файл:Касцёл Мінойты.jpg|міні|злева|Касцёл]] * [[Царква ў імя святога вялебнага Елісея Лаўрышаўскага (Мінойты)|Царква ў імя святога вялебнага Елісея Лаўрышаўскага]] (1997) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса i Святога Андрэя Баболі (Мінойты)|Касцёл Сэрца Ісуса]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мінойты| ]] [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 76b9dsrer12a6ugu679144h8kl18so6 5143704 5143699 2026-05-19T19:10:03Z JerzyKundrat 174 /* Геаграфія */ 5143704 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мінойты |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Міно́йты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Minojty}}, {{lang-ru|Минойты}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска размешчана на паўднёвы ўсход ад [[Ліда|Ліды]], знаходзіцца на шашы Ліда—Слонім. Чыгуначная [[Мінойты (станцыя)|станцыя Мінойты]] на лініі Баранавічы—Ліда. Рэльеф раўнінны. За 2,5—3 км на поўдзень і паўднёвы захад ад вёскі размяшчаецца Мінойцкае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу; 2 лінзападобныя паклады звязаны з [[кам]]авымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]]. За 4 км на захад ад вёскі знаходзіцца Пушчанскае радовішча пяскоў (ад назвы ўрочышча Пушча); пластавы паклад звязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі часу адступання сожскага ледавіка. На ўсход ад вёскі ляжыць [[Дакудаўскае балота]], на поўначы мясцовасць меліяравана. На поўдні і захадзе ад вёскі — лясны масіў. == Назва == Тут сама фіксавалася іўеўскае патранімічнае прозвішча Мінойць<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-696N-N?i=652&cat=2322277</ref>. Ёсць літоўскі тапонім ''[[:lt:Minaičiai (Šiauliai)|Minaičiai]]''. З-пад Шчучына ([[Ішчална]]) засведчаныя Мін<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-HHQ3?i=547&cat=2325460&lang=ru</ref>, Мінэйка<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-X9YR-Q?i=981&cat=742811</ref>. Было горадзенскае Мініч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-6WFG-H?i=167&cc=4166194&cat=1046002</ref>, лідскае Міновіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G9FL-38PN?i=229&cat=2325345</ref>. Ёсць літоўскія ''Minas, Mineikis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=ea95c0981686bdc4b39231ef03ac6815</ref>. Аснова ''Min''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 116.</ref>. [[В. Жучкевіч]] звязваў з літоўскім ''minėti'' — «згадваць» або з іменем Мінай з літоўскім канчаткам<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 232.</ref>. == Гісторыя == Вёска Мінойты згадваецца ў вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, уласнасць каралеўскага шамбеляна Пузыны. Дарога з Ліды цягнецца міма [[Калясішча (Лідскі раён)|Калясішчаў]] да Мінойтаў і далей на [[Пескі (Лідскі раён)|Пескі]] і мост цераз [[Дзітва|Дзітву]]. Старая дарога на Ліду ішла цераз [[Гарні]] і злучалася з новай каля Мінойтаў. Яшчэ адна дарога вяла на [[Дакудава]]. З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчарскі сельсавет|Ганчарскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Мінойтаўскі рамонтны завод вырабляе сельскагаспадарчую тэхніку. == Інфраструктура == Сярэдняя школа. Лідскі дом-інтэрнат «Вялічкі». == Славутасці == [[Файл:Касцёл Мінойты.jpg|міні|злева|Касцёл]] * [[Царква ў імя святога вялебнага Елісея Лаўрышаўскага (Мінойты)|Царква ў імя святога вялебнага Елісея Лаўрышаўскага]] (1997) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса i Святога Андрэя Баболі (Мінойты)|Касцёл Сэрца Ісуса]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мінойты| ]] [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 6a8z9zw4hlrri611utj58d69ovn927r 5143706 5143704 2026-05-19T19:16:35Z JerzyKundrat 174 /* Геаграфія */ 5143706 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Мінойты |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Міно́йты'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Minojty}}, {{lang-ru|Минойты}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска размешчана на паўднёвы ўсход ад [[Ліда|Ліды]], знаходзіцца на шашы Ліда—Слонім. Чыгуначная [[Мінойты (станцыя)|станцыя Мінойты]] на лініі Баранавічы—Ліда. Рэльеф раўнінны. За 2,5—3 км на поўдзень і паўднёвы захад ад вёскі размяшчаецца Мінойцкае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу; 2 лінзападобныя паклады звязаны з [[кам]]авымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага зледзянення]]. За 4 км на захад ад вёскі знаходзіцца Пушчанскае радовішча пяскоў (ад назвы ўрочышча Пушча); пластавы паклад звязаны з флювіягляцыяльнымі адкладамі часу адступання сожскага ледавіка. На ўсход ад вёскі ляжыць [[Дакудаўскае балота]], на поўначы мясцовасць меліяравана, на поўдні і захадзе — лясны масіў. == Назва == Тут сама фіксавалася іўеўскае патранімічнае прозвішча Мінойць<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-696N-N?i=652&cat=2322277</ref>. Ёсць літоўскі тапонім ''[[:lt:Minaičiai (Šiauliai)|Minaičiai]]''. З-пад Шчучына ([[Ішчална]]) засведчаныя Мін<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9BZ-HHQ3?i=547&cat=2325460&lang=ru</ref>, Мінэйка<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-X9YR-Q?i=981&cat=742811</ref>. Было горадзенскае Мініч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-6WFG-H?i=167&cc=4166194&cat=1046002</ref>, лідскае Міновіч<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G9FL-38PN?i=229&cat=2325345</ref>. Ёсць літоўскія ''Minas, Mineikis''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=ea95c0981686bdc4b39231ef03ac6815</ref>. Аснова ''Min''- выкарыстоўвалася ў старажытных балцка-літоўскіх двухасноўных імёнах<ref>Z. Zinkevičius. Lietuvių asmenvardžiai. Vilnius, 2008. С. 116.</ref>. [[В. Жучкевіч]] звязваў з літоўскім ''minėti'' — «згадваць» або з іменем Мінай з літоўскім канчаткам<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 232.</ref>. == Гісторыя == Вёска Мінойты згадваецца ў вопісе парафій Лідскага дэканату ў 1784 годзе, уласнасць каралеўскага шамбеляна Пузыны. Дарога з Ліды цягнецца міма [[Калясішча (Лідскі раён)|Калясішчаў]] да Мінойтаў і далей на [[Пескі (Лідскі раён)|Пескі]] і мост цераз [[Дзітва|Дзітву]]. Старая дарога на Ліду ішла цераз [[Гарні]] і злучалася з новай каля Мінойтаў. Яшчэ адна дарога вяла на [[Дакудава]]. З 1939 года ў БССР. З 12 кастрычніка 1940 да 30 жніўня 1957 года вёска ўваходзіла ў склад [[Ганчарскі сельсавет|Ганчарскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 30 жніўня 1957 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 1.</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Эканоміка == Мінойтаўскі рамонтны завод вырабляе сельскагаспадарчую тэхніку. == Інфраструктура == Сярэдняя школа. Лідскі дом-інтэрнат «Вялічкі». == Славутасці == [[Файл:Касцёл Мінойты.jpg|міні|злева|Касцёл]] * [[Царква ў імя святога вялебнага Елісея Лаўрышаўскага (Мінойты)|Царква ў імя святога вялебнага Елісея Лаўрышаўскага]] (1997) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса i Святога Андрэя Баболі (Мінойты)|Касцёл Сэрца Ісуса]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Мінойты| ]] [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] fv08pg6s0ve8688594a4hy9gv7dnvrg 0 252577 5143762 4841402 2026-05-19T20:58:34Z JerzyKundrat 174 5143762 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шайбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шайбакі |арыгінальная назва = |падначаленне = |выява = Šajbaki,_Lida_District_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Шайбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajbaki}}, {{lang-ru|Шейбаки}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == На паўднёвы ўсход ад вёскі ўпадае ў [[Лідзея|Лідзею]] рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянка]]. Каля вёскі вядома радовішча глін у выглядзе пластападобнай залежы сярэдняй магутнасцю каля 4 м. Плошча залежы складае 5 га. Разам з [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін|Прыдыбайлаўскім радовішчам глін]] паклады складаюць адзіную сыравінную зону. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] f5d0bnajc7c0lkrbpnra1b1veak2i71 5143763 5143762 2026-05-19T20:59:42Z JerzyKundrat 174 /* Геаграфія */ 5143763 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шайбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шайбакі |арыгінальная назва = |падначаленне = |выява = Šajbaki,_Lida_District_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Шайбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajbaki}}, {{lang-ru|Шейбаки}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == На паўднёвы ўсход ад вёскі ўпадае ў [[Лідзея|Лідзею]] рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянка]]. Каля вёскі вядома радовішча глін у выглядзе пластападобнай залежы сярэдняй магутнасцю каля 4 м, на плошчы 5 га. Разам з [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін|Прыдыбайлаўскім радовішчам глін]] паклады складаюць адзіную сыравінную зону. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] nuecyypw2dymqh58cs1fneixyx5d7fn 5143764 5143763 2026-05-19T21:00:54Z JerzyKundrat 174 /* Геаграфія */ 5143764 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шайбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шайбакі |арыгінальная назва = |падначаленне = |выява = Šajbaki,_Lida_District_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Шайбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajbaki}}, {{lang-ru|Шейбаки}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == На паўднёвы ўсход ад вёскі ўпадае ў [[Лідзея|Лідзею]] рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянка]]. Каля вёскі вядома радовішча глін у выглядзе пластападобнай залежы сярэдняй магутнасцю каля 4 м, на плошчы 5 га. Разам з [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін|Прыдыбайлаўскім радовішчам глін]] паклады складаюць адзіную сыравінную зону, звязаны з марэннымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 6tkxlmlyu77bg1ten0xqvjqb3qz8kls 5143768 5143764 2026-05-19T21:06:26Z JerzyKundrat 174 5143768 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шайбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шайбакі |арыгінальная назва = |падначаленне = |выява = Šajbaki,_Lida_District_(01).jpg |подпіс = |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Шайбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajbaki}}, {{lang-ru|Шейбаки}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска з паўднёвага ўсходу прымыкае да [[Ліда|Ліды]], злучана гарадскім аўтобусным маршрутам, размешчана на шашы Ліда—[[Слонім]]. Рэльеф раўнінны. На паўднёвы ўсход ад вёскі ўпадае ў [[Лідзея|Лідзею]] рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянка]]. Каля вёскі вядома радовішча глін у выглядзе пластападобнай залежы сярэдняй магутнасцю каля 4 м, на плошчы 5 га. Разам з [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін|Прыдыбайлаўскім радовішчам глін]] паклады складаюць адзіную сыравінную зону, звязаны з марэннымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 0t5p6jenysldt5pd47f983eoiz71v36 5143770 5143768 2026-05-19T21:07:51Z JerzyKundrat 174 5143770 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шайбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шайбакі |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Шайбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajbaki}}, {{lang-ru|Шейбаки}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска з паўднёвага ўсходу прымыкае да [[Ліда|Ліды]], злучана гарадскім аўтобусным маршрутам, размешчана на шашы Ліда—[[Слонім]]. Рэльеф раўнінны. На паўднёвы ўсход ад вёскі ўпадае ў [[Лідзея|Лідзею]] рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянка]]. Каля вёскі вядома радовішча глін у выглядзе пластападобнай залежы сярэдняй магутнасцю каля 4 м, на плошчы 5 га. Разам з [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін|Прыдыбайлаўскім радовішчам глін]] паклады складаюць адзіную сыравінную зону, звязаны з марэннымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] mmao5i0nd7vp680nce3f28y2vqkcd64 5143771 5143770 2026-05-19T21:10:39Z JerzyKundrat 174 /* Геаграфія */ 5143771 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шайбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шайбакі |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Шайбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajbaki}}, {{lang-ru|Шейбаки}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска з паўднёвага ўсходу прымыкае да [[Ліда|Ліды]], злучана гарадскім аўтобусным маршрутам, размешчана на шашы Ліда—[[Слонім]]. Рэльеф раўнінны. На паўднёвы ўсход ад вёскі ўпадае ў [[Лідзея|Лідзею]] рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянка]]. Каля вёскі вядома радовішча глін у выглядзе пластападобнай залежы сярэдняй магутнасцю каля 4 м, на плошчы 5 га. Разам з [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін|Прыдыбайлаўскім радовішчам глін]] паклады складаюць адзіную сыравінную зону, звязаны з марэннымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. Былыя гліняныя кар’еры рэкультываваны і затоплены, ператварыўшыся ў вадаёмы, месцы адпачынку і рыбалкі. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] ap23hcykgusbw2ykim02nbq56mx7otx 5143772 5143771 2026-05-19T21:24:17Z JerzyKundrat 174 5143772 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шайбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шайбакі |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Шайбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajbaki}}, {{lang-ru|Шейбаки}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска з паўднёвага ўсходу прымыкае да [[Ліда|Ліды]], злучана гарадскім аўтобусным маршрутам, размешчана на шашы Ліда—[[Слонім]]. Рэльеф раўнінны. На паўднёвы ўсход ад вёскі ўпадае ў [[Лідзея|Лідзею]] рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянка]]. Каля вёскі вядома радовішча глін у выглядзе пластападобнай залежы сярэдняй магутнасцю каля 4 м, на плошчы 5 га. Разам з [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін|Прыдыбайлаўскім радовішчам глін]] паклады складаюць адзіную сыравінную зону, звязаны з марэннымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. Былыя гліняныя кар’еры рэкультываваны і затоплены, ператварыўшыся ў вадаёмы, месцы адпачынку і рыбалкі. == Гісторыя == У XIX стагоддзі, у часы Расійскай імперыі Шайбакі належалі да Лідскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. Мясцовыя сяляне, акрамя традыцыйнага земляробства, актыўна асвойвалі рамесніцтва, паколькі блізкасць да горада забяспечвала рынак збыту. У 1897 годзе мясцовы селянін Ігнацій Іванавіч Кучынскі разам з сынамі пабудаваў у Шайбаках цагельню. Вытворчасць была сезоннай, інтэнсіўнай; у муроўцы старых лідскіх будынкаў захаваліся шайбакскія «лінейныя» цэглы з нумарамі змен і клеймамі. У 1921 годзе вёска ўвайшла ў склад Польшчы, належала да Лідскай вясковай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. У гэты час Шайбакі фактычна сталі буйным рабочым паселішчам пры кар’ерах. Нараўне з цагельняй Алькеніцкай у суседніх Прыдыбайлах, вытворчасць у Шайбаках заставалася адным з асноўных пастаўшчыкоў будаўнічай керамікі. З 1939 года Шайбакі ўвайшлі ў склад БССР. Пасля Другой сусветнай вайны печы былі нацыяналізаваны, а на іх базе стварылі Шайбакскі цагельны завод. Ён стаў адным з асноўных прадпрыемстваў, што забяспечвалі аднаўленне разбуранай вайной Ліды, будаўніцтва меліярацыйных сістэм (тут вырабляліся таксама гліняныя дрэнажныя трубы). Завод быў закрыты і разбураны ў 1996—1997 гадах з-за эканамічных змен і зніжэння патрэбы ў старых драўляна-вугальных печах для абпалу. Захавалася былая лазня (1960-х гадоў), пазней перабудаваная пад жылы дом. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 030n8n4mbwzgfy0oepz623a19rz53ft 5143773 5143772 2026-05-19T21:24:56Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5143773 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Шайбакі}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Шайбакі |вобласць = Гродзенская |раён = Лідскі |сельсавет = Траццякоўскі }} '''Шайбакі́'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Šajbaki}}, {{lang-ru|Шейбаки}}) — [[вёска]] ў [[Лідскі раён|Лідскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Траццякоўскі сельсавет|Траццякоўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Вёска з паўднёвага ўсходу прымыкае да [[Ліда|Ліды]], злучана гарадскім аўтобусным маршрутам, размешчана на шашы Ліда—[[Слонім]]. Рэльеф раўнінны. На паўднёвы ўсход ад вёскі ўпадае ў [[Лідзея|Лідзею]] рака [[Астраўлянка (прыток Лідзеі)|Астраўлянка]]. Каля вёскі вядома радовішча глін у выглядзе пластападобнай залежы сярэдняй магутнасцю каля 4 м, на плошчы 5 га. Разам з [[Прыдыбайлаўскае радовішча глін|Прыдыбайлаўскім радовішчам глін]] паклады складаюць адзіную сыравінную зону, звязаны з марэннымі адкладамі [[сожскае зледзяненне|сожскага ледавіка]]. Былыя гліняныя кар’еры рэкультываваны і затоплены, ператварыўшыся ў вадаёмы, месцы адпачынку і рыбалкі. == Гісторыя == У XIX стагоддзі, у часы Расійскай імперыі Шайбакі належалі да Лідскай воласці Лідскага павета Віленскай губерні. Мясцовыя сяляне, акрамя традыцыйнага земляробства, актыўна асвойвалі рамесніцтва, паколькі блізкасць да горада забяспечвала рынак збыту. У 1897 годзе мясцовы селянін Ігнацій Іванавіч Кучынскі разам з сынамі пабудаваў у Шайбаках цагельню. Вытворчасць была сезоннай, але інтэнсіўнай; у муроўцы старых лідскіх будынкаў захаваліся шайбакскія «лінейныя» цэглы з нумарамі змен і клеймамі. У 1921 годзе вёска ўвайшла ў склад Польшчы, належала да Лідскай вясковай гміны Лідскага павета Навагрудскага ваяводства. У гэты час Шайбакі фактычна сталі буйным рабочым паселішчам пры кар’ерах. Нараўне з цагельняй Алькеніцкай у суседніх Прыдыбайлах, вытворчасць у Шайбаках заставалася адным з асноўных пастаўшчыкоў будаўнічай керамікі. З 1939 года Шайбакі ўвайшлі ў склад БССР. Пасля Другой сусветнай вайны печы былі нацыяналізаваны, а на іх базе стварылі Шайбакскі цагельны завод. Ён стаў адным з асноўных прадпрыемстваў, што забяспечвалі аднаўленне разбуранай вайной Ліды, будаўніцтва меліярацыйных сістэм (тут вырабляліся таксама гліняныя дрэнажныя трубы). Завод быў закрыты і разбураны ў 1996—1997 гадах з-за эканамічных змен і зніжэння патрэбы ў старых драўляна-вугальных печах для абпалу. Захавалася былая лазня (1960-х гадоў), пазней перабудаваная пад жылы дом. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Траццякоўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Траццякоўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Лідскага раёна]] 9lyfvyvyqycaoy3jq66q1dc1myml6zv 0 275505 5143917 4911449 2026-05-20T09:11:01Z JerzyKundrat 174 5143917 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Адампаль |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Нягневіцкі }} '''Ада́мпаль'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Adampaĺ}}, {{lang-ru|Адамполь}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Нягневіцкі сельсавет|Нягневіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == Маёнтак Адампаль быў закладзены прадстаўніком роду Храптовічаў — [[Адам Храптовіч|Адамам Літавор-Храптовічам]]. Ён вырашыў пашырыць свае ўладанні і пабудаваў тут гаспадарчы комплекс, які выкарыстоўваўся для развіцця мясцовай сельскай гаспадаркі. У Адамполі Храптовіч упершыню на Беларусі ўжыў шматпольны севазварот: былі і васьміпольныя севазвароты, і нават дванаццаціпольныя. Была праведзена меліярацыя і пракладзена дрэнажная сістэма, зямлю апрацоўвалі сельскагаспадарчымі машынамі ангельскай і амерыканскай вытворчасці. Тут было больш за 450 кароў швейцарскай пароды. З малака на сыраварні рабілі сыры швейцарскіх і галандскіх гатункаў. Адгэтуль яны пастаўляліся ў Варшаву і [[Санкт-Пецярбург]]. Займаліся адкормам валоў, якіх было больш за 300, трымалі іх у хлявах, дзе ўсё было механізавана. Пасярод хлява былі пракладзены рэйкі, па якіх рухаліся вагончыкі і дастаўлялі корм да кожнай кармушкі. Гадавалі таксама коней, авечак і свіней ангельскай пароды. Працавалі тры бровары, у 1878 годзе замест іх пабудавалі адзін трохпавярховы спіртзавод адмысловай канструкцыі, дзе стаяла [[паравая машына]] на 80 конскіх сіл. Ад яе працавалі і млын, і алейня, і малатарня. І спірту на гэтым заводзе за год рабілі 160 тысяч літраў. На [[Нёман]]е была пабудавана прыстань, тавар везлі туды і па рацэ сплаўлялі да Балтыйскага мора, у порт [[Кёнігсберг]], адкуль тавар ішоў у замежныя краіны У пачатку ХХ стагоддзя фальварак заставаўся ва ўласнасці Храптовічаў. Пасля ўключэння рэгіёна ў 1939 годзе ў склад БССР маёнтак нацыяналізавалі, а прылеглыя тэрыторыі перайшлі ў калгаснае карыстанне. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Нягневіцкі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Нягневіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] 75ps22ttwsmedcohnwz0g3ry92fcwqv 0 277865 5143837 5053577 2026-05-20T01:44:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143837 wikitext text/x-wiki {{Значэнні2|Сільвія}} {{Малая планета | name = (87) Сільвія | image = [[Выява:CMSylvia.png|240px]] | caption = Выява астэроіда Сільвія з двума спадарожнікамі, атрыманая з дапамогай [[Адаптыўная оптыка|адаптыўнай оптыкі]] | discoverer = [[Норман Роберт Погсан|Норман Погсан]] | discovery_site = [[Мадраская абсерваторыя|Мадрас]] | discovery_date = [[16 мая]] [[1866]] | designations = A909 GA | category = [[Пояс астэроідаў|Галоўнае кольца]] <br /> {{nobr|([[Сямейства Кібелы]])}} | epoch = 14.03.2012 | eccentricity = 0,0853555 | semimajor = 3,4994334 | inclination = 10,87212 | asc_node = 73,16492 | arg_peri = 266,43570 | mean_anomaly = 56,06347 | satellites = [[Ромул, спадарожнік|Ромул]] (S/2001 (87))<br />[[Рэм, спадарожнік|Рэм]] (S/2004 (87)) | par-ref = <ref name=".22PDS">[http://www.psi.edu/pds/resource/taxonomy.html PDS spectral class data]</ref> | dimensions = 384×262?232 км<ref name=Baer>{{cite web |year = 2008 |title = Recent Asteroid Mass Determinations |publisher = Personal Website |author = Jim Baer |url = http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |accessdate = 2008-12-05 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20090129152532/http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |archivedate = 29 студзеня 2009 |url-status = dead }}</ref><ref name=&quot;Johnston&quot;>[http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00087.html Data sheet compiled by W. R. Johnston]</ref><br>{{nobr|385×265?230 ± 10 км<ref name="Marchis05">{{cite journal | author=F. Marchis | title=Discovery of the triple asteroidal system 87 Sylvia | url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-08-11_436_7052/page/822 | journal=Nature | volume=436 | pages=822 | year=2005 | bibcode=2005Natur.436..822M | doi=10.1038/nature04018 | pmid=16094362 | issue=7052|display-authors=etal}}</ref>}} | mass = {{nobr|(1,478 ± 0,006){{e|19}} [[кілаграм|кг]]}} | density = 1,200 ± 0,100 [[грам|г]]/[[кубічны сантыметр|см³]] | gravity = 0,0729 | escape_velocity = 0,1379 | rotation = 5,184 [[Гадзіна|гадз]]<ref name="Kaasalainen02">{{cite journal | author= M. Kaasalainen | title= Models of Twenty Asteroids from Photometric Data | journal= Icarus | year= 2002 | volume= 159 | issue= 2 | pages= 369 | url= http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/IcarPIII.pdf | doi= 10.1006/icar.2002.6907 | bibcode= 2002Icar..159..369K | display-authors= etal | access-date= 24 верасня 2015 | archive-date= 29 чэрвеня 2011 | archive-url= https://web.archive.org/web/20110629132945/http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/Icarpiii.pdf | url-status= dead }}</ref><ref name="PDS lc">[http://www.psi.edu/pds/resource/lc.html PDS lightcurve data]</ref> | spectral_class = X | mag = | abs_mag = 6,94 | albedo = 0,0435 <ref name="IRAS">[http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html Supplemental IRAS Minor Planet Survey]</ref> | temperature = 151 }} '''(87) Сільвія''' ({{lang-lat|Sylvia}}) — вельмі буйны трайны [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], які належыць да [[сямейства Кібелы]]. Ён быў адкрыты [[16 мая]] [[1866]] года англійскім [[астраном]]ам [[Норман Роберт Погсан|Норманам Погсанам]] у [[Мадраская абсерваторыя|Мадраскай абсерваторыі]] і названы ў гонар [[Рэя Сільвія|Рэі Сільвіі]], — маці братоў [[Ромул і Рэм|Ромула і Рэма]], легендарных заснавальнікаў [[Рым]]а, у гонар якіх названы спадарожнікі астэроіда<ref name="MinorNames">''Schmadel, Lutz D.'' [https://books.google.by/books?id=aeAg1X7afOoC&pg=PA21&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Dictionary of Minor Planet Names]. — Sixth Revised and Enlarged Edition. — Heidelberg, {{N. Y.}}, Dordrecht, L.: Springer, 2012. — P. 21. — ISBN 978-3-642-29717-5.</ref>. == Фізічныя характарыстыкі == Сільвія ўяўляе сабой цёмны астэроід з нізкім [[альбеда]] паверхні, што гаворыць пра наяўнасць у ёй сілікатаў, багатых вугляродам і арганічнымі рэчывамі. З адкрыццём у Сільвіі спадарожнікаў стала магчымым вырабіць адзнаку масы і шчыльнасці астэроіда, якія далечыні нечакана нізкія вынікі. Апынулася, што сярэдняя шчыльнасць астэроіда ненашмат перавышае шчыльнасць вады і складае 1,2 г/см³, што ў сваю чаргу сведчыць пра высокую ступень сітаватасці гэтага цела. Так, у залежнасці ад складу парод, пустэчы могуць займаць 25 % — 60 % ад усяго аб'ёму астэроіда<ref name="Marchis05" />. Нажаль, мінералогія [[Астэроід класа X|X-класа]] вывучана недастаткова добра, каб даць больш дакладную адзнаку сітаватасці. Але ў любым выпадку гэта дазваляе гаварыць пра тое, што Сільвія не з’яўляецца маналітным целам, а ўяўляе сабой так званую «[[Куча друзу|груду друзу]]» — скопішча рознай велічыні абломкаў, механічна не звязаных паміж сабой і якія трымаюцца разам толькі за кошт [[Гравітацыя|гравітацыі]]. Магчыма, што такая структура астэроіда, як і наяўнасць у яго спадарожнікаў, утварылася ў выніку сутыкнення першапачатковага астэроіда з іншым целам з іх наступным разбурэннем, пасля якога частка абломкаў ізноў памкнулася ў адзінае цела, а частка ўтварыла спадарожнікі<ref name="Marchis05" />. Сільвія мае даволі выцягнутую форму, якая можа быць абумоўлена хуткім вярчэннем (якія паходзяць па кароткай восі), парадку 45 м/с на экватары, што адпавядае перыяду ў 5 гадзін і 11 мінуць<ref name="Kaasalainen02" />. Такая хуткасць таксама можа быць следствам перажытага астэроідам сутыкнення. == Спадарожнікавая сістэма == У Сільвіі ёсць два [[спадарожнік астэроіда|спадарожнікі]]: [[Ромул, спадарожнік|Ромул]] ''S/2001 (87)'' і [[Рэм, спадарожнік|Рэм]] ''S/2004 (87)''<ref name="astersat1">{{cite web | title=Wm. Robert Johnston archive: (87) Sylvia, Romulus, and Remus | year=2005 | url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00087.html | accessdate=12.10.2008 | archiveurl=https://www.webcitation.org/61CMPm77n?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00087.html | archivedate=25 жніўня 2011 | url-status=live }}</ref>, названыя ў гонар легендарных братоў — заснавальнікаў [[Рым]]а<ref name="Berkeley">{{cite web | title=First triple asteroid system found. University of California, Berkeley | url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2005/08/10_sylvia.shtml | year=2005 | archiveurl=https://www.webcitation.org/61CN4pbow?url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2005/08/10_sylvia.shtml | archivedate=25 жніўня 2011 | accessdate=12.10.2008 | url-status=live }}</ref>. Першы спадарожнік (вонкавы), Ромул, быў выяўлены 18 лютага 2001 года амерыканскімі астраномамі [[Майкл Браўн, астраном|Майклам Браўнам]] і [[:en:Jean-Luc Margot|Jean-Luc Margot]] з дапамогай тэлескопа [[Абсерваторыя Кека|абсерваторыі Кека]] на [[Гаваі|Гаваях]]. Ён мае 18 км у дыяметры і абарачаецца вакол Сільвіі за 3,6496 ± 0,0007 сутак па арбіце з радыусам 1356 ± 5 км. Другі спадарожнік (унутраны), Рэм, быў выяўлены праз тры гады — 9 жніўня 2004 года — французскімі астраномамі [[:en:Franck Marchis|Franck Marchis]]{{ref-en}} з [[Каліфарнійскі ўніверсітэт у Берклі|універсітэта Берклі]] і Pascal Descamps, Daniel Hestroffer, Jerome Berthier з [[Парыжская абсерваторыя|Парыжскай абсерваторыі]]. Ён мае 7 ± 2 км у дыяметры і абарачаецца вакол Сільвіі за 1,3788 ± 0,0007 сутак па арбіце з радыусам 706 ± 5 км. Цалкам магчыма, што спадарожнікі Сільвіі, як і яна сама, з’яўляюцца «грудамі друзу», якія памкнуліся з абломкаў, выкінутых на арбіту вакол астэроіда ў выніку сутыкнення, і затым што памкнуліся ў адзінае цела. Але ў любым выпадку, не варта выключаць магчымасці выяўлення дадатковых драбнейшых спадарожнікаў. Цікава, што пры назіранні з паверхні Сільвіі абодва спадарожніка маюць вуглавыя памеры нават вялікія чым у зямнога Месяца. Так у буйнейшага Ромула, знешняга спадарожніка, вуглавы памер складае 0,89°, а ў драбнейшага Рэма, унутранага спадарожніка, — 0,78°. Паколькі форма Сільвіі далёкая ад сферычнай, гэтыя памеры могуць змяняцца на 10 % у залежнасці ад пункта на паверхні астэроіда, у якой будзе знаходзіцца назіральнік. З саміх жа спадарожнікаў Сільвія будзе выглядаць проста велізарнай: так з унутранага спадарожніка (Рэма) яе вуглавыя памеры будуць складаць 30°×18°, а вуглавыя памеры бачнага з той жа пункты Ромула — усяго 0,50° — 1,59°; у той жа час са знешняга спадарожніка (Ромула) яе вуглавыя памеры будуць ледзь сціплей і складуць 16°×10°, вуглавыя памеры Рэма, бачнага з Ромула, — ужо ўсяго 0,19° і 0,62°. Паколькі абодва спадарожніка рухаюцца прыкладна па кругавых арбітах і прыблізна ў адной плоскасці, то рэгулярна раз у 2,2 дня яны будуць праходзіць побач ці нават засланяць адзін аднаго. А раз у 6,52 года за кошт гэтых спадарожнікаў на Сільвіі могуць адбывацца [[Сонечнае зацьменне|сонечныя зацьменні]]: вуглавы дыяметр Сонца з арбіты астэроіда складае ўсяго 0,15°, супраць вуглавых памераў у 0,89° і 0,78° у Ромула і Рэма адпаведна. == Гл. таксама == * [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (1—100)|1—100]]) * [[Класіфікацыі малых планет]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|87}} * {{IAU|87}} * [[Норман Роберт Погсан|Pogson N. R.]] (1866), ''[http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1866MNRAS..26..311P&amp;amp;db_key=AST&amp;amp;data_type=HTML&amp;amp;format=&amp;amp;high=42c888df4608376 Minor Planet (87) Sylvia]'', Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 26, p.&nbsp;311 (June 1866) * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00087.html Data on (87) Sylvia from Johnston’s archive] (maintained by W. R. Johnston) * ''[http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-21-05.html Rubble-Pile Minor Planet Sylvia and Her Twins] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080724110139/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-21-05.html |date=24 ліпеня 2008 }}'' (ESO news release, August 2005) Includes images and artists impressions * ''[http://www.spacedaily.com/news/asteroid-01b.html Adaptive Optics System Reveals New Asteroidal Satellite] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171107020848/http://www.spacedaily.com/news/asteroid-01b.html |date=7 лістапада 2017 }}'' (SpaceDaily.com, March 2001) Includes a discovery image. * [http://space.com/scienceastronomy/050810_asteroid_trio.html Space.com: First asteroid trio discovered] * [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07588.html IAUC 7588], reporting discovery of S/2001 (87) 1 * [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07590.html IAUC 7590], confirming the discovery * [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08582.html IAUC 8582], reporting discovery of S/2004 (87) 1 and naming Romulus and Remus * [http://vimeo.com/21996340 An animation of (87) Sylvia and its moons (on Vimeo)] * [http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/IcarPIII.pdf Shape model derived from lightcurve (on page 19)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110629132945/http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/Icarpiii.pdf |date=29 чэрвеня 2011 }} * [http://arxiv.org/abs/1112.5363 Instability zones for satellites of asteroids. The example of the (87) Sylvia system] ([[arXiv]]:1112.5363 / 22 December 2011) {{MinorPlanets Navigator|(86) Семела|(88) Фісба}} {{Сонечная сістэма}} {{DEFAULTSORT:Сільвія}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1866 годзе]] [[Катэгорыя:Астэроіды Галоўнага пояса]] [[Катэгорыя:Сямейства Кібелы]] [[Катэгорыя:Падвойныя астэроіды]] [[Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 200 да 400 км]] hwlmbt2wjby4bzemt9mzc020nfisc5r 0 283133 5143654 5016511 2026-05-19T18:04:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143654 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Янка Купала |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Навасёлкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы =222860 |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015840 }} '''Я́нка Купа́ла'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Janka Kupala}}, {{lang-ru|Янка Купала}}; раней пасёлак '''Я́нкі Купа́лы''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Навасёлкаўскага сельсавета]]. Месціцца за 20 км на паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 72 км ад [[Мінск|Мінска]], на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]], названы ў гонар беларускага паэта [[Янка Купала|Янкі Купалы]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У студзені 1943 года ўсе 11 дамоў былі спалены, забіты 1 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/5258|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-06-09}}</ref>. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Гарэлецкі сельсавет|Гарэлецкага сельсавета]]<ref>{{Cite web|url=https://etalonline.by/document/?regnum=d906n0222&q_id=1738332|title=Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 года № 222 "Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района"|url-status=dead}}</ref>, у 1939—1954 гадах яго адміністрацыйны цэнтр (пасёлак імя Янкі Купалы)<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских Cоветов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 10 двароў, 42 жыхары * 1960 год — 48 жыхароў * 1999 год — 7 жыхароў * 2009 год — 0 жыхароў * 2019 год — 0 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Янка Купала|120}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Навасёлкаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] tfjxhyjmjy408jczlm69dvifwowvdny 0 283166 5143661 4718422 2026-05-19T18:16:41Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143661 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Янкава}} {{значэнні2|Янкова}} {{значэнні2|Янаўка}} {{значэнні2|Яноўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Янкава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 33|lat_sec = 55 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 58|lon_sec = 08 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Дукорскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Янаўка |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243015770 }} '''Я́нкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Янко́ва'''</ref> ({{lang-be-trans|Jankava}}, {{lang-ru|Янково}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дукорскі сельсавет|Дукорскага сельсавета]]. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] Янаўка<ref>Карта РККА, 1935 г.</ref> ў 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]{{efn|У даведніку «Гарады і вёскі Беларусі» напісана пра Янкова ў Дукорскай воласці, аднак гэта іншы населены пункт. Тэрыторыя цяперашняга Янкава адносілася да Навасёлкаўскай воласці і на дарэвалюцыйных картах тут нічога не абазначана.}}. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 28 мая 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Дрычынскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дрычынскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 2002 год — 16 двароў, 24 жыхары * 2009 год — 21 жыхар * 2019 год — 18 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-25|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Янкова|199}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дукорскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Дукорскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] etzd2duxyvjba5hxgh0s2rwhv24oi2z 0 283180 5143462 4720840 2026-05-19T12:36:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143462 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ягаднае}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ягаднае |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 19|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 01|lon_sec = 27 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет2 = Дубраўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = Апляўніца (да 1964 г.) |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = }} '''Я́гаднае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jahadnaje}}, {{lang-ru|Ягодное}}; да 1964 года — '''Апляўніца''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Дубраўскага сельсавета]]. Месціцца за 24 км на паўднёвы захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 79 км ад [[Мінск]]а, на рацэ [[Пціч (рака)|Пціч]]. == Гісторыя == Вядома ў пачатку XX стагоддзя як [[урочышча]] ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літбел ССР|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 5 мая 1962 года вёска ўваходзіла ў склад [[Варашылаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Варашылаўскага сельсавета]], пасля — у складзе [[Сінчанскі сельсавет|Сінчанскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 5 мая 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. У 1964 годзе назва вёскі была зменена з Апляўніцы на Ягаднае{{Sfn|Памяць|2003|с=22}}. == Насельніцтва == * 1908 год — 2 двары, 13 жыхароў * 2002 год — 1 двор, 1 жыхар * 2012 год — 0 жыхароў * 2019 год — 0 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Ягаднае|198}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)}} [[Катэгорыя:Дубраўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Беларусі]] i0fn3ck5h78xnck0ss3gry7fa5a3n63 0 283210 5143744 4831045 2026-05-19T20:12:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143744 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ясная Паляна}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ясная Паляна |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Пухавіцкі |ранейшыя імёны = Сушчынскі<br/>Сушчын<br/>Сушчынава |OpenStreetMap = 243023386 }} '''Я́сная Паля́на'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jasnaja Paliana}}, {{lang-ru|Ясная Поляна}}; да 1920-х — фальварак '''Сушчынскі''') — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Пухавіцкі сельсавет|Пухавіцкага сельсавета]]. == Гісторыя == У другой палове XIX стагоддзя [[фальварак]] Сушчын, альбо Сушчынскі, у [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], супольная ўласнасць Даванцоў, Календаў і Марсанціх{{Sfn|SgKP|1890|с=606}}. Пасля 1861 года ў [[Пухавіцкая воласць|Пухавіцкай воласці]] Ігуменскага павета. У 1889 годзе землеўладальнікам у фальварку быў [[Дваранства|дваранін]] [[Каталіцтва|рыма-каталіцкага]] веравызнання Антон Феліксавіч Даванец (300 дзесяцін зямлі){{Sfn|Памяць|2003|с=82}}. Паводле перапісу 1897 года фіксуецца таксама альтэрнатыўная назва Ясная Паляна. Паводле перапісу 1916 года [[маёнтак]] Сушчынава (Ясная Паляна). З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У наваколлі дзейнічала савецкая [[партызанская брыгада «Полымя»]]{{Sfn|Памяць|2003|с=731}}. У траўні 1944 года ў ходзе карнай аперацыі нямецкія войскі спалілі вёску, забілі 11 чалавек<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/5277|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-09-01}}</ref>. Пасля вайны вёска адноўлена. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Краснаакцябрскі сельсавет|Краснаакцябрскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1897 год — 20 жыхароў * 1916 год — 1 двор, 12 жыхароў, усе [[беларусы]]{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=112}} * 1940 год — 11 двароў, 33 жыхары * 1960 год — 60 жыхароў * 2002 год — 1 двор, 2 жыхары * 2009 год — 1 жыхар * 2019 год — 3 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-09-01|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Ясная Паляна|199—200}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|11|606|Suszczyn|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} * * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Пухавіцкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Пухавіцкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] pydvc4l72pk8s1hyiwg04wxe3q8wz5s 0 283274 5143747 4720764 2026-05-19T20:14:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143747 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Яснаўка |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Голацкі }} '''Я́снаўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jasnaŭka}}, {{lang-ru|Ясновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Голацкі сельсавет|Голацкага сельсавета]]. == Геаграфія == Месціцца за 41,5 км на паўночны захад ад [[Мар’іна Горка|Мар’інай Горкі]], 34,5 км ад [[Мінск]]а, на правым беразе [[Свіслач (прыток Бярэзіны)|Свіслачы]]. За 1 км на паўднёвы ўсход ад вёскі вядома Яснаўскае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу. Лінзападобны паклад звязаны з канцова-марэннымі адкладамі сожскага ледавіка. Ва ўскрышы гліністыя пяскі<ref>{{Крыніцы/ЭПБ|5|Яснаўскае радовішча пясчана-жвіровага матэрыялу|Янюк М. Ф.}}</ref>. == Гісторыя == У 1858 годзе вёска ў [[Ігуменскі павет|Ігуменскім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]], у складзе [[Маёнтак|маёнтка]] [[Такарня]] ўласнасці [[Іскрыцкія|Іскрыцкіх]]. З 1860-х гадоў у [[Пярэжырская воласць|Пярэжырскай воласці]] Ігуменскага павета. У пачатку XX стагоддзя [[Урочышча|ўрочышча]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвяшчалася часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Пярэжырскай воласці атрымалі пасведчанні [[Народны Сакратарыят Беларусі|Народнага Сакратарыята Беларусі]]<ref name="atlas">{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да 4 ліпеня 1944 года вёска пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. У час вайны было спалена 40 з 66 дамоў<ref>{{Cite web|url=http://db.narb.by/search/8831|title=Поиск - Белорусские деревни, сожжённые в годы Великой Отечественной войны|website=db.narb.by|access-date=2024-04-30}}</ref>. Да 2013 года вёска ўваходзіла ў склад [[Пярэжырскі сельсавет|Пярэжырскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1858 год — 104 жыхары * 1908 год — 46 двароў, 363 жыхары * 1926 год — 54 жыхары, 332 жыхары * 1960 год — 225 жыхароў * 2002 год — 25 двароў, 48 жыхароў * 2007 год — 18 двароў, 37 жыхароў * 2010 год — 19 гаспадарак, 37 жыхароў * 2012 год — 19 гаспадарак, 38 жыхароў * 2019 год — 27 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-30|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Аркадзь Сцяпанавіч Крук]] (1920—2015) — беларускі вучоны ў галіне траўматалогіі і артапедыі. * [[Уладзімір Ільіч Савіч]] (1932—1989) — беларускі вучоны ў галіне судовай медыцыны. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Яснаўка|199—200}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|3|493|Jasnówka|[[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Jelski A.]]}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Голацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Голацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Яснаўка| ]] [[Катэгорыя:Вёскі Беларусі, цалкам або часткова знішчаныя нацыстамі]] 4cjd2jqt7d2cyf67j2zv22ikos15432 0 283296 5143550 5008001 2026-05-19T15:45:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143550 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ямнае}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Ямнае |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 18|lat_sec = 04 |lon_dir = |lon_deg = 27|lon_min = 58|lon_sec = 24 |CoordAddon = |CoordScale = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Шацкі }} '''Я́мнае'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Jamnaje}}, {{lang-ru|Ямное}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Шацкі сельсавет|Шацкага сельсавета]]. == Гісторыя == У пачатку XX стагоддзя [[Урочышча|ўрочышча]] ў [[Амяльнянская воласць|Амяльнянскай воласці]] [[Ігуменскі павет|Ігуменскага павета]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]]. Паводле перапісу 1917 года былі аднайменныя [[засценак]] і [[хутар]]. З канца лютага 1918 года тэрыторыя акупаваная войскамі [[Германская імперыя|Германскай імперыі]]. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] абвешчана часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. Жыхары Амяльнянскай воласці накіроўвалі звароты ў [[Народны Сакратарыят Беларусі]] са скаргамі на дзеянні нямецкіх акупацыйных улад<ref>{{Крыніцы/ВГАБ|4к}} С. 19.</ref>. У снежні 1918 года занята [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміяй]], з 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яна ўвайшла ў склад [[Сацыялістычная Савецкая Рэспубліка Беларусі|Савецкай Беларусі]], з 27 лютага 1919 года — у [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|ЛітБел ССР]]. У час [[Польска-савецкая вайна|польска-савецкай вайны]] ў жніўні 1919 — ліпені 1920 гадоў пад акупацыяй [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]] ([[Мінская акруга (ГУУЗ)|Мінская акруга]] [[Грамадзянскае ўпраўленне Усходніх зямель|ГУУЗ]]). З 31 ліпеня 1920 года ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 29 чэрвеня 2006 года вёска ўваходзіла ў склад [[Селецкі сельсавет|Селецкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.levonevsky.org/bazaby09/sbor21/text21689.htm Решение Минского областного Совета депутатов от 29 июня 2006 г. № 222 «Об упразднении Горелецкого, Краснооктябрьского, Селецкого, Сергеевичского сельсоветов и изменении границ Новоселковского, Пуховичского, Ветеревичского сельсоветов и Правдинского поссовета Пуховичского района»]{{ref-ru}}</ref>. З 2006 года па 28 траўня 2013 года ў складзе [[Вецярэвіцкі сельсавет|Вецярэвіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1908 год — 4 двары, 25 жыхароў * 1917 год — засценак, 12 двароў, 84 жыхары; хутар, 1 двор, 6 жыхароў, усе беларусы{{Sfn|Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|1924|с=100}} * 1960 год — 79 жыхароў * 2009 год — 3 жыхары<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm Итоговые данные перепеси населения Республики Беларусь 2009 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191002065531/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census.htm |date=2 кастрычніка 2019 }}</ref> * 2019 год — 4 жыхары<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2025-06-18|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Ільіч Далідовіч]] (1914—1950) — савецкі разведчык, удзельнік Другой сусветнай вайны. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Ямнае|198}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухавіцкі раён: Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} * {{кніга|аўтар = Ярмоловичъ В. С.|частка = |загаловак = Списокъ населенныхъ мѣстъ Минской губерніи|арыгінал = |спасылка = http://elib.shpl.ru/ru/nodes/25877-yarmolovich-v-s-spisok-naselennyh-mest-minskoy-gubernii-minsk-1909|адказны = |выданне = |месца = Минскъ|выдавецтва = Изданіе Минскаго Губернскаго Статистическаго Комитета|год = 1909|том = |старонкі = |старонак = 231|серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Ярмоловичъ В.}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)|арыгінал = |спасылка = https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000200_000018_RU_NLR_A1SV_116287&name=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D1%85%20%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%20%D0%91%D0%A1%D0%A1%D0%A0%20%D0%B1.%20%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9%20%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%B8&doc_type=pdf|адказны = Центральное Статистическое Бюро Б.С.С.Р.|выданне = |месца = Минск|выдавецтва = Белтрестпечать|год = 1924|том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = |ref = Список населенных мест Б.С.С.Р. (б. Минской губернии)}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Шацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Шацкі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] s3ipt679tdh1p03kv1xfjh4js9ogp42 0 283330 5143668 5122290 2026-05-19T18:27:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143668 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Яноўка}} {{значэнні|Спасылка=Янаўка}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Яноўка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = |подпіс = |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 24|lat_sec = 43 |lon_dir = |lon_deg = 28|lon_min = 21|lon_sec = 34 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Пухавіцкі |сельсавет = Блужскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243020215 }} '''Яно́ўка'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Я́наўка'''</ref> ({{lang-be-trans|Janoŭka}}, {{lang-ru|Яновка}}) — [[вёска]] ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Блужскі сельсавет|Блужскага сельсавета]]. Месціцца за 25 км на паўднёвы ўсход ад Мар’інай Горкі, 80 км ад Мінска, 6 км ад чыгуначнай станцыі Талька. == Гісторыя == Населены пункт заснаваны як [[пасёлак]] у 1920-я гады ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Беларускай ССР]]. У [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] з канца чэрвеня 1941 года да пачатку ліпеня 1944 года пад акупацыяй [[Трэці рэйх|Германіі]]. Да 30 кастрычніка 2009 года вёска ўваходзіла ў склад [[Талькаўскі сельсавет (Пухавіцкі раён)|Талькаўскага сельсавета]]<ref>[http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm Рашэнне Мінскага абласнога савета дэпутатаў ад 30.10.2009 № 219 «Аб змяненні адміністрацыйна-тэрытарыяльнага падзелу Мінскай вобласці»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111231446/http://www.bankzakonov.com/regional_pravo_by_2010/blockm8/rtf-n5f3l1.htm |date=11 лістапада 2013 }}{{ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == * 1926 год — 10 двароў, 42 жыхары * 1960 год — 34 двары * 2002 год — 8 двароў, 16 жыхароў * 2007 год — 14 жыхароў * 2010 год — 6 гаспадарак, 14 жыхароў * 2012 год — 5 гаспадарак, 13 жыхароў * 2019 год — 9 жыхароў<ref>{{Cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|title=Belarus|website=pop-stat.mashke.org|access-date=2024-04-26|archive-date=15 лістапада 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm|url-status=dead}}</ref> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-4|Янаўка|198—199}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак = Памяць: Пухав. р-н: Гіст.-дак. хронікі гарадоў і р-наў Беларусі|арыгінал = |спасылка = |адказны = Укл. А. А. Прановіч; Рэдкал.: А. М. Карлюкевіч і інш.|выданне = |месца = Мінск|выдавецтва = Беларусь|год = 2003|том = |старонкі = |старонак = 749|серыя = |isbn = 985-01-0251-9|тыраж = |ref = Памяць}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Блужскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Блужскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Пухавіцкага раёна]] lm1q9g2a5fybquvxojrkl051z7pnfyq 0 290962 5143689 4432360 2026-05-19T18:54:10Z JerzyKundrat 174 5143689 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Куроўшчына |вобласць = Брэсцкая |раён = Бярозаўскі |сельсавет2 = Сялецкі }} '''Куро́ўшчына'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Брэсцкая вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Kuroŭščyna}}, {{lang-ru|Куровщина}}) — [[вёска]] ў [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскім раёне]] [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Сялецкага сельсавета]]. == Геаграфія == Размешчана за 9 км ад [[Бяроза (горад)|Бярозы]], за 12,5 км ад чыгуначнай станцыі [[Бяроза-Картузская (станцыя)|Бяроза-Картузская]]. Планіровачна складаецца з крыху выгнутай вуліцы, арыентаванай з захаду на ўсход, з раздзеленай на 2 часткі (пераважна аднабаковай) забудовай. == Гісторыя == У [[1856]] годзе вёска вядома ў [[Пружанскі павет (Расійская імперыя)|Пружанскім павеце]] [[Гродзенская губерня|Гродзенскай губерні]] пад назвай '''Кураўшчызна''', Алёне Ванзяловічавай у ёй належалі 12 [[рэвізская душа|рэвізскіх душ]]. Паводле перапісу [[1897]] года ў [[Сялецкая воласць|Сялецкай воласці]], дзейнічаў [[хлебазапасны магазін]]. Вёска межавала з в. [[Лявошкі]] і маёнткамі Кураўшчызна, адзін з якіх знаходзіўся ва ўладанні Рамуальда Янішэўскага і яго сясцёр (2 двары, 10 жыхароў), другі — Аляксандра Карнацэвіча (1 двор, 7 жыхароў). У 1905 годзе ў вёска і маёнткі Кураўшчызна (1) і Кураўшчызна (2). З [[1915]] года акупіраваны [[германскія войскі|германскімі войскамі]], з [[1919]] года да ліпеня [[1920]] года [[Узброеныя сілы Польшчы|войскамі]] [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]]. У ліпені—жніўні 1920 устаноўлена на кароткі час [[савецкая ўлада]]. З [[1921]] года — у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], у [[1924]] годзе вёска і фальварак у [[Сялецкая гміна|Сялецкай гміне]] [[Пружанскі павет (1921—1940)|Пружанскага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З [[1939]] года ў [[БССР]]. З [[1940]] года вёска ў [[Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)|Сялецкім сельсавеце]]. У [[1941]]—[[1944]] гг. акупіравана [[нямецка-фашысцкія захопнікі|нямецка-фашысцкімі захопнікамі]]. == Насельніцтва == * 1897 год — 21 двор, 127 жыхароў. * 1905 год — 143 жыхары, у маёнтках Кураўшчызна (1) — 5 і Кураўшчызна (2) — 7 жыхароў. * 1924 год — 5 будынкаў, 47 жыхароў. * 1940 год — 38 двароў, 257 жыхароў. * 1959 год — 63 гаспадаркі, 251 жыхар. * 1970 год — 258 жыхароў. * 2005 год — 44 двары, 90 жыхароў. * 2019 год — 50 жыхароў. == Вядомыя асобы == * [[Аляксандр Генадзевіч Шумілін]], беларускі дзяржаўны дзеяч == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|3-1}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Сялецкі сельсавет (Бярозаўскі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Бярозаўскага раёна]] ko2gdd2woxzsusqmx7ganc45g3nauje 0 302584 5143841 5030973 2026-05-20T03:26:39Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143841 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне |назва = 120-я Рагачоўская асобная механізаваная брыгада |выява = [[Файл:120-я Рагачоўская механізаваная брыгада.jpg|250px]] |подпіс = Нарукаўны знак 120-й асобнай механізаванай брыгады |гады = з [[1992]] г. |краіна = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} |падпарадкаванне = [[Паўночна-заходняе аператыўнае камандаванне]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл]] |у складзе = [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь]] |тып = [[Брыгада (войска)|брыгада]] |уключае_ў_сябе = |роля = |памер = |камандная_структура = |размяшчэнне = [[Мінск]] |мянушка = |заступнік = |дэвіз = |колеры = |марш = |талісман = |рыштунак = |бітвы = [[Вялікая Айчынная вайна]] |знакі_адрознення = {{Савецкі гвардзейскі знак}}{{Ордэн Чырвонага Сцяга|тып=воінская часць}} {{Ордэн Суворава 2 ступені|тып=воінская часць}} {{Ордэн Кутузава 2 ступені|тып=воінская часць}} |цяперашні_камандзір = гвардыі-[[палкоўнік]] [[Уладзімір Кулажын|Кулажын]]<ref>[http://vsr.mil.by/2015/10/28/narod-belarusi-doveril-nam-bezopasnost-rodiny-mir-i-spokojstvie-na-belorusskoj-zemle/ Белорусская военная газета «Во славу Родины!» - «НАРОД БЕЛАРУСИ ДОВЕРИЛ НАМ БЕЗОПАСНОСТЬ РОДИНЫ, МИР И СПОКОЙСТВИЕ НА БЕЛОРУССКОЙ ЗЕМЛЕ»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161024071819/http://vsr.mil.by/2015/10/28/narod-belarusi-doveril-nam-bezopasnost-rodiny-mir-i-spokojstvie-na-belorusskoj-zemle/ |date=24 кастрычніка 2016 }}</ref> |вядомыя_камандзіры = [[генерал-палкоўнік]] [[Аляксандр Чумакоў]] ([[1980]]—[[1986]]) }} '''120-я асо́бная гвардзе́йская механіза́ваная Рагачо́ўская, Чырвонасця́жная, [[Ордэн Суворава|о́рдэнаў Суво́рава]] і [[Ордэн Кутузава|Куту́зава]] II ступе{{націск}}ні брыга́да імя{{націск}} Вярхо{{націск}}ўнага Саве{{націск}}та Белару{{націск}}скай ССР'''<ref>{{Cite web |url=https://etalonline.by/document/?regnum=l221p0184 |title=ПАСТАНОВА ПРЭЗІДЫУМА САВЕТА РЭСПУБЛІКІ НАЦЫЯНАЛЬНАГА СХОДУ РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ 8 чэрвеня 2021 г. № 184-ПСР7 Аб узнагароджанні 120-й асобнай гвардзейскай механізаванай Рагачоўскай Чырвонасцяжнай ордэнаў Суворава і Кутузава II ступені брыгады імя Вярхоўнага Савета Беларускай ССР Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь |access-date=8 студзеня 2024 |archive-date=8 студзеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108042721/https://etalonline.by/document/?regnum=l221p0184 |url-status=dead }}</ref> — адно з найбуйнейшых [[Падраздзяленне|падраздзяленняў]] [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь]]. == Гісторыя == === Падчас Другой сусветнай вайны === Была сфармавана ў сакавіку [[1942]] года ў [[Омск]]у ў якасці 308-й стралковай [[дывізія|дывізіі]]. Увайшла ў склад 24-й [[Армія (воінскае аб’яднанне)|арміі]] [[Сталінградскі фронт|Сталінградскага фронту]]. Прыняла ўдзел у [[Сталінградская бітва|Сталінградскай бітве]] ў складзе 62-й арміі генерала [[Васіль Іванавіч Чуйкоў|В.І.Чуйкова]]. Прымала ўдзел у [[Курская бітва|Курскай бітве]], вызваляла [[Бранск]], [[Клімавічы]], [[Касцюковічы]]. [[23 верасня]] [[1943]] года за праяўленыя асабовым складам мужнасць і гераізм у баях з нямецка-фашысцкімі захопнікамі за горад [[Арол (горад)|Арол]] 308-я стралковая дывізія была пераўтворана ў 120-ю [[Гвардыя|гвардзейскую]] стралковую дывізію. [[9 чэрвеня]] 1943 года за ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў бітве на Волзе злучэнне ўзнагароджана [[ордэн Чырвонага Сцяга|ордэнам Чырвонага Сцяга]]. [[26 ліпеня]] [[1944]] года за доблесць і мужнасць, праяўленыя ў баях за [[Рагачоў]], загадам Вярхоўнага Галоўнакамандуючага дывізіі прысвоена ганаровае найменне ''Рагачоўскай''. [[27 ліпеня]] ўдзельнічала ў штурме [[Беласток]]а. За адрозненні ў гэтых баях 9 жніўня ўсе яе [[полк|палкі]] былі ўдастоены ганаровага наймення «Беластоцкіх». За ўзорнае выкананне заданняў камандавання ў ходзе [[Усходне-Пруская аперацыя (1945)|Усходне-Прускай наступальнай аперацыі]] [[5 красавіка]] [[1945]] года была ўзнагароджана [[ордэн Кутузава 2-й ступені|ордэнам Кутузава 2-й ступені]]. [[26 красавіка]] 1945 года за адрозненні ў баях ўзнагароджана [[ордэн Суворава 2-й ступені|ордэнам Суворава 2-й ступені]]. Удзельнічала ў [[Берлінская наступальная аперацыя|Берлінскай наступальнай аперацыі]], перамогу сустрэла ў баях каля [[Брандэнбург]]а. === Пасля вайны === Пасля заканчэння вайны перадыслакавалася ў Мінск і размясцілася ў ваенным гарадке [[Жылы раён Уручча|Уручча]]. У [[1957]] годзе дывізія была ператворана ў мотастралковую. Войскі дывізіі ўдзельнічалі ў вучэннях «Днепр» ([[1967]]), «Нёман» ([[1968]]), «Дзвіна» ([[1970]]), «Вясна-75», «Бярэзіна» ([[1980]]), «Захад-81». За заслугі «ў справе абароны Савецкай Радзімы, высокія вынікі ў баявой і палітычнай падрыхтоўцы» ёй было прысвоена імя [[Вярхоўны Савет БССР|Вярхоўнага Савета Беларускай ССР]] (1967), яна была ўзнагароджана Памятным сцягам (1967) і Ленінскай юбілейнай Ганаровай граматай (1970) [[ЦК КПСС]], Прэзідыума [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] і Савета Міністраў СССР. У [[1982]] годзе 120-я гвардзейская мотастралковая дывізія разгортвалася ў 5-ы асобны гвардзейскі армейскі Рагачоўскі Чырванасцяжны ордэнаў Суворава і Кутузава [[Корпус (ваенная справа)|корпус]] імя Вярхоўнага Савета БССР — злучэнне брыгаднай арганізацыі. Аднак з пачаткам скарачэнняў узброеных сілаў у [[1989]] годзе 5-й гвардзейскі ААК зноў стаў 120-й гвардзейскай мотастралковай дывізіяй. === У Рэспубліцы Беларусь === З [[1992]] года дывізія — у складзе [[Узброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь|Узброеных Сіл]] [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]]. [[1 лютага]] [[2002]] года падчас рэфармавання Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь 120-я гвардзейская мотастралковая дывізія была перафарміравана ў 120-ю гвардзейскую асобную механізаваную брыгаду з захаваннем ганаровых найменняў і баявых ордэнаў. У [[2005]] годзе ў складзе брыгады сфарміравана [[Міратворчая рота Беларусі|міратворчая рота]], але пазней перададзена [[103-я асобная гвардзейская паветрана-дэсантная брыгада|103-й брыгадзе]]<ref>{{Cite web |url=https://thinktanks.by/publication/2022/01/07/chto-predstavlyaet-soboy-mirotvorcheskaya-rota-otpravlennaya-belarusyu-v-kazahstan.html |title=Что представляет собой миротворческая рота, отправленная Беларусью в Казахстан |access-date=8 студзеня 2024 |archive-date=7 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607134229/https://thinktanks.by/publication/2022/01/07/chto-predstavlyaet-soboy-mirotvorcheskaya-rota-otpravlennaya-belarusyu-v-kazahstan.html |url-status=dead }}</ref>. Брыгада прынімала ўдзел у комплексных аператыўных вучэннях «[[Бярэзіна-2002]]», «[[Шчыт Айчыны–2004]]», «[[Восень-2008]]», комплексных аператыўных вучэннях [[2005]] і [[2007]] гадоў, аператыўна-стратэгічным вучэнні «[[Захад-2009]]», сумесным аператыўным вучэнні ўзброеных сіл Рэспублікі Беларусь і [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Расійскай Федэрацыі]] «[[Шчыт Саюза–2011]]», сумесным стратэгічным вучэнні ўзброеных сіл Рэспублікі Беларусь і Расійскай Федэрацыі «[[Захад-2013]]». {{Зноскі}} == Спасылкі == * http://m.mil.by/ru/smi/army_magazine/army/700/view/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170930032328/http://m.mil.by/ru/smi/army_magazine/army/700/view |date=30 верасня 2017 }} * http://vsr.mil.by/2014/03/15/120-ya-gvardejskaya-rogachevskaya-krasnoznamennaya-ordenov-suvorova-i-kutuzova-otdelnaya-mexanizirovannaya-brigada-imeni-verxovnogo-soveta-belorusskoj-ssr/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160912211225/http://vsr.mil.by/2014/03/15/120-ya-gvardejskaya-rogachevskaya-krasnoznamennaya-ordenov-suvorova-i-kutuzova-otdelnaya-mexanizirovannaya-brigada-imeni-verxovnogo-soveta-belorusskoj-ssr/ |date=12 верасня 2016 }} * [http://www.pobeda1945.su/division/3697 Гісторыя 308-й стралковай дывізіі.{{ref-ru}}] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181226002717/http://www.pobeda1945.su/division/3697 |date=26 снежня 2018 }} {{Узброеныя сілы Рэспублікі Беларусь}} [[Катэгорыя:Брыгады Беларусі]] [[Катэгорыя:Гвардзейскія воінскія часці Беларусі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1942 годзе]] [[Катэгорыя:Мінск]] q4idfv67935p3gwzdxw2u5w2cw1zuhl 0 303856 5143682 5106033 2026-05-19T18:46:14Z JerzyKundrat 174 5143682 wikitext text/x-wiki Назву '''Капачы''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Капачы (Мастоўскі раён)|Капачы́]] — вёска ў [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] ** [[Капачы (Смаргонскі раён)|Капачы́]] — вёска ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] * [[Магілёўская вобласць]]: ** [[Капачы (Мсціслаўскі раён)|Капачы́]] — аграгарадок у [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Капачы (Маладзечанскі раён)|Капа́чы]] — вёска ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] == Назва == Каля лідскіх [[Капачэлі|Капачэляў]] фіксавалася лідскае прозвішча Капачэль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-PSLK-Q?i=451&cat=741862</ref>, пры літоўскім памяншальным -''ėl''-<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 178-181.</ref>. Ёсць літоўскае ''Kapačiūnas''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=aa41eeab66508567466eb20d1d15143a</ref>, латышскае ''Kapačs''<ref>https://uzvardi.lv/surname/607021</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} a618cgxfal538p4f4htpety0qy86q72 5143684 5143682 2026-05-19T18:48:32Z JerzyKundrat 174 5143684 wikitext text/x-wiki Назву '''Капачы''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Капачы (Маладзечанскі раён)|Капа́чы]] — вёска ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] * [[Капачы (Мастоўскі раён)|Капачы́]] — вёска ў [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] * [[Капачы (Мсціслаўскі раён)|Капачы́]] — аграгарадок у [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім раёне]] * [[Капачы (Смаргонскі раён)|Капачы́]] — вёска ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] == Прозвішча == З-пад Ліды ([[Забалаць (Воранаўскі раён)|Забалаць]]) было прозвішча Капач<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-734Z-V</ref>. Каля лідскіх [[Капачэлі|Капачэляў]] фіксавалася прозвішча Капачэль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-PSLK-Q?i=451&cat=741862</ref>, пры літоўскім памяншальным -''ėl''-<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 178-181.</ref>. Ёсць літоўскае ''Kapačiūnas''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=aa41eeab66508567466eb20d1d15143a</ref>, латышскае ''Kapačs''<ref>https://uzvardi.lv/surname/607021</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} clk461zg4tmg3uqm6mbjz8iumj47xik 5143685 5143684 2026-05-19T18:49:29Z JerzyKundrat 174 /* Населеныя пункты */ стацця па паліцічаскай геаграфіі 5143685 wikitext text/x-wiki Назву '''Капачы''' маюць: == Населеныя пункты == === Беларусь === * [[Капачы (Маладзечанскі раён)|Капа́чы]] — вёска ў [[Маладзечанскі раён|Маладзечанскім раёне]] * [[Капачы (Мастоўскі раён)|Капачы́]] — вёска ў [[Мастоўскі раён|Мастоўскім раёне]] * [[Капачы (Мсціслаўскі раён)|Капачы́]] — аграгарадок у [[Мсціслаўскі раён|Мсціслаўскім раёне]] * [[Капачы (Смаргонскі раён)|Капачы́]] — вёска ў [[Смаргонскі раён|Смаргонскім раёне]] == Прозвішча == З-пад Ліды ([[Забалаць (Воранаўскі раён)|Забалаць]]) было прозвішча Капач<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-C9B8-734Z-V</ref>. Каля лідскіх [[Капачэлі|Капачэляў]] фіксавалася прозвішча Капачэль<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9S-PSLK-Q?i=451&cat=741862</ref>, пры літоўскім памяншальным -''ėl''-<ref>P. Skardžius. Rinktiniai raštai. T. 1. Vilnius, 1996. C. 178-181.</ref>. Ёсць літоўскае ''Kapačiūnas''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=aa41eeab66508567466eb20d1d15143a</ref>, латышскае ''Kapačs''<ref>https://uzvardi.lv/surname/607021</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} esmf5o2f9ok3pfeo5mw0n0id9bacyxo 0 303942 5143618 5136178 2026-05-19T17:20:16Z Için warum 153459 /* Назва */ 5143618 wikitext text/x-wiki Назву '''Крыжо́ўка''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Гродзенская вобласць]]: ** [[Крыжоўка (вёска, Астравецкі раён)|Крыжоўка]] — вёска ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] ** [[Крыжоўка (хутар)|Крыжоўка]] — былы хутар у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] ** [[Крыжоўка (Іўеўскі раён)|Крыжоўка]] — былы хутар у [[Іўеўскі раён|Іўеўскім раёне]] * [[Мінская вобласць]]: ** [[Крыжоўка (Мінскі раён)|Крыжоўка]] — вёска ў [[Мінскі раён|Мінскім раёне]] == Назва == Назвы тыпу Крыжоўка беларускія і ўкраінскія тапанімісты звязвалі са словам ''крыж'' і вытворнымі ад яго (''крыжоўка'' — месца [[скрыжаванне|скрыжавання дарог]])<ref>І. Я. Яшкін. Беларускія геаграфічныя назвы. Тапаграфія. Гідралогія. Мінск, 1971. С. 98.</ref><ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 186.</ref><ref>В. В. Лучик. Етимологічний словник топонімів України. Київ, 2014. С. 290.</ref>. З іншага боку, як імя - у Перапісе войска ВКЛ 1528 г. сярод [[Жамойць|жамойцкага]] вяшвянскага баярства: "''Крижь Юревичъ''"<ref>Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Мінск, 2003. С. 166.</ref>. Фіксаваліся прозвішчы Крыж ([[Струбніца]]), Крыжэль ([[Дэмбрава]]), Крыжэўскі (Горадня).<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSM1-F927-F?i=882&cat=2323279</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS9Q-Q3MY-B?i=539&cat=1057212</ref><ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CSMW-ZSYB-Q?i=696&cat=1046007</ref> Паводле [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірылы]], прозвішчы ''Крыж, Крыжэвіч, Крыжык, Крыжэўскі'' паходзяць ад слова ''крыж'' <ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 222.</ref>. З іншага боку, ёсць літоўскія ''Križys, Križius''<ref>https://pavardes.lki.lt/?pv=9869d01c592c8d7d4e4b3a7b4cbeee5d</ref>.{{Неадназначнасць}} 6bjw829rer826fdml9vrkar6e0nj0h5 0 304071 5143690 5141984 2026-05-19T18:55:49Z Için warum 153459 /* Прозаішча */ 5143690 wikitext text/x-wiki Назву '''Мамаі́''' маюць: == Населеныя пункты == === [[Беларусь]] === * [[Мамаі (Глыбоцкі раён)|Мамаі]] — вёска ў [[Глыбоцкі раён|Глыбоцкім раёне]] * [[Мамаі (Вілейскі раён)|Мамаі]] — вёска ў [[Вілейскі раён|Вілейскім раёне]] == Назва == На думку [[Вадзім Андрэевіч Жучкевіч|В. Жучкевіча]], [[Васіль Васільевіч Шур|В. В. Шура]], [[Леанід Міхайлавіч Лыч|Л. М. Лыча]], назва вёскі Мамаі ўтворана ад асабовага [[Мамай|імя]] цюркскага паходжання<ref>В. А. Жучкевич. Краткий топонимический словарь Белоруссии. Минск, 1974. С. 222.</ref><ref>В. В. Шур. Беларускія ўласныя імёны. Беларуская антрапаніміка і тапаніміка. Мінск, 1998.</ref><ref>Л. М. Лыч. Назвы зямлі беларускай. Мінск, 1994. С. 38.</ref>. == Прозвішча == [[Мікалай Васілевіч Бірыла|М. Бірыла]], прозвішчы Мамай, Мамайка супастаўляе з казахскім уласным імем ''Мамай''<ref>М. В. Бірыла. Беларуская антрапанімія. 2. Прозвішчы, утвораныя ад апелятыўный лексікі. Мінск, 1969. С. 273.</ref>. Фіксавалася [[Вішнева (Смаргонскі раён)|вішнеўскае]] прозвішча Мамай, ёсць латышскае ''Mamajs''<ref>https://www.familysearch.org/ark:/61903/3:1:3Q9M-CS93-Z9FY-Q?i=547&lang=ru</ref><ref>https://uzvardi.lv/surname/650892</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Неадназначнасць}} kb1yz6knst63fktmrdfv1duxpctiedj 0 305018 5143872 5133370 2026-05-20T06:16:06Z Паўлюк Шапецька 37440 5143872 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = БГК імя Мяшкова | выява = ГК Мяшкоў Брэст.png | шырыня = 180px | поўная_назва = Брэсцкі гандбольны клуб імя Мяшкова | кароткая_назва = | мянушкі = ''мяшкі'' | заснаваны = 9 красавіка 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Брэст]], [[Беларусь]] | пляцоўка = УСК «Вікторыя» | умяшчальнасць = 3740 | кіраўнік = [[Павел Башкін]] | пасада_кіраўніка = Спартыўны дырэктар | трэнер = [[Сяргей Бябешка]] | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2018/2019 | месца = 1 месца | сайт = https://meshkovbrest.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = _whiteborder |pattern_b1 = _whitecollar |pattern_ra1 = _whiteborder |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = 0000FF |body1 = 0000FF |rightarm1 = 0000FF |shorts1 = 0000FF |pattern_la2 = _whiteborder |pattern_b2 = _whitecollar |pattern_ra2 = _whiteborder |pattern_so2 = |leftarm2 = FF0000 |body2 = FF0000 |rightarm2 = FF0000 |shorts2 = FF0000 }} '''БГК імя́ Мяшко́ва''' — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбольны клуб]] з [[Брэст]]а, шматразовы чэмпіён і ўладальнік [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубка Беларусі]]. Удзельнік міжнародных [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] і [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]]. Гульні праводзіць у залы ўніверсальнага спартыўнага комплексу «Вікторыя» ўмяшчальнасцю 3740 пасадачных месцаў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|title = Арена|work = Клуб|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065201/http://www.bgk-meshkova.com/klub/arena.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. == Гісторыя == Клуб створаны з ініцыятывы сыноў [[Анатоль Пятровіч Мяшкоў|Анатоля Пятровіча Мяшкова]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/komanda/bgk/|title = БГК им. А.П. Мешкова|work = Команда|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305131214/http://bgk-meshkova.com/komanda/bgk|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, брэсцкага гандбольнага трэнера і энтузіяста, і атрымаў яго імя<ref>{{cite web|date = 6 верасня 2013|url = http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|title = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160303215957/http://www.bgk-meshkova.com/ru/club/ind.html|archivedate = 3 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|дэбютным для сябе сезоне]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|беларускага чэмпіянату]] брэсцкі клуб адразу склаў канкурэнцыю сталічным фаварытам [[ГК СКА Мінск|СКА]] і [[ГК Аркатрон Мінск|«РЦАП-Аркатрон»]], фінішаваўшы на першым этапе на другім месцы з адставаннем 1 ачко ад «Аркатрона» і стаўшы лідарам у пяцёрцы наймацнейшых на другім этапе. У фінале плэй-оф БГК саступіў «Аркатрону» толькі ў трэцім, дадатковым матчы<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|title = 2002—2003|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065246/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2002-2003.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У фінале Кубка Беларусі мацнейшым таксама апынуўся «Аркатрон». Капітан брэсцкай каманды [[Уладзімір Галушка]] быў прызнаны найлепшым іграком чэмпіянату. Па выніках сезону клуб змяніў трэнера і значна ўзмацніў склад украінскімі легіянерамі і беларускімі ігракамі, якія вярнуліся з замежжа. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|сезоне 2003/04]] БГК перамог ва ўсіх гульнях, акрамя адной, і стаў чэмпіёнам з 20-ачковым адрывам ад другога месца, а таксама заваяваў Кубак Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|title = 2003—2004|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020431/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2003-2004.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Найлепшым брамнікам чэмпіянату стаў [[Мікалай Зянько, гандбаліст|Мікалай Гальмак]], найлепшым абаронцам — [[Максім Няхайчык]], найлепшым іграком задняй лініі — Уладзімір Галушка. Як віцэ-чэмпіён клуб таксама выступаў у [[Кубак ЕГФ|Кубку ЕГФ]], дзе дайшоў да 1/8 фіналу. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|наступным сезоне чэмпіянату]] БГК імя Мяшкова перамог ва ўсіх без выключэння гульнях; як і ў папярэднім сезоне, трэці этап не спатрэбіўся, паколькі адрыў ад другога месца склаў 14 ачкоў<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|title = 2004—2005|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065211/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2004-2005.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку Беларусі клуб таксама не меў канкурэнтаў, перамогшы ва ўсіх трох гульнях. [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]]{{efn|ранейшае прозвішча — Гальмак}} стаў найлепшым брамнікам чэмпіянату, Максім Няхайчык — абаронцам, [[Міхаіл Усачоў]] — іграком задняй лініі. У гэтым сезоне брэсцкі клуб дэбютаваў у [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лізе чэмпіёнаў]], дзе ў групавым этапе з адной перамогай фінішаваў на апошнім месцы пасля расійскага клуба [[ГК Чэхаўскія Мядзведзі|«Чэхаўскія Мядзведзі»]], дацкага [[ГК Свендборг|«Гудмэ»]] і славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2004-05/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2004/05. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|чэмпіянаце Беларусі 2005/06]] БГК ізноў стаў найлепшым, саступіўшы толькі ў адной гульні з 23, а ў Кубку Беларусі саступіў мінскаму СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|title = 2005—2006|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305040347/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2005-2006.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Упершыню ў беларускім чэмпіянаце ўзяў удзел і фарм-клуб БГК, складзены пераважна з брэсцкіх выхаванцаў. У Лізе чэмпіёнаў БГК зноў перамог аднойчы і скончыў групавы раўнд на апошнім месцы пасля нямецкага клуба [[ГК Кіль|«Кіль»]], дацкага [[ГК Кольдынг|«Кольдынга»]] і польскай [[ГК Вісла Плоцк|«Віслы»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2005-06/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2005/06. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|XV чэмпіянат Беларусі]] прайшоў без інтрыгі: брастчане перамаглі ва ўсіх 28 матчах. Да таго ж фарм-клуб «ЦАР-БГК» заваяваў бронзавыя медалі. Абодва клубы ўзялі ўдзел і ў фінальнай частцы розыгрышу Кубку Беларусі, дзе занялі адпаведна 1-е і 3-е месцы<ref name="bhk2007">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|title = 2006—2007|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020439/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2006-2007.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Ігракі фарм-клуба [[Алег Рагозін]] і [[Канстанцін Курыленка]] сталі найлепшымі бамбардзірамі чэмпіянату (233 і 181 мяч адпаведна). У групавым этапе Лігі чэмпіёнаў гэтым разам БГК саступіў ва ўсіх матчах іспанскаму [[ГК Сьюдад Рэал|«Сьюдад Рэалу»]], венгерскаму [[ГК Пік Сегед|«Піку»]] і швейцарскаму [[ГК Кадэтэн Шафгаўзен|«Кадэтэну»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2006-07/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2006/07. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Дэбют у [[Балтыйская ліга, гандбол|Балтыйскай лізе]] прынёс камандзе 2-е месца пасля рыжскага {{Нп3|АСК Рыга, гандбольны клуб|АСК|sk|ASK-LU Riga}}<ref name="bhk2007" />. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Сезон 2007/08]] клуб пачаў адразу з другога этапу і з новым трэнерам, былым іграком [[Юрый Карпук|Юрыем Карпуком]]. Атрымаўшы ў 20 матчах 19 перамог, БГК стаў чэмпіёнам Беларусі пяты раз запар, а таксама чацверты раз заваяваў Кубак<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|title = 2007—2008|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065251/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2007-2008.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У групе H Лігі чэмпіёнаў брастчане з адной перамогай фінішавалі на апошнім месцы пасля венгерскага клуба [[ГК Пік Сегед|«Пік»]], славенскага [[ГК Гарэнье Вяленье|«Гарэнье»]] і баснійскай [[ГК Босна Сараева|«Босны»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2007-08/rounds/2/Group+Matches|title = EHF Champions League 2007/08. Group matches|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. [[Файл:Матч ЛЧ ЭГФ. БГК (Берасьце) — Мэталюрг (Скоп’е) 004.jpg|thumb|БГК у матчы [[Ліга чэмпіёнаў ЕГФ|Лігі чэмпіёнаў]] (2014)]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|З наступнага года]] чэмпіянат Беларусі папоўніўся наваком — мінскім [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які адразу ж стаў чэмпіёнам. БГК фінішаваў на другім месцы. А вось у фінале Кубка брэсцкі клуб узяў рэванш над маладым супернікам, які ў наступных гадах стане яго асноўным канкурэнтам на ўнутранай арэне<ref name="bhk2009">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|title = 2008—2009|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065226/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2008-2009.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Адным з найлепшых ігракоў чэмпіянату стаў левы паўсярэдні Канстанцін Курыленка. У гэтым сезоне БГК не здолеў прабіцца ў групавы этап ЛЧ, двойчы згуляўшы ўнічыю з літоўскім [[ГК Гранітас Каўнас|«Гранітасам»]] і саступіўшы па колькасці закінутых мячоў у гасцях<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://www.ehfcl.com/men/2008-09/rounds/1/Qualification+Round+1|title = EHF Champions League 2007/08. Qualification round 1|format = |work = Velux EHF Champions League|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. Пасля гэтага брастчане трапілі ў Кубак ЕГФ, дзе ў 1/16 фіналу саступілі па суме двух матчаў астраханскай [[ГК Зара Каспія Астрахань|«Зары Каспія»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|title = 2008/09 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20141027174924/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2008-09/round/3/Round+3|archivedate = 27 кастрычніка 2014|url-status = dead}}</ref>. У Балтыйскай лізе групавы этап брастчане скончылі на другім месцы, але ў паўфінале саступілі эстонскім {{Не перакладзена 5|«Чокеліт Бойз»||et|Chocolate Boys}} і ў выніку занялі 3-е месца<ref name="bhk2009" />. Першы этап [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|чэмпіянату 2009/10]] БГК скончыў на першым месцы з адным паражэннем у 16 гульнях, але на другім двойчы саступіў «дынамаўцам» і заваяваў срэбныя медалі. У фінале Кубка Беларусі па суме двух матчаў БГК таксама саступіў мінскаму клубу<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|title = 2009—2010|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814015143/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2009-2010.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У гэтым сезоне клуб дэбютаваў у еўрапейскім [[Кубак уладальнікаў кубкаў ЕГФ|Кубку кубкаў]], дзе ў першым раўндзе прайграў дацкаму {{Не перакладзена|ГК Хольстэбро|«Хольстэбро»|da|Team Tvis Holstebro}}<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|title = 2009/10 Men’s Cup Winners’ Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160103202022/http://www.eurohandball.com/ec/cwc/men/2009-10/round/3/Round+3|archivedate = 3 студзеня 2016|url-status = dead}}</ref>. [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Сезон 2010/11]] брастчане пачалі з новым трэнерам літоўцам Гінтарасам Савукінасам. У групавым турніры БГК фінішаваў другім, аднак суперфінальная серыя не праводзілася, паколькі разрыў ад «Дынама» склаў 8 ачкоў пры рэгламентаваных трох. У фінальнай стадыі розыгрышу Кубка Беларусі («фінал чатырох») БГК абыграў мінскае «Дынама», а пасля без цяжкасцей разабраўся з магілёўскім [[ГК Машэка Магілёў|«Машэкам»]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|title = 2010—2011|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065239/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2010-2011.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Найлепшымі ігракамі чэмпіянату былі прызнаны [[Віталь Чарапенька]] ([[Варатар (гандбол)|брамнік]]), [[Раман Колеснеў]] ([[крайні, гандбол|левы крайні]]), [[Юрый Грамыка]] ([[лінейны, гандбол|лінейны]]). У другім раўндзе Кубка ЕГФ мяшкоўцы саступіў македонскаму [[ГК Металург Скоп'е|«Металургу»]]»<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|title = 2010/11 Men’s EHF Cup. Round 2|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140311033201/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2010-11/round/2/Round+2|archivedate = 11 сакавіка 2014|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|чэмпіянаце Беларусі 2011/12]] брастчане чацверты раз запар сталі другімі, а ў «фінале чатырох» Кубка зноў абыгралі «Дынама», і саступілі [[ГК СКА Мінск|СКА]]<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. Еўрапейскі сезон стаў адным з самых паспяховых у гісторыі клуба: у апошнім розыгрышы Кубка ўладальнікаў кубкаў{{efn|У наступным годзе турнір быў аб'яднаны з [[Кубак ЕГФ|Кубкам ЕГФ]].}} БГК дайшоў да ¼ фіналу<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/overview|title = EHF European Cup 2011/12 — Legs Overview|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, дзе саступіў іспанскаму [[ГК Арагон|«Арагону»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/cwc/men/2011-12/match/5/201211020205005/HC+Meshkov+Brest+-+Caja3+BM.+Aragon|title = EHF European Cup 2011/12 — HC Meshkov Brest — Caja3 BM. Aragon|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|сезоне 2012/13]] упершыню ў гісторыю клуба БГК апусціўся ў выніковай табліцы чэмпіянату ніжэй за 2-е месца, заваяваўшы бронзавыя медалі. Цягам сезону ў клубе з'явіўся новы трэнер — Міглюс Астраўскас, але ў сярэдзіне сакавіка ён быў адстаўлены<ref name="naviny415500">{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 24 красавіка 2013|url = http://naviny.by/rubrics/sport/2013/04/24/ic_news_125_415500/|title = Со следующего сезона БГК возглавит хорват Желько Бабич|format = |work = Спорт|publisher = Naviny.by|accessdate = 10 кастрычніка 2014|language = ru|postscript = }}</ref>. У фінале Кубка Беларусі брастчане саступілі адзін мяч мінскаму «Дынама»<ref name="bhk2013">{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|title = 2011—2012|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140814020747/http://www.bgk-meshkova.com/istoriya/istoriya-pobed/2011-2012.html|archivedate = 14 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб прайшоў два раўнды і на апошняй перадгрупавой стадыі саступіў нямецкаму [[ФК Фрыш Аўф Гепінген|«Фрыш Аўф Гепінгену»]]<ref>{{cite web|url = http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|title = 2012/13 Men’s EHF Cup. Round 3|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140802044801/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/round/3/Round+3|archivedate = 2 жніўня 2014|url-status = dead}}</ref>. У дэбютным сезоне [[SEHA-ліга|SEHA Лігі]] БГК стаў пераможцам рэгулярнага чэмпіянату, а ў фінале чатырох заняў чацвёртае месца<ref name="bhk2013" />. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|сезоне 2013/14 гадоў]] БГК імя Мяшкова, ачолены новым трэнерам [[Жэлька Бабіч]]ам<ref name="naviny415500" />, пасля пяцігадовага перапынку вярнуў сабе тытул чэмпіёна Беларусі. Здарылася гэта пасля расфарміравання з-за фінансавых цяжкасцей наймацнейшага беларускага клуба [[ГК Дынама Мінск|«Дынама»]], які і ў гэтым сезоне лідыраваў на першым этапе са 100%-ым вынікам<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = 28 лютага 2014|url = https://www.belaruspartisan.org/bel/sport/259554/|title = Беларускі гандбол карэктуецца пасля сыходу мінскага «Дынама»|format = |work = |publisher = [[Беларускі партызан]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = |postscript = }}{{Недаступная спасылка}}</ref>. Узмацніўшыся яго былымі ігракамі [[Дзяніс Рутэнка|Дзянісам Рутэнкам]], [[Максім Бабічаў|Максімам Бабічавым]] і [[Дзмітрый Нікуленкаў|Дзмітрыем Нікуленкавым]], а таксама яшчэ адным лідарам [[Мужчынская зборная Беларусі па гандболе|беларускай зборнай]] [[Сяргей Шыловіч|Сяргеем Шыловічам]], брэсцкі клуб, стаўшы базавым клубам зборнай<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|title = 17 мгновений сезона|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20140903074353/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/mgnoveniya-minuvshego-sezona.html|archivedate = 3 верасня 2014|url-status = dead}}</ref>, на другім этапе саступіў толькі ў адным матчы і ў фінальнай серыі адолеў СКА<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|title = Сезон в цифрах. Часть 3. Чемпионат Беларуси|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065207/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-3.-chempionat-belarusi.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. Брастчане перамаглі і ў Кубку Беларусі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|title = И кубок — наш!|work = Турниры — Кубок РБ|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305043413/http://www.bgk-meshkova.com/turniryi/kubok-rb/i-kubok-%E2%80%94-nash!.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У Кубку ЕГФ клуб дайшоў да 3-га кваліфікацыйнага раўнда і саступіў там берлінскаму [[Фюксэ Берлін|«Фюксэ»]]<ref>{{cite web|author = |last = |first = |authorlink = |coauthors = |date = |url = http://europeancup.eurohandball.com/ehfc/men/2013-14/rounds/3/Qualification+Round+3|title = EHF European Cup 2013/14 — Rounds — Qualification Round 3|format = |work = European Cup|publisher = [[EHF]]|accessdate = 8 верасня 2014|language = en|postscript = }}</ref>, будучаму бронзаваму прызёру. Клуб таксама стаў срэбраным прызёрам SEHA Лігі<ref>{{cite web|date = 8 верасня 2014|url = http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|title = Сезон в цифрах. Часть 2: SEHA-лига|work = Новости клуба|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305042328/http://www.bgk-meshkova.com/infoczentr/novosti-kluba/podrazdel-1/sezon-v-czifrax.-chast-2-seha-liga.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>. У [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|сезоне 2014/15 гадоў]] БГК імя Мяшкова ў восьмы раз здабыў Кубак Беларусі, а ў фінальнай серыі чэмпіянату да дзвюх перамог адолеў у трох матчах мінскі СКА. Трэцяя фінальная гульня стала для трэнера Жэлька Бабіча 100-й у складзе брастчан<ref name="sezon1415">{{cite web|date = 7 верасня 2015|url = http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|title = 2014—2015|work = История|publisher = БГК імя Мяшкова|language = ru|accessdate = 19 снежня 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20160305065233/http://www.bgk-meshkova.com/2014-2015__.html|archivedate = 5 сакавіка 2016|url-status = dead}}</ref>, але пасля гэтага чэмпіянату яго на пасадзе замяніў украінец [[Сяргей Бябешка]]. Найлепшым лінейным чэмпіянату стаў Максім Бабічаў, найлепшым правым паўсярэднім — Сяргей Шыловіч. У Лізе чэмпіёнаў БГК прабіўся праз кваліфікацыю ў групавы турнір, выступ у якім стаў найбольш паспяховым у гісторыі клуба<ref name="sezon1415" />: пятае месца з шасцю пунктамі пасля «Кіля», [[ГК Пары Сен-Жэрмен|ПСЖ]], [[ГК Заграб|«Краацыі»]] і [[ГК Лагронья|«Лагронья»]]. Брастчане зноў сталі срэбранымі прызёрамі SEHA Лігі, саступіўшы дэбютанту турніру — венгерскаму [[ГК Веспрэм|«Веспрэму»]]. == Дасягненні == === Нацыянальныя === * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Чэмпіён (16)''': [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|2003/2004]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|2004/2005]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|2005/2006]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|2006/2007]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (6): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|2002/2003]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|2008/2009]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|2012/2013]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Зл}} '''Уладальнік (13)''': [[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] ** {{Ср}} Фіналіст (7): [[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] ** {{Бр}} 3-е месца (1) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] * '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]]:''' ** [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] '''Уладальнік (3)''': [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] === Міжнародныя === * '''[[SEHA-ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2014, 2015 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): 2017, 2019, 2020 * '''[[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйская ліга]]:''' ** {{Ср}} Срэбраны прызёр (2): 2007, 2008 ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (1): 2009 == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2002/03 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|Фіналіст]]|| |- | 2003/04 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|Уладальнік]]|| |- | 2004/05 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|Уладальнік]]|| |- | 2005/06 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|Фіналіст]]|| |- | 2006/07 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Мяшкоў Брэст|2007/08]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Мяшкоў Брэст|2008/09]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Мяшкоў Брэст|2009/10]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Мяшкоў Брэст|2010/11]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Мяшкоў Брэст|2011/12]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Мяшкоў Брэст|2012/13]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Мяшкоў Брэст|2013/14]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Мяшкоў Брэст|2014/15]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Мяшкоў Брэст|2015/16]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Мяшкоў Брэст|2016/17]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Мяшкоў Брэст|2017/18]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Мяшкоў Брэст|2018/19]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Мяшкоў Брэст|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Мяшкоў Брэст|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|3]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=gold|Чэмпіён ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || bgcolor=Silver|Срэбраны прызёр ||bgcolor=Gold|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Уладальнік]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|Фіналіст]]|| |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2002—2003) * Мікалай Шарко (2003) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2003—2005) * Анатоль Драчоў (2005—2007) * [[Уладзімір Пятровіч Саўко|Уладзімір Саўко]] (2007) * [[Юрый Мікалаевіч Карпук|Юрый Карпук]] (2007—2008) * Міглюс Астраўскас * [[Гінтарас Савукінас]] (2010-212) * Жэлька Бабіч (2013-?) * [[Сяргей Васільевіч Бябешка|Сяргей Бябешка]] (2015—2018) * [[Рауль Алонса]] (2019—2021) * [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (2023—2026) {{div col end}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} * [http://www.bgk-meshkova.com Афіцыйная старонка] {{ref-ru}}{{ref-en}} * [http://www.eurohandball.com/ec/cl/men/2014-15/clubs/007056/HC+Meshkov+Brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[ЕГФ]] * [http://seha-liga.com/klub/13/meshkov-brest-brest Профіль] {{ref-en}} на старонцы [[SEHA-ліга|SEHA-лігі]] * [http://www.baltichandball.net/3/Teams/team/20148 Профіль] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141003180733/http://baltichandball.net/3/Teams/team/20148 |date=3 кастрычніка 2014 }} {{ref-en}} на старонцы [[Балтыйская гандбольная ліга|Балтыйскай гандбольнай лігі]] * {{Facebook|bgkmeshkova}} {{Склад БГК імя Мяшкова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:БГК імя Мяшкова| ]] [[Катэгорыя:2002 год у Брэсце]] pzyk4uxiyk0bygne0z7g62dirvn337m 0 316557 5143453 3573049 2026-05-19T12:25:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143453 wikitext text/x-wiki {{Гміна Польшчы |Беларуская назва = Яблонка |Арыгінальная назва = {{lang-pl|Jabłonka}} |Герб = POL gmina Jabłonka COA.svg |Сцяг = |Статус = [[вясковая гміна]] |Павет = Наватаргскі |Салецтвы = |Цэнтр = [[Яблонка (Малапольскае ваяводства)|Яблонка]] |Заснавана = |Глава = Антоні Карляк |Від главы = [[Войт]] |Мовы = |Насельніцтва = 16 796 |Год = 2004 |Шчыльнасць = 78,8 |Плошча = 213,28 |Карта = |Памер карты = |Карта гміны = |Памер карты гміны = |TERYT = 1211052 |Тэлефонны код = 18 |Паштовы код = |Аўтамабільны код = KNT |Сайт = http://www.jablonka.ug.gov.pl/ |Заўвагі = }} '''Ябло́нка'''<ref>{{ТКП-Польшча}}</ref> ({{lang-pl|Jabłonka}}) — [[вясковая гміна]] ў [[Польшча|Польшчы]], уваходзіць у склад [[Наватаргскі павет|Наватаргскага павета]] [[Малапольскае ваяводства|Малапольскага ваяводства]]. Сядзіба размешчана ў [[Яблонка (Малапольскае ваяводства)|Яблонцы]]. Плошча гміны складае 213,28 км². Станам на [[2004]] год у гміне Яблонка пражывалі 16 796 чалавек, шчыльнасць — 78,8 чал./км².<!-- Адміністрацыйна падзелена на [[салецтва]]ў.--> <!-- == Населеныя пункты == На тэрыторыі гміны размешчаны ? населеных пунктаў. --> {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.jablonka.ug.gov.pl/ Афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305073150/http://jablonka.ug.gov.pl/ |date=5 сакавіка 2016 }} {{Наватаргскі павет}} {{Заліўка гмін Польшчы}} [[Катэгорыя:Гміны Наватаргскага павета]] 9rfk56qhpw7nx4g1lnrjnj4qxrgygku 0 327018 5143810 4759779 2026-05-19T23:31:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143810 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Касцюкевіч}} {{футбаліст | імя = Яўген Касцюкевіч | поўнае імя = Яўген Сяргеевіч Касцюкевіч | выява = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | грамадзянства = {{Сцягафікацыя|Беларусь}} | рост = | вага = | мянушка = | цяперашні клуб = | нумар = | пазіцыя = [[брамнік (футбол)|брамнік]] | клубы = {{футбольная кар’ера |2008—2009| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда (Жодзіна)]]|0 (0) |2015—2019| {{Сцяг|Беларусь||20px}} [[ФК Крумкачы Мінск|НФК (Мінск)]]|47 (-52/1) }} }} '''Яўген Касцюкевіч''' (нар. {{ДН|19|12|1989}}, {{МН|Жодзіна}}) — беларускі [[футбол|футбаліст]], [[брамнік (футбол)|брамнік]]. == Клубная кар’ера == Выхаванец жодзінскага «[[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]]», гуляў за дубль клуба, прыцягваўся таксама да асноўнага складу. У 2008 годзе ездзіў на прагляд у маскоўскі [[ФК ЦСКА Масква|ЦСКА]], аднак з-за выяўленых праблем са здароўем быў вымушаны вярнуцца ў Беларусь і неўзабаве завяршыў кар’еру<ref>{{cite web|date = 2009-09-05|url = https://www.sports.ru/football/29833745.html |title = Вратарь жодинского «Торпедо» завершил карьеру из-за проблем с сердцем |website = sports.ru |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Застаўся працаваць у Жодзіне<ref>{{cite web|date = 2010-03-01|url = http://www.zhodinonews.by/?p=2190 |title = Евгений Костюкевич — «Мистер Жодино-2010» . Его мечты — это цели. |website = zhodinonews.by |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20140922172423/http://www.zhodinonews.by/?p=2190 |archive-date=2014-09-22 |url-status = dead }}</ref>, пазней стаў таксама гуляць у футбол на аматарскім узроўні. У 2015 годзе стаў працаваць у клубе «[[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]]» трэнерам брамнікаў і відэааператарам. Пазней з-за некамплекту брамнікаў быў заяўлены за клуб у Першую лігу<ref>{{cite web|date = 2015-06-27 |url = http://by.tribuna.com/football/1030877865.html |title = «Крумкачы» подписали контракт с вратарем Костюкевичем, который работает видеооператором в клубе |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref> і неўзабаве стаў асноўным брамнікам клуба, якому дапамог выйсці ў Вышэйшую лігу. У сезоне 2016 стаў другім брамнікам «Крумкачоў» пасля [[Андрэй Сцяпанавіч Федарэнка|Андрэя Федарэнкі]]. 7 мая 2016 года дэбютаваў у Вышэйшай лізе, правёўшы ўвесь матч супраць «[[ФК Гарадзея|Гарадзеі]]» (0:1). Сезон 2017 пачаў у якасці другога брамніка «Крумкачоў» пасля [[Антон Амельчанка|Антона Амельчанкі]], але той пазней атрымаў траўму і пакінуў каманду, што дазволіла Касцюкевічу заняць месца ў аснове. 29 ліпеня 2017 года ў матчы з «[[ФК Віцебск|Віцебскам]]» (выніковы лік 2:2) адзначыўся голам пасля ўдару ад сваёй штрафной пляцоўкі, пазней у гэтым жа матчы атрымаў чырвоную картку і быў выдалены з поля. Застаўся ў камандзе ў сезоне 2018, калі «Крумкачы» не былі дапушчаныя да ўдзелу ў Вышэйшай лізе і заявіліся ў Другую лігу. У чэрвені 2018 года з’ехаў на жыхарства ў Кітай<ref>{{cite web|date = 2018-06-10 |url = https://by.tribuna.com/football/1063979875/ |title = Костюкевич переезжает в Китай по семейным обстоятельствам |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>, у верасні вярнуўся ў Беларусь<ref>{{cite web|date = 2018-09-02 |url = https://by.tribuna.com/football/1066642392/ |title = Евгений Костюкевич: «На следующей неделе приступаю к тренировкам» |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref> і неўзабаве зноў стаў выступаць за «Крумкачы». У студзені 2019 года падоўжыў кантракт са сталічным клубам, які змяніў афіцыйную назву на НФК<ref>{{cite web|date = 2019-01-28|url = https://football.by/news/122667 |title = Трачинский и Русецкий стали игроками НФК. Костюкевич, Пархачев и еще два футболиста продлили контракты |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. У чэрвені 2019 года пакінуў каманду<ref>{{cite web|date = 2019-06-18|url = https://football.by/news/127866 |title = Костюкевич попрощался с НФК |website = football.by |access-date = 2024-04-24 |language = ru}}</ref>. Пасля пераехаў у [[Варшава|Варшаву]]<ref>{{cite web |date = 2024-02-29 |url = https://by.tribuna.com/be/blogs/footboll/3095338-eti-futbolisty-sexali-iz-belarusi-odin-smenil-pivo-na-kriptu-d/ |title = Гэтыя футбалісты з’ехалі з Беларусі: адзін змяніў піва на крыпту, іншы прарываецца з Мексікі ў ЗША |website = by.tribuna.com |access-date = 2024-04-24 |language = be |archive-date = 24 красавіка 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240424072611/https://by.tribuna.com/be/blogs/footboll/3095338-eti-futbolisty-sexali-iz-belarusi-odin-smenil-pivo-na-kriptu-d/ |url-status = dead }}</ref>. == Грамадская дзейнасць == 18 жніўня падпісаў адкрыты ліст прадстаўнікоў спартыўнай галіны Рэспублікі Беларусь з патрабаваннем прызнаць несапраўднымі выбары прэзідэнта Рэспублікі Беларусь, якія прайшлі 9 жніўня 2020 года<ref>{{cite web|date = 2020-08-18|url = https://www.pressball.by/pbonline/other/87900 |title = «Требуем признать выборы недействительными». Более 900 спортсменов и работников отрасли подписались под открытым письмом с требованиями к власти |website = pressball.by |language = ru |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820035557/https://www.pressball.by/pbonline/other/87900 |archive-date=2020-08-20 |url-status = dead }}</ref>. == Статыстыка выступленняў == {| cellspacing="0" cellpadding="3" style="border:1px solid #AAAAAA;font-size:95%" |-bgcolor="#E4E4E4" !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=50 |Сезон !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=10 |Дывізіён !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=100 |Клуб !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Краіна !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Матчы !style="border-bottom:1px solid #AAAAAA" width=20 |Галы |- align="center" | 2008 || дубль || [[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 20 || −13 |- align="center" | 2009 || дубль || [[ФК Тарпеда Жодзіна|Тарпеда]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 12 || −7 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|2015]] || Д2 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 18 || −18 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|2016]] || Д1 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 4 || −4 |- align="center" | [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|2017]] || Д1 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 15 || −21/1 |- align="center" | [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|2018]] || Д3 || [[ФК Крумкачы Мінск|Крумкачы]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 9 || −6 |- align="center" | [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|2019]] || Д2 || [[ФК НФК Мінск|НФК]] || {{Сцяг|Беларусь}} || 1 || −3 |- align="center" |} == Крыніцы == {{reflist}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Касцюкевіч Яўген Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Футбольныя варатары]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Тарпеда-БелАЗ]] [[Катэгорыя:Ігракі ФК Крумкачы Мінск]] q4m1v8pmk0zjegr6yvrsujh9mc69cjx 0 348402 5143899 5104885 2026-05-20T07:15:09Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143899 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом |Вокладка = Taylor Swift - 1989.png |Назва = 1989 |Тып = студыйны альбом |Аўтар = [[Тэйлар Свіфт]] |Запісаны = 2013-2014 |Працягласць = 48:41 |Выдадзены = 27 кастрычніка 2014 |Жанр = поп, данс-поп, сінці-поп |Лэйбл = Big Machine |Год = 2014 | Прадзюсар = Макс Марцін, Шэлбак, Натан Чэпман, Тэйлар Свіфт, Джэк Антонаф, Алі Пайамі, Імоджан Хіп, Грэг Курціс, Матмэн & Робін, Райан Тэдар |Папярэдні альбом= [[Red (альбом Тэйлар Свіфт)|Red]] <br /> (2012) |Гэты альбом= '''''1989''''' <br /> (2014) |Наступны альбом = [[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]] <br /> (2017) {{Спіс сінглаў | Назва = 1989 | Тып = Студыйны альбом | Сінгл 1 = [[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]] | Сінгл 1 дата = 18 жніўня 2014 | Сінгл 2 = [[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]] | Сінгл 2 дата = 10 лістапада 2014 | Сінгл 3 = [[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]] | Сінгл 3 дата = 9 лютага 2015 | Сінгл 4 = [[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]] | Сінгл 4 дата = 17 мая 2015 | Сінгл 5 = [[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|Wildest Dreams]] | Сінгл 5 дата = 30 жніўня 2015 | Сінгл 6 = [[Out of the Woods (песня Тэйлар Свіфт)|Out of the Woods]] | Сінгл 6 дата = 31 снежня 2015 | Сінгл 7 = [[New Romantics (песня Тэйлар Свіфт)|New Romantics]] | Сінгл 7 дата = 23 лютага 2016 }} }} '''1989''' — пяты студыйны альбом амерыканскай кантры-спявачкі [[Тэйлар Свіфт]], выпушчаны 27 кастрычніка 2014 пад лэйблам Big Machine. [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] прадставіла будучую пласцінку як свой «першы задакументаваны афіцыйны поп-альбом», які прадставіў новы музычны стыль, які адрозніваецца ад ранніх работ выканаўцы ў жанры кантры. Дыск дэбютаваў на першым месцы ў Billboard 200 з тыднёвымі продажамі ў 1,2 мільёна копій, ўшто дапамагло яму адразу ж усталяваць некалькі рэкордаў у чартах Billboard. Свіфт стала першым выканаўцам у гісторыі, які тры разы запар прадаў звыш мільёна асобнікаў свайго альбома за дэбютны тыдзень продажаў. «1989» правёў 24 тыдні запар у лепшай пяцёрцы чарта Billboard 200. Да лютага 2016 тыраж пласцінкі склаў 5,750,000 копій у [[ЗША]].<ref name=bb_2015>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/grammys/686720..|title=Taylor Swift '1989': Grammy Album of the Year Spotlight |last=Partridge|first=Kenneth|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]| date=February 6, 2016 |accessdate=February 12, 2016}}</ref> У [[Канада|Канадзе]] альбом дэбютаваў на першым месцы ў Canadian Albums Chart з накладам у 107 000 копій.<ref>{{cite web |url=http://ajournalofmusicalthings.com/weekly-music-sales.. |title=Music Weekly Sales and Analysis: 05 Лістапада 2014 |date=November 5, 2014 |first=Alan |last=Cross |website=A Journal of Musical Things |accessdate=November 12, 2014}}</ref> У другі тыдзень альбом застаўся на першым месцы з тыражом 37 000 копій.<ref>{{cite web |url=http://ajournalofmusicalthings.com/weekly-music-sales.. |title=Music Weekly Sales Report and Analysis: 12 November 2014 |website=A Journal of Musical Things |date=November 12, 2014 |first=Alan |last=Cross |accessdate=November 19, 2014}}</ref> Па выніках года альбом стаў у [[Канада|Канадзе]] бэстсэлерам года з накладам у 314,000 копій.<ref name=CANsales>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/business/6451045/ni.. |title=Nielsen: Canada Loved Taylor Swift, Music and Streaming, Ага, Vinyl in 2014 |last=Bliss |first=} |work=[[Billboard (magazine)|Billboard]] |date=January 27, 2015 |accessdate=January 30, 2015}}</ref> У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] «1989» з тыражом у 90 000 копій у першы тыдзень адразу стаў № 1 у UK Top Chart. Агульнасусветны наклад дыска склаў больш за 8,6 млн копій<ref name="WW">{{cite web|url=http://www.ifpi.org/news/Taylor-Swift-named-IFPI-glob..|title=Taylor Swift named IFPI global recording artist of 2014|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|date=November 23, 2015|accessdate=March 1, 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://m.billboard.com/entry/view/id/116673|title=Taylor Swift Named IFPI Global Recording Artist of 2014|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=February 24, 2015|accessdate=March 1, 2015}}</ref>, з якіх 6 мільёнаў было прададзена ў 2014 годзе.<ref name="WWW">{{cite web|url=http://www.ifpi.org/news/Global-digital-music-revenue..|title=IFPI publishes Digital Music Report 2015|work=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|date=April 14, 2015|accessdate=April 17, 2015}}{{Недаступная спасылка}}</ref> == Стварэнне і рэліз == Свіфт пачала планаваць праект у 2013 годзе і прыступіла да працы непасрэдна ў 2014 у супрацоўніцтве са шведскімі прадзюсарамі Максам Марцінам і Шалбэкам. У лістападзе таго ж года ў інтэрв’ю часопісу Billboard спявачка паведаміла наступнае: «У альбом увойдуць сем ці восем песень, якія я хачу запісаць. Гэта ўжо перарасло ў новы гук, і гэта ўсё тое, што я хачу вам сказаць». Пазней да працы над альбомам далучыліся Дайан Уорэн, Джэк Антонаф і Райан Тэдар, а колькасць планаваных песень павялічылася да трынаццаці.<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Kjwr9z_eiVw |title=Diane Warren on the GRAMMYs Red Carpet 2014 |publisher=YouTube. Google |date=January 27, 2014 |accessdate=April 3, 2014}}</ref> У хуткім часе было абвешчана, што спявачка канчаткова вырашыла перайсці ад кантры да попу і «1989» будзе яе «першым задакументаваным афіцыйным поп-альбомам». Змены ў творчасці [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] пратлумачыла так: {{цытата|За апошнія некалькі гадоў я прачыналася не проста з жаданнем, а з патрэбай стварыць новы стыль музыкі. Мне трэба было змяніць спосаб апавядання сваіх гісторый і спосаб іх гучання. Я слухала шмат музыкі таго дзесяцігоддзя, у якое нарадзілася, і прыслухоўвалася да сваёй інтуіцыі. Гэта дзейсны метад. Я таксама напісала іншую сюжэтную лінію, якая адрозніваецца ад тых, пра якія я апавядала вам да гэтага. Спадзяюся, вы ведаеце, што менавіта вы падштурхнулі мяне да змен, да "1989"...}} Рэліз альбома адбыўся 27 кастрычніка 2014 года пад лэйблам Big Machine. Дыск адразу стаў неверагодна папулярным і прыцягнуў да сябе ўвагу і слухачоў, і крытыкаў. {| class="wikitable plainrowheaders" |+Храналогія рэлізу |- ! scope="col"| Краіна ! Дата ! Версія ! Фармат ! Лэйбл ! Зноскі |- | rowspan="3" |[[Планета Зямля|Увесь свет]] | rowspan="3" |27 кастрычніка 2014 | rowspan="3" |Стандартная • дэлюкс | rowspan="3" |CD • лічбавая дыстрыбуцыя | Big Machine |<ref>https://itunes.apple.com/us/album/1989/id907242701</ref><ref>http://www.target.com/p/taylor-swift-1989-deluxe-edit..</ref> |- | Big Machine • Universal Music |<ref>{{cite web|title="1989" von Taylor Swift|url=https://itunes.apple.com/de/album/1989/id907104653|publisher=iTunes Store (DE). Apple Inc.|accessdate=August 23, 2014|language=German}}</ref><ref>{{cite web|title="1989 (Deluxe)" von Taylor Swift|url=https://itunes.apple.com/de/album/1989-deluxe/id90710..|publisher=iTunes Store (DE). Apple Inc.|accessdate=August 23, 2014|language=German}}</ref><ref>{{cite web|title=1989|url=http://www.amazon.de/1989-Taylor-Swift/dp/B00MV0FQFG/..|publisher=Amazon.com (DE)|accessdate=August 23, 2014|language=German}}</ref><ref>{{cite web|title=1989 (Deluxe Edt.)|url=http://www.amazon.de/1989-Deluxe-Edt-Taylor-Swift/dp/..|publisher=Amazon.com (DE)|accessdate=August 23, 2014|language=German}}</ref> |- | Big Machine • Virgin EMI |<ref>{{cite web|title=1989 by Taylor Swift|url=https://itunes.apple.com/gb/album/1989/id907104653|publisher=iTunes Store|accessdate=August 23, 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=1989 (Deluxe) by Taylor Swift|url=https://itunes.apple.com/gb/album/1989-deluxe/id90710..|publisher=iTunes Store (GB). Apple Inc.|accessdate=August 23, 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=1989|url=http://www.amazon.co.uk/1989-Taylor-Swift/dp/B00MV0FQ..|publisher=Amazon.com (UK)|accessdate=August 23, 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=1989 (Deluxe Edition)|url=http://www.amazon.co.uk/1989-Taylor-Swift/dp/B00MV0FT..|publisher=Amazon.com (UK)|accessdate=August 23, 2014}}</ref> |- |[[Канада]] | rowspan="2" |9 снежня 2014 | rowspan="3" |Стандартная | rowspan="2" |Грампласцінка | rowspan="7" |Big Machine |<ref>https://www.amazon.ca/dp/B00P2HSETA/</ref> |- |[[ЗША]] |<ref>https://www.amazon.com/dp/B00P2HSETA//</ref> |- |[[Турцыя]] |10 снежня 2014 |CD |<ref>http://www.dr.com.tr/Muzik/1989--Licensee-/Yabanci-Al{{Недаступная спасылка}}..</ref> |- | rowspan="2" |[[Канада]] | 3 марта 2015 | rowspan="2" |Дэлюкс | Караоке (лічбавая дыстрыбуцыя) |<ref>https://itunes.apple.com/ca/album/taylor-swift-karaok..</ref> |- | 14 мая 2015 | Караоке (CD + G) |<ref>https://www.amazon.ca/dp/B00V7Y297A/</ref> |- | rowspan="2" |[[ЗША]] | 15 снежня 2014 | rowspan="2" |Стандартная | Караоке (лічбавая дыстрыбуцыя) |<ref>http://www.apple.com/itunes/download/</ref><ref>https://www.amazon.com/dp/B00TVK1U5E/</ref> |- | 14 красавіка 2015 | Караоке (CD+G/DVD) |<ref>https://www.amazon.com/dp/B00UXA96G6/</ref> |- | [[Кітай]] | 30 снежня 2014 | Дэлюкс | CD | Universal Music |<ref>https://www.amazon.cn/dp/B00QWC2HB0/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141224100207/http://www.amazon.cn/%E9%9F%B3%E4%B9%90/dp/B00QWC2HB0 |date=24 снежня 2014 }}</ref> |} == Крытычныя водгукі == «1989» быў сустрэты станоўчымі водгукамі ад музычных крытыкаў, атрымаўшы сукупую ацэнку 76/100 на сайце «Metacritic» на аснове 28 прафесійных рэцэнзій. Альбом стаў першым у спісе «The 10 Best Albums of 2014» часопіса «Billboard»<ref name="Billboard">{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/events/year-in-musi..|title=The 10 Best Albums of 2014|date=December 11, 2014|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=December 11, 2014}}</ref> і спісе «20 Best Albums of 2014» часопіса «Cosmopolitan».<ref name="Cosmopolitan">{{cite web|url=http://www.cosmopolitan.com/entertainment/music/a3358..|title=Cosmo's 20 Best Albums of 2014|author=Cosmopolitan|date=December 3, 2014|work=Cosmopolitan|accessdate=December 3, 2014|url-status=dead}}</ref> Часопіс «[[Rolling Stone]]» паставіў альбом на дзясятае месца у сваім спісе «50 Best albums», а таксама на другі радок у спісе «20 Best Pop Albums of 2014».<ref name="RollingStone50">{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/50-best-album..|title=50 Best Albums of 2014|date=December 1, 2014|work=Rolling Stone|accessdate=December 1, 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="RollingStone20">{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/lists/20-best-pop-a..|title=10 Best Pop Albums of 2014|date=December 19, 2014|work=Rolling Stone|accessdate=December 21, 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref> Выданне «Digital Spy» паставіла дыск на другое месца у «Top Albums of 2014».<ref name="DigitalSpy">{{cite web|url=http://www.digitalspy.co.uk/music/feature/a614406/wha..|title=Digital spy's Top Albums Of 2014|author=DigitalSpy|date=December 6, 2014|work=DigitalSpy|accessdate=December 6, 2014}}</ref> Часопіс «Drowned In Sound» назваў альбом трэцім лепшым альбомам 2014 года<ref name="DrownedInSound">{{cite web|url=http://drownedinsound.com/in_depth/4148558-drowned-in..|title=Drowned In Sound's 50 Favorite Albums of 2014|work=Drowned in Sound|date=December 11, 2014|accessdate=December 11, 2014}}{{Недаступная спасылка}}</ref>, у той час як часопіс «American Songwriter» паставіў «1989» на чацвёртае месца ў сваім спісе «Top 50 Albums of 2014»,<ref name="AmericanSongwriter">{{cite web|url=http://www.americansongwriter.com/2014/11/american-so.. 50-albums-2014/5/|title=American Songwriter's Top 50 Albums Of 2014|author=American Songwriter|date=November 24, 2014|work=American Songwriter|accessdate=December 1, 2014}}</ref> а часопіс «[[Time (magazine)|TIME]]» уключыў яго ў свой рэйтынг «Top 10 Best Albums of 2014».<ref name=TIME>{{cite web|url=https://time.com/3613540/top-10-best-albums/|title=time's Top 10 Best Albums of 2014|date=December 3, 2014|work=Time|accessdate=December 3, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109203013/http://time.com/3613540/top-10-best-albums/|archivedate=9 лістапада 2016|url-status=dead}}</ref> Адзнакі крытыкаў: # Metacritic — 76/100 # AllMusic — 3/5 # The A.V. Club — 5+ # Billboard — 4/5 # The Daily Telegraph — 4/5 # Entertainment Weekly — B # The Guardian — 4/5 # NME — 7/10 # The Observer — 4/5 # Rolling Stone — 4/5 # Slant Magazine — 3,5/5 {| class="wikitable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Публікацыя ! Спіс ! Месца |- |American Songwriter |Top 50 Albums of 2014<ref name="AmericanSongwriter"/> |4 |- |The A.V. Club |The 20 Best Albums of 2014<ref name=AVClub>{{cite web|url=http://www.avclub.com/article/20-best-albums-2014-212282|title=The A.V. Club 20 Best Albums of 2014|author=A.V. Club|date=December 9, 2014|work=American Songwriter|accessdate=December 9, 2014}}</ref> |15 |- |Billboard |The 10 Best Albums of 2014<ref name="Billboard"/> |1 |- |Complex |50 Best Albums of 2014<ref name=Complex>{{cite web|url=http://www.complex.com/music/2014/12/best-albums-2014/taylor-swift-1989|title=Complex 50 Best Albums of 2014|author=Complex|date=December 24, 2014|work=Cosmopolitan|accessdate=December 28, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171107032447/http://www.complex.com/music/2014/12/best-albums-2014/taylor-swift-1989|archivedate=7 лістапада 2017|url-status=dead}}</ref> |8 |- |Cosmopolitan |20 Best Albums of 2014<ref name="Cosmopolitan"/> |1 |- |Dagsavisen |Best Albums of 2014<ref name=Dagsavisen>{{cite web|url=http://www.dagsavisen.no/kultur/musikk/her-er-listene-over-den-beste-musikken-i-2014-1.304856|title=Her er listene over den beste musikken i 2014|author=Espen Hågensen Rusdal|date=December 31, 2014|work=Billboard|accessdate=December 31, 2014}}</ref> |27 |- |Digital Spy |Top Albums of 2014<ref name="DigitalSpy"/> |2 |- |Drowned In Sound |50 Favorite Albums of 2014<ref name="DrownedInSound"/> |3 |- |The Daily Telegraph |Best Albums of 2014<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/music/musicblog/2014/nov/26/-sp-the-best-albums-of-2014|title=Guardian Best Albums of 2014|date=November 26, 2014|work=The Guardian|accessdate=December 1, 2014}}</ref> |5 |- |Guardian |Best Albums of 2014<ref>{{cite web|url=http://www.theguardian.com/music/musicblog/2014/nov/26/-sp-the-best-albums-of-2014|title=Guardian Best Albums of 2014|date=November 26, 2014|work=The Guardian|accessdate=December 1, 2014}}</ref> |12 |- |musicOMH |Top 100 Albums of 2014<ref name=musicOMH>{{cite web|url=http://www.musicomh.com/features/lists/musicomhs-top-100-albums-2014|title=musicOMH's Top 100 Albums of 2014|date=December 6, 2014|work=musicOMH|accessdate=December 6, 2014}}</ref> |32 |- |Pazz & Jop |Pazz & Jop 2014 Best Albums<ref name= Pazz&Jop>{{cite web|url=http://www.villagevoice.com/pazznjop/albums/|title=Pazz & Jop 2014|work=The Village Voice|access-date=8 кастрычніка 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150121184534/http://www.villagevoice.com/pazznjop/albums/|archivedate=21 студзеня 2015|url-status=dead}}</ref> |7 |- |Pitchfork |The 50 Best Albums of 2014<ref name=Pitchfork>{{cite web|url=http://pitchfork.com/features/staff-lists/9558-the-50-best-albums-of-2014/2/|title=Pitchforks’s 50 Best Albums Of 2014|date=December 17, 2014|work=Pitchfork Media|accessdate=December 17, 2014}}</ref> |31 |- |PopMatters |The 80 Best Albums of 2014<ref name=PopMatters>{{cite web|url=http://www.popmatters.com/feature/188860-the-best-albums-of-2014/P6/|title=The 80 Best Albums of 2014|date=December 8, 2014|work=PopMatters|accessdate=December 8, 2014}}</ref> |15 |- |Rolling Stone |50 Best Albums of 2014<ref name="RollingStone50"/> |10 |- |Rolling Stone |20 Best Pop Albums of 2014<ref name="RollingStone20"/> |2 |- |Spin |50 Best Albums of 2014<ref name=Spin>{{cite web|url=http://www.spin.com/articles/50-best-albums-2014/?slide=17|title=Spin's 50 Best Albums of 2014|work=Spin|date=December 9, 2014|accessdate=December 9, 2014}}</ref> |34 |- |Stereogum |The 50 Best Albums of 2014<ref name=Stereogum>{{cite web|url=http://www.stereogum.com/1721100/the-50-best-albums-of-2014/list/attachment/1989/|title=The 50 Best Albums of 2014|author=Stereogum|date=December 2, 2014|work=Rolling Stone|accessdate=December 2, 2014}}</ref> |22 |- |TIME |Top 10 Best Albums of 2014<ref name=TIME /> |4 |- |Time Out |The 30 Best Albums of 2014<ref name=TimeOut>{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/music/the-best-albums-of-2014?pageNumber=2|title=The 30 Best Albums of 2014|work=[[Time Out]]|date=December 6, 2014|accessdate=December 6, 2014}}</ref> |15 |} === Узнагароды === У красавіку 2015 года падчас уручэння прэмій на цырымоніі «Billboard Music Awards» «1989» атрымаў ўзнагароду ў катэгорыі «Лепшы альбом», а 30 жніўня 2015 года на 32-й цырымоніі прэміі MTV VMA [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] перамагла ў 4 намінацыях.<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.com/articles/news/bbma/6568580/billboard-music-awards-2015-winners-list |title=Billboard Music Awards 2015: See the Full Winners List |date=May 17, 2015|accessdate=December 9, 2015}}</ref> 7 снежня 2015 года [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] была намінавана на прэмію [[Грэмі]] ў 7 катэгорыях, у тым ліку: запіс года («[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]»), песня года («[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]»), альбом года («1989»), лепшае сольнае поп-выступленне («[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]»), лепшае поп-выступленне ў дуэце/групай («[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]»), лепшы вакальны поп-альбом («1989»), лепшы музычны кліп («[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]»). Спявачка атрымала перамогу ў трох з іх: «Альбом года» ([[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] стала першай жанчынай у гісторыі, якая двойчы атрымала ўзнагароду ў гэтай намінацыі), «Лепшы музычны кліп» і «Лепшы вакальны поп-альбом».<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/articles/news/grammys/6785974/grammy-nominations-2016-full-list |title=Grammy Nominations 2016: See the Full List of Nominees |date=December 7, 2015 |accessdate=December 9, 2015}}</ref> Таксама спявачка перамагла яшчэ ў многіх іншых прэміях. У маі 2016 года [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] уручылі спецыяльную ўзнагароду — «Taylor Swift Award на BMI Pop Awards». Гэта быў другі выпадак у гісторыі гэтай прэміі, калі артысту прысудзілі падобную ўзнагароду. У 1990 годзе яе ўпершыню атрымаў [[Майкл Джэксан]]. == Сінглы == Першым сінглам з «1989» стала песня «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]». У хіт-парадзе Billboard Hot 100 ([[ЗША]]) сінгл дэбютаваў на першым месцы з лічбавымі продажамі ў 544 000 адзінак у першы тыдзень. Трэк паказаў лепшы вынік тыднёвых продажаў 2014 года і чацвёрты ў гісторыі. Музычны відэакліп быў зняты амерыканскім рэжысёрам Маркам Романакам і выпушчаны 18 жніўня 2014 года, адначасова з рэлізам сінгла.<ref name="TheGuardian">{{cite web|last1=Michaels|first1=Sean|title=Taylor Swift announces new album details and single Shake It Off|url=http://www.theguardian.com/music/2014/aug/19/taylor-swift-new-album-1989-single-shake-it-off|website=[[The Guardian]]|date=August 19, 2014|accessdate=August 19, 2014}}</ref> Ён быў зняты за тры дні ў чэрвені 2014 года ў [[Лос-Анджэлес]]е<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-dismisses-the-haters-dances-with-fans-for-new-song-shake-it-off-20140818|title=Taylor Swift Dismisses the Haters in New Song 'Shake It Off'|work=[[Rolling Stone]]|first=Daniel|last=Kreps|date=October 18, 2014|accessdate=August 19, 2014}}</ref>. Марк Романак, адказваючы на заўвагі крытыкаў, назваў кліп на «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]» сатырычным зліццём розных стыляў і клішэ, папулярных у наш час.<ref>{{cite web|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/taylor-swifts-shake-it-off-video-director-defends-from-racist-claim-2014228#ixzz3CUDptIPI|title=Taylor Swift's "Shake It Off" Video Director Mark Romanek Defends It From Racist Claims|last=Lee|first=Esther|date=October 22, 2014|work=[[US Weekly]]|accessdate=April 5, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.etonline.com/music/150256_taylor_swift_shake_it_off_video_director_mark_romanek_hits_back_at_racist_claims/|title=Taylor Swift's 'Shake It Off' Video Director Hits Back at Racist Claims|last=Bueno|first=Antoinette|date=October 22, 2014|work=[[Entertainment Tonight]]|publisher=[[CBS Studios Inc.|CBS Studios Inc]]|accessdate=April 5, 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vulture.com/2014/08/mark-romanek-on-making-taylor-swifts-new-video.html|title=Mark Romanek on Directing Taylor Swift's New Video 'Shake It Off'|last=Buchanan|first=Kyle|date=October 21, 2014|work=Vulture|publisher=New York Media LLC|accessdate=April 5, 2014}}</ref> На найбуйнейшым сусветным відэахостынгу [[YouTube]] відэакліп набраў больш за 1,6 млрд праглядаў<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=nfWlot6h_JM|title=Taylor Swift — Shake It Off|date=2014-08-18|publisher=[[YouTube]]|work=[[Vevo]]|accessdate=2015-07-23}}</ref>. [[Тэйлар Свіфт]] ўпершыню прадставіла «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]» у жывым выкананні на цырымоніі «2014 MTV Video Music Awards», якая прайшла 24 жніўня 2014 года<ref>{{cite web|last1=Ng|first1=Philiana|title=It's Official: Taylor Swift to Perform at MTV VMAs|url=http://www.hollywoodreporter.com/earshot/mtv-vmas-taylor-swift-perform-725493|website=The Hollywood Reporter|accessdate=October 18, 2014|date=August 13, 2014}}</ref>. [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] таксама праспявала песню 4 верасня 2014 года на цырымоніі «2014 Germany Radio Awards»<ref>{{cite web|url=http://popcrush.com/taylor-swift-shake-it-off-2014-german-radio-awards-video/|title=Taylor Swift Performs 'Shake It Off' at the 2014 German Radio Awards [VIDEO]|last=Chau|first=Thomas|date=September 4, 2014|work=Pop Crush|accessdate=April 4, 2014}}</ref> і 19 верасня 2014 года падчас жывога выступу на фестывалі «iHeartRadio Music Festival».<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/tvshowbiz/article-2763140/Taylor-Swift-kicks-iHeartRadio-Music-Festival-flashing-midriff-striking-two-piece.html|title=Taylor Swift kicks off iHeartRadio Music Festival in TWO striking ensembles - Daily Mail Online|work=Mail Online}}</ref> 10 лістапада 2014 кампазіцыя «[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]» была выпушчаная як другі сінгл з альбома. Песня заняла першае месца ў Billboard Hot 100 і [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] стала першай у 56-гадовай гісторыі гэтага чарта жанчынай, чые сінглы зрушылі адзін аднаго з першага месца. Да мая 2015 года было прададзена 3,980,000 копій кампазіцыі ў ЗША.<ref name=us_sales>{{cite web |url=http://hitsdailydouble.com/news&id=296100 |title=Year 2015-to-Date Marketshare at the Four-Month Mark |work=[[Hits (magazine)|HITS]] |publisher=HITS Digital Ventures |date=May 21, 2015 |accessdate=May 21, 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150521184511/http://hitsdailydouble.com/news%26id%3D296100 |archivedate=21 мая 2015 |url-status=live }}</ref> Музычны відэакліп на сінгл быў зняты вядомым амерыканскім рэжысёрам Джозэфам Канам за тры дні ў верасні 2014 ў двух розных месцах [[Нью-Ёрк]]а на Лонг-Айлендзе. Партнёрам спявачкі ў кліпе стаў 25-гадовы амерыканскі манекенщик і мадэль Шон О’браэн Прай.<ref>{{cite web | url = http://www.vanityfair.com/vf-hollywood/2014/11/taylor-swift-blank-space-music-video-model-sean-o-pry | title = Taylor Swift Made Her "Blank Space" Music Video Co-Star Sean O'bil Pry Blush on Set | first= Josh |last=Duboff | work=[[Vanity Fair]]| date = November 10, 2014 | accessdate = November 11, 2014}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.eonline.com/news/596685/meet-sean-o-pry-13-things-to-know-about-the-hot-guy-in-taylor-swift-s-blank-space-video| title = Meet Sean O'bil Pry! 13 Things to Know About the Hot Guy in Taylor Swift's "Blank Space" video | first= Bruna |last=Nessif | publisher = [[E! Online]]| date = November 10, 2014 | accessdate = November 11, 2014}}</ref> Відэа выпадкова патрапіла ў эфір на «[[Yahoo!]]» 10 лістапада 2014 года<ref>{{cite web|url=http://www.huffingtonpost.com/2014/11/10/taylor-swift-blank-space-music-video_n_6132186.html|title=Taylor Swift's 'Blank Space' Video Leaked Early (UPDATE)|last=Goodman|first=Jessica|work=[[The Huffington Post]]|accessdate=November 12, 2014}}</ref>, што некалькі засмуціла рэжысёра, які назваў гэта памылкай.<ref>{{cite web | url = https://mobile.twitter.com/JosephKahn/status/531733733741965312?p=v | title = Joseph Kahn twitter | date = November 10, 2014 | accessdate = November 10, 2014}}</ref> Пазней ён дадаў, што было б лепш, калі б [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] сама прадставіла свой кліп.<ref>{{cite web | url = https://mobile.twitter.com/JosephKahn/status/531810387063095296?p=v | title = Joseph Kahn | date = November 10, 2014 | accessdate = November 10, 2014}}</ref> На дадзены момант «[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]» н звыш 1,8 млрд праглядаў на [[YouTube]], стаўшы першым жаночым сольным відэа з такім паказчыкам. У якасці трэцяга сінгла была выкарыстана песня «[[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]]». Крытыкі станоўча паставіліся да такога выбару: выданне Pitchfork Media назвала «[[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]]» 50-й лепшай песняй 2014 года<ref>{{cite web|url=http://pitchfork.com/features/staff-lists/9555-the-100-best-tracks-of-2014/6/|title=The 100 Best Tracks of 2014|work=Pitchfork Media|accessdate=February 5, 2015|first=Jordan|last=Sargent|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304222057/http://pitchfork.com/features/staff-lists/9555-the-100-best-tracks-of-2014/6/|archivedate=4 сакавіка 2016|url-status=dead}}</ref>, а Даніэль Крэпс (аглядальнік часопіса [[Rolling Stone]]) заявіў, што трэці сінгл кардынальна адрозніваецца ад двух папярэдніх, дэманструючы [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] з у цёмнага, больш абстрактнага боку.<ref name="RS">{{cite web|last1=Kreps|first1=Daniel|title=Taylor Swift Shows Her Sensual Side in Moody 'Style' Video|url=http://www.rollingstone.com/music/videos/taylor-swift-shows-her-sensual-side-in-moody-style-video-20150213|website=[[Rolling Stone]]|accessdate=November 13, 2015|date=November 13, 2015}}</ref> У Billboard Hot 100 кампазіцыя дэбютавала на 60-м месцы, у выніку дабраўшыся да шостай пазіцыі. Музычнае відэа на «[[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]]» зняў амерыканскі рэжысёр і прадзюсар Кайл Ньюман.<ref>{{cite web | url = https://m.youtube.com/watch?v=-CmadmM5cOk | title = Taylor Swift - Style | publisher = [[YouTube]] | accessdate = November 13, 2015}}</ref> 17 мая 2015 песня «[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]», якая была запісаная пры ўдзеле Кендрыка Ламара, стала чацвёртым сінглам у падтрымку «1989». Першая версія кампазіцыі ўпершыню трапіла ў чарт Billboard Hot 100 на два тыдні ў лістападзе 2014 года і студзені 2015, дасягнуўшы 78 месца.<ref>{{cite web|url=http://m.billboard.com/entry/view/id/126113|title=Wiz Khalifa Tops Hot 100, Taylor Swift Re-Enters Following BBMAs Video Premiere|author=Gary Trust|work=[[Billboard (magazine)|Billbaord]]|publisher=([[Prometheus Global Media]])|date=May 21, 2015|accessdate=May 22, 2015}}{{Недаступная спасылка}}{{Недаступная спасылка}}{{Недаступная спасылка}}{{Недаступная спасылка}}</ref> Пасля прэм’еры новай версіі і музычнага відэа, якое стала вельмі папулярным і ўсталявала на «[[Vevo]]» рэкорд па колькасці праглядаў за суткі (20,1 млн), на цырымоніі «Billboard Music Awards 2015» песня вярнулася ў асноўны чарт пад нумарам 53, а ў лічбавы — пад нумарам 26 з продажамі ў 47,000 копій. У выніку «[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]» дасягнула першага месца ў Billboard Hot 100 з продажамі 385,000 копій. Да чэрвеня 2015 года ў [[ЗША]] было прададзена 1,1 млн лічбавых копій сінгла.<ref>{{cite web|url=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6583313/wiz-khalifa-see-you-again-returns-no-1-hot-100|title=Wiz Khalifa's 'See You Again' Replaces Taylor Swift at No. 1 on Hot 100|author=Trust, Gary|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=[[Prometheus Global Media]]|date=June 3, 2015|accessdate=June 3, 2015}}</ref> Арыгінальная альбомная версія песні атрымала ў асноўным змешаныя водгукі ад музычных крытыкаў,<ref>{{Cite web |url=http://cedricced.com/2015/05/08/single-review-taylor-swift-is-bleeding-heartache-on-bad-blood/ |title=cedricced.com |access-date=8 кастрычніка 2016 |archive-date=29 мая 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150529172433/http://cedricced.com/2015/05/08/single-review-taylor-swift-is-bleeding-heartache-on-bad-blood/ |url-status=dead }}</ref><ref>[http://m.hitfix.com/immaculate-noise/taylor-swift-1989-track-by-track-album-review hitfix.com] {{Архівавана|url=https://archive.today/20150604020243/http://m.hitfix.com/immaculate-noise/taylor-swift-1989-track-by-track-album-review |date=4 чэрвеня 2015 }}</ref><ref>[http://www.cultnoise.com/album-review-taylor-swift-1989/ cultnoise.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150626111601/http://www.cultnoise.com/album-review-taylor-swift-1989/ |date=26 чэрвеня 2015 }}</ref> а дуэтная — станоўчыя.<ref>[http://consequenceofsound.net/2015/05/kendrick-lamar-shines-in-taylor-swifts-bad-blood-remix/ consequenceofsound.net]</ref><ref>[http://www.latimes.com/entertainment/music/posts/la-et-ms-taylor-swifts-bad-blood-video-is-a-whole-lot-of-sound-and-fury-20150518-story.html latimes.com]</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theedgesusu.co.uk/records/2015/05/20/review-taylor-swift-ft-kendrick-lamar-bad-blood/|title=Review: Taylor Swift ft. Kendrick Lamar – Bad Blood|last=Seabrook|first=George|date=May 20, 2015|work=The Edge|accessdate=May 21, 2015}}</ref> Пятым сінглам з пласцінкі стала песня «[[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|Wildest Dreams]]», якая атрымала ў асноўным станоўчыя водгукі ад крытыкаў. Музычнае відэа на кампазіцыю зняў рэжысёр Джозэф Кан, які працаваў з [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] над кліпамі «[[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]]» і «[[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]]». Партнёрам спявачкі стаў амерыканскі акцёр Скот Іствуд.<ref>{{cite web|url=http://www.ew.com/article/2015/08/29/taylor-swift-scott-eastwood-wildest-dreams|title=Taylor Swift teases 'Wildest Dreams' video with pic of Scott Eastwood|author=Christopher Rosen|date=August 29, 2015|accessdate=August 30, 2015|archive-date=27 верасня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927000035/http://ew.com/article/2015/08/29/taylor-swift-scott-eastwood-wildest-dreams/|url-status=dead}}</ref> Прэм’ера кліпа адбылася 30 жніўня 2015 года падчас прэ-шоў 32-й цырымоніі «MTV VMA 2015». У [[ЗША]] песня двойчы атрымала плацінавы статус і дабралася да пятага месца ў чарце Billboard Hot 100. У якасці шостага сінгла была выкарыстана кампазіцыя «[[Out of the Woods (песня Тэйлар Свіфт)|Out of the Woods]]», а сёмага — песня «[[New Romantics (песня Тэйлар Свіфт)|New Romantics]]». == Прома-кампанія == [[Файл:Taylor Swift 2 (18477753053).jpg|thumb|right|220px|Тэйлар падчас 1989 World Tour]] З мая па снежань 2015 года [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] гастралявала па свеце ў рамках «1989 World Tour», які сабраў 250 млн даляраў, што зрабіла яго самым прыбытковым турам за ўсю гісторыю. На канцэртах да яе далучаліся зорныя госці, сярод якіх былі [[Селена Гомес]], [[Джасцін Тымберлейк]], [[Аўрыл Лавін]], Лорд, Fifth Harmony, Little Mix, Эд Шыран, Charli XCX, [[Рэйчэл Платэн]], Нік Джонас, Элі Голдзінг, [[Рыкі Марцін]], Сіара, [[Хайдзі Клум]] і Кара Дзелавінь. Акрамя таго, [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] некалькі разоў выступала з іншым вядомымі музыкамі. Яна праспявала «I Saw Her Standing There» і «[[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]]» разам з [[Пол Макартні|Полам Макартні]] на шоў «Saturday Night Live 40th Anniversary Special» і разам [[Кені Чэсні]] выканала яго песню «Big Star» падчас канцэртнага тура Чэсні «Big Revival Tour» у [[Нашвіл|Нэшвіле]]. Спявачка таксама аккампанавала [[Мадонна (спявачка)|Мадонне]] на гітары ў акустычным прадстаўленні на цырымоніі «iHeartRadio Music Awards». А 30 жніўня 2015 года на 32-й цырымоніі прэміі «MTV VMA» [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] выступіла разам з [[Нікі Мінаж]]. Акрамя таго, [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] прымала ўдзел у розных ток-шоў і ранішніх ТБ-праграмах, давала шмат інтэрв’ю. == Спіс кампазіцый == {{Track listing | total_length = | writing_credits = yes | title1 = Welcome to New York | writer1 = Taylor Swift, Ryan Tedder | length1 = 3:32 | title2 = [[Blank Space (песня Тэйлар Свіфт)|Blank Space]] | writer2 = Swift, Max Martin, Karl Johan Schuster | length2 = 3:51 | title3 = [[Style (песня Тэйлар Свіфт)|Style]] | writer3 = Swift, Martin, Schuster, Ali Payami | length3 = 3:50 | title4 = [[Out Of The Woods (песня Тэйлар Свіфт)|Out Of The Woods]] | writer4 = Swift, Jack Antonoff | length4 = 3:55 | title5 = All You Had to Do Was Stay | writer5 = Swift, Martin | length5 = 3:13 | title6 = [[Shake It Off (песня Тэйлар Свіфт)|Shake It Off]] | writer6 = Swift, Martin, Schuster | length6 = 3:39 | title7 = I Wish You Would | writer7 = Swift, Antonoff | length7 = 3:27 | title8 = [[Bad Blood (песня Тэйлар Свіфт)|Bad Blood]] | writer8 = Swift, Martin, Schuster | length8 = 3:31 | title9 = [[Wildest Dreams (песня Тэйлар Свіфт)|Wildest Dreams]] | writer9 = Swift, Martin, Schuster | length9 = 3:40 | title10 = How You Get the Girl | writer10 = Swift, Martin, Schuster | length10 = 4:07 | title11 = This Love | writer11 = Swift | length11 = 4:10 | title12 = I Know Places | writer12 = Swift, Tedder | length12 = 3:15 | title13 = Clean | writer13 = Swift, Ryan Tedder, Imogen Heap | length13 = 4:30 }} {{Track listing | headline = Deluxe edition | collapsed = yes | total_length = | writing_credits = yes | title1 = Wonderland | writer1 = Swift, Martin, Schuster | length1 = 4:05 | title2 = You Are in Love | writer2 = Swift, Antonoff | length2 = 4:27 | title3 = [[New Romantics, (песня Тэйлар Свіфт)|New Romantics]] | writer3 = Swift, Martin, Schuster | length3 = 3:50 | title4 = I Know Places | note4 = Voice memo | length4 = 3:36 | title5 = I Wish You Would | note5 = Voice memo | length5 = 1:47 | title6 = Blank Space | note6 = Voice memo | length6 = 2:11 }} == Пазіцыі ў чартах == === Тыднёвыя чарты === {| class="wikitable sortable" |- !Чарт (2014—2015) !Вышэйшая пазіцыя |- |[[Аўстралія|Australian Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com">http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Taylor+Swift&titel=1989&cat=a</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Аўстрыя|Austrian Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|5 |- |[[Бельгія|Belgian Albums Chart]] ([[Фландрыя]])<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Бельгія|Belgian Albums Chart]] ([[Валонія]])<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|7 |- |[[Бразілія|Brazilian Albums]]<ref>http://www.portalsucesso.com.br/ranking?tipo=10top</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |[[Канада|Canadian Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Кітай|Chinese Albums Chart]]<ref>http://ww25.sino-chart.com {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161104220145/http://ww25.sino-chart.com/ |date=4 лістапада 2016 }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Харватыя|Croatian Foreign Albums]]<ref>http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=arhiva&w=details&id={{{id}}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Чэхія|Czech Albums]]<ref>http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php</ref> | style="text-align:center;"|17 |- |[[Данія|Danish Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Нідэрланды|Dutch Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Фінляндыя|Finnish Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|10 |- |[[Францыя|French Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|9 |- |[[Германія|German Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|4 |- |[[Грэцыя|Greek Albums Chart]]<ref>https://archive.today/20131119134544/http://www.ifpi.gr/charts_en.html</ref> | style="text-align:center;"|11 |- |[[Венгрыя|Hungarian Albums]]<ref>http://www.mahasz.hu/?menu=slagerlistak&menu2=archivum&lista=top40&ev=2014&het=44&submit_=Keres%E9s</ref> | style="text-align:center;"|22 |- |[[Ірландыя|Irish Albums Chart]]<ref>http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2014&year=2014&week=44 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171110231932/http://www.chart-track.co.uk/index.jsp?c=p%2Fmusicvideo%2Fmusic%2Farchive%2Findex_test.jsp&ct=240002&arch=t&lyr=2014&year=2014&week=44 |date=10 лістапада 2017 }}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Італія|Italian Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|5 |- |[[Японія|Japanese Albums Chart]]<ref>http://www.oricon.co.jp/rank/ja/w/2014-11-10/</ref> | style="text-align:center;"|3 |- |[[Паўднёвая Карэя|Korean International Albums]]<ref>http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=E</ref> | style="text-align:center;"|2 |- |[[Новая Зеландыя|New Zealand Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Нарвегія|Norwegian Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- |[[Польшча|Polish Albums]]<ref>http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=922</ref> | style="text-align:center;"|17 |- |[[Партугалія|Portuguese Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|3 |- |[[Расія|Russian Albums]]<ref>https://lenta.ru/news/2014/11/06/grebenshchikov</ref> | style="text-align:center;"|7 |- | [[Шатландыя|Scottish Albums]]<ref>http://www.officialcharts.com/charts/scottish-albums-chart/20141102/40/</ref> | style="text-align:center;"|1 |- | [[ПАР|South African Albums Chart]]<ref>http://www.rsg.co.za</ref> | style="text-align:center;"| 7 |- | [[Іспанія|Spanish Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|4 |- | [[Швецыя|Swedish Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|23 |- | [[Швейцарыя|Swiss Albums Chart]]<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|3 |- | [[Тайвань|Taiwanese Albums Chart]]<ref>http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard0.aspx {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120810013900/http://www.g-music.com.tw/GMusicBillBoard0.aspx |date=10 жніўня 2012 }}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- | [[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]<ref>http://www.officialcharts.com/charts/albums-chart/20141102/7502/</ref> | style="text-align:center;"|1 |- | [[ЗША|US Billboard 200]]<ref>http://www.billboard.com/artist/371422/Taylor+Swift/chart?f=305</ref> | style="text-align:center;"|1 |} === Выніковыя гадавыя чарты === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! Чарт (2014) ! Пазіцыя |- | [[Аўстралія|Australian Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://aria.com.au/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2014.htm|title=End of Year Charts&nbsp;– ARIA Top 100 Albums 2014|work=[[ARIA Charts]]|publisher=[[Australian Recording Industry Association]]|accessdate=January 7, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 2 |- | [[Бельгія|Belgian Albums]] ([[Фландрыя]])<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2014&cat=a|title=Jaaroverzichten 2014|publisher=Ultratop|language=Dutch|accessdate=December 10, 2014}}</ref> | style="text-align:center;"| 71 |- | [[Бельгія|Belgian Albums]] ([[Валонія]])<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2014&cat=a|title=Rapports Annuels 2014|publisher=Ultratop|language=French|accessdate=December 10, 2014}}</ref> | style="text-align:center;"| 198 |- | [[Канада|Canadian Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-canadian-albums|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=December 11, 2014|title=2014 Year End Charts&nbsp;— Top Canadian Albums}}</ref> | style="text-align:center;"| 2 |- | [[Германія|German Albums]]<ref>{{cite web |url=https://www.offiziellecharts.de/charts/album-jahr/for-date-2014 |title=Top 100 Album-Jahrescharts|language=German |work=[[GfK Entertainment]] |publisher=offiziellecharts.de |accessdate=10 August 2015}}</ref> | style="text-align:center;"|71 |- | [[Японія|Japanese Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/special/47530/5/|title=2014 Japan Year end|publisher=Oricon|accessdate=December 20, 2014}}</ref> | style="text-align:center;"| 34 |- | [[Мексіка|Mexican Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.centrodedesarrollodigital.com/amprofonanual/100.php|title=Los Más Vendidos 2014|format=PDF|language=Spanish|publisher=[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas]] (AMPROFON)|accessdate=May 23, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161004204811/http://centrodedesarrollodigital.com/amprofonanual/100.php|archivedate=4 кастрычніка 2016|url-status=dead}}</ref> |align="center"|28 |- | [[Новая Зеландыя|New Zealand Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2614|title=Top Selling Albums of 2014|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=January 2, 2015|archive-date=21 снежня 2014|archive-url=https://archive.today/20141221063113/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=2614|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"| 3 |- | [[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]<ref name="UK top 40 2014">{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-selling-artist-albums-of-2014-3387/|title=The Official Top 40 Biggest Selling Artist Albums of 2014|last=Moss|first=Liv|date=January 1, 2015|publisher=[[Official Charts Company]]|accessdate=January 1, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 11 |- | [[ЗША|US Billboard 200]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2014/top-billboard-200-albums|title=Top 200 Albums Chart Year End 2014|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|accessdate=January 7, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 3 |- |- ! Чарт (2015) ! Пазіцыя |- | [[Аўстралія|Australian Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.adelaidenow.com.au/entertainment/music/aria-chart-for-2015-reveal-the-most-popular-music-that-australia-loves-to-turn-up-the-volume-on/news-story/6e893d679c4b38360d1d4efe73b44b06|title=ARIA chart for 2015 reveal the most popular music that Australia loves to turn up the volume on|work=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|author=McCabe, Kathy|accessdate=January 6, 2016}}</ref> | style="text-align:center;"| 3 |- | [[Канада|Canadian Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-canadian-albums|title=TOP CANADIAN ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 1 |- | [[Нідэрланды|Dutch Albums]]<ref>[http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2015&cat=a Dutch Charts — dutchcharts.nl<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> | style="text-align:center;"| 35 |- | [[Японія|Japanese Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.oricon.co.jp/special/48546/5/|title=2015 Japan Year end|publisher=Oricon|accessdate=December 23, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 30 |- | [[Новая Зеландыя|New Zealand Albums]]<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|title=Top Selling Albums of 2015|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=December 25, 2015|archive-date=23 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823012621/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"| 5 |- | [[Швейцарыя|Swiss Albums]]<ref>[http://www.hitparade.ch/charts/jahreshitparade Schweizer Jahreshitparade 2015 — hitparade.ch<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> | style="text-align:center;"| 47 |- | [[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-artist-albums-of-2015-revealed__13273/|title=The Official Top 40 Biggest Artist Albums of 2015 revealed|last=Copsey|first=Rob|date=5 January 2016|publisher=Official Charts Company|accessdate=5 January 2016}}</ref> | style="text-align:center;"| 6 |- | [[ЗША|US Billboard 200]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|title=TOP BILLBOARD 200 ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 1 |- | [[ЗША|US Digital Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/digital-albums|title=DIGITAL ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 1 |- ! Чарт (2016) ! Пазіцыя |- | [[Аўстралія|Australian Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.adelaidenow.com.au/entertainment/music/aria-chart-for-2015-reveal-the-most-popular-music-that-australia-loves-to-turn-up-the-volume-on/news-story/6e893d679c4b38360d1d4efe73b44b06|title=ARIA chart for 2015 reveal the most popular music that Australia loves to turn up the volume on|work=[[The Advertiser (Adelaide)|The Advertiser]]|author=McCabe, Kathy|accessdate=January 6, 2016}}</ref> | style="text-align:center;"| 17 |- |[[Бельгія|Belgian Albums Chart]] ([[Фландрыя]])<ref name="australian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|94 |- | [[Канада|Canadian Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-canadian-albums|title=TOP CANADIAN ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 17 |- | [[Новая Зеландыя|New Zealand Albums]]<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|title=Top Selling Albums of 2015|publisher=[[Recorded Music NZ]]|accessdate=December 25, 2015|archive-date=23 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160823012621/http://nztop40.co.nz/chart/albums?chart=4183|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"| 19 |- | [[Вялікабрытанія|UK Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/the-official-top-40-biggest-artist-albums-of-2015-revealed__13273/|title=The Official Top 40 Biggest Artist Albums of 2015 revealed|last=Copsey|first=Rob|date=5 January 2016|publisher=Official Charts Company|accessdate=5 January 2016}}</ref> | style="text-align:center;"| 44 |- | [[ЗША|US Billboard 200]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/top-billboard-200-albums|title=TOP BILLBOARD 200 ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 17 |- | [[ЗША|US Digital Albums]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/year-end/2015/digital-albums|title=DIGITAL ALBUMS: YEAR END 2015|work=Billboard|accessdate=December 10, 2015}}</ref> | style="text-align:center;"| 22 |} === Выніковы хіт-парад === {| class="wikitable" |- ! Чарт ! Пазіцыя |- | [[ЗША|US Billboard 200]]<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/charts/greatest-billboard-200-albums|title=Greatest of All Time ''Billboard'' 200 Albums|work=Billboard|accessdate=November 12, 2015}}</ref> |align="center"| 64 |} {{зноскі}} {{Тэйлар Свіфт}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы Тэйлар Свіфт]] [[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]] es67p7t97pwzt8yn6l402w2z0qus3ep 10 356293 5143898 3785151 2026-05-20T07:13:56Z Паўлюк Шапецька 37440 5143898 wikitext text/x-wiki {{Склад спартыўнай каманды | назва = Склад ГК Гомель | колер фону = green | колер тэксту = white | колер рамкі = #b60000 | клуб_спасылка = ГК Гомель | клуб = Гомель | спіс = {{ССК-ігрок|3|[[Дзмітрый Бягун|Бягун]]}} {{ССК-ігрок|4|[[Вадзім Асіпкоў|Асіпкоў]]}} {{ССК-ігрок|8|[[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Яраш]]}} {{ССК-ігрок|19|[[Дзмітрый Сяргеевіч Смолікаў|Смолікаў]]}} {{ССК-ігрок|20|[[Павел Ярашук|Ярашук]] <small>[[брамнік (гандбол)|(б)]]</small>}} {{ССК-ігрок|21|[[Іван Целяпнёў|Целяпнёў]]}} {{ССК-ігрок|22|[[Сяргей Арлоўскі|Арлоўскі]]}} {{ССК-ігрок|23|[[Максім Красоўскі|Красоўскі]]}} {{ССК-ігрок|24|[[Аляксей Карлоўскі|Карлоўскі]]}} {{ССК-ігрок|25|[[Віталь Зінчанка|Зінчанка]]}} {{ССК-ігрок|41|[[Уладзімір Корсак|Корсак]] <small>[[брамнік (гандбол)|(б)]]</small>}} {{ССК-ігрок|47|[[Ігар Кажадуб|Кажадуб]]}} {{ССК-ігрок|77|[[Станіслаў Шафаловіч|Шафаловіч]]}} {{ССК-ігрок|78|[[Андрэй Клімавец|Клімавец]]}} {{ССК-ігрок|98|[[Сяргей Жураў|Жураў]]}} {{ССК-ігрок||[[Аляксей Бабко|Бабко]] <small>[[брамнік (гандбол)|(б)]]</small>}} {{ССК-ігрок||[[Міхаіл Пілюк|Пілюк]]}} {{ССК-ігрок||[[Віктар Скрыпак|Скрыпак]]}} {{ССК-ігрок||[[Андрэй Яшчанка|Яшчанка]]}} |трэнер = [[Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў|Андрэй Мачалаў]] }}<noinclude> Крыніца складу: http://www.hc-gomel.by/team/men Абноўлена на студзень 2021 года [[Катэгорыя:Шаблоны:Склады гандбольных клубаў|Гомель]] </noinclude> rjkgd0l082uhufo345nsvisnet776nb 0 359673 5143833 4761201 2026-05-20T01:03:33Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143833 wikitext text/x-wiki {{Малая планета <!-- Основной блок --> | name = (107) Каміла | image = [[Файл:107Camilla (Lightcurve Inversion).png|250px]] | caption = Трохмерная мадэль астэроида (107) Каміла | discoverer = [[Норман Роберт Погсан|Норман Погсан]] | discovery_site = [[Мадраская абсерваторыя|Мадрас]] | discovery_date = [[17 лістапада]] [[1868]] | designations = 1938 OG; {{mp|1949 HD|1}}; 1893 QA | category = [[Пояс астэроідаў|Галоўнае кальцо]] <br /> {{nobr|([[Сямейства Кібелы]])}} <!-- Орбитальные характеристики --> | epoch = 14.03.2012 | eccentricity = 0,0710588 | semimajor = 3,4999755 | inclination = 10,00959 | asc_node = 172,95390 | arg_peri = 306,34169 | mean_anomaly = 293,63151 | satellites = [[S/2001 (107) I]] <!-- Физические характеристики --> | par-ref = <ref name="PDS tax">[http://www.psi.edu/pds/resource/taxonomy.html PDS spectral class data]</ref><ref name="marchis">''[http://astro.berkeley.edu/~fmarchis/Science/Asteroids/Camilla.html 107 Camilla and S/2001 (107) 1]'', F. Marchis</ref><ref name="error">Error estimate derived from consideration of <math>M \propto a^3/P^2</math> and given errors in ''a'' and ''P''</ref> | dimensions = 344×246×205 км<ref name=Baer>{{cite web |year = 2008 |title = Recent Asteroid Mass Determinations |publisher = Personal Website |author = Jim Baer |url = http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |accessdate = 2008-12-05 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20131021074442/http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt |archivedate = 21 кастрычніка 2013 |url-status = dead }}</ref><br />{{nobr|285×205×170 ± 20 км}}<ref name="TorKaaMic03">{{cite journal | author= J. Torppa | title= Shapes and rotational properties of thirty asteroids from photometric data | journal= Icarus | year= 2003 | volume= 164 | pages= 346 | url= http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/thirty.pdf | format=PDF | doi= 10.1016/S0019-1035(03)00146-5 | issue= 2 | bibcode=2003Icar..164..346T | display-authors= 1 | last2= Kaasalainen | first2= Mikko | last3= Michałowski | first3= Tadeusz | last4= Kwiatkowski | first4= Tomasz | last5= Kryszczyńska | first5= Agnieszka | last6= Denchev | first6= Peter | last7= Kowalski | first7= Richard}}</ref><ref name="MarKaaHom06">{{cite journal | author= F. Marchis | title= Shape, size and multiplicity of main-belt asteroids I. Keck Adaptive Optics survey | journal= Icarus | year= 2006 | volume= 185 | pages= 39–63 | doi= 10.1016/j.icarus.2006.06.001 | pmid= 19081813 | issue= 1 | pmc= 2600456 | bibcode= 2006Icar..185...39M | display-authors= 1 | last2= Kaasalainen | first2= M | last3= Hom | first3= E | last4= Berthier | first4= J | last5= Enriquez | first5= J | last6= Hestroffer | first6= D | last7= Lemignant | first7= D | last8= Depater | first8= I}}</ref><ref name="IRAS">[http://www.psi.edu/pds/resource/imps.html Supplemental IRAS Minor Planet Survey]</ref> | mass = (1,12 ± 0,03){{e|19}} [[кілаграм|кг]] | density = 1,400 ± 0,5 [[грамм|г]]/[[кубічны сантыметр|см³]] | gravity = 0,036 | escape_velocity = 0,1 | rotation = 4,8439 | spectral_class = C | scomment = (X) | mag = 11,53 — 13,93 ^m<ref name=AstDys-Camilla>{{cite web |title = AstDys (107) Camilla Ephemerides |publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=107&oc=500&y0=2001&m0=3&d0=8&h0=0&mi0=0&y1=2001&m1=3&d1=10&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days |accessdate = 2010-06-28 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110629202034/http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=107&oc=500&y0=2001&m0=3&d0=8&h0=0&mi0=0&y1=2001&m1=3&d1=10&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days |archivedate = 29 чэрвеня 2011 |url-status = dead }}</ref> | abs_mag = 7,08 | albedo = 0,0525 | temperature = 151 }} '''(107) Каміла''' ({{lang-la|Camilla}}) — [[астэроід]] вонкавай часткі [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], які мае вельмі цёмную паверхню, багатую простымі вугляроднымі злучэннямі і прыналежыць да [[сямейства Кібелы]]. Ён быў выяўлены [[17 лістапада]] [[1868]] года [[Норман Роберт Погсан|Норманам Погсанам]] у [[Мадраская абсерваторыя|Мадраскай абсерваторыі]] і названы ў гонар [[Каміла, міфалогія|Камілы]], каралевы народа [[Вольскі]] ш рымскай міфалогіі<ref>{{Крыніцы/Слоўнік імёнаў малых планет|25}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (101—200)|101—200]]) * [[Класіфікацыі малых планет]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|107}} * {{IAU|107}} * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00107.html Data on (87) Sylvia from Johnston’s archive] * [http://www.spacedaily.com/news/asteroid-01c.html Hubble Finds New Asteroid Moon] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110514082634/http://www.spacedaily.com/news/asteroid-01c.html |date=14 мая 2011 }} * [http://astro.berkeley.edu/~fmarchis/Science/Asteroids/Camilla.html 107 Camilla and S/2001 (107) 1] {{MinorPlanets Navigator|(106) Дыёна|(108) Гекуба}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1868 годзе]] tmm062jbhik1rx0p3lw7hnpclc0ulqo 0 359873 5143834 4896506 2026-05-20T01:08:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143834 wikitext text/x-wiki {{Малая планета <!-- Основной блок --> | name = (151) Абунданцыя | discoverer = [[Іаган Паліза]] | discovery_site = [[Аўстра-венгерская марская абсерваторыя ў Пуле|Пула]] | discovery_date = [[1 лістапада]] [[1875]] | designations = {{mp|1974 QS|2}}; {{mp|1974 QZ|2}} | named_after = [[Абунданцыя]] | category = <!-- Орбитальные характеристики --> | orb-ref = | epoch = 14.03.2012 | eccentricity = 0,03493 | semimajor = 2,59241 | inclination = 6,438 | asc_node = 38,970 | arg_peri = 133,141 | mean_anomaly = 27,240 <!-- Физические характеристики --> | dimensions = 45,37 | mass = 9,78{{e|16}} [[кілаграм|кг]] | density = 2,000 | gravity = 0,0127 | escape_velocity = 0,0240 | rotation = 9,864 | spectral_class = S | abs_mag = 9,24 | albedo = 0,1728 | temperature = 169 }} '''(151) Абунданцыя''' ({{lang-la|Abundantia}}) — [[астэроід]] [[Пояс астэроідаў|галоўнага пояса]], які быў адкрыты [[1 лістапада]] [[1875]] года аўстрыйскім астраномам [[Іаган Паліза|Іаганам Палізай]] у [[Аўстра-венгерская марская абсерваторыя ў Пуле|абсерваторыі Пула]] і названы ў гонар [[Абунданцыя|Абунданцыі]] — рымскай багіні [[поспех]]у<ref>{{Крыніцы/Слоўнік імёнаў малых планет|29}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Спіс астэроідаў]] ([[Спіс астэроідаў (101—200)|101—200]]) * [[Класіфікацыі малых планет]] {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Sbdb|151}} * {{IAU|151}} * [http://btboar.tripod.com/lightcurves/id31.html Lightcurves] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110525140833/http://btboar.tripod.com/lightcurves/id31.html |date=25 мая 2011 }} * [http://spiff.rit.edu/richmond/parallax/phot/LCSUMPUB.TXT Asteroid Lightcurve Data File, Updated March 1, 2001] * [ftp://ftp.lowell.edu/pub/elgb/astorb.html The Asteroid Orbital Elements Database]{{Недаступная спасылка}} {{MinorPlanets Navigator|(150) Нюйва|(152) Атала}} [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1875 годзе]] [[Катэгорыя:Астэроіды дыяметрам ад 40 да 100 км]] s6p1z19knlkxzzq41oo7wu00571bytp 0 463437 5143458 5041561 2026-05-19T12:32:34Z Купалінка 66113 5143458 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Фота = Y. A. Rydkin. Near the curtain.jpg }} '''Юрый Анатольевіч Ры́дкін''' (нар. {{ДН|8|4|1979}}, [[Гомель]], {{abbr|Беларуская ССР|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|2}}) — [[паэт]], [[празаік]], [[калаж]]ыст, [[даследчык]] [[Бот-паэзія|бот-паэзіі]] (жанру «размоў з [[робат|ботамі]]»), [[спявак]]. == Біяграфія == У 1986—1996 гадах навучаўся ў агульнаадукацыйнай школе № 3 Гомеля. У 1996—2004 гадах вучыўся на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]]. 6 кастрычніка 1998 года здзейсніў спробу [[самагубства]], скокнуў з чыгуначнага мосту ў Гомелі, траўмаваў [[пазваночнік]]а і страціў магчымасць хадзіць<ref>[https://syg.ma/@inna-bievz/podborka-fb-postov-iu-a-rydkina Падборка fb-пастоў Ю. А. Рыдкіна. Антыюбілей: 20 гадоў з моманту маёй гібелі 06. 10. 2018]</ref><ref>[https://takiedela.ru/2020/01/seks-lozh-i-kolyaska/ Інтэрв’ю] выдавецтву «Такія справы» 29.01.2020.</ref>. Пазней траўмагаварэнне стане асаблівасцю творчасці Рыдкіна<ref name="Podlubnova"/>. == Творчасць == Аўтар<ref name="Konakov"/><ref name="Famitskij"/><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://www.cirkolimp-tv.ru/articles/887/vyiti-iz-stroya-sladkii-drugoi-ili-poeticheskii-botogolizm Выйсці са строю: «Салодкі» іншы, альбо Паэтычны ботагалізм] 2019 // Цырк «Алімп».</ref> [[Гіперспасылачная паэзія|гіперспасылачнай паэзіі]], канцэпцыю, спецыфіку і метад стварэння якой адлюстраваў у маніфесце<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://syg.ma/@rydkin/manifiest-gipierssylochnoi-poezii Маніфест гіперспасылачнай паэзіі] 2016.</ref>. Па меркаванню {{нп5|Яўгена Сямёнаўна Рыц|Яўгены Рыц|ru|Риц, Евгения Семёновна}}, яна прадстаўляе сабой корпус эксперыментальных [[мультымедыя|мультымедыйных]] твораў, дзе невідавочныя і асацыятыўныя выявы схаваны за клікабельным тэкстам. Гэты праект літаратурны крытык называе [[віртуальная рэальнасць|віртуальным]] помнікам няздзейсненай віртуальнай рэальнасці і пакаленню позніх 1990-х і ранніх 2000-х, выгадаванаму на ідэі інтэртэксту<ref name="Rits"/>. [[Кандыдат філалагічных навук]] [[Кацярына Аляксееўна Абросімава|Кацярына Абросімава]]<ref>[https://web.archive.org/web/20200217032332/http://www.philfak.ru/492 Абросімава Кацярына Аляксееўна] // Омскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. М. Дастаеўскага.</ref> адзначае, што «ў [[гіпертэкст]]авай паэзіі Ю. Рыдкіна прадстаўлены спасылкі на разнастайныя медыя: тэксты, фільмы і выявы розных эпох і стыляў, звязаныя з вершамі аўтара на ўзроўні асацыяцый, падтэксту»<ref name="Abrosimova"/>; гэтыя вершы «цалкам ахоплены [[HTML|гіпертэкставай разметкай]] і кожны вершаблок звязаны з пэўным медыя, што стварае спецыфічную структуру»<ref name="Abrosimova K"/>; «аўтарскі тэкст і інтэрнэт-рэсурсы <…> становяцца, па сутнасці, раўнапраўнымі ўдзельнікамі паэтычнай камунікацыі»<ref name="Абросімава/Куламіхіна"/>. У [[англійская мова|англамоўным]] даследаванні Абросімава сумесна з [[Ірына Валянцінаўна Куламіхіна|Ірынай Куламіхінай]]<ref>[https://www.omgau.ru/o-universitete/prepodavateli/?ELEMENT_ID=8467 Куламіхіна Ірына Валянцінаўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211103005706/https://www.omgau.ru/o-universitete/prepodavateli/?ELEMENT_ID=8467|date=3 лістапада 2021}} // Омскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. А. Сталыпіна.</ref> разбіраюць гіпертэкставыя творы Рыдкіна і ўгледжваюць у іх [[эстэтыка|эстэтычныя]] паказчыкі, якія стасуюцца з «нулявой ступенню пісьма» — мовай, свабоднай ад [[знак]]аў [[ідэалогія|ідэалогіі]]<ref name="Abrosimova/Kulamikhina"/>. У [[Чэхія|чэшскім]] даследаванні, прысвечаным медыяпаэзіі і біякібермастацтву, [[доктар навук]] [[:cz:Pedagogická fakulta Univerzity Hradec Králové#Součásti fakulty|Jana Kostincová]]<ref>[https://www.uhk.cz/cs/osoba/3180/jana-kostincova Jana Kostincová] // Універсітэт Градзец-Кралавэ.</ref> піша, што Юрый Рыдкін стварае мульцімадальную паэзію, выкарыстоўваючы [[штучны інтэлект]] і развіваючы інтэртэкставую гульню<ref name="Kostincová"/>. Паэт [[Антон Ачыроў]]<ref>[http://www.litkarta.ru/russia/moscow/persons/ochirov-a/ Антон Ачыроў] // Новая карта рускай літаратуры.</ref> называе Юрыя Рыдкіна дзіўным персанажам і вельмі цікавым аўтарам, які даследуе ўплыў новых [[тэхналогія|тэхналогій]] на паэтычны тэкст<ref name="Ochirov"/>. [[стансы|Стансавая]] лірыка паэта [[футуралогія|футуралагічнай]] накіраванасці. У рамках «бот-паэзіі»<ref name="Oborin"/>, як яе абазначыў літаратурны крытык {{нп5|Леў Уладзіміравіч Аборын|Леў Аборын|ru|Оборин, Лев Владимирович}}, Рыдкін правёў шэраг мастацкіх дыялогаў са штучным інтэлектам віртуальнага галасавога памочніка «[[Аліса (галасавы памочнік)|Аліса]]», сеткавага бота «Уільям Шэкспір» і іншых праграм. Сам аўтар называе свае art-размовы з ботамі — ''біякібермастацтвам'' ці ''бот-нон-фікшн''. Яго працы прадстаўляюць сабой скрыншоты, утвораныя ў творчым онлайн-дыялогу з віртуальнымі суразмоўцамі ў рэжыме ўзаемазалежнай непрадказальнасці<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://znamlit.ru/publication.php?id=8046 Паміж жывым і штучным. Зліццё лічбавых тэхналогій з чалавекам, пісьменнікам і літаратурай у перыёдыцы першай паловы 2021 года] // Сцяг.</ref>. У [[Facebook]] паэт правёў мастацкі дыялог з [[COVID-19]], скрыншоты гэтых fb-пастоў пад агульнай назвай «COVID-POETRY»<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://articulationproject.net/6265 COVID-POETRY] 2020.</ref> былі апублікаваны ў літаратурна-мастацкім альманаху. Зрабіў шэраг фотакалажаў, якія былі адзначаны ўвагай [[мастак|фотамастака]] {{нп5|Васіль Ламакін (паэт)|Васіля Ламакіна|ru|Василий Ломакин (поэт)}} і [[мастацтвазнаўства|тэарэтыка мастацтва]] {{нп5|Тэймур Даімі|Тэймура Даімі|ru|Даими, Теймур}}. Пры стварэнні эксперыментальных фотапрацаў аўтар выкарыстоўвае праграмы ACDSee, Microsoft Paint і FaceApp. Аўтар [[літаратурная крытыка|літаратурна-крытычных]] артыкулаў, прысвечаных прозе [[Маргарыта Маратаўна Мекліна|Маргарыты Меклінай]], {{нп5|Уладзімір Зіноўевіч Паперны|Уладзіміра Папернага|ru|Паперный, Владимир Зиновьевич}}, {{нп5|Аляксандр Міхайлавіч Уланаў|Аляксандра Уланава|ru|Уланов, Александр Михайлович}} і {{нп5|Вадзім Генадзевіч Месяц|Вадзіма Месяца|ru|Месяц, Вадим Геннадиевич}}, паэзіі [[Таня Скарынкіна|Тані Скарынкінай]], {{нп5|Марыя Міхайлаўна Сцяпанава|Марыі Сцяпанавай|ru|Степанова, Мария Михайловна}}, {{нп5|Ала Глебаўна Гарбунова|Алы Гарбуновай|ru|Горбунова, Алла Глебовна}}, {{нп5|Ірына Барысаўна Шастакоўская|Ірыны Шастакоўскай|ru|Шостаковская, Ирина Борисовна}}, {{нп5|Ірына Ўладзіміраўна Котава|Ірыны Котавай|ru|Котова, Ирина Владимировна}}, {{нп5|Ліда Юсупава|Ліды Юсупавай|ru|Юсупова, Лида}}, {{нп5|Віктар Андрэевіч Лісін|Віктара Лісіна|ru|Лисин, Виктор Андреевич}} і іншых пісьменнікаў; аўтар водгукаў пра кінастужкі: «[[Патэрсан (фільм)|Патэрсан]]», «{{нп5|Зламаныя кветкі||en|Broken Flowers}}», «{{нп5|За аблокамі||it|Al di là delle nuvole}}», «[[Вялікая прыгажосць]]», «{{нп5|Рэканструкцыя (фільм)|Рэканструкцыя|en|Reconstruction (2003 film)}}», «[[Найгоршы чалавек у свеце]]», «[[Рыцар кубкаў (фільм)|Рыцар кубкаў]]», «[[Кароткі фільм пра каханне]]» і пра іншыя фільмы. Пераклаў на беларускую мову апавяданне {{нп5|Данііл Іванавіч Хармс|Данііла Хармса|ru|Хармс, Даниил Иванович}} «Перашкода»<ref>''Хармс Д. І.'' [http://textura.club/perashkoda/ Перашкода / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref> і апавяданне [[Эдуард Лімонаў|Эдуарда Лімонава]] «Карабель пад чырвоным сцягам»<ref>''[[Эдуард Лімонаў|Лімонаў Э. В.]]'' [http://textura.club/perashkoda/ Карабель пад чырвоным сцягам / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref>, а таксама главу «{{нп5|Ultima Thule (глава)|Ultima Thule|ru|Solus Rex}}»<ref>''[[Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў|Набокаў У. У.]]'' [http://textura.club/ultima-thule/ Ultima Thule / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref> з апошняга і незавершанага рускага рамана [[Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў|Ўладзіміра Набокава]]. Публікаваўся ў друкаваных і сеткавых выданнях: «[[IMDb]]», «{{нп5|MUBI||en|MUBI}}», «{{нп5|ČSFD||cz|Česko-Slovenská filmová databáze}}», «{{нп5|Filmweb||pl|Filmweb}}», «{{нп5|Letterboxd||en|Letterboxd}}», «{{нп5|SensCritique||fr|SensCritique}}», «{{нп5|Трансліт (альманах)|Трансліт|ru|Транслит (альманах)}}», «{{нп5|Новы свет (часопіс)|Новы свет|ru|Новый мир (журнал)}}», «{{нп5|Сцяг (часопіс)|Сцяг|ru|Знамя (журнал)}}», «{{нп5|Волга (часопіс)|Волга|ru|Волга (журнал)}}», «{{нп5|Цырк ”Алімп”||ru|Цирк «Олимп»}}», «{{нп5|Топас (сеткавы часопіс)|Топас|ru|Топос (сетевой журнал)}}», «{{нп5|Сеткавая славеснасць||ru|Сетевая словесность}}», «{{нп5|Homo Legens (часопіс)|Homo Legens|ru|Homo Legens (журнал)}}», «{{нп5|Паўтоны||ru|Полутона}}», «{{нп5|Ф-пісьмо||ru|Ф-письмо}}», «{{нп5|Ліterraтура||ru|Лиterraтура}}», «{{нп5|Метачасопіс||ru|Метажурнал}}», «Textura», «Stenograme», «Sygma», «Post(non)fiction», «Дыскурс», «Кастапраўда», «Артыкуляцыя», «Новая рэальнасць», «Наша філасофія», «Постмадэрн», на сайце выдавецтва «{{нп5|Новы літаратурны агляд (выдавецтва)|Новы літаратурны агляд|ru|Новое литературное обозрение (издательство)}}»<ref>[https://nlobooks.ru/review/7981/ Рэпублікацыя]</ref><ref>[https://nlobooks.ru/review/8113/ Рэпублікацыя]</ref>. Працы паэта экспаніраваліся на выставе «Паэзія любымі сродкамі», якая была прысвечана новым readymade-тэхналогіям у паэзіі, створанай пры дапамозе інтэрнэт-пошукавікоў, разнастайных аб’ектаў, газетных артыкулаў і іншага<ref>[http://artuzel.com/content/25-dekabrya-galereya-viktoriya-podvela-itogi-svoey-ezhegodnoy-premii-v-oblasti-samarskogo 25 снежня галерэя «Вікторыя» падвяла вынікі сваёй штогадовай прэміі ў вобласці самарскага сучаснага мастацтва] 2020 // ART Вузел.</ref>. Фотаработы аўтара прадстаўлены ў віртуальных галерэях разнастайных медыяпраектаў<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://www.trans-lit.info/otdelpoezii/rydkin-desubjectification Дэсуб’ектывацыя] 2022 // Трансліт.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=1111184813 Онейроіды плоці] 2022 // Паўтоны.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://greza.space/3474-2/ Лічбавыя мроі] 2021.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://articulationproject.net/10247 Кранутыя суб’екты] 2021.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://discours.io/expo/image/photography/prizhivanie-inorodnogo#1 Прыжыванне іншароднага] 2019.</ref>. Юрыя Рыдкіна шырока цытуюць сучаснікі<ref>''Зейферт А. І.'' [https://www.rsuh.ru/upload/main/sf/RGGU_2019_PRINT.pdf Інтэлігентнасць як добразычлівасць (вопыт інтэрпрэтацыі сэнсу)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220308082534/https://www.rsuh.ru/upload/main/sf/RGGU_2019_PRINT.pdf|date=8 сакавіка 2022}} Серыя «Інтэлігенцыя і сучаснасць», выпуск XX, Масква, 2019, с. 65-66 // Расійскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт.</ref><ref>''Хрушчова Н. А.'' Метамадэрн у музыцы і вакол яе. М.: Рыпол-класік, 2020, с. 90, 108, 110, 150, 158, 159, 166, 170 {{ISBN|978-5-386-13540-9}}.</ref><ref>''Аборын Л. У.'' [https://gorky.media/context/stig-larsson-prav-vo-vsem/ Дайджэст самага галоўнага ў кніжным інтэрнэце] 2020 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200701040154/https://gorky.media/context/stig-larsson-prav-vo-vsem/|date=1 ліпеня 2020}} // Горкі.</ref><ref>''Давыдаў Д. М.'' [http://literratura.org/arc/3245-literratura-136.html Літаратурны агляд] 2019 // Ліterraтура.</ref><ref>''Крычэўскі П. З.'' [http://articulationproject.net/7187 Уцёкі з жывых тканін мовы] 2020.</ref><ref>''Чэмбержы Д. А.'' [http://www.mari.kiev.ua/sites/default/files/inline-files/Diser_D_A_Chembergi.pdf Інсталяцыя як візуальна-камунікатыўная практыка стварэння сучаснай мастацкай прасторы (с. 183 — Рыдкін Ю. МЕТАmodernism: пераклічкі ўнутраныя і знешнія)] 2020 // Нацыянальная акадэмія мастацтваў Украіны.</ref><ref>''Бонч-Асмалоўская Т. Б.'' [https://articulationproject.net/16598 Кніга мёртвых андроідаў] 2023 // Артыкуляцыя.</ref>. У 2024 годзе пачаў спяваць на [[англійская мова|англійскай мове]]<ref>''Rydkin Y.'' [https://archive.ph/20241225010712/https://www-iheart-com.translate.goog/artist/yuri-rydkin-42577944/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ru&_x_tr_hl=ru&_x_tr_pto=sc Top Songs] 2024 // iHeartRadio.</ref>. Як спявак зарэгістраваны ў [[Эстонія|Эстоніі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20240813140840/https://yurirydkin.hearnow.com/ Yuri Rydkin. Get the music: Spotify, Apple Music, iTunes, Amazon, Pandora, Deezer, YouTube] 2024 // CD Baby.</ref><ref name="Extravafrench"/>. Шматразова трапляў у [[хіт-парад|чарты]] Euro Indie Music<ref>[https://meiweb.it/indie-music-like/nuova-euro-indie-music-chart-questa-settimana-al-primo-posto-della-classifica-troviamo-anima-nera/ Euro Indie Music Chart. Week 29, 2024] // MEI MAGAZINE.</ref><ref>[https://meiweb.it/indie-music-like/nuova-euro-indie-music-chart-al-primo-posto-della-classifica-troviamo-anima-nera/ Euro Indie Music Chart. Week 28, 2024] // MEI MAGAZINE.</ref><ref>[https://meiweb.it/?s=yuri+rydkin Euro Indie Music Chart. Results for «yuri rydkin»] 2024 // MEI MAGAZINE.</ref> і радыёшоу<ref>[https://euroindiemusic.info/?s=formula+indie+schedule+yuri+rydkin Formula indie schedule. Results for «yuri rydkin»] 2024 // European Indie Music Network.</ref><ref>[https://euroindiemusic.info/2024/05/18/formula-urban-25/ Formula Urban 25, 2024] // European Indie Music Network.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240828064800/https://podcasts.apple.com/us/podcast/formula-indie-3-8-2024/id1486356874?i=1000664196163 Formula Indie 3.8.2024] // Apple Podcasts.</ref><ref>[https://formula-urban.captivate.fm/episode/formula-urban-21 Formula Urban 21, 2024] // European Indie Music Network.</ref> з трансляцыямі ў [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]], [[Японія|Японіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Італія|Італіі]], [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Партугалія|Партугаліі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], на [[Мальта|Мальце]] і ў іншых краінах. == Ацэнкі крытыкаў == Літаратурны крытык {{нп5|Аляксей Андрэевіч Канакоў|Аляксей Канакоў|ru|Конаков, Алексей Андреевич}} называе Юрыя Рыдкіна стваральнікам [[Кіберзаумь|кіберзаумі]]<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=1020180726 Кіберзаумь] (біякібермастацтва) 2018 // Паўтоны.</ref>, параўноўвае штодзённасць яго [[Facebook|fb]]-публікацый з творчай плоднасцю паэта і мастака {{нп5|Зміцер Аляксандравіч Прыгаў|Зміцера Прыгава|ru|Пригов, Дмитрий Александрович}}. Пры даследаванні працаў Рыдкіна крытык абапіраецца на тэорыю [[лінгвіст]]а і [[семіётыка]] {{нп5|Юрый Сяргеевіч Сцяпанаў|Юрыя Сцяпанава|ru|Степанов, Юрий Сергеевич}} пра [[прастора|трохмернасць]] прасторы мовы і бачыць у art-дыялогах Рыдкіна з ботамі прагматыку аўтарскага жэсту, падрабязна аналізуе яго паэтычны бот-цыкл «1968-2018»<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=0829114346 «1968-2018»] (біякібермастацтва) I частка, 2018 // Паўтоны.</ref>, прысвечаны пяцідзесяцігоддзю [[Францыя#Пятая рэспубліка|майскіх падзей 1968 года ў Францыі]]. Рэцэнзент лічыць заўсёдны правал камунікацыі падставай для паэтычнага вымярэння Юрыя Рыдкіна, а праблематыку яго твораў — атрыманай у спадчыну ад п’ес [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]] і вершаў [[Леў Сямёнавіч Рубінштэйн|Льва Рубінштэйна]]. На думку літаратуразнаўцы, праект Рыдкіна эстэтычна пераклікаецца з «генератыўнай паэтыкай» {{нп5|Павел Мікалаевіч Жагун|Жагуна|ru|Жагун, Павел Николаевич}} і «Дорай Вей» {{нп5|Павел Арсеневіч Арсенеў|Арсенева|ru|Арсеньев, Павел Арсеньевич}}. Канакоў бачыць у творчасці Рыдкіна [[біхевіярызм|біхевіярысцкае]] даследаванне, аб’ектам якога стала ўся сучасная руская паэзія, а сам аўтар свядома ператварыўся ў бота рускай літаратуры дзеля дэманстрацыі ўсёй глыбіні адчужэння, якое ахапіла сучасных людзей. Крытык адзначае, што, нягледзячы на праграмныя заявы Рыдкіна аб неабходнасці эмансіпацыі машыннага, аб зліцці [[біялогія|біялагічнага]] і [[кібернетыка|кібернетычнага]], у яго тэкстах адчуваецца нешта вельмі чалавечае<ref name="Konakov"/>. Літаратурны крытык {{нп5|Марыя Юр’еўна Маліноўская|Марыя Маліноўская|ru|Малиновская, Мария Юрьевна}} даследуе вершы Ю. Рыдкіна і звяртае ўвагу на тое, як паэт асэнсоўвае траўмагаварэнне праз антыжыццё ў віртуальнай рэальнасці з [[лічбавае праграмнае кіраванне|лічбавымі]] чалавекападобнымі сутнасцямі. Рэцэнзент бачыць у гэтым асэнсаванні адсутнасць Іншага і зрашчэнне суб’екта з гэтай адсутнасцю. У рыдкінскай паэзіі традыцыйныя катэгорыі «Я» і «Ты» расшчэплены і не маюць ні адпраўшчыка, ні адрасата, што можа быць зразумета і як смерць, і як бессмяротнасць. Тэма смерці бачна і ў [[кампазіцыя (літаратуразнаўства)|кампазіцыі]] тэксту, дзе яго фрагменты нібыта знішчаюць адзін другога і размешчаны не па леваму краю пачатка, а па праваму краю канца старонкі. Жыццё чалавека-бота ў паэзіі Рыдкіна быццам праходзіць праз мытарствы, недаступныя ўспрыманню жывых, і мову з гэтай пазіцыі літаратуразнаўца лічыць унікальнай<ref name="Malinovskaja"/>. Паэт, літаратурны рэдактар {{нп5|Андрэй Алегавіч Фаміцкі|Андрэй Фаміцкі|ru|Фамицкий, Андрей Олегович}} аналізуе [[паэма|паэму]] «Софт» як тэкст, напісаны стансавымі строфамі, дзе аўтар прыдумляе электронныя неалагізмы тэхнагеннай эры і ўспрымае знаходжанне [[лірычны герой|лірычнага героя]] (што стаў часткай [[машынны код|праграмнага кода]]) у [[камп’ютарная сетка|кампутарным]] свеце як зацьменне, як смерць. Крытык лічыць канфліктнае развіццё паэмы нестандартным, а кожную [[страфа|страфу]] ў ёй разглядае як самастойны твор пры адзінай інтанацыйнай і тэматычнай аснове яе частак. Рэцэнзент бачыць у паэме спасылкі да тэксту «Бой пры Мадабалхане» {{нп5|Фёдар Мікалаевіч Свароўскі|Фёдара Свароўскага|ru|Сваровский, Фёдор Николаевич}} і да кінафільму «{{нп5|Анон (фільм)|Анон|ru|Анон (фильм)}}» {{нп5|Эндру Нікол|Эндру Нікола|ru|Эндрю Никкол}}. Крытык мяркуе, што сёння Рыдкін піша так, як людзі будуць размаўляць заўтра<ref name="Famitskij"/>. У 2019 годзе на старонках часопіса «Сцяг» адбылася дыскусія, прысвечаная новаму літаратурнаму пакаленню. Літаратурны крытык {{нп5|Уладзімір Уладзіміравіч Каркуноў|Уладзімір Каркуноў|ru|Коркунов, Владимир Владимирович}} аднёс Юрыя Рыдкіна да пакалення, якое нешта змяняе ў літаратуры, і адзначыў, што размовы з ботамі становяцца асновай [[паэтыка|паэтыкі]] Юрыя Рыдкіна. Літаратуразнаўца бачыць у гэтым спалучэнне паэзіі і матэматыкі, [[алгарытм]]ічны шок ад сутыкнення жывога і запраграміраванага, спробу зрабіць паведамленне не просталінейным<ref name="Korkynov"/>. На думку літаратурнага крытыка і літаратуразнаўцы {{нп5|Юлія Сяргееўна Падлубнава|Юліі Падлубнавай|ru|Подлубнова, Юлия Сергеевна}}, у кіберпаэме «Ботие» прысутнічае спалучэнне і спантаннае чаргаванне розных фрагментаў мовы, што ператварае выказванне аўтара ў дынамічную і драматычную з’яву як складаны і незавяршальны працэс віртуалізацыі быцця і цялеснасці ў пункце перакрыжавання дыскурсаў, у пагранічнасці<ref name="Podlubnova2" />. Крытык адзначае, што Рыдкін як медыямастак сумяшчае пасродкам сучасных тэхналогій сваю фотавыяву з разнастайнымі суб’ектамі, прадметнымі канфігурацыямі і візуальнымі цытатамі, лёгка змяняючы пол, узрост і параметры цела, раздвойваючыся, растройваючыся і разувасабляючыся, пранікаючы туды, куды фізічна трапіць немагчыма. Літаратуразнаўца ўгледжвае ў вершы «Вверх тормашками стул рогат» дасылкі да паэтыцы метарэалізму<ref name="Podlubnova3"/>. Літаратурный крытык {{нп5|Таццяна Барысаўна Бонч-Асмалоўская|Таццяна Бонч-Асмалоўская|ru|Бонч-Осмоловская, Татьяна Борисовна}}, аналізуючы «Размову з ботам», параўноўвае праграму-суразмоўцу паэта — з віртуальнай Галатэяй і бачыць у яе непрадказальных і смелых выказваннях прыкметы [[фемінізм]]у, які з цягам часу павінен стаць віртуальным падмуркам для эмансіпацыі ўжо рэальных жанчын<ref name="Bonch"/>. Паэтэса і літаратуртрэгер (ад {{lang-de|literaturträger}} — «носьбіт літаратуры», утворана па аналогіі з {{lang-de|kulturträger}} — «носьбіт культуры») {{нп5|Галіна Георгіеўна Рымбу|Галіна Рымбу|ru|Рымбу, Галина Георгиевна}} лічыць «Размову з ботам» асабліва цікавай і адносіць яе да тэхнікі found poetry<ref name="Rymbu"/>. Літаратуразнаўца, [[прафесар]] {{нп5|Алена Іванаўна Зейферт|Алена Зейферт|ru|Зейферт, Елена Ивановна}} ацэньвае аповесць «Рэпрэсаваны стук» як раман-п’есу, у якой празаік шырока і глыбока прадэманстраваў сінхронныя перакрыжаванні розных вымярэнняў рэальнасці. Крытык лічыць гэтае пісьмо эксклюзіўным, дзе тое ці іншае слова прадстаўляе сабой міні-тэатр<ref name="Zeifert"/>. Паэт і мастак {{нп5|Васіль Ламакін||ru|Василий Ломакин (поэт)}} у аналізе фотакалажаў Ю. Рыдкіна зыходзіць з філасофскай працы [[Мішэль Фуко|Мішэля Фуко]] «{{нп5|Словы і рэчы||fr|Les Mots et les Choses}}» і ацэньвае дадзеныя калажы на падставе спецыфікі чалавека [[Адраджэнне|Адраджэння]] і чатырох тыпаў падабенства рэчаў свету: спадарожнічання (замыкання на самім сабе), эмуляцыі (падваення), аналогіі (адлюстравання) і сімпатыі (счаплення з самім сабой)<ref name="Lomakin"/>. Мастак і тэарэтык мастацтва {{нп5|Тэймур Даімі||ru|Даими, Теймур}} мяркуе, што фотакалажы Ю. Рыдкіна знаходзяцца па-за межамі любога экспертнага фармату і праводзіць аналогію з калажамі [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]]. Даімі лічыць працы Рыдкіна лагічным вынікам яго эксперыментальных твораў у вобласці літаратуры, калі аўтар перайшоў ад [[слова|вербальнага]] выказвання да [[выяўленчае мастацтва|візуальнага]]. Чорны фон фотакалажаў Рыдкіна для Даімі з’яўляецца прыкметай [[метафізіка|метафізічнага]] неспакою ў духу [[Караваджа]]. Мастацтвазнаўца бачыць у іх [[эклектыка|эклектычны]] прыём, ніяк не звязаны з [[постмадэрнізм]]ам<ref name="Daimi"/>. Музычны аглядальнік EIMN Lucy Cicioni адзначае пераход Рыдкіна ад паэзіі і выяўленчага мастацтва да музыкі, дзе ён надае асаблівую ўвагу псіхадэлічнаму [[рэп]]у і [[хіп-хоп]]у. На думку крытыка, кампазіцыя «Pocket» — гэта не проста песня, а інавацыйнае мастацкае выказванне, якое ілюструе эвалюцыю мастака, што падняў свой унікальны вопыт і самавыяўленне на новую вышыню ў музычным свеце<ref name="Cicioni" />. Песню «Galatée» Cicioni лічыць наватарскай у інструментальным плане і характарызуе бачанне Рыдкіна як філасофскае і паэтычнае<ref name="Cicioni2"/>. Песня «Gems», на яе думку, гэта маніфест творчай [[свабода|свабоды]] па-за межамі жанраў<ref name="Cicioni3"/>. Музычны аглядальнік «Beach House» Maddie Green адносіць кампазіцыю «Galatée» да жанру псіхадэлічнага рэпу і адзначае ў ёй трансавае даследаванне глыбокіх рэфлексіўных тэм<ref name="Green"/>. Французскі «Extravafrench» называе «Galatée» музычнай [[медытацыя]]й і падкрэслівае, што Рыдкін вывучае ўзаемадзеянне [[выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], паэзіі і музыкі, раскрывае [[экзістэнцыя]]льныя пытанні творчай ізаляцыі<ref name="Extravafrench"/>. Англамоўны сайт музычнай аналітыкі «Analyze my lyrics» бачыць у песне «Galatée» [[сюррэалізм|сюррэалістычнасць]] і глыбокае пачуццё асабістай барацьбы аўтара<ref name="Analyze my lyrics"/>, паэтычны погляд мастака, які жадае адчуць сябе цэласным<ref name="Analyze my lyrics2"/>. == Прызнанне == Публікацыя Юрыя Рыдкіна «Паміж жывым і штучным. Зліццё лічбавых тэхналогій з чалавекам, пісьменнікам і літаратурай» прызнана прафесіяналамі «{{нп5|Часопісная зала|Часопіснай залы|ru|Журнальный зал}}» лепшай у жніўні 2021 года<ref>[https://magazines.gorky.media/library/rejting-zhurnalnogo-zala-za-avgust-2021.html Рэйтынг Часопіснай залы ў жніўні 2021. Выбар прафесіяналаў] // Часопісная зала.</ref>. У 2024 годзе, паводле рэйтынгу European Indie Music Network, Рыдкін увайшоў у [[Інды-рок|Top Indie Music]] з песняй «Pocket»<ref>[https://euroindiemusic.info/jsprt_achv_season/topsound-2024/?action=calendar Top Indie Music, 21.24] // European Indie Music Network.</ref>. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="Podlubnova">{{cite web|author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=https://elibrary.ru/item.asp?id=47470430|title=Практыкі траўмагаварэння ў сучаснай рускамоўнай паэзіі (438-453 с.)|lang=ru |format=HTML|website=[http://elibrary.ru www.elibrary.ru]|publisher=[[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт]] / eLibrary.Ru|date=2020|accessdate=20.5.2022|url-status=live}}</ref> <ref name="Rits">{{cite web|author={{nobr|Рыц Я. С}}|url=http://polutona.ru/?show=1007193430|title=Водгук пра паэтычную падборку «Гіперспасылачны clickуша»|lang=ru|format=HTML|website=[http://polutona.ru www.polutona.ru]|publisher=Паўтоны|date=7.10.2017|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А}}|url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipologiya-intermedialnyh-otnosheniy-v-sovremennom-poeticheskom-diskurse-sistematicheskiy-obzor/viewer|title=Тыпалогія інтэрмедыяльных адносін у сучасным паэтычным дыскурсе: сістэматычны агляд // Філалагічныя навукі. Пытанні тэорыі і практыкі. Том 13, вып. 7. с. 122|lang=ru|format=HTML|website=[https://gramota.net www.gramota.net]|publisher=Грамата / КіберЛенінка|date=16.5.2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova K">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А}}|url=https://cyberleninka.ru/article/n/sovremennaya-gipertekstovaya-poeziya-aspekty-vzaimodeystviya-avtorskogo-teksta-i-internet-media/viewer|title=Сучасная гіпертэкставая паэзія: аспекты ўзаемадзеяння аўтарскага тэксту і інтэрнэт-медыя (№8, с. 15)|lang=ru|format=HTML|website=[https://nauka-dialog.ru www.nauka-dialog.ru]|publisher=Навуковы дыялог / КіберЛенінка|date=2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Абросімава/Куламіхіна">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А., Куламіхіна І. В}}|url=https://portal.novsu.ru/file/1783075|title=Рэалізацыя гіпертэкставых структур у сучасным паэтычным дыскурсе (234 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://portal.novsu.ru www.portal.novsu.ru]|publisher=Наўгародскі дзяржаўны ўніверсітэт|date=2020|accessdate=20.5.2022|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova/Kulamikhina">{{cite web|author={{nobr|Abrosimova C. А., Kulamikhina I. V}}|url=https://www.europeanproceedings.com/article/10.15405/epsbs.2021.05.02.66|title=Hyperlink Phenomenon In The Modern Internet Poetry (553 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://europeanproceedings.com www.europeanproceedings.com]|publisher=European Proceedings|date=2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Kostincová">{{cite web|author={{nobr|Kostincová J}}|url=https://www.researchgate.net/publication/335196843_Media-poezie_i_bio-cyber-art_algoritmus_jako_nastroj_nebo_spoluautor|title=Media-poezie i bio-cyber-art. Algoritmus jako nástroj, nebo (spolu)autor? (13-14 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://digilib.phil.muni.cz www.digilib.phil.muni.cz]|publisher=[[Масарыкаў універсітэт]] / ResearchGate|date=1.1.2019|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Ochirov">{{cite web|author={{nobr|Дунчанка Ц., Ачыроў А}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=-wwMOXsCdIc|title=Несвабодны мікрафон. Працоўны стол. Пыхценне крэаклаў (таймкод: Юрый Рыдкін)|lang=ru|format=HTML|website=[https://youtube.com www.youtube.com]|publisher=[[YouTube]]|date=8.10.2020|accessdate=21.12.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Oborin">{{cite web|author={{nobr|Аборын Л. У}}|url=https://gorky.media/context/spojler-dlya-pottera-horoshie-novosti-iz-shvetsii-i-filosofiya-zhenskij-mir/|title=Лепшае ў літаратурным інтэрнэце: 11 самых цікавых спасылак мінулага тыдня|lang=ru|format=HTML|website=[http://gorky.media www.gorky.media]|publisher=Горкі|date=25.11.2018|accessdate=4.7.2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608112537/https://gorky.media/context/spojler-dlya-pottera-horoshie-novosti-iz-shvetsii-i-filosofiya-zhenskij-mir/|archive-date=8-6-2019}}</ref> <ref name="Konakov">{{cite web|author={{nobr|Канакоў А. А}}|url=https://colta.ru/articles/literature/19784|title=Руская паэзія ў эпоху bot-to-bot-камунікацыі|lang=ru|format=HTML|website=[https://colta.ru www.colta.ru]|publisher=Colta|date=2018|accessdate=4.7.2019|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221208070016/https://www.colta.ru/articles/literature/19784-russkaya-poeziya-v-epohu-bot-to-bot-kommunikatsii|archivedate=8.12.2022}}</ref> <ref name="Malinovskaja">{{cite web|author={{nobr|Маліноўская М. Ю}}|url=https://magazines.gorky.media/volga/2020/1/chelovek-i-smert.html|title=Рэцэнзія на вершы «Сіметрыя смерці»|lang=ru|format=HTML|website=[http://magazines.gorky.media www.magazines.gorky.media]|publisher=Волга №1|date=22.1.2020|accessdate=9.3.2020|url-status=live}}</ref> <ref name="Famitskij">{{cite web|author={{nobr|Фаміцкі А. А}}|url=https://www.topos.ru/article/literaturnaya-kritika/o-polozhenii-poeta-v-virtualnom-mire|title=Рэцэнзія на паэму «Софт»|lang=ru|format=HTML|website=[http://www.topos.ru www.topos.ru]|publisher=Топас|date=2.12.2019|accessdate=7.2.2020|url-status=live}}</ref> <ref name="Korkynov">{{cite web|author={{nobr|Каркуноў У. У}}|url=http://znamlit.ru/publication.php?id=7295|title=Дыскусія. Новае літаратурнае пакаленне: ці існуе яно?|lang=ru|format=HTML|website=[http://znamlit.ru www.znamlit.ru]|publisher=Сцяг №6|date=2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Podlubnova2">{{cite web|author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=http://www.kastopravda.ru/proza/rydkin/botie.html|title=Водгук пра кіберпаэму «Ботие»|lang=ru|format=HTML|website=[http://kastopravda.ru www.kastopravda.ru]|publisher=Кастапраўда|date=8.3.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Podlubnova3">{{cite web |author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=https://t.me/s/metajournal?q=%D0%AE%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%BE+%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5|title=Водгук пра творчасць Юрыя Рыдкіна|lang=ru|format=HTML|website=[https://tlgrm.ru/channels/@metajournal www.tlgrm.ru]|publisher=Метачасопіс|date=23.9.2021|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Bonch">{{cite web |author={{nobr|Бонч-Асмалоўская Т. Б}}|url=http://articulationproject.net/разговор-с-ботом|title=Водгук пра мастацкі дыялог «Размова з ботам»|lang=ru|format=HTML|website=[http://articulationproject.net www.articulationproject.net]|publisher=Артыкуляцыя|date=2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Rymbu">{{cite web |author={{nobr|Рымбу Г. Г}}|url=https://godliteratury.ru/public-post/poyeziya-v-internete-mart|title=Восем паэтычных інтэрнэт-публікацый сакавіка 2019 года|lang=ru|format=HTML|website=[http://godliteratury.ru www.godliteratury.ru]|publisher=Год літаратуры|date=30.3.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Zeifert">{{cite web |author={{nobr|Зейферт А. І}}|url=http://polutona.ru/?show=1125185805|title=Водгук пра аповесць «Рэпрэсаваны стук»|lang=ru|format=HTML|website=[http://polutona.ru www.polutona.ru]|publisher=Паўтоны|date=15.1.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Lomakin">{{cite web |author={{nobr|Ламакін В}}|url=https://syg.ma/@rydkin/v-ramkakh-fotokollazhi|title=Водгук пра фотакалажы «У рамках»|lang=ru|format=HTML|website=[https://syg.ma www.syg.ma]|publisher=Sygma|date=30.1.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Daimi">{{cite web |author={{nobr|Даімі Т}}|url=https://syg.ma/@rydkin/v-ramkakh-fotokollazhi|title=Водгук пра фотакалажы «У рамках»|lang=ru|format=HTML|website=[https://syg.ma www.syg.ma]|publisher=Sygma|date=30.1.2019|accessdate=4.7.2019}}</ref> <ref name="Cicioni">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2024/06/22/music-for-your-ears-review-pocket-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Pocket by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=22.6.2024|accessdate=30.8.2024|url-status=live}}</ref> <ref name="Cicioni2">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2024/12/24/music-for-your-ears-galatee-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Galatée by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=24.12.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Cicioni3">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2025/07/26/music-for-your-ears-discover-the-review-of-gems-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Gems by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=26.7.2025|accessdate=19.5.2026|url-status=live}}</ref> <ref name="Green">{{cite web|author={{nobr|Green M}}|url=https://beachhousemag.co/yuri-rydkin-galatee/|title=Yuri Rydkin – “Galatée”|lang=ru|format=HTML|website=[https://beachhousemag.co www.beachhousemag.co]|publisher=Beach House|date=17.11.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Extravafrench">{{cite web|author={{nobr|Extravafrench}}|url=https://extravafrench.com/2024/11/13/yuri-rydkin-plonge-dans-galatee-un-voyage-au-coeur-de-la-solitude-cosmique-et-de-la-creation/|title=Yuri Rydkin plonge dans «Galatée» : Un Voyage au Cœur de la Solitude Cosmique et de la Création|lang=ru|format=HTML|website=[https://extravafrench.com www.extravafrench.com]|publisher=Extravafrench|date=13.11.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Analyze my lyrics">{{cite web|author={{nobr|Analyze my lyrics}}|url=https://www.analyzemylyrics.com/yuri-rydkin/|title=Yuri Rydkin. Galatée|lang=ru|format=HTML|website=[https://www.analyzemylyrics.com www.analyzemylyrics.com]|publisher=Analyze my lyrics|date=2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Analyze my lyrics2">{{cite web|author={{nobr|Analyze my lyrics}}|url=https://www.analyzemylyrics.com/yuri-rydkin-2/|title=Yuri Rydkin Presents Mystical New Single “Galatée”|lang=ru|format=HTML|website=[https://www.analyzemylyrics.com www.analyzemylyrics.com]|publisher=Analyze my lyrics|date=2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{кал}} * [https://www.imdb.com/user/ur201563553/legacy/?ref_=up_lg Аўтар] на кінасайце «[[IMDb]]». * [https://mubi.com/en/users/20325747 Аўтар] на кінасайце «MUBI». * [https://www.csfd.cz/uzivatel/958154-jurij-rydkin/denicek/ Аўтар] на кінасайце «ČSFD». * [https://www.filmweb.pl/user/Yuri_Rydkin Аўтар] на кінасайце «Filmweb». * [https://letterboxd.com/yuri_rydkin/ Аўтар] на кінасайце «Letterboxd». * [https://www.senscritique.com/film/innocents/critique/326239803 Аўтар] на кінасайце «SensCritique». * [https://magazines.gorky.media/authors/r/yurij-rydkin.html Аўтар] у літаратурным інтэрнэт-праекце «Часопісная зала». * [http://www.trans-lit.info/?s=%D1%80%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у літаратурна-крытычным альманаху «Трансліт». * [http://www.cirkolimp-tv.ru/?q=%D1%8E%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D1%80%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у весніку сучаснага мастацтва «Цырк „Алімп“». * [http://topos.ru/autor/yuriy-rydkin Аўтар] у сеткавым часопісе «Топас». * [https://www.netslova.ru/rydkin/ Аўтар] у інтэрнэт-часопісе «Сеткавая славеснасць». * [http://polutona.ru/?show=yurij.rydkin Аўтар] на літаратурным партале «Паўтоны». * [https://syg.ma/@stanislava-moghilieva/androghinnoie-pismo-iulii-podlubnovoi Аўтар] у літаратурным праекце «Ф-пісьмо». * [https://literratura.org/?do=search&mode=advanced&subaction=search&story=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у электронным часопісе «Ліterraтура». * [https://t.me/s/metajournal?q=%D0%AE%D0%A0%D0%98%D0%99+%D0%A0%D0%AB%D0%94%D0%9A%D0%98%D0%9D+%D0%92%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85+%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB+%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%82 Аўтар] у сеткавым «Метачасопісе». * [https://dvoetochie.org/2025/03/09/yury-rydkin/ Аўтар у іўрыцкім часопісе «Двукроп’е»] * [https://greza.space/author/yurij-rydkin/ Аўтар у медыяпраекце «Мроя»] * [http://textura.club/category/р/юрий-рыдкин/ Аўтар на міжнародным літаратурным партале «Textura»] * [https://stenograme.ru/author-articles/?author=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар на сайце «Stenograme»] * [http://syg.ma/@rydkin/ Аўтар на арт-платформе «Sygma»] * [http://postnonfiction.org/?s=Рыдкин Аўтар на сайце «Post(non)fiction»] * [https://discours.io/yurii-rydkin Аўтар у незалежным мастацка-аналітычным часопісе «Дыскурс»] * [http://www.kastopravda.ru/proza/rydkin/ Аўтар на сайце «Кастапраўда»] * [http://articulationproject.net/юрий-рыдкин Аўтар у літаратурна-мастацкім альманаху «Артыкуляцыя»] * [http://www.promegalit.ru/belarus/personals/3783_rydkin_yurij.html Аўтар на Еўразійскім партале «Мегаліт»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026124606/https://promegalit.ru/belarus/personals/3783_rydkin_yurij.html|date=26 кастрычніка 2021}} {{канец кал}} {{DEFAULTSORT:Рыдкін Юрый Анатольевіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Празаікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фотамастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі-самазабойцы]] erkp7adqxss8fn04fwf79vtzrranl5o 5143486 5143458 2026-05-19T13:42:22Z Купалінка 66113 5143486 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Фота = Y. A. Rydkin. Near the curtain.jpg }} '''Юрый Анатольевіч Ры́дкін''' (нар. {{ДН|8|4|1979}}, [[Гомель]], {{abbr|Беларуская ССР|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|2}}) — [[паэт]], [[празаік]], [[калаж]]ыст, [[даследчык]] [[Бот-паэзія|бот-паэзіі]] (жанру «размоў з [[робат|ботамі]]»), [[спявак]]. == Біяграфія == У 1986—1996 гадах навучаўся ў агульнаадукацыйнай школе № 3 Гомеля. У 1996—2004 гадах вучыўся на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]]. 6 кастрычніка 1998 года здзейсніў спробу [[самагубства]], скокнуў з чыгуначнага мосту ў Гомелі, траўмаваў [[пазваночнік]]а і страціў магчымасць хадзіць<ref>[https://syg.ma/@inna-bievz/podborka-fb-postov-iu-a-rydkina Падборка fb-пастоў Ю. А. Рыдкіна. Антыюбілей: 20 гадоў з моманту маёй гібелі 06. 10. 2018]</ref><ref>[https://takiedela.ru/2020/01/seks-lozh-i-kolyaska/ Інтэрв’ю] выдавецтву «Такія справы» 29.01.2020.</ref>. Пазней траўмагаварэнне стане асаблівасцю творчасці Рыдкіна<ref name="Podlubnova"/>. == Творчасць == Аўтар<ref name="Konakov"/><ref name="Famitskij"/><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://www.cirkolimp-tv.ru/articles/887/vyiti-iz-stroya-sladkii-drugoi-ili-poeticheskii-botogolizm Выйсці са строю: «Салодкі» іншы, альбо Паэтычны ботагалізм] 2019 // Цырк «Алімп».</ref> [[Гіперспасылачная паэзія|гіперспасылачнай паэзіі]], канцэпцыю, спецыфіку і метад стварэння якой адлюстраваў у маніфесце<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://syg.ma/@rydkin/manifiest-gipierssylochnoi-poezii Маніфест гіперспасылачнай паэзіі] 2016.</ref>. Па меркаванню {{нп5|Яўгена Сямёнаўна Рыц|Яўгены Рыц|ru|Риц, Евгения Семёновна}}, яна прадстаўляе сабой корпус эксперыментальных [[мультымедыя|мультымедыйных]] твораў, дзе невідавочныя і асацыятыўныя выявы схаваны за клікабельным тэкстам. Гэты праект літаратурны крытык называе [[віртуальная рэальнасць|віртуальным]] помнікам няздзейсненай віртуальнай рэальнасці і пакаленню позніх 1990-х і ранніх 2000-х, выгадаванаму на ідэі інтэртэксту<ref name="Rits"/>. [[Кандыдат філалагічных навук]] [[Кацярына Аляксееўна Абросімава|Кацярына Абросімава]]<ref>[https://web.archive.org/web/20200217032332/http://www.philfak.ru/492 Абросімава Кацярына Аляксееўна] // Омскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. М. Дастаеўскага.</ref> адзначае, што «ў [[гіпертэкст]]авай паэзіі Ю. Рыдкіна прадстаўлены спасылкі на разнастайныя медыя: тэксты, фільмы і выявы розных эпох і стыляў, звязаныя з вершамі аўтара на ўзроўні асацыяцый, падтэксту»<ref name="Abrosimova"/>; гэтыя вершы «цалкам ахоплены [[HTML|гіпертэкставай разметкай]] і кожны вершаблок звязаны з пэўным медыя, што стварае спецыфічную структуру»<ref name="Abrosimova K"/>; «аўтарскі тэкст і інтэрнэт-рэсурсы <…> становяцца, па сутнасці, раўнапраўнымі ўдзельнікамі паэтычнай камунікацыі»<ref name="Абросімава/Куламіхіна"/>. У [[англійская мова|англамоўным]] даследаванні Абросімава сумесна з [[Ірына Валянцінаўна Куламіхіна|Ірынай Куламіхінай]]<ref>[https://www.omgau.ru/o-universitete/prepodavateli/?ELEMENT_ID=8467 Куламіхіна Ірына Валянцінаўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211103005706/https://www.omgau.ru/o-universitete/prepodavateli/?ELEMENT_ID=8467|date=3 лістапада 2021}} // Омскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. А. Сталыпіна.</ref> разбіраюць гіпертэкставыя творы Рыдкіна і ўгледжваюць у іх [[эстэтыка|эстэтычныя]] паказчыкі, якія стасуюцца з «нулявой ступенню пісьма» — мовай, свабоднай ад [[знак]]аў [[ідэалогія|ідэалогіі]]<ref name="Abrosimova/Kulamikhina"/>. У [[Чэхія|чэшскім]] даследаванні, прысвечаным медыяпаэзіі і біякібермастацтву, [[доктар навук]] [[:cz:Pedagogická fakulta Univerzity Hradec Králové#Součásti fakulty|Jana Kostincová]]<ref>[https://www.uhk.cz/cs/osoba/3180/jana-kostincova Jana Kostincová] // Універсітэт Градзец-Кралавэ.</ref> піша, што Юрый Рыдкін стварае мульцімадальную паэзію, выкарыстоўваючы [[штучны інтэлект]] і развіваючы інтэртэкставую гульню<ref name="Kostincová"/>. Паэт [[Антон Ачыроў]]<ref>[http://www.litkarta.ru/russia/moscow/persons/ochirov-a/ Антон Ачыроў] // Новая карта рускай літаратуры.</ref> называе Юрыя Рыдкіна дзіўным персанажам і вельмі цікавым аўтарам, які даследуе ўплыў новых [[тэхналогія|тэхналогій]] на паэтычны тэкст<ref name="Ochirov"/>. [[стансы|Стансавая]] лірыка паэта [[футуралогія|футуралагічнай]] накіраванасці. У рамках «бот-паэзіі»<ref name="Oborin"/>, як яе абазначыў літаратурны крытык {{нп5|Леў Уладзіміравіч Аборын|Леў Аборын|ru|Оборин, Лев Владимирович}}, Рыдкін правёў шэраг мастацкіх дыялогаў са штучным інтэлектам віртуальнага галасавога памочніка «[[Аліса (галасавы памочнік)|Аліса]]», сеткавага бота «Уільям Шэкспір» і іншых праграм. Сам аўтар называе свае art-размовы з ботамі — ''біякібермастацтвам'' ці ''бот-нон-фікшн''. Яго працы прадстаўляюць сабой скрыншоты, утвораныя ў творчым онлайн-дыялогу з віртуальнымі суразмоўцамі ў рэжыме ўзаемазалежнай непрадказальнасці<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://znamlit.ru/publication.php?id=8046 Паміж жывым і штучным. Зліццё лічбавых тэхналогій з чалавекам, пісьменнікам і літаратурай у перыёдыцы першай паловы 2021 года] // Сцяг.</ref>. У [[Facebook]] паэт правёў мастацкі дыялог з [[COVID-19]], скрыншоты гэтых fb-пастоў пад агульнай назвай «COVID-POETRY»<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://articulationproject.net/6265 COVID-POETRY] 2020.</ref> былі апублікаваны ў літаратурна-мастацкім альманаху. Зрабіў шэраг фотакалажаў, якія былі адзначаны ўвагай [[мастак|фотамастака]] {{нп5|Васіль Ламакін (паэт)|Васіля Ламакіна|ru|Василий Ломакин (поэт)}} і [[мастацтвазнаўства|тэарэтыка мастацтва]] {{нп5|Тэймур Даімі|Тэймура Даімі|ru|Даими, Теймур}}. Пры стварэнні эксперыментальных фотапрацаў аўтар выкарыстоўвае праграмы ACDSee, Microsoft Paint і FaceApp. Аўтар [[літаратурная крытыка|літаратурна-крытычных]] артыкулаў, прысвечаных прозе [[Маргарыта Маратаўна Мекліна|Маргарыты Меклінай]], {{нп5|Уладзімір Зіноўевіч Паперны|Уладзіміра Папернага|ru|Паперный, Владимир Зиновьевич}}, {{нп5|Аляксандр Міхайлавіч Уланаў|Аляксандра Уланава|ru|Уланов, Александр Михайлович}} і {{нп5|Вадзім Генадзевіч Месяц|Вадзіма Месяца|ru|Месяц, Вадим Геннадиевич}}, паэзіі [[Таня Скарынкіна|Тані Скарынкінай]], {{нп5|Марыя Міхайлаўна Сцяпанава|Марыі Сцяпанавай|ru|Степанова, Мария Михайловна}}, {{нп5|Ала Глебаўна Гарбунова|Алы Гарбуновай|ru|Горбунова, Алла Глебовна}}, {{нп5|Ірына Барысаўна Шастакоўская|Ірыны Шастакоўскай|ru|Шостаковская, Ирина Борисовна}}, {{нп5|Ірына Ўладзіміраўна Котава|Ірыны Котавай|ru|Котова, Ирина Владимировна}}, {{нп5|Ліда Юсупава|Ліды Юсупавай|ru|Юсупова, Лида}}, {{нп5|Віктар Андрэевіч Лісін|Віктара Лісіна|ru|Лисин, Виктор Андреевич}} і іншых пісьменнікаў; аўтар водгукаў пра кінастужкі: «[[Патэрсан (фільм)|Патэрсан]]», «{{нп5|Зламаныя кветкі||en|Broken Flowers}}», «{{нп5|За аблокамі||it|Al di là delle nuvole}}», «[[Вялікая прыгажосць]]», «{{нп5|Рэканструкцыя (фільм)|Рэканструкцыя|en|Reconstruction (2003 film)}}», «[[Найгоршы чалавек у свеце]]», «[[Рыцар кубкаў (фільм)|Рыцар кубкаў]]», «[[Кароткі фільм пра каханне]]» і пра іншыя фільмы. Пераклаў на беларускую мову апавяданне {{нп5|Данііл Іванавіч Хармс|Данііла Хармса|ru|Хармс, Даниил Иванович}} «Перашкода»<ref>''Хармс Д. І.'' [http://textura.club/perashkoda/ Перашкода / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref> і апавяданне [[Эдуард Лімонаў|Эдуарда Лімонава]] «Карабель пад чырвоным сцягам»<ref>''[[Эдуард Лімонаў|Лімонаў Э. В.]]'' [http://textura.club/perashkoda/ Карабель пад чырвоным сцягам / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref>, а таксама главу «{{нп5|Ultima Thule (глава)|Ultima Thule|ru|Solus Rex}}»<ref>''[[Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў|Набокаў У. У.]]'' [http://textura.club/ultima-thule/ Ultima Thule / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref> з апошняга і незавершанага рускага рамана [[Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў|Ўладзіміра Набокава]]. Публікаваўся ў друкаваных і сеткавых выданнях: «[[IMDb]]», «{{нп5|MUBI||en|MUBI}}», «{{нп5|ČSFD||cz|Česko-Slovenská filmová databáze}}», «{{нп5|Filmweb||pl|Filmweb}}», «{{нп5|Letterboxd||en|Letterboxd}}», «{{нп5|SensCritique||fr|SensCritique}}», «{{нп5|Трансліт (альманах)|Трансліт|ru|Транслит (альманах)}}», «{{нп5|Новы свет (часопіс)|Новы свет|ru|Новый мир (журнал)}}», «{{нп5|Сцяг (часопіс)|Сцяг|ru|Знамя (журнал)}}», «{{нп5|Волга (часопіс)|Волга|ru|Волга (журнал)}}», «{{нп5|Цырк ”Алімп”||ru|Цирк «Олимп»}}», «{{нп5|Топас (сеткавы часопіс)|Топас|ru|Топос (сетевой журнал)}}», «{{нп5|Сеткавая славеснасць||ru|Сетевая словесность}}», «{{нп5|Homo Legens (часопіс)|Homo Legens|ru|Homo Legens (журнал)}}», «{{нп5|Паўтоны||ru|Полутона}}», «{{нп5|Ф-пісьмо||ru|Ф-письмо}}», «{{нп5|Ліterraтура||ru|Лиterraтура}}», «{{нп5|Метачасопіс||ru|Метажурнал}}», «Textura», «Stenograme», «Sygma», «Post(non)fiction», «Дыскурс», «Кастапраўда», «Артыкуляцыя», «Новая рэальнасць», «Наша філасофія», «Постмадэрн», на сайце выдавецтва «{{нп5|Новы літаратурны агляд (выдавецтва)|Новы літаратурны агляд|ru|Новое литературное обозрение (издательство)}}»<ref>[https://nlobooks.ru/review/7981/ Рэпублікацыя]</ref><ref>[https://nlobooks.ru/review/8113/ Рэпублікацыя]</ref>. Працы паэта экспаніраваліся на выставе «Паэзія любымі сродкамі», якая была прысвечана новым readymade-тэхналогіям у паэзіі, створанай пры дапамозе інтэрнэт-пошукавікоў, разнастайных аб’ектаў, газетных артыкулаў і іншага<ref>[http://artuzel.com/content/25-dekabrya-galereya-viktoriya-podvela-itogi-svoey-ezhegodnoy-premii-v-oblasti-samarskogo 25 снежня галерэя «Вікторыя» падвяла вынікі сваёй штогадовай прэміі ў вобласці самарскага сучаснага мастацтва] 2020 // ART Вузел.</ref>. Фотаработы аўтара прадстаўлены ў віртуальных галерэях разнастайных медыяпраектаў<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://www.trans-lit.info/otdelpoezii/rydkin-desubjectification Дэсуб’ектывацыя] 2022 // Трансліт.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=1111184813 Онейроіды плоці] 2022 // Паўтоны.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://greza.space/3474-2/ Лічбавыя мроі] 2021.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://articulationproject.net/10247 Кранутыя суб’екты] 2021.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://discours.io/expo/image/photography/prizhivanie-inorodnogo#1 Прыжыванне іншароднага] 2019.</ref>. Юрыя Рыдкіна шырока цытуюць сучаснікі<ref>''Зейферт А. І.'' [https://www.rsuh.ru/upload/main/sf/RGGU_2019_PRINT.pdf Інтэлігентнасць як добразычлівасць (вопыт інтэрпрэтацыі сэнсу)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220308082534/https://www.rsuh.ru/upload/main/sf/RGGU_2019_PRINT.pdf|date=8 сакавіка 2022}} Серыя «Інтэлігенцыя і сучаснасць», выпуск XX, Масква, 2019, с. 65-66 // Расійскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт.</ref><ref>''Хрушчова Н. А.'' Метамадэрн у музыцы і вакол яе. М.: Рыпол-класік, 2020, с. 90, 108, 110, 150, 158, 159, 166, 170 {{ISBN|978-5-386-13540-9}}.</ref><ref>''Аборын Л. У.'' [https://gorky.media/context/stig-larsson-prav-vo-vsem/ Дайджэст самага галоўнага ў кніжным інтэрнэце] 2020 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200701040154/https://gorky.media/context/stig-larsson-prav-vo-vsem/|date=1 ліпеня 2020}} // Горкі.</ref><ref>''Давыдаў Д. М.'' [http://literratura.org/arc/3245-literratura-136.html Літаратурны агляд] 2019 // Ліterraтура.</ref><ref>''Крычэўскі П. З.'' [http://articulationproject.net/7187 Уцёкі з жывых тканін мовы] 2020.</ref><ref>''Чэмбержы Д. А.'' [http://www.mari.kiev.ua/sites/default/files/inline-files/Diser_D_A_Chembergi.pdf Інсталяцыя як візуальна-камунікатыўная практыка стварэння сучаснай мастацкай прасторы (с. 183 — Рыдкін Ю. МЕТАmodernism: пераклічкі ўнутраныя і знешнія)] 2020 // Нацыянальная акадэмія мастацтваў Украіны.</ref><ref>''Бонч-Асмалоўская Т. Б.'' [https://articulationproject.net/16598 Кніга мёртвых андроідаў] 2023 // Артыкуляцыя.</ref>. У 2024 годзе пачаў спяваць на [[англійская мова|англійскай мове]]<ref>''Rydkin Y.'' [https://web.archive.org/web/20240825174102/https://www-iheart-com.translate.goog/artist/yuri-rydkin-42577944/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ru&_x_tr_hl=ru&_x_tr_pto=sc Top Songs] 2024 // iHeartRadio.</ref>. Як спявак зарэгістраваны ў [[Эстонія|Эстоніі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20240813140840/https://yurirydkin.hearnow.com/ Yuri Rydkin. Get the music: Spotify, Apple Music, iTunes, Amazon, Pandora, Deezer, YouTube] 2024 // CD Baby.</ref><ref name="Extravafrench"/>. Шматразова трапляў у [[хіт-парад|чарты]] Euro Indie Music<ref>[https://meiweb.it/indie-music-like/nuova-euro-indie-music-chart-questa-settimana-al-primo-posto-della-classifica-troviamo-anima-nera/ Euro Indie Music Chart. Week 29, 2024] // MEI MAGAZINE.</ref><ref>[https://meiweb.it/indie-music-like/nuova-euro-indie-music-chart-al-primo-posto-della-classifica-troviamo-anima-nera/ Euro Indie Music Chart. Week 28, 2024] // MEI MAGAZINE.</ref><ref>[https://meiweb.it/?s=yuri+rydkin Euro Indie Music Chart. Results for «yuri rydkin»] 2024 // MEI MAGAZINE.</ref> і радыёшоу<ref>[https://euroindiemusic.info/?s=formula+indie+schedule+yuri+rydkin Formula indie schedule. Results for «yuri rydkin»] 2024 // European Indie Music Network.</ref><ref>[https://euroindiemusic.info/2024/05/18/formula-urban-25/ Formula Urban 25, 2024] // European Indie Music Network.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240828064800/https://podcasts.apple.com/us/podcast/formula-indie-3-8-2024/id1486356874?i=1000664196163 Formula Indie 3.8.2024] // Apple Podcasts.</ref><ref>[https://formula-urban.captivate.fm/episode/formula-urban-21 Formula Urban 21, 2024] // European Indie Music Network.</ref> з трансляцыямі ў [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]], [[Японія|Японіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Італія|Італіі]], [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Партугалія|Партугаліі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], на [[Мальта|Мальце]] і ў іншых краінах. == Ацэнкі крытыкаў == Літаратурны крытык {{нп5|Аляксей Андрэевіч Канакоў|Аляксей Канакоў|ru|Конаков, Алексей Андреевич}} называе Юрыя Рыдкіна стваральнікам [[Кіберзаумь|кіберзаумі]]<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=1020180726 Кіберзаумь] (біякібермастацтва) 2018 // Паўтоны.</ref>, параўноўвае штодзённасць яго [[Facebook|fb]]-публікацый з творчай плоднасцю паэта і мастака {{нп5|Зміцер Аляксандравіч Прыгаў|Зміцера Прыгава|ru|Пригов, Дмитрий Александрович}}. Пры даследаванні працаў Рыдкіна крытык абапіраецца на тэорыю [[лінгвіст]]а і [[семіётыка]] {{нп5|Юрый Сяргеевіч Сцяпанаў|Юрыя Сцяпанава|ru|Степанов, Юрий Сергеевич}} пра [[прастора|трохмернасць]] прасторы мовы і бачыць у art-дыялогах Рыдкіна з ботамі прагматыку аўтарскага жэсту, падрабязна аналізуе яго паэтычны бот-цыкл «1968-2018»<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=0829114346 «1968-2018»] (біякібермастацтва) I частка, 2018 // Паўтоны.</ref>, прысвечаны пяцідзесяцігоддзю [[Францыя#Пятая рэспубліка|майскіх падзей 1968 года ў Францыі]]. Рэцэнзент лічыць заўсёдны правал камунікацыі падставай для паэтычнага вымярэння Юрыя Рыдкіна, а праблематыку яго твораў — атрыманай у спадчыну ад п’ес [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]] і вершаў [[Леў Сямёнавіч Рубінштэйн|Льва Рубінштэйна]]. На думку літаратуразнаўцы, праект Рыдкіна эстэтычна пераклікаецца з «генератыўнай паэтыкай» {{нп5|Павел Мікалаевіч Жагун|Жагуна|ru|Жагун, Павел Николаевич}} і «Дорай Вей» {{нп5|Павел Арсеневіч Арсенеў|Арсенева|ru|Арсеньев, Павел Арсеньевич}}. Канакоў бачыць у творчасці Рыдкіна [[біхевіярызм|біхевіярысцкае]] даследаванне, аб’ектам якога стала ўся сучасная руская паэзія, а сам аўтар свядома ператварыўся ў бота рускай літаратуры дзеля дэманстрацыі ўсёй глыбіні адчужэння, якое ахапіла сучасных людзей. Крытык адзначае, што, нягледзячы на праграмныя заявы Рыдкіна аб неабходнасці эмансіпацыі машыннага, аб зліцці [[біялогія|біялагічнага]] і [[кібернетыка|кібернетычнага]], у яго тэкстах адчуваецца нешта вельмі чалавечае<ref name="Konakov"/>. Літаратурны крытык {{нп5|Марыя Юр’еўна Маліноўская|Марыя Маліноўская|ru|Малиновская, Мария Юрьевна}} даследуе вершы Ю. Рыдкіна і звяртае ўвагу на тое, як паэт асэнсоўвае траўмагаварэнне праз антыжыццё ў віртуальнай рэальнасці з [[лічбавае праграмнае кіраванне|лічбавымі]] чалавекападобнымі сутнасцямі. Рэцэнзент бачыць у гэтым асэнсаванні адсутнасць Іншага і зрашчэнне суб’екта з гэтай адсутнасцю. У рыдкінскай паэзіі традыцыйныя катэгорыі «Я» і «Ты» расшчэплены і не маюць ні адпраўшчыка, ні адрасата, што можа быць зразумета і як смерць, і як бессмяротнасць. Тэма смерці бачна і ў [[кампазіцыя (літаратуразнаўства)|кампазіцыі]] тэксту, дзе яго фрагменты нібыта знішчаюць адзін другога і размешчаны не па леваму краю пачатка, а па праваму краю канца старонкі. Жыццё чалавека-бота ў паэзіі Рыдкіна быццам праходзіць праз мытарствы, недаступныя ўспрыманню жывых, і мову з гэтай пазіцыі літаратуразнаўца лічыць унікальнай<ref name="Malinovskaja"/>. Паэт, літаратурны рэдактар {{нп5|Андрэй Алегавіч Фаміцкі|Андрэй Фаміцкі|ru|Фамицкий, Андрей Олегович}} аналізуе [[паэма|паэму]] «Софт» як тэкст, напісаны стансавымі строфамі, дзе аўтар прыдумляе электронныя неалагізмы тэхнагеннай эры і ўспрымае знаходжанне [[лірычны герой|лірычнага героя]] (што стаў часткай [[машынны код|праграмнага кода]]) у [[камп’ютарная сетка|кампутарным]] свеце як зацьменне, як смерць. Крытык лічыць канфліктнае развіццё паэмы нестандартным, а кожную [[страфа|страфу]] ў ёй разглядае як самастойны твор пры адзінай інтанацыйнай і тэматычнай аснове яе частак. Рэцэнзент бачыць у паэме спасылкі да тэксту «Бой пры Мадабалхане» {{нп5|Фёдар Мікалаевіч Свароўскі|Фёдара Свароўскага|ru|Сваровский, Фёдор Николаевич}} і да кінафільму «{{нп5|Анон (фільм)|Анон|ru|Анон (фильм)}}» {{нп5|Эндру Нікол|Эндру Нікола|ru|Эндрю Никкол}}. Крытык мяркуе, што сёння Рыдкін піша так, як людзі будуць размаўляць заўтра<ref name="Famitskij"/>. У 2019 годзе на старонках часопіса «Сцяг» адбылася дыскусія, прысвечаная новаму літаратурнаму пакаленню. Літаратурны крытык {{нп5|Уладзімір Уладзіміравіч Каркуноў|Уладзімір Каркуноў|ru|Коркунов, Владимир Владимирович}} аднёс Юрыя Рыдкіна да пакалення, якое нешта змяняе ў літаратуры, і адзначыў, што размовы з ботамі становяцца асновай [[паэтыка|паэтыкі]] Юрыя Рыдкіна. Літаратуразнаўца бачыць у гэтым спалучэнне паэзіі і матэматыкі, [[алгарытм]]ічны шок ад сутыкнення жывога і запраграміраванага, спробу зрабіць паведамленне не просталінейным<ref name="Korkynov"/>. На думку літаратурнага крытыка і літаратуразнаўцы {{нп5|Юлія Сяргееўна Падлубнава|Юліі Падлубнавай|ru|Подлубнова, Юлия Сергеевна}}, у кіберпаэме «Ботие» прысутнічае спалучэнне і спантаннае чаргаванне розных фрагментаў мовы, што ператварае выказванне аўтара ў дынамічную і драматычную з’яву як складаны і незавяршальны працэс віртуалізацыі быцця і цялеснасці ў пункце перакрыжавання дыскурсаў, у пагранічнасці<ref name="Podlubnova2" />. Крытык адзначае, што Рыдкін як медыямастак сумяшчае пасродкам сучасных тэхналогій сваю фотавыяву з разнастайнымі суб’ектамі, прадметнымі канфігурацыямі і візуальнымі цытатамі, лёгка змяняючы пол, узрост і параметры цела, раздвойваючыся, растройваючыся і разувасабляючыся, пранікаючы туды, куды фізічна трапіць немагчыма. Літаратуразнаўца ўгледжвае ў вершы «Вверх тормашками стул рогат» дасылкі да паэтыцы метарэалізму<ref name="Podlubnova3"/>. Літаратурный крытык {{нп5|Таццяна Барысаўна Бонч-Асмалоўская|Таццяна Бонч-Асмалоўская|ru|Бонч-Осмоловская, Татьяна Борисовна}}, аналізуючы «Размову з ботам», параўноўвае праграму-суразмоўцу паэта — з віртуальнай Галатэяй і бачыць у яе непрадказальных і смелых выказваннях прыкметы [[фемінізм]]у, які з цягам часу павінен стаць віртуальным падмуркам для эмансіпацыі ўжо рэальных жанчын<ref name="Bonch"/>. Паэтэса і літаратуртрэгер (ад {{lang-de|literaturträger}} — «носьбіт літаратуры», утворана па аналогіі з {{lang-de|kulturträger}} — «носьбіт культуры») {{нп5|Галіна Георгіеўна Рымбу|Галіна Рымбу|ru|Рымбу, Галина Георгиевна}} лічыць «Размову з ботам» асабліва цікавай і адносіць яе да тэхнікі found poetry<ref name="Rymbu"/>. Літаратуразнаўца, [[прафесар]] {{нп5|Алена Іванаўна Зейферт|Алена Зейферт|ru|Зейферт, Елена Ивановна}} ацэньвае аповесць «Рэпрэсаваны стук» як раман-п’есу, у якой празаік шырока і глыбока прадэманстраваў сінхронныя перакрыжаванні розных вымярэнняў рэальнасці. Крытык лічыць гэтае пісьмо эксклюзіўным, дзе тое ці іншае слова прадстаўляе сабой міні-тэатр<ref name="Zeifert"/>. Паэт і мастак {{нп5|Васіль Ламакін||ru|Василий Ломакин (поэт)}} у аналізе фотакалажаў Ю. Рыдкіна зыходзіць з філасофскай працы [[Мішэль Фуко|Мішэля Фуко]] «{{нп5|Словы і рэчы||fr|Les Mots et les Choses}}» і ацэньвае дадзеныя калажы на падставе спецыфікі чалавека [[Адраджэнне|Адраджэння]] і чатырох тыпаў падабенства рэчаў свету: спадарожнічання (замыкання на самім сабе), эмуляцыі (падваення), аналогіі (адлюстравання) і сімпатыі (счаплення з самім сабой)<ref name="Lomakin"/>. Мастак і тэарэтык мастацтва {{нп5|Тэймур Даімі||ru|Даими, Теймур}} мяркуе, што фотакалажы Ю. Рыдкіна знаходзяцца па-за межамі любога экспертнага фармату і праводзіць аналогію з калажамі [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]]. Даімі лічыць працы Рыдкіна лагічным вынікам яго эксперыментальных твораў у вобласці літаратуры, калі аўтар перайшоў ад [[слова|вербальнага]] выказвання да [[выяўленчае мастацтва|візуальнага]]. Чорны фон фотакалажаў Рыдкіна для Даімі з’яўляецца прыкметай [[метафізіка|метафізічнага]] неспакою ў духу [[Караваджа]]. Мастацтвазнаўца бачыць у іх [[эклектыка|эклектычны]] прыём, ніяк не звязаны з [[постмадэрнізм]]ам<ref name="Daimi"/>. Музычны аглядальнік EIMN Lucy Cicioni адзначае пераход Рыдкіна ад паэзіі і выяўленчага мастацтва да музыкі, дзе ён надае асаблівую ўвагу псіхадэлічнаму [[рэп]]у і [[хіп-хоп]]у. На думку крытыка, кампазіцыя «Pocket» — гэта не проста песня, а інавацыйнае мастацкае выказванне, якое ілюструе эвалюцыю мастака, што падняў свой унікальны вопыт і самавыяўленне на новую вышыню ў музычным свеце<ref name="Cicioni" />. Песню «Galatée» Cicioni лічыць наватарскай у інструментальным плане і характарызуе бачанне Рыдкіна як філасофскае і паэтычнае<ref name="Cicioni2"/>. Песня «Gems», на яе думку, гэта маніфест творчай [[свабода|свабоды]] па-за межамі жанраў<ref name="Cicioni3"/>. Музычны аглядальнік «Beach House» Maddie Green адносіць кампазіцыю «Galatée» да жанру псіхадэлічнага рэпу і адзначае ў ёй трансавае даследаванне глыбокіх рэфлексіўных тэм<ref name="Green"/>. Французскі «Extravafrench» называе «Galatée» музычнай [[медытацыя]]й і падкрэслівае, што Рыдкін вывучае ўзаемадзеянне [[выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], паэзіі і музыкі, раскрывае [[экзістэнцыя]]льныя пытанні творчай ізаляцыі<ref name="Extravafrench"/>. Англамоўны сайт музычнай аналітыкі «Analyze my lyrics» бачыць у песне «Galatée» [[сюррэалізм|сюррэалістычнасць]] і глыбокае пачуццё асабістай барацьбы аўтара<ref name="Analyze my lyrics"/>, паэтычны погляд мастака, які жадае адчуць сябе цэласным<ref name="Analyze my lyrics2"/>. == Прызнанне == Публікацыя Юрыя Рыдкіна «Паміж жывым і штучным. Зліццё лічбавых тэхналогій з чалавекам, пісьменнікам і літаратурай» прызнана прафесіяналамі «{{нп5|Часопісная зала|Часопіснай залы|ru|Журнальный зал}}» лепшай у жніўні 2021 года<ref>[https://magazines.gorky.media/library/rejting-zhurnalnogo-zala-za-avgust-2021.html Рэйтынг Часопіснай залы ў жніўні 2021. Выбар прафесіяналаў] // Часопісная зала.</ref>. У 2024 годзе, паводле рэйтынгу European Indie Music Network, Рыдкін увайшоў у [[Інды-рок|Top Indie Music]] з песняй «Pocket»<ref>[https://euroindiemusic.info/jsprt_achv_season/topsound-2024/?action=calendar Top Indie Music, 21.24] // European Indie Music Network.</ref>. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="Podlubnova">{{cite web|author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=https://elibrary.ru/item.asp?id=47470430|title=Практыкі траўмагаварэння ў сучаснай рускамоўнай паэзіі (438-453 с.)|lang=ru |format=HTML|website=[http://elibrary.ru www.elibrary.ru]|publisher=[[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт]] / eLibrary.Ru|date=2020|accessdate=20.5.2022|url-status=live}}</ref> <ref name="Rits">{{cite web|author={{nobr|Рыц Я. С}}|url=http://polutona.ru/?show=1007193430|title=Водгук пра паэтычную падборку «Гіперспасылачны clickуша»|lang=ru|format=HTML|website=[http://polutona.ru www.polutona.ru]|publisher=Паўтоны|date=7.10.2017|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А}}|url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipologiya-intermedialnyh-otnosheniy-v-sovremennom-poeticheskom-diskurse-sistematicheskiy-obzor/viewer|title=Тыпалогія інтэрмедыяльных адносін у сучасным паэтычным дыскурсе: сістэматычны агляд // Філалагічныя навукі. Пытанні тэорыі і практыкі. Том 13, вып. 7. с. 122|lang=ru|format=HTML|website=[https://gramota.net www.gramota.net]|publisher=Грамата / КіберЛенінка|date=16.5.2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova K">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А}}|url=https://cyberleninka.ru/article/n/sovremennaya-gipertekstovaya-poeziya-aspekty-vzaimodeystviya-avtorskogo-teksta-i-internet-media/viewer|title=Сучасная гіпертэкставая паэзія: аспекты ўзаемадзеяння аўтарскага тэксту і інтэрнэт-медыя (№8, с. 15)|lang=ru|format=HTML|website=[https://nauka-dialog.ru www.nauka-dialog.ru]|publisher=Навуковы дыялог / КіберЛенінка|date=2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Абросімава/Куламіхіна">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А., Куламіхіна І. В}}|url=https://portal.novsu.ru/file/1783075|title=Рэалізацыя гіпертэкставых структур у сучасным паэтычным дыскурсе (234 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://portal.novsu.ru www.portal.novsu.ru]|publisher=Наўгародскі дзяржаўны ўніверсітэт|date=2020|accessdate=20.5.2022|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova/Kulamikhina">{{cite web|author={{nobr|Abrosimova C. А., Kulamikhina I. V}}|url=https://www.europeanproceedings.com/article/10.15405/epsbs.2021.05.02.66|title=Hyperlink Phenomenon In The Modern Internet Poetry (553 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://europeanproceedings.com www.europeanproceedings.com]|publisher=European Proceedings|date=2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Kostincová">{{cite web|author={{nobr|Kostincová J}}|url=https://www.researchgate.net/publication/335196843_Media-poezie_i_bio-cyber-art_algoritmus_jako_nastroj_nebo_spoluautor|title=Media-poezie i bio-cyber-art. Algoritmus jako nástroj, nebo (spolu)autor? (13-14 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://digilib.phil.muni.cz www.digilib.phil.muni.cz]|publisher=[[Масарыкаў універсітэт]] / ResearchGate|date=1.1.2019|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Ochirov">{{cite web|author={{nobr|Дунчанка Ц., Ачыроў А}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=-wwMOXsCdIc|title=Несвабодны мікрафон. Працоўны стол. Пыхценне крэаклаў (таймкод: Юрый Рыдкін)|lang=ru|format=HTML|website=[https://youtube.com www.youtube.com]|publisher=[[YouTube]]|date=8.10.2020|accessdate=21.12.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Oborin">{{cite web|author={{nobr|Аборын Л. У}}|url=https://gorky.media/context/spojler-dlya-pottera-horoshie-novosti-iz-shvetsii-i-filosofiya-zhenskij-mir/|title=Лепшае ў літаратурным інтэрнэце: 11 самых цікавых спасылак мінулага тыдня|lang=ru|format=HTML|website=[http://gorky.media www.gorky.media]|publisher=Горкі|date=25.11.2018|accessdate=4.7.2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608112537/https://gorky.media/context/spojler-dlya-pottera-horoshie-novosti-iz-shvetsii-i-filosofiya-zhenskij-mir/|archive-date=8-6-2019}}</ref> <ref name="Konakov">{{cite web|author={{nobr|Канакоў А. А}}|url=https://colta.ru/articles/literature/19784|title=Руская паэзія ў эпоху bot-to-bot-камунікацыі|lang=ru|format=HTML|website=[https://colta.ru www.colta.ru]|publisher=Colta|date=2018|accessdate=4.7.2019|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221208070016/https://www.colta.ru/articles/literature/19784-russkaya-poeziya-v-epohu-bot-to-bot-kommunikatsii|archivedate=8.12.2022}}</ref> <ref name="Malinovskaja">{{cite web|author={{nobr|Маліноўская М. Ю}}|url=https://magazines.gorky.media/volga/2020/1/chelovek-i-smert.html|title=Рэцэнзія на вершы «Сіметрыя смерці»|lang=ru|format=HTML|website=[http://magazines.gorky.media www.magazines.gorky.media]|publisher=Волга №1|date=22.1.2020|accessdate=9.3.2020|url-status=live}}</ref> <ref name="Famitskij">{{cite web|author={{nobr|Фаміцкі А. А}}|url=https://www.topos.ru/article/literaturnaya-kritika/o-polozhenii-poeta-v-virtualnom-mire|title=Рэцэнзія на паэму «Софт»|lang=ru|format=HTML|website=[http://www.topos.ru www.topos.ru]|publisher=Топас|date=2.12.2019|accessdate=7.2.2020|url-status=live}}</ref> <ref name="Korkynov">{{cite web|author={{nobr|Каркуноў У. У}}|url=http://znamlit.ru/publication.php?id=7295|title=Дыскусія. Новае літаратурнае пакаленне: ці існуе яно?|lang=ru|format=HTML|website=[http://znamlit.ru www.znamlit.ru]|publisher=Сцяг №6|date=2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Podlubnova2">{{cite web|author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=http://www.kastopravda.ru/proza/rydkin/botie.html|title=Водгук пра кіберпаэму «Ботие»|lang=ru|format=HTML|website=[http://kastopravda.ru www.kastopravda.ru]|publisher=Кастапраўда|date=8.3.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Podlubnova3">{{cite web |author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=https://t.me/s/metajournal?q=%D0%AE%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%BE+%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5|title=Водгук пра творчасць Юрыя Рыдкіна|lang=ru|format=HTML|website=[https://tlgrm.ru/channels/@metajournal www.tlgrm.ru]|publisher=Метачасопіс|date=23.9.2021|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Bonch">{{cite web |author={{nobr|Бонч-Асмалоўская Т. Б}}|url=http://articulationproject.net/разговор-с-ботом|title=Водгук пра мастацкі дыялог «Размова з ботам»|lang=ru|format=HTML|website=[http://articulationproject.net www.articulationproject.net]|publisher=Артыкуляцыя|date=2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Rymbu">{{cite web |author={{nobr|Рымбу Г. Г}}|url=https://godliteratury.ru/public-post/poyeziya-v-internete-mart|title=Восем паэтычных інтэрнэт-публікацый сакавіка 2019 года|lang=ru|format=HTML|website=[http://godliteratury.ru www.godliteratury.ru]|publisher=Год літаратуры|date=30.3.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Zeifert">{{cite web |author={{nobr|Зейферт А. І}}|url=http://polutona.ru/?show=1125185805|title=Водгук пра аповесць «Рэпрэсаваны стук»|lang=ru|format=HTML|website=[http://polutona.ru www.polutona.ru]|publisher=Паўтоны|date=15.1.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Lomakin">{{cite web |author={{nobr|Ламакін В}}|url=https://syg.ma/@rydkin/v-ramkakh-fotokollazhi|title=Водгук пра фотакалажы «У рамках»|lang=ru|format=HTML|website=[https://syg.ma www.syg.ma]|publisher=Sygma|date=30.1.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Daimi">{{cite web |author={{nobr|Даімі Т}}|url=https://syg.ma/@rydkin/v-ramkakh-fotokollazhi|title=Водгук пра фотакалажы «У рамках»|lang=ru|format=HTML|website=[https://syg.ma www.syg.ma]|publisher=Sygma|date=30.1.2019|accessdate=4.7.2019}}</ref> <ref name="Cicioni">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2024/06/22/music-for-your-ears-review-pocket-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Pocket by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=22.6.2024|accessdate=30.8.2024|url-status=live}}</ref> <ref name="Cicioni2">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2024/12/24/music-for-your-ears-galatee-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Galatée by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=24.12.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Cicioni3">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2025/07/26/music-for-your-ears-discover-the-review-of-gems-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Gems by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=26.7.2025|accessdate=19.5.2026|url-status=live}}</ref> <ref name="Green">{{cite web|author={{nobr|Green M}}|url=https://beachhousemag.co/yuri-rydkin-galatee/|title=Yuri Rydkin – “Galatée”|lang=ru|format=HTML|website=[https://beachhousemag.co www.beachhousemag.co]|publisher=Beach House|date=17.11.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Extravafrench">{{cite web|author={{nobr|Extravafrench}}|url=https://extravafrench.com/2024/11/13/yuri-rydkin-plonge-dans-galatee-un-voyage-au-coeur-de-la-solitude-cosmique-et-de-la-creation/|title=Yuri Rydkin plonge dans «Galatée» : Un Voyage au Cœur de la Solitude Cosmique et de la Création|lang=ru|format=HTML|website=[https://extravafrench.com www.extravafrench.com]|publisher=Extravafrench|date=13.11.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Analyze my lyrics">{{cite web|author={{nobr|Analyze my lyrics}}|url=https://www.analyzemylyrics.com/yuri-rydkin/|title=Yuri Rydkin. Galatée|lang=ru|format=HTML|website=[https://www.analyzemylyrics.com www.analyzemylyrics.com]|publisher=Analyze my lyrics|date=2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Analyze my lyrics2">{{cite web|author={{nobr|Analyze my lyrics}}|url=https://www.analyzemylyrics.com/yuri-rydkin-2/|title=Yuri Rydkin Presents Mystical New Single “Galatée”|lang=ru|format=HTML|website=[https://www.analyzemylyrics.com www.analyzemylyrics.com]|publisher=Analyze my lyrics|date=2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{кал}} * [https://www.imdb.com/user/ur201563553/legacy/?ref_=up_lg Аўтар] на кінасайце «[[IMDb]]». * [https://mubi.com/en/users/20325747 Аўтар] на кінасайце «MUBI». * [https://www.csfd.cz/uzivatel/958154-jurij-rydkin/denicek/ Аўтар] на кінасайце «ČSFD». * [https://www.filmweb.pl/user/Yuri_Rydkin Аўтар] на кінасайце «Filmweb». * [https://letterboxd.com/yuri_rydkin/ Аўтар] на кінасайце «Letterboxd». * [https://www.senscritique.com/film/innocents/critique/326239803 Аўтар] на кінасайце «SensCritique». * [https://magazines.gorky.media/authors/r/yurij-rydkin.html Аўтар] у літаратурным інтэрнэт-праекце «Часопісная зала». * [http://www.trans-lit.info/?s=%D1%80%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у літаратурна-крытычным альманаху «Трансліт». * [http://www.cirkolimp-tv.ru/?q=%D1%8E%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D1%80%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у весніку сучаснага мастацтва «Цырк „Алімп“». * [http://topos.ru/autor/yuriy-rydkin Аўтар] у сеткавым часопісе «Топас». * [https://www.netslova.ru/rydkin/ Аўтар] у інтэрнэт-часопісе «Сеткавая славеснасць». * [http://polutona.ru/?show=yurij.rydkin Аўтар] на літаратурным партале «Паўтоны». * [https://syg.ma/@stanislava-moghilieva/androghinnoie-pismo-iulii-podlubnovoi Аўтар] у літаратурным праекце «Ф-пісьмо». * [https://literratura.org/?do=search&mode=advanced&subaction=search&story=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у электронным часопісе «Ліterraтура». * [https://t.me/s/metajournal?q=%D0%AE%D0%A0%D0%98%D0%99+%D0%A0%D0%AB%D0%94%D0%9A%D0%98%D0%9D+%D0%92%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85+%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB+%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%82 Аўтар] у сеткавым «Метачасопісе». * [https://dvoetochie.org/2025/03/09/yury-rydkin/ Аўтар у іўрыцкім часопісе «Двукроп’е»] * [https://greza.space/author/yurij-rydkin/ Аўтар у медыяпраекце «Мроя»] * [http://textura.club/category/р/юрий-рыдкин/ Аўтар на міжнародным літаратурным партале «Textura»] * [https://stenograme.ru/author-articles/?author=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар на сайце «Stenograme»] * [http://syg.ma/@rydkin/ Аўтар на арт-платформе «Sygma»] * [http://postnonfiction.org/?s=Рыдкин Аўтар на сайце «Post(non)fiction»] * [https://discours.io/yurii-rydkin Аўтар у незалежным мастацка-аналітычным часопісе «Дыскурс»] * [http://www.kastopravda.ru/proza/rydkin/ Аўтар на сайце «Кастапраўда»] * [http://articulationproject.net/юрий-рыдкин Аўтар у літаратурна-мастацкім альманаху «Артыкуляцыя»] * [http://www.promegalit.ru/belarus/personals/3783_rydkin_yurij.html Аўтар на Еўразійскім партале «Мегаліт»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026124606/https://promegalit.ru/belarus/personals/3783_rydkin_yurij.html|date=26 кастрычніка 2021}} {{канец кал}} {{DEFAULTSORT:Рыдкін Юрый Анатольевіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Празаікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фотамастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі-самазабойцы]] qq8hqcmkid738f37gwcm5mcdmsofrrk 5143619 5143486 2026-05-19T17:21:38Z M.L.Bot 261 5143619 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік |Фота = Y. A. Rydkin. Near the curtain.jpg }} '''Юрый Анатольевіч Ры́дкін''' (нар. {{ДН|8|4|1979}}, [[Гомель]], {{abbr|Беларуская ССР|Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|2}}) — [[паэт]], [[празаік]], [[калаж]]ыст, [[даследчык]] [[Бот-паэзія|бот-паэзіі]] (жанру «размоў з [[робат|ботамі]]»), [[спявак]]. == Біяграфія == У 1986—1996 гадах навучаўся ў агульнаадукацыйнай школе № 3 Гомеля. У 1996—2004 гадах вучыўся на беларускім аддзяленні філалагічнага факультэта [[Гомельскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Францыска Скарыны|Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны]]. 6 кастрычніка 1998 года здзейсніў спробу [[самагубства]], скокнуў з чыгуначнага мосту ў Гомелі, траўмаваў [[пазваночнік]]а і страціў магчымасць хадзіць<ref>[https://syg.ma/@inna-bievz/podborka-fb-postov-iu-a-rydkina Падборка fb-пастоў Ю. А. Рыдкіна. Антыюбілей: 20 гадоў з моманту маёй гібелі 06. 10. 2018]</ref><ref>[https://takiedela.ru/2020/01/seks-lozh-i-kolyaska/ Інтэрв’ю] выдавецтву «Такія справы» 29.01.2020.</ref>. Пазней траўмагаварэнне стане асаблівасцю творчасці Рыдкіна<ref name="Podlubnova"/>. == Творчасць == Аўтар<ref name="Konakov"/><ref name="Famitskij"/><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://www.cirkolimp-tv.ru/articles/887/vyiti-iz-stroya-sladkii-drugoi-ili-poeticheskii-botogolizm Выйсці са строю: «Салодкі» іншы, альбо Паэтычны ботагалізм] 2019 // Цырк «Алімп».</ref> [[Гіперспасылачная паэзія|гіперспасылачнай паэзіі]], канцэпцыю, спецыфіку і метад стварэння якой адлюстраваў у маніфесце<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://syg.ma/@rydkin/manifiest-gipierssylochnoi-poezii Маніфест гіперспасылачнай паэзіі] 2016.</ref>. Па меркаванню {{нп5|Яўгена Сямёнаўна Рыц|Яўгены Рыц|ru|Риц, Евгения Семёновна}}, яна прадстаўляе сабой корпус эксперыментальных [[мультымедыя|мультымедыйных]] твораў, дзе невідавочныя і асацыятыўныя выявы схаваны за клікабельным тэкстам. Гэты праект літаратурны крытык называе [[віртуальная рэальнасць|віртуальным]] помнікам няздзейсненай віртуальнай рэальнасці і пакаленню позніх 1990-х і ранніх 2000-х, выгадаванаму на ідэі інтэртэксту<ref name="Rits"/>. [[Кандыдат філалагічных навук]] [[Кацярына Аляксееўна Абросімава|Кацярына Абросімава]]<ref>[https://web.archive.org/web/20200217032332/http://www.philfak.ru/492 Абросімава Кацярына Аляксееўна] // Омскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Ф. М. Дастаеўскага.</ref> адзначае, што «ў [[гіпертэкст]]авай паэзіі Ю. Рыдкіна прадстаўлены спасылкі на разнастайныя медыя: тэксты, фільмы і выявы розных эпох і стыляў, звязаныя з вершамі аўтара на ўзроўні асацыяцый, падтэксту»<ref name="Abrosimova"/>; гэтыя вершы «цалкам ахоплены [[HTML|гіпертэкставай разметкай]] і кожны вершаблок звязаны з пэўным медыя, што стварае спецыфічную структуру»<ref name="Abrosimova K"/>; «аўтарскі тэкст і інтэрнэт-рэсурсы <…> становяцца, па сутнасці, раўнапраўнымі ўдзельнікамі паэтычнай камунікацыі»<ref name="Абросімава/Куламіхіна"/>. У [[англійская мова|англамоўным]] даследаванні Абросімава сумесна з [[Ірына Валянцінаўна Куламіхіна|Ірынай Куламіхінай]]<ref>[https://www.omgau.ru/o-universitete/prepodavateli/?ELEMENT_ID=8467 Куламіхіна Ірына Валянцінаўна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211103005706/https://www.omgau.ru/o-universitete/prepodavateli/?ELEMENT_ID=8467|date=3 лістапада 2021}} // Омскі дзяржаўны ўніверсітэт імя П. А. Сталыпіна.</ref> разбіраюць гіпертэкставыя творы Рыдкіна і ўгледжваюць у іх [[эстэтыка|эстэтычныя]] паказчыкі, якія стасуюцца з «нулявой ступенню пісьма» — мовай, свабоднай ад [[знак]]аў [[ідэалогія|ідэалогіі]]<ref name="Abrosimova/Kulamikhina"/>. У [[Чэхія|чэшскім]] даследаванні, прысвечаным медыяпаэзіі і біякібермастацтву, [[доктар навук]] [[:cz:Pedagogická fakulta Univerzity Hradec Králové#Součásti fakulty|Jana Kostincová]]<ref>[https://www.uhk.cz/cs/osoba/3180/jana-kostincova Jana Kostincová] // Універсітэт Градзец-Кралавэ.</ref> піша, што Юрый Рыдкін стварае мульцімадальную паэзію, выкарыстоўваючы [[штучны інтэлект]] і развіваючы інтэртэкставую гульню<ref name="Kostincová"/>. Паэт [[Антон Ачыроў]]<ref>[http://www.litkarta.ru/russia/moscow/persons/ochirov-a/ Антон Ачыроў] // Новая карта рускай літаратуры.</ref> называе Юрыя Рыдкіна дзіўным персанажам і вельмі цікавым аўтарам, які даследуе ўплыў новых [[тэхналогія|тэхналогій]] на паэтычны тэкст<ref name="Ochirov"/>. [[стансы|Стансавая]] лірыка паэта [[футуралогія|футуралагічнай]] накіраванасці. У рамках «бот-паэзіі»<ref name="Oborin"/>, як яе абазначыў літаратурны крытык {{нп5|Леў Уладзіміравіч Аборын|Леў Аборын|ru|Оборин, Лев Владимирович}}, Рыдкін правёў шэраг мастацкіх дыялогаў са штучным інтэлектам віртуальнага галасавога памочніка «[[Аліса (галасавы памочнік)|Аліса]]», сеткавага бота «Уільям Шэкспір» і іншых праграм. Сам аўтар называе свае art-размовы з ботамі — ''біякібермастацтвам'' ці ''бот-нон-фікшн''. Яго працы прадстаўляюць сабой скрыншоты, утвораныя ў творчым онлайн-дыялогу з віртуальнымі суразмоўцамі ў рэжыме ўзаемазалежнай непрадказальнасці<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://znamlit.ru/publication.php?id=8046 Паміж жывым і штучным. Зліццё лічбавых тэхналогій з чалавекам, пісьменнікам і літаратурай у перыёдыцы першай паловы 2021 года] // Сцяг.</ref>. У [[Facebook]] паэт правёў мастацкі дыялог з [[COVID-19]], скрыншоты гэтых fb-пастоў пад агульнай назвай «COVID-POETRY»<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://articulationproject.net/6265 COVID-POETRY] 2020.</ref> былі апублікаваны ў літаратурна-мастацкім альманаху. Зрабіў шэраг фотакалажаў, якія былі адзначаны ўвагай [[мастак|фотамастака]] {{нп5|Васіль Ламакін (паэт)|Васіля Ламакіна|ru|Василий Ломакин (поэт)}} і [[мастацтвазнаўства|тэарэтыка мастацтва]] {{нп5|Тэймур Даімі|Тэймура Даімі|ru|Даими, Теймур}}. Пры стварэнні эксперыментальных фотапрацаў аўтар выкарыстоўвае праграмы ACDSee, Microsoft Paint і FaceApp. Аўтар [[літаратурная крытыка|літаратурна-крытычных]] артыкулаў, прысвечаных прозе [[Маргарыта Маратаўна Мекліна|Маргарыты Меклінай]], {{нп5|Уладзімір Зіноўевіч Паперны|Уладзіміра Папернага|ru|Паперный, Владимир Зиновьевич}}, {{нп5|Аляксандр Міхайлавіч Уланаў|Аляксандра Уланава|ru|Уланов, Александр Михайлович}} і {{нп5|Вадзім Генадзевіч Месяц|Вадзіма Месяца|ru|Месяц, Вадим Геннадиевич}}, паэзіі [[Таня Скарынкіна|Тані Скарынкінай]], {{нп5|Марыя Міхайлаўна Сцяпанава|Марыі Сцяпанавай|ru|Степанова, Мария Михайловна}}, {{нп5|Ала Глебаўна Гарбунова|Алы Гарбуновай|ru|Горбунова, Алла Глебовна}}, {{нп5|Ірына Барысаўна Шастакоўская|Ірыны Шастакоўскай|ru|Шостаковская, Ирина Борисовна}}, {{нп5|Ірына Ўладзіміраўна Котава|Ірыны Котавай|ru|Котова, Ирина Владимировна}}, {{нп5|Ліда Юсупава|Ліды Юсупавай|ru|Юсупова, Лида}}, {{нп5|Віктар Андрэевіч Лісін|Віктара Лісіна|ru|Лисин, Виктор Андреевич}} і іншых пісьменнікаў; аўтар водгукаў пра кінастужкі: «[[Патэрсан (фільм)|Патэрсан]]», «{{нп5|Зламаныя кветкі||en|Broken Flowers}}», «{{нп5|За аблокамі||it|Al di là delle nuvole}}», «[[Вялікая прыгажосць]]», «{{нп5|Рэканструкцыя (фільм)|Рэканструкцыя|en|Reconstruction (2003 film)}}», «[[Найгоршы чалавек у свеце]]», «[[Рыцар кубкаў (фільм)|Рыцар кубкаў]]», «[[Кароткі фільм пра каханне]]» і пра іншыя фільмы. Пераклаў на беларускую мову апавяданне {{нп5|Данііл Іванавіч Хармс|Данііла Хармса|ru|Хармс, Даниил Иванович}} «Перашкода»<ref>''Хармс Д. І.'' [http://textura.club/perashkoda/ Перашкода / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref> і апавяданне [[Эдуард Лімонаў|Эдуарда Лімонава]] «Карабель пад чырвоным сцягам»<ref>''[[Эдуард Лімонаў|Лімонаў Э. В.]]'' [http://textura.club/perashkoda/ Карабель пад чырвоным сцягам / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref>, а таксама главу «{{нп5|Ultima Thule (глава)|Ultima Thule|ru|Solus Rex}}»<ref>''[[Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў|Набокаў У. У.]]'' [http://textura.club/ultima-thule/ Ultima Thule / Пераклад Юрыя Рыдкіна] 2020.</ref> з апошняга і незавершанага рускага рамана [[Уладзімір Уладзіміравіч Набокаў|Уладзіміра Набокава]]. Публікаваўся ў друкаваных і сеткавых выданнях: «[[IMDb]]», «{{нп5|MUBI||en|MUBI}}», «{{нп5|ČSFD||cz|Česko-Slovenská filmová databáze}}», «{{нп5|Filmweb||pl|Filmweb}}», «{{нп5|Letterboxd||en|Letterboxd}}», «{{нп5|SensCritique||fr|SensCritique}}», «{{нп5|Трансліт (альманах)|Трансліт|ru|Транслит (альманах)}}», «{{нп5|Новы свет (часопіс)|Новы свет|ru|Новый мир (журнал)}}», «{{нп5|Сцяг (часопіс)|Сцяг|ru|Знамя (журнал)}}», «{{нп5|Волга (часопіс)|Волга|ru|Волга (журнал)}}», «{{нп5|Цырк ”Алімп”||ru|Цирк «Олимп»}}», «{{нп5|Топас (сеткавы часопіс)|Топас|ru|Топос (сетевой журнал)}}», «{{нп5|Сеткавая славеснасць||ru|Сетевая словесность}}», «{{нп5|Homo Legens (часопіс)|Homo Legens|ru|Homo Legens (журнал)}}», «{{нп5|Паўтоны||ru|Полутона}}», «{{нп5|Ф-пісьмо||ru|Ф-письмо}}», «{{нп5|Ліterraтура||ru|Лиterraтура}}», «{{нп5|Метачасопіс||ru|Метажурнал}}», «Textura», «Stenograme», «Sygma», «Post(non)fiction», «Дыскурс», «Кастапраўда», «Артыкуляцыя», «Новая рэальнасць», «Наша філасофія», «Постмадэрн», на сайце выдавецтва «{{нп5|Новы літаратурны агляд (выдавецтва)|Новы літаратурны агляд|ru|Новое литературное обозрение (издательство)}}»<ref>[https://nlobooks.ru/review/7981/ Рэпублікацыя]</ref><ref>[https://nlobooks.ru/review/8113/ Рэпублікацыя]</ref>. Працы паэта экспаніраваліся на выставе «Паэзія любымі сродкамі», якая была прысвечана новым readymade-тэхналогіям у паэзіі, створанай пры дапамозе інтэрнэт-пошукавікоў, разнастайных аб’ектаў, газетных артыкулаў і іншага<ref>[http://artuzel.com/content/25-dekabrya-galereya-viktoriya-podvela-itogi-svoey-ezhegodnoy-premii-v-oblasti-samarskogo 25 снежня галерэя «Вікторыя» падвяла вынікі сваёй штогадовай прэміі ў вобласці самарскага сучаснага мастацтва] 2020 // ART Вузел.</ref>. Фотаработы аўтара прадстаўлены ў віртуальных галерэях разнастайных медыяпраектаў<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://www.trans-lit.info/otdelpoezii/rydkin-desubjectification Дэсуб’ектывацыя] 2022 // Трансліт.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=1111184813 Онейроіды плоці] 2022 // Паўтоны.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://greza.space/3474-2/ Лічбавыя мроі] 2021.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [http://articulationproject.net/10247 Кранутыя суб’екты] 2021.</ref><ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://discours.io/expo/image/photography/prizhivanie-inorodnogo#1 Прыжыванне іншароднага] 2019.</ref>. Юрыя Рыдкіна шырока цытуюць сучаснікі<ref>''Зейферт А. І.'' [https://www.rsuh.ru/upload/main/sf/RGGU_2019_PRINT.pdf Інтэлігентнасць як добразычлівасць (вопыт інтэрпрэтацыі сэнсу)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220308082534/https://www.rsuh.ru/upload/main/sf/RGGU_2019_PRINT.pdf|date=8 сакавіка 2022}} Серыя «Інтэлігенцыя і сучаснасць», выпуск XX, Масква, 2019, с. 65-66 // Расійскі дзяржаўны гуманітарны ўніверсітэт.</ref><ref>''Хрушчова Н. А.'' Метамадэрн у музыцы і вакол яе. М.: Рыпол-класік, 2020, с. 90, 108, 110, 150, 158, 159, 166, 170 {{ISBN|978-5-386-13540-9}}.</ref><ref>''Аборын Л. У.'' [https://gorky.media/context/stig-larsson-prav-vo-vsem/ Дайджэст самага галоўнага ў кніжным інтэрнэце] 2020 {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200701040154/https://gorky.media/context/stig-larsson-prav-vo-vsem/|date=1 ліпеня 2020}} // Горкі.</ref><ref>''Давыдаў Д. М.'' [http://literratura.org/arc/3245-literratura-136.html Літаратурны агляд] 2019 // Ліterraтура.</ref><ref>''Крычэўскі П. З.'' [http://articulationproject.net/7187 Уцёкі з жывых тканін мовы] 2020.</ref><ref>''Чэмбержы Д. А.'' [http://www.mari.kiev.ua/sites/default/files/inline-files/Diser_D_A_Chembergi.pdf Інсталяцыя як візуальна-камунікатыўная практыка стварэння сучаснай мастацкай прасторы (с. 183 — Рыдкін Ю. МЕТАmodernism: пераклічкі ўнутраныя і знешнія)] 2020 // Нацыянальная акадэмія мастацтваў Украіны.</ref><ref>''Бонч-Асмалоўская Т. Б.'' [https://articulationproject.net/16598 Кніга мёртвых андроідаў] 2023 // Артыкуляцыя.</ref>. У 2024 годзе пачаў спяваць на [[англійская мова|англійскай мове]]<ref>''Rydkin Y.'' [https://web.archive.org/web/20240825174102/https://www-iheart-com.translate.goog/artist/yuri-rydkin-42577944/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=ru&_x_tr_hl=ru&_x_tr_pto=sc Top Songs] 2024 // iHeartRadio.</ref>. Як спявак зарэгістраваны ў [[Эстонія|Эстоніі]]<ref>[https://web.archive.org/web/20240813140840/https://yurirydkin.hearnow.com/ Yuri Rydkin. Get the music: Spotify, Apple Music, iTunes, Amazon, Pandora, Deezer, YouTube] 2024 // CD Baby.</ref><ref name="Extravafrench"/>. Шматразова трапляў у [[хіт-парад|чарты]] Euro Indie Music<ref>[https://meiweb.it/indie-music-like/nuova-euro-indie-music-chart-questa-settimana-al-primo-posto-della-classifica-troviamo-anima-nera/ Euro Indie Music Chart. Week 29, 2024] // MEI MAGAZINE.</ref><ref>[https://meiweb.it/indie-music-like/nuova-euro-indie-music-chart-al-primo-posto-della-classifica-troviamo-anima-nera/ Euro Indie Music Chart. Week 28, 2024] // MEI MAGAZINE.</ref><ref>[https://meiweb.it/?s=yuri+rydkin Euro Indie Music Chart. Results for «yuri rydkin»] 2024 // MEI MAGAZINE.</ref> і радыёшоу<ref>[https://euroindiemusic.info/?s=formula+indie+schedule+yuri+rydkin Formula indie schedule. Results for «yuri rydkin»] 2024 // European Indie Music Network.</ref><ref>[https://euroindiemusic.info/2024/05/18/formula-urban-25/ Formula Urban 25, 2024] // European Indie Music Network.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20240828064800/https://podcasts.apple.com/us/podcast/formula-indie-3-8-2024/id1486356874?i=1000664196163 Formula Indie 3.8.2024] // Apple Podcasts.</ref><ref>[https://formula-urban.captivate.fm/episode/formula-urban-21 Formula Urban 21, 2024] // European Indie Music Network.</ref> з трансляцыямі ў [[ЗША]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Францыя|Францыі]], [[Германія|Германіі]], [[Японія|Японіі]], [[Аўстралія|Аўстраліі]], [[Канада|Канадзе]], [[Ірландыя|Ірландыі]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Італія|Італіі]], [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Партугалія|Партугаліі]], [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Польшча|Польшчы]], [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]], на [[Мальта|Мальце]] і ў іншых краінах. == Ацэнкі крытыкаў == Літаратурны крытык {{нп5|Аляксей Андрэевіч Канакоў|Аляксей Канакоў|ru|Конаков, Алексей Андреевич}} называе Юрыя Рыдкіна стваральнікам [[Кіберзаумь|кіберзаумі]]<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=1020180726 Кіберзаумь] (біякібермастацтва) 2018 // Паўтоны.</ref>, параўноўвае штодзённасць яго [[Facebook|fb]]-публікацый з творчай плоднасцю паэта і мастака {{нп5|Зміцер Аляксандравіч Прыгаў|Зміцера Прыгава|ru|Пригов, Дмитрий Александрович}}. Пры даследаванні працаў Рыдкіна крытык абапіраецца на тэорыю [[лінгвіст]]а і [[семіётыка]] {{нп5|Юрый Сяргеевіч Сцяпанаў|Юрыя Сцяпанава|ru|Степанов, Юрий Сергеевич}} пра [[прастора|трохмернасць]] прасторы мовы і бачыць у art-дыялогах Рыдкіна з ботамі прагматыку аўтарскага жэсту, падрабязна аналізуе яго паэтычны бот-цыкл «1968-2018»<ref>''Рыдкін Ю. А.'' [https://polutona.ru/?show=0829114346 «1968-2018»] (біякібермастацтва) I частка, 2018 // Паўтоны.</ref>, прысвечаны пяцідзесяцігоддзю [[Францыя#Пятая рэспубліка|майскіх падзей 1968 года ў Францыі]]. Рэцэнзент лічыць заўсёдны правал камунікацыі падставай для паэтычнага вымярэння Юрыя Рыдкіна, а праблематыку яго твораў — атрыманай у спадчыну ад п’ес [[Антон Паўлавіч Чэхаў|А. П. Чэхава]] і вершаў [[Леў Сямёнавіч Рубінштэйн|Льва Рубінштэйна]]. На думку літаратуразнаўцы, праект Рыдкіна эстэтычна пераклікаецца з «генератыўнай паэтыкай» {{нп5|Павел Мікалаевіч Жагун|Жагуна|ru|Жагун, Павел Николаевич}} і «Дорай Вей» {{нп5|Павел Арсеневіч Арсенеў|Арсенева|ru|Арсеньев, Павел Арсеньевич}}. Канакоў бачыць у творчасці Рыдкіна [[біхевіярызм|біхевіярысцкае]] даследаванне, аб’ектам якога стала ўся сучасная руская паэзія, а сам аўтар свядома ператварыўся ў бота рускай літаратуры дзеля дэманстрацыі ўсёй глыбіні адчужэння, якое ахапіла сучасных людзей. Крытык адзначае, што, нягледзячы на праграмныя заявы Рыдкіна аб неабходнасці эмансіпацыі машыннага, аб зліцці [[біялогія|біялагічнага]] і [[кібернетыка|кібернетычнага]], у яго тэкстах адчуваецца нешта вельмі чалавечае<ref name="Konakov"/>. Літаратурны крытык {{нп5|Марыя Юр’еўна Маліноўская|Марыя Маліноўская|ru|Малиновская, Мария Юрьевна}} даследуе вершы Ю. Рыдкіна і звяртае ўвагу на тое, як паэт асэнсоўвае траўмагаварэнне праз антыжыццё ў віртуальнай рэальнасці з [[лічбавае праграмнае кіраванне|лічбавымі]] чалавекападобнымі сутнасцямі. Рэцэнзент бачыць у гэтым асэнсаванні адсутнасць Іншага і зрашчэнне суб’екта з гэтай адсутнасцю. У рыдкінскай паэзіі традыцыйныя катэгорыі «Я» і «Ты» расшчэплены і не маюць ні адпраўшчыка, ні адрасата, што можа быць зразумета і як смерць, і як бессмяротнасць. Тэма смерці бачна і ў [[кампазіцыя (літаратуразнаўства)|кампазіцыі]] тэксту, дзе яго фрагменты нібыта знішчаюць адзін другога і размешчаны не па леваму краю пачатка, а па праваму краю канца старонкі. Жыццё чалавека-бота ў паэзіі Рыдкіна быццам праходзіць праз мытарствы, недаступныя ўспрыманню жывых, і мову з гэтай пазіцыі літаратуразнаўца лічыць унікальнай<ref name="Malinovskaja"/>. Паэт, літаратурны рэдактар {{нп5|Андрэй Алегавіч Фаміцкі|Андрэй Фаміцкі|ru|Фамицкий, Андрей Олегович}} аналізуе [[паэма|паэму]] «Софт» як тэкст, напісаны стансавымі строфамі, дзе аўтар прыдумляе электронныя неалагізмы тэхнагеннай эры і ўспрымае знаходжанне [[лірычны герой|лірычнага героя]] (што стаў часткай [[машынны код|праграмнага кода]]) у [[камп’ютарная сетка|кампутарным]] свеце як зацьменне, як смерць. Крытык лічыць канфліктнае развіццё паэмы нестандартным, а кожную [[страфа|страфу]] ў ёй разглядае як самастойны твор пры адзінай інтанацыйнай і тэматычнай аснове яе частак. Рэцэнзент бачыць у паэме спасылкі да тэксту «Бой пры Мадабалхане» {{нп5|Фёдар Мікалаевіч Свароўскі|Фёдара Свароўскага|ru|Сваровский, Фёдор Николаевич}} і да кінафільму «{{нп5|Анон (фільм)|Анон|ru|Анон (фильм)}}» {{нп5|Эндру Нікол|Эндру Нікола|ru|Эндрю Никкол}}. Крытык мяркуе, што сёння Рыдкін піша так, як людзі будуць размаўляць заўтра<ref name="Famitskij"/>. У 2019 годзе на старонках часопіса «Сцяг» адбылася дыскусія, прысвечаная новаму літаратурнаму пакаленню. Літаратурны крытык {{нп5|Уладзімір Уладзіміравіч Каркуноў|Уладзімір Каркуноў|ru|Коркунов, Владимир Владимирович}} аднёс Юрыя Рыдкіна да пакалення, якое нешта змяняе ў літаратуры, і адзначыў, што размовы з ботамі становяцца асновай [[паэтыка|паэтыкі]] Юрыя Рыдкіна. Літаратуразнаўца бачыць у гэтым спалучэнне паэзіі і матэматыкі, [[алгарытм]]ічны шок ад сутыкнення жывога і запраграміраванага, спробу зрабіць паведамленне не просталінейным<ref name="Korkynov"/>. На думку літаратурнага крытыка і літаратуразнаўцы {{нп5|Юлія Сяргееўна Падлубнава|Юліі Падлубнавай|ru|Подлубнова, Юлия Сергеевна}}, у кіберпаэме «Ботие» прысутнічае спалучэнне і спантаннае чаргаванне розных фрагментаў мовы, што ператварае выказванне аўтара ў дынамічную і драматычную з’яву як складаны і незавяршальны працэс віртуалізацыі быцця і цялеснасці ў пункце перакрыжавання дыскурсаў, у пагранічнасці<ref name="Podlubnova2" />. Крытык адзначае, што Рыдкін як медыямастак сумяшчае пасродкам сучасных тэхналогій сваю фотавыяву з разнастайнымі суб’ектамі, прадметнымі канфігурацыямі і візуальнымі цытатамі, лёгка змяняючы пол, узрост і параметры цела, раздвойваючыся, растройваючыся і разувасабляючыся, пранікаючы туды, куды фізічна трапіць немагчыма. Літаратуразнаўца ўгледжвае ў вершы «Вверх тормашками стул рогат» дасылкі да паэтыцы метарэалізму<ref name="Podlubnova3"/>. Літаратурный крытык {{нп5|Таццяна Барысаўна Бонч-Асмалоўская|Таццяна Бонч-Асмалоўская|ru|Бонч-Осмоловская, Татьяна Борисовна}}, аналізуючы «Размову з ботам», параўноўвае праграму-суразмоўцу паэта — з віртуальнай Галатэяй і бачыць у яе непрадказальных і смелых выказваннях прыкметы [[фемінізм]]у, які з цягам часу павінен стаць віртуальным падмуркам для эмансіпацыі ўжо рэальных жанчын<ref name="Bonch"/>. Паэтэса і літаратуртрэгер (ад {{lang-de|literaturträger}} — «носьбіт літаратуры», утворана па аналогіі з {{lang-de|kulturträger}} — «носьбіт культуры») {{нп5|Галіна Георгіеўна Рымбу|Галіна Рымбу|ru|Рымбу, Галина Георгиевна}} лічыць «Размову з ботам» асабліва цікавай і адносіць яе да тэхнікі found poetry<ref name="Rymbu"/>. Літаратуразнаўца, [[прафесар]] {{нп5|Алена Іванаўна Зейферт|Алена Зейферт|ru|Зейферт, Елена Ивановна}} ацэньвае аповесць «Рэпрэсаваны стук» як раман-п’есу, у якой празаік шырока і глыбока прадэманстраваў сінхронныя перакрыжаванні розных вымярэнняў рэальнасці. Крытык лічыць гэтае пісьмо эксклюзіўным, дзе тое ці іншае слова прадстаўляе сабой міні-тэатр<ref name="Zeifert"/>. Паэт і мастак {{нп5|Васіль Ламакін||ru|Василий Ломакин (поэт)}} у аналізе фотакалажаў Ю. Рыдкіна зыходзіць з філасофскай працы [[Мішэль Фуко|Мішэля Фуко]] «{{нп5|Словы і рэчы||fr|Les Mots et les Choses}}» і ацэньвае дадзеныя калажы на падставе спецыфікі чалавека [[Адраджэнне|Адраджэння]] і чатырох тыпаў падабенства рэчаў свету: спадарожнічання (замыкання на самім сабе), эмуляцыі (падваення), аналогіі (адлюстравання) і сімпатыі (счаплення з самім сабой)<ref name="Lomakin"/>. Мастак і тэарэтык мастацтва {{нп5|Тэймур Даімі||ru|Даими, Теймур}} мяркуе, што фотакалажы Ю. Рыдкіна знаходзяцца па-за межамі любога экспертнага фармату і праводзіць аналогію з калажамі [[Сяргей Іосіфавіч Параджанаў|Сяргея Параджанава]]. Даімі лічыць працы Рыдкіна лагічным вынікам яго эксперыментальных твораў у вобласці літаратуры, калі аўтар перайшоў ад [[слова|вербальнага]] выказвання да [[выяўленчае мастацтва|візуальнага]]. Чорны фон фотакалажаў Рыдкіна для Даімі з’яўляецца прыкметай [[метафізіка|метафізічнага]] неспакою ў духу [[Караваджа]]. Мастацтвазнаўца бачыць у іх [[эклектыка|эклектычны]] прыём, ніяк не звязаны з [[постмадэрнізм]]ам<ref name="Daimi"/>. Музычны аглядальнік EIMN Lucy Cicioni адзначае пераход Рыдкіна ад паэзіі і выяўленчага мастацтва да музыкі, дзе ён надае асаблівую ўвагу псіхадэлічнаму [[рэп]]у і [[хіп-хоп]]у. На думку крытыка, кампазіцыя «Pocket» — гэта не проста песня, а інавацыйнае мастацкае выказванне, якое ілюструе эвалюцыю мастака, што падняў свой унікальны вопыт і самавыяўленне на новую вышыню ў музычным свеце<ref name="Cicioni" />. Песню «Galatée» Cicioni лічыць наватарскай у інструментальным плане і характарызуе бачанне Рыдкіна як філасофскае і паэтычнае<ref name="Cicioni2"/>. Песня «Gems», на яе думку, гэта маніфест творчай [[свабода|свабоды]] па-за межамі жанраў<ref name="Cicioni3"/>. Музычны аглядальнік «Beach House» Maddie Green адносіць кампазіцыю «Galatée» да жанру псіхадэлічнага рэпу і адзначае ў ёй трансавае даследаванне глыбокіх рэфлексіўных тэм<ref name="Green"/>. Французскі «Extravafrench» называе «Galatée» музычнай [[медытацыя]]й і падкрэслівае, што Рыдкін вывучае ўзаемадзеянне [[выяўленчае мастацтва|выяўленчага мастацтва]], паэзіі і музыкі, раскрывае [[экзістэнцыя]]льныя пытанні творчай ізаляцыі<ref name="Extravafrench"/>. Англамоўны сайт музычнай аналітыкі «Analyze my lyrics» бачыць у песне «Galatée» [[сюррэалізм|сюррэалістычнасць]] і глыбокае пачуццё асабістай барацьбы аўтара<ref name="Analyze my lyrics"/>, паэтычны погляд мастака, які жадае адчуць сябе цэласным<ref name="Analyze my lyrics2"/>. == Прызнанне == Публікацыя Юрыя Рыдкіна «Паміж жывым і штучным. Зліццё лічбавых тэхналогій з чалавекам, пісьменнікам і літаратурай» прызнана прафесіяналамі «{{нп5|Часопісная зала|Часопіснай залы|ru|Журнальный зал}}» лепшай у жніўні 2021 года<ref>[https://magazines.gorky.media/library/rejting-zhurnalnogo-zala-za-avgust-2021.html Рэйтынг Часопіснай залы ў жніўні 2021. Выбар прафесіяналаў] // Часопісная зала.</ref>. У 2024 годзе, паводле рэйтынгу European Indie Music Network, Рыдкін увайшоў у [[Інды-рок|Top Indie Music]] з песняй «Pocket»<ref>[https://euroindiemusic.info/jsprt_achv_season/topsound-2024/?action=calendar Top Indie Music, 21.24] // European Indie Music Network.</ref>. == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="Podlubnova">{{cite web|author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=https://elibrary.ru/item.asp?id=47470430|title=Практыкі траўмагаварэння ў сучаснай рускамоўнай паэзіі (438-453 с.)|lang=ru |format=HTML|website=[http://elibrary.ru www.elibrary.ru]|publisher=[[Смаленскі дзяржаўны ўніверсітэт]] / eLibrary.Ru|date=2020|accessdate=20.5.2022|url-status=live}}</ref> <ref name="Rits">{{cite web|author={{nobr|Рыц Я. С}}|url=http://polutona.ru/?show=1007193430|title=Водгук пра паэтычную падборку «Гіперспасылачны clickуша»|lang=ru|format=HTML|website=[http://polutona.ru www.polutona.ru]|publisher=Паўтоны|date=7.10.2017|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А}}|url=https://cyberleninka.ru/article/n/tipologiya-intermedialnyh-otnosheniy-v-sovremennom-poeticheskom-diskurse-sistematicheskiy-obzor/viewer|title=Тыпалогія інтэрмедыяльных адносін у сучасным паэтычным дыскурсе: сістэматычны агляд // Філалагічныя навукі. Пытанні тэорыі і практыкі. Том 13, вып. 7. с. 122|lang=ru|format=HTML|website=[https://gramota.net www.gramota.net]|publisher=Грамата / КіберЛенінка|date=16.5.2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova K">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А}}|url=https://cyberleninka.ru/article/n/sovremennaya-gipertekstovaya-poeziya-aspekty-vzaimodeystviya-avtorskogo-teksta-i-internet-media/viewer|title=Сучасная гіпертэкставая паэзія: аспекты ўзаемадзеяння аўтарскага тэксту і інтэрнэт-медыя (№8, с. 15)|lang=ru|format=HTML|website=[https://nauka-dialog.ru www.nauka-dialog.ru]|publisher=Навуковы дыялог / КіберЛенінка|date=2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Абросімава/Куламіхіна">{{cite web|author={{nobr|Абросімава К. А., Куламіхіна І. В}}|url=https://portal.novsu.ru/file/1783075|title=Рэалізацыя гіпертэкставых структур у сучасным паэтычным дыскурсе (234 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://portal.novsu.ru www.portal.novsu.ru]|publisher=Наўгародскі дзяржаўны ўніверсітэт|date=2020|accessdate=20.5.2022|url-status=live}}</ref> <ref name="Abrosimova/Kulamikhina">{{cite web|author={{nobr|Abrosimova C. А., Kulamikhina I. V}}|url=https://www.europeanproceedings.com/article/10.15405/epsbs.2021.05.02.66|title=Hyperlink Phenomenon In The Modern Internet Poetry (553 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://europeanproceedings.com www.europeanproceedings.com]|publisher=European Proceedings|date=2020|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Kostincová">{{cite web|author={{nobr|Kostincová J}}|url=https://www.researchgate.net/publication/335196843_Media-poezie_i_bio-cyber-art_algoritmus_jako_nastroj_nebo_spoluautor|title=Media-poezie i bio-cyber-art. Algoritmus jako nástroj, nebo (spolu)autor? (13-14 с.)|lang=ru|format=HTML|website=[https://digilib.phil.muni.cz www.digilib.phil.muni.cz]|publisher=[[Масарыкаў універсітэт]] / ResearchGate|date=1.1.2019|accessdate=2.11.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Ochirov">{{cite web|author={{nobr|Дунчанка Ц., Ачыроў А}}|url=https://www.youtube.com/watch?v=-wwMOXsCdIc|title=Несвабодны мікрафон. Працоўны стол. Пыхценне крэаклаў (таймкод: Юрый Рыдкін)|lang=ru|format=HTML|website=[https://youtube.com www.youtube.com]|publisher=[[YouTube]]|date=8.10.2020|accessdate=21.12.2021|url-status=live}}</ref> <ref name="Oborin">{{cite web|author={{nobr|Аборын Л. У}}|url=https://gorky.media/context/spojler-dlya-pottera-horoshie-novosti-iz-shvetsii-i-filosofiya-zhenskij-mir/|title=Лепшае ў літаратурным інтэрнэце: 11 самых цікавых спасылак мінулага тыдня|lang=ru|format=HTML|website=[http://gorky.media www.gorky.media]|publisher=Горкі|date=25.11.2018|accessdate=4.7.2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190608112537/https://gorky.media/context/spojler-dlya-pottera-horoshie-novosti-iz-shvetsii-i-filosofiya-zhenskij-mir/|archive-date=8-6-2019}}</ref> <ref name="Konakov">{{cite web|author={{nobr|Канакоў А. А}}|url=https://colta.ru/articles/literature/19784|title=Руская паэзія ў эпоху bot-to-bot-камунікацыі|lang=ru|format=HTML|website=[https://colta.ru www.colta.ru]|publisher=Colta|date=2018|accessdate=4.7.2019|url-status=live|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221208070016/https://www.colta.ru/articles/literature/19784-russkaya-poeziya-v-epohu-bot-to-bot-kommunikatsii|archivedate=8.12.2022}}</ref> <ref name="Malinovskaja">{{cite web|author={{nobr|Маліноўская М. Ю}}|url=https://magazines.gorky.media/volga/2020/1/chelovek-i-smert.html|title=Рэцэнзія на вершы «Сіметрыя смерці»|lang=ru|format=HTML|website=[http://magazines.gorky.media www.magazines.gorky.media]|publisher=Волга №1|date=22.1.2020|accessdate=9.3.2020|url-status=live}}</ref> <ref name="Famitskij">{{cite web|author={{nobr|Фаміцкі А. А}}|url=https://www.topos.ru/article/literaturnaya-kritika/o-polozhenii-poeta-v-virtualnom-mire|title=Рэцэнзія на паэму «Софт»|lang=ru|format=HTML|website=[http://www.topos.ru www.topos.ru]|publisher=Топас|date=2.12.2019|accessdate=7.2.2020|url-status=live}}</ref> <ref name="Korkynov">{{cite web|author={{nobr|Каркуноў У. У}}|url=http://znamlit.ru/publication.php?id=7295|title=Дыскусія. Новае літаратурнае пакаленне: ці існуе яно?|lang=ru|format=HTML|website=[http://znamlit.ru www.znamlit.ru]|publisher=Сцяг №6|date=2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Podlubnova2">{{cite web|author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=http://www.kastopravda.ru/proza/rydkin/botie.html|title=Водгук пра кіберпаэму «Ботие»|lang=ru|format=HTML|website=[http://kastopravda.ru www.kastopravda.ru]|publisher=Кастапраўда|date=8.3.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Podlubnova3">{{cite web |author={{nobr|Падлубнава Ю. С}}|url=https://t.me/s/metajournal?q=%D0%AE%D0%BB%D0%B8%D1%8F+%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0+%D0%BE+%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B8+%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5|title=Водгук пра творчасць Юрыя Рыдкіна|lang=ru|format=HTML|website=[https://tlgrm.ru/channels/@metajournal www.tlgrm.ru]|publisher=Метачасопіс|date=23.9.2021|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Bonch">{{cite web |author={{nobr|Бонч-Асмалоўская Т. Б}}|url=http://articulationproject.net/разговор-с-ботом|title=Водгук пра мастацкі дыялог «Размова з ботам»|lang=ru|format=HTML|website=[http://articulationproject.net www.articulationproject.net]|publisher=Артыкуляцыя|date=2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Rymbu">{{cite web |author={{nobr|Рымбу Г. Г}}|url=https://godliteratury.ru/public-post/poyeziya-v-internete-mart|title=Восем паэтычных інтэрнэт-публікацый сакавіка 2019 года|lang=ru|format=HTML|website=[http://godliteratury.ru www.godliteratury.ru]|publisher=Год літаратуры|date=30.3.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Zeifert">{{cite web |author={{nobr|Зейферт А. І}}|url=http://polutona.ru/?show=1125185805|title=Водгук пра аповесць «Рэпрэсаваны стук»|lang=ru|format=HTML|website=[http://polutona.ru www.polutona.ru]|publisher=Паўтоны|date=15.1.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Lomakin">{{cite web |author={{nobr|Ламакін В}}|url=https://syg.ma/@rydkin/v-ramkakh-fotokollazhi|title=Водгук пра фотакалажы «У рамках»|lang=ru|format=HTML|website=[https://syg.ma www.syg.ma]|publisher=Sygma|date=30.1.2019|accessdate=4.7.2019|url-status=live}}</ref> <ref name="Daimi">{{cite web |author={{nobr|Даімі Т}}|url=https://syg.ma/@rydkin/v-ramkakh-fotokollazhi|title=Водгук пра фотакалажы «У рамках»|lang=ru|format=HTML|website=[https://syg.ma www.syg.ma]|publisher=Sygma|date=30.1.2019|accessdate=4.7.2019}}</ref> <ref name="Cicioni">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2024/06/22/music-for-your-ears-review-pocket-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Pocket by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=22.6.2024|accessdate=30.8.2024|url-status=live}}</ref> <ref name="Cicioni2">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2024/12/24/music-for-your-ears-galatee-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Galatée by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=24.12.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Cicioni3">{{cite web|author={{nobr|Cicioni L}}|url=https://euroindiemusic.info/2025/07/26/music-for-your-ears-discover-the-review-of-gems-by-yuri-rydkin/|title=Music for your ears. Review Gems by Yuri Rydkin|lang=ru|format=HTML|website=[https://euroindiemusic.info www.euroindiemusic.info]|publisher=European Indie Music Network|date=26.7.2025|accessdate=19.5.2026|url-status=live}}</ref> <ref name="Green">{{cite web|author={{nobr|Green M}}|url=https://beachhousemag.co/yuri-rydkin-galatee/|title=Yuri Rydkin – “Galatée”|lang=ru|format=HTML|website=[https://beachhousemag.co www.beachhousemag.co]|publisher=Beach House|date=17.11.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Extravafrench">{{cite web|author={{nobr|Extravafrench}}|url=https://extravafrench.com/2024/11/13/yuri-rydkin-plonge-dans-galatee-un-voyage-au-coeur-de-la-solitude-cosmique-et-de-la-creation/|title=Yuri Rydkin plonge dans «Galatée» : Un Voyage au Cœur de la Solitude Cosmique et de la Création|lang=ru|format=HTML|website=[https://extravafrench.com www.extravafrench.com]|publisher=Extravafrench|date=13.11.2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Analyze my lyrics">{{cite web|author={{nobr|Analyze my lyrics}}|url=https://www.analyzemylyrics.com/yuri-rydkin/|title=Yuri Rydkin. Galatée|lang=ru|format=HTML|website=[https://www.analyzemylyrics.com www.analyzemylyrics.com]|publisher=Analyze my lyrics|date=2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> <ref name="Analyze my lyrics2">{{cite web|author={{nobr|Analyze my lyrics}}|url=https://www.analyzemylyrics.com/yuri-rydkin-2/|title=Yuri Rydkin Presents Mystical New Single “Galatée”|lang=ru|format=HTML|website=[https://www.analyzemylyrics.com www.analyzemylyrics.com]|publisher=Analyze my lyrics|date=2024|accessdate=2.1.2025|url-status=live}}</ref> }} == Спасылкі == {{навігацыя}} {{кал}} * [https://www.imdb.com/user/ur201563553/legacy/?ref_=up_lg Аўтар] на кінасайце «[[IMDb]]». * [https://mubi.com/en/users/20325747 Аўтар] на кінасайце «MUBI». * [https://www.csfd.cz/uzivatel/958154-jurij-rydkin/denicek/ Аўтар] на кінасайце «ČSFD». * [https://www.filmweb.pl/user/Yuri_Rydkin Аўтар] на кінасайце «Filmweb». * [https://letterboxd.com/yuri_rydkin/ Аўтар] на кінасайце «Letterboxd». * [https://www.senscritique.com/film/innocents/critique/326239803 Аўтар] на кінасайце «SensCritique». * [https://magazines.gorky.media/authors/r/yurij-rydkin.html Аўтар] у літаратурным інтэрнэт-праекце «Часопісная зала». * [http://www.trans-lit.info/?s=%D1%80%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у літаратурна-крытычным альманаху «Трансліт». * [http://www.cirkolimp-tv.ru/?q=%D1%8E%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D1%80%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у весніку сучаснага мастацтва «Цырк „Алімп“». * [http://topos.ru/autor/yuriy-rydkin Аўтар] у сеткавым часопісе «Топас». * [https://www.netslova.ru/rydkin/ Аўтар] у інтэрнэт-часопісе «Сеткавая славеснасць». * [http://polutona.ru/?show=yurij.rydkin Аўтар] на літаратурным партале «Паўтоны». * [https://syg.ma/@stanislava-moghilieva/androghinnoie-pismo-iulii-podlubnovoi Аўтар] у літаратурным праекце «Ф-пісьмо». * [https://literratura.org/?do=search&mode=advanced&subaction=search&story=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар] у электронным часопісе «Ліterraтура». * [https://t.me/s/metajournal?q=%D0%AE%D0%A0%D0%98%D0%99+%D0%A0%D0%AB%D0%94%D0%9A%D0%98%D0%9D+%D0%92%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%85+%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B8+%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB+%D1%80%D0%BE%D0%B3%D0%B0%D1%82 Аўтар] у сеткавым «Метачасопісе». * [https://dvoetochie.org/2025/03/09/yury-rydkin/ Аўтар у іўрыцкім часопісе «Двукроп’е»] * [https://greza.space/author/yurij-rydkin/ Аўтар у медыяпраекце «Мроя»] * [http://textura.club/category/р/юрий-рыдкин/ Аўтар на міжнародным літаратурным партале «Textura»] * [https://stenograme.ru/author-articles/?author=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9+%D0%A0%D1%8B%D0%B4%D0%BA%D0%B8%D0%BD Аўтар на сайце «Stenograme»] * [http://syg.ma/@rydkin/ Аўтар на арт-платформе «Sygma»] * [http://postnonfiction.org/?s=Рыдкин Аўтар на сайце «Post(non)fiction»] * [https://discours.io/yurii-rydkin Аўтар у незалежным мастацка-аналітычным часопісе «Дыскурс»] * [http://www.kastopravda.ru/proza/rydkin/ Аўтар на сайце «Кастапраўда»] * [http://articulationproject.net/юрий-рыдкин Аўтар у літаратурна-мастацкім альманаху «Артыкуляцыя»] * [http://www.promegalit.ru/belarus/personals/3783_rydkin_yurij.html Аўтар на Еўразійскім партале «Мегаліт»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211026124606/https://promegalit.ru/belarus/personals/3783_rydkin_yurij.html|date=26 кастрычніка 2021}} {{канец кал}} {{DEFAULTSORT:Рыдкін Юрый Анатольевіч}} [[Катэгорыя:Паэты Беларусі]] [[Катэгорыя:Празаікі]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя паэты]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Паэты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Паэты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Літаратурныя крытыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Мастакі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Фотамастакі Беларусі]] [[Катэгорыя:Мастакі-самазабойцы]] 9b0sltevhexitxp18phfc8gti272zdn 0 464634 5143787 5030729 2026-05-19T22:28:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143787 wikitext text/x-wiki {{Вучоны |месца працы=[[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі]], [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт]] }} {{цёзкі2|Пятроў}} '''Яўген Германавіч Пятро́ў''' ({{ДН|19|03|1939}}, [[Буда-Кашалёва]], [[Гомельская вобласць]], [[БССР]] — {{ДС|27|08|2001}}) — беларускі [[вучоны]] ў галіне экалагічнай [[Фітацэналогія|фітацэналогіі]]<ref name="ЭПБ4">{{Крыніцы/ЭПБ|4}}</ref>. [[Доктар біялагічных навук]] ([[1983]]), [[прафесар]], віцэ-прэзідэнт [[Беларускае батанічнае таварыства|Беларускага батанічнага таварыства]], член экспертнага савета. == Біяграфія == Нарадзіўся [[19 сакавіка]] [[1939]] года ў горадзе [[Буда-Кашалёва]]. У [[1957]] годзе скончыў [[Буда-Кашалёўскі лясны тэхнікум]], а ў [[1962]] г. — [[Беларускі тэхналагічны інстытут]]. З 1971 года на старэйшы навуковы супрацоўнік у [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі|Інстытуце эксперыментальнай батанікі Акадэміі навук БССР]]. З [[1994]] года прафесар кафедры лесаводства [[Беларускі дзяржаўны тэхналагічны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага тэхналагічнага ўніверсітэта]]. Памёр 27 жніўня 2001 года<ref>{{Cite web |url=https://scientby.nlb.by/by/documents/172103 |title=Пятроў Яўген Германавіч, доктар біялагічных навук |access-date=26 верасня 2022 |archive-date=26 верасня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220926084431/https://scientby.nlb.by/by/documents/172103 |url-status=dead }}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Займаўся вывучэннем ролі воднага фактара пры фарміраванні расліннасці лясоў, эколага-біялагічных [[фітацэноз]]аў на глебах грунтавога і атмасфернага ўвільгатнення. Сярод апублікаваных прац: * Водное питание и продуктивность сосновых фитоценозов. — Мн. 1978. (разам з Л. П. Смаляком) * Водный режим и продуктивность лесных фитоценозов на почвах с атмосферныи увлажнением. — Мн., 1983. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13}} — С. 170. * {{Крыніцы/ЭПБ|4}} — С. 325. == Спасылкі == * [http://www.person.goub.by/?p=2281 Петров Евгений Германович // База данных «Знаменитые люди Гомельщины»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211023025127/http://person.goub.by/?p=2281 |date=23 кастрычніка 2021 }}{{Ref-ru}} * [http://bkatk.by/o-kolledzhe/istoriya-kolledzha/ Гісторыя Буда-Кашалёўскага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200202000818/http://bkatk.by/o-kolledzhe/istoriya-kolledzha/ |date=2 лютага 2020 }}{{Ref-ru}} * [http://www.bkgatk.narod.ru/Istoriya/history.html Путь от школы до колледжа]{{Ref-ru}} {{DEFAULTSORT:Пятроў Яўген Германавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі БДТУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Буда-Кашалёўскага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа]] [[Катэгорыя:Дактары біялагічных навук]] [[Катэгорыя:Эколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Геабатанікі]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага батанічнага таварыства]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАНБ]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі БДТУ]] [[Катэгорыя:Члены КПСС]] hby520gd94m673jq4bt9crcm0agdlc5 0 466626 5143934 5044448 2026-05-20T10:04:19Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143934 wikitext text/x-wiki {{Палітык}} '''Артур Уладзіміравіч Фінькевіч''' (нар.{{ДН|8|2|1985}}, [[Мінск]], [[Беларусь]]) — лідар і заснавальнік руху «[[Маладая Беларусь (рух)|Маладая Беларусь]]», адзін з былых лідараў «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]», [[Палітычныя зняволеныя|палітвязень Беларусі]], вязень сумлення, адзін з заснавальнікаў партыі «[[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя]]». == Біяграфія == Артур Фінькевіч нарадзіўся ў [[Мінск]]у 8 лютага 1985 г. З 1987 па 1989 гады разам з бацькамі жыў у горадзе [[Сухум]]і, [[Грузія]]. Вучыўся ў сярэдняй школе № 135 г. [[Мінск]]а. Скончыў мінскае ПТВ № 38 па спецыяльнасці «аператар па перапрацоўцы мяса і субпрадуктаў». Вучыўся ў Міжнародным Гуманітарна-Эканамічным Інстытуце, але ў 2005 г. быў выключаны. У 2015 г. скончыў [[ЕГУ|Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Паліталогія. Еўрапейскія даследванні». Выпускнік «Усходнееўрапейскай школы палітычных даследванняў». '''Палітычная дзейнасць''' Лідар і заснавальнік руху «[[Маладая Беларусь (рух)|Маладая Беларусь]]» з 28 верасня 2008 г. 10 ліпеня 2010 г. быў пераабраны на з’ездзе руху «Маладая Беларусь».<ref>http://www.wikiwand.com/be/%D0%9C%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%8F_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%8C</ref> Сябра грамадзкай арганізацыі «[[Малады Фронт]]» (з 2001 г. да 9 кастрычніка 2008 г.). Намеснік старшыні [[Малады Фронт|МФ]] па міжнародных дачыненнях (з сакавіка па кастрычнік 2008 г.). Пераможца курсаў «DJ Адраджэння» (2001—2002), якія праводзіў [[Павел Канстанцінавіч Севярынец|Павел Севярынец]]. Вядучы «Шоў Беларушчыны». Адзін з абаронцаў [[Курапаты|Курапатаў]] (2001—2002). Удзельнік акцый 18—19 кастрычніка 2004 г. супраць фальсіфікацый вынікаў [[Рэферэндум у Беларусі (2004)|рэферэндуму]]. Удзельнік акцыі салідарнасці з Саюзам палякаў Беларусі 5 жніўня 2005 года. Атрымаў 10 сутак арышту<ref>[https://spring96.org/be/news/2702]</ref>. Удзельнік пратэстных выступаў супраць фальсіфікацый вынікаў [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008)|парламенцкіх выбараў]] 28 верасня 2008 г. і [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзыдэнцкіх выбараў]] 19 снежня 2010 г. Удзельнік акцый «[[Акцыя Любові|Дзень Святога Валянціна]]» (2002—2004, 2008 гг.). Удзельнік акцый «[[Дзень Волі]]» (2002—2005, 2008—2010 гг.). Удзельнік акцый «[[Чарнобыльскі шлях|Чарнобыльскі Шлях]]» (2002—2005, 2009—2010 гг.). Удзельнік акцый салідарнасці з палітвязнямі і ў памяць зніклых беларускіх палітыкаў (з 2005 г.). Каардынатар штабу перадвыбарчага блоку «[[Маладая Беларусь (рух)|Маладая Беларусь]]» (2004 г.). Кіраўнік аргкамітэту па стварэнні Беларускага прафсаюза студэнтаў, аспірантаў і навучэнцаў (2003—2005 гг.). У 2009 г. каардынатар моладзевай кааліцыі «За перамены!». Дэлегат кангрэсаў Аб’яднаных дэмакратычных сіл (2005 і 2007 гг.). Сябра Палітычнай Рады АДС (2008 г.). У 2010 г. вылучаўся кандыдатам у дэпутаты ў Мінскі гарадскі Савет дэпутатаў па Убарэвіцкай выбарчай акрузе № 7. Па афіцыйных выніках набраў 9,7 % (38 % па выніках правядзення незалежных «экзіт-пулаў»). Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2010)|прэзідэнцкай кампаніі 2010 году]] ў Беларусі быў сябрам ініцыятыўных груп і даверанай асобай кандыдатаў у прэзідэнты [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]] [[Алесь Міхалевіч|Аляксея Міхалевіча]] і [[Рыгор Кастусёў|Рыгора Кастусёва]]. Падчас «[[Аранжавая рэвалюцыя|Аранжавай рэвалюцыі]]» ва [[Украіна|Украіне]] правёў у [[Кіеў|Кіеве]] амаль месяц — узначальваў дэлегацыю «[[Малады Фронт|Маладога Фронту]]» ў колькасці некалькіх дзясяткаў чалавек. Кандыдат у дэпутаты ў мясцовыя Саветы па г. [[Мінск]]у ў 2014 г. па Лошыцкай выбарчай акрузе № 14.<ref>https://news.tut.by/politics/391591.html {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170515093416/http://news.tut.by/politics/391591.html |date=15 мая 2017 }} Выборы-2014. Все кандидаты Минска по возрасту, доходам, числу судимостей и знаку зодиака</ref> == Храналогія пераследу == Затрыманы ўначы 31 студзеня 2006 г. пры напісанні графіці «Мы хочам новага!» і «Достал!». Да суду ўтрымлівалі ў [[Следчы ізалятар на вул. Валадарскага (Мінск)|следчым ізалятары на вул. Валадарскага]] г. [[Мінск]]а. Абвінавачаны ў злосным хуліганстве і псаванні дзяржаўнай маёмасці ў асабліва буйных памерах. 10 мая 2006 г. Першамайскі суд г. [[Мінск]]а прызначыў Артуру Фінькевічу пакаранне — два гады абмежавання волі па артыкуле 339 КК РБ ч.2. (хуліганства). Адбываў пакаранне ў спецкамэндатуры № 43 г. [[Магілёў|Магілёва]]. 26 кастрычніка 2007 г. на А. Фінькевіча завялі крымінальную справу па арт. 415 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|КК]] [[Рэспубліка Беларусь|РБ]] — «ухіленне ад адбыцця пакарання ў выглядзе абмежавання волі». Яго перавялі ў турму № 4 г. [[Магілёў|Магілёва]]. Моладзеваму актывісту інкрымінаваліся сістэматычныя парушэнні рэжыму ўтрымання ў спецкамендатуры, у сувязі з чым адміністрацыяй установы на яго было накладзена пяць дысцыплінарных спагнанняў. Пры гэтым А. Фінькевіч неаднаразова скардзіўся на пагрозы і ціск, які аказваўся на яго з боку адміністрацыі спецкамендатуры. У абарону палітвязня з адкрытым лістом да судзі Н.Крашкінай звярнуліся вядомыя беларускія дзеячы культуры, пісьменнікі [[Ніл Сымонавіч Гілевіч|Н. Гілевіч]], [[Генадзь Мікалаевіч Бураўкін|Г. Бураўкін]], [[Уладзімір Аляксеевіч Арлоў|У. Арлоў]], мастак [[Аляксей Антонавіч Марачкін|А. Марачкін]] і акадэмік [[Радзім Гаўрылавіч Гарэцкі|Р. Гарэцкі]]<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=13479 У абарону Фінькевіча]</ref>. 21 снежня 2007 г. суд Кастрычніцкага раёна г. [[Магілёў|Магілёва]] прызнаў А. Фінькевіча вінаватым, суддзя Наталля Крашкіна асудзіла яго на 1 год і 6 месяцаў пазбаўлення волі ў калоніі агульнага рэжыма. У выніку ціску міжнароднай супольнасці і патрабаванняў вызваліць ўсіх палітзняволеных у Беларусі ў замен на адмену палітычных і эканамічных санкцый ЕС і ЗША, беларускімі ўладамі было прынятае палітычнае рашэнне па вызваленні напачатку 2008 г.: 18 студзеня — [[Мікалай Аўтуховіч|М.Аўтуховіча]],  23 студзеня — [[Зміцер Дашкевіч|З.Дашкевіча]], 5 лютага — А. Фінькевіча, 11 лютага — [[Андрэй Клімаў|А.Клімава]], 22 лютага — [[Аляксандр Міхайлавіч Здвіжкоў|А.Здвіжкова]]<ref>[http://spring96.org/files/reviews/be/2008_analytics_by.pdf Сітуацыя з правамі чалавека ў Беларусі ў 2008 г. Аналітычны агляд. — Менск 2009, — С.4-12.] ISBN 983-5-002088-8</ref>. А. Фінькевіч выйшаў на свабоду па пастанове калегіі Магілёўскага абласнога суда.<ref>http://spring96.org/be/news/20323 Фінькевіч — на волі</ref> == Узнагароды == У 2004 годзе быў узнагароджаны нацыянальнай прэміяй «Хартыі- 97» у галіне абароны правоў чалавека — «За асабістую мужнасць падчас масавых акцый» — 2004 год.<ref>http://www.levonevsky.org/index_arh2008.php?id=217{{Недаступная спасылка}} Хартия’97 вручила Шестую Национальную премию за защиту прав человека</ref> {{зноскі}} == Літаратура == * Маладафрантоўцы — Мінск, 2009 — С. 117—122 * Palitviazni.info — 2013. — С. 93—94 == Спасылкі == * http://mfront.net/knihi/Maladafrontucy[2009].pdf {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160425161402/http://mfront.net/knihi/Maladafrontucy&#91;2009&#93;.pdf |date=25 красавіка 2016 }} * https://palitviazni.info/viazen/artur-finkjewicz {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161228012649/http://palitviazni.info/viazen/artur-finkjewicz |date=28 снежня 2016 }} * http://www.belaruspartisan.org/bel/blogs/finkevich/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160615000420/http://www.belaruspartisan.org/bel/blogs/finkevich/ |date=15 чэрвеня 2016 }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Фінькевіч Артур Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Вязні сумлення]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] bm5w4iwyf5ruw8rldjqktraieyef0jx 0 466645 5143460 4338900 2026-05-19T12:35:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143460 wikitext text/x-wiki '''Ягадаводства'''&#x20;— гэта галіна [[Сельская гаспадарка|сельскай гаспадаркі]], якая займаецца вырошчваннем ягадных культур. Навука [[памалогія]] займаецца вывучэннем сартоў агароднінных і ягадных культур. Ягады&#x20;— гэта шматнасенныя [[Плод|плады]] з мякаццю. Маюць высокую харчовую каштоўнасць і багаты вітамінавы склад. == Выкарыстанне == Ягадныя культуры шырока выкарыстоўваюць для вытворчасці сокаў, віна, сіропаў, кампотаў, сухафруктаў. Таксама актыўна ягады выкарыстоўваюць у [[Фармакалогія|фармакалогіі]] і касметалогіі. Карыстаюцца вялікім попытам і могуць даваць значны прыбытак сельскай гаспадарцы. == Культуры, якія вырошчваюць у ягадаводстве == [[Клубніцы]]&#x20;— самая папулярная ягодная культура. Займае 50-60% плошчы ўсіх ягаднікаў. [[Парэчкі]] займаюць 20-30% плошчы ягаднікаў. Вырошчваюць [[парэчкі чорныя]] і [[Парэчкі чырвоныя|чырвоныя]]. [[Агрэст]]&#x20;— самая ураджайная ягодная культура. Займае 8-10% агульнай плошчы ягаднікаў. Ягадныя культуры скараплодныя і могуць даваць дастаткова высокія ўраджаі. Якасны догляд ягадных культур дазваляе атрымліваць высокія ўраджаі і добрыя прыбыткі. Усе ягадныя культуры пачынаюць даваць плады праз 1-2 гады пасля пасадкі. Клубніцы даюць добрыя плады 5 гадоў, а астатнія культуры могуць плоданасіць 15-25 гадоў. Ягадныя культуры могуць разрастацца і займаць вялікую плошчу. == Спасылкі == * [http://sum.in.ua/s/jaghidnyctvo Словник української мови&nbsp;— Ягідництво] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305084616/http://sum.in.ua/s/jaghidnyctvo |date=5 сакавіка 2016 }} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/agriculture/3684/ЯГОДОВОДСТВО Ягодоводство // Сельскохозяйственный словарь-справочник.&nbsp;— Москва&nbsp;— Ленинград: Государстенное издательство колхозной и совхозной литературы «Сельхозгиз». Главный редактор: [[Арон Ізраілевіч Гайстэр|А.&nbsp;И.&nbsp;Гайстер]]. 1934 {{ref-ru}}] * [http://www.agrotimes.net/opinions/opinion/investiciyi-v-yagidnictvo-vipravdani Інвестиції в ягідництво — виправдані ! // AgroTimes, 15.08.2014] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170504043159/http://www.agrotimes.net/opinions/opinion/investiciyi-v-yagidnictvo-vipravdani |date=4 мая 2017 }} * [http://ptb.org.ua/mnogoletnie-nasazhdeniya/yagidniki-polunicya-smorodina-malina-agrus.html Ягідники (полуниця, смородина, малина, агрус) // «Проектно-технологічне бюро» Інституту водних проблем і меліорації Національної академії аграрних наук України, 07.02.2013 ] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170408033608/http://ptb.org.ua/mnogoletnie-nasazhdeniya/yagidniki-polunicya-smorodina-malina-agrus.html |date=8 красавіка 2017 }} {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:Раслінаводства]] sbtuje01wa05ircxspm7zrmlix9q1tn 0 469440 5143488 4875703 2026-05-19T13:44:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143488 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Языльскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Старадарожскі раён]] |Уключае = 25 населеных пунктаў |Сталіца = [[Языль]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = Палаўчэня Віктар Васілевіч |Назва главы2 = Старшыня |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1937 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = +2 |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://www.staryedorogi.minsk-region.by/ru/yaz_CC-ru/ |Заўвагі = }} '''Я́зыльскі сельсаве́т''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Старадарожскі раён|Старадарожскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 г. вёска) [[Языль]]. == Геаграфія == Языльскі сельсавет мяжуе з [[Дражнаўскі сельсавет (Старадарожскі раён)|Дражнаўскім]] і [[Пасецкі сельсавет|Пасецкім]] сельсаветамі Старадарожскага раёна, [[Урэцкі сельсавет|Урэцкім]] сельсаветам [[Любанскі раён|Любанскага]] раёна, [[Сорагскі сельсавет|Сорагскім]] сельсаветам [[Слуцкі раён|Слуцкага]] раёна. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Старадарожскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Старадарожскім раёне БССР. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Старадарожскім раёне Мінскай вобласці. З 20 верасня 1944 года па 8 студзеня 1954 года ў складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]]. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Слуцкі раён|Слуцкага раёна]]. З 30 ліпеня 1966 года ў складзе адноўленага Старадарожскага раёна. У 1978 годзе скасавана вёска [[Смалярня (Старадарожскі раён)|Смалярня]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 27 студзеня, 13 лютага і 13 сакавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 12 (1566).</ref>. 28 мая 2013 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Горкаўскі сельсавет (Старадарожскі раён)|Горкаўскага сельсавета]] (13 населеных пунктаў: аграгарадок [[Горкі (Старадарожскі раён)|Горкі]], пасёлак [[Пралетарскі (Старадарожскі раён)|Пралетарскі]], вёскі [[Бярэзінка]], [[Вуглы (Старадарожскі раён)|Вуглы]], [[Добрынка (Старадарожскі раён)|Добрынка]], [[Забалацце (Старадарожскі раён)|Забалацце]], [[Зарэчнае (Старадарожскі раён)|Зарэчнае]], [[Мядзведня (Старадарожскі раён)|Мядзведня]], [[Навасёлкі (Старадарожскі раён)|Навасёлкі]], [[Пад’яменец]], [[Паськава Горка]], [[Селішча (Старадарожскі раён)|Селішча]] і [[Солан (вёска)|Солан]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200919060259/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=19 верасня 2020}}</ref>. == Населеныя пункты == У склад сельсавета ўваходзяць: * аграгарадок [[Горкі (Старадарожскі раён)|Горкі]] * аграгарадок [[Языль]] * пасёлак [[Пралетарскі (Старадарожскі раён)|Пралетарскі]] * вёска [[Асяродак (Старадарожскі раён)|Асяродак]] * вёска [[Аточка]] * вёска [[Баравікі (Старадарожскі раён)|Баравікі]] * вёска [[Барок (Старадарожскі раён)|Барок]] * вёска [[Бярэзінка]] * вёска [[Вуглы (Старадарожскі раён)|Вуглы]] * вёска [[Вярхуціна]] * вёска [[Добрынка (Старадарожскі раён)|Добрынка]] * вёска [[Забалацце (Старадарожскі раён)|Забалацце]] * вёска [[Зарэчнае (Старадарожскі раён)|Зарэчнае]] * вёска [[Клятное (Старадарожскі раён)|Клятное]] * вёска [[Крычын]] * вёска [[Лескі (Старадарожскі раён)|Лескі]] * вёска [[Мядзведня (Старадарожскі раён)|Мядзведня]] * вёска [[Навасёлкі (Старадарожскі раён)|Навасёлкі]] * вёска [[Пад’яменец|Пад'яменец]] * вёска [[Паськава Горка]] * вёска [[Рабак (Старадарожскі раён)|Рабак]] * вёска [[Селішча (Старадарожскі раён)|Селішча]] * вёска [[Солан (вёска)|Солан]] * вёска [[Урбанаўка]] * вёска [[Якавіна Града]] Станам на 1 студзеня 1947 года ў склад сельсавета ўваходзілі 9 населеных пунктаў<ref>Белорусская ССР: административно-территориальное деление на 1 января 1947 года / Информационно-статистический отдел Президиума Верховного Совета БССР. — Минск: Государственное издательство БССР, 1947. — 300 с.</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (12 населеных пунктаў) — 1323 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,1 % — [[беларусы]], 5,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (25 населеных пунктаў) — 1937 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Вытворчая сфера == * КУП «Языль» * Паськава-Горацкае лясніцтва * ПС-750 * ААТ «Асвіца» * ААТ імя Скварцова і Маёрава. == Сацыяльна-культурная сфера == * Ахова здароўя: сельская ўрачэбная амбулаторыя ў аг. Языль, фельчарска-акушэрскія пункты ў в. Навасёлкі, Паськава Горка, Рабак, Солан. * Адукацыя: сярэднія агульнаадукацыйныя школы ў аг. Языль і Горкі, яслі-сады ў аг. Языль і Горкі. * Культура: цэнтр культуры і адпачынку ў аг. Языль і Горкі, сельскія бібліятэкі-клубы ў в. Рабак і Солан, сельскія бібліятэкі ў аг. Языль і Горкі і ў в. Вярхуціна. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Языльскі сельсавет}} {{Старадарожскі раён}} [[Катэгорыя:Языльскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Слуцкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] nuwo3jrbqitjjten8r7q6u3znkwsck1 0 471031 5143786 5140919 2026-05-19T22:13:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143786 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Адаменка}} {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = Яўген Буніслававіч Адаменка | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VI склікання]] | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = 11 кастрычніка 2016 | перыядканец = 5 снежня 2019 | папярэднік = | пераемнік = | прэм'ер = [[Андрэй Уладзіміравіч Кабякоў|Андрэй Кабякоў]]<br>[[Сяргей Мікалаевіч Румас|Сяргей Румас]] | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандр Лукашэнка]] | губернатар = | тытул_2 = [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|Дэпутат Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь VII склікання]] | парадак_2 = | парадак-жан_2 = | пад імем_2 = | сцяг_2 = | перыядпачатак_2 = 6 снежня 2019 | перыядканец_2 = 21 сакавіка 2024 | папярэднік_2 = | пераемнік_2 = | тытул_3 = [[Старшыня Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_3 = 18 красавіка 2011 | перыядканец_3 = 2016 | папярэднік_3 = [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзімір Дворнік]] | пераемнік_3 = [[Алена Фёдараўна Паўлечка|Алена Паўлечка]] | тытул_4 = [[Старшыня Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] | перыядпачатак_4 = 2006 | перыядканец_4 = 2011 | папярэднік_4 = | пераемнік_4 = [[Іван Іванавіч Піліпец|Іван Піліпец]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = 1 сын і 1 дачка | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычная партыя Беларусі]] (да 1991) | дзейнасць = [[палітык]], [[дзяржаўны дзеяч]] | прафесія = інжынер-электрык | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} '''Яўге́н Бунісла́вавіч Адаме́нка''' (нар. {{ДН|26|08|1960}}, в. [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]], [[Нараўлянскі раён]], [[Гомельская вобласць]])&nbsp;— беларускі дзяржаўны дзеяч, спецыяліст у галіне дзяржаўнага і мясцовага кіравання, дэпутат [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI]] і [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|VII скліканняў]]. == Біяграфія == Нарадзіўся 26 жніўня 1960 года ў вёсцы [[Лубень (Нараўлянскі раён)|Лубень]] [[Нараўлянскі раён|Нараўлянскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Скончыў аддзяленне электрыфікацыі сельскай гаспадаркі [[Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж|Гарадоцкага сельскагаспадарчага тэхнікума]]<ref name="ggatk"/>. У 1984 годзе з адзнакай скончыў факультэт электрыфікацыі [[Беларускі дзяржаўны аграрны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага інстытута механізацыі сельскай гаспадаркі]]. Пазней атрымаў адукацыю ў [[Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь|Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] па спецыяльнасці «Дзяржаўнае і мясцовае кіраванне»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. Працоўную дзейнасць пачаў інжынерам-электрыкам саўгаса «Завалочыцы» [[Глускі раён|Глускага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. У 1986 годзе стаў старшынёй выканаўчага камітэта [[Завалочыцкі сельсавет|Завалочыцкага сельскага Савета народных дэпутатаў]], працаваў інструктарам арганізацыйнага аддзела Глускага раённага камітэта [[Камуністычная партыя Беларусі (1918)|Камуністычнай партыі Беларусі]]. Пазней быў прызначаны на пасаду дырэктара саўгаса «Завалочыцы»{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. У 1999 годзе пераведзены на пасаду першага намесніка старшыні&nbsp;— начальніка ўпраўлення сельскай гаспадаркі і харчавання [[Глускі раённы выканаўчы камітэт|Глускага раённага выканаўчага камітэта]]. З 2006 года працаваў дырэктарам раённага вытворчага ўпраўлення «Калінкавічырайгаз», пасля чаго ўзначаліў [[Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт|Калінкавіцкі раённы выканаўчы камітэт]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}<ref name="ggatk"/>. 18 красавіка 2011 года быў прызначаны старшынёй [[Мазырскі раённы выканаўчы камітэт|Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]], змяніўшы на гэтай пасадзе [[Уладзімір Андрэевіч Дворнік|Уладзіміра Дворніка]]<ref name="ggatk"/><ref name="gp"/>. Падчас яго кіраўніцтва раён захоўваў лідарскія пазіцыі ў сельскай гаспадарцы Гомельскай вобласці, у прыватнасці па ўкараненні перадавых тэхналогій у жывёлагадоўлі і раслінаводстве<ref name="gp"/>. У 2016 годзе быў абраны дэпутатам [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] [[Спіс дэпутатаў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання|VI склікання]]{{sfn|Агроинженер|2022|с=2}}. == Асабістае жыццё == Жанаты, мае сына і дачку<ref name="house"/>. Захапляецца чытаннем прыгодніцкай і дэтэктыўнай літаратуры, а таксама эканамічнай перыёдыкі. Самастойна асвоіў ігру на [[саксафон]]е для ўдзелу ў абласным конкурсе кіруючых работнікаў<ref name="gp"/>. == Узнагароды == * [[Ганаровая грамата Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]]<ref name="house"/>. == Крыніцы == {{крыніцы| <ref name="ggatk">{{cite web|url=https://ggatk.by/index.php/2017-01-13-09-14-55/vypuskniki-nasha-gordost |title=Адаменко Евгений Буниславович |publisher=УА «Гарадоцкі дзяржаўны аграрна-тэхнічны каледж» |date=16 студзеня 2017 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="gp">{{cite web|url=https://gp.by/novosti/politics/news19900.html |title=Евгений Адаменко: Всё у нас получится! |publisher=Гомельская праўда |аўтар=Любовь Лобан |date=6 красавіка 2012 |lang=ru |accessdate=13 мая 2026}}</ref> <ref name="house">{{cite web|url=http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |title=Дасье на сайце Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь |publisher=house.gov.by |lang=ru |accessdate=13 мая 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170614160003/http://www.house.gov.by/by/deputies-by/view/adamenka-jaugenij-634/ |archivedate=14 чэрвеня 2017}}</ref> }} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Выпускники — гордость БГАТУ!|выданне=Агроинженер|тып=газета|год=2022|дата=19 августа|нумар=9 (466)|старонкі=2|спасылка=https://rep.bsatu.by/bitstream/doc/16723/1/%d0%90%d0%b3%d1%80%d0%be%d0%98%d0%bd%d0%b6%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%80%2009%20%d0%a1%d0%92.pdf|ref=Агроинженер|archive-date=2 лютага 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240202101230/https://rep.bsatu.by/bitstream/doc/16723/1/%d0%90%d0%b3%d1%80%d0%be%d0%98%d0%bd%d0%b6%d0%b5%d0%bd%d0%b5%d1%80%2009%20%d0%a1%d0%92.pdf}} {{ref-ru}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Адаменка Яўген Буніслававіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Гарадоцкага дзяржаўнага аграрна-тэхнічнага каледжа]] [[Катэгорыя:Выпускнікі БДАТУ]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] [[Катэгорыя:Старшыні Калінкавіцкага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Старшыні Мазырскага раённага выканаўчага камітэта]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 6-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] lpvguyu5e38d92d2qymsmqak7oayqnu 0 475328 5143960 4320217 2026-05-20T10:42:41Z Cicihwahyuni6 132701 5143960 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі |назва = |лагатып = Pizza Hut classic logo.svg |тып = |лістынг на біржы = |дзейнасць = |дэвіз = |заснавана = |скасавана = |прычына скасавання = |пераемнік = |ранейшыя назвы = |заснавальнікі = |размяшчэнне = |ключавыя фігуры = |галіна = |прадукцыя = |абарот = |аперацыйны прыбытак = |чысты прыбытак = |лік супрацоўнікаў = |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |сайт = }} '''Pizza Hut''' — [[рэстаран]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] хуткай ежы, які мае філіялы ў многіх краінах свету. Уваходзіць у карпарацыю «Yum! Brands». Заснавана ў [[1958]] годзе братамі Дэнам і Фрэнкам Кэрні, у мястэчку [[Уічыта]], штат [[Канзас]]. Спецыялізуецца на падрыхтоўцы амерыканскага варыянту [[Піца|піцы]], а таксама такіх гарніраў як паста, курыныя крылцы, перапечкі, часночны хлеб. З’яўляецца самай вялікай сеткай піцэрый у свеце. == Спасылкі == {{Commons}} * [https://www.pizzahut.com/ Афіцыйны сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сеткі рэстаранаў]] [[Катэгорыя:Піца]] i4nbv4np6mf7jhxkv4m195k2t19ugvx 0 544347 5143791 5143377 2026-05-19T22:35:28Z MocnyDuham 99818 /* Грамадская дзейнасць пасля 2020 */ вікіфікацыя 5143791 wikitext text/x-wiki {{палітык |Выява = Portret Hubarevich 2025 year.jpg }} '''Юрый Іванавіч Губарэвіч''' (нар. {{ДН|23|2|1978}}, [[Белаазёрск]], [[Бярозаўскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі [[палітык]], старшыня [[Рух «За Свабоду»|Руху «За Свабоду»]], каардынатар кампаніі «Кадравы рэзерв для новай Беларусі»<ref>{{Cite web|url=https://pr-belarus.org/ru/|title=Кадровый резерв для Новой Беларуси|website=pr-belarus.org|access-date=2023-08-21}}</ref>. == Біяграфія == Бацькі — інжынеры-будаўнікі<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=245847 nashaniva.by]</ref>. У 1996—1998 гадах — адзін з арганізатараў [[Малады Фронт|Маладога Фронту]], член яго Цэнтральнага савета. У 1998—1999 гадах — выканаўчы сакратар [[Беларускі студэнцкі прафсаюз «Салідарнасць»|Беларускага студэнцкага прафсаюза «Салідарнасць»]]. У 1999—2000 гадах — рэгіянальны каардынатар Моладзевага інфармацыйнага цэнтра<ref name="epramova"/>. У 2000 годзе скончыў [[Энергетычны факультэт БНТУ|энергетычны факультэт]] [[Беларуская дзяржаўная політэхнічная акадэмія|Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі]] па спецыяльнасці інжынер-[[электрык]]. У 2003 годзе атрымаў дыплом магістра дзяржаўнага кіравання ў {{нп5|Львоўскі рэгіянальны інстытут дзяржаўнага кіравання|Львоўскім рэгіянальным інстытуце дзяржаўнага кіравання|uk|Львівський регіональний інститут державного управління (ЛРІДУ)}} [[Акадэмія дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны|Акадэміі дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны]]<ref name="epramova">[https://epramova.org/be/content/yuras-gubarevich-0 Юрась Губарэвіч]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Вярнуўся ў Белаазёрск. Разам з іншымі актывістамі на мясцовыя выбары 2003 года яны вылучылі на большасць акруг кандыдатаў і выйгралі. Дэмакраты атрымалі большасць, а Юрый Губарэвіч, як лідар гэтай групы, з’яўляўся намеснікам старшыні Белаазёрскага гарсавета ў сакавіку-снежні 2003 года. Пасля давыбараў быў пазбаўлены пасады. Да 2007 года — дэпутат [[Белаазёрскі гарадскі Савет дэпутатаў|Белаазёрскага гарадскога Савета дэпутатаў]]. У 2003—2004 гадах — рэгіянальны прадстаўнік па Брэсцкай вобласці ЗАТ «АНК Белраснафтахімрэсурс». У 2003—2008 гадах — старшыня Брэсцкай абласной арганізацыі [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]. У 2004—2005 гадах — дырэктар, намеснік дырэктара рэкламна-выдавецкага ПУП «Палард». У 2004 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2004)|балатаваўся ў Палату прадстаўнікоў]]. З 2006 года — намеснік дырэктара аналітычнага аддзела ГА «Міжнароднае аналітычна-інфармацыйнае агенцтва „Еўрапейская хваля“». У 2006 годзе — давераная асоба і кіраўнік Брэсцкага штаба [[Аляксандр Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбарах]]<ref name="epramova" />. У 2007—2009 гадах — намеснік старшыні [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]. У 2007 годзе абраны намеснікам старшыні [[Рух «За Свабоду»|Руху «За Свабоду»]] на ўстаноўчым сходзе. У 2008 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008)|балатаваўся ў Палату прадстаўнікоў]]<ref name="epramova" />. У 2012 годзе абраны першым намеснікам старшыні Руху «За Свабоду», у кастрычніку 2016 года — старшынёй арганізацыі<ref>https://www.svaboda.org/a/28057018.html</ref>. У 2016 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016)|балатаваўся]] ў Мінску. У 2017 годзе прыняў удзел у «[[Пратэсты ў Беларусі (2017)|Маршах недармаедаў]]» у Мінску і [[Маладзечна|Маладзечне]]. Пасля акцыі ў Маладзечне быў затрыманы і 11 сакавіка асуджаны на 15 сутак арышту<ref name="ТУТ-МалСуд">{{cite web |url= https://news.tut.by/economics/534884.html |title= Лебедько, Рымашевский и Губаревич получили по 15 суток за организацию "Марша нетунеядцев" |date= 2017-03-11 |website= [[TUT.BY]] |accessdate= 2017-03-17 |lang= ru |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170311113558/https://news.tut.by/economics/534884.html |archivedate= 11 сакавіка 2017 |url-status= dead }}</ref>. У 2018 годзе — кандыдат у дэпутаты Мінскага гарсавета<ref>[http://pyx.by/bel/news/5480/ pyx.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211113054931/https://pyx.by/bel/news/5480/ |date=13 лістапада 2021 }}</ref>. == Вылучэнне ў кандыдаты на пасаду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь == Удзельнік прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2020 года. Прымаў удзел у [[Праймерыз апазіцыі (Беларусь, 2020)|праймерыз]] па вызначэнні адзінага кандыдата ад апазіцыі: лідыраваў пасля першага этапу, на другім — заняў другое месца<ref name="euroradio2020" />. Трэці этап (Кангрэс дэмсіл) не адбыўся праз COVID-19<ref name="svaboda2020" />. 19 чэрвеня 2020 года асуджаны на 15 сутак за пікет па зборы подпісаў: суд палічыў яго несанкцыянаваным масавым мерапрыемствам<ref name="belsat2020" />. Пазней зняў кандыдатуру, заявіўшы, што ў выбарах «няма рэшткаў вяршэнства закону»<ref name="euroradio2020" />. Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў 2020 года]] стаў сябрам [[Каардынацыйная рада (Беларусь, 2020)|Каардынацыйнай рады]]<ref name="radyjovystup" />. 2 верасня дапытаны як сведка па справе аб дзейнасці Рады. Перадаў заяву ў СК аб узбуджэнні справы<ref name="zayava" /> па ч. 3 арт. 357 КК у дачыненні да «грамадзяніна Аляксандра Лукашэнкі», якому інкрымінуюцца фальсіфікацыі выбараў і захоп улады. Падаў у Цэнтральную выбарчую камісію заяву, спіс ініцыятыўнай групы і іншыя неабходныя дакументы для рэгістрацыі кандыдатам у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь<ref name="nn2025reg">{{Cite web |title=Юрась Губарэвіч падаў дакументы ў ЦВК |url=https://nashaniva.com/ru/354183 |website=Наша Ніва |access-date=2025-11-16}}</ref>. 29 кастрычніка 2024 года Цэнтральная выбарчая камісія адмовіла ў рэгістрацыі ініцыятыўнай групы Губарэвіча. Паводле тлумачэння ЦВК, прычынай стаў «непрадбачаны законам» спосаб падачы дакументаў — праз электронную пошту<ref name="spring2025reg">{{Cite web |title=ЦВК адмовіла ў рэгістрацыі ініцыятыўнай групы Юрыя Губарэвіча |url=https://spring96.org/ru/news/116581 |website=Праваабарончы цэнтр «Вясна» |access-date=2025-11-16}}</ref>. == Грамадская дзейнасць пасля 2020 == Адказны па пытаннях рэгіянальнага развіцця ў [[Народнае антыкрызіснае кіраўніцтва|Народным антыкрызісным кіраўніцтве]]<ref>{{Cite web |title=belarus-nau.org |url=https://belarus-nau.org/by#rec251928216 |accessdate=13 лютага 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209153231/https://belarus-nau.org/by#rec251928216 |archivedate=9 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>. З лістапада 2022 года — намеснік Паўла Латушкі ў [[Аб'яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаным пераходным кабінеце Беларусі]] па транзіце ўлады. Курыруе працу па падрыхтоўцы кадравага рэзерву для новай Беларусі<ref name="zerkalo2022" />. У красавіку 2025 года абраны каардынатарам ад [[Каардынацыйная рада (Беларусь, 2020)|Каардынацыйнай рады]] ў групу па ацэнцы патрэбаў Беларусі ў знешняй дапамозе<ref name="nn2025" />. Удзельнік усіх трох скліканняў Каардынацыйнай рады. У трэцім скліканні — каардынатар фракцыі «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух «За Свабоду»]]», кіраўнік камісіі па рэформах і падрыхтоўцы пераходнага перыяду<ref>{{Cite web |title=Каардынацыйная рада падвяла вынікі працы камісій |url=https://racyja.com/by/palityka/kaardynacyjnaja-rada-padvjala-vyniki-pracy-kamisij/ |access-date=2025-11-16 |publisher=Радыё Рацыя}}</ref><ref>{{Cite web |title=Зварот лідэра спісу «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://www.belarus-nau.org/post/%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%BE-%D0%B8-%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D1%83-%D0%B2-%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B8-%D1%81-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%BC-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%BC-%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8 |access-date=2025-11-16 |publisher=NAU}}</ref>. == Сям’я == Разведзены, мае дзвюх дачок<ref name="epramova" />. === Глядзіце таксама === * [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)]] — [https://ru.wikipedia.org/wiki/Президентские_выборы_в_Беларуси_(2020) ру-версія] == Зноскі == <references> <ref name="euroradio2020">[https://euroradio.fm/pryameriz-ad-adziny-kanidat-ad-apazicyi-vyniki-2020 Еўрарадыё: Вынікі праймерыз адзінага кандыдата]{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="svaboda2020">[https://svaboda.org/a/кангрэс-адзінага-кандыдата-не-адбыўся-covid19 Радыё Свабода: Кангрэс дэмсіл не адбыўся праз COVID-19]{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="belsat2020">[https://belsat.eu/news/19-06-2020-yuras-gubarevich-za-piket-zboru-podpisau-asudzhany-na-15-sutak/ Белсат: Губарэвіч асуджаны на 15 сутак за пікет]</ref> <ref name="radyjovystup">[https://www.svaboda.org/a/30780835.html Губарэвіч стаў сябрам Каардынацыйнай рады]</ref> <ref name="zayava">[https://nn.by/?c=ar&i=255428 Наша Ніва: Губарэвіч перадаў заяву супраць Лукашэнкі]</ref> <ref name="zerkalo2022">[https://news.zerkalo.io/economics/26114.html?c Zerkalo.io: Губарэвіч — намеснік Латушкі па транзіце ўлады]</ref> <ref name="nn2025">[https://nashaniva.com/ru/365747 Наша Ніва: Губарэвіч каардынатар групы па знешняй дапамозе, красавік 2025]</ref> </references> == Спасылкі == * [https://hubarevich.by Юрый Губарэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200625183205/https://hubarevich.by/ |date=25 чэрвеня 2020 }} {{Партал|Беларусь|Палітыка}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Губарэвіч Юрый Іванавіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Маладога Фронту]] [[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]] [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] 74eewwypzo5jtjguy3vqxsl0qvzy60e 5143815 5143791 2026-05-19T23:57:55Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143815 wikitext text/x-wiki {{палітык |Выява = Portret Hubarevich 2025 year.jpg }} '''Юрый Іванавіч Губарэвіч''' (нар. {{ДН|23|2|1978}}, [[Белаазёрск]], [[Бярозаўскі раён]], [[Брэсцкая вобласць]]) — беларускі [[палітык]], старшыня [[Рух «За Свабоду»|Руху «За Свабоду»]], каардынатар кампаніі «Кадравы рэзерв для новай Беларусі»<ref>{{Cite web|url=https://pr-belarus.org/ru/|title=Кадровый резерв для Новой Беларуси|website=pr-belarus.org|access-date=2023-08-21}}</ref>. == Біяграфія == Бацькі — інжынеры-будаўнікі<ref>[https://nashaniva.by/?c=ar&i=245847 nashaniva.by]</ref>. У 1996—1998 гадах — адзін з арганізатараў [[Малады Фронт|Маладога Фронту]], член яго Цэнтральнага савета. У 1998—1999 гадах — выканаўчы сакратар [[Беларускі студэнцкі прафсаюз «Салідарнасць»|Беларускага студэнцкага прафсаюза «Салідарнасць»]]. У 1999—2000 гадах — рэгіянальны каардынатар Моладзевага інфармацыйнага цэнтра<ref name="epramova"/>. У 2000 годзе скончыў [[Энергетычны факультэт БНТУ|энергетычны факультэт]] [[Беларуская дзяржаўная політэхнічная акадэмія|Беларускай дзяржаўнай політэхнічнай акадэміі]] па спецыяльнасці інжынер-[[электрык]]. У 2003 годзе атрымаў дыплом магістра дзяржаўнага кіравання ў {{нп5|Львоўскі рэгіянальны інстытут дзяржаўнага кіравання|Львоўскім рэгіянальным інстытуце дзяржаўнага кіравання|uk|Львівський регіональний інститут державного управління (ЛРІДУ)}} [[Акадэмія дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны|Акадэміі дзяржаўнага кіравання пры Прэзідэнце Украіны]]<ref name="epramova">[https://epramova.org/be/content/yuras-gubarevich-0 Юрась Губарэвіч]{{Недаступная спасылка}}</ref>. Вярнуўся ў Белаазёрск. Разам з іншымі актывістамі на мясцовыя выбары 2003 года яны вылучылі на большасць акруг кандыдатаў і выйгралі. Дэмакраты атрымалі большасць, а Юрый Губарэвіч, як лідар гэтай групы, з’яўляўся намеснікам старшыні Белаазёрскага гарсавета ў сакавіку-снежні 2003 года. Пасля давыбараў быў пазбаўлены пасады. Да 2007 года — дэпутат [[Белаазёрскі гарадскі Савет дэпутатаў|Белаазёрскага гарадскога Савета дэпутатаў]]. У 2003—2004 гадах — рэгіянальны прадстаўнік па Брэсцкай вобласці ЗАТ «АНК Белраснафтахімрэсурс». У 2003—2008 гадах — старшыня Брэсцкай абласной арганізацыі [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]. У 2004—2005 гадах — дырэктар, намеснік дырэктара рэкламна-выдавецкага ПУП «Палард». У 2004 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2004)|балатаваўся ў Палату прадстаўнікоў]]. З 2006 года — намеснік дырэктара аналітычнага аддзела ГА «Міжнароднае аналітычна-інфармацыйнае агенцтва „Еўрапейская хваля“». У 2006 годзе — давераная асоба і кіраўнік Брэсцкага штаба [[Аляксандр Мілінкевіч|Аляксандра Мілінкевіча]] на [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2006)|прэзідэнцкіх выбарах]]<ref name="epramova" />. У 2007—2009 гадах — намеснік старшыні [[Партыя БНФ|Партыі БНФ]]. У 2007 годзе абраны намеснікам старшыні [[Рух «За Свабоду»|Руху «За Свабоду»]] на ўстаноўчым сходзе. У 2008 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2008)|балатаваўся ў Палату прадстаўнікоў]]<ref name="epramova" />. У 2012 годзе абраны першым намеснікам старшыні Руху «За Свабоду», у кастрычніку 2016 года — старшынёй арганізацыі<ref>https://www.svaboda.org/a/28057018.html</ref>. У 2016 годзе [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2016)|балатаваўся]] ў Мінску. У 2017 годзе прыняў удзел у «[[Пратэсты ў Беларусі (2017)|Маршах недармаедаў]]» у Мінску і [[Маладзечна|Маладзечне]]. Пасля акцыі ў Маладзечне быў затрыманы і 11 сакавіка асуджаны на 15 сутак арышту<ref name="ТУТ-МалСуд">{{cite web |url= https://news.tut.by/economics/534884.html |title= Лебедько, Рымашевский и Губаревич получили по 15 суток за организацию "Марша нетунеядцев" |date= 2017-03-11 |website= [[TUT.BY]] |accessdate= 2017-03-17 |lang= ru |archiveurl= https://web.archive.org/web/20170311113558/https://news.tut.by/economics/534884.html |archivedate= 11 сакавіка 2017 |url-status= dead }}</ref>. У 2018 годзе — кандыдат у дэпутаты Мінскага гарсавета<ref>[http://pyx.by/bel/news/5480/ pyx.by] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211113054931/https://pyx.by/bel/news/5480/ |date=13 лістапада 2021 }}</ref>. == Вылучэнне ў кандыдаты на пасаду Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь == Удзельнік прэзідэнцкай выбарчай кампаніі 2020 года. Прымаў удзел у [[Праймерыз апазіцыі (Беларусь, 2020)|праймерыз]] па вызначэнні адзінага кандыдата ад апазіцыі: лідыраваў пасля першага этапу, на другім — заняў другое месца<ref name="euroradio2020" />. Трэці этап (Кангрэс дэмсіл) не адбыўся праз COVID-19<ref name="svaboda2020" />. 19 чэрвеня 2020 года асуджаны на 15 сутак за пікет па зборы подпісаў: суд палічыў яго несанкцыянаваным масавым мерапрыемствам<ref name="belsat2020" />. Пазней зняў кандыдатуру, заявіўшы, што ў выбарах «няма рэшткаў вяршэнства закону»<ref name="euroradio2020" />. Падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|пратэстаў 2020 года]] стаў сябрам [[Каардынацыйная рада (Беларусь, 2020)|Каардынацыйнай рады]]<ref name="radyjovystup" />. 2 верасня дапытаны як сведка па справе аб дзейнасці Рады. Перадаў заяву ў СК аб узбуджэнні справы<ref name="zayava" /> па ч. 3 арт. 357 КК у дачыненні да «грамадзяніна Аляксандра Лукашэнкі», якому інкрымінуюцца фальсіфікацыі выбараў і захоп улады. Падаў у Цэнтральную выбарчую камісію заяву, спіс ініцыятыўнай групы і іншыя неабходныя дакументы для рэгістрацыі кандыдатам у прэзідэнты Рэспублікі Беларусь<ref name="nn2025reg">{{Cite web |title=Юрась Губарэвіч падаў дакументы ў ЦВК |url=https://nashaniva.com/ru/354183 |website=Наша Ніва |access-date=2025-11-16}}</ref>. 29 кастрычніка 2024 года Цэнтральная выбарчая камісія адмовіла ў рэгістрацыі ініцыятыўнай групы Губарэвіча. Паводле тлумачэння ЦВК, прычынай стаў «непрадбачаны законам» спосаб падачы дакументаў — праз электронную пошту<ref name="spring2025reg">{{Cite web |title=ЦВК адмовіла ў рэгістрацыі ініцыятыўнай групы Юрыя Губарэвіча |url=https://spring96.org/ru/news/116581 |website=Праваабарончы цэнтр «Вясна» |access-date=2025-11-16}}</ref>. == Грамадская дзейнасць пасля 2020 == Адказны па пытаннях рэгіянальнага развіцця ў [[Народнае антыкрызіснае кіраўніцтва|Народным антыкрызісным кіраўніцтве]]<ref>{{Cite web |title=belarus-nau.org |url=https://belarus-nau.org/by#rec251928216 |accessdate=13 лютага 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209153231/https://belarus-nau.org/by#rec251928216 |archivedate=9 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>. З лістапада 2022 года — намеснік Паўла Латушкі ў [[Аб'яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаным пераходным кабінеце Беларусі]] па транзіце ўлады. Курыруе працу па падрыхтоўцы кадравага рэзерву для новай Беларусі<ref name="zerkalo2022" />. У красавіку 2025 года абраны каардынатарам ад [[Каардынацыйная рада (Беларусь, 2020)|Каардынацыйнай рады]] ў групу па ацэнцы патрэбаў Беларусі ў знешняй дапамозе<ref name="nn2025" />. Удзельнік усіх трох скліканняў Каардынацыйнай рады. У трэцім скліканні — каардынатар фракцыі «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух «За Свабоду»]]», кіраўнік камісіі па рэформах і падрыхтоўцы пераходнага перыяду<ref>{{Cite web |title=Каардынацыйная рада падвяла вынікі працы камісій |url=https://racyja.com/by/palityka/kaardynacyjnaja-rada-padvjala-vyniki-pracy-kamisij/ |access-date=2025-11-16 |publisher=Радыё Рацыя}}</ref><ref>{{Cite web |title=Зварот лідэра спісу «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://www.belarus-nau.org/post/%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%BB%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B0-%D1%81%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%BE-%D0%B8-%D0%B4%D0%B2%D0%B8%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D0%B7%D0%B0-%D1%81%D0%B2%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D0%B4%D1%83-%D0%B2-%D1%81%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%B8-%D1%81-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D0%BC-%D0%B7%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%BC-%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B8 |access-date=2025-11-16 |publisher=NAU}}</ref>. == Сям’я == Разведзены, мае дзвюх дачок<ref name="epramova" />. === Глядзіце таксама === * [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)]] — [https://ru.wikipedia.org/wiki/Президентские_выборы_в_Беларуси_(2020) ру-версія] == Зноскі == <references> <ref name="euroradio2020">[https://euroradio.fm/pryameriz-ad-adziny-kanidat-ad-apazicyi-vyniki-2020 Еўрарадыё: Вынікі праймерыз адзінага кандыдата]{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="svaboda2020">[https://svaboda.org/a/кангрэс-адзінага-кандыдата-не-адбыўся-covid19 Радыё Свабода: Кангрэс дэмсіл не адбыўся праз COVID-19]{{Недаступная спасылка}}</ref> <ref name="belsat2020">[https://belsat.eu/news/19-06-2020-yuras-gubarevich-za-piket-zboru-podpisau-asudzhany-na-15-sutak/ Белсат: Губарэвіч асуджаны на 15 сутак за пікет]</ref> <ref name="radyjovystup">[https://www.svaboda.org/a/30780835.html Губарэвіч стаў сябрам Каардынацыйнай рады]</ref> <ref name="zayava">[https://nn.by/?c=ar&i=255428 Наша Ніва: Губарэвіч перадаў заяву супраць Лукашэнкі]</ref> <ref name="zerkalo2022">[https://news.zerkalo.io/economics/26114.html?c Zerkalo.io: Губарэвіч — намеснік Латушкі па транзіце ўлады]</ref> <ref name="nn2025">[https://nashaniva.com/ru/365747 Наша Ніва: Губарэвіч каардынатар групы па знешняй дапамозе, красавік 2025]</ref> </references> == Спасылкі == * [https://hubarevich.by Юрый Губарэвіч] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200625183205/https://hubarevich.by/ |date=25 чэрвеня 2020 }} {{Партал|Беларусь|Палітыка}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Губарэвіч Юрый Іванавіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены Маладога Фронту]] [[Катэгорыя:Члены Партыі БНФ]] [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] ibd3zkklo3xxtkdgw0bzjfod16cbgs9 0 555374 5143723 4762728 2026-05-19T19:47:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143723 wikitext text/x-wiki {{Музычны фестываль |Назва=Яроцінскі фестываль |Name = {{Lang-pl|Festiwal w Jarocinie}} |Лагатып = [[Выява:Jarocin Festiwal 1984.jpg|200px|Яроцінскі фестываль у 1984 годзе]] |Дата = [[1980 год у гісторыі музыкі|1980]] — наш час |Месца= [[Яроцін]] |Год = |Жанр = [[рок-музыка|рок]] |Сайт = [http://www.jarocinfestiwal.pl/ Афіцыйны сайт фестывалю] }} '''Агульнапольскі Агляд Музыкі Маладога Пакалення''' ў [[Яроцін]]е (пазней змяніў назву на '''Фестываль Рок-Музыкантаў)''' — [[рок-музыка|рок]]-фестываль, які паўстаў у найбольш папулярнай форме у [[1980 год у гісторыі музыкі|1980]] годзе па ініцыятыве {{Не перакладзена 5|Вальтэр Хэлстоўскі|Вальтэра Хэлстоўскага|pl|Walter Chełstowski}}, хоць музычныя фестывалі праводзіліся тут ужо з [[1970]] года. Даволі доўга быў самым вялікім фестывалем моладзевай музыкі, у асноўным рок-напрамкаў, у краінах [[Усходні блок|Усходняга блоку]]. == Значэнне для публікі == У часы [[Польская Народная Рэспубліка|ПНР]] быў свайго роду адцягненнем ад шэрай рэчаіснасці і аазісам свабоды, хоць былі меркаванні, што гэта свядома арганізаванае ўладамі мерапрыемства, свайго роду «{{Не перакладзена 5|ахоўны клапан||pl|Wentyl bezpieczeństwa}}»<ref name="wyborcza_2010_07_17">{{Cite web | url = http://wyborcza.pl/duzyformat/1,127291,8130234,Trzy_dekady_Jarocina.html | title = Trzy dekady Jarocina | last = Sankowski | first = Robert | author = wyborcza.pl | date = 2010-07-17 | language = pl | accessdate = 2015-04-16}}</ref><ref name="PRL126">Падобную здагадку выказаў, сярод іншага, лідар [[панк]]-гурта «Dezerter» Кшыштаф Грабоўскі ў кнізе Мікалая Лізута «''Punk Rock Later''», с. 126, Wydawnictwo Sic!, Варшава 2003, ISBN 83-88807-31-5.</ref> для расчараваных [[Моладзь|моладзевых]] [[Субкультура|субкультур]]. На думку некаторых прадстаўнікоў «самвыдата» некаторыя гурты (напрыклад, з пэўнага часа, «Dezerter») не былі запрошаныя у Яроцін з-за занадта радыкальнай творчасці. Таму такія выканаўцы выступалі на варшаўскім фестывалі «Róbrege», які часткова меў тых жа арганізатараў, аднак лічыўся свайго роду канкурэнтам фестывалю ў Яроціне<ref name="sg">{{Cite web | url = http://www.reggaenet.pl/teksty/7-Studio_Z%C5%82ota_Ska%C5%82a_enklawa_nowego_my%C5%9Blenia_o_sztuce_d%C5%BAwi%C4%99ku.html | title = Studio Złota Skała - enklawa nowego myślenia o sztuce dźwięku | author = Sławomir Gołaszewski | publisher = reggaenet.pl | language = pl | accessdate = 2013-04-04 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140709193232/http://www.reggaenet.pl/teksty/7-Studio_Z%C5%82ota_Ska%C5%82a_enklawa_nowego_my%C5%9Blenia_o_sztuce_d%C5%BAwi%C4%99ku.html | archivedate = 9 ліпеня 2014 | url-status = dead }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Вудстак (фестываль)|Фестываль у Вудстаку]] == Зноскі== {{Reflist}} == Літаратура == * [http://www.jarocin-festiwal.com/ Powstały w 1999 Historia Festiwali rockowych w Jarocinie] першы Інтэрнэт-сэрвіс аб фестывалі * [http://www.jarocinfestiwal.pl/ Афіцыйны сайт фестывалю]{{Недаступная спасылка}} == Спасылкі == {{commonscat|Jarocin Festival}} * [http://www.rrr.com.pl/jarocin-fmr.htm Каляндар Фестывалю] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121014235357/http://rrr.com.pl/jarocin-fmr.htm |date=14 кастрычніка 2012 }} – ''Rasta Roots Reggae'' * [https://web.archive.org/web/20120206024533/http://bruno.netstrefa.com.pl/jarocin/index.htm Фотаздымкі з фестывалю з 1986—1988 гадоў] * [http://www.tajniak.pl/archiwum/tajniak3/20.htm Start Festiwal Jarocin 2000] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110510154309/http://www.tajniak.pl/archiwum/tajniak3/20.htm |date=10 мая 2011 }} [[Катэгорыя:Яроцін]] d15oqofm8q30f8bg2qvdjf3tymwiab8 10 556773 5143861 5054224 2026-05-20T05:41:04Z StarDeg 16311 5143861 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі |navbar = |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |стыль = |стыль_асноўнага_загалоўка = |стыль_загалоўкаў = |загаловак = {{сцяг|Расія}} Дзеючыя кіраўнікі суб’ектаў Расійскай Федэрацыі |выява = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = [[Рэспубліка (Расія)|Рэспублікі]] |спіс1 = * [[Мурат Каральбіевіч Кумпілаў|Адыгея]] * [[Андрэй Анатольевіч Турчак|Алтай]] * [[Радзій Фарытавіч Хабіраў|Башкартастан]] * [[Аляксей Самбуевіч Цыдзенаў|Бурація]] * [[Сяргей Алімавіч Мелікаў|Дагестан]] * [[Махмуд-Алі Макшарыпавіч Каліматаў|Інгушэція]] * [[Казбек Валер’евіч Кокаў|Кабардзіна-Балкарыя]] * [[Бату Сяргеевіч Хасікаў|Калмыкія]] * [[Рашыд Барыспіевіч Цямрэзаў|Карачаева-Чаркесія]] * [[Артур Алегавіч Парфенчыкаў|Карэлія]] * [[Уладзімір Віктаравіч Уйба|Комі]] * [[Сяргей Валер’евіч Аксёнаў|Крым]]<ref name="Крым">[[Рэспубліка Крым]] і [[Севастопаль]] знаходзяцца [[Крым|на тэрыторыі]], [[Анексія Крыма Расіяй|далучэнне]] якой да [[Расія|Расіі]] не атрымала міжнароднага прызнання.</ref> * [[Арцём Аляксеевіч Здунаў|Мардовія]] * [[Аляксандр Аляксандравіч Еўсціфееў|Марый Эл]] * [[Сяргей Іванавіч Мяняйла|Паўночная Асеція-Аланія]] * [[Айсен Сяргеевіч Мікалаеў|Саха (Якуція)]] * [[Рустам Нургаліевіч Мініханаў|Татарстан]] * [[Уладзіслаў Таварышчтаявіч Хавалыг|Тува]] * [[Аляксандр Уладзіміравіч Брачалаў|Удмурція]] * [[Валянцін Алегавіч Канавалаў|Хакасія]] * [[Рамзан Ахматавіч Кадыраў|Чачня]] * [[Алег Аляксеевіч Мікалаеў|Чувашыя]] |загаловак2 = [[Край (Расія)|Краі]] |спіс2 = * [[Віктар Пятровіч Таменка|Алтайскі]] * [[Аляксандр Міхайлавіч Восіпаў|Забайкальскі]] * [[Уладзімір Віктаравіч Соладаў|Камчацкі]] * [[Веньямін Іванавіч Кандрацьеў|Краснадарскі]] * [[Аляксандр Віктаравіч Ус|Краснаярскі]] * [[Дзмітрый Мікалаевіч Манохін|Пермскі]] * [[Алег Мікалаевіч Кажамяка|Прыморскі]] * [[Уладзімір Уладзіміравіч Уладзіміраў|Стаўрапольскі]] * [[Міхаіл Уладзіміравіч Дегцяроў|Хабараўскі]] |загаловак3 = [[Вобласць (Расія)|Вобласці]] |спіс3 = * [[Васіль Аляксандравіч Арлоў|Амурская]] * [[Андрэй Яўгенавіч Клычкоў|Арлоўская]] * [[Аляксандр Вітальевіч Цыбульскі|Архангельская]] * [[Дзяніс Уладзіміравіч Паслер|Арэнбургская]] * [[Ігар Юр’евіч Бабушкін|Астраханская]] * [[Аляксандр Міхайлавіч Шуваеў|Белгародская]] * [[Аляксандр Васільевіч Багамаз|Бранская]] * [[Алег Аляксандравіч Куўшынікаў|Валагодская]] * [[Андрэй Іванавіч Бачараў|Валгаградская]] * [[Аляксандр Віктаравіч Гусеў|Варонежская]] * [[Станіслаў Сяргеевіч Васкрэсенскі|Іванаўская]] * [[Ігар Іванавіч Кобзеў|Іркуцкая]] * [[Антон Андрэевіч Аліханаў|Калінінградская]] * [[Уладзіслаў Валер’евіч Шапша|Калужская]] * [[Сяргей Канстанцінавіч Сітнікаў|Кастрамская]] * [[Сяргей Яўгенавіч Цывілёў|Кемераўская]] * [[Ігар Уладзіміравіч Васільеў|Кіраўская]] * [[Вадзім Міхайлавіч Шумкоў|Курганская]] * [[Раман Уладзіміравіч Старавойт|Курская]] * [[Александр Юр’евіч Драздзенка|Ленінградская]] * [[Ігар Георгіевіч Артамонаў|Ліпецкая]] * [[Сяргей Канстанцінавіч Носаў|Магаданская]] * [[Андрэй Юр’евіч Вараб’ёў|Маскоўская]] * [[Андрэй Уладзіміравіч Чыбіс|Мурманская]] * [[Глеб Сяргеевіч Нікіцін|Ніжагародская]] * [[Андрэй Сяргеевіч Нікіцін|Наўгародская]] * [[Андрэй Аляксандравіч Траўнікаў|Новасібірская]] * [[Аляксандр Леанідавіч Буркоў|Омская]] * [[Алег Уладзіміравіч Мельнічэнка|Пензенская]] * [[Міхаіл Юр’евіч Ведзернікаў|Пскоўская]] * [[Мікалай Віктаравіч Любімаў|Разанская]] * [[Васіль Юр’евіч Голубеў|Растоўская]] * [[Дзмітрый Ігаравіч Азараў|Самарская]] * [[Валерый Васільевіч Радаеў|Саратаўская]] * [[Валерый Ігаравіч Лімарэнка|Сахалінская]] * [[Яўген Уладзіміравіч Куйвашаў|Свярдлоўская]] * [[Аляксей Уладзіміравіч Астроўскі|Смаленская]] * [[Аляксандр Валер’евіч Нікіцін|Тамбоўская]] * [[Сяргей Анатолевіч Жвачкін|Томская]] * [[Аляксей Генадзевіч Дзюмін|Тульская]] * [[Уладзімір Уладзіміравіч Сіпягін|Уладзімірская]] * [[Аляксей Юр’евіч Рускіх|Ульянаўская]] * [[Ігар Міхайлавіч Рудзеня|Цвярская]] * [[Аляксандр Віктаравіч Моар|Цюменская]] * [[Аляксей Леанідавіч Тэкслер|Чалябінская]] * [[Дзмітрый Юр’евіч Міронаў|Яраслаўская]] |загаловак4 = [[Горад федэральнага значэння|Гарады<br>федэральнага значэння]] |спіс4 = * [[Сяргей Сямёнавіч Сабянін|Масква]] * [[Аляксандр Дзмітрыевіч Бяглоў|Санкт-Пецярбург]] * [[Міхаіл Уладзіміравіч Разважаеў|Севастопаль]]<ref name="Крым" /> |загаловак5 = [[Аўтаномная вобласць (Расія)|Аўтаномныя вобласці]] |спіс5 = * [[Расціслаў Эрнставіч Гальдштэйн|Яўрэйская]] |загаловак6 = [[Аўтаномная акруга (Расія)|Аўтаномныя акругі]] |спіс6 = * [[Юрый Васільевіч Бездудны|Ненецкая]] * {{nobr|[[Наталля Уладзіміраўна Камарова|Ханты-Мансійская — Югра]]}} * [[Раман Валянцінавіч Копін|Чукоцкая]] * [[Дзмітрый Андрэевіч Арцюхоў|Ямала-Ненецкая]] |загаловак7 = |спіс7 = <references/> }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны|Расія]] </noinclude> 7bebb8udluf4wbw41f09x50pk09v76y 0 569671 5143497 4831538 2026-05-19T14:06:44Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143497 wikitext text/x-wiki {{Навуковец |Імя = Якаб Кандраў |Арыгінал імя = {{lang-pl|Jakób Condrau}}, {{lang-la|Jacobus Condrau}}, {{lang-fr|Jaques Condrau}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = |Месца нараджэння = |Дата смерці = |Месца смерці = |Грамадзянства = |Навуковая сфера = |Месца працы = |Навуковая ступень = |Навуковае званне = {{Навуковае званне||0}} |Альма-матэр = |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Вядомы як = |Узнагароды і прэміі = |Роспіс = |Шырыня роспісу = |Сайт = |Вікікрыніцы = }} '''Якаб Кандраў''' ({{lang-pl|Jakób Condrau}}, {{lang-la|Jacobus Condrau}}. {{lang-fr|Jaques Condrau}}; [[27 верасня]] [[1779]], [[Кур]], [[Швейцарыя]] — [[20 красавіка]] [[1836]], [[Цярнопаль]]) — педагог, прафесар [[Полацкая езуіцкая акадэмія|Полацкай езуіцкай акадэміі]]. == Біяграфія == У канцы XVIII ст., знаходзячыся ў Германіі, далучыўся да Таварыства веры ў Ісуса (таксама «паканарысты», «Айцы веры»), адной з каталіцкіх кангрэгацый, заснавальнікі і ўдзельнікі, якіх імкнуліся аднавіць лад жыцця скасаванага Ордэна езуітаў і фактычна пад новай назвай адрадзіць Таварыства Ісуса<ref>Инглот, М. Общество Иисуса в Российской Империи (1772—1820 гг.) и его роль в повсеместном восстановлении Ордена во всем мире / М. Инглот; пер. А. Н. Коваля. — М. : Институт философии, теологии и истории св. Фомы, 2004. — С. 51- 52.</ref><ref>Castelli, E.F. The Society of Jesus under Another Name. The Paccanarists in the Restored Society of Jesus / E.F. Castelli // Jesuit Survival and Restoration : A Global History, 1773—1900 / Ed. by Robert A. Maryks, Jonathan Wright. — Leiden: Brill, 2015. — p. 205.</ref>. Уступіў у [[Езуіты|Таварыства Ісуса]] [[24 чэрвеня]] [[1805]] г. на [[Беларусь у складзе Расійскай імперыі|Беларусі]]. Потым вывучаў тэалогію ў [[Полацкі езуіцкі калегіум|Полацкім езуіцкім калегіуме]] (1806—1808). У 1808—1820 гг. — прафесар вышэйшай і прыкладной матэматыкі, фізікі, батанікі і астраноміі Полацкага езуіцкага калегіума і пасля яе пераўтварэння — Полацкай езуіцкай акадэміі. У навучальным працэсе шырока выкарыстоўваў экспанаты езуіцкага музея. (Падрабязней пра выкладанне Я. Кандраў сваіх курсаў гл. [[Т. Б. Блінова]]<ref>Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — С. 167—168.</ref>.) [[15 жніўня]] [[1817]] г. склаў у Полацку апошнія зарокі<ref>[http://www.sjweb.info/arsi/documents/Russia_all_pre1829.pdf Catalogs SJ 1774—1829. Russiae.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200713043739/http://www.sjweb.info/arsi/documents/Russia_all_pre1829.pdf |date=13 ліпеня 2020 }}</ref>. Пасля выгнання езуітаў з [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] ([[1820]]) выкладаў матэматыку ў горадзе Навары ([[Італія]]), а ў апошнія гады жыцця чытаў курсы філасофіі і натуральнай гісторыі ў [[Цярнопальскі езуіцкі калегіум|Цярнопальскім езуіцкім калегіуме]], дзе стварыў кабінет натуральнай гісторыі<ref>Brown, Józef. Biblioteka pisarzów assystencyi polskiej Towarzystwa Jezusowego. — Poznań: Ludwik Merzbach, 1862 — s. 150</ref><ref>{{Cite web |url=https://elib.grsu.by/doc/161 |title=Блинова, Т. Б. Иезуиты в Беларуси. Роль иезуитов в организации образования и просвещения / Т. Б. Блинова. — Гродно : ГрГУ, 2002. — С. 249. |access-date=4 верасня 2018 |archive-date=28 верасня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200928151643/https://elib.grsu.by/doc/161 |url-status=dead }}</ref>. Памёр і пахаваны ў Цярнопалі. == Навуковыя працы == * ''Elementa Geometriae Theoreticae et Practicae Authore Jacobo Condrau Societatis Jesu''. Polociae : Typis Akademicis Soc. Jesu, 1818. * ''Trigonometria plana et sphaerica autore Jacobo Condrau''. Polociae: Typis Akademicis Soc. Jesu, 1819.<ref>[http://pawet.net/files/b_knpolacak.pdf Кнігадрук у Полацку (1774—1829) : бібліяграфічнае выданне / Міхась Баўтовіч. — Полацак : Выдавецкая ініцыятыва ″Полацкае ляда″, 2018. — с. 170, 177]</ref> * [http://dlibra.kul.pl/dlibra/docmetadata?id=25696&from=publication ''Opisanie rzadkiego Kompasu zvanego: Πάνταδείχνουν'' / ''Miesięcznik Połocki''. 1818. T 3. nr 11. — s. 214—222]{{Недаступная спасылка}}. {{зноскі}} == Літаратура == * [http://www.sjweb.info/arsi/documents/Russia_all_pre1829.pdf Archivum Romanum Societatis Iesu. Catalogs SJ 1774—1729] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200713043739/http://www.sjweb.info/arsi/documents/Russia_all_pre1829.pdf |date=13 ліпеня 2020 }} * [http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/docmetadata?id=11741&from=publication Brown, J. ''Biblioteka pisarzów assystencyi polskiej Towarzystwa Jezusowego'' / J. Brown; przeł. W. Kiejnowskiego. — Poznań : w komisie i czcionkami L. Merzbacha, 1862. — 501 s.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170321085040/http://www.dbc.wroc.pl/dlibra/docmetadata?id=11741&from=publication |date=21 сакавіка 2017 }} * Encyklopedia wiedzy o jezuitach na ziemiach Polski i Litwy 1564—1995 / oprac. [[Людвік Гжэбень|L. Grzebień]]. — Kraków : Wyd-wo WAM, 1996. — 882 s. * [[Ян Марак Гіжыцкі|Giżycki, J.M.]] ''Materyały do dziejów Akademii Połockiej i szkół odniej zależnych'' / J.M. Giżycki. — Kraków: Druk. W. Anczyca i spółki, 1905. — 288 s. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кандраў Якаб}} [[Катэгорыя:Езуіты Беларусі]] 6jdlza46w03g35rmauqy26tm5ak99go 0 571998 5143670 5129274 2026-05-19T18:28:50Z Антон 740 76022 дадана літаратура 5143670 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Гістарызм (значэнні)}} '''Гістары́змы''' — словы, якія абазначаюць прадметы, з’явы і паняцці, што з цягам часу выйшлі з ужытку («[[аршын]]», «[[грыўня]]», «[[дзіда]]», «[[камбед]]», «[[лікбез]]», «[[нарком]]», «[[нэп]]» і іншыя). У адрозненне ад [[архаізм]]аў гістарызмы не маюць [[сінонім]]аў у сучаснай [[Беларуская мова|беларускай мове]], таму найчасцей выкарыстоўваюцца ў навуковай і мастацкай літаратуры для стварэння каларыту пэўнай эпохі, узнаўлення рэальных гістарычных абставін і мовы герояў: ''«Наслалі нам асаднікаў, жандараў і ўраднікаў, і іншае брыды»'' ([[Якуб Колас]]), ''«На сценах віселі старыя чаканы, двуручныя мячы, кальчугі»'' ([[Уладзімір Караткевіч]]). З паняццямі гістарызму звязаны раздзел гісторыі мовы (гістарычная граматыка), які вывучае фарміраванне і развіццё моўнай сістэмы на працягу існавання мовы, раздзел лексікалогіі (гістарычная лексікалогія), які вывучае гісторыю слоўнікавага складу мовы і змяненні ў розных групах лексікі. Таксама ёсць такія паняцці, як [[гістарычная проза]] і гістарычны жанр, гістарычная школа, гістарыяграфія, [[гістарычны слоўнік]], [[гістарычныя песні]], гістарычны музей, гісторыя мовы, гісторыя літаратуры, гісторыя мастацтваў і іншыя. == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|5|Гістарызм|[[Мікалай Рыгоравіч Прыгодзіч|Прыгодзіч М. Р.]]|266}} [[Катэгорыя:Лексікалогія]] 9d96nbwpd3uap0sepy7omb1kfdruu49 0 578163 5143676 4650794 2026-05-19T18:39:12Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143676 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Янушкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лагойскі раён]] |Уключае = 38 населеных пунктаў |Сталіца = [[Янушкавічы (Лагойскі раён)|Янушкавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = Ранеткін Вадзім Віктаравіч |Назва главы2 = старшыня |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1422 |Год перапісу = 2020 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 255 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = http://www.logoysk.gov.by/rukovodstvo/selskie-ispolnitelnye-komitety/item/123-yanushkovichskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet.html |Заўвагі = }} '''Яну́шкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лагойскі раён|Лагойскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — вёска [[Янушкавічы (Лагойскі раён)|Янушкавічы]]. Размешчаны на паўночным усходзе раёна. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Лагойскага раёна [[Мінская акруга|Мінскай акругі]] БССР. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Лагойскім раёне БССР. З 20 лютага 1938 года ў складзе Мінскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Бясядскі сельсавет|Бясядскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Минской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 14 красавіка 1959 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Калачоўскі сельсавет|Калачоўскага сельсавета]] (20 населеных пунктаў: [[Аскрышына]], [[Бабры (Лагойскі раён)|Бабры]], [[Барыскі (Лагойскі раён)|Барыскі]], [[Вяпраты]], [[Дашкі (Лагойскі раён)|Дашкі]], [[Дзяніскі]], [[Жабічы]], [[Казлеўшчына]], [[Калачы (Лагойскі раён)|Калачы]], [[Крамянец (Лагойскі раён)|Крамянец]], [[Малыя Бясяды]], [[Мачулішча (Лагойскі раён)|Мачулішча]], [[Мышкавічы (Лагойскі раён)|Мышкавічы]], [[Мышыцы]], [[Падваране]], [[Панышы]], [[Паўляняты]], [[Рацькавічы]], [[Селішча (Янушкавіцкі сельсавет)|Селішча]] і [[Трусавічы]]), у склад сельсавета з [[Гайненскі сельсавет|Гайненскага сельсавета]] перададзены 3 населеныя пункты (вёскі [[Айнаравічы]], [[Альхоўка (Лагойскі раён)|Альхоўка]] і [[Бухнавічы]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. 11 ліпеня 2014 года на тэрыторыі сельсавета была ўтворана вёска [[Губенічы]]<ref>[http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D914n0066987&p1=1 Решение Логойского районного Совета депутатов от 11 июля 2014 г. № 18 Об образовании деревни Губеничи Янушковичского сельсовета Логойского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (37 населеных пунктаў) — 1676 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 3,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,4 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (38 населеных пунктаў) — 1369 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 снежня 2023 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. Сельгаспрадпрыемствы: * ТАА «СНБ-АГРА»; * ЗТАА «Істэрн-Шып». {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. * {{archives.gov.by|111641}} {{Янушкавіцкі сельсавет}} {{Лагойскі раён}} [[Катэгорыя:Янушкавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] b0grrbc6heutdigiv50fn8zr3vxbpuu 0 578404 5143741 4806983 2026-05-19T20:03:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143741 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Яскавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Салігорскі раён]] |Уключае = 3 населеныя пункты |Сталіца = [[Яскавічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[30 кастрычніка]] [[2009]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 590 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Я́скавіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Салігорскі раён|Салігорскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Яскавічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Ленінскі раён (Пінская вобласць)|Ленінскага раёна]] [[Пінская вобласць|Пінскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]. 20 студзеня 1960 года пасля скасавання Ленінскага раёна ўвайшоў у склад [[Старобінскі раён|Старобінскага раёна]] Мінскай вобласці<ref>[http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90676.htm Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 20 января 1960 г. Об упразднении некоторых районов БССР] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120529202520/http://old.bankzakonov.com/d2008/time90/lav90676.htm |date=29 мая 2012 }}</ref>. З 25 снежня 1962 года — у складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у Салігорскім раёне. 30 кастрычніка 2009 года сельсавет скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Доўгаўскі сельсавет (Салігорскі раён)|Доўгаўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307/2009-307(002-019).pdf&oldDocPage=3 Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219 Об изменении административно-территориального устройства Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201025132415/https://www.pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-307%2F2009-307%28002-019%29.pdf&oldDocPage=3|date=25 кастрычніка 2020}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 590 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=1 мая 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 97,6 % — [[беларусы]], 1,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. На момант скасавання ў сельсавет уваходзілі тры вёскі: [[Вялікі Лес (Салігорскі раён)|Вялікі Лес]], [[Морач (Салігорскі раён)|Морач]] і [[Яскавічы]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Яскавіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Ленінскі раён (Пінская вобласць)|child|загаловак=Яскавіцкі сельсавет у [[Ленінскі раён (Пінская вобласць)|Ленінскім раёне]] (1940—1960)}} |спіс2 = {{Старобінскі раён|child|загаловак=Яскавіцкі сельсавет у [[Старобінскі раён|Старобінскім раёне]] (1960—1962)}} |спіс3 = {{Любанскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Яскавіцкі сельсавет у [[Любанскі раён|Любанскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс4 = {{Салігорскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Яскавіцкі сельсавет у [[Салігорскі раён|Салігорскім раёне]] (1965—2009)}} }} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Салігорскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Ленінскага раёна (Пінская вобласць)]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Старобінскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Любанскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2009 годзе]] thvsrgfc3uscogtmjkqoqbnnwe6undi 0 579388 5143450 4857638 2026-05-19T12:07:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143450 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Юшкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Любанскі раён]] |Уключае = 8 населеных пунктаў |Сталіца = [[Смольгава]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1082 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ю́шкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Любанскі раён|Любанскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр сельсавета — вёска [[Смольгава]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Любанскага раёна [[Слуцкая акруга|Слуцкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Юшкавічы (Любанскі раён)|Юшкавічы]]. 21 кастрычніка 1924 года перайменаваны ў '''Смольгаўскі сельсавет''', цэнтр перанесены ў вёску Смольгава. 2 студзеня 1925 года сельсавету вернута ранейшая назва, цэнтр — вёска Юшкавічы. З 9 чэрвеня 1927 года ў складзе [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Любанскім раёне БССР. З 21 чэрвеня 1935 года ў Любанскім раёне Слуцкай акругі. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Любанскім раёне Мінскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Мінскай вобласці. У 1971 годзе скасаваны хутары [[Камяжышча]] і [[Яромічы (Любанскі раён)|Яромічы]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 16 верасня 1971 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1971, № 29 (1331).</ref>, 15 кастрычніка 1976 года — вёска [[Мардзвілавічы]] (злілася з вёскай [[Купнікі]]) і пасёлак [[Чырвоная Горка (Любанскі раён)|Чырвоная Горка]] (зліўся з вёскай [[Забалаць (Любанскі раён)|Забалаць]])<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 36 (1518).</ref>. 19 чэрвеня 2009 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Смольгава<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2009-190/2009_190_9_24884.pdf&oldDocPage=1 Решение Любанского районного Совета депутатов от 19 июня 2009 г. № 128 О переносе административно-территориального центра Юшковичского сельсовета]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1332 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 94,7 % — [[беларусы]], 2,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1082 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=30 сакавіка 2024 |archive-date=15 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251115144701/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Юшкавіцкі сельсавет}} {{Любанскі раён}} [[Катэгорыя:Юшкавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] str5tjw8tyjc5122h4e37zx8cyfbs96 0 580130 5143545 4634943 2026-05-19T15:36:51Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143545 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ялізаўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Асіповіцкі раён]] |Уключае = 1 населены пункт |Сталіца = [[Ялізава]] |Датаўтварэння = [[20 лістапада]] [[2013]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 2144 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://osipovichi.gov.by/ru/yaliz-ru/ |Заўвагі = }} '''Ялі́заўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[рабочы пасёлак]] [[Ялізава]]. == Гісторыя == Утвораны 20 лістапада 2013 года на тэрыторыі Ялізаўскага пасялковага савета<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 20 ноября 2013 г. № 23-1 Об изменении административно-территориального устройства некоторых административно-территориальных единиц Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200616214854/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913m0061089&p1=1|date=16 чэрвеня 2020}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва паводле перапісу 2009 года — 2672 чалавекі<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 91,8 % — [[беларусы]], 6,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,2 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 2144 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{archives.gov.by|118312}} {{Асіповіцкі раён}} [[Катэгорыя:Ялізаўскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] g5cfihmeey0j2uyh30fzj4itgsnbasm 0 580131 5143737 4634944 2026-05-19T19:59:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143737 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ясенскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Асіповіцкі раён]] |Уключае = 14 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ясень (Асіповіцкі раён)|Ясень]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 772 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://osipovichi.gov.by/ru/yasen-ru/ |Заўвагі = }} '''Я́сенскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2010 г. вёска) [[Ясень (Асіповіцкі раён)|Ясень]]. == Геаграфія == Ясенскі сельсавет знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы Асіповіцкага раёна. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Асіповіцкага раёна [[Бабруйская акруга|Бабруйскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска Ясень. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Асіповіцкім раёне БССР. 15 ліпеня 1935 года цэнтр сельсавета атрымаў статус рабочага пасёлка. Пасля ўвядзення абласнога падзелу 20 лютага 1938 года ў Асіповіцкім раёне Магілёўскай вобласці. З 20 верасня 1944 года сельсавет у складзе [[Бабруйская вобласць|Бабруйскай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — у складзе Магілёўскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Кассёўскі сельсавет|Кассёўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>, рабочы пасёлак Ясень скасаваны і ўключаны ў склад Ясенскага сельсавета<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об упразднении рабочего поселка Ясень, Осиповичского района, Могилевской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938-1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Бабруйскі раён|Бабруйскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — у складзе адноўленага Асіповіцкага раёна. 26 сакавіка 1987 года ў склад [[Свіслацкі сельсавет (Асіповіцкі раён)|Свіслацкага сельсавета]] перададзены 4 населеныя пункты (вёскі [[Буда (Свіслацкі сельсавет)|Буда]], [[Галынка (Асіповіцкі раён)|Галынка]], [[Копча]] і [[Краснае (Асіповіцкі раён)|Краснае]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 26 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. == Насельніцтва == Паводле перапісу 2009 года насельніцтва сельсавета складае 897 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 86,8 % — [[беларусы]], 9,0 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 772 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=2 снежня 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|118310}} {{Ясенскі сельсавет}} {{Асіповіцкі раён}} [[Катэгорыя:Ясенскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Бабруйскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] 9xaz3694gczkg7v43t9swrxuw4s0r03 0 586352 5143519 4886419 2026-05-19T14:36:27Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак, дапаўненне 5143519 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | name = Гістарычны факультэт | university = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | image =|thumb| | established = 1991 | head = Аляксандр Аляксандравіч Савіч | city = 224016, г. Брэст, [[бульвар Касманаўтаў (Брэст)|бульвар Касманаўтаў]], 21 | homepage = [https://www.brsu.by/istoricheskij-fakultet] }} '''Гістарычны факультэт БрДУ''' (гістфак) — структурнае падраздзяленне [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]]. Быў створаны ў 1991 годзе. == Агульныя звесткі == Рашэнне адкрыцць з [[1 верасня]] [[1991]] года гістарычны факультэт ў Брэсцкім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. С. Пушкіна было прынята Саветам інстытута 10 ліпеня 1991 года. За гады свайго існавання гістфак пераўтварыўся ў рэгіянальны цэнтр падрыхтоўкі кваліфікаваных кадраў па спецыяльнасцях «Гісторыя», «Гісторыя. Сацыяльна-палітычныя дысцыпліны», «Гісторыя. Сусветная і айчынная культура», «Гісторыя. Рэлігіязнаўства», «Гісторыя. Замежная мова (англійская)», «Гісторыя (рэлігій)», «Гісторыя і грамадазнаўчыя дысцыпліны», «Гісторыя (паліталогія)», «Гісторыя (археалогія)», якія працуюць ва ўстановах адукацыі, культуры, архівах і іншых установах, органах дзяржаўнага кіравання пераважна Брэсцкай вобласці. Усяго за 1993—2015 гг. дыплом аб вышэйшай адукацыі атрымалі 3155 выпускнікоў гістарычнага факультэта, з іх дзённага навучання — 1564, завочнага навучання — 1060. Найбольшая колькасць выпускнікоў была ў [[2010]] годзе — 178 чалавек. На факультэце праводзяцца Дні беларускай культуры, культуры замежжа ([[Венесуэла|Венесуэлы]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Чэхія|Чэхіі]] і інш.). Таксама на факультэце праводзяцца прэзентацыі твораў беларускіх і замежных вучоных (Мікола Нікалаеў (г. [[Санкт-Пецярбург|Сант — Пецярбург]]), Антоній Мірановіч (г. [[Беласток]])), адбываюцца творчыя сустрэчы (напрыклад, з даследчыкам жыцця і творчасці акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]], яго праўнукам Аляксандрам Карскім (г. Санкт-Пецярбург) і інш.). Значны ўклад у развіццё гістарычнага факультэта, яго навукова-даследчыцкую працу ўнёс [[Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі|Часноўскі Мечыслаў Эдвардавіч]], доктар гістарычных навук, прафесар, рэктар Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна (2002—2014). [[Файл:Students of BrSU.jpg||thumb|Выкладчыкі і студэнты гістфака БрДУ]] [[Файл:Histbrest.jpg|thumb|Дацэнт гістфака БрДУ Башкоў А. А. са студэнтамі на археалагічным даследаванні каля [[Палац Сапегаў, Ружаны|палаца Сапегаў]]]] == Спецыяльнасці == На першай ступені вышэйшай адукацыі маецца 2 спецыяльнасці: * 6-05-0113-01 Гістарычная адукацыя (4 гады); * 6-05-0222-01 Гісторыя (прафілізацыя «Паліталогія») (4 гады). Другая ступень вышэйшай адукацыі (магістратура) мае спецыяльнасць 7-06-0222-01 Гісторыя (2 гады). Аспірантура — 07.00.02 Айчынная гісторыя (3 гады).<ref>[https://www.brsu.by/be/istoricheskij-fakultet https://www.brsu.by/be/istoricheskij-fakultet?qt-histabs_be=3#qt-histabs_be Абітурыенту]</ref> == Кафедры == === да 2004 === * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі і гісторыі сусветнай культуры * гісторыі Беларусі<ref name="70let">[http://70let.brsu.by/gistoryya-gistarychnaga-fakulteta Гісторыя гістарычнага факультэта]</ref> === у 2004—2008 === * гісторыі культуры і рэлігіі * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі * гісторыі Беларусі<ref name="70let" /> === у 2008—2014 === * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі * гісторыі Беларусі<ref name="70let" /><ref>[https://web.archive.org/web/20140626090501/http://www.brsu.by/div/istoricheskii-fakultet Исторический факультет (2014)]</ref> === у 2015—2023 === * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі * гісторыі Беларусі * паліталогіі і сацыялогіі<ref>[https://web.archive.org/web/20150907011105/http://www.brsu.by/div/istoricheskii-fakultet Исторический факультет (2015)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230331124419/https://www.brsu.by/istoricheskij-fakultet Исторический факультет (2023)]</ref> === у 2023—2025 === * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі * гісторыі Беларусі і паліталогіі<ref>[https://web.archive.org/web/20241205002052/https://www.brsu.by/istoricheskij-fakultet?qt-histabs=2#qt-histabs Исторический факультет (2024)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20241205013554/https://www.brsu.by/kafedra-istorii-belarusi-i-politologii Кафедра истории Беларуси и политологии (2024)]</ref> === з 2025 === * гісторыі Беларусі і спецыяльных гістарычных дысцыплін<ref>[https://www.brsu.by/kafedra-istorii-belarusi-i-spetsialnyh-istoricheskih-distsiplin Кафедра истории Беларуси и специальных исторических дисциплин]</ref> * усеагульнай гісторыі і паліталогіі<ref>[https://www.brsu.by/kafedra-vseobschej-istorii-i-politologii Кафедра всеобщей истории и политологии]</ref> == Дэканы == * кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Тамара Фёдараўна Кабат]] (1991—1992) * кандыдат гістарычных навук, прафесар [[Уладзімір Ульянавіч Мелішкевіч]] (снежань 1992 — ліпень 1994) * доктар філасофскіх навук, прафесар [[Іван Іванавіч Акінчыц]] (1994—2003) * кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч]] (2003—2004, в.а.) * кандыдат філасофскіх навук, дацэнт [[Наталля Пятроўна Галімава]] (2004—2016) * кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Алена Аляксееўна Бурык]] (2016—2022) * кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Аляксандр Аляксандравіч Савіч]] (з 2022) == Гл. таксама == * [[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч]] * [[Уладзімір Васільевіч Здановіч]] * [[Яўген Сямёнавіч Разенблат]] * [[Ігар Іванавіч Шаўчук]] * [[Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/istoricheskij-fakultet Гістарычны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна] * [http://70let.brsu.by/gistoryya-gistarychnaga-fakulteta Гісторыя гістарычнага факультэта] {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1991 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Гістарычны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна| ]] sw49sik7xrymzn7q57jb6b7djxsq09t 5143520 5143519 2026-05-19T14:36:44Z Economico-geographer 399 дададзена [[Катэгорыя:Гістарычныя факультэты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143520 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | name = Гістарычны факультэт | university = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | image =|thumb| | established = 1991 | head = Аляксандр Аляксандравіч Савіч | city = 224016, г. Брэст, [[бульвар Касманаўтаў (Брэст)|бульвар Касманаўтаў]], 21 | homepage = [https://www.brsu.by/istoricheskij-fakultet] }} '''Гістарычны факультэт БрДУ''' (гістфак) — структурнае падраздзяленне [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]]. Быў створаны ў 1991 годзе. == Агульныя звесткі == Рашэнне адкрыцць з [[1 верасня]] [[1991]] года гістарычны факультэт ў Брэсцкім дзяржаўным педагагічным інстытуце імя А. С. Пушкіна было прынята Саветам інстытута 10 ліпеня 1991 года. За гады свайго існавання гістфак пераўтварыўся ў рэгіянальны цэнтр падрыхтоўкі кваліфікаваных кадраў па спецыяльнасцях «Гісторыя», «Гісторыя. Сацыяльна-палітычныя дысцыпліны», «Гісторыя. Сусветная і айчынная культура», «Гісторыя. Рэлігіязнаўства», «Гісторыя. Замежная мова (англійская)», «Гісторыя (рэлігій)», «Гісторыя і грамадазнаўчыя дысцыпліны», «Гісторыя (паліталогія)», «Гісторыя (археалогія)», якія працуюць ва ўстановах адукацыі, культуры, архівах і іншых установах, органах дзяржаўнага кіравання пераважна Брэсцкай вобласці. Усяго за 1993—2015 гг. дыплом аб вышэйшай адукацыі атрымалі 3155 выпускнікоў гістарычнага факультэта, з іх дзённага навучання — 1564, завочнага навучання — 1060. Найбольшая колькасць выпускнікоў была ў [[2010]] годзе — 178 чалавек. На факультэце праводзяцца Дні беларускай культуры, культуры замежжа ([[Венесуэла|Венесуэлы]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Чэхія|Чэхіі]] і інш.). Таксама на факультэце праводзяцца прэзентацыі твораў беларускіх і замежных вучоных (Мікола Нікалаеў (г. [[Санкт-Пецярбург|Сант — Пецярбург]]), Антоній Мірановіч (г. [[Беласток]])), адбываюцца творчыя сустрэчы (напрыклад, з даследчыкам жыцця і творчасці акадэміка [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Яўхіма Карскага]], яго праўнукам Аляксандрам Карскім (г. Санкт-Пецярбург) і інш.). Значны ўклад у развіццё гістарычнага факультэта, яго навукова-даследчыцкую працу ўнёс [[Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі|Часноўскі Мечыслаў Эдвардавіч]], доктар гістарычных навук, прафесар, рэктар Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна (2002—2014). [[Файл:Students of BrSU.jpg||thumb|Выкладчыкі і студэнты гістфака БрДУ]] [[Файл:Histbrest.jpg|thumb|Дацэнт гістфака БрДУ Башкоў А. А. са студэнтамі на археалагічным даследаванні каля [[Палац Сапегаў, Ружаны|палаца Сапегаў]]]] == Спецыяльнасці == На першай ступені вышэйшай адукацыі маецца 2 спецыяльнасці: * 6-05-0113-01 Гістарычная адукацыя (4 гады); * 6-05-0222-01 Гісторыя (прафілізацыя «Паліталогія») (4 гады). Другая ступень вышэйшай адукацыі (магістратура) мае спецыяльнасць 7-06-0222-01 Гісторыя (2 гады). Аспірантура — 07.00.02 Айчынная гісторыя (3 гады).<ref>[https://www.brsu.by/be/istoricheskij-fakultet https://www.brsu.by/be/istoricheskij-fakultet?qt-histabs_be=3#qt-histabs_be Абітурыенту]</ref> == Кафедры == === да 2004 === * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі і гісторыі сусветнай культуры * гісторыі Беларусі<ref name="70let">[http://70let.brsu.by/gistoryya-gistarychnaga-fakulteta Гісторыя гістарычнага факультэта]</ref> === у 2004—2008 === * гісторыі культуры і рэлігіі * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі * гісторыі Беларусі<ref name="70let" /> === у 2008—2014 === * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі * гісторыі Беларусі<ref name="70let" /><ref>[https://web.archive.org/web/20140626090501/http://www.brsu.by/div/istoricheskii-fakultet Исторический факультет (2014)]</ref> === у 2015—2023 === * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі * гісторыі Беларусі * паліталогіі і сацыялогіі<ref>[https://web.archive.org/web/20150907011105/http://www.brsu.by/div/istoricheskii-fakultet Исторический факультет (2015)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20230331124419/https://www.brsu.by/istoricheskij-fakultet Исторический факультет (2023)]</ref> === у 2023—2025 === * гісторыі славянскіх народаў * усеагульнай гісторыі * гісторыі Беларусі і паліталогіі<ref>[https://web.archive.org/web/20241205002052/https://www.brsu.by/istoricheskij-fakultet?qt-histabs=2#qt-histabs Исторический факультет (2024)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20241205013554/https://www.brsu.by/kafedra-istorii-belarusi-i-politologii Кафедра истории Беларуси и политологии (2024)]</ref> === з 2025 === * гісторыі Беларусі і спецыяльных гістарычных дысцыплін<ref>[https://www.brsu.by/kafedra-istorii-belarusi-i-spetsialnyh-istoricheskih-distsiplin Кафедра истории Беларуси и специальных исторических дисциплин]</ref> * усеагульнай гісторыі і паліталогіі<ref>[https://www.brsu.by/kafedra-vseobschej-istorii-i-politologii Кафедра всеобщей истории и политологии]</ref> == Дэканы == * кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Тамара Фёдараўна Кабат]] (1991—1992) * кандыдат гістарычных навук, прафесар [[Уладзімір Ульянавіч Мелішкевіч]] (снежань 1992 — ліпень 1994) * доктар філасофскіх навук, прафесар [[Іван Іванавіч Акінчыц]] (1994—2003) * кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч]] (2003—2004, в.а.) * кандыдат філасофскіх навук, дацэнт [[Наталля Пятроўна Галімава]] (2004—2016) * кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Алена Аляксееўна Бурык]] (2016—2022) * кандыдат гістарычных навук, дацэнт [[Аляксандр Аляксандравіч Савіч]] (з 2022) == Гл. таксама == * [[Аляксандр Мікалаевіч Вабішчэвіч]] * [[Уладзімір Васільевіч Здановіч]] * [[Яўген Сямёнавіч Разенблат]] * [[Ігар Іванавіч Шаўчук]] * [[Мечыслаў Эдвардавіч Часноўскі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/istoricheskij-fakultet Гістарычны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна] * [http://70let.brsu.by/gistoryya-gistarychnaga-fakulteta Гісторыя гістарычнага факультэта] {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1991 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1991 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Гістарычны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна| ]] [[Катэгорыя:Гістарычныя факультэты]] a3dbhi3l5rg8879nhaunicc35ygadkm 0 596147 5143731 4798021 2026-05-19T19:53:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143731 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ярэміцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Карэліцкі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ярэмічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 985 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 4 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ярэ́міцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Карэліцкі раён|Карэліцкага раёна]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 г. вёска) [[Ярэмічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Мірскі раён|Мірскага раёна]] [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Гродзенскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаваных [[Сіняўскі сельсавет (Мірскі раён)|Сіняўскага]] і [[Скорыцкі сельсавет|Скорыцкага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гродненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. З 17 снежня 1956 года ў складзе Карэліцкага раёна, з 25 снежня 1962 года ў складзе [[Навагрудскі раён|Навагрудскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Карэліцкага раёна. 16 сакавіка 1987 года скасавана вёска [[Воўчае Балота]] (злілася з вёскай [[Зарэчча (Ярэміцкі сельсавет)|Зарэчча]])<ref>Рашэнне выканкома Гродзенскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 16 сакавіка 1987 г. // Збор законаў Беларускай ССР, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1987, № 23 (1901).</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1277 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=19 жніўня 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250819132857/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 95,9 % — [[беларусы]], 2,9 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 985 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гродзенскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=7 ліпеня 2024 |archive-date=17 мая 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230517084522/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/hrodzienskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Ярэміцкі сельсавет}} {{Карэліцкі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Ярэміцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Мірскі раён|child|загаловак=Ярэміцкі сельсавет у [[Мірскі раён|Мірскім раёне]] (1940—1956)}} |спіс2 = {{Карэліцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Ярэміцкі сельсавет у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] (1956—1962)}} |спіс3 = {{Навагрудскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Ярэміцкі сельсавет у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] (1962—1965)}} |спіс4 = {{Карэліцкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Ярэміцкі сельсавет у [[Карэліцкі раён|Карэліцкім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Ярэміцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мірскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Навагрудскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] gmsndyy1xrvy45i8be7449db4tfdugc 0 596486 5143449 4648621 2026-05-19T12:04:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143449 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Юшавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Нясвіжскі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Юшавічы]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[28 мая]] [[2013]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1037 |Год перапісу = 2009 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 5 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ю́шавіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2009 г. вёска) [[Юшавічы]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе Нясвіжскага раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]] [[БССР]]. З 8 студзеня 1954 года ў складзе Мінскай вобласці. У 1976 годзе скасавана вёска [[Пасекі (Нясвіжскі раён)|Пасекі]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 сакавіка, 7 і 29 красавіка 1976 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1976, № 17 (1499).</ref>. 28 мая 2013 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Сейлавіцкі сельсавет|Сейлавіцкага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1|date=31 сакавіка 2016}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1037 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Мінскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=24 снежня 2023 |archive-date=14 лістапада 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251114015414/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/minskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 90,5 % — [[беларусы]], 4,9 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]], 3,4 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў: аграгарадок [[Юшавічы]], вёскі [[Бузуны (Нясвіжскі раён)|Бузуны]], [[Бучныя]], [[Затур’я|Затур'я]], [[Ракавічы (Нясвіжскі раён)|Ракавічы]], [[Цагельня (Нясвіжскі раён)|Цагельня]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Нясвіжскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Нясвіжскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2013 годзе]] 87r677k3jtbm3iym7f8ke8qbz8tqzaa 0 597534 5143531 5079726 2026-05-19T15:22:01Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143531 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Якімавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Калінкавіцкі раён]] |Уключае = 6 населеных пунктаў |Сталіца = [[Якімавічы (Калінкавіцкі раён)|Якімавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = [[10 студзеня]] [[2026]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 636 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Які́мавіцкі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Калінкавіцкі раён|Калінкавіцкага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2011 г. вёска<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2011-80/2011_80_9_42307.pdf&oldDocPage=1 Решение Калинковичского районного Совета депутатов от 11 февраля 2011 г. № 79 О преобразовании некоторых сельских населенных пунктов Калинковичского района в агрогородки]</ref>) [[Якімавічы (Калінкавіцкі раён)|Якімавічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Калінкавіцкага раёна [[Мазырская акруга|Мазырскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Калінкавіцкім раёне БССР. З 27 верасня 1930 года ў [[Мазырскі раён|Мазырскім раёне]] БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Мазырскай акругі, з 20 лютага 1938 года — [[Палеская вобласць|Палескай вобласці]]. З 3 ліпеня 1939 года ў Калінкавіцкім раёне Палескай вобласці, з 8 студзеня 1954 года — Гомельскай вобласці. У 1966 годзе ў склад [[Капліцкі сельсавет|Капліцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Ямнае (Калінкавіцкі раён)|Ямнае]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. 20 лютага 1975 года ў склад сельсавета з [[Міхнавіцкі сельсавет|Міхнавіцкага сельсавета]] перададзена вёска [[Клінск]]<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 20 лютага 1975 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1975, № 15 (1461).</ref>. 26 верасня 2006 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Міхнавіцкі сельсавет|Міхнавіцкага сельсавета]] (вёскі [[Вецяльская]] і [[Міхнавічы (Калінкавіцкі раён)|Міхнавічы]])<ref>[http://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-175/2006-175(003-054).pdf&oldDocPage=3 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 26 сентября 2006 г. № 295 Об изменении административно-территориального устройства районов Гомельской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210712122704/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2006-175%2F2006-175%28003-054%29.pdf&oldDocPage=3|date=12 ліпеня 2021}}</ref>. 10 студзеня 2026 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Капліцкі сельсавет|Капліцкага сельсавета]]<ref >{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D926g0143583|title=Решение Гомельского областного Совета депутатов от 23 декабря 2025 года № 170 Об изменении административно-территориального устройства Гомельской области|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 860 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,4 % — [[беларусы]], 2,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 636 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=28 красавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 6 населеных пунктаў: аграгарадок [[Якімавічы (Калінкавіцкі раён)|Якімавічы]], вёскі [[Вецяльская]], [[Клінск]], [[Міхнавічы (Калінкавіцкі раён)|Міхнавічы]], [[Садкі (Калінкавіцкі раён)|Садкі]] і [[Ячнае (Калінкавіцкі раён)|Ячнае]]. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Калінкавіцкі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Калінкавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Мазырскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2026 годзе]] 5n8bvnn5nkg00nbf7ska0qg5uofwvec 0 617305 5143854 4065799 2026-05-20T05:18:19Z StarDeg 16311 5143854 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Выява = |Памер = |Жанр = |Рэжысёр = |Прадзюсар = |Сцэнарыст = |Акцёры = |Аператар = |Кампазітар = |Кампанія = |Бюджэт = |Зборы = |Краіна = |Мова = |Час = |Год = |Папярэдні фільм = |Наступны фільм = |imdb_id = }} '''«Волга, Волга»''' — савецкая музычная камедыя рэжысёра Рыгора Аляксандрава, прэм’ера якой адбылася 24 красавіка [[1938]] года. == Сюжэт == Падзеі фільма разгортваюцца вакол невялікай правінцыйнай трупы артыстаў з горада Мелкаводска, якія накіроўваюцца ў Маскву на конкурс мастацкай самадзейнасці пад назвай «Маскоўская музычная Алімпіяда». {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы студыі «Масфільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы СССР]] [[Катэгорыя:Чорна-белыя фільмы]] [[Катэгорыя:Фільмы СССР 1938 года]] 5fw9fh341gtx6x6rfp9c8sv0oz5lcba 0 621998 5143610 5143357 2026-05-19T17:14:45Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/Spokiyny|Spokiyny]]) і адноўлена версія 4963294, зробленая Artsiom91Bot 5143610 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Тульчынскі раён}} '''Гарадкіўка'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Городкі́вка}}) — вёска ў ў [[Тульчынскі раён|Тульчынскім раёне]]<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Крыжопільскі раён}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Крыжопільскага раёна]] [[Катэгорыя:Перайменаваныя населеныя пункты Украіны]] 5aqavaew9khif9p7z7ud983ijijp4l3 0 631710 5143732 4644525 2026-05-19T19:54:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143732 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ярэўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Пастаўскі раён]] |Уключае = 21 населены пункт |Сталіца = [[Ярэва]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = [[21 чэрвеня]] [[2023]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 991 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Ярэ́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Пастаўскі раён|Пастаўскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Ярэва]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года як '''Свілельскі сельсавет''' у складзе Пастаўскага раёна [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Свілелі]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 14 красавіка 1962 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ярэва<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 красавіка 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1962, № 19 (978).</ref>. 20 лістапада 1970 года сельсавет перайменаваны ў Ярэўскі. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 32 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|58}}</ref>. 23 снежня 2011 года скасавана вёска [[Невярышкі (Пастаўскі раён)|Невярышкі]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2012-2/2012_2_9_46418.pdf&oldDocPage=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 23 декабря 2011 г. № 92 Об упразднении сельского населенного пункта Поставского района]</ref>, 25 сакавіка 2022 года — вёска [[Новы Двор (Пастаўскі раён)|Новы Двор]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D922v0115244&p1=1 Решение Поставского районного Совета депутатов от 25 марта 2022 г. № 198 Об упразднении сельских населенных пунктов Поставского района]</ref>. 21 чэрвеня 2023 года скасаваны, тэрыторыя далучана да [[Курапольскі сельсавет|Курапольскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923v0124596 Решение Витебского областного Совета депутатов от 21 июня 2023 г. № 402 Об изменениях в административно-территориальном устройстве Поставского района Витебской области]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 1091 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 80,5 % — [[беларусы]], 7,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 7,1 % — [[палякі ў Беларусі|палякі]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 991 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=17 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзіў 21 населены пункт: аграгарадок [[Хацілы]], вёскі [[Азёркі (Пастаўскі раён)|Азёркі]], [[Вілейты]], [[Волахі]], [[Волься Вялікая]], [[Дукі]], [[Заброддзе (Пастаўскі раён)|Заброддзе]], [[Задзеўе]], [[Курты]], [[Ліцвінкі]], [[Мажэйкі (Пастаўскі раён)|Мажэйкі]], [[Мольдзевічы]], [[Муляры Лясныя]], [[Норкавічы]], [[Родзі (Пастаўскі раён)|Родзі]], [[Свілэлі]], [[Сіўцы (Пастаўскі раён)|Сіўцы]], [[Цаліно]], [[Чыгуначная Казарма (Курапольскі сельсавет)|Чыгуначная Казарма]], [[Ярэва]] і хутар [[Загатскот]]. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Пастаўскі раён|варыянт=гісторыя|загаловак=Ярэўскі (да 1970 года Свілельскі) сельсавет у [[Пастаўскі раён|Пастаўскім раёне]] (1940—2023)}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пастаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2023 годзе]] hxk19d6ffvoee85fdflfu3ntugy5r4x 0 636267 5143551 4631442 2026-05-19T15:46:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143551 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Ямніцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = сельсавет |Гімн = |Уваходзіць у = [[Быхаўскі раён]] |Уключае = 19 населеных пунктаў |Сталіца = [[Ямнае (Быхаўскі раён)|Ямнае]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 940 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = https://bykhov.gov.by/vlast/sel-isp/itemlist/category/367-holst |Заўвагі = }} '''Я́мніцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Быхаўскі раён|Быхаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — вёска [[Ямнае (Быхаўскі раён)|Ямнае]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Ямнінскі сельсавет''' у складзе Быхаўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]] з цэнтрам у вёсцы Ямнае. 21 жніўня 1925 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Клятное (Быхаўскі раён)|Клятное]], сельсавет перайменаваны ў '''Клятнянскі сельсавет'''<ref>{{archives.gov.by|42111}}</ref><ref>Клятное // {{Крыніцы/ГВБ|5-1}} С. № 265</ref>. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Быхаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Ямнае, 16 ліпеня 1954 года — вернуты ў вёску Клятное<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Гомельской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 11 красавіка 1960 года [[Дунайкоўскі сельсавет|Дунайкоўскі]], [[Мокраўскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Мокраўскі]] і Клятнянскі сельсаветы аб’яднаны ў Ямніцкі сельсавет з цэнтрам у вёсцы Ямніца, у склад [[Верхнятошчыцкі сельсавет|Верхнятошчыцкага сельсавета]] перададзены вёскі [[Дзедава (Быхаўскі раён)|Дзедава]] і [[Хамічы (Быхаўскі раён)|Хамічы]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 11 красавіка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 10.</ref>. 4 чэрвеня 1965 года з часткі сельсавета зноў утвораны [[Мокраўскі сельсавет (Быхаўскі раён)|Мокраўскі сельсавет]] (18 населеных пунктаў: [[Зарэчча (Быхаўскі раён)|Зарэчча]], [[Лапша]], [[Людкоў]], [[Мазкі (Быхаўскі раён)|Мазкі]], [[Малінаўка (Холстаўскі сельсавет)|Малінаўка]], [[Мокрае (Быхаўскі раён)|Мокрае]], [[Падклённе (Быхаўскі раён)|Падклённе]], [[Падлессе (Холстаўскі сельсавет)|Падлессе]], пасёлак РТМС, пасёлак цагельнага завода, [[Пянюгі]], [[Сапяжынка]], [[Сушчоў]], [[Сядзібка]], [[Сядзіч]], [[Трасцівец]], [[Холстава (Быхаўскі раён)|Холстава]] і [[Хутар (Быхаўскі раён)|Хутар]])<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 4 чэрвеня 1965 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1965, № 25 (1105).</ref>. 10 студзеня 1969 года з часткі сельсавета зноў утвораны [[Дунайкоўскі сельсавет]]. 19 жніўня 2011 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Дунайкоўскі сельсавет|Дунайкоўскага сельсавета]] (9 населеных пунктаў: [[Барсукі (Ямніцкі сельсавет)|Барсукі]], [[Вязьма (Быхаўскі раён)|Вязьма]], [[Гамарня (Быхаўскі раён)|Гамарня]], [[Дзедава (Быхаўскі раён)|Дзедава]], [[Дунаёк]], [[Праточнае]], [[Тартак (Быхаўскі раён)|Тартак]], [[Уюн (Быхаўскі раён)|Уюн]], [[Хамічы (Быхаўскі раён)|Хамічы]])<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-107/2011_107_9_43797.pdf Решение Могилевского областного Совета депутатов от 19 августа 2011 г. № 10-16 Об изменении административно-территориального устройства Быховского района Могилевской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200325142047/http://pravo.by/pdf/2011-107/2011_107_9_43797.pdf|date=25 сакавіка 2020}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года (10 населеных пунктаў) — 697 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 94,1 % — [[беларусы]], 3,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,7 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года (19 населеных пунктаў) — 940 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. == Спасылкі == * {{archives.gov.by|120777}} {{Ямніцкі сельсавет}} {{Быхаўскі раён}} [[Катэгорыя:Ямніцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] p17d5o2k4kp7eocjdy9mi4boxu5oavd 0 639591 5143906 4735005 2026-05-20T07:37:43Z JerzyKundrat 174 /* Літаратура */ 5143906 wikitext text/x-wiki {{асоба|выява=Мікалай Марцінчык.jpeg|апісанне выявы=Мікалай Марцінчык}} '''Мікалай Міхайлавіч Марцінчык''' ({{ДН|16|12|1901|3}}, в. [[Кубельнікі]] [[Гродзенскі павет (Расійская імперыя)|Гродзенскага павета]], цяпер [[Бераставіцкі раён]] — {{ДС|23|5|1980|}}, [[Гродна]]) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], [[урач]], публіцыст, мемуарыст. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сялянскай сям’і. У Масалянскай царкоўна-прыхадской школе атрымаў пачатковую адукацыю. Разам з бацькамі, Міхасём Рыгоравічам і Фёклай Васільеўнай, быў у [[Бежанства|бежанстве]] ў [[Расійская імперыя|Расіі]] ў часы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Там скончыў пяць класаў гімназіі ў [[Чыстапаль|Чыстопалі]] Казанскай губерні. Пасля вяртання вучыўся ў Гродзенскай руска-польскай гімназіі і [[Гродзенская беларуская гімназія|беларускай гімназіі]]. Адрозніваўся адукаванасцю, літаратурнымі здольнасцямі і быў свядомым беларусам. Паступіў на медыцынскі факультэт [[Вільнюскі ўніверсітэт|Віленскага ўніверсітэта Стэфана Баторыя]]. Падчас вучобы ва ўніверсітэце стаў кіраўніком [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]], рэдагаваў [[Студэнцкая думка (1924)|«Студэнцкую думку»]], супрацоўнічаў з газетамі [[Голас беларуса|«Голас беларуса»]] і [[Сялянская праўда|«Сялянская праўда»]], займаўся дабрачыннай дзейнасцю ў [[Беларускае таварыства дапамогі пацярпелым ад вайны|Беларускім таварыстве дапамогі пацярпелым ад вайны]]. З 1921 па 1938 год сябра Прэзідыума [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Віленскага нацыянальнага камітэта]]. Стаяў ля вытокаў [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]]. У 1925 годзе ўдзельнічаў у [[Гданьск]]у ва ўстаноўчым з’ездзе БСРГ. Працаваў у розных рэдакцыях газет Грамады. [[Image:Галоўная ўправа ТБШ.jpg|thumb|322px|Галоўная ўправа ТБШ (злева направа) у першым радзе: [[Міхаіл Пяткевіч]], [[Фелікс Стацкевіч]], [[Сяргей Канстанцінавіч Паўловіч|Сяргей Паўловіч]], [[Мітрафан Кепель]]; у другі радзе: [[Рыгор Шырма]], [[Піліп Кізевіч]], Мікалай Марцінчык.]] З 1925 года сакратар, а з 1934 года намеснік старшыні Галоўнай управы [[Таварыства беларускай школы]]. Прычыніўся да стварэння 12 акруговых упраў ТБШ, спрыяў стварэнню гурткоў ТБШ, беларускіх клубаў і бібліятэк у вёсках. Выязджаў на месцы, каб адстойваць патрабаванні беларусаў да польскіх уладаў аб адкрыцці беларускіх школ. У беларускім друку таксама бараніў правы беларусаў на свае школы на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. Пасля заканчэння ў 1927 годзе Віленскага ўніверсітэта быў пакінуты ардынатарам у педыятрычнай клініцы, меў прыватную практыку, адначасова быў інспектарам ад ТБШ у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]], дзе выкладаў анатомію і гігіену, хімію і біялогію. Абараняў гімназію ад прэтэнзій польскай адміністрацыі і паліцыі. Быў асабістым урачом [[Міхаіл Забэйда-Суміцкі|Міхася Забэйды-Суміцкага]]. Падчас выбараў у Сейм 1927−1928 гадоў у кватэры Марцінчыка знаходзіўся выбарчы штаб. З [[Ігнат Сымонавіч Дварчанін|Ігнатам Дварчанінам]] рэдагаваў газеты [[Да працы|«Наша праца»]], [[Да працы|«Думка працы»]]. У Сейм было абрана 5 беларускіх паслоў. Двойчы сам быў кандыдатам у паслы Сейма (1927, 1930), паліцыя двойчы яго арыштоўвала і ён сядзеў некалькі месяцаў у [[Лукішская турма|Лукішскай турме]], што перашкодзіла яму ў 1930 годзе завяршыць выбарчую кампанію ў Сейм. У лістападзе 1931 года правёў чарговы з’езд у апошняй акруговай арганізацыі ТБШ. У 1932 (па іншых звестках — 1931) годзе польскія ўлады выслалі Марцінчыка з [[Вільнюс|Вільні]] як «недобранадзейнага» без права вяртання. У [[Ялоўка (гміна Міхалова)|Ялоўцы]] Ваўкавыскага павета (па іншых звестках — Нараўцы Гайнаўскага павета) дасведчаны ўрач і грамадскі дзеяч таксама стаў аўтарытэтнай асобай ды працягваў супрацоўнічаць з ТБШ. <!-- У адной з рэзалюцый 1934 года [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|камуністы]] называлі [[Рыгор Раманавіч Шырма|Р. Шырму]], М. Марцінчыка, [[Фелікс Іванавіч Стацкевіч|Ф. Стацкевіча]] і іншых кіраўнікоў ТБШ «агентамі польскай паліцыі», быццам яны хочуць звесці ТБШ са «шляху нацыянальна-вызваленчай барацьбы» і падпарадкаваць таварыства «беларускаму нацыянал-фашызму».--> У красавіку 1934 года Марцінчык узначаліў сельскі шпіталь у Нараўцы, што каля [[Гайнаўка|Гайнаўкі]]. Нават пад наглядам паліцыі ён наведваў па справах ТБШ [[Вільнюс|Вільню]] і [[Варшава|Варшаву]]. У 1934 годзе зноў быў абраны сябрам Галоўнай управы. Асветніцтвам у ТБШ займаўся да 2 снежня 1936 года — да закрыцця ТБШ уладамі. [[Другая сусветная вайна|Другую сусветную вайну]] і прыход савецкіх войскаў у 1939 годзе сустрэў у Нараўцы, дзе працягваў працаваць лекарам. У 1941 годзе апекаваўся савецкімі параненымі. Перакваліфікаваўся ў вайсковага хірурга. Быў арыштаваны немцамі быццам бы за дапамогу былым параненым жаўнерам, якія пакінулі шпіталь і пайшлі да партызанаў. Доказаў не знайшлося, таму яго выпусцілі з-пад варты, дазволілі пераехаць у [[Белавежа|Белавежу]] і адкрыць там амбулаторыю. Меў добрыя адносіны з камандзірам савецкага [[Партызаны|партызанскага]] атрада імя Кастуся Каліноўскага [[Аляксей Нічыпаравіч Карпюк|Аляксеем Карпюком]], які паходзіў з [[Усходняя Беласточчына|Беласточчыны]]. У 1944 годзе, пасля блакады і баёў, партызанскаму атраду імя Каліноўскага былі патрэбны лекі і бінты, чым урач і дапамагаў, рызыкуючы жыццём. З 1944 года з жонкай пераехаў у [[Гродна]]. Працаваў у дзіцячым шпіталі і адначасова выкладчыкам фармакалогіі ў фармацэўтычнай школе ў гарадскім аддзеле аховы здароўя. З 1944 года галоўны ўрач інфекцыйнага шпіталя, па сумяшчальніцтву быў педыятрам у абласной клініцы і ўрачом у санітарнай авіяцыі. 29 жніўня 1948 года бепадстаўна арыштаваны органамі [[Міністэрства дзяржаўнай бяспекі БССР|МДБ БССР]]. 12 сакавіка 1949 года асобай нарадай [[МДБ СССР]] прыгавораны да 10 гадоў зняволення з канфіскацыяй маёмасці. Этапаваны ў [[ГУЛАГ|папраўча-працоўны лагер]] у [[Варкута|Варкуце]]. Там працаваў лекарам у лагерным шпіталі. Вызвалены 31 кастрычніка 1955 года. Рэабілітаваны 26 снежня 1956 года. Змог уладкавацца ўрачом-педыятрам у Гродзенскі Дом дзіцяці. Пасля рэабілітацыі быў прызначаны загадчыкам аддзялення абласнога клінічнага шпіталя, адкуль ён у 1965 годзе выйшаў на пенсію. Пахаваны ў [[Алекшыцы (Ваўкавыскі раён)|Алекшыцах]]. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|5|||82}} * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} * ''Горны А.'' Мікалай Марцінчык (1901—1980) і яго ўспаміны / [[А. Горны]], К. Ананька // Труды Центральной научной библиотеки НАН Беларуси = Працы Цэнтральнай навуковай бібліятэкі НАН Беларусі = Proceedings of the Central Science Library of NAS of Belarus: сб. науч. собщ. и ст. / НАН Беларуси, Центр. науч. б-ка им. Я. Коласа; редкол.: С. С. Юрецкий (гл. ред.) и др.; сост.: Ю. А. Переверзева. — Минск: ИВЦ Минфина, 2025. — Вып. 1. — С. 180—194. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web|url = https://hrodna.life/articles/belaruski-doktar-asvetnik-patryiyot-115-gadou-tamu-naradziusya-zabyityi-asvetnik-mikalay-martsinchyik/|title = Беларускі доктар, асветнік, патрыёт}} * {{cite web|url =https://novychas.by/asoba/ljos-doktara-mikalaja-marcinczyka|title = Лёс доктара Мікалая Марцінчыка}} {{DEFAULTSORT:Марцінчык Мікалай}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Бераставіцкім раёне]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Польшчы]] [[Катэгорыя:Члены Таварыства беларускай школы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя ў Польскай Рэспубліцы (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] [[Катэгорыя:Медыкі Беларусі]] p2eu3tsqa3zxbirw1cue7idbgfxlxou 0 642570 5143487 4890548 2026-05-19T13:42:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143487 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Язненскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Мёрскі раён]] |Уключае = 59 населеных пунктаў |Сталіца = [[Язна (аграгарадок)|Язна]] |Датаўтварэння = [[12 кастрычніка]] [[1940]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1286 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://miory.vitebsk-region.gov.by/ru/yaznenski/ |Заўвагі = }} '''Я́зненскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Мёрскі раён|Мёрскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — аграгарадок (да 2009 года вёска) [[Язна (аграгарадок)|Язна]]. Утвораны 12 кастрычніка 1940 года ў складзе [[Дзісенскі раён|Дзісенскага раёна]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай вобласці]] [[БССР]]. З 20 верасня 1944 года ў складзе [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай вобласці]]. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Заазерыцкі сельсавет|Заазерыцкага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Молодечненской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 15 лістапада 1957 года ў склад [[Завуццеўскі сельсавет|Завуццеўскага сельсавета]] перададзены 6 населеных пунктаў ([[Вугальнікі]], [[Новае Сяло (Язненскі сельсавет)|Новае Сяло]], [[Сарочына (Мёрскі раён)|Сарочына]], [[Спігальшчына]], [[Хахулькі]] і [[Чубарына]])<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Маладзечанскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 лістапада 1957 г. № 750 // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1957, № 11.</ref>. З 3 кастрычніка 1959 года сельсавет у складзе [[Пліскі раён|Пліскага раёна]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР ад 3 кастрычніка 1959 г. Аб скасаванні Дзісненскага раёна Маладзечанскай вобласці // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 13.</ref>. З 20 студзеня 1960 года ў складзе Віцебскай вобласці. 15 кастрычніка 1960 года да сельсавета далучана частка скасаванага [[Малінаўскі сельсавет (Пліскі раён)|Малінаўскага сельсавета]] (13 населеных пунктаў: [[Бор-Паляны]], [[Забалацце (Мёрскі раён)|Забалацце]], [[Забор’е (Язненскі сельсавет)|Забор’е]], [[Загасцінне]], [[Іст]], [[Красняне]], [[Мядзведзева (Язненскі сельсавет)|Мядзведзева]], [[Парадні]], [[Прасёлкавічы]], [[Субачава (Мёрскі раён)|Субачава]], [[Фінглясы]], [[Чаркасова (Мёрскі раён)|Чаркасова]] і [[Шыманшчына (Язненскі сельсавет)|Шыманшчына]]), таксама ў склад сельсавета з [[Завуццеўскі сельсавет|Завуццеўскага сельсавета]] перададзены 37 населеных пунктаў ([[Авечкі (Мёрскі раён)|Авечкі]], [[Багуцкія]], [[Балаі (Мёрскі раён)|Балаі]], [[Басянкі I]], [[Басянкі II]], [[Басянкі III]], [[Бор (Мёрскі раён)|Бор]], [[Вугальнікі]], [[Гаравыя 1 (Мёрскі раён)|Гаравыя I]], [[Гаравыя II]], [[Дворышча (Язненскі сельсавет)|Дворышча]], [[Жарсцвянка (Мёрскі раён)|Жарсцвянка]], [[Зямяні I]], [[Зямяні II]], [[Кабакі (Мёрскі раён)|Кабакі]], [[Казаневічы]], [[Каралеўскія I]], [[Каралеўскія II]], [[Крошнева]], [[Крошнева I]], [[Новае Сяло (Язненскі сельсавет)|Новае Сяло]], [[Нямірава]], [[Панцялеева]], [[Паўлавічы (Мёрскі раён)|Паўлавічы]], [[Прасполле]], [[Раздзерка]], [[Сарокі I]], [[Сарокі II]], [[Сарокі-Балаева]], [[Сарочына (Мёрскі раён)|Сарочына]], [[Спігальшчына]], [[Фурсы (Мёрскі раён)|Фурсы]], [[Хахулькі]], [[Часткі]], [[Чубарына]], [[Шамшуры]] і [[Шыманы (Мёрскі раён)|Шыманы]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 15 кастрычніка 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 31.</ref>. З 25 снежня 1962 года ў Мёрскім раёне. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 84 населеныя пункты<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|52}}</ref>. 20 чэрвеня 2008 года скасаваны вёска [[Заазерцы (Мёрскі раён)|Заазерцы]], хутары [[Валатоўкі (Мёрскі раён)|Валатоўкі]], [[Дворышча (Язненскі сельсавет)|Дворышча]] і [[Фінглясы]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2008-219/2008_219_9_17353.pdf Решение Миорского районного Совета депутатов от 20 июня 2008 г. № 66 Об упразднении сельских населенных пунктов]</ref>, 15 чэрвеня 2011 года — вёскі [[Багуцкія]], [[Ізаіткі]], [[Сапрончыкі]] і хутар [[Бор (Мёрскі раён)|Бор]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2011-80/2011_80_9_42256.pdf Решение Миорского районного Совета депутатов от 15 июня 2011 г. № 64 Об упразднении сельских населенных пунктов]</ref>, 20 мая 2016 года — вёска [[Катавічы (Мёрскі раён)|Катавічы]] і хутар [[Барбарына]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D916v0077035 Решение Миорского районного Совета депутатов от 20 мая 2016 г. № 100 Об упразднении и образовании сельских населенных пунктов Миорского района]</ref>, 16 чэрвеня 2017 года — хутары [[Мурашчына (Мёрскі раён)|Мурашчына]] і [[Ружамполле]]<ref>[http://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D917v0083950&p1=1 Решение Миорского районного Совета депутатов от 16 июня 2017 г. № 163 Об упразднении сельских населенных пунктов Миорского района]</ref>, 21 снежня 2024 года — вёска [[Лоншчына]] і хутар [[Блошнікі]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D924v0136113|title=Решение Миорского районного Совета депутатов от 27 ноября 2024 года № 60 "Об упразднении сельских населенных пунктов Миорского района Витебской области"|website=pravo.by}}</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1779 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 96,0 % — [[беларусы]], 2,1 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1286 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=12 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Язненскі сельсавет}} {{Мёрскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Язненскі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Дзісенскі раён|child|загаловак=Язненскі сельсавет у [[Дзісенскі раён|Дзісенскім раёне]] (1940—1959)}} |спіс2 = {{Пліскі раён|child|загаловак=Язненскі сельсавет у [[Пліскі раён|Пліскім раёне]] (1959—1962)}} |спіс3 = {{Мёрскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Язненскі сельсавет у [[Мёрскі раён|Мёрскім раёне]] (з 1962)}} }} [[Катэгорыя:Язненскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Дзісенскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Пліскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1940 годзе]] 639huu8lu3gt4nzl6q3xnprbc8fmrdx 0 653393 5143931 4998411 2026-05-20T09:54:02Z MocnyDuham 99818 вікіфікацыя 5143931 wikitext text/x-wiki {{Арганізацыя|сайт=https://rada.vision/by}} '''Каардынацыйная Рада па арганізацыі працэсу пераадолення крызісу''', якая першапачаткова называлася «Каардынацыйная Рада па забеспячэнні трансферу ўлады», — недзяржаўны палітычны і грамадзянскі орган на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]]. Рада створаная з даручэння [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] з мэтай прыняцця захадаў па стабілізацыі сітуацыі ў краіне, забеспячэння трансферу ўлады і абароны суверэнітэту і незалежнасці [[Рэспубліка Беларусь|Рэспублікі Беларусь]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://meduza.io/news/2020/08/18/koordinatsionnyy-sovet-belorusskoy-oppozitsii-ob-yavil-svoyu-tsel-novye-vybory-i-mirnaya-peredacha-vlasti|title=Координационный совет белорусской оппозиции объявил свою цель — новые выборы и мирная передача власти|date=18:57, 18 августа 2020|publisher=[[Meduza]]|access-date=2020-08-18}}</ref> У студзені 2023 года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|МУС Беларусі]] прызнала Каардынацыйную раду [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]. Паводле беларускага заканадаўства, членам экстрэмісцкіх фарміраванняў пагражае пазбаўленне волі<ref>{{cite web|title=Сотрудников Офиса Тихановской записали в экстремисты|url=https://www.golosameriki.com/a/belarus-tsikhanouskaya-office-repressions/6935759.html|work=[[Голас Амерыкі]]|date=2023-01-27|access-date=2023-03-22|language=ru}}</ref>. Раней, у 2021—2022 гадах, беларускія суды прызнавалі інтэрнэт-рэсурсы Рады экстрэмісцкімі матэрыяламі<ref>[https://www.sb.by/articles/respublikanskiy-spisok-ekstremistskikh-materialov-2020.html Республиканский список экстремистских материалов]</ref>. == Склад == === Першае скліканне === У склад Рады першапачаткова ўвайшлі каля 70 чалавек. 19 жніўня абраны Прэзідыум з сямі чалавек: * [[Святлана Алексіевіч]] (нобелеўская лаўрэатка па літаратуры) * [[Сяргей Дылеўскі]] (лідар стачкама [[Мінскі трактарны завод|Мінскага трактарнага завода]]) * [[Максім Аляксандравіч Знак|Максім Знак]] (юрыст штаба Віктара Бабарыкі, пазней юрыст Аб’яднанага штаба) * [[Вольга Кавалькова]] (давераная асоба [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]) * [[Марыя Калеснікава]] (кіраўнік штаба [[Віктар Бабарыка|Віктара Бабарыкі]]) * [[Павел Латушка]] (экс-міністр культуры, дыпламат) * [[Лілія Уладзіміраўна Уласава|Лілія Уласава]] (юрыст, медыятар) Асноўны склад: <div class="references-small" style="-moz-column-count:4; column-count:4; -webkit-column-count:4;"> * [[Наталля Абрашына-Жадаева]] — доктар фізіка-матэматычных навук, прафесар БДУ * [[Святлана Алексіевіч]] — пісьменніца, Нобелеўская лаўрэатка па літаратуры * [[Максім Баграцоў]] — віцэ-прэзідэнт кампаніі [[EPAM Systems]] * [[Андрэй Бастунец]] — журналіст, старшыня ГА «[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]» * [[Павел Белавус]] — заснавальнік і ўладальнік кампаніі «[[Symbal.by]]» * [[Алесь Віктаравіч Бяляцкі|Алесь Бяляцкі]] — праваабаронца, старшыня [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]] * [[Таццяна Валер’еўна Вадалажская|Таццяна Вадалажская]] — беларускі метадолаг і сацыёлаг, сузаснавальніца і каардынатар «[[Лятучы ўніверсітэт|Лятучага ўніверсітэта]]» * Віталь Валянюк — дырэктар Probusiness * [[Алана Гебрэмарыям]] — актывістка [[Моладзевы блок|Моладзевага блока]] * [[Юрась Губарэвіч]] — палітык, старшыня Руху «За Свабоду» * [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]] — палітык, сябра палітрады Аб’яднанай грамадзянскай партыі * Алесь Дуко — прадстаўнік адміністрацыі парку «[[Вялікі Камень (індустрыяльны парк)|Вялікі Камень]]» * [[Уладзімір Дунаеў]] — прафесар, эксперт Грамадскага Балонскага камітэта * [[Максім Знак]] — юрыст * [[Вольга Кавалькова]] — давераная асоба Святланы Ціханоўскай * [[Мікалай Георгіевіч Казлоў|Мікалай Казлоў]] — давераная асоба Святланы Ціханоўскай * [[Марыя Калеснікава]] — каардынатарка штабу Віктара Бабарыка * [[Святлана Калінкіна]] — журналістка * [[Дзмітрый Эдуардавіч Крук|Дзмітрый Крук]] — эканаміст * Ігар Кубашкоў — прадстаўнік студэнцкай супольнасці * [[Андрэй Курэйчык]] — кінасцэнарыст, драматург, рэжысёр, публіцыст * Яўген Лівянт — педагог, кіраўнік рэпетытарскага цэнтра «100 балаў» * Сяргей Макейкаў — дэлегат Беларускага металургічнага завода * Таццяна Марыніч — заснавальніца групы кампаній BELBIZ * [[Уладзімір Пугач]] — музыка, група «[[J:морс]]», юрыст * [[Віталь Рымашэўскі]] — сустаршыня аргкамітэта па стварэнні партыі «Беларуская хрысціянская дэмакратыя» * [[Ганна Севярынец]] — настаўніца, пісьменніца, літаратуразнаўца (пасля першага пасяджэння пакінула Каардынацыйную раду) * [[Андрэй Стрыжак]] — актывіст кампаніі BY-COVID * [[Лілія Уласава]] — юрыст, міжнародны медыятар * [[Юрый Хашчавацкі]] — кінарэжысёр * [[Уладзімір Цэслер]] — мастак * [[Сяргей Чалы]] — незалежны аналітык, эканаміст * [[Юлія Чарняўская]] — культуролаг, прафесар * Аляксей Шчурко — бізнесмен GURTAM * [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]] — палітолаг, дырэктар Цэнтра еўрапейскай трансфармацыі </div> === Другое скліканне === Да лютага 2023 года скончыўся этап рэфармавання складу Каардынацыйнай рады. З гэтага часу Каардынацыйная рада пачала складацца з 22 старых членаў, 73 новых дэлегатак і дэлегатаў ад грамадскіх арганізацый і 15 самавылучэнцаў. === Трэцяе скліканне === {{Асноўны артыкул|Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|Каардынацыйная рада 3-га склікання}}[[Файл:Coordination council of Belarusian opposition 3.svg|міні|Размеркаванне мандатаў у Каардынацыйнай Радзе III-га склікання: {{legend|#ff0000|Спіс «Воля»: 6 мандатаў}} {{legend|#ffe30a|Спіс «[[Еўрапейскі выбар]]»: 8 мандатаў}} {{legend|#881313|Спіс «Наша справа»: 6 мандатаў}} {{legend|#0030ff|Спіс «Незалежныя беларусы»: 8 мандатаў}} {{legend|#28ff00|Спіс «Блок Пракоп’ева — Ягорава»: 13 мандатаў}} {{legend|#c35573|Спіс «[[Каманда Латушкі і Рух "За свабоду"]]»: 28 мандатаў}} {{legend|#05dcf1|Спіс «Хопіць баяцца»: 3 мандаты}} {{legend|#8401ff|Спіс «Моладзевы наступ»: 8 мандатаў}}]] 28 мая 2024 года былі абвешчаны папярэднія вынікі выбараў у Каардынацыйную Раду III-га склікання. Выбары праводзіліся з 25 па 27 мая ў электронным фармаце з праверкай праз беларускі пашпарт. Прынялі ўдзел у галасаванні 6723 выбаршчыкі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=ПАСТАНОВА аб папярэдніх выніках галасавання|author=ВЫБАРЧАЯ КАМІСІЯ па правядзенні выбараў у Каардынацыйную Раду ІІІ склікання|website=rada.vision|date=28 мая 2024|access-date=28 мая 2024|archive-date=28 мая 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528171013/https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|url-status=dead}}</ref>. Балатаваліся 12 спісаў, 1 спіс быў выключаны да пачатку выбараў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/28-05-2024-na-vybarah-u-kaardynatsyjnuyu-radu-pragalasavali-6723-chalaveki-mandaty-razmerkavanyya|title=На выбарах у Каардынацыйную раду прагаласавалі 6723 асобы. Мандаты размеркаваныя|website=belsat.eu|access-date=2024-05-28}}</ref>. З 12 лютага да 14 мая 2025 года, пасля знікнення [[Анжаліка Мельнікава|Анжалікі Мельнікавай]], месца спікера Каардынацыйнай рады заставалася вакантным, 14 мая новым спікерам абраны [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] ад фракцыі Паўла Латушкі, які атрымаў 50 галасоў дэлегатаў з 69 (агулам 79 дэлегатаў). Другі кандыдат ад фракцыі «Беларусы» (блок Пракоп’ева—Ягорава) атрымаў толькі 11 галасоў. == Народнае антыкрызіснае ўпраўленне == [[26 кастрычніка]] 2020 года Каардынацыйная рада ўхваліла прынцыпы дзейнасці [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]], якое ўзначаліў [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]]. Заяўленыя мэты: забяспечыць мірнае завяршэнне выканання функцый нелегітымнымі органамі ўлады, стабілізацыя сістэмы кіравання краінай пасля пераходу ўлады да народа<ref>{{Cite web |title=belarus-nau.org |url=https://belarus-nau.org/by#rec244828603 |access-date=1 лістапада 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211209153231/https://belarus-nau.org/by#rec244828603 |archive-date=9 снежня 2021 |url-status=dead }}</ref>. == Пераслед == З моманту стварэння Каардынацыйнай рады і абрання Прэзідыума іх сябры падвяргаюцца жорсткаму ціску з боку ўладаў Беларусі. 20 жніўня 2020 года Генеральная пракуратура па факце стварэння і дзейнасці КР узбудзіла крымінальную справу па арт. 361 КК (заклікі да дзеянняў, накіраваных на прычыненне шкоды нацыянальнай бяспецы Рэспублікі Беларусь), у рамках якой адбываліся выклікі на допыты як членаў Прэзідыума, так і іншых членаў рады. 25 жніўня 2020 года [[Канстытуцыйны суд Беларусі]] выказаў меркаванне аб тым, што стварэнне Каардынацыйнай рады з’яўлялася «''антыканстытуцыйным''»<ref>https://belisrael.info/?p=25381</ref>. У снежні 2020 года Генеральная пракуратура распачала крымінальныя справы ў дачыненні Святланы Ціханоўскай, Марыі Калеснікавай, Максіма Знака, Паўла Латушкі, Вольгі Кавальковай і іншых асоб па факце стварэння экстрэмісцкага фармавання і кіраўніцтва ім, то-бок здзяйснення злачынства, прадугледжанага ч. 1 ст. 361-1 Крымінальнага кодэксу. 6 сакавіка 2023 года Мінскі гарадскі суд завочна прысудзіў Святлане Ціханоўскай 15 гадоў пазбаўлення волі, Павел Латушка атрымаў 18 гадоў зняволення, а Марыі Мароз, Вользе Кавальковай і Сяргею Дылеўскаму прызначылі па 12 гадоў<ref>[https://tass.ru/proisshestviya/17205367 tass.ru]</ref>. Падчас выбараў у Каардынацыйную Раду III-га склікання [[Следчы камітэт Беларусі]] завёў крымінальныя справы на ўсіх, хто вырашыў удзельнічаць у выбарах. У сваёй заяве Камітэт зрабіў асобны акцэнт на тым, што ўдзельнікі выбараў маюць аб’екты нерухомасці і маёмасці на тэрыторыі Рэспублікі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/21-05-2024-sk-raspachau-kryminalnyya-spravy-suprats-usih-kandydatau-na-vybarah-u-kaardynatsyjnuyu-radu|title=СК распачаў крымінальныя справы супраць усіх кандыдатаў на выбарах у Каардынацыйную раду|website=belsat.eu|access-date=2024-05-28}}</ref> == Ацэнкі == У кастрычніку 2020 года [[Еўрапейскі парламент]] узнагародзіў [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускую апазіцыю]], прадстаўленую ў тым ліку Каардынацыйнай радай, [[Прэмія імя Сахарава|прэміяй «За свабоду думкі» імя Андрэя Сахарава]]<ref>{{Cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/sakharovprize/de/the-democratic-opposition-in-belarus-202/products-details/20201021CAN58092 |title=2011 - 2020 {{!}} Preisträger {{!}} Sacharow-Preis {{!}} Europäisches Parlament |access-date=2020-10-22 |lang=de}}</ref>. У спісе лаўрэатаў: [[Марыя Аляксандраўна Калеснікава|Марыя Калеснікава]], [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]], [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святлана Алексіевіч]], [[Вольга Аляксандраўна Кавалькова|Вольга Кавалькова]], [[Вераніка Валер’еўна Цапкала|Вераніка Цапкала]], [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]], [[Алесь Віктаравіч Бяляцкі|Алесь Бяляцкі]], [[Сяргей Дылеўскі]], [[Сцяпан Аляксандравіч Пуціла|Сцяпан Пуціла]], [[Мікалай Віктаравіч Статкевіч|Мікалай Статкевіч]]<ref>{{cite web|url=https://www.eurointegration.com.ua/news/2020/10/22/7115612/|title=Премія Європарламенту імені Сахарова присуджена опозиції Білорусі|publisher=[[Украінская праўда]]|date=2020-10-22|access-date=2020-10-23}}</ref>. У канцы жніўня 2020 года палітолаг [[Вольф Рубінчык]] заўважыў, што Рада «ціха ператварылася з органа „па забеспячэнні трансферу ўлады“ (мэту абвясціла Святлана Ціханоўская 14 жніўня, і гэта гучала цягам некалькіх дзён) у орган для „''арганізацыі працэсу пераадолення палітычнага крызісу''“ — гэткае грувасткае і цьмянае мэтавызначэнне з’явілася на сайце КР у апошняй дэкадзе жніўня»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://belisrael.info/?p=25363|title=Канец канікул на тутэйшы лад|last=ashustin|date=2020-08-31|access-date=2024-05-28}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == {{commons}} * {{афіцыйны сайт|rada.vision/by|Каардынацыйнай рады}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}} {{Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні}} {{Палітычны крызіс у Беларусі}} [[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Палітычны крызіс у Беларусі (2020)]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2020 годзе]] [[Катэгорыя:Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)]] [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)| ]] 4ujg5bo9lugmj0658co240bli0hmgo4 100 658977 5143555 5143124 2026-05-19T15:51:22Z NirvanaBot 40832 +3 новых 5143555 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Пол Уолтэр Хаўзер|2026-05-19T14:16:37Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Кейт Колінз|2026-05-19T11:09:17Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Джоэл Эджэртан|2026-05-19T08:47:19Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Салодкая жанчына (фільм)|2026-05-18T05:01:57Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Уладзімір Пятровіч Заманскі|2026-05-17T17:40:15Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Тэран Эджэртан|2026-05-17T10:18:20Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Вячаслаў Бутусаў|2026-05-14T20:19:18Z|Iamarsenibragimov}} {{Новы артыкул|Станіслаў Ясюкевіч|2026-05-14T15:08:34Z|Voūk12}} {{Новы артыкул|Аватар: Апошні з народу паветра|2026-05-14T08:08:08Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Рамэа і Джульета (фільм, 1968)|2026-05-13T07:05:38Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Ніна Манфрэдзі|2026-05-13T06:46:55Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Стратэгія павука|2026-05-13T06:31:22Z|Autumndancer}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 6t6440rc57q3v0nxxb8l78m7qlj19s3 0 665844 5143909 5062328 2026-05-20T07:43:57Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5143909 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якубаў}} {{Навуковец}} '''Віктар Уладзіміравіч Якубаў''' (нар. {{ДН|12|9|1979}}, г. [[Наваполацк]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Гісторыя|гісторык]], [[Педагогіка|педагог]], [[музыкант]]. Спецыяліст па грамадска-палітычнай, ваеннай і эканамічнай гісторыі ВКЛ другой паловы XVI — першай паловы XVII ст. [[Кандыдат гістарычных навук]] (2013){{sfn|Марозаў|2022}}. == Біяграфія == Скончыў у 2001 годзе [[Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ|гісторыка-філалагічны факультэт]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Гісторыя». У 2003—2007 гадах навучаўся ў [[Аспірантура|аспірантуры]] [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» абараніў 23 кастрычніка 2013 года ў Інстытуце гісторыі НАНБ. Тэма дысертацыі: «[[Інфлянты]] ў знешняй і ўнутранай палітыцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] ў канцы XVI — пачатку XVII стст.». Навуковы кіраўнік — [[Доктар навук|доктар гістарычных навук]], [[прафесар]] [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў]]. З 2007 года працаваў у [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкім дзяржаўным універсітэце]]. З’яўляўся асістэнтам, старэйшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін (да 2019 года), кафедры сацыяльных камунікацый (з 2019 года). Пэўны час займаў пасаду намесніка дэкана фінансава-эканамічнага факультэта [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Праходзіў навукова-даследчыя стажыроўкі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]], [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і Інстытуце гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] ([[Польшча]], 2005, 2006, 2007, 2022—2025), [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім дзяржаўным універсітэце]] і [[Іванаўскі дзяржаўны ўніверсітэт|Іванаўскім дзяржаўным універсітэце]] ([[Расія]], 2005, 2011 гады), [[Цэнтральна-Еўрапейскі ўніверсітэт|Цэнтральна-Еўрапейкім універсітэце]] ([[Венгрыя]], 2010 год), ковенскім Універсітэце Вітаўта Вялікага (Літва, 2015—2016). Музыкант, удзельнік фольк-гурта «[[Княжыч (гурт)|Княжыч]]»{{sfn|Марозаў|2022}}. Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2020 года]] і наступнага [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|супрацьстаяння грамадзянскай супольнасці і ўладаў]] актыўна выступаў супраць фальсіфікацый вынікаў выбараў, неапраўданай жорсткасці, свавольства ўладаў і гвалту з боку сілавых структур, за што падвяргаўся палітычна матываванаму пераследу з боку дзейнай улады. У жніўні 2020 года падпісаў [[зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]]. Пяць разоў асуджаны па адміністратыўных артыкулах за ўдзел пратэстах, за 2021 год адбыў агулам 45 сутак пад арыштам. Па рашэння суда [[Наваполацк]]а неаднаразова пакараны вялікімі грашовымі штрафамі за ўдзел у «несанкцыянаваных масавых мерапрыемствах». 20 снежня 2020 года арыштаваны падчас святкавання каля навагодняй ялінкі актывістамі на галоўнай плошчы ў [[Наваполацк]]у. 5 студзеня 2021 года асуджаны па артыкуле 23.34 за ўдзел у пікеце, 6 студзеня забраны з дому адбываць пакаранне ў наваполацкім ЦІП. Не выпушчаны пасля 15 сутак, атрымаў яшчэ 15 за ўдзел у маршы, выйшаў з ЦІПа 2 лютага 2021 года. 2 верасня 2021 года чарговы раз затрыманы за лагатып «Белсат» на старонках у сацсетках, адбываў адміністрацыйны арышт у наваполацкім ЦІПе — 15 сутак за рэпосты матэрыялаў тэлеканала, прызнанага экстрэмісцкім. Пасля вызвалення, рэктар [[ПДУ]] [[Алег Раманаў]] звольніў Віктара Якубава з універсітэта па палітычных матывах (фармальная прычына — знаходжанне пад арыштам, які цяпер трактуецца як прагул)<ref>[https://d3rebrwga7u6ai.cloudfront.net/?c=ar&i=278520 Nashaniva.com]</ref>. Пад ціскам чарговых абвінавачанняў у канцы 2021 годзе выехаў на эміграцыю ў Польшчу. На эміграцыі працягвае навуковую і грамадскую актыўнасць. У 2022—2025 гадах працаваў у навуковых праектах пры Варшаўскім універсітэце і Інстытуце гісторыі Польскай акадэміі навук. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням знешняй і ўнутранай палітыкі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] адносна тэрыторыі [[Інфлянты|Інфлянтаў]] у 1582—1621 гадах. Займаецца пытаннямі ўзаемаадносін Вялікага Княства Літоўскага і Польскага Каралеўства з інфлянцкім насельніцтвам у справе ўсталявання кантролю над [[Інфлянты|Інфлянтамі]] і [[Рыга]]й. Даследуе знешнюю палітыку Вялікага Княства Літоўскага адносна Інфлянтаў у кантэксце спроб стварэння персанальнай уніі паміж Рэччу Паспалітай і [[Швецыя]]й пад уладарствам [[Жыгімонт ІІІ Ваза|Жыгімонта ІІІ Вазы]]. Вывучае ўплыў «інфлянцкага пытання» на сістэму арганізацыі войска, палітычнае і сацыяльна-эканамічнае жыццё Вялікага Княства Літоўскага ў канцы XVI — пачатку XVII ст. == Бібліяграфія == === Выбраныя артыкулы === * Якубаў, В. У. Узаемаадносіны ВКЛ і Польскага каралеўства ў дачыненні да Інфлянтаў 1582—1621 гг. / В. У. Якубаў // Studia Historica Europae Orientalis. — Мінск, 2008. — Вып. 1. — С. 116—131. * Якубаў, В. У. «Жаўнерскае свавольства» на тэрыторыі ВКЛ у 1600—1604 гг. / В. У. Якубаў // Беларускі гістарычны часопіс. — 2011. — № 1. — С. 9-14. * Пратэстантызм у Полацкім ваяводстве ў другой палове XVI ― першай палове XVII стагоддзя / В. У. Якубаў // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2012. ― № 1. ― С. 38―43. * Інфлянцкая кампанія войска Вялікага Княства Літоўскага 1608―1609 гадоў / В. У. Якубаў // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2013. ― № 9. — С. 48―53. * Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя / В. У. Якубаў // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2016. ― № 9. ― С. 83―91. * Якубаў, В. У. Магнатэрыя ВКЛ у ракашовых падзеях 1606—1609 гг. // В. У. Якубаў. — Вялікае Княства Літоўскае : палітыка эканоміка, культура: зб. навук. артыкулаў у 2 ч. Ч.1./ Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі : уклад. А. А. Скеп’ян. — Мінск. Беларуская навука, 2017. — с. 253—269. * Сацыяльны капітал у кліенцкай сетцы Льва Сапегі ў канцы XVI ― пачатку XVII ст. / В. У. Якубаў // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2020. ― № 1. ― С. 137―143. * Якубаў, В. У. Інтэграцыйная палітыка кіруючых колаў ВКЛ адносна суб’ектаў былой Лівонскай канфедэрацыі ў XVI—XVIІ стст. // In the shadow of others. Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays / Рэд. Міраслаў Янковяк і Кірыл Касцян. — Praha: Slovanskẏ ustav AV ČR a.v.v., 2022 — с. 67 — 84 * Якубаў В. У. Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608—1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni.- № 9, Warszawa, 2024. — s. 9-49 === Манаграфіі і Вучэбна-метадычныя выданні === * Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — 348 с. * Гісторыя Беларусі: вучэб.-метад. компл. / І. А. Бортнік, В. У. Якубаў. — Наваполацк: ПДУ, 2011. — 355 с. * Великая Отечественная война советского народа (в контексте Второй мировой войны): учеб.-метод. компл. / В. В. Якубов. — Новополоцк: ПГУ, 2015. — 103 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЯКУБАЎ Віктар Уладзіміравіч}} == Спасылкі == * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/166245099/Yakubau_Viktar_2026_List_of_published_works|аўтар=|загаловак=Пералік публікацый Віктара Якубава станам на 31 снежня 2025 года|год=2026-01-01|выданне=academia.edu}} * [https://www.psu.by/universitet/personalii/272-personal-ja/7402-jakubov-viktor-vladimirovich#biografiya Біяграфія на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]{{Недаступная спасылка}} * [https://scholar.google.com/citations?user=52OdirIAAAAJ&hl=ru Профіль аўтара ў Google Scholar] * {{YouTube|https://www.youtube.com/watch?v=lqBV1hILRVU Віктар Якубаў у ток-шоу "Intermarium" на тэлеканале «Белсат»}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якубаў Віктар Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Падпісанты звароту беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]] [[Катэгорыя:Фолк-музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] d5p1bkhgyhkbcugqm7xh3olantx40er 5143916 5143909 2026-05-20T09:00:27Z M.L.Bot 261 афармленне 5143916 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Якубаў}} {{Навуковец}} '''Віктар Уладзіміравіч Якубаў''' (нар. {{ДН|12|9|1979}}, г. [[Наваполацк]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[Гісторыя|гісторык]], [[Педагогіка|педагог]], [[музыкант]]. Спецыяліст па грамадска-палітычнай, ваеннай і эканамічнай гісторыі ВКЛ другой паловы XVI — першай паловы XVII ст. [[Кандыдат гістарычных навук]] (2013){{sfn|Марозаў|2022}}. == Біяграфія == Скончыў у 2001 годзе [[Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ|гісторыка-філалагічны факультэт]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Гісторыя». У 2003—2007 гадах навучаўся ў [[Аспірантура|аспірантуры]] [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]. Дысертацыю на саісканне вучонай ступені кандыдата гістарычных навук па спецыяльнасці «Айчынная гісторыя» абараніў 23 кастрычніка 2013 года ў Інстытуце гісторыі НАНБ. Тэма дысертацыі: «[[Інфлянты]] ў знешняй і ўнутранай палітыцы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]] ў канцы XVI — пачатку XVII стст.». Навуковы кіраўнік — [[Доктар навук|доктар гістарычных навук]], [[прафесар]] [[Валянцін Фёдаравіч Голубеў]]. З 2007 года працаваў у [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкім дзяржаўным універсітэце]]. З’яўляўся асістэнтам, старэйшым выкладчыкам, дацэнтам кафедры сацыяльна-гуманітарных дысцыплін (да 2019 года), кафедры сацыяльных камунікацый (з 2019 года). Пэўны час займаў пасаду намесніка дэкана фінансава-эканамічнага факультэта [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]]. Праходзіў навукова-даследчыя стажыроўкі ў [[Ягелонскі ўніверсітэт|Ягелонскім універсітэце]], [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскім універсітэце]] і Інстытуце гісторыі [[Польская акадэмія навук|Польскай акадэміі навук]] ([[Польшча]], 2005, 2006, 2007, 2022—2025), [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|Санкт-Пецярбургскім дзяржаўным універсітэце]] і [[Іванаўскі дзяржаўны ўніверсітэт|Іванаўскім дзяржаўным універсітэце]] ([[Расія]], 2005, 2011 гады), [[Цэнтральна-Еўрапейскі ўніверсітэт|Цэнтральна-Еўрапейкім універсітэце]] ([[Венгрыя]], 2010 год), ковенскім Універсітэце Вітаўта Вялікага (Літва, 2015—2016). Музыкант, удзельнік фольк-гурта «[[Княжыч (гурт)|Княжыч]]»{{sfn|Марозаў|2022}}. Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбараў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2020 года]] і наступнага [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|супрацьстаяння грамадзянскай супольнасці і ўладаў]] актыўна выступаў супраць фальсіфікацый вынікаў выбараў, неапраўданай жорсткасці, свавольства ўладаў і гвалту з боку сілавых структур, за што падвяргаўся палітычна матываванаму пераследу з боку дзейнай улады. У жніўні 2020 года падпісаў [[зварот беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]]. Пяць разоў асуджаны па адміністратыўных артыкулах за ўдзел пратэстах, за 2021 год адбыў агулам 45 сутак пад арыштам. Па рашэння суда [[Наваполацк]]а неаднаразова пакараны вялікімі грашовымі штрафамі за ўдзел у «несанкцыянаваных масавых мерапрыемствах». 20 снежня 2020 года арыштаваны падчас святкавання каля навагодняй ялінкі актывістамі на галоўнай плошчы ў [[Наваполацк]]у. 5 студзеня 2021 года асуджаны па артыкуле 23.34 за ўдзел у пікеце, 6 студзеня забраны з дому адбываць пакаранне ў наваполацкім ЦІП. Не выпушчаны пасля 15 сутак, атрымаў яшчэ 15 за ўдзел у маршы, выйшаў з ЦІПа 2 лютага 2021 года. 2 верасня 2021 года чарговы раз затрыманы за лагатып «Белсат» на старонках у сацсетках, адбываў адміністрацыйны арышт у наваполацкім ЦІПе — 15 сутак за рэпосты матэрыялаў тэлеканала, прызнанага экстрэмісцкім. Пасля вызвалення, рэктар [[ПДУ]] [[Алег Раманаў]] звольніў Віктара Якубава з універсітэта па палітычных матывах (фармальная прычына — знаходжанне пад арыштам, які цяпер трактуецца як прагул)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/278520|title=Пакуль сядзеў, паставілі прагул. Звольнілі дацэнта Полацкага ўніверсітэта, які працаваў там 14 год|website=Наша Ніва|date=2021-09-28|access-date=2026-05-20}}</ref>. Пад ціскам чарговых абвінавачанняў у канцы 2021 годзе выехаў на эміграцыю ў Польшчу. На эміграцыі працягвае навуковую і грамадскую актыўнасць. У 2022—2025 гадах працаваў у навуковых праектах пры Варшаўскім універсітэце і Інстытуце гісторыі Польскай акадэміі навук. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя даследаванні прысвечаны пытанням знешняй і ўнутранай палітыкі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] адносна тэрыторыі [[Інфлянты|Інфлянтаў]] у 1582—1621 гадах. Займаецца пытаннямі ўзаемаадносін Вялікага Княства Літоўскага і Польскага Каралеўства з інфлянцкім насельніцтвам у справе ўсталявання кантролю над [[Інфлянты|Інфлянтамі]] і [[Рыга]]й. Даследуе знешнюю палітыку Вялікага Княства Літоўскага адносна Інфлянтаў у кантэксце спроб стварэння персанальнай уніі паміж Рэччу Паспалітай і [[Швецыя]]й пад уладарствам [[Жыгімонт ІІІ Ваза|Жыгімонта ІІІ Вазы]]. Вывучае ўплыў «інфлянцкага пытання» на сістэму арганізацыі войска, палітычнае і сацыяльна-эканамічнае жыццё Вялікага Княства Літоўскага ў канцы XVI — пачатку XVII ст. == Бібліяграфія == === Выбраныя артыкулы === * Якубаў, В. У. Узаемаадносіны ВКЛ і Польскага каралеўства ў дачыненні да Інфлянтаў 1582—1621 гг. / В. У. Якубаў // Studia Historica Europae Orientalis. — Мінск, 2008. — Вып. 1. — С. 116—131. * Якубаў, В. У. «Жаўнерскае свавольства» на тэрыторыі ВКЛ у 1600—1604 гг. / В. У. Якубаў // Беларускі гістарычны часопіс. — 2011. — № 1. — С. 9-14. * Пратэстантызм у Полацкім ваяводстве ў другой палове XVI ― першай палове XVII стагоддзя / В. У. Якубаў // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2012. ― № 1. ― С. 38―43. * Інфлянцкая кампанія войска Вялікага Княства Літоўскага 1608―1609 гадоў / В. У. Якубаў // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2013. ― № 9. — С. 48―53. * Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя / В. У. Якубаў // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2016. ― № 9. ― С. 83―91. * Якубаў, В. У. Магнатэрыя ВКЛ у ракашовых падзеях 1606—1609 гг. // В. У. Якубаў. — Вялікае Княства Літоўскае : палітыка эканоміка, культура: зб. навук. артыкулаў у 2 ч. Ч.1./ Нац. Акад. навук Беларусі, Ін-т гісторыі : уклад. А. А. Скеп’ян. — Мінск. Беларуская навука, 2017. — с. 253—269. * Сацыяльны капітал у кліенцкай сетцы Льва Сапегі ў канцы XVI ― пачатку XVII ст. / В. У. Якубаў // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2020. ― № 1. ― С. 137―143. * Якубаў, В. У. Інтэграцыйная палітыка кіруючых колаў ВКЛ адносна суб’ектаў былой Лівонскай канфедэрацыі ў XVI—XVIІ стст. // In the shadow of others. Belarusian-Latvian relations from the past to nowadays / Рэд. Міраслаў Янковяк і Кірыл Касцян. — Praha: Slovanskẏ ustav AV ČR a.v.v., 2022 — с. 67 — 84 * Якубаў В. У. Удзел Грамадзян ВКЛ у войску ІІ Ілжэдзмітрыя 1608—1610 г. // Przegąd Środkowo-Wschodni.- № 9, Warszawa, 2024. — s. 9-49 === Манаграфіі і вучэбна-метадычныя выданні === * Якубаў В. Барацьба Вялікага княства Літоўскага за Інфлянты ў канцы XVI — пачатку XVII ст. — Вільня: Ciklonas, 2024. — 348 с. * Гісторыя Беларусі: вучэб.-метад. компл. / І. А. Бортнік, В. У. Якубаў. — Наваполацк: ПДУ, 2011. — 355 с. * Великая Отечественная война советского народа (в контексте Второй мировой войны): учеб.-метод. компл. / В. В. Якубов. — Новополоцк: ПГУ, 2015. — 103 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Сучасныя беларускія даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага|ЯКУБАЎ Віктар Уладзіміравіч}} == Спасылкі == * {{Артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/166245099/Yakubau_Viktar_2026_List_of_published_works|аўтар=|загаловак=Пералік публікацый Віктара Якубава станам на 31 снежня 2025 года|год=2026-01-01|выданне=academia.edu}} * {{Cite web|lang=ru-ru|url=https://www.psu.by/universitet/personalii/272-personal-ja/7402-jakubov-viktor-vladimirovich#biografiya|title=Якубов Виктор Владимирович|website=Полоцкий государственный университет|access-date=2026-05-20}} * [https://scholar.google.com/citations?user=52OdirIAAAAJ&hl=ru Профіль аўтара ў Google Scholar] * {{YouTube|lqBV1hILRVU| Віктар Якубаў у ток-шоу "Intermarium" на тэлеканале «Белсат»|logo=1}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Якубаў Віктар Уладзіміравіч}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Падпісанты звароту беларускіх навукоўцаў супраць гвалту]] [[Катэгорыя:Фолк-музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Даследчыкі гісторыі Вялікага Княства Літоўскага]] 8xrg1uk5s1seycmwsvytrmttihssvld 0 667140 5143779 5003297 2026-05-19T21:43:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 5 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143779 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Папакуль}} {{Навуковец}} '''Яўген Аляксандравіч Папакуль''' ({{ВД-Прэамбула}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[філолаг]], [[літаратуразнавец]], [[перакладчык]], [[Кандыдат навук|кандыдат філалагічных навук]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1988 годзе ў [[Наваполацк]]у. Скончыў ў 2011 годзе [[Гісторыка-філалагічны факультэт ПДУ|гісторыка-філалагічны факультэт]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «[[Англійская мова]]. [[Нямецкая мова]]». У 2013 годзе там жа абараніў [[Магістр|магістарскую]] дысертацыю па спецыяльнасці «Літаратура народаў краін замежжа». Пасля навучаўся ў [[Аспірантура|аспірантуры]] [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці «Літаратура народаў краін замежжа (англійская)». Навучаўся на курсах [[Шведская мова|шведскай мовы]] ў вышэйшых народных школах у [[Фрэнста]] і [[Малунг]]у (2011 і 2015 гады, [[Швецыя]]). У 2016 годзе скончыў курсы выкладчыкаў шведскай мовы, літаратуры і культуры ў Вышэйшай народнай школе Більстромска ([[Швецыя]]). Дысертацыю на саісканне вучонай ступені [[Кандыдат навук|кандыдата філалагічных навук]] па спецыяльнасцям «Літаратура народаў краін замежжа (англійская)» абараніў 26 студзеня 2018 года ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэце]]. Тэма кандыдацкай дысертацыі: «Спецыфіка шатландскіх і англійскіх балад пра звышнатуральнае ў кантэксце рэгіянальнай літаратурнай традыцыі». Навуковы кіраўнік — [[Аляксандр Аляксандравіч Гугнін]]. Станам на чэрвень 2025 года працуе дацэнтам кафедры сусветнай літаратуры і замежных моў гуманітарнага факультэта [[Полацкі дзяржаўны ўніверсітэт|Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта]]<ref>[https://www.psu.by/be/vykladchyki-i-navukoutsy/papakul-jagen-aljaksandravich Папакуль Яўген Аляксандравіч]</ref>. == Навуковая дзейнасць == Асноўныя навуковыя працы прысвечаны даследаванню шатландскіх і англійскіх балад пра звышнатуральнае, шатландска-скандынаўскім літаратурным узаемасувязям, сюжэтна-тэматычным паралелям, жанрава-стылявому адзінству, канцэпцыі «памежнасці» у гэтых літаратурах і інш. Упершыню ў беларускім [[Літаратуразнаўства|літаратуразнаўстве]] правёў комплексны супастаўляльны аналіз [[Шатландыя|шатландскіх]], [[Англія|англійскіх]] і [[Скандынавія|скандынаўскіх]] народных [[Балада|балад]] пра звышнатуральнае і прадставіў іх агульную класіфікацыю на аснове разнастайнасці тэматыкі, сюжэтаў, матываў і канфліктаў. Выявіў шматлікія паралелі ў сюжэтных лініях, тэматыцы, а таксама ў структурных і мастацка-выяўленчых асаблівасцях балад, што дало права аднесці шатландскія і скандынаўскія народныя балады пра звышнатуральнае да адзінай рэгіянальнай літаратурнай традыцыі. Увёў у навуковы ўжытак тэрмін «дыялог-подкуп» як адметную асаблівасць структуры шатландскіх і шведскіх балад. Вялікую ўвагу ў сваіх даследаваннях надае адлюстраванню ў літаратуры [[XI стагоддзе|XI]]-[[XIII стагоддзе|XIII стагоддзяў]] гістарычных кантактаў паміж народамі [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравоў]] і [[Скандынавія|Скандынавіі]]. Упершыню пераклаў асобныя прыклады скандынаўскіх балад са [[Шведская мова|шведскай мовы]] на [[Беларуская мова|беларускую]]. Станам на красавік 2024 года, актыўна працуе над перакладамі са старажытных моў ([[старажытнаісландская мова|старажытнаісландскай]] і [[норн]]), асаблівую ўвагу надае эдычнай літаратуры. == Сям’я == У 2021 годзе ажаніўся з пісьменніцай [[Маргарыта Юр’еўна Латышкевіч|Маргарытай Латышкевіч]]. === Выдадзеныя кнігі === * «Эда. Песні пра багоў» — першы том «[[Старэйшая Эда|Паэтычнай Эды]]» (2021, выдавецтва «[[Галіяфы]]»). * «[[Малодшая Эда|Эда Сноры Стурлусана]]» (2021, выдавецтва «[[Галіяфы]]»). * «Эда. Песні пра герояў» — другі том «Паэтычнай Эды» (2022, выдавецтва «Тэхналогія»). * «Эда. Забытыя песні» (2023, выдавецтва «Тэхналогія»). * «Каханне. Смерць. Пачвары: скандынаўскія народныя балады» (2024, выдавецтва «Тэхналогія»). * «Сага пра Хэрвёр і Хэйдрэка» (2024, выдавецтва «Тэхналогія»). == Прызнанне == * [[Прэмія імя Карласа Шэрмана|Прэмія імя Карласа Шэрмана для перакладчыкаў]] (2023) * [[Дэбют (літаратурная прэмія)|«Дэбют», літаратурная прэмія імя Максіма Багдановіча]] (2023) == Бібліяграфія == === Выбраныя навуковыя артыкулы === * Скандинавские мифологически-фантастические баллады: историко-культурный аспект / Е. А. Папакуль // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2014. — № 2. — С. 10-14. * Отражение взаимодействий между Британскими островами и Скандинавией в исландской литературе XI—XIII веков / Е. А. Папакуль // Веснік Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2015. — № 1. — С. 7-11. * Баллады о возвращающихся мертвецах в шведской и англо-шотландской традиции / Е. А. Папакуль // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2015. — № 2. — С. 10-14. * Баллады об эльфах в Швеции и Шотландии / Е. А. Папакуль // Веснік Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта. — 2015. — № 5. — С. 123—131. * Магическая сила рун в шведских народных балладах / Е. А. Папакуль // Веснік Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта. — 2016. — № 2. — С. 10-15. * [https://tn.by/product/eda-pesni-pra-bahou/ Эда. Песні пра багоў]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021. — 312 с. * [https://tn.by/product/eda1/ Эда Сноры Стурлусана]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Галіяфы, 2021. — 298 с. * [https://tn.by/product/eda-piesni-pra-hierojau/ Эда. Песні пра герояў]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2022. — 380 с. * [https://tn.by/product/eda-zabytyja-piesni/ Эда. Забытыя песні]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2023. — 240 с. * [https://tn.by/product/kachannie-smierc-pacvary/ Каханне. Смерць. Пачвары: скандынаўскія народныя балады] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240417104422/https://tn.by/product/kachannie-smierc-pacvary/ |date=17 красавіка 2024 }} / уклад., пер. са шведскай, дацкай, нарвежскай, фарэрскай, ісландскай, норн, уступ Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2024. — 148 с. * [https://tn.by/product/hervor-heidrek-saga/ Сага пра Хэрвёр і Хэйдрэка]{{Недаступная спасылка}} / уклад., пер. са старажытнаісл., камент. Яўгена Папакуля. — Мінск : Тэхналогія, 2024. — 108 с. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.psu.by/be/universitet/vykladchyki-i-navukoutsy/385-litara-p/9505-papakul-jagen-aljaksandravich#biyagrafiya Біяграфія на сайце Полацкага дзяржаўнага ўніверсітэта] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200808091054/https://www.psu.by/be/universitet/vykladchyki-i-navukoutsy/385-litara-p/9505-papakul-jagen-aljaksandravich#biyagrafiya |date=8 жніўня 2020 }} * [https://www.elibrary.ru/author_profile.asp?id=909310 Профіль аўтара на ELIBRARY.RU]{{Недаступная спасылка}} * [https://scholar.google.ru/citations?user=gXmkwZYAAAAJ&hl=ru Профіль аўтара ў Google Scholar] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Папакуль Яўген Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Філолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на беларускую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з ісландскай мовы]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі са шведскай мовы]] bansv9fdu37zlybmx983iorb7wcosfm 0 667191 5143475 5035587 2026-05-19T12:49:46Z Feeleman 163471 /* Зноскі */ афармленне 5143475 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Прамо́ва караля́'''»<ref name="Svaboda, 2011-02-14" /> або «'''Каро́ль гаво́рыць!'''»<ref name="Nasha Niva, 2011-02-28" /> ({{lang-en|The King’s Speech}}) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] мастацкі фільм [[2010 год у гісторыі кіно|2010]] года, зняты рэжысёрам [[Том Хупер|Томам Хуперам]] паводле сцэнарыя {{нп5|Дэвід Сайдлер|Дэвіда Сайдлера|en|David Seidler}}<ref name="IMDb" />. Фільм расказвае пра змаганне брытанскага караля [[Георг VI|Георга VI]] з заіканнем. Прэм’ера фільма адбылася [[6 верасня]] [[2010]] года на кінафестывалі ў [[Тэльюрайд]]зе<ref name="IMDb, Release Info" />. == Сюжэт == Дзеянне разгортваецца ў 1-й палове XX ст. у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. У цэнтры сюжэту герцаг Ёркскі Альберт. Ён можа ў будучым стаць каралём, але ўсё псуе моцнае заіканне, кожны раз, калі даводзіцца выступаць на публіцы. Альберт звяртаўся да найлепшых спецыялістаў, але так і пазбыўся дэфекту маўлення. Аднаго разу яго жонка Лізавета прапануе звярнуцца па дапамогу да неартадаксальнага аўстралійскага лагапеда Лаянэла Лога. Лог не мае медычнай адукацыі, яго метады супярэчлівыя, але даюць плён. Пасля колькіх сеансаў лячэння паміж двума вельмі непадобнымі людзьмі ўзнікае сяброўства, а хвароба прынца Альберта пачынае адступаць. [[20 студзеня]] [[1936]] года яго абвяшчаюць каралём [[Георг VI|Георгам VI]], а Лог і далей дапамагае манарху змагацца з заіканнем. == Узнагароды == Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''» фільм быў адзначаны 109 кінаўзнагародамі і яшчэ 205 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|1504320|Прамова караля}} {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно}} {{Прэмія Гільдыі прадзюсараў ЗША за найлепшы тэатральны фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Аўстраліі 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях]] [[Катэгорыя:Фільмы Тома Хупера]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Аляксандр Дэспла]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Польскай кінапрэміі «Арлы»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] tur6yky6afczagk6bx5jvh9ydwikkvn 5143476 5143475 2026-05-19T12:50:27Z Feeleman 163471 Адкат праўкі [[Special:Diff/5143475|5143475]] аўтарства [[Special:Contributions/Feeleman|Feeleman]] ([[User talk:Feeleman|размовы]]) 5143476 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Прамо́ва караля́'''»<ref name="Svaboda, 2011-02-14" /> або «'''Каро́ль гаво́рыць!'''»<ref name="Nasha Niva, 2011-02-28" /> ({{lang-en|The King’s Speech}}) — [[Вялікабрытанія|брытанскі]] мастацкі фільм [[2010 год у гісторыі кіно|2010]] года, зняты рэжысёрам [[Том Хупер|Томам Хуперам]] паводле сцэнарыя {{нп5|Дэвід Сайдлер|Дэвіда Сайдлера|en|David Seidler}}<ref name="IMDb" />. Фільм расказвае пра змаганне брытанскага караля [[Георг VI|Георга VI]] з заіканнем. Прэм’ера фільма адбылася [[6 верасня]] [[2010]] года на кінафестывалі ў [[Тэльюрайд]]зе<ref name="IMDb, Release Info" />. == Сюжэт == Дзеянне разгортваецца ў 1-й палове XX ст. у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. У цэнтры сюжэту герцаг Ёркскі Альберт. Ён можа ў будучым стаць каралём, але ўсё псуе моцнае заіканне, кожны раз, калі даводзіцца выступаць на публіцы. Альберт звяртаўся да найлепшых спецыялістаў, але так і пазбыўся дэфекту маўлення. Аднаго разу яго жонка Лізавета прапануе звярнуцца па дапамогу да неартадаксальнага аўстралійскага лагапеда Лаянэла Лога. Лог не мае медычнай адукацыі, яго метады супярэчлівыя, але даюць плён. Пасля колькіх сеансаў лячэння паміж двума вельмі непадобнымі людзьмі ўзнікае сяброўства, а хвароба прынца Альберта пачынае адступаць. [[20 студзеня]] [[1936]] года яго абвяшчаюць каралём [[Георг VI|Георгам VI]], а Лог і далей дапамагае манарху змагацца з заіканнем. == Узнагароды == Паводле інфармацыі сайта «''[[Internet Movie Database]]''» фільм быў адзначаны 109 кінаўзнагародамі і яшчэ 205 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. == Зноскі == {{Reflist|2|refs= <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1504320/|title=The King's Speech (2010) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-06}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1504320/awards|title=The King's Speech — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-06}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt1504320/releaseinfo|title=The King's Speech — Release Info|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-01-06}}</ref> <ref name="Nasha Niva, 2011-02-28">{{cite web|url=https://nashaniva.by/?c=ar&i=51065|title=У Мінску 3 сакавіка пачынаецца паказ карціны «Кароль гаворыць!»|author=Таццяна Дарашчонак.|date=2011-02-28|publisher=Сайт «''[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]''»|lang=be|accessdate=2021-01-06}}</ref> <ref name="Svaboda, 2011-02-14">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/2308445.html|title=BAFTA раздала кінаўзнагароды|author=|date=2011-02-14|publisher=[[Радыё Свабодная Еўропа/Радыё Свабода|Радыё Свабода]]|lang=be|accessdate=2021-01-06}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Imdb title|1504320|Прамова караля}} {{^}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшы фільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшы фільм}} {{Прэмія «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм}} {{Прэмія «Гоя» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Польская кінапрэмія «Арлы» за найлепшы еўрапейскі фільм}} {{Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі склад у ігравым кіно}} {{Прэмія Гільдыі прадзюсараў ЗША за найлепшы тэатральны фільм}} {{Прэмія «Залаты арол» за найлепшы замежны фільм у расійскім пракаце}} [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Вялікабрытаніі 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы Аўстраліі 2010 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя фільмы Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Фільмы-біяграфіі Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, заснаваныя на рэальных падзеях]] [[Катэгорыя:Фільмы Тома Хупера]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Аляксандр Дэспла]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Оскар» за «Найлепшы фільм»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі BAFTA]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Еўрапейскай кінапрэміі]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты Польскай кінапрэміі «Арлы»]] [[Катэгорыя:Фільмы — лаўрэаты прэміі «Незалежны дух» за найлепшы міжнародны фільм]] rrf4fgw9n2jhdw9e68u8fx0un9roho6 10 667250 5143879 4794489 2026-05-20T06:19:39Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5143879 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = ГрДУ імя Янкі Купалы |navbar = |state = autocollapse |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] |выява = |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_спісаў = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = |загаловак1 = Факультэты |спіс1 = * [[Інжынерны факультэт ГрДУ|Інжынерны факультэт]] * [[Факультэт псіхалогіі ГрДУ|Факультэт псіхалогіі]] * [[Фізіка-тэхнічны факультэт ГрДУ|Фізіка-тэхнічны факультэт]] * [[Факультэт фізічнай культуры ГрДУ|Факультэт фізічнай культуры]] * [[Філалагічны факультэт ГрДУ|Філалагічны факультэт]] * [[Ваенны факультэт ГрДУ|Ваенны факультэт]] * [[Педагагічны факультэт ГрДУ|Педагагічны факультэт]] * [[Факультэт матэматыкі і інфарматыкі ГрДУ|Факультэт матэматыкі і інфарматыкі]] * [[Факультэт гісторыі, камунікацыі і турызму ГрДУ|Факультэт гісторыі, камунікацыі і турызму]] * [[Юрыдычны факультэт ГрДУ|Юрыдычны факультэт]] * [[Факультэт эканомікі і кіравання ГрДУ|Факультэт эканомікі і кіравання]] * [[Факультэт біялогіі і экалогіі ГрДУ|Факультэт біялогіі і экалогіі]] * [[Факультэт мастацтваў і дызайну ГрДУ|Факультэт мастацтваў і дызайну]] {{Навігацыйная табліца|subgroup |загаловак1=Колішнія |спіс1= * [[Факультэт гісторыі і сацыялогіі ГрДУ імя Янкі Купалы|Факультэт гісторыі і сацыялогіі]] * [[Факультэт турызму і сэрвісу ГрДУ|Факультэт турызму і сэрвісу]] * [[Факультэт будаўніцтва і транспарту ГрДУ|Факультэт будаўніцтва і транспарту]] * [[Інжынерна-будаўнічы факультэт ГрДУ|Інжынерна-будаўнічы факультэт]] * [[Факультэт інавацыйных тэхналогій машынабудавання ГрДУ|Факультэт інавацыйных тэхналогій машынабудавання]] }} |загаловак2 = Інстытуты |спіс2 = [[Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў ГрДУ|Інстытут павышэння кваліфікацыі і перападрыхтоўкі кадраў]] |загаловак3 = Сярэднія навучальныя ўстановы |спіс3 = * [[Ваўкавыскі каледж]] * [[Гуманітарны каледж (Гродна)|Гуманітарны каледж]] * [[Лідскі каледж]] * [[Тэхналагічны каледж (Гродна)|Тэхналагічны каледж]] |загаловак4 = Іншае |спіс4 = * РУП «Тэхналаб» * [[Галоўны корпус ГрДУ|Галоўны корпус]] * [[Будынак Марыінскай жаночай гімназіі (Гродна)|Будынак Марыінскай жаночай гімназіі]] * [[Цэнтр даўніверсітэцкай падрыхтоўкі ГрДУ|Цэнтр даўніверсітэцкай падрыхтоўкі]] |стыль_унізе = |унізе = }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Адукацыя ў Беларусі]] </noinclude> ohuuavsehlzq6ddckw5qyklqq7aoluh 0 669975 5143617 5143225 2026-05-19T17:19:24Z M.L.Bot 261 зноскі вынес у тэкст, ні вікіфікацыю, ні зноскі ў загалоўках не варта рабіць з тэхнічных прычын 5143617 wikitext text/x-wiki {{значэнні}} '''«Экслібрыс»''' — літаратурная прэмія для маладых літаратараў, заснаваная ў 2012 годзе [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюзам беларускіх пісьменнікаў]]. Штогод конкурс мае новую тэму. Першы ў 2012 годзе быў прысвечаны<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/66869|title=СБП абвяшчае конкурс маладых пісьменнікаў «Экслібрыс»|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2012-01-19}}</ref> класікам-юбілярам беларускай літаратуры [[Паўлюк Багрым|Паўлюку Багрыму]], [[Якуб Колас|Якубу Коласу]], [[Янка Купала|Янку Купалу]], [[Алесь Гарун|Алесю Гаруну]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішку Гартнаму]], [[Максім Танк|Максіму Танку]], [[Янка Брыль|Янку Брылю]] і [[Міхась Стральцоў|Міхасю Стральцову]]. Другі<ref>{{cite web|url=http://news.tut.by/culture/351975.html|title=За перамогу ў літаратурным конкурсе маладых пісьменнікаў "Экслібрыс" можна атрымаць планшэт|publisher=[[TUT.BY]]|date=2013-06-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130611042157/http://news.tut.by/culture/351975.html |archivedate=11 чэрвеня 2013}}</ref> (2013) — [[Янка Маўр|Янку Маўру]], трэці<ref>{{cite web|url=https://n-europe.eu/node/548908|title=СБП абвяшчае літаратурны конкурс “Экслібрыс” імя Аляксандра Уласава|website=n-europe.eu|date=2014-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210214000924/https://n-europe.eu/node/548908 |archivedate=14 лютага 2021 }}</ref> (2014) — [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Аляксандру Уласаву]], чацвёрты<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/156486|title=Вечарына пераможцаў конкурсу імя Барадуліна — ужо заўтра, 17 верасня!|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2015-09-16}}</ref> (2015) — [[Рыгор Іванавіч Барадулін|Рыгору Барадуліну]], пяты<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/166111|title=Абвешчаны прыём прац на літаратурны конкурс «Экслібрыс» імя Антона Луцкевіча|publisher=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2016-03-02}}</ref> (2016) — [[Антон Луцкевіч|Антону Луцкевічу]], шосты<ref>{{cite web|url=https://bel.sputnik.by/video/20170928/1031053492/ehkslibrys-galounae-kab-peraklad-spadabausya-maej-mame.html|title="Экслібрыс": галоўнае, каб пераклад спадабаўся маёй маме|website=sputnik.by|date=2017-09-28}}</ref> (2017) — 500-годдзю беларускага кнігадрукавання і [[Францыск Скарына|Францішку Скарыну]]. У 2018 годзе «Экслібрыс» прайшоў<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/sajuz-belaruskih-pismennikau-abvjaszczae-litaratur|title=Саюз беларускіх пісьменнікаў абвяшчае літаратурны конкурс да 100-годдзя БНР|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2018-03-01}}</ref> пад знакам 100-годдзя [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. У 2019 конкурс прысвяцілі<ref>{{cite web|url=https://afisha.relax.by/event/10574765-l-taraturny-konkurs-eksl-brys/minsk/|title=Літаратурны конкурс «Экслібрыс»|website=afisha.relax.by}}</ref> [[Анатоль Ціханавіч Сыс|Анатолю Сысу]]. У 2020 годзе прэмія была прымеркавана<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/abveszczany-pryjom-zajavak-na-konkurs-ekslibrys1|title=Абвешчаны прыём заявак на Конкурс «Экслібрыс» імя Караткевіча|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2020-05-05}}</ref> да 90-годдзя [[Уладзімір Караткевіч|Уладзіміра Караткевіча]]. «Экслібрыс» 2021 года ўшанаваў<ref>{{cite web|url=https://lit-bel.org/news/abveshchany-pryyem-zayavak-na-konkurs-ekslibrys-imya-nila-gilevicha/|title=Навіны|website=lit-bel.org|date=2021-02-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210202143014/https://lit-bel.org/news/abveshchany-pryyem-zayavak-na-konkurs-ekslibrys-imya-nila-gilevicha/ |archivedate=2 лютага 2021 }}</ref> памяць Народнага паэта [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]]. Пасля ліквідацыі Саюза беларускіх пісьменнікаў конкурс адноўлены [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў|Міжнародным саюзам беларускіх пісьменнікаў]]. У 2025 годзе прысвечаны 90-годдзю [[Анатоль Канстанцінавіч Клышка|Анатоля Клышкі]]<ref>{{cite web|url=https://bellit.info/news/pryjom-zajavak-na-konkurs-ekslibrys-imja-anatolja-klyshki.html|title=Прыём заявак на конкурс “Экслібрыс” імя Анатоля Клышкі|website=bellit.info|date=2025-03-11}}</ref>. == Пералік лаўрэатаў == === 2012<ref>{{cite web|url=https://naviny.by/rubrics/culture/2012/05/25/ic_news_117_393785|title=Вызначаны пераможцы конкурса маладых літаратараў «Экслібрыс»|website=naviny.by|date=2012-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120529003412/http://naviny.by/rubrics/culture/2012/05/25/ic_news_117_393785/|archivedate=2012-05-29}}</ref> === * [[Алеся Башарымава]] (пераклад) * [[Алесь Замкоўскі]] (вершы) * [[Антон Рудак]] (вершы) * [[Вера Стромава]] (проза) * [[Ганна Янкута]] (пераклад) === 2013 === * [[Вольга Гапеева]] (проза) * [[Дар’я Вашкевіч]] (казка) * [[Сяржук Мядзведзеў]] (пераклад)<ref>{{cite web|url=https://pen-centre.by/2013/09/11/vyznachanyya-peramozhcy-konkursu-ekslbrys-mya-yank-mara.html|title=Вызначаныя пераможцы конкурсу “Экслібрыс” імя Янкі Маўра|publisher=[[Беларускі ПЭН]]|date=2013-09-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191025214057/https://pen-centre.by/2013/09/11/vyznachanyya-peramozhcy-konkursu-ekslbrys-mya-yank-mara.html|archivedate=25 кастрычніка 2019}}</ref> === 2014 === * [[Крысціна Бандурына]] * [[Антон Рудак]] * [[Ганна Севярынец]] * [[Аляксей Шэін]] * Хведар Сумкін ([[Анатоль Івашчанка]])<ref>{{cite web|url=https://lit-bel.org/news/Tsirimonya-znagarodzhannya-peramozhtsa-ltaraturnaga-konkursu-ekslbris-mya-Alyaksandra-Ulasava-prayshla--kreatinay-prastori-TseH-5285/|title=Цырымонія ўзнагароджання пераможцаў літаратурнага конкурсу “Экслібрыс” імя Аляксандра Уласава прайшла ў крэатыўнай прасторы “ЦЭХ”|website=lit-bel.org|date=2014-09-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210125001639/https://lit-bel.org/news/Tsirimonya-znagarodzhannya-peramozhtsa-ltaraturnaga-konkursu-ekslbris-mya-Alyaksandra-Ulasava-prayshla--kreatinay-prastori-TseH-5285/ |archivedate=25 студзеня 2021 }}</ref> === 2015 === * [[Валерыя Кустава|Валярына Кустава]] * [[Алесь Емяльянаў-Шыловіч]]<ref>{{артыкул|загаловак=Лаўрэатаў «Экслібрыса» ўганаравалі|спасылка=https://kamunikat.org/download.php?item=34033-1.pdf&pubref=34033|выданне=Кніганоша|тып=газета|месца=Мн.|выдавецтва=[[Згуртаванне беларусаў свету «Бацькаўшчына»|ЗБС «Бацькаўшчына»]]|год=кастрычнік, 2015|нумар=34|старонкі=4|archive-url=|archive-date=}}</ref><ref>{{cite web|url=https://bel.sputnik.by/20150916/1017270187.html|title=Заўтра ўзнагародзяць пераможцаў конкурса "Экслібрыс" імя Барадуліна|website=sputnik.by|date=2015-09-16}}</ref> === 2016 === * [[Антось Уласенка]] * [[Алена Карп]] * [[Дар’я Латышава]] * [[Паліна Піткевіч]]<ref>{{cite web|url=https://zbsb.org/news/belarus/10943/|title=Названыя імёны лаўрэатаў конкурсу «Экслібрыс» імя Антона Луцкевіча|website=zbsb.org|date=2016-10-19}}</ref> === 2017 === * [[Іаанна Владыка]] * [[Алесь Емяльянаў-Шыловіч]] * [[Сяргей Матырка]]<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/kultura/uznaharodzanne-laureatau-konkursu-ekslibrys-27|title=Узнагароджанне лаўрэатаў конкурсу «Экслібрыс» — 27 верасня|publisher=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2017-09-22}}</ref> === 2018 === * [[Яўген Яўгенавіч Аснарэўскі|Яўген Аснарэўскі]] * [[Зміцер Астроўскі]] * [[Андрэй Кулеш]]<ref>{{cite web|url=https://lit-bel.org/news/u-svezhym-dzeyaslove-vershy-gapeevay-i-gronskay-proza-kaminskay-ese-babkovay/|title=Навіны|website=lit-bel.org|date=2019-02-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210213165821/https://lit-bel.org/news/u-svezhym-dzeyaslove-vershy-gapeevay-i-gronskay-proza-kaminskay-ese-babkovay/ |archivedate=13 лютага 2021 }}</ref> === 2019 === * [[Міхал Бараноўскі]]<ref>{{cite web|url=https://lit-bel.org/news/adpustsitse-myane-kurapaty-u-minsku-prayshla-vecharyna-da-60-goddzya-anatolya-sysa/|title=Адпусціце мяне, Курапаты: у Мінску прайшла вечарына да 60-годдзя Анатоля Сыса|website=lit-bel.org|date=2019-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210115213731/https://lit-bel.org/news/adpustsitse-myane-kurapaty-u-minsku-prayshla-vecharyna-da-60-goddzya-anatolya-sysa/ |archivedate=15 студзеня 2021 }}</ref> === 2020 === * [[Яніна Грыцкевіч]] (паэзія) * [[Дар’я Грыненка]] * [[Вячаслаў Лявіцкі]]<ref>{{cite web|url=https://budzma.org/news/laureaty-konkursa-imya-karatkevicha.html|title=Названыя лаўрэаты Літаратурнага конкурса "Экслібрыс" імя Караткевіча|website=budzma.org|date=2020-11-27}}</ref> === 2021 === * [[Яніна Равяка]]<ref>{{cite web|url=https://budzma.org/news/peramozhtsa-ekslibrys.html|title=Стаў вядомы пераможца Літаратурнага конкурса «Экслібрыс» імя Ніла Гілевіча|website=budzma.org|date=2021-10-01}}</ref> === 2025 === * [[Тацьцяна Багданава]] за празаічны твор «Не на сваім месцы» * [[Марыя Баравік]] за вершаваную нізку «Намалюю вясну».<ref>[https://bellit.info/roznaje/zhury-konkursu-ekslibrys-abvjascila-pjeramozhcau.html Журы конкурсу «Эксьлібрыс» абвясьціла пераможцаў], 6 лістапада 2025</ref> == Крыніцы == {{reflist}} {{Беларускія літаратурныя прэміі}} [[Катэгорыя:Беларускія літаратурныя прэміі]] hwfra35cfsyd3v76t8929ujesakjxsg 0 679782 5143671 4826888 2026-05-19T18:30:08Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143671 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Яноўскі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Яноўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Веткаўскі раён]] |Уключае = 5 населеных пунктаў |Сталіца = [[Янова (Веткаўскі раён)|Янова]] |Датаўтварэння = [[8 снежня]] [[1926]] |Скасаванне = [[27 снежня]] [[2022]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 282 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 3 |Сайт = http://www.vetka.gomel-region.by/ru/yan-ru/ |Заўвагі = }} '''Яно́ўскі сельсавет''' — былая адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Веткаўскі раён|Веткаўскага раёна]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — [[аграгарадок]] (да 2011 года вёска) [[Янова (Веткаўскі раён)|Янова]]. == Гісторыя == Пасля [[Узбуйненне БССР#Другое ўзбуйненне БССР|другога ўзбуйнення БССР]] з 8 снежня 1926 года сельсавет у складзе [[Свяцілавіцкі раён|Свяцілавіцкага раёна]] [[Гомельская акруга|Гомельскай акругі]] [[БССР]]. З 4 жніўня 1927 года ў складзе Веткаўскага раёна. 30 снежня 1927 года сельсавет узбуйнены, у яго склад увайшла тэрыторыя скасаванага [[Будзішча-Стаўбунскі сельсавет|Будзішча-Стаўбунскага сельсавета]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Веткаўскім раёне БССР. З 12 лютага 1935 года ў складзе адноўленага Свяцілавіцкага раёна, з 20 лютага 1938 года — Гомельскай вобласці. З 17 снежня 1956 года ў складзе Веткаўскага раёна, з 25 снежня 1962 года — [[Гомельскі раён|Гомельскага раёна]], з 6 студзеня 1965 года — адноўленага Веткаўскага раёна. У 1966 годзе ў склад [[Стаўбунскі сельсавет|Стаўбунскага сельсавета]] перададзены пасёлкі [[Гарадок (Веткаўскі раён)|Гарадок]] і [[Калінін (Веткаўскі раён)|Калінін]]<ref>Рашэнні выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 лістапада, 1 і 8 снежня 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 1 (1159).</ref>. 21 кастрычніка 1968 года ў склад сельсавета з [[Неглюбскі сельсавет|Неглюбскага сельсавета]] перададзены пасёлак [[Расуха]]<ref>Рашэнне выканкома Гомельскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 21 кастрычніка 1968 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1969, № 1 (1231).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Яноўскага сельсавета было 5 населеных пунктаў<ref name="АТД74">{{Крыніцы/БССР-АТД (1974)|78}}</ref>. 27 снежня 2022 года сельсавет скасаваны, яго тэрыторыя далучана да [[Стаўбунскі сельсавет|Стаўбунскага сельсавета]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D923g0120537&p1=1 Решение Гомельского областного Совета депутатов от 27 декабря 2022 г. № 420 Об изменении административно-территориального устройства Ветковского района Гомельской области]</ref>. == Склад == На момант скасавання ў склад сельсавета ўваходзілі 5 населеных пунктаў: аграгарадок [[Янова (Веткаўскі раён)|Янова]], вёска [[Стаўбунскае Будзішча]], пасёлкі [[Жалуддзе]], [[Лазараў (Веткаўскі раён)|Лазараў]] і [[Расуха]]. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года складала 450 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/homielskaja.htm Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 87,1 % — [[беларусы]], 10,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 1,1 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 282 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Гомельскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=31 сакавіка 2024 |archive-date=26 лістапада 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241126232209/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/homielskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Веткаўскі раён}} [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Веткаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Свяцілавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Гомельскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1926 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 2022 годзе]] j04wonm3hzq04kc6je7rog7l6i1t6a2 0 680005 5143839 3861542 2026-05-20T02:06:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143839 wikitext text/x-wiki {{Дамен верхняга ўзроўню |name = .мкд |background = #CCF |выява = MARNet Macedonian logo.png |адкрыты = [[2013]] |тып = [[Нацыянальны дамен верхняга ўзроўню]] |статус = Актыўны |прызначэнне = Аб’екты, звязаныя з Паўночнай Македоніяй |сайт = marnet.mk }} '''.мкд''' — [[нацыянальны дамен верхняга ўзроўню]] для [[Паўночная Македонія|Паўночнай Македоніі]], быў зарэгістраваны 20 сакавіка 2014 года<ref>[https://web.archive.org/web/20140323075026/http://www.sitel.com.mk/mk/makedonija-na-internet-so-kirilichen-domen-mkd Македонија на интернет со кириличен домен .мкд] (макед.) (20 сакавіка 2014)</ref>. Даменам кіруе македонская акадэмічная даследчая сець MARnet. З 19 лістапада па 3 снежня 2012 года агенцтва збірала магчымыя варыянты для новага дамена<ref>[http://www.mn.mk/aktuelno/7018-MARnet-izbira-nacionalen-kirilicen-domejn-za-Makedonija МАРнет избира национален кириличен домејн за Македонија] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20181003181929/http://www.mn.mk/aktuelno/7018-MARnet-izbira-nacionalen-kirilicen-domejn-za-Makedonija |date=3 кастрычніка 2018 }} (макед.). ''mn.mk'' (19 лістапада 2012).</ref>. 3 снежня MARnet абрала шэсць прапаноў: .мкд, .мак, .македонија, .рмкд, .рм і .рмак. На другім этапе працэсу грамадзяне Македоніі прагаласавалі за канчатковы варыянт Македонскага кірылічнага дамена. Канчатковы варыянт .мкд быў афіцыйна абвешчаны ў студзені 2013 года. == Гл. таксама == * [[.mk]] {{Зноскі}} {{Нацыянальныя дамены верхняга ўзроўню}} haf4x9jufzdizexdq8yvf0pz42wt4jc 0 683638 5143662 4640653 2026-05-19T18:17:03Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143662 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Янкавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статус = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Расонскі раён]] |Уключае = 18 населеных пунктаў |Сталіца = [[Янкавічы (Расонскі раён)|Янкавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 664 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Я́нкавіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Расонскі раён|Расонскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Янкавічы (Расонскі раён)|Янкавічы]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года як '''Сяляўшчынскі сельсавет''' у складзе Расонскага раёна [[Полацкая акруга|Полацкай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — вёска [[Сяляўшчына (Расонскі раён)|Сяляўшчына]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Расонскім раёне БССР, з 21 чэрвеня 1935 года — Полацкай акругі, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці, з 20 верасня 1944 года — [[Полацкая вобласць|Полацкай вобласці]], з 8 студзеня 1954 года — Віцебскай вобласці. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Руднянскі сельсавет (Расонскі раён)|Руднянскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 23 лістапада 1959 года ў адміністрацыйнае падпарадкаванне Расонскага пассавета перададзена вёска [[Залюбежжа]], у склад [[Клясціцкі сельсавет|Клясціцкага сельсавета]] — вёскі [[Замошша (Расонскі раён)|Замошша]] і [[Канцавыя (Расонскі раён)|Канцавыя]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 23 лістапада 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 16.</ref>. З 25 снежня 1962 года сельсавет у складзе [[Полацкі раён|Полацкага раёна]]. 27 снежня 1962 года ў склад сельсавета ўключана вёска [[Замошша (Расонскі раён)|Замошша]] Клясціцкага сельсавета, якая была перададзена ў склад Полацкага раёна падчас скасавання Расонскага раёна<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога (сельскага) Савета дэпутатаў працоўных ад 27 снежня 1962 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1963, № 9 (1009).</ref>. З 6 студзеня 1965 года ў складзе адноўленага Расонскага раёна. 14 ліпеня 1967 года цэнтр сельсавета перанесены ў вёску Янкавічы, сельсавет перайменаваны ў Янкавіцкі<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 14 ліпеня 1967 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1967, № 33 (1191).</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе Янкавіцкага сельсавета 18 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|59}}</ref>. 7 сакавіка 1978 года ў склад сельсавета з адміністрацыйнага падпарадкавання Расонскага пассавета перададзена вёска [[Залюбежжа]]<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета народных дэпутатаў ад 7 сакавіка 1978 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1978, № 13 (1567).</ref>. 27 снежня 2011 года скасавана вёска [[Замошша (Расонскі раён)|Замошша]]<ref>[http://www.pravo.by/pdf/2012-10/2012_10_9_46969.pdf Решение Россонского районного Совета депутатов от 27 декабря 2011 г. № 115 Об упразднении населенного пункта Замошье Янковичского сельсовета Россонского района]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 946 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=11 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 91,5 % — [[беларусы]], 7,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,5 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 664 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=11 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: [[БелНИИДАД]], 2012. — 172 с. {{Янкавіцкі сельсавет}} {{Расонскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Янкавіцкі (да 1967 года Сяляўшчынскі) сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Расонскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сяляўшчынскі сельсавет у [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] (1924—1962)}} |спіс2 = {{Полацкі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Сяляўшчынскі сельсавет у [[Полацкі раён|Полацкім раёне]] (1962—1965)}} |спіс3 = {{Расонскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Янкавіцкі (да 1967 года Сяляўшчынскі) сельсавет у [[Расонскі раён|Расонскім раёне]] (з 1965)}} }} [[Катэгорыя:Янкавіцкі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Полацкага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] sao7u1qke7wfyb66g23pjf0ajryu7kz 0 684275 5143672 4630610 2026-05-19T18:30:57Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143672 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Яноўскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Краснапольскі раён]] |Уключае = 15 населеных пунктаў |Сталіца = [[Яноўка (Краснапольскі раён)|Яноўка]] |Датаўтварэння = [[22 лютага]] [[1977]] |Скасаванне = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 663 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://krasnopolie.gov.by/index.php/vlast/raiispolkom/itemlist/category/289-yan-isp |Заўвагі = }} {{значэнні|Спасылка=Яноўскі сельсавет}} '''Яно́ўскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Краснапольскі раён|Краснапольскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2010 года вёска) [[Яноўка (Краснапольскі раён)|Яноўка]]. Утвораны 22 лютага 1977 года ў Краснапольскім раёне Магілёўскай вобласці [[БССР]] у складзе 10 населеных пунктаў ([[Галузы (Краснапольскі раён)|Галузы]], [[Казелле (Яноўскі сельсавет)|Казелле]], [[Калінінскі (Краснапольскі раён)|Калінінскі]], [[Касцягаўка]], [[Курбакі]], [[Ленінскі (Яноўскі сельсавет)|Ленінскі]], [[Лесавы (Краснапольскі раён)|Лесавы]], [[Малінаўка (Краснапольскі раён)|Малінаўка]], [[Перадавы (Краснапольскі раён)|Перадавы]] і [[Яноўка (Краснапольскі раён)|Яноўка]]), якія раней уваходзілі ў склад [[Горскі сельсавет (Краснапольскі раён)|Горскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 лютага 1977 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1977, № 9 (1527).</ref>. 27 снежня 2006 года скасавана вёска [[Гарэзна]]<ref>[http://www.maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf Пералік найменняў геаграфічных аб’ектаў, спыніўшых сваё існаванне за 2006—2008 гг.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220420034247/http://maps.by/upload/docs/pdf/ib/1997-2008/abolition2008.pdf|date=20 красавіка 2022}}{{ref-ru}}</ref>. 25 ліпеня 2008 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Высакаборскі сельсавет|Высакаборскага сельсавета]] (8 населеных пунктаў: вёскі [[Брылёўка (Краснапольскі раён)|Брылёўка]], [[Буглаі (Яноўскі сельсавет)|Буглаі]], [[Забор’е (Краснапольскі раён)|Забор’е]], [[Какойск]], [[Лешчанка (Краснапольскі раён)|Лешчанка]], [[Палуж 1]], [[Палуж 2]] і пасёлак [[Зарэчча (Краснапольскі раён)|Зарэчча]])<ref>[https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-208/2008-208(002-010).pdf&oldDocPage=1 Решение Могилевского областного Совета депутатов от 25 июля 2008 г. № 8-15 Об изменении административно-территориального устройства Краснопольского района] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210710094946/https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-208%2F2008-208%28002-010%29.pdf&oldDocPage=1|date=10 ліпеня 2021}}</ref>. Не пазней 2009 года скасавана вёска [[Буглаі (Яноўскі сельсавет)|Буглаі]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 930 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 93,9 % — [[беларусы]], 4,6 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,8 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 663 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С.Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Яноўскі сельсавет (Краснапольскі раён)}} {{Краснапольскі раён}} [[Катэгорыя:Яноўскі сельсавет (Краснапольскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1977 годзе]] bzd3fjlf099i350sqh0pwlirmwono0y 0 684610 5143894 5142202 2026-05-20T06:57:05Z Паўлюк Шапецька 37440 5143894 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Гомель (значэнні)}} {{Гандбольны клуб | назва = Гомель | выява = ГК Гомель.png | шырыня = 220px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Гомель» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1960 | расфарміраваны = | горад = [[Гомель]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = Аляксандр Падасінаў | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Сяргей Цыганкоў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://www.hc-gomel.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Гомель»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гомель]]. Заснаваны ў [[1960]] годзе. == Назвы == * «Марэна-Універсітэт» (1994—1996) * «Універсітэт» * ГГК * «Гомель» == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (10): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] , [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992/93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1993/94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994/95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1995/96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1996/97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1997/98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1998/99|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1999/00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2000/01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК Універсітэт Гомель|2001/02]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК Універсітэт Гомель|2002/03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК Універсітэт Гомель|2003/04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2004/05|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2005/06|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2006/07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК ГГК Гомель|2007/08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК ГГК Гомель|2008/09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК ГГК Гомель|2009/10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2010/11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель|2011/12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Гомель|2012/13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Гомель|2013/14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Гомель|2014/15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр |||| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2015/16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель|2016/17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Гомель|2017/18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Гомель|2018/19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Гомель|2019/20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Гомель|2020/21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Гомель|2021/22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Гомель|2022/23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Гомель|2023/24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 7 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Гомель|2024/25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 5 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Гомель|2025/26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|4-е месца]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Ігар Чаброў]] (2002, 2008) * [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (2010—2011 ,2020) <ref>[https://web.archive.org/web/20130327233323/http://handball.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1/%D0%93%D0%9A-%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C.html ГК «Гомель»]</ref> * [[Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў|Андрэй Мачалаў]] (з 2020) {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hc-gomel.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522175636/http://hc-gomel.by/ |date=22 мая 2022 }} * [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2014-15/clubs/16391/HC+Gomel HC Gomel] {{Склад ГК Гомель}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1960 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:ГК Гомель| ]] jsv3g3adeqwca98bccy3dy8jyfagsxh 5143895 5143894 2026-05-20T07:01:03Z Паўлюк Шапецька 37440 5143895 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Гомель (значэнні)}} {{Гандбольны клуб | назва = Гомель | выява = ГК Гомель.png | шырыня = 220px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Гомель» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 1960 | расфарміраваны = | горад = [[Гомель]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = Аляксандр Падасінаў | пасада_кіраўніка = Дырэктар | трэнер = Сяргей Цыганкоў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://www.hc-gomel.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Гомель»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гомель]]. Заснаваны ў [[1960]] годзе. == Назвы == * «Марэна-Універсітэт» (1994—1996) * «Універсітэт» * ГГК * «Гомель» == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (10): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|1994/1995]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|2000/2001]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|2013/2014]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|2014/2015]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|2016/2017]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|2017/2018]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|2020/2021]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] , [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (7): [[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 1992/93|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1992/1993|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | 1993/94|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1993/1994|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1994/95|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1994/1995|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 1995/96|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1995/1996|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1996/97|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1996/1997|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1997/98|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1997/1998|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 1998/99|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1998/1999|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 1999/00|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 1999/2000|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2000/01|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2000/2001|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2001/2002 ГК Універсітэт Гомель|2001/02]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2001/2002|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2002/2003 ГК Універсітэт Гомель|2002/03]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2002/2003|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2003/2004 ГК Універсітэт Гомель|2003/04]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2003/2004|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2004/05|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2004/2005|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2005/06|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2005/2006|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2006/07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2007/2008 ГК ГГК Гомель|2007/08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2008/2009 ГК ГГК Гомель|2008/09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК ГГК Гомель|2009/10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 9 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Гомель|2010/11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК ГГК Гомель|2011/12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Гомель|2012/13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Гомель|2013/14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Гомель|2014/15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Гомель|2015/16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель|2016/17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Гомель|2017/18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Гомель|2018/19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Гомель|2019/20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 6 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Гомель|2020/21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Гомель|2021/22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр||[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Гомель|2022/23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Гомель|2023/24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 7 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Гомель|2024/25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 5 ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Гомель|2025/26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|4-е месца]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Ігар Чаброў]] (2002, 2008) * [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (2010—2011 ,2020) <ref>[https://web.archive.org/web/20130327233323/http://handball.by/%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1/%D0%93%D0%9A-%D0%93%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C.html ГК «Гомель»]</ref> * [[Андрэй Уладзіміравіч Мачалаў|Андрэй Мачалаў]] (з 2020) {{Зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.hc-gomel.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220522175636/http://hc-gomel.by/ |date=22 мая 2022 }} * [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2014-15/clubs/16391/HC+Gomel HC Gomel] {{Склад ГК Гомель}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:1960 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:ГК Гомель| ]] 5croh66lllv8hhseamuqdf67i79czkl 0 684614 5143761 5132417 2026-05-19T20:57:38Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5143761 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Кронан | выява = ГК Кронан Гродна.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Кронан» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Ігар Сідзько | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://gorodnichanka.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''Кронан ''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. Заснаваны ў [[2002]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Кронан Гродна|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Кронан Гродна|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Кронан Гродна|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Кронан Гродна|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Кронан Гродна|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Кронан Гродна|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Кронан Гродна|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Кронан Гродна|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Кронан Гродна|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 6 || || |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Кронан Гродна|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітры Ціхан]] (2010—2011) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (2015—2016) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (з 2024) == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [http://gorodnichanka.by/Сайт клуба]{{Недаступная спасылка}} {{Склад ГК Кронан Гродна}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2002 год у Гродне]] [[Катэгорыя:ГК Кронан Гродна| ]] hobr5muclxu59k8bibwgxlcq5z1tik6 5143765 5143761 2026-05-19T21:01:44Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5143765 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Кронан | выява = ГК Кронан Гродна.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Кронан» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Ігар Сідзько | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://gorodnichanka.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''Кронан ''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. Заснаваны ў [[2002]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Кронан Гродна|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Кронан Гродна|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Кронан Гродна|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Кронан Гродна|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Кронан Гродна|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Кронан Гродна|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Кронан Гродна|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|першы этап]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Кронан Гродна|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Кронан Гродна|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|першы этап]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Кронан Гродна|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітры Ціхан]] (2010—2011) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (2015—2016) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (з 2024) == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [http://gorodnichanka.by/Сайт клуба]{{Недаступная спасылка}} {{Склад ГК Кронан Гродна}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2002 год у Гродне]] [[Катэгорыя:ГК Кронан Гродна| ]] cf5stdacpvnqjhrp9xvjetctkv6lfex 5143769 5143765 2026-05-19T21:07:34Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Галоўныя трэнеры */ 5143769 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Кронан | выява = ГК Кронан Гродна.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Кронан» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Ігар Сідзько | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://gorodnichanka.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''Кронан ''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. Заснаваны ў [[2002]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Кронан Гродна|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Кронан Гродна|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Кронан Гродна|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Кронан Гродна|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Кронан Гродна|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Кронан Гродна|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Кронан Гродна|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|першы этап]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Кронан Гродна|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Кронан Гродна|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|першы этап]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Кронан Гродна|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || || |} == Галоўныя трэнеры == * [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітры Ціхан]] (2010—2011) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (2015—2016) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (?—2023) * Уладзімір Касцючык (2023)<ref>[https://handballfast.com/news/68286-belarus-45-letnii-specialist-vladimir-kostiucik-stal-novym-glavnym-trenerom-kronona Беларусь. 45-летний специалист Владимир Костючик стал новым главным тренером «Кронона»]</ref> * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (з 2024) == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [http://gorodnichanka.by/Сайт клуба]{{Недаступная спасылка}} {{Склад ГК Кронан Гродна}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2002 год у Гродне]] [[Катэгорыя:ГК Кронан Гродна| ]] mctb1knx0fiudu2wionocoakvdq38vd 5143877 5143769 2026-05-20T06:18:32Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5143877 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Кронан | выява = ГК Кронан Гродна.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Кронан» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Ігар Сідзько | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://gorodnichanka.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''Кронан ''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. Заснаваны ў [[2002]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Кронан Гродна|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Кронан Гродна|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Кронан Гродна|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Кронан Гродна|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Кронан Гродна|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Кронан Гродна|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Кронан Гродна|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|першы этап]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Кронан Гродна|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Кронан Гродна|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|першы этап]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Кронан Гродна|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|першы этап]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітры Ціхан]] (2010—2011) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (2015—2016) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (?—2023) * Уладзімір Касцючык (2023)<ref>[https://handballfast.com/news/68286-belarus-45-letnii-specialist-vladimir-kostiucik-stal-novym-glavnym-trenerom-kronona Беларусь. 45-летний специалист Владимир Костючик стал новым главным тренером «Кронона»]</ref> * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (з 2024) == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [http://gorodnichanka.by/Сайт клуба]{{Недаступная спасылка}} {{Склад ГК Кронан Гродна}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2002 год у Гродне]] [[Катэгорыя:ГК Кронан Гродна| ]] 9bn2q1qa4vxqu3vnzj9z6g1f8etksdp 0 684620 5143869 5123640 2026-05-20T06:12:31Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Пераможцы */ 5143869 wikitext text/x-wiki '''Кубак Беларусі па гандболе''' — штогадовы турнір па [[гандбол]]е. У 1997 годзе [[Беларуская федэрацыя гандбола|Рэспубліканская федэрацыя гандбола]] прыняла рашэнне аб правядзенне спаборніцтваў на Кубак краіны. Пачынальна з 2011 года розыгрышы Кубка праводзяцца ў фармаце «фіналу чатырох». == Пераможцы == {| class="standard" !Год||Чэмпіён||2 месца||3 месца |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]]<ref>[https://handball.by/ska-minsk-obladatel-betera-kubka-belarusi-2023-sredi-muzhskih-komand/ СКА-Минск — обладатель Betera Кубка Беларуси-2023 среди мужских команд!]</ref> |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|2021]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |[[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2018|2018]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2015|2015]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Гомель|Гомель]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | [[ГК Кронан Гродна|Кронан Гродна]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2013|2013]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|2012]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|2010]] |'''[[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]]''' | [[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] |[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]<ref>[https://belta.by/sport/view/gandbolisty-minskogo-dinamo-vo-vtoroj-raz-stali-chempionami-belarusi-143140-2010/ Гандболисты минского «Динамо» во второй раз стали чемпионами Беларуси]</ref> |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2009|2009]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Дынама Мінск|Дынама (Мінск)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2007|2007]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] | ЦАР-БГК |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2006|2006]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2005|2005]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | [[ГК Вікторыя-Рэгія Мінск|Вікторыя-Рэгія (Мінск)]] | [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2004|2004]] |'''[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2003|2003]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' |[[БГК імя Мяшкова|БГК імя Мяшкова (Брэст)]] | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2002|2002]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|РЦАП-Аркатрон-МНС (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2001|2001]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 2000|2000]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1999|1999]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1998|1998]] |'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' | | |- |[[Кубак Беларусі па гандболе 1997|1997]] |'''[[ГК Аркатрон Мінск|Аркатрон-ГЭНІ-РШВСМ (Мінск)]]''' | |[[ГК Рубікон Брэст|Рубікон (Брэст)]] |} == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [https://handball.by/obladateli-kubka-respubliki-belarus-muzhchiny/ УЛАДАЛЬНІКІ КУБКА РЭСПУБЛІКІ БЕЛАРУСЬ (МУЖЧЫНЫ)] {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе| ]] 13haing1dav06npbxr5x9lzew3e7lqa 0 684647 5143874 5133364 2026-05-20T06:17:03Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Дасягненні */ 5143874 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | шырыня = 240px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], 2024/2025 * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (2) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2016]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Машэка Магілёў|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] || |- | 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] mtswkcu7oashf54qmpk9dfiwlam3hcc 5143875 5143874 2026-05-20T06:17:12Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Дасягненні */ 5143875 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | шырыня = 240px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], 2024/2025 * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (2) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Машэка Магілёў|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | 2017-18|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2018-19|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | 2019-20|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | 2020-21|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] || |- | 2021-22|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4|| bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] j8f111haip9scvjzt5bc1rb3nf3jqsc 5143918 5143875 2026-05-20T09:15:31Z Паўлюк Шапецька 37440 5143918 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | шырыня = 240px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (2) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Машэка Магілёў|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Машэка Магілёў|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Машэка Магілёў|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Машэка Магілёў|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Машэка Магілёў|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Машэка Магілёў|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Машэка Магілёў|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|першы этап]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Машэка Магілёў|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|першы этап]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Машэка Магілёў|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Машэка Магілёў|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|3-е месца]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] i3u2nvgnet7yqv0qz0bi5ycpf4cys2o 0 684936 5143886 5125800 2026-05-20T06:31:19Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5143886 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = БДУФК-СКА Мінск | выява = ГК БДУФК-СКА Мінск.png | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 7 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ }} '''БДУФК-СКА''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. З’яўляецца фарм-клубам [[ГК СКА Мінск|«СКА»]]. == Назвы == * СКА-2 (Мінск) (1992—1993) * СКА (Мінская вобласць) (1997—1998) * СКА-РВАР (1998—2003) * СКА-2 (2010—2014) * СКА-Суворавец (2014—2016) * СКА-РДВАР (2016—2019) * БДУФК-СКА (з 2019) == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2019/20 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | 2020/21 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2021/22 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Першы этап]]|| |- | 2022/23 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|4-е месца]]|| |- | 2023/24 || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК БДУФК-СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 7 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Першы этап]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК БДУФК-СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|Першы этап]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (2019-?) * [[Іван Валянцінавіч Броўка|Іван Броўка]] (2023-?)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Igor-Papruga-vozglavil-Aist-Kitaya-Ivan-Brovko--novyy-trener-BGUFKSKA/ Игорь Папруга возглавил «Аист Китая», Иван Бровко — новый тренер БГУФК-СКА]</ref> * [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (з 2025)<ref>[https://handballfast.com/news/89968-eks-rulevoi-aista-kitaia-oleg-sareiko-vnov-vozglavil-bgufk-ska Экс-рулевой «Аиста Китая» Олег Шарейко вновь возглавил БГУФК-СКА]</ref> == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] * [https://handball.by/bgufk-ska/ БГУФК-СКА] * [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/1999-00/clubs/4544/SKA+Minsk+Region SKA Minsk Region] [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:Гандбольныя клубы Беларусі]] kvrm1fybo2hhd7vyy8ktqykf9iz7np4 5143905 5143886 2026-05-20T07:29:04Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5143905 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = БДУФК-СКА Мінск | выява = ГК БДУФК-СКА Мінск.png | поўная_назва = | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = | расфарміраваны = | горад = [[Мінск]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 7 месца | сайт = http://www.ska-minsk.by/ }} '''БДУФК-СКА''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб. З’яўляецца фарм-клубам [[ГК СКА Мінск|«СКА»]]. == Назвы == * СКА-2 (Мінск) (1992—1993) * СКА (Мінская вобласць) (1997—1998) * СКА-РВАР (1998—2003) * СКА-2 (2010—2014) * СКА-Суворавец (2014—2016) * СКА-РДВАР (2016—2019) * БДУФК-СКА (з 2019) == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | [[Сезон 2019/2020 ГК БДУФК-СКА Мінск|2019/20]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК БДУФК-СКА Мінск|2020/21]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК БДУФК-СКА Мінск|2021/22]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Першы этап]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК БДУФК-СКА Мінск|2022/23]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2023|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2023/2024 ГК БДУФК-СКА Мінск|2023/24]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2024/2025 ГК БДУФК-СКА Мінск|2024/25]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 7 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2025|Першы этап]]|| |- | [[Сезон 2025/2026 ГК БДУФК-СКА Мінск|2025/26]] || [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|Першы этап]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (2019-?) * [[Іван Валянцінавіч Броўка|Іван Броўка]] (2023-?)<ref>[https://sport5.by/news/handball/Igor-Papruga-vozglavil-Aist-Kitaya-Ivan-Brovko--novyy-trener-BGUFKSKA/ Игорь Папруга возглавил «Аист Китая», Иван Бровко — новый тренер БГУФК-СКА]</ref> * [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (з 2025)<ref>[https://handballfast.com/news/89968-eks-rulevoi-aista-kitaia-oleg-sareiko-vnov-vozglavil-bgufk-ska Экс-рулевой «Аиста Китая» Олег Шарейко вновь возглавил БГУФК-СКА]</ref> == Спасылкі == * [http://www.ska-minsk.by/ Сайт клуба] * [https://handball.by/bgufk-ska/ БГУФК-СКА] * [https://history.eurohandball.com/ec/ehfc/men/1999-00/clubs/4544/SKA+Minsk+Region SKA Minsk Region] [[Катэгорыя:ГК СКА Мінск| ]] [[Катэгорыя:Гандбольныя клубы Беларусі]] lmd62oszgzfa1o05lojxr922x4f76ql 0 688449 5143490 4630427 2026-05-19T13:58:06Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143490 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Язёрскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Чэрыкаўскі раён]] |Уключае = 22 населеныя пункты |Сталіца = [[Язёры]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[18 лютага]] [[1972]] |Скасаванне = [[8 ліпеня]] [[1960]] |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1587 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 6 |Сайт = http://cherikov.gov.by/vlast/selispolkomy/item/37-ezerskij-selskij-ispolnitelnyj-komitet |Заўвагі = }} '''Язё́рскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Чэрыкаўскі раён|Чэрыкаўскага раёна]] [[Магілёўская вобласць|Магілёўскай вобласці]]. Цэнтр — аграгарадок (да 2008 года вёска) [[Язёры]]. Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе Чэрыкаўскага раёна [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]] [[БССР]]. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Чэрыкаўскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Магілёўскай вобласці. Пасля вайны цэнтр сельсавета перанесены ў вёску [[Прыпёчына]]. З 16 верасня 1959 года ў складзе [[Крычаўскі раён|Крычаўскага раёна]]. 8 ліпеня 1960 года скасаваны, тэрыторыя ўвайшла ў склад новаўтворанага [[Сормаўскі сельсавет|Сормаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 8 ліпеня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 20.</ref>. 18 лютага 1972 года зноў утвораны ў Чэрыкаўскім раёне Магілёўскай вобласці БССР у складзе 19 населеных пунктаў ([[Бакаў]], [[Вербеж]], [[Вінаград (Чэрыкаўскі раён)|Вінаград]], [[Грыўкі (Чэрыкаўскі раён)|Грыўкі]], [[Заазер’е (Чэрыкаўскі раён)|Заазер’е]], [[Звязда (Чэрыкаўскі раён)|Звязда]], [[Карпаўскі]], [[Міхлін]], [[Новая Слабада (Чэрыкаўскі раён)|Новая Слабада]], [[Новы Свет (Чэрыкаўскі раён)|Новы Свет]], [[Поліпень]], [[Прыпёчына]], [[Рагаліна]], [[Рамідоўшчына]], [[Ржавец (Чэрыкаўскі раён)|Ржавец]], [[Сакалоўка (Чэрыкаўскі раён)|Сакалоўка]], [[Селішча (Язёрскі сельсавет)|Селішча]], [[Шыманы (Чэрыкаўскі раён)|Шыманы]] і [[Язёры]]), якія ўваходзілі ў склад Сормаўскага сельсавета<ref>Рашэнне выканаўчага камітэта Магілёўскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 18 лютага 1972 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1972, № 8 (1346).</ref>. 30 жніўня 1993 года ў склад сельсавета з [[Лабанаўскі сельсавет|Лабанаўскага сельсавета]] перададзены вёскі [[Гіжня]], [[Доўгая (Чэрыкаўскі раён)|Доўгая]], [[Дубраўка (Чэрыкаўскі раён)|Дубраўка]], [[Лобча (Чэрыкаўскі раён)|Лобча]] і [[Рынкоўка]]. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 1961 чалавек<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/mahilouskaja.htm Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года]{{Недаступная спасылка}}</ref>, з іх 96,9 % — [[беларусы]], 2,3 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,6 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 1587 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Магілёўскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=25 лістапада 2023 |archive-date=4 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204044125/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/mahilouskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Язёрскі сельсавет}} {{Чэрыкаўскі раён}} [[Катэгорыя:Язёрскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Крычаўскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1972 годзе]] dzpvxihung38vh6zz600hedrf1u5kcf 0 695208 5143635 4639516 2026-05-19T17:37:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143635 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Янавіцкі сельсавет}} {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Янавіцкі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Віцебскі раён]] |Уключае = 17 населеных пунктаў |Сталіца = [[Янавічы]] |Датаўтварэння = [[20 жніўня]] [[1924]],</br>[[20 чэрвеня]] [[2013]] |Скасаванне = [[22 снежня]] [[1960]] |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 1168 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = http://vitebsk.vitebsk-region.gov.by/ru/yanovichskiy-selsovet |Заўвагі = }} '''Я́навіцкі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Віцебскі раён|Віцебскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр — гарадскі пасёлак [[Янавічы]]. == Гісторыя == Утвораны 20 жніўня 1924 года ў складзе [[Суражскі раён|Суражскага раёна]] [[Віцебская акруга|Віцебскай акругі]] [[БССР]]. Цэнтр — мястэчка Янавічы. Пасля скасавання акруговай сістэмы 26 ліпеня 1930 года ў Суражскім раёне БССР, з 20 лютага 1938 года — Віцебскай вобласці БССР. 27 верасня 1938 года Янавічы атрымалі статус гарадскога пасёлка. 16 ліпеня 1954 года да сельсавета далучана тэрыторыя скасаванага [[Станькаўскі сельсавет (Суражскі раён)|Станькаўскага сельсавета]]<ref>Указ Президиума Верховного Совета БССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. 12 мая 1959 года ў склад [[Котаўскі сельсавет|Котаўскага сельсавета]] перададзены 8 населеных пунктаў ([[Бітаўка]], [[Жаляі]], [[Зайбужжа]], [[Князі]], [[Латыгава (Віцебскі раён)|Латыгава]], [[Мішуткі]], [[Сакольнікі (Вымнянскі сельсавет)|Сакольнікі]] і [[Шчыты (Віцебскі раён)|Шчыты]])<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 12 мая 1959 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1959, № 5.</ref>. З 20 студзеня 1960 года сельсавет у складзе Віцебскага раёна. 22 снежня 1960 года скасаваны, тэрыторыя далучана да Янавіцкага пассавета<ref>Рашэнне выканкома Віцебскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 22 снежня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1961, № 4 (924).</ref>. 20 чэрвеня 2013 года Янавіцкі пассавет рэарганізаваны ў сельсавет<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0059409&p1=1 Решение Витебского областного Совета депутатов от 20 июня 2013 г. № 278 О некоторых вопросах административно-территориального устройства районов Витебской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211204112304/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D913v0059409&p1=1|date=4 снежня 2021}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва пассавета паводле перапісу 2009 года (16 населеных пунктаў, без Янавіч) — 579 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 98,1 % — [[беларусы]], 0,7 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>. Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2019 года (17 населеных пунктаў) — 1168 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=10 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Минск: «Беларусь», 1985―1987. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Янавіцкі сельсавет (Віцебскі раён)}} {{Віцебскі раён|варыянт=сучаснасць}} {{Навігацыйная табліца з падгрупамі |navbar = plain |загаловак = Янавіцкі сельсавет у гістарычных адміністрацыйных адзінках |спіс1 = {{Суражскі раён|child|загаловак=Янавіцкі сельсавет у [[Суражскі раён|Суражскім раёне]] (1924—1960)}} |спіс2 = {{Віцебскі раён|child|варыянт=гісторыя|загаловак=Янавіцкі сельсавет у [[Віцебскі раён|Віцебскім раёне]] (1960, з 2013)}} }} [[Катэгорыя:Янавіцкі сельсавет (Віцебскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Былыя сельсаветы Суражскага раёна]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1924 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, скасаваныя ў 1960 годзе]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 2013 годзе]] m95szmevvo0bwkwmezsxtxpe1xa3b0b 0 698288 5143766 4600973 2026-05-19T21:04:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143766 wikitext text/x-wiki {{Археалагічная культура | Эпоха =[[Бронзавы век]], [[жалезны век]] | Назва = Яёй | Культура-папярэдніца = [[Дзёмон]] | Культура-наступніца = [[Кафун]] | Геаграфічны рэгіён = [[Далёкі Усход]] | Ілюстраванне = [[Выява:土器壷-Jar MET DP246470.jpg|250 px]] | Подпіс да ілюстрацыі = Кераміка Яёй | У складзе = | Датаванне культуры = [[3 стагоддзе да н.э.|III стагоддзе да н. э.]] — [[3 стагоддзе|III стагоддзе н. э.]] | Тэрыторыя распаўсюджвання = [[Японскія астравы]] | Этнічная прыналежнасць = | Тып гаспадаркі = [[сельская гаспадарка]] | Асноўныя даследчыкі = | Карта рэгіёна = 1-nen.GIF | Катэгорыя на Вікіскладзе = Yayoi period }} '''Яёй''' ({{lang-jp|弥生}}) — [[археалагічная культура]] позняга [[Бронзавы век|бронзавага веку]] — пачатку [[Жалезны век|жалезнага веку]] на [[Японскія астравы|Японскіх астравах]]. Традыцыйна адносіцца да перыяду паміж [[3 стагоддзе да н.э.|III стагоддзем да н. э.]] і [[3 стагоддзе|III стагоддзем н. э.]]. Некаторыя сучасныя даследчыкі мяркуюць, што зараджэнне Яёй можна датаваць пачаткам [[1 тысячагоддзе да н.э.|1 тысячагоддзя да н. э.]] == Асаблівасці == Культура Яёй атрымала сваю назву ад наймення прадмесця [[Токіа]], дзе ў [[1884]] г. былі знойдзены яе першыя [[Артэфакт (археалогія)|артэфакты]]. Вылучэнне адбылося ў першую чаргу дзякуючы асаблівасцям [[кераміка|керамікі]], якая адрознівалася ад папярэдняй эпохі [[Дзёмон]] сваёй функцыянальнасцю, меншым вонкавым аздабленнем. Сцены пасудзін былі тонкімі, нераствораныя камячкі гліны часам наносіліся на корпус, каб зрабіць яго меней сітаватым. Ужо першыя даследчыкі заўважылі падабенства керамікі Яёй са старажытнай керамікай [[Карэйскі паўвостраў|Карэйскага паўвострава]]. Разам з гэтым, яны адзначалі яўны ўплыў вытворчай тэхналогіі Дзёмон. У перыяд Яёй на [[Японскія астравы|Японскіх астравах]] узнікла [[земляробства]], пачалося вырошчванне [[проса]] і [[рыс]]у. Таму паселішчы набылі стацыянарны характар. Болей за тое, яны былі добра ўмацаванымі. Знутры паселішчаў знойдзены сховішчы. Відавочна, у іх трымалі збожжа. Стала вядома [[металургія]], выраб [[бронза|бронзы]] і апрацоўка [[жалеза]]. Акрамя металічнай [[зброя|зброі]], шырока ўжываліся цырыманіяльныя бронзавыя [[звон|званы]] ''дотаку''. Тагачасныя майстры ўмелі атрымоўваць [[шкло]], выраблялі з яго [[люстэрка|люстэркі]]. [[Археолаг]]амі высоўваецца думка, што [[грамадства]] Яёй было сацыяльна распластаваным. Найстаражытнейшыя артэфакты культуры Яёй знойдзены на поўначы вострава [[Кюсю]], адкуль яна была перанесена на суседні [[Хонсю]]. Пашырэнне Яёй супадае са з’яўленнем першай [[пісьмо]]вай узгадкі пра Японію ў [[Кітай|Кітаі]] ў [[57]] г. н. э. Кітайцы [[Імперыя Хань|эпохі Хань]] называлі сваіх усходніх астраўных суседзей ''Ва''. У [[257]] г. паведамлялі, што народ ''Ва'' сілкуецца сырой [[рыбы|рыбай]], [[гародніна]]й і рысам, якія падаюцца на [[бамбук]]авых і [[дрэва|драўляных]] падносах. Краінай кіравала [[жрэцтва|жрыца]] ''хіміко''. Насельнікі ''Ва'' быццам бы лічылі сябе нашчадкамі выхадцаў з ніжняй плыні [[Янцзы]]. == Перыядызацыя == Традыцыйная перыядызацыя культуры Яёй заснавана на вывучэнні асаблівасцей [[кераміка|керамікі]]. Прынята вылучаць: * Ранні перыяд Яёй ([[250 да н.э.|250]] — [[100 да н.э.|100]] гг. да н. э.) — вонкавы пласт пасудзін надразаўся [[нож|нажом]] * Сярэдні перыяд Яёй (100 г. да н. э. — [[100]] г. н. э.) — грабеньчатая кераміка * Позні перыяд Яёй (100 — [[250]] гг.) — шліхтаваная кераміка У нашы дні вывучэнне штучных насыпаў, якія могуць з’яўляцца рэшткамі [[ірыгацыя|ірыгацыйных]] збудаванняў для абваднення [[рыс]]авых палеткаў, а таксама ўдасканаленае радыевугляроднае датаванне [[метал]]ічных артэфактаў паказваюць, што культура Яёй значна старэйшая за [[3 стагоддзе да н.э.|III]] ст. да н. э. Яе пачатак можа быць аднесены да [[900 да н.э.|900]] г. да н. э. == Насельніцтва == [[Фізічная антрапалогія|Антрапалагічныя]] даследаванні чалавечых рэштак культур [[Дзёмон]] і Яёй паказалі істотныя адрозненні ў знешнім абліччы насельнікаў дзвюх эпох. Насельнікі Дзёмон мелі меншы рост, даўжэйшыя перадплеччы і галёнкі, шырока расстаўленыя вочы, больш выяўлены рэльеф твару. Ужо першыя даследчыкі культуры Яёй высунулі [[гіпотэза|гіпотэзу]] пра тое, што яе носьбіты мігрыравалі з [[Карэйскі паўвостраў|Карэйскага паўвострава]]. Тым не меней, на працягу XX ст. абмяркоўваліся магчымасці трансфармацыі аблічча носьбітаў Дзёмон пад уплывам новых вытворчых заняткаў і змяшэння папярэдніх тубыльцаў з мігрантамі з [[Еўразія|кантыненту]]. У другой палове 1990-х гг. быў апублікаваны шэраг прац, у якіх сцвярджалася, што матэрыяльная [[культура]] Яёй болей падобная на тагачасную культуру [[кітай]]скай правінцыі [[Цзянсу]]. Магчымую міграцыю з Кітая ўскосна пацвярджае тое, што сарты японскага рысу паходзяць з вобласці [[Янцзы]], а не з Карэі. Доўгі час насельніцтва эпох Дзёмон і Яёй разглядалася ў якасці асноўных продкаў сучасных [[Японцы|японцаў]]. У выніку [[генетыка|генетычных]] даследаванняў было выяўлена, што японцы маюць толькі 13 % генетычнай спадчыны насельнікаў Дзёмон і 16 % генетычнай спадчыны насельнікаў Яёй. Найбольшы генетычны ўнёсак зрабілі прадстаўнікі трэцяй, дагэтуль невядомай буйной міграцыйнай хвалі з [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]] ў эпоху [[Кафун]]. == Спасылкі == * [https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Yayoi_culture Yayoi culture — New World Encyclopedia] * [https://www.metmuseum.org/toah/hd/yayo/hd_yayo.htm Yayoi Culture (ca. 300 BC — 300 AD)] * [https://aboutjapan.japansociety.org/early_japan_50000bc_710ad Martin Colcutt, Early Japan (50,000 BC — 710 AD)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220113193202/https://aboutjapan.japansociety.org/early_japan_50000bc_710ad |date=13 студзеня 2022 }} * [https://heritageofjapan.wordpress.com/yayoi-era-yields-up-rice/who-were-the-yayoi-people Origins of the Yayoi people — Heritage of Japan] * [https://www.smithsonianmag.com/smart-news/japanese-ancestors-came-from-three-ancient-groups-180978725/ Livia Gershon, DNA Analysis Rewrites Ancient History of Japan] {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Археалогія ў Японіі]] [[Катэгорыя:Археалагічныя культуры Азіі]] [[Катэгорыя:Бронзавы век]] [[Катэгорыя:Жалезны век]] 12oox0qn8ghcrty7h3ccmp3ljdibmvg 0 698822 5143753 4638731 2026-05-19T20:29:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143753 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = Яськаўшчынскі сельсавет |Арыгінальная назва = |Герб = |Сцяг = |Краіна = [[Беларусь]] |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = [[Лёзненскі раён]] |Уключае = 16 населеных пунктаў |Сталіца = [[Яськаўшчына (Лёзненскі раён)|Яськаўшчына]] |Датаўтварэння = [[16 ліпеня]] [[1954]] |Скасаванне = |Глава = |Назва главы = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = 704 |Год перапісу = 2019 |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = |Часавы пояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = 2 |Сайт = |Заўвагі = }} '''Я́ськаўшчынскі сельсавет''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка ў складзе [[Лёзненскі раён|Лёзненскага раёна]] [[Віцебская вобласць|Віцебскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Адміністрацыйны цэнтр — вёска [[Яськаўшчына (Лёзненскі раён)|Яськаўшчына]]. == Гісторыя == Утвораны 16 ліпеня 1954 года ў складзе Лёзненскага раёна Віцебскай вобласці [[БССР]] шляхам аб’яднання скасаваных [[Сутоцкі сельсавет|Сутоцкага]] і [[Калышкаўскі сельсавет|Калышкаўскага]] сельсаветаў<ref>Указ Президиума Верховного Совета Белорусской ССР от 16 июля 1954 г. Об объединении сельских советов Витебской области // Сборник законов Белорусской ССР и указов Президиума Верховного Совета Белорусской ССР: 1938—1955 гг. — Мн.: Изд. Президиума Верхов. Совета БССР, 1956. — 347 с.</ref>. На 1 студзеня 1974 года ў складзе сельсавета 19 населеных пунктаў<ref name="атд74">{{крыніцы/БССР-АТД (1974)|50}}</ref>. 23 верасня 2020 года скасаваны вёскі [[Тупікі (Лёзненскі раён)|Тупікі]] і [[Шлехава]]<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920v0104426&p1=1 Решение Лиозненского районного Совета депутатов от 23 сентября 2020 г. № 133 Об административно-территориальном устройстве] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220121212136/https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=D920v0104426&p1=1 |date=21 студзеня 2022 }}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва сельсавета паводле перапісу 2009 года — 887 чалавек<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |title=Колькасць насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2009 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=9 снежня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209064428/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2009/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>, з іх 85,3 % — [[беларусы]], 12,5 % — [[рускія ў Беларусі|рускія]], 0,9 % — [[украінцы ў Беларусі|украінцы]]<ref>[http://pop-stat.mashke.org/belarus-ethnic-comm2009.htm Этнічны склад насельніцтва сельсаветаў Беларусі паводле перапісу 2009 года]</ref>; паводле перапісу 2019 года — 704 чалавекі<ref>{{Cite web |url=http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |title=Насельніцтва населеных пунктаў Віцебскай вобласці Беларусі паводле перапісу 2019 года |access-date=9 снежня 2023 |archive-date=5 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240705045023/http://pop-stat.mashke.org/belarus-census-2019/viciebskaja.htm |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / С. Д. Гриневич и др. — Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР. — Т. 2: (1944―1980 гг.). — Минск: «Беларусь», 1987. — 283 с. * Административно-территориальное устройство Республики Беларусь (1981—2010 гг.): справочник. — Минск: БелНИИДАД, 2012. — 172 с. {{Яськаўшчынскі сельсавет}} {{Лёзненскі раён}} [[Катэгорыя:Яськаўшчынскі сельсавет| ]] [[Катэгорыя:Сельсаветы Беларусі, утвораныя ў 1954 годзе]] ob598enxokibq5zzgz80p8y9m5oh13w 0 700045 5143468 4992803 2026-05-19T12:44:21Z Feeleman 163471 афармленне 5143468 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Сэмюэл Джордж (Сэм) Клафлін''' ({{lang-en|Samuel George "Sam" Claflin}}, нар. {{ДН|27|6|1986}}, [[Іпсуіч (Англія)|Іпсуіч]]) — [[Вялікабрытанія|англійскі]] [[акцёр]], які стаў вядомым пасля ролі Філіпа Свіфта ў фільме «[[Піраты Карыбскага мора: На дзіўных берагах]]». Ён сыграў Фініка Адэйра ў фільме «[[Галодныя гульні: І ўспыхне полымя]]», Алекса Сцюарта ў фільме «[[З любоўю, Розі]]», а таксама Уільяма Трэйнара ў фільме «[[Да сустрэчы з табой]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клафлін Сэм}} [[Катэгорыя:Акцёры Англіі]] b4l0lh3hj20dghldmhxc7peljigo9db 5143471 5143468 2026-05-19T12:46:05Z Feeleman 163471 +[[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Англіі]]; +[[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]]; +[[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143471 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Сэмюэл Джордж (Сэм) Клафлін''' ({{lang-en|Samuel George "Sam" Claflin}}, нар. {{ДН|27|6|1986}}, [[Іпсуіч (Англія)|Іпсуіч]]) — [[Вялікабрытанія|англійскі]] [[акцёр]], які стаў вядомым пасля ролі Філіпа Свіфта ў фільме «[[Піраты Карыбскага мора: На дзіўных берагах]]». Ён сыграў Фініка Адэйра ў фільме «[[Галодныя гульні: І ўспыхне полымя]]», Алекса Сцюарта ў фільме «[[З любоўю, Розі]]», а таксама Уільяма Трэйнара ў фільме «[[Да сустрэчы з табой]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клафлін Сэм}} [[Катэгорыя:Акцёры Англіі]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] a29oufj8lynf9qd48cu79bm18zh7eze 5143472 5143471 2026-05-19T12:46:38Z Feeleman 163471 +[[Катэгорыя:Кінапрадзюсары Вялікабрытаніі]]; +[[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143472 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Сэмюэл Джордж (Сэм) Клафлін''' ({{lang-en|Samuel George "Sam" Claflin}}, нар. {{ДН|27|6|1986}}, [[Іпсуіч (Англія)|Іпсуіч]]) — [[Вялікабрытанія|англійскі]] [[акцёр]], які стаў вядомым пасля ролі Філіпа Свіфта ў фільме «[[Піраты Карыбскага мора: На дзіўных берагах]]». Ён сыграў Фініка Адэйра ў фільме «[[Галодныя гульні: І ўспыхне полымя]]», Алекса Сцюарта ў фільме «[[З любоўю, Розі]]», а таксама Уільяма Трэйнара ў фільме «[[Да сустрэчы з табой]]». == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Клафлін Сэм}} [[Катэгорыя:Акцёры Англіі]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] 7wgpmi815sxi2ehibwdsuj2sxhx7tsi 4 705534 5143626 5141646 2026-05-19T17:30:33Z M.L.Bot 261 /* Спіс на хаванне */ 5143626 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Дзень палітвязняў Беларусі (замест "Дзень палітвязняў" ніжэй) * Дзень палітвязняў {{зроблена}} <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] qedxzkbgrqy1ndscttgarz2o4hpafno 5143807 5143626 2026-05-19T23:26:48Z MocnyDuham 99818 5143807 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{/Шапка}} == Спіс на хаванне == * Дзень палітвязняў Беларусі (замест "Дзень палітвязняў" ніжэй) * Дзень палітвязняў {{зроблена}} * Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» <!--Спіс ніжэй проста сцёрты, у архіваванні няма сэнсу. --> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] ahsag7g4ft0zraw6pojpk82h0cv0qd4 0 709395 5143929 5064045 2026-05-20T09:51:11Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143929 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Луцкіна}} {{Асоба}} '''Ксенія Алегаўна Луцкіна''' (нар. {{ДН|14|02|1984}}) — беларуская журналістка, стваральніца цыкла «Terra incognita» («Невядомая Беларусь)», былая супрацоўніца [[Нацыянальная дзяржаўная тэлерадыёкампанія Рэспублікі Беларусь|Белтэлерадыёкампаніі]]. [[Палітычныя зняволеныя|Палітычная зняволеная]], абвінавачаная падчас [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў у Беларусі ў 2020 годзе]]. == Біяграфія == Ксенія нарадзілася ў расійскім горадзе [[Перм]], дзе яе бацька-беларус вучыўся ў Вышэйшым вучылішчы ракетных войск і пасля служыў, і дзе ажаніўся з маці Ксеніі, якая працавала ў Пермі настаўніцай. Пасля бацьку перавялі ў [[Петрыкаў]] (Ксеніі тым часам было толькі 5 месяцаў), а адтуль — у [[Слуцк]], дзе Ксенія вучылася ў 10-й слуцкай школе: «''Чарнобыльскі пясок Ксенія ў прамым сэнсе ела ў 1986 годзе ў Петрыкаве, дзе я спачатку служыў. Потым мяне перавялі ў Слуцак, а сям’я яшчэ заставалася ў Петрыкаве. І калі адбылася аварыя, я быў на дзяжурстве, камандзір палка даведаўся, што сям’я ў зоне, і загадаў мне тэрмінова ехаць і забіраць родных. Я ўбачыў Ксенію ў пясочніцы, схапіў дзіця пад пахі і павёз сям’ю ў Слуцак''»<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31569569.html|title=«Сэрца разрываецца, што не магу абняць сына». Расказваем пра экс-журналістку БТ Ксенію Луцкіну, якая 11 месяцаў за кратамі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|lang=be-tarask}}</ref>. У школе вельмі цікавілася гісторыяй, па якой займала прызавыя месцы на алімпіядах. Пасля навучалася на [[Гістарычны факультэт БДУ|гістарычным факультэце БДУ]], які скончыла з адзнакай. Пасля заканчэння ўніверсітэту ад свайго аднагрупніка, Аляксандра Мацяса, які тым часам ужо працаваў на тэлебачанні, атрымала запрашэнне таксама паспрабаваць працу на тэлебачанні<ref name=":1">{{cite web|url=https://nashaniva.com/267751|title=Гісторыя Ксеніі Луцкінай, якая 15 год працавала на БТ, а цяпер апынулася ў СІЗА за спробу стварыць альтэрнатыўны канал|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. У Белтэлерадыёкампаніі Луцкіна займалася стварэннем дакументальных фільмаў на гістарычныя тэмы. У 2008 годзе стала шэф-рэдактарам «Студыі дакументальнага кіно». Аўтарка праектаў «Terra incognita» («Невядомая Беларусь)» (у 2013—2016 гадах было знята і паказана больш за 140 праграм, у 2013 годзе каманда «Terra incognita» атрымала дзве нацыянальныя прэміі «[[Тэлевяршыня]]» — за найлепшую тэматычную праграму і за найлепшы дызайн<ref>[https://greenbelarus.info/articles/21-01-2016/proekt-terra-incognita-belarus-neizvestnaya-prodolzhit-razgadyvat-tayny-nashey ПРОЕКТ «TERRA INCOGNITA. БЕЛАРУСЬ НЕИЗВЕСТНАЯ» ПРОДОЛЖИТ РАЗГАДЫВАТЬ ТАЙНЫ НАШЕЙ ЗЕМЛИ] {{ref-ru}}</ref>) і серыі дакументальных драматычных фільмаў «Сямейныя гісторыі», таксама стварыла больш за 20 дакументальных фільмаў і каля 50 кароткаметражных стужак, рыхтавала рэпартажы з Чарнобыльскай зоны «Зямля страчаная. Зямля здабытая», якія прысвяціла сваёй бабулі, якая была ў ліку ліквідатараў наступстваў аварыі (за гэты цыкл з чатырох фільмаў Луцкіна таксама атрымала «Тэлевяршыню» ў 2017 годзе)<ref name=":0" /><ref>[https://ont.by/news/televershina-2017-y-telekanala-ont-7-statyetok-i-gran-pri-polnij-spisok-pob «Телевершина-2017»: у телеканала ОНТ семь статуэток и Гран-при (ПОЛНАЯ ТЕЛЕВЕРСИЯ И СПИСОК ПОБЕДИТЕЛЕЙ)] {{ref-ru}}</ref>. У 2012 годзе Луцкіна перанесла складаную неўралагічную аперацыю: ёй выдалілі дзве пухліны ў мозгу. У 2013 годзе Луцкіна скончыла аспірантуру гістарычнага факультэта БДУ. Падзеі вакол [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|выбарчай кампаніі 2020 года]] вымусілі Луцкіну ў канцы жніўня 2020 года звольніцца з тэлебачання пасля 15 лет працы там, яна далучылася да асноўнага складу [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]], дзе адказвала за сувязі з прэсай. Таксама планавала стварыць альтэрнатыўны канал аб’ектыўных навін, з праектам якога ёй дапамагала ў тым ліку Акадэмія [[Press Club Belarus|Прэс-клуба]]<ref name=":1" />, першыя перадачы былі запісаныя, запуск павінен быў адбыцца ў студзені 2021 на [[YouTube|Youtube]]. Па сведчаннях Луцкінай, сілавікі пазней «шукалі» ў яе «няўлічаныя 500 тысяч еўра», якія нібыта выдаткавалі на стварэнне незалежнага тэлеканала, хоць каманда на старце працавала безграшова і меркавала фінансавацца пазней праз падпіскі і рэкламу; першыя інтэрв’ю і выпускі ўжо былі адзняты<ref name="TAZ">{{cite web|url=https://taz.de/Portraet-der-Journalistin-Ksenia-Lutskina/!6129941/|title=Porträt der Journalistin Ksenia Lutskina. Gnade vor Recht|work=taz|author=Glafira Zhuk|date=2025-12-02|lang=de|access-date=2025-12-03}}</ref>. Пасля памілавання і эвакуацыі ў сакавіку 2025 года журналістка жыве разам з 15-гадовым сынам у Берліне; яна пакуль не вярнулася да працы і аднаўляе здароўе пасля зняволення<ref name="TAZ" />. == Палітычны пераслед == Луцкіна была затрымана 22 снежня 2020 года на [[Бульвар Мулявіна (Мінск)|Бульвары Мулявіна ў Мінску]], у яе кватэры правялі ператрус (на момант пачатку ператрусу ў кватэры быў толькі сын Луцкінай, дзесяцігадовы Мацвей) канфіскавалі камп’ютар, тэлефон, флэшкі і дакументы, яе змесцілі ў [[Пішчалаўскі замак|СІЗА-1 на Валадарскага]]. Першапачаткова Луцкінай было прад’яўлена абвінавачванне па ч. 2 артыкула 243 [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага кодэксу]] (Ухіленне ад выплаты сум падаткаў, збораў у асабліва буйным памеры), яна праходзіла па так званай справе «[[Press Club Belarus]]». Паводле апісання Луцкінай, падчас затрымання да яе на вуліцы падышлі пяцёра невядомых, адзін ударыў у твар, пасля чаго яе сілай запхнулі ў аўтамабіль<ref name="TAZ" />. Далей сілавікі даставілі журналістку ў яе кватэру і правялі ператрус без прад’яўлення пастановы і без прадстаўлення службовых пасведчанняў; пасля яе павезлі ў фінансавую-эканамічную службу для допытаў, якія цягнуліся два дні (у тым ліку з абразамі ўзору «народная здрадніца»)<ref name="TAZ" />. Потым Луцкіну змясцілі ў ізалятар на Акрэсціна, дзе, паводле яе слоў, не давалі ні ежы, ні вады; у камерах яна чытала надпісы з вершамі і песнямі на еўрапейскіх мовах, што падтрымлівала маральна<ref name="TAZ" />. У ноч з 24 на 25 снежня 2020 года яе этапавалі ў мінскі СІЗА: падчас агляду ахоўніца прыніжала яе, а жыць давялося ў «пераходнай» камеры разам з псіхічна нестабільнымі жанчынамі; тым часам сын пакінуў у кватэры навагоднюю ёлку як «помнік чакання»<ref name="TAZ" />. У наступныя месяцы следчыя працягвалі дамагацца «прызнання здрады Радзіме» і нібыта росшуку «500 тысяч еўра», якіх у рэчаіснасці не існавала<ref name="TAZ" />. 25 сакавіка 2021 года («[[Дзень Волі]]») у СІЗА зняволеныя жанчыны пачалі спяваць беларускія песні; ахова спрабавала перашкаджаць, але спевы перахоплівалі суседнія камеры, што Луцкіна ўспрымала як знак нязломнасці<ref name="TAZ" />. 13 студзеня 2021 года сумеснай заявай адзінаццаці арганізацый, сярод якіх [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]], [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]], [[Беларускі ПЭН-цэнтр]], [[Прававая ініцыятыва (Беларусь)|Прававая ініцыятыва]], Луцкіну разам з іншымі арыштаванымі па справе прэс-клубу прызналі [[Палітычныя зняволеныя|палітычнай зняволенай]]<ref>{{Cite web|date=2021-01-14|title=Заява аб прызнанні пяцярых затрыманых па справе Прэс-клуба палітычнымі зняволенымі|url=http://spring96.org/be/news/101297|archive-url=https://archive.today/20210410115330/https://spring96.org/be/news/101297|archive-date=10 красавіка 2021|access-date=2021-04-10|publisher=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]|language=be|url-status=live}}</ref>. 18 лютага 2021 шэфства над палітвязынкай узяў дэпутат Нацыянальнага Савета [[Федэральны Сход Швейцарыі|Федэральнага Сходу Швейцарыі]] {{нп3|Бэнджамін Родуі|Бэнджамін Родуі|de|Benjamin Roduit}}, які заявіў «''Свабода слова, у прыватнасці прэсы, з’яўляецца адным з асноўных правоў любой дэмакратыі. Мы не можам мірыцца з тым, што дзяржава, якая прэтэндуе на дэмакратычнасць, не паважае гэтае права. З гэтай прычыны журналістку Ксенію Луцкіну трэба неадкладна вызваліць''»<ref>{{cite web|publisher={{нп3|Libereco – Partnership for Human Rights|Libereco – Partnership for Human Rights|de|Libereco – Partnership for Human Rights}}|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609103425/https://www.lphr.org/en/baroness-angela-smith-house-of-lords-labour-party-katharina-prelicz-huber-national-council-the-greens-and-benjamin-roduit-national-council-the-centre-have-taken-over-a-godparenthood-for-poli/|archive-date=2023-06-09|date=2021-02-18|access-date=2024-06-28|url=https://www.lphr.org/en/baroness-angela-smith-house-of-lords-labour-party-katharina-prelicz-huber-national-council-the-greens-and-benjamin-roduit-national-council-the-centre-have-taken-over-a-godparenthood-for-poli|title=Members of Parliament from Great Britain and Switzerland take over godparenthood for Ryhor Hunko, Illia Trakhtenberg and Kseniya Lutskina|language=en}}</ref>. 19 жніўня 2021 года супрацоўнікі Прэс-клуба выйшлі на волю паводле памілавання да суда, дзеля чаго яны прызналі віну і падпісалі прашэнні на імя [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]], а іх родныя сплацілі 200 тысяч беларускіх рублёў (палову сумы сплацілі родныя заснавальніцы Прэс-клуба [[Юлія Вітальеўна Слуцкая|Юліі Слуцкай]], прадаўшы нерухомасць, другая часта была сплачаная з рахунку Прэс-клуба). Луцкіна нічога не падпісвала, бо, па словах Слуцкай, «''яна не можа прыняць віну ў тым, да чаго не мае ніякага дачынення. На ўсіх допытах мы заўжды гаварылі, што Ксенія і яе аператар Дзяніс Сакалоўскі не маюць ніякага дачынення да дзейнасці „Прэс-клуба“. Ксенія адзін раз удзельнічала ў хакатоне, які праводзіў „Прэс-клуб“, і яе праект быў у ліку пераможцаў''», і засталася пад арыштам<ref>{{cite web|url=https://www.svaboda.org/a/31420621.html|title=Юлія Слуцкая — пра фармулёўку памілаваньня, справу Луцкіной і камэру «Шанхай» з пацукамі|work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»]]|lang=be}}</ref>. Пасля закрыцця справы Прэс-клуба Луцкінай выставілі новае абвінавачанне паводле арт. 357 Крымінальнага кодэксу (Змова ці іншыя дзеянні, учыненыя з мэтай захопу дзяржаўнай улады). Вядома, што нейкі час Луцкіну трымалі ў адной камеры СІЗА разам з галоўнай рэдактаркай [[tut.by]] [[Марына Васілеўна Золатава|Марынай Золатавай]]. У СІЗА-1 у Луцкінай сур’ёзна пагоршыўся стан здароўя: зноў пачала расці пухліна ў мозгу, праз што Ксенія адчувала вялікі боль, некалькі месяцаў атрымлівала ўколы абязбольвальных, таксама праз умовы ў камеры абвастрылася бранхіяльная астма. Акрамя таго, паводле Луцкінай, пры такой пухліне за медычнымі нормамі зняволенне не мусіць прызначацца, аднак у ізалятары яна магла атрымаць толькі ібупрафен, парацэтамол або аспірын, без неабходных абследаванняў узору МРТ<ref name="TAZ" />. 28 верасня 2022 года Луцкіну асудзілі да васьмі гадоў пазбаўлення волі<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/zurnalistku-kseniju-luckinu-asudzili-da-8-hadou-pa|title=Журналістку Ксенію Луцкіну асудзілі да 8 гадоў пазбаўлення волі|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]|date=2022-09-28}}</ref>. 26 кастрычніка 2022 года яе разам з іншымі жанчынамі этапавалі на «кругавы маршрут» па Беларусі: не хапала кайданкоў, а па дарозе да калоніі ахова казала, што «кайданкі — для вас, журналістак», сама дарога заняла каля 12 гадзін; у вагоне яна чула рытарычнае пытанне ад рэцыдывісткі: «Няўжо ты небяспечнейшая за мяне?»<ref name="TAZ" />. Пасля прысуду яе даставілі ў калонію ў браняваным аўтазаку разам з 27 жанчынамі; калі дзверы адчыніліся, Луцкіна страціла прытомнасць і ўпала ў снег, пачаліся курчы<ref name="TAZ" />. У калоніі яна спачатку працавала ў швейным цэху, а пасля пнеўманіі 2023 года — пляла з жорсткай сінтэтычнай пражы душавыя шчоткі (дзённая норма — 22 штукі) пры графіку 7 дзён на тыдзень і 7 гадзін 40 хвілін за змену плюс «добраахвотна-прымусовыя» працы; палітвязням забаранялі карыстацца спортзалай, агульнымі памяшканнямі і царквой<ref name="TAZ" />. У межах [[Вызваленне палітвязняў у Беларусі (2024)|вызвалення палітвязняў у Беларусі ў 2024 годзе]] ў жніўні выйшла на волю па памілаванні<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/349717|title=З'явіліся імёны першых вызваленых палітвязняў|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-08-20}}</ref>. Паводле Луцкінай, яна двойчы адмаўлялася падаваць прашэнне, але ўрэшце падпісала яго, бо «гэта не здрада, а выжыванне»; іншых зняволеных заклікалі пагаджацца дзеля жыцця<ref name="TAZ" />. У 2025 годзе была эвакуяваная з Беларусі<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/362981|title=Эвакуявалі з Беларусі журналістку Ксенію Луцкіну|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-03-04}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://prisoners.spring96.org/be/person/ksenija-luckina Старонка Ксеніі Луцкінай на сайце Праваабарончага цэнтра «Вясна»] * {{cite web|url=https://nashaniva.com/363157|title=«Сказалі: Эйсмант на цябе вельмі злы». Ксенія Луцкіна — пра падзеі на БТ у 2020-м, калонію і цяжкую хваробу|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|author=Вера Белацаркоўская|date=2025-03-06}} * {{YouTube|IAA24PGWsIg|title=ЛУЦКІНА – сышла з БТ і стала ворагам Лукашэнкі і Эйсманта, 4 гады калоніі, наезд Качанавай}} – выпуск канала «[[Жыццё-маліна]]» {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Луцкіна Ксенія Алегаўна}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Журналісты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы, прызнаныя палітычнымі зняволенымі праваабарончым цэнтрам «Вясна»]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] 7megvzeik2q4wu6jhisafy8zguum0i3 0 709721 5143518 4167593 2026-05-19T14:34:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143518 wikitext text/x-wiki {{футбаліст}} {{цёзкі2|Шапіра}} '''Якаў Міхайлавіч Шапіра''' ({{ДН|23|11|1961}}, г. [[Мінск]] — {{ДС|11|7|2004}}, г. [[Жодзіна]]) — [[Беларусь|беларускі]] [[футбаліст]] і [[футбол]]ьны трэнер. == Біяграфія == У 1987 годзе скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт фізічнай культуры]] [[10 ліпеня]] 2004 года сканаў ад [[інфаркт]]у. Інфаркт наступіў на апошняй хвіліне матча «Тарпэда» (Жодзіна) — «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]» ([[Гродна]]), калі падапечныя трэнера забілі пераможны гол, і ўзрадаваны выбег на поле, каб павіншаваць сваю каманду. Жодзінскія лекары змагаліся за яго жыццё, але ўсе намаганні былі марнымі, і ён памёр апоўдні 11 ліпеня<ref>[https://www.svaboda.org/a/784039.html Трэнэр футбольнага клюбу «Тарпэда» сканаў ад інфаркту]</ref>. 23 лістапада 2016 года адбылася прэм’ера дакументальнага фільму «Якаў Шапіра. Адзін за ўсіх…», прысвечанага жыццёваму шляху трэнера<ref>{{Cite web |url=https://by.tribuna.com/tribuna/blogs/tarpedamensk/1115475.html |title=Мікіта Шапіра. Уражанні ад фільму «Якаў Шапіра. Адзін за ўсіх…» |access-date=1 чэрвеня 2022 |archive-date=9 мая 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170509180445/http://by.tribuna.com/tribuna/blogs/tarpedamensk/1115475.html |url-status=dead }}</ref>. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шапіра Якаў Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Выпускнікі БДУФК]] [[Катэгорыя:Футбольныя трэнеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Футбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Тарпеда-БелАЗ]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Атака Мінск]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Камунальнік Слонім]] [[Катэгорыя:Трэнеры ФК Лунінец]] e7hxi5h7rdzjuy2jtf9dxjge9845w3o 0 710086 5143455 5054922 2026-05-19T12:27:24Z Feeleman 163471 /* Зноскі */ 5143455 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Мілі Бобі Браўн''' ({{lang-en|Millie Bobby Brown}}; нар. {{ДН|19|2|2004}}, {{МН|Марбелья}}) — [[Англія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Мадэль (прафесія)|мадэль]] і [[Кінапрадзюсар|прадзюсар]]. Найбольш вядомая, як выканаўца ролі дзяўчынкі [[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)|Адзінаццаць]] у серыяле «[[Дзіўныя рэчы]]». За гэтую ролю актрыса атрымала намінацыю на прайм-таймавую прэмію «[[Эмі]]» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў драматычным серыяле ва ўзросце 13 гадоў. Таксама Браўн стала самай маладой персонай у спісе Time 100 і самым маладым паслом добрай волі [[Дзіцячы фонд ААН|ЮНІСЕФ]]. == Ранняе жыццё == Мілі Бобі Браўн нарадзілася 19 лютага 2004 года ў бальніцы ''HC International Hospital'' у горадзе [[Марбелья]] ([[Малага (правінцыя)|Малага]], [[Іспанія]])<ref>{{cite news |url=https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html |title=Los orígenes marbellíes de Millie Bobby Brown, la joven estrella de 'Stranger Things' |last=Sedano |first=Jon |last2=de los Ríos |first2=Ángel |date=2017-11-15 |newspaper=[[Diario Sur]] |publisher=[[Vocento]] |access-date=2018-08-01 |archive-date=2018-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180801004004/https://www.diariosur.es/marbella-estepona/origenes-marbellies-millie-20171113202337-nt.html }}</ref>. Трэцяя з чатырох дзяцей [[Англічане|англійскіх]] бацькоў Келі і Роберта Браўнаў<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|title='Stranger Things' Star's Father Demands Cash From Agents to Represent Her (Exclusive)|website=[[The Hollywood Reporter]]|first1=Borys|last1=Kit|first2=Matthew|last2=Belloni|date=2016-10-04|access-date=2017-12-04|archive-date=2017-12-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205042024/https://www.hollywoodreporter.com/news/stranger-things-stars-father-demands-935013|url-status=live}}</ref>. Ва ўзросце чатырох гадоў Мілі разам са сваёй сям’ёй перабралася ў [[Борнмут]], у Вялікабрытанію, а затым, праз чатыры гады, пераехала ў [[Арланда (Фларыда)|Арланда]] (штат [[Фларыда (штат)|Фларыда]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]])<ref>{{cite web|url=https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/|title=At 13, 'Stranger Things' star Millie Bobby Brown is an icon in the making|website=[[New York Post]]|first=Gregory E.|last=Miller|date=2017-09-15|access-date=2017-12-04|archive-date=2017-12-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20171204222937/https://nypost.com/2017/09/15/at-13-stranger-things-star-millie-bobby-brown-is-an-icon-in-the-making/|url-status=live}}</ref>. Нарадзілася з частковай глухатой на адно вуха, паступова губляючы слых на гэтым вуху на працягу некалькіх гадоў<ref name="Birnbaum">{{cite web|url=https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/|title=How 'Stranger Things' Star Millie Bobby Brown Made Eleven 'Iconic' and Catapulted Into Pop Culture|website=[[Variety]]|first=Debra|last=Birnbaum|date=2017-10-31|access-date=2017-12-04|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222052825/https://variety.com/2017/tv/features/millie-bobby-brown-stranger-things-season-2-eleven-1202602487/|url-status=live}}</ref>. == Акцёрская кар’ера == === Пачатак акцёрскага шляху === У 2013 годзе Браўн дэбютавала ў якасці запрошанай актрысы ў [[фэнтэзі]]йным драматычным серыяле [[ABC (тэлеканал)|ABC]] «{{нп5|Аднойчы ў Краіне цудаў||en|Once Upon a Time in Wonderland}}», спін-офе тэлесерыяла «[[Аднойчы ў казцы]]», у ролі [[Аліса (персанаж Кэрала)|маленькай Алісы]]. У 2014 годзе сыграла галоўную ролю ў паранармальным драматычным трылеры {{нп5|BBC America||en|BBC America}} «{{нп5|Зламыснікі (тэлесерыял)|Зламыснікі|en|Intruders (TV series)}}» у ролі Мэдзісан O’Донел<ref>{{cite web|url=http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/|title=John Simm and Mira Sorvino Start Filming BBC AMERICA's Intruders as James Frain, Tory Kittles, and Millie Brown Join Cast|website=[[BBC Worldwide]]|date=2014-02-24|access-date=2018-03-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20161123202606/http://www.bbcwpressroom.com/bbc-worldwide-productions/press/john-simm-mira-sorvino-start-filming-bbc-americas-intruders-james-frain-tory-kittles-millie-brown-join-cast/|archive-date=2016-11-23|url-status=dead}}</ref>. Затым яна з’явілася ў паліцэйскай драме [[CBS]] «{{нп5|Марская паліцыя: Спецаддзел||en|NCIS (TV series)}}», у сіткоме ABC «{{нп5|Амерыканская сямейка||en|Modern Family}}» і ў драматычным серыяле ABC «[[Анатомія жарсці]]». === Акцёрскі прарыў === З 2016 года Браўн выконвае ролю [[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)|Адзінаццаці]] ў навукова-фантастычным серыяле [[Netflix]] «[[Дзіўныя рэчы]]»<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/|title=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title|website=[[Deadline.com]]|first=Nellie|last=Andreeva|date=2016-08-20|access-date=2020-06-11|archive-date=2018-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20180115170140/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/|url-status=live}}</ref>. Яе роля атрымала прызнанне крытыкаў, і яна была намініравана на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле|Прэмію Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле]] і на {{нп5|Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў драматычным тэлесерыяле|Прэмію «Эмі» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў драматычным тэлесерыяле|en|Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series}}. Разам са сваімі калегамі па серыяле была ўзнагароджана {{нп5|Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі ансамбль у драматычным серыяле|Прэміяй Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі ансамбль у драматычным серыяле|en|Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series}}<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/|title='Stranger Things' Season 2 Cast Photo Reveals Who Returns From The Upside Down|first=Ross A.|last=Lincoln|website=[[Deadline.com]]|date=2016-11-04|access-date=2017-01-02|archive-date=2017-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170103165543/http://deadline.com/2016/11/first-cast-photo-for-stranger-things-season-2-released-online-1201849068/|url-status=live}}</ref>, а таксама атрымала {{нп5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|Прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|en|Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref name="sat"/>. У лістападзе таго ж года з’явілася разам з {{нп5|Birdy||en|Birdy (singer)}} у відэакліпе на песню {{нп5|Sigma (дыджэі)|Sigma||Sigma (DJs)}} «Find Me»<ref>{{cite web|url=https://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|title=Watch Stranger Things' Millie Bobby Brown Star in Birdy and Sigma's New Music Video 'Find Me'|website=[[People]]|first=Natalie|last=Stone|date=2016-11-03|access-date=2016-11-04|archive-date=2016-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20161104142201/http://people.com/music/watch-stranger-things-star-millie-bobby-brown-star-in-sigma-birdy-music-video-find-me/|url-status=live}}</ref>. З таго ж часу здымаецца ў рэкламных роліках кампаніі {{нп5|Citigroup||en|Citigroup}}<ref>{{cite web|url=http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation|title=Citi Launches Digital Campaign To Spark a Nationwide Conversation About Money|website=[[Business Wire]]|date=2017-11-21|access-date=2017-02-14|archive-date=2017-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170214175501/http://www.businesswire.com/news/home/20161121005263/en/Citi-Launches-Digital-Campaign-Spark-Nationwide-Conversation|url-status=live}}</ref>. У студзені 2017 года дэбютавала ў агенцтве [[Calvin Klein]]<ref>{{cite web|url=http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign|title=Stranger Things Star Millie Bobby Brown Is Officially a Calvin Klein Model|website=[[InStyle]]|first=Meghan|last=Overdeep|date=2017-01-23|access-date=5 чэрвеня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20170124082943/http://www.instyle.com/news/millie-bobby-brown-calvin-klein-model-ad-campaign|archive-date=24 студзеня 2017|url-status=dead}}</ref>. Праз месяц падпісала кантракт з мадэльным агенцтвам {{нп5|IMG Models||en|IMG Models}}<ref>{{cite web|url=https://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/|title=Millie Bobby Brown Officially Signs with a Major Modeling Agency|first=Emily|last=Kirkpatrick|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2017-02-13|access-date=2017-02-14|archive-date=2017-02-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20170214020212/http://people.com/style/millie-bobby-signs-with-modeling-agency-img/|url-status=live}}</ref>. Улетку 2018 года знялася ў рэкламе італьянскага брэнда {{нп5|Moncler||en|Moncler}}<ref>{{cite web|url=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678|title=Moncler Taps Millie Bobby Brown for Next Ad Campaign|work=WWD|date=2018-07-02|access-date=2019-02-19|archive-date=2019-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190219130117/https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/moncler-taps-millie-bobby-brown-for-ad-campaign-1202743678/|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе Мілі Браўн дэбютавала ў кіно, зняўшыся ў сіквеле фільма «{{нп5|Гадзіла (фільм, 2014)|Гадзіла|en|Godzilla (2014 film)}}» — «{{нп5|Гадзіла 2: Кароль монстраў||en|Godzilla: King of the Monsters (2019 film)}}»<ref>{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505|title='Stranger Things' Breakout Millie Bobby Brown Set to Star in 'Godzilla' Sequel (Exclusive)|last=Kit|first=Borys|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2017-01-27|access-date=2017-01-28|archive-date=2019-01-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190119234140/https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/stranger-things-breakout-millie-bobby-brown-set-star-godzilla-sequel-969505|url-status=live}}</ref>. Пазней яна вярнулася да той жа ролі ў фільме «{{нп5|Гадзіла супраць Конга||en|Godzilla vs. Kong}}»<ref>{{cite web|url=http://thathashtagshow.com/2018/06/exclusive-deadpool-2-julian-dennison-joins-godzilla-vs-kong/|title=Exclusive: ‘Deadpool 2’s’ Julian Dennison Joins ‘Godzilla vs. Kong’|last=Murphy|first=Charles|work=That Hashtag Show|date=2018-06-01|access-date=2018-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612143532/http://thathashtagshow.com/2018/06/exclusive-deadpool-2-julian-dennison-joins-godzilla-vs-kong/|archive-date=2018-06-12|url-status=dead}}</ref>, рэліз якога адбыўся 24 сакавіка 2021 года. У студзені 2018 года актрыса была абрана на галоўную ролю і на прадзюсіраванне {{нп5|Энола Холмс (фільм)|адаптацыі|en|Enola Holmes (film)}} рамана «{{нп5|Загадкі Энолы Холмс||en|The Enola Holmes Mysteries}}»<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/|title=‘Stranger Things’ Millie Bobby Brown In Legendary Film Deal To Produce & Star In Enola Holmes Mysteries|date=2018-01-09|work=Deadline.com|access-date=2020-06-11|archive-date=2018-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180118154150/https://deadline.com/2018/01/millie-bobby-brown-enola-holmes-mysteries-stranger-things-legendary-entertainment-film-deal-nancy-springer-1202239229/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|title=Милли Бобби Браун сыграет главную роль в экранизации фильма о сестре Шерлока Холмса|url=https://kulturomania.ru/news/item/khelena-bonem-karter-snimetsya-v-filme-o-sestre-sherloka-kholmsa/|access-date=2020-06-11|archive-date=2020-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20201027025340/https://kulturomania.ru/news/item/khelena-bonem-karter-snimetsya-v-filme-o-sestre-sherloka-kholmsa/}}</ref>, а таксама выканала ролю расказчыка ў праекце {{нп5|Дарэн Аранофскі|Дарэна Аранофскі|en|Darren Aronofsky}} «{{нп5|Сферы: Песні прасторы-часу||en|Spheres: Songs of Spacetime}}»<ref>{{Cite web|last=Keslassy|first=Elsa|date=2018-08-16|title=‘Stranger Things’ Star Millie Bobby Brown to Narrate Darren Aronofsky’s ‘Spheres’|url=https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/|access-date=2020-07-07|website=Variety|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200708101948/https://variety.com/2018/film/news/stranger-things-millie-bobby-brown-to-darren-aronofskys-spheres-1202907096/|archive-date=2020-07-08|url-status=live}}</ref>. 20 красавіка 2018 года Мілі Бобі Браўн стала самай маладой персонай, калі-небудзь уключанай у {{нп5|Time 100|спіс самых уплывовых людзей свету па версіі часопіса Time|en|Time 100}}<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html?amp|title=Millie Bobby Brown becomes youngest person ever on Time 100 list|website=www.independent.co.uk|access-date=2018-04-20|archive-date=2018-04-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180420203014/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/tv/news/millie-bobby-brown-time-100-list-stranger-things-influence-youngest-person-ever-a8313671.html?amp|url-status=live}}</ref>. 21 лістапада 2018 года стала Паслом Добрай волі [[Дзіцячы фонд ААН|ЮНІСЕФ]]<ref>{{Cite web |url=https://www.unicef.org/press-releases/millie-bobby-brown-named-unicefs-youngest-ever-goodwill-ambassador |title=Millie Bobby Brown named UNICEF’s youngest-ever Goodwill Ambassador |access-date=2018-11-21 |archive-date=2018-11-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181121120319/https://www.unicef.org/press-releases/millie-bobby-brown-named-unicefs-youngest-ever-goodwill-ambassador |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390/millie-bobby-brown-i-ve-been-bullied-that-inspires-me/|title=Millie Bobby Brown: 'I've been bullied: that inspires me'|website=BBC|access-date=2018-11-21|archive-date=2018-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20181120224711/https://www.bbc.co.uk/news/av/world-us-canada-46284390/millie-bobby-brown-i-ve-been-bullied-that-inspires-me|url-status=live}}</ref>. У тым жа месяцы [[Electronic Arts|EA Games]] абвясціла, што Браўн супрацоўнічае з праграмістамі {{нп5|The Sims 4||en|The Sims 4}} у межах праекту Sims 4 Positivity Challenge<ref>{{cite web|url=https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge|title=Introducing The Sims 4 Positivity Challenge with Millie Bobby Brown|access-date=2018-12-03|archive-date=2018-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203152136/https://www.ea.com/games/the-sims/the-sims-4/pc/news/millie-bobby-brown-challenge|url-status=live}}</ref>. Актрыса была прызнана часопісам «[[Time]]» адным з самых уплывовых падлеткаў 2017 і 2018 гадоў<ref>{{cite web|url=https://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/|title=The 30 Most Influential Teens of 2017|date=2017-11-03|website=Time|access-date=2020-06-11|archive-date=2020-06-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611051917/https://time.com/5003930/most-influential-teens-2017/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/|title=TIME's 25 Most Influential Teens of 2018|date=2018-12-07|website=Time|access-date=2020-06-11|archive-date=2019-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20190525095246/http://time.com/5463721/most-influential-teens-2018/|url-status=live}}</ref>. Таксама «[[The Hollywood Reporter]]» назваў Браўн у ліку трыццаці найлепшых зорак Галівуда ва ўзросце да васемнаццаці гадоў<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157/|title=Hollywood's Top 30 Stars Under Age 18|date=2018-08-08|work=The Hollywood Reporter|access-date=2018-12-13|archive-date=2018-08-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180809021637/https://www.hollywoodreporter.com/lists/hollywoods-top-30-stars-under-age-18-1130157|url-status=live}}</ref>. == Асабістае жыццё == Перыядычна пражывае ў [[Лондан]]е, у [[Лос-Анджэлес]]е, [[Каліфорнія]]<ref>{{cite web|url=http://www.interviewmagazine.com/culture/millie-bobby-brown#_|title=Millie Bobby Brown|website=[[Interview]]|first=Maddie|last=Ziegler|date=2016-10-25|access-date=2016-11-04|archive-date=2016-11-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106042729/http://www.interviewmagazine.com/culture/millie-bobby-brown#_|url-status=live}}</ref> і ў [[Атланта|Атланце]], [[Джорджыя]]<ref name="Birnbaum"/>. Яна і яе калега па здымках {{нп5|Ноа Шнап||en|Noah Schnapp}} былі найлепшымі сябрамі з таго часу, як зняліся ў серыяле [[Netflix]] «[[Дзіўныя рэчы]]»<ref>{{Cite web |last=May 27 |first=Skyler Caruso |last2=Am |first2=2022 11:00 |title=Millie Bobby Brown and Noah Schnapp's Friendship Timeline |url=https://people.com/tv/millie-bobby-brown-and-noah-schnapp-friendship-timeline/ |access-date=2022-05-28 |website=PEOPLE.com |language=en}}</ref>. Па стане на 2021 год, яна знаходзілася ў адносінах з Джэйкам Бонджові, сынам рок-зоркі {{нп5|Джон Бон Джові|Джона Бон Джові|en|Jon Bon Jovi}}<ref>{{Cite web |last=Crowley |first=James |date=2022-05-25 |title=Millie Bobby Brown’s Boyfriend History: Everything To Know About Her Romance With Jake Bongiovi |url=https://hollywoodlife.com/feature/millie-bobby-brown-boyfriend-4748055/ |access-date=2022-05-28 |website=Hollywood Life |language=en-US}}</ref>. == Фільмаграфія == === Кіно === {{УФільмеВерх}} {{УФільме|2018|{{нп5|Сферы: Песні прасторы-часу||en|Spheres: Songs of Spacetime}}|Spheres: Songs of Spacetime|Расказчык}} {{УкФільме|2018|Забойства ў экспрэсе «Армігуэра»|Asesinato en el Hormiguero Express|Мілі Браўн}} {{УФільме|2019|{{нп5|Гадзіла 2: Кароль монстраў||en|Godzilla: King of the Monsters (2019 film)}}|Godzilla: King of the Monsters|Мэдзісан Расел}} {{УФільме|2020|{{нп5|Энола Холмс (фільм)|Энола Холмс|en|Enola Holmes (film)}}|Enola Holmes|Энола Холмс}} {{УФільме|2021|{{нп5|Гадзіла супраць Конга||en|Godzilla vs. Kong}}|Godzilla vs. Kong|Мэдзісан Расел}} {{УФільме|2022|{{нп5|Энола Холмс 2||en|Enola Holmes 2}}|Enola Holmes 2|Энола Холмс}} {{УФільмеНіз}} === Тэлебачанне === {{УФільмеВерх}} {{УСерыяле|2013||{{нп5|Аднойчы ў Краіне цудаў||en|Once Upon a Time in Wonderland}}|Once Upon a Time in Wonderland|Маладая Аліса <small>(2 эпізоды)</small>}} {{УСерыяле|2014||{{нп5|Зламыснікі (тэлесерыял)|Зламыснікі|en|Intruders (TV series)}}|Intruders|Мэдзісан О’Донел <small>(8 эпізодаў)</small>}} {{УСерыяле|2014||{{нп5|Марская паліцыя: Спецаддзел||en|NCIS (TV series)}}|NCIS|Рэйчэл Барнс <small>(эпізод: «Parental Guidance Suggested»)</small>}} {{УСерыяле|2015||{{нп5|Амерыканская сямейка||en|Modern Family}}|Modern Family|Лізі <small>(Эпізод: «Closet? You'll Love It!»)</small>}} {{УСерыяле|2015||[[Анатомія жарсці]]|Grey's Anatomy|Рубі <small>(Эпізод: «I Feel the Earth Move»)</small>}} {{УСерыяле|2016|2026|[[Дзіўныя рэчы]]|Stranger Things|[[Адзінаццаць (Дзіўныя рэчы)|Адзінаццаць]] <small>(34 эпізоды)</small>}} {{УФільмеНіз}} == Узнагароды і намінацыі == {| class="wikitable sortable" style="font-size:100%;" |- ! Узнагарода !! Год !! Катэгорыя !! Фільм / Серыял !! Вынік !! Спасылкі |- |rowspan="2"|[[Эмі]] |style="text-align:center"|[[Эмі (прэмія, 2017)|2017]] |{{нп5|Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў драматычным тэлесерыяле|Найлепшая жаночая роля другога плана ў драматычным тэлесерыяле|en|Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |style="text-align:center"|<ref>{{cite web|url=http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|title=2017 Emmy® Awards Nominations for Programs Airing June 1, 2016 – May 31, 2017|date=13 July 2017|access-date=13 July 2017|website=[[Academy of Television Arts & Sciences]]|archive-url=https://archive.today/20170713174051/http://www.emmys.com/sites/default/files/Downloads/69th-nominations-list-v1ry.pdf|archive-date=13 July 2017|url-status=live}}</ref> |- |style="text-align:center;"|[[Эмі (прэмія, 2018)|2018]] |{{нп5|Прэмія «Эмі» за найлепшую жаночую ролю другога плана ў драматычным тэлесерыяле|Найлепшая жаночая роля другога плана ў драматычным тэлесерыяле|en|Primetime Emmy Award for Outstanding Supporting Actress in a Drama Series}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |style="text-align:center;"|<ref>{{Cite web|url=https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/|title=Emmys Nominations List 2018 – Variety|access-date=12 June 2018|work=Variety|date=12 June 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180712173050/https://variety.com/2018/tv/news/emmys-nominations-list-2018-1202871084/|archive-date=12 July 2018|url-status=live}}</ref> |- |rowspan="5"|[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША]] |rowspan="2" style="text-align:center"|[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША 2017|2017]] |[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле|Найлепшая жаночая роля ў драматычным серыяле]] |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="SAG-2017">{{cite magazine|url=https://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|title=SAG Awards nominations 2017: See the full list|magazine=[[Entertainment Weekly]]|first=Joely|last=Nolfi|date=14 December 2016|access-date=14 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170111005833/http://www.ew.com/article/2016/12/14/2017-sag-awards-nominations|archive-date=11 January 2017|url-status=live}}</ref> |- |{{нп5|Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі ансамбль у драматычным серыяле|Найлепшы акцёрскі ансамбль у драматычным серыяле|en|Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{won}} |- |rowspan="2" style="text-align:center"|[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША 2018|2018]] |[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшую жаночую ролю ў драматычным серыяле|Найлепшая жаночая роля ў драматычным серыяле]] |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |rowspan=2 style="text-align:center;"|<ref name="SAG-2018">{{cite web|url=http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|title=SAG Awards nominations 2018: The complete list|first=Sandra|last=Gonzalez|date=13 December 2017|publisher=CNN|access-date=13 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171213171516/http://www.cnn.com/2017/12/13/entertainment/sag-awards-nominations/index.html|archive-date=13 December 2017|url-status=live}}</ref> |- |{{нп5|Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі ансамбль у драматычным серыяле|Найлепшы акцёрскі ансамбль у драматычным серыяле|en|Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |- |style="text-align:center"|[[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША 2020|2020]] |{{нп5|Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША за найлепшы акцёрскі ансамбль у драматычным серыяле|Найлепшы акцёрскі ансамбль у драматычным серыяле|en|Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by an Ensemble in a Drama Series}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |style="text-align:center"|<ref>{{cite news|last1=Maglio|first1=Tony|title=SAG Awards 2020: The Complete List of Nominations|url=https://www.thewrap.com/sag-awards-nominations-nominees-awards-2020/|access-date=December 17, 2019|website=[[TheWrap]]|date=December 11, 2019}}</ref> |- |rowspan="3"|[[Сатурн (кінапрэмія)|Сатурн]] |style="text-align:center"|[[Сатурн (прэмія, 2017)|2017]] |{{нп5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|Найлепшая роля маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|en|Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{won}} |style="text-align:center"|<ref name="sat">{{cite web|url=https://collider.com/2017-saturn-awards-nominations/|title=22017 Saturn Awards Nominations Led by 'Rogue One' and 'The Walking Dead'|date=06 March 2017|access-date=26 May 2022|website=[[Collider]]}}</ref> |- |style="text-align:center"|[[Сатурн (прэмія, 2018)|2018]] |{{нп5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|Найлепшая роля маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|en|Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |style="text-align:center"|<ref>{{cite web|url=https://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|title='Black Panther,' 'Walking Dead' Rule Saturn Awards Nominations|last=McNary|first=Dave|work=[[Variety]]|date=2018-03-15|access-date=2018-03-15|archive-url=https://www.webcitation.org/6xwc1azco?url=http://variety.com/2018/film/news/saturn-awards-nominations-2018-black-panther-walking-dead-1202727752/|archive-date=2018-03-15|url-status=live}}</ref> |- |style="text-align:center"|[[Сатурн (прэмія, 2019)|2019]] |{{нп5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы|Найлепшая роля маладога акцёра ці актрысы|en|Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor}} |{{нп5|Гадзіла 2: Кароль монстраў||en|Godzilla: King of the Monsters (2019 film)}} |{{won}} |style="text-align:center;"|<ref>{{cite web |last=Mancuso |first=Vinnie |title='Avengers: Endgame', 'Game of Thrones' Lead the 2019 Saturn Awards Nominations |url=https://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |work=[[Collider]] |access-date=2019-08-24 |date=2019-07-15 |archive-date=2019-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190716042350/http://collider.com/saturn-awards-nominations-2019/ |url-status=live }}</ref> |- |rowspan="4"|[[MTV Movie & TV Awards]] |rowspan="2" style="text-align:center"|[[MTV Movie & TV Awards 2017|2017]] |{{нп5|Кінаўзнагарода MTV найлепшаму кінагерою|Найлепшы кінагерой|en|MTV Movie Award for Best Hero}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |rowspan="2" style="text-align:center"|<ref name="автоссылка2">{{cite web|title=Get Out Leads the Nominations for MTV's First Ever Movie & TV Awards|url=http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|website=People|access-date=2017-04-08|date=2017-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170407031853/http://people.com/movies/mtv-movie-tv-awards-nominations-2017/|archive-date=2017-04-07|url-status=live}}</ref> |- |{{нп5|Тэлеўзнагарода MTV за найлепшую ролю ў шоу|Найлепшая роля ў шоу|en|MTV Movie & TV Award for Best Performance in a Show}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{won}} |- |rowspan="2" style="text-align:center"|[[MTV Movie & TV Awards 2018|2018]] |{{нп5|Кінаўзнагарода MTV за найлепшы пацалунак|Найлепшы пацалунак|en|MTV Movie Award for Best Kiss}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{nom}} |rowspan="2" style="text-align:center"|<ref>{{cite web|url=https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|title=MTV Movie & TV Awards: 'Black Panther,' 'Stranger Things' Top Nominations|last=Nordyke|first=Kimberly|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=2018-05-03|access-date=2018-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180503235147/https://www.hollywoodreporter.com/lists/mtv-movie-tv-awards-2018-nominations-complete-list-1108100|archive-date=2018-05-03|url-status=live}}</ref> |- |{{нп5|Тэлеўзнагарода MTV за найлепшую ролю ў шоу|Найлепшая роля ў шоу|en|MTV Movie & TV Award for Best Performance in a Show}} |[[Дзіўныя рэчы]] |{{won}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.imdb.com/name/nm5611121/ Мілі Бобі Браўн] на сайце «''[[Internet Movie Database]]''» {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Браўн Мілі Бобі}} [[Катэгорыя:Актрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Дзеці-акцёры Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Фотамадэлі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары Вялікабрытаніі]] 1uf0vfli4hbe9pohp8v2d0mu4rtxfx6 0 718219 5143621 5142699 2026-05-19T17:24:56Z M.L.Bot 261 5143621 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = Трансмашхолдынг | тып = [[акцыянернае таварыства]] | дзейнасць = Транспартнае машынабудаванне | заснавана = [[2002]] | размяшчэнне = | матчына кампанія = | сайт = https://tmholding.ru/ | даччыныя кампаніі = - | ключавыя фігуры = Кірыл Ліпа (генеральны дырэктар) }} '''Трансмашхолдынг''' — расійская машынабудаўнічая кампанія, якая вырабляе [[чыгуначны транспарт|чыгуначны рухомы транспарт]]. Штаб-кватэра - у [[Масква|Маскве]]. Кампанія мае прадстаўніцтвы ў [[Казахстан]]е, [[Узбекістан]]е, [[Беларусь|Беларусі]] і [[Украіна|Украіне]]. == Даччыныя кампаніі == Станам на красавік 2024 года, у склад холдынга ўваходзяць<ref>{{Cite web|url=https://techzd.ru/news/analytics/istoriya_predpriyatiy_tmkh_s_chego_nachinalos_zheleznodorozhnoe_mashinostroenie/|title=История предприятий ТМХ: с чего начиналось железнодорожное машиностроение|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406000401/https://techzd.ru/news/analytics/istoriya_predpriyatiy_tmkh_s_chego_nachinalos_zheleznodorozhnoe_mashinostroenie/|archive-date=2024-04-06|access-date=2024-04-06|url-status=live}}</ref>: === Навуковыя, даследчыя і гандлёвыя арганізацыі === * ТАА «ТМХ Інжынірынг» * ТАА «Інжынірынгавы цэнтр рухавікабудавання ТМХ» * ТАА «ТМХ-Энергетычныя рашэнні» * ААТ «ТМХ-Лакаматывы» * ТАА «ТМХ ПРО» (Прамысловыя рашэнні) * ТАА «ТМХ-ПТР» (Пасажырскі транспарт) * ТАА «ТМХ Інтэлектуальныя сістэмы» * ТАА «Цэнтр Перспектыўных Тэхналогій ТМХ» * «ТМХ Гарадскі транспарт» * Усерасійскі навукова-даследчы і праектна-канструктарскі інстытут электравагонабудавання (ВЭлНДІ) * ААТ НО «Цвярскі інстытут вагонабудавання» * «ТРТранс» (Тэхналогіі чыгуначнага транспарту) === Вытворчыя прадпрыемствы === * [[Бранскі машынабудаўнічы завод]] * [[Дзяміхаўскі машынабудаўнічы завод]] * [[Каломенскі завод]] * Луганскі цеплавозабудаўнічы завод * Навачаркаскі электраваганабудаўнічы завод * «Метровагонмаш» * «Пензадзельмаш» (ТАА «Пензенскія дызельныя рухавікі») * Цвярскі вагонабудаўнічы завод * «Цэнтрасвармаш» * Завод аўтаномных крыніц току (завод АКТ) * ТАА «Метровагонмаш-Сэрвіс» * ААТ «Желдорреммаш» * ТАА «ЛокаТэх» (Лакаматыўныя тэхналогіі) * ААТ «Гандлёвы дом ТМХ» * ТАА «АВП Тэхналогія» * ТАА «ТМХ-Электратэх» {{зноскі}} == Спасылкі == *[https://web.archive.org/web/20080309215754/http://www.skandaly.ru/news/news4375.html Нябачны «Трансмашхолдынг»] {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Машынабудаўнічыя кампаніі Расіі]] jp6epvf5i3160wp3knrbgt1e4z447h5 0 720148 5143925 5125352 2026-05-20T09:50:43Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143925 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Алі́на Ко́ўшык-Петшыкоўска''' (нар. [[26 кастрычніка]] [[1981]], [[Гродна]]) — беларуская [[Журналіст|журналістка]], грамадская і палітычная дзяячка. Прадстаўніца па нацыянальным адраджэнні ў [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаным пераходным кабінеце]] [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]] (2022—2024). == Біяграфія == Нарадзілася ў Гродне. Скончыла [[гістарычны факультэт Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта|гістарычны факультэт]] [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]], атрымаўшы дыплом гісторыка і выкладчыцы англійскай мовы. Пазней скончыла аспірантуру [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]] па спецыяльнасці паліталогія і гісторыя, кірунак — Усходняя Еўропа. Жыве ў [[Варшава|Варшаве]] ([[Польшча]]). Трапіла на «[[Белсат]]», прайшоўшы адкрыты кастынг, калі канал толькі запускаўся. Была першай вядучай «Аб’ектыва» ў жывым эфіры, вяла міжнародную праграму «ПраСвет», стала аўтаркай ідэі кулінарнага шоу «Я не буду гэта есці». Да верасня 2022 года працавала на тэлеканале «Белсат», вяла інфармацыйны блок «Студыя „Белсат“». Сузанавальніца Цэнтра беларускай салідарнасці ў Варшаве і творчай пляцоўкі ІнБелКульт 2.0. У верасні 2022 года прызначаная прадстаўніцай па нацыянальным адраджэнні ў [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднаным пераходным кабінеце]] [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]<ref>{{cite web|url = https://www.svaboda.org/a/32036556.html|title = Былая вядоўца тэлеканалу «Белсат» Аліна Коўшык увайшла ў кабінэт Ціханоўскай|author = |authorlink = |date = 16-9-2022|publisher = svaboda.org|language = be-x-old|archiveurl = |archivedate = |accessdate = }}</ref>. Ад 3 снежня 2024 года Аліна Коўшык стала галоўнай рэдактаркай «Белсата». == Сям’я == Замужам, сын Караль. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{бібліяінфармацыя}} {{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Коўшык Аліна}} [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] dijf5becy0ctctic1hlh4evl2dgsdsp 0 721660 5143778 4941683 2026-05-19T21:39:31Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5143778 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | name = Факультэт прыродазнаўства | university = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | image =|thumb| | established = 1950 | ранейшыя назвы = Прыродазнаўча-матэматычны факультэт, аграбіялагічны факультэт, прыродазнаўча-геаграфічны факультэт, біёлага-хімічны факультэт, географа-біялагічны факультэт | head = [[Алена Георгіеўна Арцямук]] | city = {{BLR}} 224016, г. Брэст, [[бульвар Касманаўтаў (Брэст)|бульвар Касманаўтаў]], 21 | homepage = [https://www.brsu.by/fakultet-estestvoznaniya] }} '''Факультэт прыродазнаўства''' — адзін з факультэтаў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]]. == Гісторыя == Быў створаны ў 1950 годзе як ''прыродазнаўча-матэматычны факультэт''. У 1954 пераўтвораны ў ''факультэт прыродазнаўства''. У 1959 быў зроблены першы набор на ствараемы ''аграбіялагічны факультэт'', а факультэт прыродазнаўства перайменаваны ў ''прыродазнаўча-геаграфічны''. У 1967 аграбіялагічны факультэт быў пераўтвораны ў ''біёлага-хімічны''. У 1968 прыродазнаўча-геаграфічны факультэт быў пераўтвораны ў ''географа-біялагічны.'' У 1981 годзе географа-біялагічны і біёлага-хімічны факультэты аб’ядналіся ў ''факультэт прыродазнаўства''.<ref name="70let">[https://web.archive.org/web/20170313040528/http://70let.brsu.by/istoriya-biologicheskogo-i-geograficheskogo-fakultetov История биологического и географического факультетов (2015)]</ref> 1 кастрычніка 1995 года факультэт прыродазнаўства быў рэарганізаваны ў [[Біялагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна|біялагічны]] і [[Геаграфічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна|геаграфічны]] факультэты. З 1 верасня 2021 года геаграфічны факультэт расфарміраваны, а кафедра геаграфіі і прыродакарыстання геаграфічнага факультэта ўключана ў структуру біялагічнага факультэта, які перайменаваны ў ''факультэт прыродазнаўства'' (загад рэктара ад 29 червеня 2021 года № 386). == Спецыяльнасці == На аграбіялагічным факультэце навучанне ішло па спецыяльнасці «Біялогія і асновы сельскагаспадарчай вытворчасці», на прыродазнаўча-геаграфічным — па чатырох спецыяльнасцях: «Геаграфія і біялогія», «Біялогія і хімія», «Біялогія» і «Геаграфія». <ref name="70let" /> На факультэце прыродазнаўства ў 2026 годзе навучанне ішло па наступных спецыяльнасцях:<ref>[https://web.archive.org/web/20260105212140/https://www.brsu.by/fakultet-estestvoznaniya Факультет естествознания]</ref> === Агульная вышэйшая адукацыя === * 6-05-0532-08 «Урбаналогія и сіці-менеджмент» (4 гады) * 6-05-0532-01 «Геаграфія» (4 гады) * 6-05-0511-03 «Мікрабіялогія» (4 гады) * 6-05-1013-01 «Турызм і гасціннасць» (4 гады) * 6-05-0113-03 «Прыродазнаўчая адукацыя (Біялогія і хімія)» (4 гады) * 6-05-0511-01 «Біялогія» (4 гады) * 6-05-0521-01 «Экалогія» (4 гады) * 6-05-0532-09 «Краіназнаўства і перакладчыцкая дзейнасць» (4,5 гады) === Паглыбленая вышэйшая адукацыя (магістратура) === * 7-06-0532-01 «Геаграфія» * 7-06-0511-01 «Біялогія» * 7-06-1013-01 «Турызм і гасціннасць» == Кафедры == === у 1994 === * Заалогіі * Батанікі * Хіміі * Агульнай геаграфіі * Геаграфіі Беларусі<ref name="70let" /><ref>[https://web.archive.org/web/20111205082602/http://www.brsu.by/div/kafedra-khimii Кафедра химии (2011)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111205081745/http://www.brsu.by/div/kafedra-botaniki-i-ekologii Кафедра ботаники и экологии (2011)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111205082651/http://www.brsu.by/div/kafedra-zoologii-i-genetiki Кафедра зоологии и генетики (2011)]</ref> === у 2021 === * Батанікі і экалогіі<ref name="бхт">[https://web.archive.org/web/20250615014837/https://www.brsu.by/kafedra-biologicheskih-i-himicheskih-tehnologij Кафедра биологических и химических технологий]</ref> * Заалогіі, генетыкі і хіміі<ref name="бхт" /> * Геаграфіі і прыродакарыстання<ref name="грр">[https://web.archive.org/web/20241215014704/https://www.brsu.by/kafedra-gorodskogo-i-regionalnogo-razvitiya Кафедра городского и регионального развития]</ref> === з 2024 === * Біялагічных і хімічных тэхналогій<ref name="бхт" /> * Гарадскога і рэгіянальнага развіцця<ref name="грр" /> == Дэканы == * [[Лідзія Яўхімаўна Нямцова]] (дэкан прыродазнаўча-геаграфічнага факультэта ў 1955—1960 і 1965—1968, географа-біялагічнага факультэта ў 1968—1972)<ref>[https://web.archive.org/web/20190704123759/http://www.brsu.by/div/nemtsova-lidiya-efimovna Радченко (Немцова) Лидия Ефимовна]</ref><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-259530&strq=l_siz=20 Немцова, Лидия Ефимовна (географ ; 1921—2015)]</ref> * [[Уладзімір Якаўлевіч Навуменка]] (дэкан аграбіялагічнага факультэта ў 1960—1963, прыродазнаўча-геаграфічнага ў 1960—1965)<ref name="70let" /><ref>[https://web.archive.org/web/20190708031946/http://www.brsu.by/div/naumenko-vladimir-yakovlevich Науменко Владимир Яковлевич]</ref> * [[Віктар Рыгоравіч Лапіцкі]] (дэкан аграбіялагічнага факультэта ў 1963—1967)<ref name="70let" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-301279&strq=l_siz=20 Лапіцкі, Віктар Рыгоравіч (біёлаг ; 1912—)]</ref> * [[Пётр Адамавіч Машчук]] (дэкан біёлага-хімічнага факультэта ў 1970—1981, дэкан факультэта прыродазнаўства ў 1981—1995)<ref>[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar762389&strq=l_siz=20 Мощук, Петр Адамович (кандидат биологических наук; род. 1937)]</ref> * [[Пётр Мікалаевіч Манаеў]] (дэкан географа-біялагічнага факультэта ў 1973—1976)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-362580&strq=l_siz=20 Манаев, Петр Николаевич (кандидат педагогических наук)]</ref><ref name="70let" /> * [[Сямён Дзмітрыевіч Шаш]] (дэкан географа-біялагічнага факультэта ў 1976—1980)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-191467&strq=l_siz=20 Шаш, Сямён Дзмітрыевіч (кандыдат філасофскіх навук ; 1937—2011)]</ref> * [[Таццяна Лявонцьеўна Гарустовіч]] (дэкан географа-біялагічнага факультэта ў 1980—1981)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-363295&strq=l_siz=20 Горустович, Татьяна Леонтьевна (кандидат сельскохозяйственных наук, агрономия ; 1941—2004)]</ref> * [[Аляксандр Аляксандравіч Сідаровіч]] (2021 — жнівень 2024) * [[Алена Георгіеўна Арцямук]] (з верасня 2024) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/fakultet-estestvoznaniya Факультет естествознания] * [https://web.archive.org/web/20170313040528/http://70let.brsu.by/istoriya-biologicheskogo-i-geograficheskogo-fakultetov История биологического и географического факультетов (2015)] {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1950 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна|Прыродазнаўства]] [[Катэгорыя:Біялагічныя факультэты|БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Геаграфічныя факультэты|БрДУ імя А. С. Пушкіна]] i76vejc5zs7exysiv5gjyosqkuf5lqv 0 737210 5143948 5085786 2026-05-20T10:25:51Z MocnyDuham 99818 афармленне 5143948 wikitext text/x-wiki {{Тэлеперадача |назва_перадачы=Жыццё-маліна |слоган=Месца, у якім не перашкаджаюць размаўляць і паказваюць беларусаў для беларусаў |аўтар=[[Мікіта Мелказёраў]] |вядучы=[[Мікіта Мелказёраў]] |краіна=[[Беларусь]] |мова=[[Беларуская мова|беларуская]], [[Руская мова|руская]] |першы_выпуск=27 чэрвеня 2020 |апошні_выпуск=10 студзеня 2026 |сайт=https://www.youtube.com/@malina_by}} ''Жыццё-маліна''' ({{Lang-ru|Жизнь-малина}}) — беларускамоўная грамадска-палітычная інтэрнэт-тэлеперадача ў фармаце інтэрв’ю, якая выходзіла а 11:00 раніцы мінскага часу па суботах на аднайменным YouTube-канале. Першы выпуск з’явіўся на відэахостынгу [[YouTube]] 27 чэрвеня 2020 года. Вядучы — [[Мікіта Мелказёраў]], у мінулым журналіст газеты «Всё про футбол», інтэрнэт-парталаў «[[Трыбуна (вэб-партал)|Трыбуна]]» і [[Onliner.by]]. Адметная рыса перадачы — элемент інтэрв’ю пра сучасныя падзеі ў Беларусі і суседніх краінах. За час існавання перадачы ў эфіры былі больш за 200 чалавек, у тым ліку палітыкі, эканамісты, журналісты, навукоўцы, пісьменнікі, музыканты, спартсмены і інш. <div style="display:inline-block; padding:0.2em 0.5em; background:#eef; border:1px solid #ccd;">{{Collapse top|Поўны пералік гасцей @malina_by}} {| class="wikitable" |+ !Асобы !Дата (гггг-мм-дд) !Спасылка |- ! colspan="3" |'''Госці Жыцце-маліна ў 2025 годзе''' |- |[[Аляксандр Міхайлавіч Лукашук|Аляксандр Лукашук]] | align="right" |2026-01-10 |https://www.youtube.com/watch?v=JVM9weaUArA |- |[[Аляксандр Кныровіч]] | align="right" |2025-12-20 |https://www.youtube.com/watch?v=9N_gZi7EoOs |- |[[Аляксандр Сяргеевіч Атрошчанкаў|Аляксандр Атрошчанкаў]] | align="right" |2025-12-13 |https://www.youtube.com/watch?v=mUAkDuPy81c |- |[[Уладзімір Караткевіч]] | align="right" |2025-12-06 |https://www.youtube.com/watch?v=Mog_TNCbias |- |Генадзь Шульман | align="right" |2025-11-29 |https://www.youtube.com/watch?v=YrSZZOAZYyI |- |Антон Бяляеў | align="right" |2025-11-22 |https://www.youtube.com/watch?v=EKLmhYJtHu8 |- |Кацярына Раецкая | align="right" |2025-11-15 |https://www.youtube.com/watch?v=5CM6Vrvy3q0 |- |Уладзіслаў Івашкевіч | align="right" |2025-11-08 |https://www.youtube.com/watch?v=YwHl8EQ_R7E |- |[[Уладзімір Уладзіміравіч Мацкевіч|Уладзімір Мацкевіч]] | align="right" |2025-10-25 |https://www.youtube.com/watch?v=eSd-bHv_cw8 |- |[[Яўген Афнагель]] | align="right" |2025-10-18 |https://www.youtube.com/watch?v=6tDVVKKtKNA |- |[[Роза Маратаўна Турарбекава|Роза Турарбекава]] | align="right" |2025-10-11 |https://www.youtube.com/watch?v=e3ZMMcZiCs0 |- |Іван Прус | align="right" |2025-10-04 |https://www.youtube.com/watch?v=Tc13pXOeMxU |- |[[Сцяпан Аляксандравіч Пуціла|Сцяпан Пуціла]] | align="right" |2025-09-27 |https://www.youtube.com/watch?v=Fzl_2itAReg |- |[[Мікалай Аляксандравіч Дзядок|Мікола Дзядок]] | align="right" |2025-09-20 |https://www.youtube.com/watch?v=pz0Ul8MSNz4 |- |Марына Мянтусава | align="right" |2025-09-13 |https://www.youtube.com/watch?v=SHr3EXCahek |- |[[Аляксандр Уладзіміравіч Класкоўскі|Аляксандр Класкоўскі]] | align="right" |2025-09-06 |https://www.youtube.com/watch?v=GSwCAcFqnDQ |- |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | align="right" |2025-08-30 |https://www.youtube.com/watch?v=AnOTIRAOIqg |- |[[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] | align="right" |2025-08-02 |https://www.youtube.com/watch?v=4CCQNvbyIjY |- |[[Таццяна Валер’еўна Шчытцова|Таццяна Шчытцова]] | align="right" |2025-07-26 |https://www.youtube.com/watch?v=FHMfxRCLqAg |- |[[Уладзіслаў Гарбацкі|Уладзіслаў Іваноў]] | align="right" |2025-07-19 |https://www.youtube.com/watch?v=vMrbFaY8V1g |- |[[Наталля Алегаўна Дуліна|Наталля Дуліна]] | align="right" |2025-07-12 |https://www.youtube.com/watch?v=xOdJ1F12uiI |- |[[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] | align="right" |2025-07-06 |https://www.youtube.com/watch?v=VpRL-VUvWUY |- |Вольга Лойка | align="right" |2025-06-28 |https://www.youtube.com/watch?v=fgFZPoxJAjM |- |[[Валерый Іванавіч Карбалевіч|Валерый Карбалевіч]] | align="right" |2025-06-21 |https://www.youtube.com/watch?v=AmyCwYgt5-E |- |Уладзімір Пікірэня | align="right" |2025-06-14 |https://www.youtube.com/watch?v=llvRS4Z6yH8 |- |Дзяніс Кучынскі | align="right" |2025-06-07- |https://www.youtube.com/watch?v=J0JiZE-PlJE |- |Уладзімір Жыгар | align="right" |2025-05-31 |https://www.youtube.com/watch?v=Z-o6SOo2yv8 |- |Андрэй Махоўскі | align="right" |2025-05-24 |https://www.youtube.com/watch?v=L2hogW-hYrI |- |[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Віктар Якубаў]] | align="right" |2025-05-17 |https://www.youtube.com/watch?v=yZ1cPI-OPpY |- |Аляксандар Гойшык | align="right" |2025-05-10 |https://www.youtube.com/watch?v=WfrDudPk8hA |- |[[Саша Філіпенка]] | align="right" |2025-05-03 |https://www.youtube.com/watch?v=UgmPD5hb1fc |- |[[Фёдар Паўлючэнка]] | align="right" |2025-04-26 |https://www.youtube.com/watch?v=-rCDcdt_xuY |- |Дмітрый Савелаў | align="right" |2025-04-19 |https://www.youtube.com/watch?v=W7zLMgu8dxQ |- |[[Уладзімір Якаўлевіч Цэслер|Уладзімер Цеслер]] | align="right" |2025-04-12 |https://www.youtube.com/watch?v=N4Ew0XJlMOE |- |[[Павел Усеваладавіч Церашковіч|Павел Церашковіч]] | align="right" |2025-04-05- |https://www.youtube.com/watch?v=PCjL-ZeSJb4 |- |[[Генадзь Пятровіч Коршунаў|Генадзь Коршунаў]] | align="right" |2025-03-29 |https://www.youtube.com/watch?v=DhpxJmtazTY |- |Аляксандр «Кусь» Клачко | align="right" |2025-03-22 |https://www.youtube.com/watch?v=D3YenhYYprU |- |[[Ксенія Алегаўна Луцкіна|Ксенія Луцкіна]] | align="right" |2025-03-15 |https://www.youtube.com/watch?v=IAA24PGWsIg |- |[[Алесь Лагвінец]] | align="right" |2025-03-08- |https://www.youtube.com/watch?v=fUTDroJhZmY |- |Мацвей Купрэйчык | align="right" |2025-03-01 |https://www.youtube.com/watch?v=YN7zXw2-DCk |- |[[Паліна Шарэнда-Панасюк]] | align="right" |2025-02-22 |https://www.youtube.com/watch?v=etyMmZfgX6c |- |Іван Сіўцоў | align="right" |2025-02-15 |https://www.youtube.com/watch?v=BuawLlZ6vmY |- |Андрэй Гнёт | align="right" |2025-02-08- |https://www.youtube.com/watch?v=Bv71Of9NAD0 |- |Леся Руднік | align="right" |2025-02-01 |https://www.youtube.com/watch?v=iz8WSVUH8Oc |- |[[Сяргей Вячаслававіч Чалы|Сяргей Чалы]] | align="right" |2025-01-25 |https://www.youtube.com/watch?v=nHwEo1JrEA0 |- |[[Арцём Генадзевіч Шрайбман|Арцем Шрайбман]] | align="right" |2025-01-18 |https://www.youtube.com/watch?v=qAlEe8DS62A |- ! colspan="3" |'''Госці Жыцце-маліна ў 2024 годзе''' |- |Дзмітрый Гурневіч | align="right" |2024-12-21 |https://www.youtube.com/watch?v=Zmql_ZdSOso |- |Максім Канавал | align="right" |2024-12-14 |https://www.youtube.com/watch?v=v85fx-4-qr8 |- |Ігар Маханёк | align="right" |2024-12-07 |https://www.youtube.com/watch?v=MuyoXBc9dQk |- |Ілья Калманоўскі | align="right" |2024-11-30 |https://www.youtube.com/watch?v=AdjbOjoWovc |- |[[Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька|Анатоль Лябедзька]] | align="right" |2024-11-23 |https://www.youtube.com/watch?v=FSJSpN0po2M |- |Ігар Бортнік ([[Би-2|Лёва Бi-2]]) | align="right" |2024-11-16 |https://www.youtube.com/watch?v=QbO9kjw4Dns |- |Віктар Хамянок | align="right" |2024-11-09 |https://www.youtube.com/watch?v=Gud-pUQYo9s |- |Андрэй Павук | align="right" |2024-11-02 |https://www.youtube.com/watch?v=XKMPTZ5HXfo |- |Леў Львоўскі | align="right" |2024-10-26 |https://www.youtube.com/watch?v=5oFULVgU80M |- |Мікола Сярга | align="right" |2024-10-19 |https://www.youtube.com/watch?v=X98f8IBHTBk |- |Валерый Астрынскі | align="right" |2024-10-12 |https://www.youtube.com/watch?v=JkYt6o26bWA |- |Павел Данейка | align="right" |2024-10-05 |https://www.youtube.com/watch?v=P3sfrlb_Zzo |- |Юрый Арашыдзэ | align="right" |2024-09-28 |https://www.youtube.com/watch?v=1rOnPyTXNoc |- |Каліновец «Хіп» | align="right" |2024-09-21 |https://www.youtube.com/watch?v=rr_r7TR264A |- |Каліновец «Альгерд» | align="right" |2024-09-14 |https://www.youtube.com/watch?v=IDdomo6wksM |- |Арцём «Грот» Кузьміч | align="right" |2024-09-07 |https://www.youtube.com/watch?v=MXIe43j3nXU |- |Дзмітрый Ясеневіч | align="right" |2024-08-31 |https://www.youtube.com/watch?v=BDjKctJuy98 |- |Ігар «Янкі» Янкаў | align="right" |2024-08-24 |https://www.youtube.com/watch?v=rrC-KTKU_Kg |- |Мацвей Ганапольскі | align="right" |2024-08-17 |https://www.youtube.com/watch?v=_DQH2wLaxBw |- |[[Аляксандр Чарнуха|Аляксандар Чарнуха]] | align="right" |2024-07-06 |https://www.youtube.com/watch?v=yTo-vUMS-Fc |- |Наста Касцюгова | align="right" |2024-06-29 |https://www.youtube.com/watch?v=dErr5Z1CH84 |- |Русціс Камунтавічус | align="right" |2024-06-22 |https://www.youtube.com/watch?v=3SIi_w_PobM |- |[[Валерый Вільямавіч Цапкала|Валерый Цапкала]] | align="right" |2024-06-15 |https://www.youtube.com/watch?v=pYl_VbrFfHM |- |[[Сяргей Шупа]] | align="right" |2024-06-08- |https://www.youtube.com/watch?v=PsxM5qZaV_Q |- |[[Эн Эплбаўм|Эн Эплбаум]] | align="right" |2024-06-01 |https://www.youtube.com/watch?v=RXSau-Zesho |- |[[Валянціна Аляксандраўна Гарцуева|Валянціна Гарцуева]] | align="right" |2024-05-25 |https://www.youtube.com/watch?v=6JxV0S35mwQ |- |Мара Тамковіч | align="right" |2024-05-18 |https://www.youtube.com/watch?v=puCTj66LqiM |- |[[Ганна Соўсь|Ганна Соусь]] | align="right" |2024-05-11 |https://www.youtube.com/watch?v=0oMfquSy48c |- |Вольга Шпарага | align="right" |2024-05-04 |https://www.youtube.com/watch?v=JaTD8I6NExM |- |Станіслаў Салавей | align="right" |2024-04-27 |https://www.youtube.com/watch?v=tRpnmUVh_N0 |- |[[Святлана Курс]] | align="right" |2024-04-20 |https://www.youtube.com/watch?v=tDmwU5Na6gQ |- |Саша Калінкін | align="right" |2024-04-13 |https://www.youtube.com/watch?v=4I7AY6qSCSY |- |[[Мерыем Рашыдаўна Герасіменка|Мэрыем Герасіменка]] | align="right" |2024-04-06- |https://www.youtube.com/watch?v=63FpG_dFUIc |- |Андрэй Астаповіч | align="right" |2024-03-30 |https://www.youtube.com/watch?v=6RNaI1KAssM |- |[[Ірына Уладзіміраўна Халіп|Ірына Халіп]] | align="right" |2024-03-23 |https://www.youtube.com/watch?v=9_zH6pckvvE |- |Глеб Сямёнаў | align="right" |2024-03-16 |https://www.youtube.com/watch?v=bQT9-0h5B2U |- |Ірына Сідорская | align="right" |2024-03-09- |https://www.youtube.com/watch?v=rgmQs1xXPaQ |- |Павел Батуеў | align="right" |2024-03-02 |https://www.youtube.com/watch?v=cPdMfuPGguI |- |Лідзія Тарасенка | align="right" |2024-02-24 |https://www.youtube.com/watch?v=sjf7YSu3JZ4 |- |Вольга Такарчук | align="right" |2024-02-17 |https://www.youtube.com/watch?v=84zGAp1rD5o |- |Іван Падрэз | align="right" |2024-02-10 |https://www.youtube.com/watch?v=QHY8Q8WnXVY |- |[[Ігар Аляксеевіч Сігаў|Ігар Сігаў]] | align="right" |2024-02-03- |https://www.youtube.com/watch?v=67zfjTIfbxo |- |Алесь Аляхновіч | align="right" |2024-01-27 |https://www.youtube.com/watch?v=7NSS9Em3BKI |- |[[Аляксандр Мікалаевіч Хацкевіч|Аляксандр Хацкевіч]] | align="right" |2024-01-14 |https://www.youtube.com/watch?v=-xf5bj4LVIk |- ! colspan="3" |'''Госці Жыцце-маліна ў 2023 годзе''' |- |Наталля Мацкевіч | align="right" |2023-12-23 |https://www.youtube.com/watch?v=EddcEIN4m_w |- |[[Віталь Аляксеевіч Цыганкоў|Віталь Цыганкоў]] | align="right" |2023-12-16 |https://www.youtube.com/watch?v=nyi-hv8sTAE |- |[[Міхаіл Валер’евіч Зуй|Міхась Зуй]] | align="right" |2023-12-09 |https://www.youtube.com/watch?v=vKqU4RITRJw |- |Сяргей Башлыкевіч (LEIBONIK) | align="right" |2023-12-02 |https://www.youtube.com/watch?v=UGYJUg3ZWyE |- |Аляксей «Дэн» Кавальчук | align="right" |2023-11-25 |https://www.youtube.com/watch?v=ejxbk8e9pcI |- |Ігар Тышкевіч | align="right" |2023-11-18 |https://www.youtube.com/watch?v=VFQXyeX614Y |- |Ян «Беларус» Мельнікаў | align="right" |2023-11-11 |https://www.youtube.com/watch?v=a-44D9sn3hM |- |Аляксандр Рыкаў (BalaganOFF) | align="right" |2023-11-04 |https://www.youtube.com/watch?v=pWjmpFK8beI |- |Дзмітрый Танковіч | align="right" |2023-10-28 |https://www.youtube.com/watch?v=JnZCGuHVo9Q |- |[[Віталь Алексяёнак]] | align="right" |2023-10-14 |https://www.youtube.com/watch?v=xP4T8yJVEUU |- |[[Алана Гебрэмарыям]] | align="right" |2023-10-07 |https://www.youtube.com/watch?v=b_4fAXVl2ag |- |[[Сяргей Аляксандравіч Падсасонны|Сяргей Падсасонны]] | align="right" |2023-09-30 |https://www.youtube.com/watch?v=AKbZnZ1Urws |- |[[Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка|Уладзімір Астапенка]] | align="right" |2023-09-23 |https://www.youtube.com/watch?v=9aJ6iLFvPns |- |[[Сяргей Васілевіч Бесараб|Сергей Бесараб]] | align="right" |2023-09-16 |https://www.youtube.com/watch?v=ffLIJD4RGxs |- |[[Крысціна Дробыш]] | align="right" |2023-09-09 |https://www.youtube.com/watch?v=3WOt26bDaSc |- |Марына «Руся» Шукюрава | align="right" |2023-09-02 |https://www.youtube.com/watch?v=QxdTTYRubyk |- |Алег Талерчык | align="right" |2023-08-26 |https://www.youtube.com/watch?v=iFyiXTZFAZY |- |Беларусы батальёна «Волат» | align="right" |2023-08-19 |https://www.youtube.com/watch?v=YJt5KWBDes4 |- |[[Леанід Леанідавіч Судаленка|Леанід Судаленка]] | align="right" |2023-08-12 |https://www.youtube.com/watch?v=PfPT4IpRoYU |- |Наста «Север» Махамет | align="right" |2023-08-05 |https://www.youtube.com/watch?v=W5V52AQ2E_c |- |Яўген Смарыгін | align="right" |2023-07-15 |https://www.youtube.com/watch?v=BY2PU6vNOwc |- |Павел «Дзядзька» Шурмей | align="right" |2023-07-08- |https://www.youtube.com/watch?v=FfYfKJGx6K0 |- |Ігар «Янкі» Янкаў | align="right" |2023-07-01 |https://www.youtube.com/watch?v=Xi_T40IBBdY |- |Аляксандр Куўшынаў | align="right" |2023-06-03 |https://www.youtube.com/watch?v=Mh2EFM4pz5k |- |[[Сяргей Іванавіч Дубавец|Сяргей Дубавец]] | align="right" |2023-05-27 |https://www.youtube.com/watch?v=wTyn_hq21TE |- |[[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]] | align="right" |2023-05-20 |https://www.youtube.com/watch?v=hLe4Y4yQtng |- |Аляксандр Кухта | align="right" |2023-05-13 |https://www.youtube.com/watch?v=1fGWZp4DQH8 |- |[[Андрэй Мікалаевіч Янушкевіч|Андрэй Янушкевіч]] | align="right" |2023-05-06- |https://www.youtube.com/watch?v=_VfHjD4gRb8 |- |[[Алег Анатолевіч Дулуб|Алег Дулуб]] | align="right" |2023-04-29 |https://www.youtube.com/watch?v=FW8mnS_Su6Q |- |Павел Мацукевіч | align="right" |2023-04-22 |https://www.youtube.com/watch?v=w456Jrsre3I |- |Інга Хрушчова | align="right" |2023-04-08- |https://www.youtube.com/watch?v=_gR8M5DLf68 |- |[[Аляксандр Мікалаевіч Івулін|Аляксандар Івулін]] | align="right" |2023-04-01 |https://www.youtube.com/watch?v=psz43wkPoJ0 |- |[[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]] | align="right" |2023-03-25 |https://www.youtube.com/watch?v=Dlx4jE9Wvlk |- |[[Аляксандр Фёдаравіч Гарцуеў|Аляксандр Гарцуеў]] | align="right" |2023-03-18 |https://www.youtube.com/watch?v=12sQqvZ5pO4 |- |Цімафей Акудовіч | align="right" |2023-03-11 |https://www.youtube.com/watch?v=LXPnI0yLJ_0 |- |Ірына Прыходзька | align="right" |2023-03-04- |https://www.youtube.com/watch?v=cRVREY_Vf9I |- |[[Зміцер Лукашук]] | align="right" |2023-02-25 |https://www.youtube.com/watch?v=_7eKT8hdYro |- |[[Алесь Міхалевіч]] | align="right" |2023-02-18 |https://www.youtube.com/watch?v=pJwBh9GakTo |- |[[Андрусь Такінданг]] | align="right" |2023-02-11 |https://www.youtube.com/watch?v=R5ZUQvotvlI |- |Аляксандр Кабанаў | align="right" |2023-02-04- |https://www.youtube.com/watch?v=eerPUC_WTck |- |[[Дар’я Дзмітрыеўна Чульцова|Дарья Чульцова]] | align="right" |2023-01-28 |https://www.youtube.com/watch?v=HeqwbwTOAZ0 |- |[[Алег Аляксандравіч Гарбуз|Алег Гарбуз]] | align="right" |2023-01-21 |https://www.youtube.com/watch?v=EBi2Syj2NJY |- |[[Валерый Сцяпанавіч Сахашчык|Валерый Сахашчык]] | align="right" |2023-01-14 |https://www.youtube.com/watch?v=MXrXcVXMJ_0 |- ! colspan="3" |'''Госці Жыцце-маліна ў 2022 годзе''' |- |Аляксей Картынік | align="right" |2022-12-24 |https://www.youtube.com/watch?v=EAwGyW00WhI |- |[[Максім Яўгенавіч Кац|Максім Кац]] | align="right" |2022-12-17 |https://www.youtube.com/watch?v=zYinziKhn6E |- |[[Франак Вячорка]] | align="right" |2022-12-10 |https://www.youtube.com/watch?v=OxTs8kBcRmY |- |[[Ігар Раманавіч Банцар|Ігар Банцар]] | align="right" |2022-12-03 |https://www.youtube.com/watch?v=rAMilt8gpKs |- |Тамара Эйдельман | align="right" |2022-11-26 |https://www.youtube.com/watch?v=lKB2o6AizPw |- |[[Сяргей Вячаслававіч Чалы|Сяргей Чалы]] | align="right" |2022-11-19 |https://www.youtube.com/watch?v=q7WCjOqdVK4 |- |[[Таццяна Міхайлаўна Заміроўская|Таццяна Заміроўская]] | align="right" |2022-10-22 |https://www.youtube.com/watch?v=FV_GpsRX_PI |- |[[Ілья Сільчукоў]] | align="right" |2022-10-15 |https://www.youtube.com/watch?v=bW0he-WbByE |- |Аляксей Лявончык | align="right" |2022-10-08 |https://www.youtube.com/watch?v=uHGhqy5rsaw |- |[[Андрэй Валер’евіч Хадановіч|Андрэй Хадановіч]] | align="right" |2022-10-01 |https://www.youtube.com/watch?v=B25NkWtnF_o |- |[[Дзмітрый Эдуардавіч Крук|Дзмітрый Крук]] | align="right" |2022-09-24 |https://www.youtube.com/watch?v=MJVFnn3YFlY |- |[[Кацярына Ваданосава]] | align="right" |2022-09-17 |https://www.youtube.com/watch?v=MdT-xo5m-aw |- |[[Аляксандр Аляксандравіч Азараў|Аляксандар Азараў]] | align="right" |2022-09-10 |https://www.youtube.com/watch?v=60V8abAFKBI |- |Таццяна Зарэцкая | align="right" |2022-09-03 |https://www.youtube.com/watch?v=A-oDW5Vw6Fc |- |[[Максім Расціслававіч Жбанкоў|Максім Жбанкоў]] | align="right" |2022-08-27 |https://www.youtube.com/watch?v=LkzHWilshFY |- |Вольга Чакулаева | align="right" |2022-08-20 |https://www.youtube.com/watch?v=gHh2_mRpfpo |- |[[Віктар Анатолевіч Шандаровіч|Віктар Шандаровіч]] | align="right" |2022-08-13 |https://www.youtube.com/watch?v=pZZ6JOZYaUg |- |Ліза Ветрава | align="right" |2022-08-06 |https://www.youtube.com/watch?v=DAvLyRcGHb0 |- |Мікіта Мікадо | align="right" |2022-07-30 |https://www.youtube.com/watch?v=0_cc893ChTs |- |Зміцер Шчыгельскі | align="right" |2022-07-23 |https://www.youtube.com/watch?v=puZbReTcXi0 |- |[[Аляксандр Уладзіміравіч Мілінкевіч|Аляксандар Мілінкевіч]] | align="right" |2022-07-16 |https://www.youtube.com/watch?v=7B8x0lsRrA4 |- |Лідзія Тарасенка | align="right" |2022-07-09- |https://www.youtube.com/watch?v=9WSWowlmiZY |- |[[Зянон Станіслававіч Пазняк|Зянон Пазняк]] | align="right" |2022-05-28 |https://www.youtube.com/watch?v=Ygw_oNGn3dA |- |Сцяпан Папоў | align="right" |2022-05-21 |https://www.youtube.com/watch?v=b5qAjHJF9ck |- |[[Андрэй Пятровіч Вардамацкі|Андрэй Вардамацкі]] | align="right" |2022-05-14 |https://www.youtube.com/watch?v=Z2lcb7ztAXw |- |[[Мікалай Мікалаевіч Халезін|Мікалай Халезін]] | align="right" |2022-05-07- |https://www.youtube.com/watch?v=X_K6RJZnqxc |- |Максім Шабуцкі | align="right" |2022-04-30 |https://www.youtube.com/watch?v=s1rRBLIz9Vg |- |[[Андрэй Сяргеевіч Стрыжак|Андрэй Стрыжак]] | align="right" |2022-04-23 |https://www.youtube.com/watch?v=qJHKSzgTPCs |- |[[Аляксандр Віктаравіч Ждановіч|Аляксандр Ждановіч]] (Маляваныч) | align="right" |2022-04-16 |https://www.youtube.com/watch?v=5CVzBZRDVv0 |- |Ідрак Мірзалізадэ | align="right" |2022-04-09- |https://www.youtube.com/watch?v=I1MuaXugHhw |- |Міхаіл Цыганкоў (Gypsynkov) | align="right" |2022-04-02 |https://www.youtube.com/watch?v=3uTO_0cMQxs |- |[[Валерый Іванавіч Карбалевіч|Валерый Карбалевіч]] | align="right" |2022-03-26 |https://www.youtube.com/watch?v=TNLlJrS_Guk |- |Беларусы, што засталіся ва Ўкраіне | align="right" |2022-03-19 |https://www.youtube.com/watch?v=1oy4Qe_B44M |- |Юрый Мельнічак | align="right" |2022-03-12 |https://www.youtube.com/watch?v=Lg2sraPQtPw |- |[[Саша Філіпенка]] | align="right" |2022-03-05- |https://www.youtube.com/watch?v=dDQTZf9a7js |- |[[Анатоль Анатолевіч Котаў|Анатоль Котаў]] | align="right" |2022-02-26 |https://www.youtube.com/watch?v=-ooJCboKiIk |- |Арцем Шапараў | align="right" |2022-02-19 |https://www.youtube.com/watch?v=RNhREhzKY_E |- |[[Аляксандр Памідораў|Аляксандар Памідораў]] | align="right" |2022-02-12 |https://www.youtube.com/watch?v=Eua5NEilO3A |- |[[Анатоль Уладзіміравіч Лябедзька|Анатоль Лябедзька]] | align="right" |2022-02-05- |https://www.youtube.com/watch?v=J0zreRLh_c4 |- |Вячаслаў Барок | align="right" |2022-01-29 |https://www.youtube.com/watch?v=LpODxvRv9Fc |- |[[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлана Ціханоўская]] | align="right" |2022-01-22 |https://www.youtube.com/watch?v=4MXPNwLqxyM |- ! colspan="3" |'''Госці Жыцце-маліна ў 2021 годзе''' |- |Вадзім Пракопьеў | align="right" |2021-12-18 |https://www.youtube.com/watch?v=3607Kt4Poms |- |Дзмітрый Навоша | align="right" |2021-12-11 |https://www.youtube.com/watch?v=Vnu0REH9KRE |- |Аляксандр Кныровіч | align="right" |2021-12-04 |https://www.youtube.com/watch?v=IG2Kvx6ONkI |- |Уладзіслаў Наважылаў (Gods Tower) | align="right" |2021-11-27 |https://www.youtube.com/watch?v=xM32vUTIA14 |- |Андрэй Палуда | align="right" |2021-11-20 |https://www.youtube.com/watch?v=5XZ7rf_znO4 |- |[[Наталля Радзіна]] | align="right" |2021-11-13 |https://www.youtube.com/watch?v=u7nTonNXh1w |- |[[Арцём Генадзевіч Шрайбман|Арцем Шрайбман]] | align="right" |2021-11-06 |https://www.youtube.com/watch?v=RKDwtINhMw4 |- |[[Крысціна Сяргееўна Ціманоўская|Крысціна Ціманоўская]] | align="right" |2021-10-30 |https://www.youtube.com/watch?v=7SYggASnTLE |- |[[Яраслаў Часлававіч Раманчук|Яраслаў Раманчук]] | align="right" |2021-10-23 |https://www.youtube.com/watch?v=Y-EC6v2AYqg |- |Яраслаў Ліхачэўскі | align="right" |2021-10-16 |https://www.youtube.com/watch?v=xA2YjXhI6Rs |- |Сяргей Кузін | align="right" |2021-10-09 |https://www.youtube.com/watch?v=sZIU_78zwgw |- |[[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]] | align="right" |2021-10-02 |https://www.youtube.com/watch?v=iA3lC-pUA34 |- |[[Ілья Васілевіч Салей|Ілья Салей]] | align="right" |2021-09-25 |https://www.youtube.com/watch?v=WcVal7KgKNs |- |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | align="right" |2021-09-18 |https://www.youtube.com/watch?v=zzxU3XJslyk |- |Леў Львоўскі | align="right" |2021-09-11 |https://www.youtube.com/watch?v=hfUmagQKDrs |- |Наста Базар | align="right" |2021-09-04 |https://www.youtube.com/watch?v=zapLYOio0dM |- |Павел Гарадніцкі ([[Разбітае сэрца пацана|РСП]]) | align="right" |2021-08-28 |https://www.youtube.com/watch?v=t5PMQaXjGEE |- |Наста Шпакоўская ([[Naka|NAKA]]) | align="right" |2021-08-21 |https://www.youtube.com/watch?v=M6W78BMBH28 |- |Сяргей Зікрацкі | align="right" |2021-08-14 |https://www.youtube.com/watch?v=VEOW9JswXNc |- |Павел Лібер | align="right" |2021-08-07 |https://www.youtube.com/watch?v=-oYmfLOxxYk |- |Аляксандра Зверава | align="right" |2021-07-31 |https://www.youtube.com/watch?v=NMwfJY8loaI |- |Кірыл Валошын | align="right" |2021-07-24 |https://www.youtube.com/watch?v=rC2Xk196Ovk |- |[[Антон Гадзімавіч Матолька|Антон Матолька]] | align="right" |2021-07-17 |https://www.youtube.com/watch?v=Mic9VbXSkuM |- |[[Кацярына Андрэеўна Сныціна|Кацярына Сныціна]] | align="right" |2021-07-08- |https://www.youtube.com/watch?v=RU8dvYKgHI4 |- |[[Маргарыта Аляксандраўна Ляўчук|Маргарыта Ляўчук]] | align="right" |2021-07-01 |https://www.youtube.com/watch?v=6vGRweCmV4E |- |[[Андрэй Сяргеевіч Краўчанка|Андрэй Краўчанка]] | align="right" |2021-05-27 |https://www.youtube.com/watch?v=hZGFLP2dC0U |- |Антон Мартыненка | align="right" |2021-05-20 |https://www.youtube.com/watch?v=ROPNLKBBY0Y |- |[[Уладзімір Някляеў]] | align="right" |2021-05-13 |https://www.youtube.com/watch?v=UuffJSAFhYg |- |Канстанцін Каверын | align="right" |2021-05-06- |https://www.youtube.com/watch?v=HSKC-PHCjVg |- |Нікіта Моніч | align="right" |2021-04-22 |https://www.youtube.com/watch?v=ohmfobDyEPA |- |Юрый Стыльскі ([[Дай дарогу!]]) | align="right" |2021-04-15 |https://www.youtube.com/watch?v=bzPT8O2rZoo |- |Андрэй Бонд | align="right" |2021-04-08- |https://www.youtube.com/watch?v=6u5KOoUEgU0 |- |[[Павел Севярынец]] | align="right" |2021-04-01 |https://www.youtube.com/watch?v=iaa9qM-BKrI |- |[[Зоя Валянцінаўна Белахвосцік|Зоя Белахвосцік]] | align="right" |2021-03-24 |https://www.youtube.com/watch?v=c1xh2_Xl_UA |- |[[Naviband|NAVIBAND]] | align="right" |2021-03-11 |https://www.youtube.com/watch?v=wAQ1TgcWCDs |- |Дзяніс Дудзінскі | align="right" |2021-03-04- |https://www.youtube.com/watch?v=_ILwDOmkPK4 |- |Павел Крамар (Какабай) | align="right" |2021-02-25 |https://www.youtube.com/watch?v=JzS-P09E_Ko |- |Марк Вялічка (Дзеці Цьюрынга) | align="right" |2021-02-18 |https://www.youtube.com/watch?v=__3icXeazX8 |- |[[Лявон Вольскі]] | align="right" |2021-02-11 |https://www.youtube.com/watch?v=UtMon2J2JnA |- |[[Віктар Марціновіч]] | align="right" |2021-02-04- |https://www.youtube.com/watch?v=Z1bMAtAEnYE |- |[[Вольга Хіжынкова]] | align="right" |2021-01-28 |https://www.youtube.com/watch?v=a4a-eGWuOXE |- |[[Сяргей Вячаслававіч Чалы|Сяргей Чалы]] | align="right" |2021-01-14 |https://www.youtube.com/watch?v=tLJRgnGI848 |- ! colspan="3" |'''Госці Жыцце-маліна ў 2020 годзе''' |- |Уладзімір Беражкоў | align="right" |2020-11-26 |https://www.youtube.com/watch?v=99sMJq5oPJ0 |- |[[Уладзімір Пугач]] (J:МОРС) | align="right" |2020-11-19 |https://www.youtube.com/watch?v=lwy9SHa-ztk |- |[[Вольга Уладзіміраўна Барабаншчыкава|Вольга Барабаншчыкава]] | align="right" |2020-11-12 |https://www.youtube.com/watch?v=ierNxCypVhc |- |[[Арцём Генадзевіч Шрайбман|Арцем Шрайбман]] | align="right" |2020-11-05 |https://www.youtube.com/watch?v=B895gqXyuzY |- |[[Алена Сцяпанаўна Леўчанка|Алена Леўчанка]] | align="right" |2020-10-29 |https://www.youtube.com/watch?v=evBHm5Wp6Ko |- |[[Ягор Валер’евіч Мешчаракоў|Ягор Мешчаракоў]] | align="right" |2020-10-22 |https://www.youtube.com/watch?v=I3K41g9Umpk |- |[[Аляксандра Віктараўна Герасіменя|Аляксандра Герасіменя]] | align="right" |2020-10-09 |https://www.youtube.com/watch?v=U5AvXPvYAYQ |- |[[Аляксандра Алегаўна Раманоўская|Аляксандра Раманоўская]] | align="right" |2020-10-02 |https://www.youtube.com/watch?v=RHit3lkXRd8 |- |[[Васіль Іосіфавіч Хамутоўскі|Васіль Хамутоўскі]] | align="right" |2020-09-25 |https://www.youtube.com/watch?v=lAWIf4XSqTY |- |[[Вольга Хіжынкова]] | align="right" |2020-09-17 |https://www.youtube.com/watch?v=ENuaCRXSYU8 |- |[[Павел Аляксандравіч Харланчук|Павел Харланчук]] | align="right" |2020-09-10 |https://www.youtube.com/watch?v=DyINVbupyHM |- |[[Надзея Мікалаеўна Астапчук|Надзея Астапчук]] | align="right" |2020-08-03 |https://www.youtube.com/watch?v=DiL4GhN8GqE |- |[[Віталь Рыгоравіч Гуркоў|Віталь Гуркоў]] | align="right" |2020-07-23 |https://www.youtube.com/watch?v=5uBc7Vhx87E |- |[[Станіслаў Эдуардавіч Драгун|Станіслаў Драгун]] | align="right" |2020-06-27 |https://www.youtube.com/watch?v=3PGjh_LpWRY |} {{Collapse bottom}} </div> Станам на красавік 2023 года на ютуб-канале шоў было больш за 111 тысяч падпісчыкаў. Пасля смерці Мікіты Мелказёрава, якая наступіла 21 снежня 2025 года, каманда канала «Жыццё-маліна» абвясціла пра закрыццё праекта<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/385350|title=Што будзе з каналам «Жыццё-маліна»? Каманда адказала|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Палітычны пераслед == Паводле рашэння [[Суд Цэнтральнага раёна Мінска|суда Цэнтральнага раёна Мінска]] ад 25 красавіка 2022 года, YouTube-канал шоу і лагатып прызнаны экстрэмісцкімі матэрыяламі і ўнесены ў [[Рэспубліканскі спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў]], які выпускае [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі Беларусі]]<ref>{{cite web|url=https://spring96.org/be/news/107580|title=Хроніка палітычнага пераследу 29 красавіка-2 траўня|work=[[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]}}</ref>. Таксама асобна прызнаны экстрэмісцкім матэрыялам выпуск праграмы з удзелам ксяндза [[Вячаслаў Барок|Вячаслава Барка]], рашэнне прынята судом Расонскага раёна 14 кастрычніка 2022 года<ref>{{cite web|url=https://reform.news/334173-vypusk-zhizn-malina-s-ksendzom-barkom-priznan-jekstremistskim|title=Выпуск «жизнь-малина» с ксендзом Барком признан экстремистским|work=[[Reform.news]]|lang=ru}}</ref>. У 2025 годзе праект абвясцілі [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]<ref>{{cite web|url=https://nashaniva.com/368810|title=Праект «Жыццё-маліна» прызналі экстрэмісцкім фармаваннем|work=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.youtube.com/@malina_by Канал «Жыццё-маліна» на YouTube] {{Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Цэнзура ў Беларусі]] 9bld3mj6lt5l9f01nlkv6i7pnntqydb 0 741181 5143902 5028546 2026-05-20T07:18:36Z Economico-geographer 399 дапаўненне, афармленне 5143902 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Факультэт гісторыі і сацыялогіі ГрДУ імя Янкі Купалы | арыгінал = | вну = [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = Гістарычны факультэт, гісторыка-філалагічны факультэт, гісторыка-педагагічны факультэт, факультэт гісторыі і культуры | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1954 | закрыты = 2013 | дэкан = | размяшчэнне = | адрас = [[Рэспубліка Беларусь]], г. [[Гродна]] | каардынаты = | сайт = [https://web.archive.org/web/20120514222337/http://fh.grsu.by/ http://fh.grsu.by/] }} '''Факультэт гісторыі і сацыялогіі ГрДУ імя Янкі Купалы''' — колішні факультэт [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]]. Існаваў у 1954—2013 гадах. == Гісторыя == ''Гістарычны факультэт Гродзенскага педінстытута'' адкрыты ў 1954 годзе. У сувязі з пераходам [[Гродзенскі педінстытут|Гродзенскага педінстытута]] на 5-гадовы тэрмін навучання, загадам [[Міністэрства асветы БССР]] быў створаны ''гісторыка-філалагічны факультэт'' з аддзяленнямі [[гісторыя|гісторыі]], [[Беларуская мова|беларускай мовы]] і [[Беларуская літаратура|літаратуры]], [[Руская мова|рускай мовы]] і [[Руская літаратура|літаратуры]]. У 1960 годзе ўсе факультэты інстытута перайшлі на 4-гадовы тэрмін навучання, гісторыка-філалагічны факультэт быў падзелены на ''гістарычны факультэт'' і [[філалагічны факультэт ГрДУ|філалагічны факультэт]]. У 1967 годзе гістарычны факультэт быў ператвораны ў ''гісторыка-педагагічны'' з 5-гадовым тэрмінам навучання. З 1979 года зноў ''гістарычны факультэт''. У 1994 годзе на базе гістарычнага факультэта і кафедры беларускай культуры створаны ''факультэт гісторыі і культуры''. У 2001 годзе факультэт гісторыі і культуры зноў перайменаваны ў ''гістарычны факультэт''. З 2007 года — ''факультэт гісторыі і сацыялогіі''<ref name="grsu">{{Cite web |url=https://www.grsu.by/by/sdgs/item/31684-fotovystavku-v-chest-65-letiya-istoricheskogo-obrazovaniya-v-grgu-imeni-yanki-kupaly-otkryli-na-fakultete-istorii-kommunikatsii-i-turizma.html |title=Фотавыставу ў гонар 65-годдзя гістарычнай адукацыі ў ГрДУ імя Янкі Купалы адкрылі на факультэце гісторыі, камунікацыі і турызму |access-date=14 чэрвеня 2023 |archive-date=14 чэрвеня 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230614063618/https://www.grsu.by/by/sdgs/item/31684-fotovystavku-v-chest-65-letiya-istoricheskogo-obrazovaniya-v-grgu-imeni-yanki-kupaly-otkryli-na-fakultete-istorii-kommunikatsii-i-turizma.html |url-status=dead }}</ref>. У 2013 годзе шляхам аб’яднання факультэта гісторыі і сацыялогіі, [[факультэт турызму і сэрвісу ГрДУ|факультэта турызму і сэрвісу]], кафедры журналістыкі і кафедры лінгвістыкі і міжкультурных камунікацый філалагічнага факультэта створаны [[Факультэт гісторыі, камунікацыі і турызму ГрДУ|факультэт гісторыі, камунікацыі і турызму]]. == Спецыяльнасці ў 2007 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20070518223632/http://fh.grsu.by/Fakultet/specialnosti Факультет Истории и Социологии " Факультет " Специальности]</ref> == * 1-21 03 01 Гісторыя * 1-23 01 13 Гісторыка-архівазнаўства * 1-02 01 02-04 Гісторыя. Замежная мова * 1-23 01 05 Сацыялогія == Кафедры ў 2012 годзе<ref>[https://web.archive.org/web/20120406121145/http://fh.grsu.by/Kafedry Факультет Истории и Социологии " Кафедры]</ref> == * Археалогіі і этналогіі * Усеагульнай гісторыі * Гісторыі славянскіх дзяржаў * Гісторыі Беларусі * Сацыялогіі і спецыяльных сацыялагічных дысцыплін == Дэканы == * [[Аляксандр Міхайлавіч Сапожнікаў]] (1954—1956)<ref name="гістдэк">[https://web.archive.org/web/20070523033830/http://fh.grsu.by/Fakultet/hist_fak_/dekan ДЕКАНЫ ФАКУЛЬТЕТА]</ref> * [[Васіль Паўлавіч Казлоў]] (1956—1958, 1963—1967)<ref name="гістдэк" /> * [[Антон Антонавіч Гаеўскі]] (1958—1959)<ref name="гістдэк" /> * [[Уладзімір Антонавіч Нядзелька]] (1959—1963)<ref name="гістдэк" /> * [[Аляксей Пракопавіч Аўчыннікаў]] (1967—1970)<ref name="гістдэк" /> * [[Якаў Навумавіч Мараш]] (1970—1973)<ref name="гістдэк" /><ref>[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar672078&strq=l_siz=2 Мараш, Якаў Навумавіч (доктар гістарычных навук ; 1917—1990)]</ref> * [[Міхаіл Васільевіч Жарскі]] (1973—1979)<ref name="гістдэк" /><ref>[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar671675&strq=l_siz=2 Жарскі, Міхаіл Васільевіч (кандыдат гістарычных навук ; 1930—2004)]</ref> * [[Валерый Мікалаевіч Чарапіца]] (1979—1995)<ref name="гістдэк" /> * [[Іван Платонавіч Крэнь]] (1995—2001)<ref>[https://www.grsu.by/component/k2/item/15340-ivan-platonovich-kren.html Крень Иван Платонович]</ref> * [[Аляксандр Мікалаевіч Нечухрын]] (2001—2006)<ref>[https://fh.grsu.by/images/doc/anketa_neguhrin_2024.pdf Нечухрин Александр Николаевич]</ref> * [[Эдмунд Станіслававіч Ярмусік]] (2006—2013)<ref>[https://fh.grsu.by/images/doc/anketa_Yrmusika_2024.pdf Ярмусик Эдмунд Станиславович]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ГрДУ імя Янкі Купалы}} [[Катэгорыя:Факультэты ГрДУ імя Янкі Купалы|Гісторыі і сацыялогіі]] [[Катэгорыя:Гістарычныя факультэты|ГрДУ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1954 годзе]] [[Катэгорыя:1954 год у Гродне]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2013 годзе]] qen5y9rls93ap4q9tfndq2vh31aryo7 0 746097 5143845 4904067 2026-05-20T04:02:10Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143845 wikitext text/x-wiki [[Файл:16x9_by_Pengo.svg|міні| Прастакутнік 16: 9, у якім прастакутнікі візуалізуюць суадносіны. Групоўкі не квадратныя.]] [[Файл:Samsung_LE26R41BD_and_Yamada_DVD_player_20030624.jpg|міні| Тэлевізар з фарматам выявы 16:9.]] '''16:9''' (1,78:1) — гэта шырокаэкранны фармат суадносін бакоў выявы з шырынёй 16 адзінак і вышынёй 9 адзінак. Калісьці экзотыка,<ref>{{Cite web|url=https://www.live-production.tv/case-studies/sports/brief-review-hdtv-europe-early-90%E2%80%99s.html|title=A Brief Review on HDTV in Europe in the early 90's|author=Hoehler|first=Dieter|website=LIVE-PRODUCTION.TV|date=2008-06-03}}</ref> з 2009 года такі фармат выявы стаў найбольш распаўсюджаным варыянтам суадносін бакоў для [[Тэлебачанне|тэлевізараў]] і [[Манітор (прылада)|камп’ютарных манітораў]], а таксама з’яўляецца міжнародным стандартным фарматам выявы для лічбавага тэлебачання UHD, [[Тэлебачанне высокай выразнасці|HDTV]], Full HD і SD. == Гісторыя == [[File:HDTV_aspect_ratio_derivation.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:HDTV_aspect_ratio_derivation.svg|міні|Вывядзенне суадносін бакоў 16:9]] Доктар Кернс Паўэрс, член рабочай групы SMPTE па электроннай вытворчасці высокай выразнасці, упершыню прапанаваў суадносіны бакоў 16:9 (1,7{{Overline|7}}:1) у 1984 годзе.<ref>{{citation|url=http://www.sportsvideo.org/new/wp-content/uploads/2013/10/Searching-for-the-Perfect-Aspect-Ratio.pdf|title=Searching for the Perfect Aspect Ratio|access-date=13 жніўня 2023|archive-date=8 чэрвеня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608155207/http://www.sportsvideo.org/new/wp-content/uploads/2013/10/Searching-for-the-Perfect-Aspect-Ratio.pdf|url-status=dead}}</ref> Папулярнымі выбарамі ў 1980 годзе былі 4:3 (на падставе тагачаснага тэлевізійнага стандарту), 15:9 (5:3) (еўрапейскі "плоскі" фармат 1,6{{Overline|6}}:1), 1,85:1 (амерыканскі "плоскі" фармат) і фармат 2,35:1 (CinemaScope/Panavision) для анаморфнага шырокафарматнага экрана. Паўэрс выразаў прамавугольнікі з аднолькавымі плошчамі, якія адпавядаюць кожнаму з папулярных у той час суадносін бакоў. Пры налажэнні прамавугольнікаў з сумяшчэннем па цэнтры ён выявіў, што ўсе гэтыя прамавугольнікі разам змяшчаюцца ў знешні прамавугольнік з суадносінамі бакоў 1,7{{Overline|7}}:1 і ўсе яны таксама змяшчаюць меншы агульны ўнутраны прамавугольнік з такімі ж суадносінамі бакоў 1,78:1.<ref name="Cinemasource">{{Cite journal|url=http://www.cinemasource.com/articles/aspect_ratios.pdf#page=8|format=Technical bulletin|title=Understanding Aspect Ratios|journal=CinemaSource|publisher=The CinemaSource Press|year=2001|access-date=2009-10-24|archive-date=9 верасня 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090909132530/http://www.cinemasource.com/articles/aspect_ratios.pdf#page=8|url-status=dead}}</ref> Значэнне, знойдзенае Паўэрсам, роўнае [[Сярэдняе геаметрычнае|сярэдняму геаметрычнаму]] двух найбольш розных суадносін бакоў, 4:3 і 2,35:1, <math>\textstyle \sqrt{\frac{47}{15}}</math>{{Прабелы}}≈{{Прабелы}}1,77, што даволі блізка да 16:9. Хоць 16:9 (1,7{{Overline|7}}:1) першапачаткова быў абраны ў якасці кампраміснага фармату, уздым папулярнасці HD замацаваў 16:9 як, бадай, найбольш распаўсюджаны фармат суадносін бакоў відэа. <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=http://guruprasad.net/posts/why-16-9-aspect-ratio-was-chosen-for-hd/|title=Why 16:9 aspect ratio was chosen for HD?|website=Guruprasad's Portal|date=2014-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20211116072240/http://guruprasad.net/posts/why-16-9-aspect-ratio-was-chosen-for-hd/|archive-date=2021-11-16|access-date=2021-09-17|url-status=dead}}</ref> У 1993 годзе [[Еўрапейскі Саюз|Еўрапейскі саюз]] прыняў ''План дзеянняў 16:9''<ref name="actionplan">{{Cite web|url=http://europa.eu/legislation_summaries/other/l24103c_en.htm|title=Television in the 16:9 screen format|format=legislation summary|location=[[Europe|EU]]|publisher=Europa|access-date=2011-09-08}}</ref>, каб паскорыць развіццё перадавых тэлевізійных сэрвісаў у фармаце 16:9, як у PALplus (сумяшчальны са звычайнымі трансляцыямі [[PAL]]), так і ў HD-MAC (ранні фармат HD). На працягу перыяду з канца 2000-х і да пачатку 2010-х гадоў камп’ютэрная індустрыя перайшла з 4:3 на 16:9 як на найбольш распаўсюджаны фармат суадносін бакоў для манітораў і ноўтбукаў. Выкарыстоўваючы аднолькавыя суадносіны бакоў як для тэлевізараў, так і для манітораў, можна спрасціць вытворчасць і скараціць выдаткі на даследаванні, не патрабуючы двух асобных камплектаў абсталявання.<ref>{{Cite web|url=http://blog.lenovo.com/en/blog/display-ratio-change-again|title=Display Ratio Change (again)|date=2009-04-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20200302211457/http://blog.lenovo.com/en/blog/display-ratio-change-again|archive-date=2020-03-02|access-date=2020-01-22|url-status=dead}}</ref> У сакавіку 2011 года фармат 16:9 1920 × 1080 стаў самым распаўсюджаным варыянтам экрана сярод карыстальнікаў [[Steam]].<ref>{{Cite web|url=http://store.steampowered.com/hwsurvey|title=Steam Hardware & Software Survey|publisher=Steam|access-date=2011-09-08}}</ref> На ліпень 2022 г. фармату 16:9 аддаюць перавагу 77% карыстальнікаў (1920 × 1080 з 67%; 2560 × 1440 з 10%).<ref>{{Cite web|url=https://store.steampowered.com/hwsurvey|title=Steam Hardware & Software Survey|website=store.steampowered.com}}</ref> == Распаўсюджаныя стандарты раздзяляльнасці == Стандарты раздзяляльнасці для 16:9 пералічаны ў табліцы ніжэй: {| class="wikitable sortable" !Шырыня ! Вышыня ! Назва |- | 640 | 360 | nHD |- | 854 | 480 | FWVGA |- | 960 | 540 | qHD |- | 1024 | 576 | WSVGA |- | 1280 | 720 | HD |- | 1366 | 768 | FWXGA |- | 1600 | 900 | HD+ |- | 1920 | 1080 | Full HD |- | 2560 | 1440 | QHD |- | 3200 | 1800 | QHD+ |- | 3840 | 2160 | 4K UHD |- | 5120 | 2880 | 5K |- | 7680 | 4320 | 8K UHD |} == Глядзіце таксама == * [[Тэлебачанне высокай выразнасці|HDTV]] * [[Раздзяляльнасць (камп’ютарная графіка)|Раздзяляльнасць]] * [[c:Category:Videos with display aspect ratio 16:9|Відэа з суадносінамі бакоў 16:9 на Commons]] {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Тэлебачанне высокай дакладнасці]] cs2ow5txngejg461qlzjx6lu12z4k6x 4 746706 5143583 5017263 2026-05-19T16:57:41Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5143583 wikitext text/x-wiki == Created Tue, 19 May 2026 16:56:50 +0000 by [//tools.wmflabs.org/missingtopics/ the MissingTopics tool] ([//tools.wmflabs.org/missingtopics/?language=be&project=wikipedia&depth=7&category=%D0%A5%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%86%D1%96%D1%8F%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0&article=&wikimode=1&limitnum=0&notemplatelinks=1&nosingles=1 run again with these settings]) == {| !Wanted!!Title |- ! 151 | [[Міхаіл Астапчык]] |- ! 79 | [[Прасценак]] |- ! 33 | [[Біблейскі канон]] |- ! 28 | [[Сімвалы святых]] |- ! 19 | [[Семінарыя]] |- ! 16 | [[Другое Тураўскае Евангелле]] |- ! 16 | [[Мелішаўскае Евангелле]] |- ! 16 | [[Мсціслаўскае Евангелле]] |- ! 16 | [[Полацкае нядзельнае Евангелле]] |- ! 16 | [[Тэраталагічны стыль]] |- ! 13 | [[Архітэктура барока]] |- ! 12 | [[Асаф (Біблія)]] |- ! 12 | [[Маскоўская епархія]] |- ! 12 | [[Піцірым (Свірыдаў)]] |- ! 11 | [[Астраўное мастацтва]] |- ! 11 | [[Візантыйскае мастацтва]] |- ! 11 | [[Даля Клаюмене]] |- ! 11 | [[Казырок]] |- ! 11 | [[Кансісторыя (каталіцтва)]] |- ! 11 | [[Надпіс]] |- ! 11 | [[Рышард Чуткоўскі]] |- ! 10 | [[Арый]] |- ! 10 | [[Мамлюкі]] |- ! 10 | [[Неавізантыйскі стыль]] |- ! 10 | [[Саюз ксяндзоў-беларусаў]] |- ! 10 | [[Сігнатура]] |- ! 10 | [[Тэлецыкл]] |- ! 10 | [[Фаліяцыя]] |- ! 9 | [[Інцыпіт]] |- ! 9 | [[Асвячэнне храма]] |- ! 9 | [[Барочная архітэктура]] |- ! 9 | [[Гатычная архітэктура ВКЛ]] |- ! 9 | [[Каад'ютар]] |- ! 9 | [[Католическая энциклопедия]] |- ! 9 | [[Корабавыя скляпенні]] |- ! 9 | [[Мікалай Іосіфавіч Лук’янчык]] |- ! 9 | [[Обер-пракурор]] |- ! 9 | [[Спіс аб’ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Паўночнай Амерыцы]] |- ! 9 | [[Суперінтэндант]] |- ! 9 | [[Хросны ход]] |- ! 8 | [[70 меншых апосталаў]] |- ! 8 | [[Інвестытура]] |- ! 8 | [[Барацьба за інвестытуру]] |- ! 8 | [[Візітацыя]] |- ! 8 | [[Віктар Васільевіч Філатаў]] |- ! 8 | [[Дагматыка]] |- ! 8 | [[Джон Уікліф]] |- ! 8 | [[Здабыццё мошчаў]] |- ! 8 | [[Кангрэгацыя па справах усходніх цэркваў]] |- ! 8 | [[Літургіка]] |- ! 8 | [[Малітоўная зала]] |- ! 8 | [[Мантыя]] |- ! 8 | [[Паўцыркульная арка]] |- ! 8 | [[Польскія браты]] |- ! 8 | [[Протаевангелле Якава]] |- ! 8 | [[Распяцце]] |- ! 8 | [[Сакрат Схаластык]] |- ! 8 | [[Серафім]] |- ! 8 | [[Спіс кіраўнікоў Саксоніі]] |- ! 8 | [[Філарэт (Драздоў)]] |- ! 7 | [[Іоў Барэцкі]] |- ! 7 | [[Ірма Васілеўна Ярыгіна]] |- ! 7 | [[Адпяванне]] |- ! 7 | [[Аляксандр (Дабрынін)]] |- ! 7 | [[Антон Уладзіміравіч Карташоў]] |- ! 7 | [[Антоній (Храпавіцкі)]] |- ! 7 | [[Артур Барчыш]] |- ! 7 | [[Арыяне]] |- ! 7 | [[Афанасій Александрыйскі]] |- ! 7 | [[Блажэнная Феадора]] |- ! 7 | [[Бяліна (герб)]] |- ! 7 | [[Гатычная муроўка]] |- ! 7 | [[Доктар тэалогіі]] |- ! 7 | [[Дыпціх, рэлігія]] |- ! 7 | [[Залатая легенда]] |- ! 7 | [[Зарок]] |- ! 7 | [[Канонік, каталіцтва]] |- ! 7 | [[Канферэнцыя еўрапейскіх цэркваў]] |- ! 7 | [[Канфірмацыя]] |- ! 7 | [[Катэхізацыя]] |- ! 7 | [[Мінскае духоўнае вучылішча]] |- ! 7 | [[Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі]] |- ! 7 | [[Міхаіл Георгіевіч Малкін]] |- ! 7 | [[Пакаянне]] |- ! 7 | [[Партрэт евангеліста]] |- ! 7 | [[Патрыярх Венецыі]] |- ! 7 | [[Праваслаўе ва Украіне]] |- ! 7 | [[Пустэльнік]] |- ! 7 | [[Рэўматызм]] |- ! 7 | [[Святы Патрык]] |- ! 7 | [[Спіс помнікаў гісторыі і архітэктуры Беларусі, зруйнаваных уладамі СССР]] |- ! 7 | [[Сяргей Іванавіч Голубеў]] |- ! 7 | [[Трапар]] |- ! 7 | [[Трыморф]] |- ! 7 | [[Хрысціянскае мастацтва]] |- ! 7 | [[Ян (значэнні)]] |- ! 6 | [[Summorum Pontificum]] |- ! 6 | [[Альбярцін]] |- ! 6 | [[Амаж]] |- ! 6 | [[Анафара]] |- ! 6 | [[Антыфон]] |- ! 6 | [[Апосталы ад сямідзесяці]] |- ! 6 | [[Апостальская пераемнасць]] |- ! 6 | [[Ардынарый]] |- ! 6 | [[Аскеза]] |- ! 6 | [[Бенедыкт XIII, антыпапа]] |- ! 6 | [[Бяліна]] |- ! 6 | [[В. В. Антонаў]] |- ! 6 | [[Віленскае духоўнае вучылішча]] |- ! 6 | [[Віленская епархія]] |- ! 6 | [[Галаўны ўбор]] |- ! 6 | [[Духоўная навучальная ўстанова]] |- ! 6 | [[Камунія]] |- ! 6 | [[Кансісторыя]] |- ! 6 | [[Карвацкія]] |- ! 6 | [[Кафедра, архітэктура]] |- ! 6 | [[Ковенскі езуіцкі калегіум]] |- ! 6 | [[Корабавае скляпенне]] |- ! 6 | [[Крапоўка]] |- ! 6 | [[Лацінскі крыж]] |- ! 6 | [[Лядоўня]] |- ! 6 | [[Міжнародны дагавор]] |- ! 6 | [[Мірапамазанне]] |- ! 6 | [[Мітрапаліт Мінскі і Слуцкі]] |- ! 6 | [[Патрыярхія.Ru]] |- ! 6 | [[Пенсіянер, Акадэмія мастацтваў]] |- ! 6 | [[Плашч]] |- ! 6 | [[Праваслаўе ў Польшчы]] |- ! 6 | [[Праваслаўе ў Румыніі]] |- ! 6 | [[Рэквіем]] |- ! 6 | [[Салея]] |- ! 6 | [[Санктуарый]] |- ! 6 | [[Святыя Дары]] |- ! 6 | [[Свяшчэнны сінод]] |- ! 6 | [[Смаленская епархія]] |- ! 6 | [[Старастыльныя цэрквы]] |- ! 6 | [[Стварэнне свету]] |- ! 6 | [[Стыхіра]] |- ! 6 | [[Стэфан Першамучанік]] |- ! 6 | [[Схіма]] |- ! 6 | [[Упіта]] |- ! 6 | [[Успенне]] |- ! 6 | [[Філіпы]] |- ! 6 | [[Царкоўная дзесяціна]] |- ! 6 | [[Я. Балзункевіч]] |- ! 5 | [[Ledeb.]] |- ! 5 | [[Raf.]] |- ! 5 | [[Ізабела Клара Яўгенія]] |- ! 5 | [[Алтарная карціна]] |- ! 5 | [[Аляксандр Александрыйскі]] |- ! 5 | [[Антон Матвейчык]] |- ! 5 | [[Арцель]] |- ! 5 | [[Ахвярнік]] |- ! 5 | [[Беларускі дыстрыкт]] |- ! 5 | [[Бітва пры Хаціне]] |- ! 5 | [[Веравучэнне]] |- ! 5 | [[Вітая лесвіца]] |- ! 5 | [[Габіт]] |- ! 5 | [[Гамілія]] |- ! 5 | [[Джон Роберт Мартындэйл]] |- ! 5 | [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]] |- ! 5 | [[Дэзідэрый, кароль лангабардаў]] |- ! 5 | [[Еўхарыстычныя зносіны]] |- ! 5 | [[Залом, архітэктура]] |- ! 5 | [[Кадзіла]] |- ! 5 | [[Камянецкая дыяцэзія]] |- ! 5 | [[Кангрэгацыя, каталіцтва]] |- ! 5 | [[Каноны Яўсевія]] |- ! 5 | [[Кардыналы-выбаршчыкі]] |- ! 5 | [[Касцёл Святога Духа]] |- ! 5 | [[Клімент VII, антыпапа]] |- ! 5 | [[Красамоўства]] |- ! 5 | [[Куток паэтаў]] |- ! 5 | [[Лаўра Савы Асвячонага]] |- ! 5 | [[Луцкая епархія]] |- ! 5 | [[Літоўская правінцыя езуітаў]] |- ! 5 | [[Ліхтар]] |- ! 5 | [[Малітоўнік]] |- ! 5 | [[Маскоўская патрыярхія]] |- ! 5 | [[Маці Божая Снежная]] |- ! 5 | [[Міхаіл (Цемнарусаў)]] |- ! 5 | [[Напеў]] |- ! 5 | [[Наўгародская епархія]] |- ! 5 | [[Нюрнбергская хроніка]] |- ! 5 | [[Нядзельная школа]] |- ! 5 | [[Нікадзім Паўлавіч Кандакоў]] |- ! 5 | [[Павел Аляксандравіч Маркаў]] |- ! 5 | [[Паломнік]] |- ! 5 | [[Пастрыжэнне]] |- ! 5 | [[Пострыг]] |- ! 5 | [[Праваслаўе на Азорскіх астравах]] |- ! 5 | [[Праваслаўе на Аландскіх астравах]] |- ! 5 | [[Праваслаўе на Востраве Мэн]] |- ! 5 | [[Праваслаўе на Кіпры]] |- ! 5 | [[Праваслаўе на Мальце]] |- ! 5 | [[Праваслаўе на Фарэрскіх астравах]] |- ! 5 | [[Праваслаўе на Шпіцбергене]] |- ! 5 | [[Праваслаўе на Ян-Маене]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Ірландыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Ісландыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Іспаніі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Італіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Абхазіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Азербайджане]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Албаніі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Андоры]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Аўстрыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Балгарыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Бельгіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Босніі і Герцагавіне]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Вялікабрытаніі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Германіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Гернсі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Грузіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Грэцыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Гібралтары]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Даніі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Джэрсі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Казахстане]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Косава]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Латвіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Люксембургу]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Літве]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Ліхтэнштэйне]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Малдове]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Манака]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Нарвегіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Нідэрландах]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Партугаліі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Паўднёвай Асеціі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Паўночнай Македоніі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспубліцы]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Расіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Сан-Марына]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Сербіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Славакіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Славеніі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Турцыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Францыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Фінляндыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Харватыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Чарнагорыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Чэхіі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Швейцарыі]] |- ! 5 | [[Праваслаўе ў Швецыі]] |- ! 5 | [[Пратапоп]] |- ! 5 | [[Прускі крыжовы паход]] |- ! 5 | [[Прыродны камень]] |- ! 5 | [[Прэпазіт]] |- ! 5 | [[Ражэр II]] |- ! 5 | [[Раманскае мастацтва]] |- ! 5 | [[Расійская грэкакаталіцкая царква]] |- ! 5 | [[Рацыяналізм]] |- ! 5 | [[Рэлігіязнаўства]] |- ! 5 | [[Сазамен]] |- ! 5 | [[Сакраментарый]] |- ! 5 | [[Сардыкійскі сабор]] |- ! 5 | [[Сашэсце Святога Духа]] |- ! 5 | [[Святая Ніна]] |- ! 5 | [[Свяцейшы Сінод]] |- ! 5 | [[Сернская кніга]] |- ! 5 | [[Спіс самых высокіх цэркваў свету]] |- ! 5 | [[Спіс цэркваў Венецыі]] |- ! 5 | [[Суперінтэндэнт]] |- ! 5 | [[Схаластык]] |- ! 5 | [[Сіньёр (хрысціянства)]] |- ! 5 | [[Тамізм]] |- ! 5 | [[Тэрцыярыі]] |- ! 5 | [[Уладзімір (Сабадан)]] |- ! 5 | [[Фелікс Тавянскі]] |- ! 5 | [[Флавія Максіміяна Феадора]] |- ! 5 | [[Храм Саламона]] |- ! 5 | [[Царква Апосталаў]] |- ! 5 | [[Ціхвінскія могілкі]] |- ! 5 | [[Ціхвінскія могілкі (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 5 | [[Чалавецтва]] |- ! 5 | [[Эфігія]] |- ! 5 | [[Юзаф Станіслававіч Лук’янін]] |- ! 5 | [[Якаў, брат Ісуса]] |- ! 5 | [[Ян XXIII, антыпапа]] |- ! 5 | [[Ян Балзункевіч]] |- ! 5 | [[Ян Крэміс]] |- ! 4 | [[586 да н.э.]] |- ! 4 | [[609 да н.э.]] |- ! 4 | [[842 да н.э.]] |- ! 4 | [[928 да н.э.]] |- ! 4 | [[Hand.-Mazz.]] |- ! 4 | [[In pectore]] |- ! 4 | [[Kurt Aland]] |- ! 4 | [[Kyrie]] |- ! 4 | [[NEWSru.com]] |- ! 4 | [[Primus inter pares]] |- ! 4 | [[Roxb.]] |- ! 4 | [[Vatican News]] |- ! 4 | [[Ідалапаклонства]] |- ! 4 | [[Імпаст]] |- ! 4 | [[Інтроіт]] |- ! 4 | [[Інтэрдыкт]] |- ! 4 | [[Ірына, візантыйская імператрыца]] |- ! 4 | [[Ірыней]] |- ! 4 | [[Ісідар, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 4 | [[Ісідар Кіеўскі]] |- ! 4 | [[Аб’яднальны сабор украінскіх праваслаўных цэркваў]] |- ! 4 | [[Альберт Саксен-Кобург-Гоцкі]] |- ! 4 | [[Амары I]] |- ! 4 | [[Амрам]] |- ! 4 | [[Аналой]] |- ! 4 | [[Англіканская супольнасць]] |- ! 4 | [[Андрэй Крыцкі]] |- ! 4 | [[Антысавецкая агітацыя]] |- ! 4 | [[Апанас Вялікі]] |- ! 4 | [[Армянская царква]] |- ! 4 | [[Архібіскуп Рэймса]] |- ! 4 | [[Архібіскуп гнезненскі]] |- ! 4 | [[Архібіскуп кёльнскі]] |- ! 4 | [[Архідыяцэзія Веспрэма]] |- ! 4 | [[Архідыяцэзія Ліёна]] |- ! 4 | [[Архірэйскі сабор]] |- ! 4 | [[Атон I, герцаг Карынтыі]] |- ! 4 | [[Багадзельня]] |- ! 4 | [[Базіліка Святога Адальберта]] |- ! 4 | [[Бейбарс I]] |- ! 4 | [[Бласлаўленне]] |- ! 4 | [[Брус Мецгер]] |- ! 4 | [[Бібліятэка Наг-Хамадзі]] |- ! 4 | [[Бібліятэка і музей Моргана]] |- ! 4 | [[Біскуп Рыма]] |- ! 4 | [[Бітва пры Варне]] |- ! 4 | [[Бітва пры Хатыне]] |- ! 4 | [[Варлаам (Барысевіч)]] |- ! 4 | [[Веніямін (Казанскі)]] |- ! 4 | [[Волкаўскія могілкі]] |- ! 4 | [[Вялікі магістр]] |- ! 4 | [[Візітатар]] |- ! 4 | [[Віленскі настаўніцкі інстытут]] |- ! 4 | [[Галіцыны]] |- ! 4 | [[Генеральны вікарый]] |- ! 4 | [[Герб «Стрэмя»]] |- ! 4 | [[Далмацый Малодшы]] |- ! 4 | [[Дзімітрый Растоўскі]] |- ! 4 | [[Догмат]] |- ! 4 | [[Доктар абодвух правоў]] |- ! 4 | [[Дом малітвы]] |- ! 4 | [[Духоўная семінарыя]] |- ! 4 | [[Духоўны сан]] |- ! 4 | [[Дыптых]] |- ! 4 | [[Дыстрыкт]] |- ! 4 | [[Дыябет]] |- ! 4 | [[Дэамбулаторый]] |- ! 4 | [[Евангелізацыя]] |- ! 4 | [[Евангелічная царква Германіі]] |- ! 4 | [[Езуіцкі калегіум]] |- ! 4 | [[Елеўферый (Богаяўленскі)]] |- ! 4 | [[Закон Майсееў]] |- ! 4 | [[Захарыя]] |- ! 4 | [[Зло]] |- ! 4 | [[Казармы]] |- ! 4 | [[Кангрэгацыя Усходніх Цэркваў]] |- ! 4 | [[Кангрэгацыя па кананізацыі святых]] |- ! 4 | [[Кангрэгацыя па справах біскупаў]] |- ! 4 | [[Канклаў 2005 года]] |- ! 4 | [[Канстанцыя Нарманская]] |- ! 4 | [[Канстанцін V Капранім]] |- ! 4 | [[Канстанцін Пятровіч Пабеданосцаў]] |- ! 4 | [[Канстанцінопальскія патрыярхі]] |- ! 4 | [[Капор'е]] |- ! 4 | [[Капуцыны]] |- ! 4 | [[Каралеўскі сакратар]] |- ! 4 | [[Кастамлоты]] |- ! 4 | [[Касцёл Святога Рафала (Вільня)]] |- ! 4 | [[Каталіцтва ў Паўднёвай Асеціі]] |- ! 4 | [[Каталіцтва ў Паўночнай Македоніі]] |- ! 4 | [[Катэхеза]] |- ! 4 | [[Кафалічнасць царквы]] |- ! 4 | [[Клаў]] |- ! 4 | [[Клюнійская рэформа]] |- ! 4 | [[Княства Антыёхія]] |- ! 4 | [[Княства Антыёхіі]] |- ! 4 | [[Кобрынскае духоўнае вучылішча]] |- ! 4 | [[Кодэкс (кніга)]] |- ! 4 | [[Конрад II, герцаг Швабіі]] |- ! 4 | [[Лазараўскія могілкі, Санкт-Пецярбург]] |- ! 4 | [[Ландмайстры Тэўтонскага ордэна ў Германіі]] |- ! 4 | [[Леанарда Сандры]] |- ! 4 | [[Логас]] |- ! 4 | [[Літургічны год]] |- ! 4 | [[Ліхвярства]] |- ! 4 | [[Мааў]] |- ! 4 | [[Макарый (Булгакаў)]] |- ! 4 | [[Малебен]] |- ! 4 | [[Манамахіня]] |- ! 4 | [[Марганатычны шлюб]] |- ! 4 | [[Маскоўскае археалагічнае таварыства]] |- ! 4 | [[Месцаахоўнік]] |- ! 4 | [[Метраполітэн-опера]] |- ! 4 | [[Минские епархиальные ведомости]] |- ! 4 | [[Музычная натацыя]] |- ! 4 | [[Мідраш]] |- ! 4 | [[Мікалай Міхайлавіч Дзятко]] |- ! 4 | [[Мітрапаліт Санкт-Пецярбургскі і Ладажскі]] |- ! 4 | [[Міхей, прарок]] |- ! 4 | [[Міяфізіцтва]] |- ! 4 | [[Набапаласар]] |- ! 4 | [[Настаяцель]] |- ! 4 | [[Непераходныя святы]] |- ! 4 | [[Нуаён]] |- ! 4 | [[Нур ад-Дзін Махмуд]] |- ! 4 | [[Ніна Валер'еўна Квлівідзэ]] |- ! 4 | [[Ніяцын]] |- ! 4 | [[Ольдэнбургі]] |- ! 4 | [[Ордэн Прападобнага Сергія Раданежскага]] |- ! 4 | [[Ордэн місіянераў]] |- ! 4 | [[Пабелка]] |- ! 4 | [[Паддашак]] |- ! 4 | [[Падэста]] |- ! 4 | [[Панары]] |- ! 4 | [[Папская Каранацыя]] |- ! 4 | [[Патриархия.Ru]] |- ! 4 | [[Патрыярх Балгарскі, Мітрапаліт Сафійскі]] |- ! 4 | [[Паісій (Абразцоў)]] |- ! 4 | [[Пелагіянства]] |- ! 4 | [[Перадвелікодны тыдзень]] |- ! 4 | [[Пераходныя святы]] |- ! 4 | [[Песнапенне]] |- ! 4 | [[Прасвітар]] |- ! 4 | [[Праскоўя Фёдараўна Салтыкова]] |- ! 4 | [[Працэсія]] |- ! 4 | [[Пробства]] |- ! 4 | [[Прыхадская царква]] |- ! 4 | [[Прэм'ер-міністры Расіі]] |- ! 4 | [[Пултускі езуіцкі калегіум]] |- ! 4 | [[Разьба па ляўкасе]] |- ! 4 | [[Рыгор Рыгоравіч Трызна]] |- ! 4 | [[Рэзідэнцыя]] |- ! 4 | [[Рэлігійны дзеяч]] |- ! 4 | [[Рэлігійны жывапіс]] |- ! 4 | [[Саваоф]] |- ! 4 | [[Садом і Гамора]] |- ! 4 | [[Салезіянцы]] |- ! 4 | [[Сафійскі сабор]] |- ! 4 | [[Светлы тыдзень]] |- ! 4 | [[Святы Баніфацый]] |- ! 4 | [[Свяшчэннаслужыцель]] |- ! 4 | [[Серафімы]] |- ! 4 | [[Скінія]] |- ! 4 | [[Смарагд (Крыжаноўскі)]] |- ! 4 | [[Спіс агульнапрынятых скарачэнняў прозвішчаў заолагаў]] |- ! 4 | [[Спіс кіраўнікоў Польшчы]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Ірландыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Ісландыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Іспаніі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Італіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Абхазіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Азербайджана]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Азорскіх астравоў]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Аландскіх астравоў]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Албаніі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Андоры]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Аўстрыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Балгарыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Бельгіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Босніі і Герцагавіны]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Ватыкана]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Венгрыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Вострава Мэн]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Вялікабрытаніі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Германіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Гернсі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Грузіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Грэцыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Гібралтара]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Даніі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Джэрсі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Казахстана]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Косава]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Кіпра]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Латвіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Люксембурга]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Літвы]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Ліхтэнштэйна]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Малдовы]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Мальты]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Манака]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Нарвегіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Нідэрландаў]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Партугаліі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Паўднёвай Асеціі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Паўночнай Македоніі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Польшчы]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Расіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Румыніі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Сан-Марына]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Сербіі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Славеніі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Турцыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Украіны]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Фарэрскіх астравоў]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Францыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Фінляндыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Чарнагорыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Швейцарыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Швецыі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Шпіцбергена]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Эстоніі]] |- ! 4 | [[Спіс малых базілік Ян-Маена]] |- ! 4 | [[Спіс нацыянальных помнікаў культуры Чэшскай Рэспублікі]] |- ! 4 | [[Спіс тытулярных дыяконій Рыма]] |- ! 4 | [[Стэфан Яворскі]] |- ! 4 | [[Суперыёр]] |- ! 4 | [[Сутры]] |- ! 4 | [[Сцяпан Сямёнавіч Шчукін]] |- ! 4 | [[Сяргей Аляксандравіч]] |- ! 4 | [[Сілуэт]] |- ! 4 | [[Сінадальны перыяд]] |- ! 4 | [[Т. А. Матрунчык]] |- ! 4 | [[Тамаш Зяньковіч]] |- ! 4 | [[Таргум]] |- ! 4 | [[Трыконх]] |- ! 4 | [[Тэорыя музыкі]] |- ! 4 | [[Тэтраконх]] |- ! 4 | [[Уваскрэсенне]] |- ! 4 | [[Уладзімір (Катляроў)]] |- ! 4 | [[Унія]] |- ! 4 | [[Урачыстасць Праваслаўя]] |- ! 4 | [[Феафіл]] |- ! 4 | [[Формула Згоды]] |- ! 4 | [[Фрэдэрык I]] |- ! 4 | [[Фрэдэрык II, кароль Даніі]] |- ! 4 | [[Філіпіна Шарлота Пруская]] |- ! 4 | [[Філіёквэ]] |- ! 4 | [[Харчовая і сельскагаспадарчая арганізацыя ААН]] |- ! 4 | [[Харызматы]] |- ! 4 | [[Хелмінская зямля]] |- ! 4 | [[Хуан Аўстрыйскі]] |- ! 4 | [[Царква Ірландыі]] |- ! 4 | [[Царква Нарвегіі]] |- ! 4 | [[Царква Шатландыі]] |- ! 4 | [[Царкоўныя спевы]] |- ! 4 | [[Царства нябеснае]] |- ! 4 | [[Цэзар Бароній]] |- ! 4 | [[Чарнігаўская епархія]] |- ! 4 | [[Чатырохсхільны дах]] |- ! 4 | [[Чыкагскі кінафестываль]] |- ! 4 | [[Эпіклеза]] |- ! 4 | [[Ян Красоўскі]] |- ! 4 | [[Ян Саламон]] |- ! 3 | [[1-е пасланне да Цімафея]] |- ! 3 | [[56]] |- ! 3 | [[873 да н.э.]] |- ! 3 | [[969 да н.э.]] |- ! 3 | [[Besser]] |- ! 3 | [[Bibcode (ідэнтыфікатар)]] |- ! 3 | [[Credo]] |- ! 3 | [[Desf.]] |- ! 3 | [[Deutsche Bibelgesellschaft]] |- ! 3 | [[Gloria]] |- ! 3 | [[Graebn.]] |- ! 3 | [[Hortus deliciarum]] |- ! 3 | [[John Wiley & Sons]] |- ! 3 | [[Lenta.ru]] |- ! 3 | [[M.Bieb.]] |- ! 3 | [[Munificentissimus Deus]] |- ! 3 | [[NEWSru]] |- ! 3 | [[Pobed.]] |- ! 3 | [[Sacrosanctum Concilium]] |- ! 3 | [[Sm.]] |- ! 3 | [[Steud.]] |- ! 3 | [[W.D.J.Koch]] |- ! 3 | [[World Digital Library]] |- ! 3 | [[Ёган-Фрыдрых Вялікадушны]] |- ! 3 | [[Ёган Карл Лот]] |- ! 3 | [[Ёхан ван Олдэнбарневелт]] |- ! 3 | [[Іаан Касіян]] |- ! 3 | [[Іаан Лесвічнік]] |- ! 3 | [[Іаана Аўстрыйская]] |- ! 3 | [[Іаасаф (Морза)]] |- ! 3 | [[Івандар]] |- ! 3 | [[Ігнацій, Патрыярх Маскоўскі]] |- ! 3 | [[Іерусалімскі патрыярх]] |- ! 3 | [[Ікона Страшнага суда]] |- ! 3 | [[Іларыён (Алфееў)]] |- ! 3 | [[Імператарская медыка-хірургічная акадэмія]] |- ! 3 | [[Імрэ, кароль Венгрыі]] |- ! 3 | [[Інгельгайм]] |- ! 3 | [[Інфлянцкая дыяцэзія]] |- ! 3 | [[Іона (значэнні)]] |- ! 3 | [[Іона Маскоўскі]] |- ! 3 | [[Іосіф, Патрыярх Маскоўскі]] |- ! 3 | [[Іосіф Балгарыновіч]] |- ! 3 | [[Іосіф Верт]] |- ! 3 | [[Іоў (Пацёмкін)]] |- ! 3 | [[Іпастась]] |- ! 3 | [[Ірына Македонская]] |- ! 3 | [[Ааронава жазло]] |- ! 3 | [[Аблачэнне]] |- ! 3 | [[Абрэвіятуры каталіцкіх мужчынскіх манаскіх ордэнаў і кангрэгацый]] |- ! 3 | [[Агасціна Качавілан]] |- ! 3 | [[Адвентысты сёмага дня]] |- ! 3 | [[Адзінакроўны брат]] |- ! 3 | [[Адміністратар, каталіцтва]] |- ! 3 | [[Акадэмія Любранскага]] |- ! 3 | [[Аквілейскі патрыярхат]] |- ! 3 | [[Акт аб супрэматыі]] |- ! 3 | [[Аладаўскія чытанні]] |- ! 3 | [[Алейная гара]] |- ! 3 | [[Александрыйская багаслоўская школа]] |- ! 3 | [[Альтэрнатыўная грамадзянская служба]] |- ! 3 | [[Аляксандр Ворвуль]] |- ! 3 | [[Аляксандр Какоўскі]] |- ! 3 | [[Аляксандр Міхайлавіч, князь уладзімірскі]] |- ! 3 | [[Аляксандр Паўлавіч Лапухін]] |- ! 3 | [[Аляксандр Сяргеевіч Строганаў]] |- ! 3 | [[Аляксандраўскі палац]] |- ! 3 | [[Амбуазская змова]] |- ! 3 | [[Анаклет II, антыпапа]] |- ! 3 | [[Анастасій (Аляксандраў)]] |- ! 3 | [[Анастасій (Грыбаноўскі)]] |- ! 3 | [[Англійская Рэфармацыя]] |- ! 3 | [[Англіканская Супольнасць]] |- ! 3 | [[Андрэй Абламейка]] |- ! 3 | [[Андрэй Вішаваты]] |- ! 3 | [[Андрэй Рылка]] |- ! 3 | [[Антакальніс]] |- ! 3 | [[Антанін (Дзяржавін)]] |- ! 3 | [[Антычная філасофія]] |- ! 3 | [[Антыёх IV]] |- ! 3 | [[Апакаліпсіс Пятра]] |- ! 3 | [[Апольскае княства]] |- ! 3 | [[Апостальскі вікарыят Паўднёвай Аравіі]] |- ! 3 | [[Апошні суд]] |- ! 3 | [[Арадзьская дыяцэзія]] |- ! 3 | [[Артамон Сяргеевіч Мацвееў]] |- ! 3 | [[Архібіскуп Ёркскі]] |- ! 3 | [[Архібіскуп Майнца]] |- ! 3 | [[Архібіскуп Турку]] |- ! 3 | [[Архідыяцэзія Балтымара]] |- ! 3 | [[Архідыяцэзія Брагі]] |- ! 3 | [[Архідыяцэзія Турку]] |- ! 3 | [[Архіепіскап Сінайскі]] |- ! 3 | [[Архітэктурныя кулісы]] |- ! 3 | [[Аскалон]] |- ! 3 | [[Асканіі]] |- ! 3 | [[Афіцыял]] |- ! 3 | [[Ацён]] |- ! 3 | [[Аўксіліярый (каталіцтва)]] |- ! 3 | [[Аўрора, выдавецтва]] |- ! 3 | [[Бад-тыбіра]] |- ! 3 | [[Барталомэ Эстэбан Мурылья]] |- ! 3 | [[Барыс Гадуноў (опера)]] |- ! 3 | [[Беглапапоўства]] |- ! 3 | [[Бельведэр, Рым]] |- ! 3 | [[Бенедыкт Цярлецкі]] |- ! 3 | [[Благаслаўленне]] |- ! 3 | [[Блажейовський Дмитро]] |- ! 3 | [[Блаславенне]] |- ! 3 | [[Бомба]] |- ! 3 | [[Браўншвайг-Люнебург]] |- ! 3 | [[Бржэўнаў]] |- ! 3 | [[Брунгільда, каралева франкаў]] |- ! 3 | [[Будапешцкая і Венгерская епархія]] |- ! 3 | [[Бургграф Нюрнберга]] |- ! 3 | [[Бутырская турма]] |- ! 3 | [[Бітва пры Стыкластадзіры]] |- ! 3 | [[Вавілонскія цары]] |- ! 3 | [[Валаам]] |- ! 3 | [[Вальтэр фон Плетэнберг]] |- ! 3 | [[Вардан Маміканян]] |- ! 3 | [[Варнава]] |- ! 3 | [[Васьміканцовы крыж]] |- ! 3 | [[Васіль (Ратміраў)]] |- ! 3 | [[Васіль Блажэнны]] |- ! 3 | [[Васіль Васільевіч Болатаў]] |- ! 3 | [[Вежа Давіда]] |- ! 3 | [[Велетры]] |- ! 3 | [[Венская і Аўстрыйская епархія]] |- ! 3 | [[Ветын]] |- ! 3 | [[Выбаргскія могілкі, Санкт-Пецярбург]] |- ! 3 | [[Вялікі Чацвер]] |- ! 3 | [[Вялікі афіцэр]] |- ! 3 | [[Вялікі тыдзень]] |- ! 3 | [[Вярхоўны суд Украіны]] |- ! 3 | [[Вілем Марынус ван Росум]] |- ! 3 | [[Віленскі кальвінскі збор]] |- ! 3 | [[Вільгельм, герцаг Люнебурга]] |- ! 3 | [[Вільгельм II Добры]] |- ! 3 | [[Вільгельм Прускі, 1783—1851]] |- ! 3 | [[Вільгельм фон Фрымерсхайм]] |- ! 3 | [[Вінаградная лаза]] |- ! 3 | [[Вінер-Нойштат]] |- ! 3 | [[Ганна-Елізавета дэ Бурбон]] |- ! 3 | [[Ганорый II, антыпапа]] |- ! 3 | [[Ганфаланьер]] |- ! 3 | [[Гарэгін II]] |- ! 3 | [[Гатычны шрыфт]] |- ! 3 | [[Генрых I дэ Гіз]] |- ! 3 | [[Генрыэта Сцюарт]] |- ! 3 | [[Герман (Цімафееў)]] |- ! 3 | [[Герман II, герцаг Швабіі]] |- ! 3 | [[Герман Загорскі]] |- ! 3 | [[Герцаг Альба]] |- ! 3 | [[Гластанберы]] |- ! 3 | [[Готфрыд Кнелер]] |- ! 3 | [[Графства Эдэса]] |- ! 3 | [[Грузінскі экзархат]] |- ! 3 | [[Грэка-уніяцкая духоўная калегія]] |- ! 3 | [[Гуга III, кароль Кіпра]] |- ! 3 | [[Гізы]] |- ! 3 | [[Гіём Фарэль]] |- ! 3 | [[Данат (Бабінскі-Сакалоў)]] |- ! 3 | [[Даразахавальніца]] |- ! 3 | [[Джавані Лаёла]] |- ! 3 | [[Джеймс Цісо]] |- ! 3 | [[Джон Патрык Фолі]] |- ! 3 | [[Джон Уэслі]] |- ! 3 | [[Дзяржаўная служба Украіны па этнапалітыцы і свабодзе сумлення]] |- ! 3 | [[Дзяржаўны сакратар Святога Прастола]] |- ! 3 | [[Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных пытаннях]] |- ! 3 | [[Дзіцятка Ісус]] |- ! 3 | [[Дзіянісій Арэапагіт]] |- ! 3 | [[Дом Іпацьева]] |- ! 3 | [[Драпіроўка]] |- ! 3 | [[Драхма]] |- ! 3 | [[Духоўнік]] |- ! 3 | [[Дыптых, рэлігія]] |- ! 3 | [[Дыспут]] |- ! 3 | [[Дыяцэзія Літамержыцы]] |- ! 3 | [[Дэкан, каталіцтва]] |- ! 3 | [[Дэкрэт]] |- ! 3 | [[Евангелле Псеўда-Матфея]] |- ! 3 | [[Евангеллі паводле Лукі]] |- ! 3 | [[Езуіцкія рэдукцыі]] |- ! 3 | [[Елеонская гара]] |- ! 3 | [[Елісей Плецянецкі]] |- ! 3 | [[Епархіяльны савет (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 3 | [[Еўсевій]] |- ! 3 | [[Журнал Московской Патриархии]] |- ! 3 | [[Забарона ў служэнні]] |- ! 3 | [[Закон Божы (дысцыпліна)]] |- ! 3 | [[Зала]] |- ! 3 | [[Зарававель]] |- ! 3 | [[Захарыя Капысценскі]] |- ! 3 | [[Зыход]] |- ! 3 | [[Зянонас Івінскіс]] |- ! 3 | [[Кадзільніца]] |- ! 3 | [[Калегіум езуітаў у Стара Весі]] |- ! 3 | [[Калегіум езуітаў у Тынцы]] |- ! 3 | [[Калекта]] |- ! 3 | [[Калядныя спрэчкі]] |- ! 3 | [[Калішскі езуіцкі калегіум]] |- ! 3 | [[Каментарый да Апакаліпсіса]] |- ! 3 | [[Каментарый на Апакаліпсіс]] |- ! 3 | [[Камердынер]] |- ! 3 | [[Камора]] |- ! 3 | [[Кананізацыя царскай сям'і]] |- ! 3 | [[Кангрэгацыя (каталіцтва)]] |- ! 3 | [[Кангрэгацыя дактрыны веры]] |- ! 3 | [[Канклаў 2013 года]] |- ! 3 | [[Канон]] |- ! 3 | [[Канон, спеў]] |- ! 3 | [[Каноса]] |- ! 3 | [[Канстанцыя Венгерская]] |- ! 3 | [[Канстанцінопальскі сабор]] |- ! 3 | [[Канстанцінопальскі сабор (1923)]] |- ! 3 | [[Каралева польская]] |- ! 3 | [[Каралеўскі медаль]] |- ! 3 | [[Каранацыя абраза]] |- ! 3 | [[Кардынальская шапка]] |- ! 3 | [[Карл III Філіп]] |- ! 3 | [[Карл Ёбст]] |- ! 3 | [[Касцёл Маці Божай Фацімскай]] |- ! 3 | [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Ісуса (Грушаўка)]] |- ! 3 | [[Каталіцкая ліга, Францыя]] |- ! 3 | [[Каталіцкія святыя]] |- ! 3 | [[Каталіцтва на Азорскіх астравах]] |- ! 3 | [[Каталіцтва на Аландскіх астравах]] |- ! 3 | [[Каталіцтва на Востраве Мэн]] |- ! 3 | [[Каталіцтва на Фарэрскіх астравах]] |- ! 3 | [[Каталіцтва на Шпіцбергене]] |- ! 3 | [[Каталіцтва на Ян-Маене]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Андоры]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Ватыкане]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Вялікабрытаніі]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Гернсі]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Гібралтары]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Джэрсі]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Косава]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Манака]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспубліцы]] |- ! 3 | [[Каталіцтва ў Сан-Марына]] |- ! 3 | [[Клавір]] |- ! 3 | [[Кларыскі]] |- ! 3 | [[Клімент Рымскі]] |- ! 3 | [[Кніга Юбілеяў]] |- ! 3 | [[Кодэкс Алепа]] |- ! 3 | [[Конрад, маркграф Манферацкі]] |- ! 3 | [[Кракаўская мітраполія]] |- ! 3 | [[Кракаўскі біскуп]] |- ! 3 | [[Крыцкая праваслаўная царква]] |- ! 3 | [[Культ Божай Міласэрнасці]] |- ! 3 | [[Кумран]] |- ! 3 | [[Кумранскія рукапісы]] |- ! 3 | [[Кусташ]] |- ! 3 | [[Кіеўская брацкая школа]] |- ! 3 | [[Кіеўскі мітрапаліт]] |- ! 3 | [[Кітайская праваслаўная царква]] |- ! 3 | [[Лактанцый]] |- ! 3 | [[Лампада]] |- ! 3 | [[Ландмайстры Тэўтонскага ордэна ў Прусіі]] |- ! 3 | [[Лапеніца]] |- ! 3 | [[Ларэнца Літа]] |- ! 3 | [[Леанід Фёдараў]] |- ! 3 | [[Лейб-медык]] |- ! 3 | [[Ломжынскі езуіцкі калегіум]] |- ! 3 | [[Луіза Шарлота Дацкая]] |- ! 3 | [[Львоўска-Брухавіцкі сінод (2023)]] |- ! 3 | [[Львоўская брацкая школа]] |- ! 3 | [[Львоўскі езуіцкі калегіум]] |- ! 3 | [[Людовік (значэнні)]] |- ! 3 | [[Людовік Фердынанд, дафін Францыі]] |- ! 3 | [[Лібералізм у хрысціянстве]] |- ! 3 | [[Ліндзісфарн]] |- ! 3 | [[Лістра]] |- ! 3 | [[Літоўскі мастацкі музей]] |- ! 3 | [[Маавіцяне]] |- ! 3 | [[Магнус, кароль Лівоніі]] |- ! 3 | [[Магістр багаслоўя]] |- ! 3 | [[Макавеі]] |- ! 3 | [[Макарый (Малеціч)]] |- ! 3 | [[Макарый I, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 3 | [[Макарый I (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 3 | [[Маланкарская праваслаўная царква]] |- ! 3 | [[Мамелюкі]] |- ! 3 | [[Манастырскі прыказ]] |- ! 3 | [[Мандэізм]] |- ! 3 | [[Мануіл Камнін]] |- ! 3 | [[Мараніцкая Каталіцкая Царква]] |- ! 3 | [[Марквард фон Зальцбах]] |- ! 3 | [[Маркіза дэ Пампадур]] |- ! 3 | [[Марскі кадэцкі корпус]] |- ! 3 | [[Маршалак слонімскі]] |- ! 3 | [[Марыя Іллінічна Міласлаўская]] |- ! 3 | [[Марыя Магдаліна Аўстрыйская]] |- ! 3 | [[Масара]] |- ! 3 | [[Масарэты]] |- ! 3 | [[Мельхіцкая Грэка-Каталіцкая Царква]] |- ! 3 | [[Меркурый Смаленскі]] |- ! 3 | [[Меса]] |- ! 3 | [[Месяцаслоў]] |- ! 3 | [[Мо, Францыя]] |- ! 3 | [[Мялецій Антыяхійскі]] |- ! 3 | [[Мікалай Андрэевіч Баранаў]] |- ! 3 | [[Мікольскія могілкі Аляксандра-Неўскай лаўры]] |- ! 3 | [[Міленарызм]] |- ! 3 | [[Мілоць]] |- ! 3 | [[Мінская духоўная кансісторыя]] |- ! 3 | [[Міністры ўнутраных спраў Расіі]] |- ! 3 | [[Міністэрства замежных спраў Расійскай імперыі]] |- ! 3 | [[Міністэрыял]] |- ! 3 | [[Місаіл (Крылоў)]] |- ! 3 | [[Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Украіны]] |- ! 3 | [[Мітрапаліт Санкт-Пецярбургскі]] |- ! 3 | [[Мітрапаліт кіеўскі і ўсяе Русі]] |- ! 3 | [[Мішна]] |- ! 3 | [[Нагрудны крыж]] |- ! 3 | [[Найсвяцейшы ўрадаўнічы сінод]] |- ! 3 | [[Намеснік]] |- ! 3 | [[Намеснік старшыні Урада Расійскай Федэрацыі]] |- ! 3 | [[Наміналізм]] |- ! 3 | [[Наперсны крыж]] |- ! 3 | [[Наш дом — Расія]] |- ! 3 | [[Наўгародскі першы летапіс]] |- ! 3 | [[Нестарыянская стэла]] |- ! 3 | [[Нізкая царква]] |- ! 3 | [[Ніканаўскі летапіс]] |- ! 3 | [[Нікола Каналі]] |- ! 3 | [[Нікіфар Каліст]] |- ! 3 | [[Ордэн аўгусцінцаў]] |- ! 3 | [[Павел Фівейскі]] |- ! 3 | [[Паланкін]] |- ! 3 | [[Палубінскія]] |- ! 3 | [[Паляванне на ведзьмаў]] |- ! 3 | [[Панцеляймон Куліш]] |- ! 3 | [[Параліч]] |- ! 3 | [[Пасхалій III, антыпапа]] |- ! 3 | [[Пасхалія]] |- ! 3 | [[Патрыярх Антыяхійскі і ўсяго Усходу]] |- ! 3 | [[Патрыярх Сербскі]] |- ! 3 | [[Паўль Тыліх]] |- ! 3 | [[Пераклады Бібліі на літоўскую мову]] |- ! 3 | [[Першы шведскі крыжовы паход]] |- ! 3 | [[Перыкопа]] |- ! 3 | [[Плоцкі езуіцкі калегіум]] |- ! 3 | [[Пляц]] |- ! 3 | [[Познаньскі езуіцкі калегіум]] |- ! 3 | [[Полацкае духоўнае вучылішча]] |- ! 3 | [[Польская акадэмія ведаў]] |- ! 3 | [[Праабражэнская дыяцэзія з цэнтрам у Новасібірску]] |- ! 3 | [[Праайцы]] |- ! 3 | [[Праваслаўе ў Ватыкане]] |- ! 3 | [[Праваслаўе ў Рэчы Паспалітай]] |- ! 3 | [[Правацэнтрызм]] |- ! 3 | [[Праведнік]] |- ! 3 | [[Пролаг (кніга)]] |- ! 3 | [[Протасов, Николай Александрович]] |- ! 3 | [[Прынцып найменшага дзеяння]] |- ! 3 | [[Прэзідэнт Эквадора]] |- ! 3 | [[Прэфацыя]] |- ! 3 | [[Прэфект прэторыя]] |- ! 3 | [[Псеўда-Дыянісій Арэапагіт]] |- ! 3 | [[Пятроў пост]] |- ! 3 | [[Пятроўскае барока]] |- ! 3 | [[Пётр Грыб]] |- ! 3 | [[Пілігрым]] |- ! 3 | [[Рабаванне Рыма]] |- ! 3 | [[Равека]] |- ! 3 | [[Райнер Марыя Вёлькі]] |- ! 3 | [[Рамон Берэнгер IV (граф Барселоны)]] |- ! 3 | [[Расійская праваслаўная царква]] |- ! 3 | [[Ратхіс]] |- ! 3 | [[Рафаэле Фарына]] |- ! 3 | [[Род Сулістроўскіх]] |- ! 3 | [[Род Тэнчынскіх]] |- ! 3 | [[Румянцаўскі музей]] |- ! 3 | [[Рускія пераклады Бібліі]] |- ! 3 | [[Руфін Аквілейскі]] |- ! 3 | [[Рыгор (Чукаў)]] |- ! 3 | [[Рымская правінцыя]] |- ! 3 | [[Рыпіда]] |- ! 3 | [[Рэвека]] |- ! 3 | [[Рэгістр культурных каштоўнасцей Літоўскай Рэспублікі]] |- ! 3 | [[Рэдактар]] |- ! 3 | [[Рэлігійныя войны]] |- ! 3 | [[Рэнэ Французская]] |- ! 3 | [[Рэспансорый]] |- ! 3 | [[Рэспубліка, выдавецтва]] |- ! 3 | [[ССЦ]] |- ! 3 | [[Саагун]] |- ! 3 | [[Сабор Святога Георгія, Стамбул]] |- ! 3 | [[Сабораванне]] |- ! 3 | [[Сава (Ціхаміраў)]] |- ! 3 | [[Сава Асвячоны]] |- ! 3 | [[Сакрамент]] |- ! 3 | [[Салавецкі лагер]] |- ! 3 | [[Салемскае абацтва]] |- ! 3 | [[Самакіраваная царква]] |- ! 3 | [[Санкт-Пецярбургская і Ладажская епархія]] |- ! 3 | [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Аляксандраў Куяўскі)]] |- ! 3 | [[Святая Анастасія]] |- ! 3 | [[Святая Клара]] |- ! 3 | [[Святая Схаластыка]] |- ! 3 | [[Святая Урсула]] |- ! 3 | [[Святлацень]] |- ! 3 | [[Святое Паданне]] |- ! 3 | [[Свяшчэнны Сінод]] |- ! 3 | [[Сейненская духоўная семінарыя]] |- ! 3 | [[Серабрэнне]] |- ! 3 | [[Серафім (Глаголеўскі)]] |- ! 3 | [[Сергій (Пятроў)]] |- ! 3 | [[Сергій Валаамскі]] |- ! 3 | [[Сердыкійскі сабор]] |- ! 3 | [[Славянафіл]] |- ! 3 | [[Смаленская ікона Божай Маці]] |- ! 3 | [[Спаса-Узнясенская царква]] |- ! 3 | [[Спіс графаў і герцагаў Ангулемскіх]] |- ! 3 | [[Спіс мужоў і жонак расійскіх кіраўнікоў]] |- ! 3 | [[Спіс помнікаў архітэктуры Вялікага Княства Літоўскага, зруйнаваных уладамі Расійскай імперыі]] |- ! 3 | [[Спіс рымскіх пап]] |- ! 3 | [[Спіс сінадальных устаноў Рускай праваслаўнай царквы]] |- ! 3 | [[Спічак]] |- ! 3 | [[Ссылка]] |- ! 3 | [[Станіслаў Костка]] |- ! 3 | [[Старшыня Вярхоўнага Савета Прыднястроўя]] |- ! 3 | [[Стары горад, Іерусалім]] |- ! 3 | [[Студыйскі манастыр]] |- ! 3 | [[Стэфан (значэнні)]] |- ! 3 | [[Субурбікарныя дыяцэзіі]] |- ! 3 | [[Сутарэнне]] |- ! 3 | [[Сымон Сток]] |- ! 3 | [[Сяргей Казуля]] |- ! 3 | [[Сярэднеазіяцкая мітрапаліцкая акруга]] |- ! 3 | [[Сібіла Армянская]] |- ! 3 | [[Сільвестр Бялькевіч]] |- ! 3 | [[Сімвалы евангелістаў]] |- ! 3 | [[Сімяон, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 3 | [[Сімяон Стаўроўскі]] |- ! 3 | [[Сінаксарый]] |- ! 3 | [[Сінод супрацьстаялых]] |- ! 3 | [[Сіра-якавіцкая праваслаўная царква]] |- ! 3 | [[Сіёнская святліца]] |- ! 3 | [[Тайны камергер]] |- ! 3 | [[Томаш Міхальскі]] |- ! 3 | [[Трастэверэ]] |- ! 3 | [[Тыверыяда]] |- ! 3 | [[Тэмперамент]] |- ! 3 | [[Тэтрарх]] |- ! 3 | [[УАПЦ]] |- ! 3 | [[Узнясенне]] |- ! 3 | [[Узяцце Рыма]] |- ! 3 | [[Украінскае барока]] |- ! 3 | [[Украінская праваслаўная царква ў ЗША]] |- ! 3 | [[Уладзімір Хрышчановіч]] |- ! 3 | [[Уладзіслаў Апольчык]] |- ! 3 | [[Унешаў]] |- ! 3 | [[Універсал]] |- ! 3 | [[Уніўская лаўра]] |- ! 3 | [[Успенскі сабор (Хельсінкі)]] |- ! 3 | [[Феадарыт]] |- ! 3 | [[Феадор Студыт]] |- ! 3 | [[Феафан III]] |- ! 3 | [[Феафілакт Балгарскі]] |- ! 3 | [[Фелікс]] |- ! 3 | [[Фернанда Альварэс дэ Таледа]] |- ! 3 | [[Фернанда Філоні]] |- ! 3 | [[Флаахад]] |- ! 3 | [[Формула кветкі]] |- ! 3 | [[Фоцій (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 3 | [[Франсуа, герцаг Алансонскі і Анжуйскі]] |- ! 3 | [[Франчэска Марыя I дэла Роверэ]] |- ! 3 | [[Фрыдрых IV, герцаг Швабіі]] |- ! 3 | [[Фрыдрых фон Валенрод]] |- ! 3 | [[Фрэдэрык VII]] |- ! 3 | [[Фрэйліна]] |- ! 3 | [[Фёдар Яраславіч]] |- ! 3 | [[Філарэт (Амфітэатраў)]] |- ! 3 | [[Філарэт (Дзенісенка)]] |- ! 3 | [[Філасторгій]] |- ! 3 | [[Філіоквэ]] |- ! 3 | [[Хартман Шэдэль]] |- ! 3 | [[Хасманеі]] |- ! 3 | [[Хашашыны]] |- ! 3 | [[Хрысціянскае богаслужэнне]] |- ! 3 | [[Хрысціянская місія]] |- ! 3 | [[Хрысціянскія рэліквіі]] |- ! 3 | [[Хрысціянства на Кіпры]] |- ! 3 | [[Хрысціянства ў Ірландыі]] |- ! 3 | [[Хрысціянства ў Абхазіі]] |- ! 3 | [[Хрысціянства ў Азербайджане]] |- ! 3 | [[Хрысціянства ў Грузіі]] |- ! 3 | [[Хрысціянства ў Казахстане]] |- ! 3 | [[Хрысціянства ў Паўднёвай Асеціі]] |- ! 3 | [[Хрысціянства ў Расіі]] |- ! 3 | [[Хрысціянства ў Турцыі]] |- ! 3 | [[Царква Святых апосталаў Пятра і Паўла (Адэлаіда)]] |- ! 3 | [[Царква Хора]] |- ! 3 | [[Царкоўнае права]] |- ! 3 | [[Царкоўны раскол]] |- ! 3 | [[Царкоўны савет саамаў (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 3 | [[Царкоўны хор]] |- ! 3 | [[Царскі тытулярнік]] |- ! 3 | [[Цырыл Любавідскі]] |- ! 3 | [[Цэнтрысцкі дэмакратычны інтэрнацыянал]] |- ! 3 | [[Чаканка]] |- ! 3 | [[Чатырохканцовы крыж]] |- ! 3 | [[Шато-Цьеры]] |- ! 3 | [[Школа Ады]] |- ! 3 | [[Шмалец]] |- ! 3 | [[Шмалькальдэнскі саюз]] |- ! 3 | [[Эгрысі]] |- ! 3 | [[Эдуард Выгнаннік]] |- ! 3 | [[Экзегетыка]] |- ! 3 | [[Эрхінаальд]] |- ! 3 | [[Эстонская евангельская лютэранская царква]] |- ! 3 | [[Эфіопскі абрад]] |- ! 3 | [[Юбілейны год]] |- ! 3 | [[Юліх-Клевэ-Берг]] |- ! 3 | [[Юліёнас Сцяпанавічус]] |- ! 3 | [[Юрый Бажэнаў]] |- ! 3 | [[Юстын Філосаф]] |- ! 3 | [[Ядвіга Сілезская]] |- ! 3 | [[Якопа Басана]] |- ! 3 | [[Ян Аўгуст Гільзен]] |- ! 3 | [[Ян Благаслаў]] |- ! 3 | [[Ян Тэсаж]] |- ! 3 | [[Януш Мазавецкі]] |- ! 3 | [[Яўсевій (Арлінскі)]] |- ! 2 | [[1000-годдзе Хрышчэння Русі]] |- ! 2 | [[1009 да н.э.]] |- ! 2 | [[108 блаславёных мучанікаў Другой сусветнай вайны]] |- ! 2 | [[2-схільны дах]] |- ! 2 | [[2046 (фільм, 2004)]] |- ! 2 | [[3-я сесія Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] |- ! 2 | [[300-годдзе дому Раманавых]] |- ! 2 | [[39 артыкулаў]] |- ! 2 | [[538 да н.э.]] |- ! 2 | [[561 да н.э.]] |- ! 2 | [[573 да н.э.]] |- ! 2 | [[585 да н.э.]] |- ! 2 | [[597 да н.э.]] |- ! 2 | [[605 да н.э.]] |- ! 2 | [[616 да н.э.]] |- ! 2 | [[686 да н.э.]] |- ! 2 | [[701 да н.э.]] |- ! 2 | [[722 да н.э.]] |- ! 2 | [[727 да н.э.]] |- ! 2 | [[738 да н.э.]] |- ! 2 | [[801 да н.э.]] |- ! 2 | [[804 да н.э.]] |- ! 2 | [[870 да н.э.]] |- ! 2 | [[876 да н.э.]] |- ! 2 | [[911 да н.э.]] |- ! 2 | [[935 да н.э.]] |- ! 2 | [[936 да н.э.]] |- ! 2 | [[A.Chev.]] |- ! 2 | [[AAS]] |- ! 2 | [[Alliaceae]] |- ! 2 | [[Allium ascalonicum]] |- ! 2 | [[Arcang.]] |- ! 2 | [[Arma Christi]] |- ! 2 | [[Ave Maria]] |- ! 2 | [[Ave Maria. Маленькі рыцар Беззаганнай]] |- ! 2 | [[Baker]] |- ! 2 | [[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]] |- ! 2 | [[Blackwell Publishing]] |- ! 2 | [[Borkh.]] |- ! 2 | [[Cav.]] |- ! 2 | [[Christie’s]] |- ! 2 | [[Clericis laicos]] |- ! 2 | [[Dale Martin]] |- ! 2 | [[Delia antiqua]] |- ! 2 | [[Dies irae]] |- ! 2 | [[Duhamel]] |- ! 2 | [[Ecclesia Dei]] |- ! 2 | [[Encyclopædia Iranica]] |- ! 2 | [[Fortune (magazine)]] |- ! 2 | [[Franch.]] |- ! 2 | [[Gershom Scholem]] |- ! 2 | [[Gideons International]] |- ! 2 | [[Gloria in excelsis Deo]] |- ! 2 | [[Godr.]] |- ! 2 | [[Grande]] |- ! 2 | [[Griseb.]] |- ! 2 | [[H.Lév.]] |- ! 2 | [[Hdl (ідэнтыфікатар)]] |- ! 2 | [[Hemsl.]] |- ! 2 | [[Hornem.]] |- ! 2 | [[IHS]] |- ! 2 | [[ISBN (identifier)]] |- ! 2 | [[Ingravescentem Aetatem]] |- ! 2 | [[Inter gravissimas]] |- ! 2 | [[Juz.]] |- ! 2 | [[Koehne]] |- ! 2 | [[Kom.]] |- ! 2 | [[Loisel.]] |- ! 2 | [[Manden.]] |- ! 2 | [[Michx.]] |- ! 2 | [[Monumenta Germaniae Historica]] |- ! 2 | [[Nevski]] |- ! 2 | [[Nutt.]] |- ! 2 | [[OCCRP]] |- ! 2 | [[Ogg Vorbis]] |- ! 2 | [[Patriarchia.ru]] |- ! 2 | [[Patrologia Graeca]] |- ! 2 | [[Pontificalis Domus]] |- ! 2 | [[Porter]] |- ! 2 | [[Pursh]] |- ! 2 | [[Rehder]] |- ! 2 | [[Retz.]] |- ! 2 | [[Romano Pontifici eligendo]] |- ! 2 | [[Royal Festival Hall]] |- ! 2 | [[Rycerz Niepokalanej]] |- ! 2 | [[Rydb.]] |- ! 2 | [[Salus Populi Romani]] |- ! 2 | [[Sidgwick & Jackson]] |- ! 2 | [[Skvortsov]] |- ! 2 | [[Sosn.]] |- ! 2 | [[Sursum corda]] |- ! 2 | [[T.C.Ku]] |- ! 2 | [[Tygodnik Powszechny]] |- ! 2 | [[Unigenitus]] |- ! 2 | [[Unitatis Redintegratio]] |- ! 2 | [[Universi Dominici Gregis]] |- ! 2 | [[University of Alabama Press]] |- ! 2 | [[Wall.]] |- ! 2 | [[Wprost]] |- ! 2 | [[XVIII стагоддзе да н.э.]] |- ! 2 | [[Yale University]] |- ! 2 | [[Yale University Press]] |- ! 2 | [[Łužica]] |- ! 2 | [[Ёнас Анушкявічус]] |- ! 2 | [[Ёнас Барута]] |- ! 2 | [[Ёсіп Юрай Штросмаер]] |- ! 2 | [[І. В. Міхайлоўскі]] |- ! 2 | [[Іаан (Дабразракаў)]] |- ! 2 | [[Іаан Вячорка]] |- ! 2 | [[Іаан Граматык]] |- ! 2 | [[Іаан Мосх]] |- ! 2 | [[Іаана Англійская]] |- ! 2 | [[Іаахім Майснер]] |- ! 2 | [[Іаган, кароль Саксоніі]] |- ! 2 | [[Іаган VII Бланкенфельд]] |- ! 2 | [[Ібрагім Ісак Сідрак]] |- ! 2 | [[Іва Адрованж]] |- ! 2 | [[Іван Агіенка]] |- ! 2 | [[Іван Міхайлавіч Грэўс]] |- ! 2 | [[Іван Міхайлавіч Хозераў]] |- ! 2 | [[Іван Панько]] |- ! 2 | [[Іван Пятровіч Горын]] |- ! 2 | [[Іван Пятровіч Зарудны]] |- ! 2 | [[Іван Сямёнавіч Нячуй-Лявіцкі]] |- ! 2 | [[Іван Хаменка]] |- ! 2 | [[Іван Ягоравіч Эгінк]] |- ! 2 | [[Івянецкі дэканат]] |- ! 2 | [[Ігар Андрэевіч Бандарэнка]] |- ! 2 | [[Ігар Бараноўскі]] |- ! 2 | [[Ігнат Іосіф III Ёнан]] |- ! 2 | [[Ігнат Гоўвалт]] |- ! 2 | [[Ігнацый з Антыёхіі]] |- ! 2 | [[Ігнацій Антыяхійскі]] |- ! 2 | [[Ігнацій Людовік Паўлоўскі]] |- ! 2 | [[Ідумеі]] |- ! 2 | [[Ідыёт (раман)]] |- ! 2 | [[Ідэалізацыя]] |- ! 2 | [[Іегова]] |- ! 2 | [[Іераполіс]] |- ! 2 | [[Іерусалімскі статут]] |- ! 2 | [[Ізабела, каралева Англіі]] |- ! 2 | [[Ізяслаў Давыдавіч]] |- ! 2 | [[Іканаборскі сабор]] |- ! 2 | [[Іканапісец]] |- ! 2 | [[Іконная дошка]] |- ! 2 | [[Ілля Сямёнавіч Астравухаў]] |- ! 2 | [[Ілья Яраславіч]] |- ! 2 | [[Імад ад-Дзін Зангі]] |- ! 2 | [[Іманентнасць]] |- ! 2 | [[Імператар усёй Іспаніі]] |- ! 2 | [[Імператарскае Праваслаўнае Палесцінскае Таварыства]] |- ! 2 | [[Імператарскі Харкаўскі ўніверсітэт]] |- ! 2 | [[Імперскае абацтва]] |- ! 2 | [[Імперскі сойм]] |- ! 2 | [[Імпрэсарыа]] |- ! 2 | [[Інгрэс]] |- ! 2 | [[Інтэрнаванне]] |- ! 2 | [[Інтэрым]] |- ! 2 | [[Інфлянцкія біскупы]] |- ! 2 | [[Інфулат]] |- ! 2 | [[Інфіма]] |- ! 2 | [[Іозеф Стэнбек]] |- ! 2 | [[Іосіф (Сакалоў)]] |- ! 2 | [[Іосіф I Балгарынавіч]] |- ! 2 | [[Іосіф Нелюбовіч-Тукальскі]] |- ! 2 | [[Іосіф Сімон Асемані]] |- ! 2 | [[Іпацьеўскі манастыр]] |- ! 2 | [[Іраклій Лісанскі]] |- ! 2 | [[Ірмалог]] |- ! 2 | [[Ірына Леанідаўна Бусева-Давыдава]] |- ! 2 | [[Ісак Камнін, імператар Кіпра]] |- ! 2 | [[Ісая, епіскап Растоўскі]] |- ! 2 | [[Ісаўрыя]] |- ! 2 | [[Іспанская лютасць]] |- ! 2 | [[Ісідар (Богаяўленскі)]] |- ! 2 | [[Ісідор (Нікольскі)]] |- ! 2 | [[Ісідора Верга]] |- ! 2 | [[Італьянская камуністычная партыя]] |- ! 2 | [[Іуда Кірыяк]] |- ! 2 | [[Іуй, цар Ізраільскі]] |- ! 2 | [[Іядай]] |- ! 2 | [[Іякім з Назарэта]] |- ! 2 | [[Іяланта Польская]] |- ! 2 | [[Іёна]] |- ! 2 | [[А. Бабіцын]] |- ! 2 | [[А. Канаваленка]] |- ! 2 | [[АСТ, выдавецтва]] |- ! 2 | [[Аан]] |- ! 2 | [[Аарон бен Мозес бен Ашэр]] |- ! 2 | [[Аб'яднаўчы сабор праваслаўных цэркваў Украіны]] |- ! 2 | [[Аб'яўленне Пана]] |- ! 2 | [[Аба Шамуэль]] |- ! 2 | [[Абацтва Пананхальма]] |- ! 2 | [[Абацтва Святога Пракопа]] |- ! 2 | [[Абацтва Сіто]] |- ! 2 | [[Абацтва Флёры]] |- ! 2 | [[Аблата]] |- ! 2 | [[Аблога Акры, 1189–1191]] |- ! 2 | [[Аблога Зары]] |- ! 2 | [[Абразанне Гасподне]] |- ! 2 | [[Абу Салабіх]] |- ! 2 | [[Аб’ёмная кампазіцыя]] |- ! 2 | [[Агапэ]] |- ! 2 | [[Агапія, Ірына і Хіёнія]] |- ! 2 | [[Агафангел (Праабражэнскі)]] |- ! 2 | [[Агляд нявест]] |- ! 2 | [[Адальберт Магдэбургскі]] |- ! 2 | [[Адам Білецкі]] |- ! 2 | [[Адам Клакоцкі]] |- ! 2 | [[Адам Шэнкман]] |- ! 2 | [[Адзіны нацыянальны рух]] |- ! 2 | [[Адкрыццё]] |- ! 2 | [[Аднагалоссе]] |- ! 2 | [[Адольф Насаўскі]] |- ! 2 | [[Адольф фон Гарнак]] |- ! 2 | [[Адпуст]] |- ! 2 | [[Азаіл]] |- ! 2 | [[Акадцы]] |- ! 2 | [[Акадэмія Расійская]] |- ! 2 | [[Акруговы раён Глыбокае]] |- ! 2 | [[Акшак]] |- ! 2 | [[Акіле Сільвестрыні]] |- ! 2 | [[Ала Глебаўна Верашчагіна]] |- ! 2 | [[Ала Мікалаеўна Краснова]] |- ! 2 | [[Алапецыя]] |- ! 2 | [[Алаферн]] |- ! 2 | [[Алесандра Фарнезэ]] |- ! 2 | [[Алтарная перагародка]] |- ! 2 | [[Альберт Зуербер]] |- ! 2 | [[Альберт Майнцкі]] |- ! 2 | [[Альберта Краевіч]] |- ! 2 | [[Альбрэхт III, герцаг Саксоніі]] |- ! 2 | [[Альбрэхт III, курфюрст Брандэнбурга]] |- ! 2 | [[Альбрэхт Гагенцолерн]] |- ! 2 | [[Альбрэхт Фрыдрых (герцаг Прусіі)]] |- ! 2 | [[Альмаравіды]] |- ! 2 | [[Альтабела Мелонэ]] |- ! 2 | [[Альфей]] |- ! 2 | [[Альфонс дэ Ламарцін]] |- ! 2 | [[Альфрэд Бенгш]] |- ! 2 | [[Альфрэда Атавіяні]] |- ! 2 | [[Аляксандр (Заке-Закіс)]] |- ! 2 | [[Аляксандр Іванавіч Разанаў]] |- ! 2 | [[Аляксандр Іванавіч Румянцаў]] |- ! 2 | [[Аляксандр Іванавіч Спірыдовіч]] |- ! 2 | [[Аляксандр Аляксандравіч Осіпаў]] |- ! 2 | [[Аляксандр Беднаж]] |- ! 2 | [[Аляксандр Казімір Берасневіч]] |- ! 2 | [[Аляксандра-Неўскае духоўнае вучылішча]] |- ! 2 | [[Аляксандра Фёдараўна]] |- ! 2 | [[Аляксей Іванавіч Някрасаў]] |- ! 2 | [[Аляксей Іванавіч Транкоўскі]] |- ! 2 | [[Аляксей Дубовіч]] |- ! 2 | [[Аляксей Кірылавіч Разумоўскі]] |- ! 2 | [[Аляксей Ягоравіч Ягораў]] |- ! 2 | [[Аліса, вялікая герцагіня Гесенская]] |- ! 2 | [[Аліса Шампанская]] |- ! 2 | [[Алія Нурсултанаўна Назарбаева]] |- ! 2 | [[Аліўная гара]] |- ! 2 | [[Амат-Маму]] |- ! 2 | [[Амбуазскі мір]] |- ! 2 | [[Амвросій (Ермакоў)]] |- ! 2 | [[Амерыканская праваслаўная царква]] |- ! 2 | [[Амігдалін]] |- ! 2 | [[Ана II]] |- ! 2 | [[Анастасій (Крымка)]] |- ! 2 | [[Анастасій Бібліятэкар]] |- ! 2 | [[Анатоль Міхайлавіч Гуляка]] |- ! 2 | [[Анатоль Пятровіч Арлоў]] |- ! 2 | [[Анджэй Попэ]] |- ! 2 | [[Андронік]] |- ! 2 | [[Андрэа Кардэра Ланца дзі Мантэцэмола]] |- ! 2 | [[Андрэа дэль Кастанья]] |- ! 2 | [[Андрэас Карлштат]] |- ! 2 | [[Андрэас Озіяндэр]] |- ! 2 | [[Андрэас фон Вельвен]] |- ! 2 | [[Андрэй Іванавіч Вішнявецкі]] |- ! 2 | [[Андрэй Адзінцэвіч]] |- ! 2 | [[Андрэй Аляксандравіч]] |- ! 2 | [[Андрэй Мікалаевіч Мураўёў]] |- ! 2 | [[Андрэй Скарульскі]] |- ! 2 | [[Андрэй Фёдаравіч Фурман]] |- ! 2 | [[Андрэй Юродзівы]] |- ! 2 | [[Анжу (графства)]] |- ! 2 | [[Ансельма Лурага]] |- ! 2 | [[Антанін Пятровіч Ладзінскі]] |- ! 2 | [[Антверпенская паліглота]] |- ! 2 | [[Антон, кароль Саксоніі]] |- ! 2 | [[Антон Завадскі]] |- ! 2 | [[Антон Зедэр]] |- ! 2 | [[Антоні Ганіч]] |- ! 2 | [[Антоні Калянкевіч]] |- ! 2 | [[Антоніа Барберыні]] |- ! 2 | [[Антоніа Малінары]] |- ! 2 | [[Антоніа Марыя Велья]] |- ! 2 | [[Антоніа Меніні]] |- ! 2 | [[Антоній (Вадкоўскі)]] |- ! 2 | [[Антоній (Дзямянскі)]] |- ! 2 | [[Антоній (Марцэнка)]] |- ! 2 | [[Антоній Іосіфавіч Малецкі]] |- ! 2 | [[Антоній Нямекша]] |- ! 2 | [[Антуанэта Амалія Браўншвайг-Вольфенбютэльская]] |- ! 2 | [[Антыгон]] |- ! 2 | [[Антыдор]] |- ! 2 | [[Антыпасха]] |- ! 2 | [[Антысавецкая дзейнасць]] |- ! 2 | [[Антыфона]] |- ! 2 | [[Антыфонны спеў]] |- ! 2 | [[Антыяхійская багаслоўская школа]] |- ! 2 | [[Антыяхійскі патрыярхат]] |- ! 2 | [[Антыяхійскі сабор, 341]] |- ! 2 | [[Анфруа IV дэ Тарон]] |- ! 2 | [[Анцуты]] |- ! 2 | [[Аньёла Гадзі]] |- ! 2 | [[Анёл-ахоўнік]] |- ! 2 | [[Анілінавыя фарбавальнікі]] |- ! 2 | [[Анісіфар (Панамароў)]] |- ! 2 | [[Апакаліпсіс Паўла]] |- ! 2 | [[Апалон Федасеевіч Шчадрын]] |- ! 2 | [[Апасталічны кароль]] |- ! 2 | [[Апостальскае пасланне]] |- ! 2 | [[Апостальскае пераемства]] |- ! 2 | [[Апостальскае стагоддзе]] |- ! 2 | [[Апостальская адміністратура Масквы]] |- ! 2 | [[Апостальская пенітэнцыярыя]] |- ! 2 | [[Апостальская праваслаўная царква]] |- ! 2 | [[Апостальскі экзархат Харбіна]] |- ! 2 | [[Аптычны алтар]] |- ! 2 | [[Апфія Калоская]] |- ! 2 | [[Арабскія плямёны]] |- ! 2 | [[Арві Куркі]] |- ! 2 | [[Ардынарый, святар]] |- ! 2 | [[Ардынарыят Румыніі]] |- ! 2 | [[Ардынацыя жанчын]] |- ! 2 | [[Аркадзіа Марыя Лараона Саралегі]] |- ! 2 | [[Арнальдысты]] |- ! 2 | [[Арнульф, архібіскуп Рэймса]] |- ! 2 | [[Арсень (Івашчанка)]] |- ! 2 | [[Арсеній (Верашчагін)]] |- ! 2 | [[Артамон Захаравіч Мураўёў]] |- ! 2 | [[Артрыт]] |- ! 2 | [[Археаграфічныя камісіі]] |- ! 2 | [[Археалагічны музей]] |- ! 2 | [[Архібіскуп Вены]] |- ! 2 | [[Архібіскуп магілёўскі]] |- ! 2 | [[Архібіскуп ёркскі]] |- ! 2 | [[Архібіскупства Гнезненскае]] |- ! 2 | [[Архібіскупства Таледскае]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Бардо]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Браціславы]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Вены]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Гнезна]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Заграба]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Кракава]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Мехелена-Бруселя]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Нью-Ёрка]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Оламаўца]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Таледа]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Эстэргам-Будапешт]] |- ! 2 | [[Архідыяцэзія Эстэргам-Будапешта]] |- ! 2 | [[Архіепархія Познані]] |- ! 2 | [[Архіепіскап Новай Юстыніяны і ўсяго Кіпра]] |- ! 2 | [[Архіерэйскі сабор]] |- ! 2 | [[Архірэйскі Сабор]] |- ! 2 | [[Архіў Радзівілаў]] |- ! 2 | [[Арый, ератык]] |- ! 2 | [[Арыстакес I]] |- ! 2 | [[Арыстацелізм]] |- ! 2 | [[Арыядна Уладзіміраўна Тыркова-Вільямс]] |- ! 2 | [[Арыянская ерась]] |- ! 2 | [[Асад ад-Дзін Шыркух I ібн Шадзі]] |- ! 2 | [[Асасіны]] |- ! 2 | [[Асеція]] |- ! 2 | [[Асманская Венгрыя]] |- ! 2 | [[Асноўныя дзяржаўныя законы Расійскай імперыі]] |- ! 2 | [[Астрожскі]] |- ! 2 | [[Астэрой (камуна)]] |- ! 2 | [[Асур (Біблія)]] |- ! 2 | [[Асіст]] |- ! 2 | [[Атавіа Фарнезэ]] |- ! 2 | [[Атвільер]] |- ! 2 | [[Атон I, граф Бургундыі]] |- ! 2 | [[Атон II, герцаг Баварыі]] |- ! 2 | [[Атон III, герцаг Швабіі]] |- ! 2 | [[Атон I (граф Бургундыі)]] |- ! 2 | [[Атон Фрайзінгскі]] |- ! 2 | [[Атонскае мастацтва]] |- ! 2 | [[Атрыбуцыя твора]] |- ! 2 | [[Афонскі манастыр]] |- ! 2 | [[Ахацы Грахоўскі]] |- ! 2 | [[Ахенскі палац]] |- ! 2 | [[Ахмім]] |- ! 2 | [[Ахтамарскі каталікасат]] |- ! 2 | [[Ахтмэ]] |- ! 2 | [[Ашмянскае гарадское вучылішча]] |- ! 2 | [[Аўгсбургскі езуіцкі калегіум]] |- ! 2 | [[Аўгуст Вільгельм Прускі, 1722—1758]] |- ! 2 | [[Аўгуст Хлонд]] |- ! 2 | [[Аўраміеў Богаяўленскі манастыр]] |- ! 2 | [[Аўрамій Растоўскі]] |- ! 2 | [[Аўрэлій Аўгустын]] |- ! 2 | [[Аўтарскі нагляд]] |- ! 2 | [[Б. Мазуркевіч]] |- ! 2 | [[Багемскае шкло]] |- ! 2 | [[Баграціёны]] |- ! 2 | [[Багуслаў V Вялікі]] |- ! 2 | [[Багуслаў X]] |- ! 2 | [[Базіліка Раства Хрыстова]] |- ! 2 | [[Базіліка Святога Марціна (Тур)]] |- ! 2 | [[Базіліка Святой Пракседы]] |- ! 2 | [[Базілікі]] |- ! 2 | [[Балдуін]] |- ! 2 | [[Балдуін II]] |- ! 2 | [[Балдуін Ібелін]] |- ! 2 | [[Бальтазар Жэрар]] |- ! 2 | [[Баляслаў IV Варшаўскі]] |- ! 2 | [[Бант]] |- ! 2 | [[Баніфацый]] |- ! 2 | [[Барбара Ягелонка]] |- ! 2 | [[Барбароса, фільм]] |- ! 2 | [[Барт Эрман]] |- ! 2 | [[Барталамеус Спрангер]] |- ! 2 | [[Барталамэ Эстэбан Мурылья]] |- ! 2 | [[Барыс Уладзіміравіч, князь растоўскі]] |- ! 2 | [[Бацільда]] |- ! 2 | [[Баўдаліна]] |- ! 2 | [[Беззаганнае зачацце Дзевы Марыі]] |- ! 2 | [[Бел (сын Пасейдона)]] |- ! 2 | [[Беларуская дзяржаўнасць]] |- ! 2 | [[Беларуская дыяцэзія]] |- ! 2 | [[Беларускі кааператыўны банк]] |- ! 2 | [[Беластоцкая мітраполія]] |- ! 2 | [[Беластоцкая настаўніцкая семінарыя]] |- ! 2 | [[Беластоцкі дэканат]] |- ! 2 | [[Белгарад-Кіеўскі]] |- ! 2 | [[Бенедыкт]] |- ! 2 | [[Бенедэта Молі]] |- ! 2 | [[Бенедэта Памфілі]] |- ! 2 | [[Беноца Гацолі]] |- ! 2 | [[Беньяміна Стэла]] |- ! 2 | [[Бенёўскі]] |- ! 2 | [[Берас]] |- ! 2 | [[Берасцейская сінагога]] |- ! 2 | [[Берлінская і Германская епархія]] |- ! 2 | [[Бернард Сіенскі]] |- ! 2 | [[Бернхард Северын Інгеман]] |- ! 2 | [[Бланка Валуа]] |- ! 2 | [[Бленда, архітэктура]] |- ! 2 | [[Блок-флейта]] |- ! 2 | [[Блок Юліі Цімашэнка]] |- ! 2 | [[Богаслужэбны ўстаў]] |- ! 2 | [[Богаўвасабленне]] |- ! 2 | [[Большая российская энциклопедия]] |- ! 2 | [[Браніслаў Бярнацкі]] |- ! 2 | [[Брат ад адной маці]] |- ! 2 | [[Браты Карамазавы]] |- ! 2 | [[Броўкі (архітэктура)]] |- ! 2 | [[Брусярд]] |- ! 2 | [[Брэмгартэн]] |- ! 2 | [[Брэсцкая епархія (уніяцкая)]] |- ! 2 | [[Брэтвальда]] |- ! 2 | [[Будаўнічыя матэрыялы]] |- ! 2 | [[Бэл-Эр-Мінск]] |- ! 2 | [[Бязбожная пяцігодка]] |- ! 2 | [[Бялковыя рэчывы]] |- ! 2 | [[Бяльчанка]] |- ! 2 | [[Бярэзіна (мікрараён, Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Бяшчады]] |- ! 2 | [[Біблейска-багаслоўскі інстытут святога апостала Андрэя]] |- ! 2 | [[Біблейскае таварыства]] |- ! 2 | [[Біблейская археалогія]] |- ! 2 | [[Біблеістыка]] |- ! 2 | [[Біблія Густава II Адольфа]] |- ! 2 | [[Біблія Карла XII]] |- ! 2 | [[Біблія Мэцью]] |- ! 2 | [[Біблія Якуба Вуйка]] |- ! 2 | [[Бібліятэка Івана Грознага]] |- ! 2 | [[Бігушкі]] |- ! 2 | [[Біскуп Лідса]] |- ! 2 | [[Біскуп беластоцкі]] |- ! 2 | [[Біскуп вармінскі]] |- ! 2 | [[Біскуп кіеўскі]] |- ! 2 | [[Біскуп мецкі]] |- ! 2 | [[Біскуп оламаўцкі]] |- ! 2 | [[Біскуп пазнаньскі]] |- ! 2 | [[Біскупы Марыаммэ]] |- ! 2 | [[Бітва на Калокшы, 1097]] |- ! 2 | [[Бітва народаў]] |- ! 2 | [[Бітва пры Бувіне]] |- ! 2 | [[Бітва пры Данбары]] |- ! 2 | [[Бітва пры Жарнаку]] |- ! 2 | [[Бітва пры Кагуле]] |- ! 2 | [[Бітва пры Ларзе]] |- ! 2 | [[Бітва пры Лепанта]] |- ! 2 | [[Бітва пры Мохачы]] |- ! 2 | [[Бітва пры Піманіёне, 1224]] |- ! 2 | [[Бітва пры Стамфард-Брыджы]] |- ! 2 | [[Бітва пры Харане]] |- ! 2 | [[В'енскі сабор]] |- ! 2 | [[Вавіла Антыяхійскі]] |- ! 2 | [[Вавіланяне]] |- ! 2 | [[Вазнясенскі манастыр, Масква]] |- ! 2 | [[Вакно]] |- ! 2 | [[Валасяніца]] |- ! 2 | [[Валдас Бубялявічус]] |- ! 2 | [[Валерый Грат]] |- ! 2 | [[Валерый Рыгоравіч Ісачанка]] |- ! 2 | [[Валынская праваслаўная багаслоўская акадэмія]] |- ! 2 | [[Вальдэмар, прынц Даніі]] |- ! 2 | [[Вальтэра]] |- ! 2 | [[Вандалы, народ]] |- ! 2 | [[Варлаам (Шышацкі)]] |- ! 2 | [[Вармійская мітраполія]] |- ! 2 | [[Варнава, апостал]] |- ! 2 | [[Варнава, апостал ад 70]] |- ! 2 | [[Варнейская семінарыя]] |- ! 2 | [[Варшаўская мітраполія]] |- ! 2 | [[Варшаўскі трактат]] |- ! 2 | [[Васьміграннік]] |- ! 2 | [[Васі]] |- ! 2 | [[Васілеўс]] |- ! 2 | [[Васіль Іванавіч Стойкаў]] |- ! 2 | [[Васіль Вітальевіч Шульгін]] |- ! 2 | [[Васілій (Ратміраў)]] |- ! 2 | [[Ватра-Малдавіцэй]] |- ! 2 | [[Ватыканскі кодэкс 1209]] |- ! 2 | [[Вацлаўская плошча]] |- ! 2 | [[Вегетацыя]] |- ! 2 | [[Велеград]] |- ! 2 | [[Велікамучанік Яўстафій]] |- ! 2 | [[Венгерская грэкакаталіцкая царква]] |- ! 2 | [[Венедыкт (Грыгаровіч)]] |- ! 2 | [[Венемар фон Бругеноэ]] |- ! 2 | [[Венецыянская хартыя]] |- ! 2 | [[Венская семінарыя]] |- ! 2 | [[Веніямін (Краснапеўкаў-Румоўскі)]] |- ! 2 | [[Веніямін Брух]] |- ! 2 | [[Вера, Надзея, Любоў]] |- ! 2 | [[Вермандуа]] |- ! 2 | [[Вершнікі Апакаліпсіса]] |- ! 2 | [[Веслаў Кот]] |- ! 2 | [[Вестник церковной истории]] |- ! 2 | [[Войцех Абрампольскі]] |- ! 2 | [[Войцех Ястшэмбец]] |- ! 2 | [[Воланд]] |- ! 2 | [[Вольга Антонаўна Добіяш-Раждзественская]] |- ! 2 | [[Вольга Бажэнава]] |- ! 2 | [[Волька Выганоўская]] |- ! 2 | [[Вольнае эканамічнае таварыства]] |- ! 2 | [[Вонг Карвай]] |- ! 2 | [[Вопросы истории]] |- ! 2 | [[Вопіс]] |- ! 2 | [[Вораг народа]] |- ! 2 | [[Вормскі сабор]] |- ! 2 | [[Восточная литература, сайт]] |- ! 2 | [[Востраў Мадагаскар]] |- ! 2 | [[Востраўская вуліца (Слуцк)]] |- ! 2 | [[Вуглавы камень]] |- ! 2 | [[Вулей]] |- ! 2 | [[Вульфіла]] |- ! 2 | [[Вуліца Майранё]] |- ! 2 | [[Вуліца Песцеля (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 2 | [[Выбарчая сістэма 1907 года]] |- ! 2 | [[Выбары ў Вярхоўную Раду Украіны, 1998]] |- ! 2 | [[Выбары ў Вярхоўную Раду Украіны, 2006]] |- ! 2 | [[Выкладная нітка]] |- ! 2 | [[Выкладчык]] |- ! 2 | [[Высокая царква]] |- ! 2 | [[Выхад яўрэяў з Егіпта]] |- ! 2 | [[Выявы роду Радзівілаў]] |- ! 2 | [[Вядзьмарства]] |- ! 2 | [[Вялікае пасольства]] |- ! 2 | [[Вялікапольская кальвінісцкая правінцыя]] |- ! 2 | [[Вялікая Лаўра]] |- ! 2 | [[Вялікая Пятніца]] |- ! 2 | [[Вялікая Субота]] |- ! 2 | [[Вялікая пагада, Лондан]] |- ! 2 | [[Вялікая схіма]] |- ! 2 | [[Вялікі магістр ордэна]] |- ! 2 | [[Вялікі полк]] |- ! 2 | [[Вялікія Чэцці-Мінеі]] |- ! 2 | [[Вярхоўная рада Украіны 7 склікання]] |- ! 2 | [[Вярыгі]] |- ! 2 | [[Вяшчун]] |- ! 2 | [[Вігаўдас Ушацкас]] |- ! 2 | [[Відзінская епархія]] |- ! 2 | [[Візантыйская Грэчаская Царква]] |- ! 2 | [[Візантыйскі тып тэксту]] |- ! 2 | [[Вікарны біскуп]] |- ! 2 | [[Вікарый, каталіцтва]] |- ! 2 | [[Вікенцій Лерынскі]] |- ! 2 | [[Віктар (Садкоўскі)]] |- ! 2 | [[Віктар IV, антыпапа]] |- ! 2 | [[Віктар Эмануіл I]] |- ! 2 | [[Вікторыя Саксен-Кобург-Заальфельдская]] |- ! 2 | [[Віленскае андрэеўскае духоўнае вучылішча]] |- ! 2 | [[Віленскае праваслаўнае брацтва]] |- ! 2 | [[Віленская духоўная гімназія]] |- ! 2 | [[Віленскі архібіскуп]] |- ! 2 | [[Віленскі кляштар аўгусцінцаў]] |- ! 2 | [[Віленскі правінцыяльны сінод]] |- ! 2 | [[Вільгельм V Стары, маркіз Манферацкі]] |- ! 2 | [[Вільгельм Аранскі]] |- ! 2 | [[Вільгельм Гесен-Касельскі]] |- ! 2 | [[Вільгельм Тырскі]] |- ! 2 | [[Вінаграды]] |- ! 2 | [[Вінная]] |- ! 2 | [[Вінцантас Сладкявічус]] |- ! 2 | [[Вінцэнт Карчэўскі]] |- ! 2 | [[Вінцэнты Тэафіл Попел]] |- ! 2 | [[Віталійскія браты]] |- ! 2 | [[Вітамін K]] |- ! 2 | [[Вітаўтас Цыпліяўскас]] |- ! 2 | [[Віторыя дэла Роверэ]] |- ! 2 | [[Віфезда]] |- ! 2 | [[Віцебскі кальвінскі збор]] |- ! 2 | [[Гадзіны, царкоўная служба]] |- ! 2 | [[Галеаца Марыя Сфорца]] |- ! 2 | [[Галерэя кандэлябраў]] |- ! 2 | [[Галоўны педагагічны інстытут]] |- ! 2 | [[Галоўны раён Мінск]] |- ! 2 | [[Галіцкая епархія]] |- ! 2 | [[Галіч-Мерскае княства]] |- ! 2 | [[Ганаровая грамата Вышэйшай атэстацыйнай камісіі Рэспублікі Беларусь]] |- ! 2 | [[Ганна Візантыйская]] |- ! 2 | [[Ганна Кашынская]] |- ! 2 | [[Ганна Марыя Арлеанская]] |- ! 2 | [[Ганс Адольф Брорсан]] |- ! 2 | [[Гара Сіён]] |- ! 2 | [[Гарадскія ўмацаванні]] |- ! 2 | [[Гаспадары малдаўскія]] |- ! 2 | [[Гаўрыла (Крамянецкі)]] |- ! 2 | [[Гаўрыіл]] |- ! 2 | [[Гвардыян]] |- ! 2 | [[Гвіда Арэцінскі]] |- ! 2 | [[Гданьская мітраполія]] |- ! 2 | [[Генеральны пракуратар]] |- ! 2 | [[Генрык Фірлей]] |- ! 2 | [[Генрых, князь бодрычаў]] |- ! 2 | [[Генрых II Шампанскі]] |- ! 2 | [[Генрых I Бурбон Кандэ]] |- ! 2 | [[Генрых I Лімбургскі]] |- ! 2 | [[Генрых Блуаскі]] |- ! 2 | [[Генрых Ботэль]] |- ! 2 | [[Генрых Малады]] |- ! 2 | [[Генцкае супакаенне]] |- ! 2 | [[Генісарэтскае возера]] |- ! 2 | [[Георг Аленчэры]] |- ! 2 | [[Георг Флегель]] |- ! 2 | [[Георгенбург]] |- ! 2 | [[Георгіеўскі сабор Юр'ева манастыра]] |- ! 2 | [[Георгій Аляксандравіч]] |- ! 2 | [[Георгій Манах]] |- ! 2 | [[Гераніол]] |- ! 2 | [[Герб «Літоўская Пагоня»]] |- ! 2 | [[Герб «Трыўдар»]] |- ! 2 | [[Герцаг Гіеньскі]] |- ! 2 | [[Герцаг Нарбоны]] |- ! 2 | [[Герцаг Турэні]] |- ! 2 | [[Герцагства Памеранія]] |- ! 2 | [[Гжэгаж Павел]] |- ! 2 | [[Гжэгаж Ранкоўскі]] |- ! 2 | [[Глас (музыка)]] |- ! 2 | [[Гласалалія]] |- ! 2 | [[Глеб Уладзіміравіч, князь мурамскі]] |- ! 2 | [[Глорыя]] |- ! 2 | [[Годвін Уэсекскі]] |- ! 2 | [[Горад Гавафон]] |- ! 2 | [[Горад Саванліна]] |- ! 2 | [[Горад Сэндвіч]] |- ! 2 | [[Горан Петравіч]] |- ! 2 | [[Горняе месца]] |- ! 2 | [[Госпел]] |- ! 2 | [[Гостыя]] |- ! 2 | [[Госція]] |- ! 2 | [[Гражына Шапалоўска]] |- ! 2 | [[Грамадзянскае права]] |- ! 2 | [[Грамадзянская вайна ў Англіі 1135—1154 гадоў]] |- ! 2 | [[Грамадская палата Расійскай Федэрацыі]] |- ! 2 | [[Граф Барселоны]] |- ! 2 | [[Граф Нартумбрыі]] |- ! 2 | [[Граф Трыпалі]] |- ! 2 | [[Граф Эдэсы]] |- ! 2 | [[Графства Анжу]] |- ! 2 | [[Графства Ла Марш]] |- ! 2 | [[Графства Шампань]] |- ! 2 | [[Графства Эдэскае]] |- ! 2 | [[Грацыян, юрыст]] |- ! 2 | [[Гродзенскае духоўнае вучылішча]] |- ! 2 | [[Грунт, жывапіс]] |- ! 2 | [[Грыгаравічы (Мёрскі раён)]] |- ! 2 | [[Грыгарыянскі Егіпецкі музей]] |- ! 2 | [[Грыгор Асветнік]] |- ! 2 | [[Грыгорый Вялікі]] |- ! 2 | [[Грыгорый Мама]] |- ! 2 | [[Грэка-балгарская схізма]] |- ! 2 | [[Грэчаскі праект]] |- ! 2 | [[Гуга I, кароль Кіпра]] |- ! 2 | [[Гуга II, кароль Кіпра]] |- ! 2 | [[Гуга II дэ Пюізэ]] |- ! 2 | [[Гуга VIII дэ Лузіньян]] |- ! 2 | [[Гуга Клюнійскі]] |- ! 2 | [[Гуго III Кіпрскі]] |- ! 2 | [[Гумберт, кардынал]] |- ! 2 | [[Гумберт III, граф Савоі]] |- ! 2 | [[Гунтэка]] |- ! 2 | [[Гура-Кальварыя]] |- ! 2 | [[Гхор]] |- ! 2 | [[Гізела Швабская]] |- ! 2 | [[Гімн, каталіцкі]] |- ! 2 | [[Гінкмар (архібіскуп Рэймса)]] |- ! 2 | [[Гінтарас Грушас]] |- ! 2 | [[Гінтарас Лінас Грушас]] |- ! 2 | [[Гірлянда]] |- ! 2 | [[Гістарызм, архітэктура]] |- ! 2 | [[Гістарычны Альманах]] |- ! 2 | [[Гісторыка-археалагічная секцыя Інбелкульта]] |- ! 2 | [[Гісторыя Рускай царквы]] |- ! 2 | [[Д. А. Малчанаў]] |- ! 2 | [[Дабраверныя]] |- ! 2 | [[Дабраславенне]] |- ! 2 | [[Дагматычнае багаслоўе]] |- ! 2 | [[Дактрыны пратэстантызму]] |- ! 2 | [[Далгарукія]] |- ! 2 | [[Даміета]] |- ! 2 | [[Даміян, архіепіскап Сінайскі]] |- ! 2 | [[Данатысты]] |- ! 2 | [[Данішмендзіды]] |- ! 2 | [[Данішменды]] |- ! 2 | [[Дарагічынскі езуіцкі калегіум]] |- ! 2 | [[Дараносіца]] |- ! 2 | [[Дарафей Манемвасійскі]] |- ! 2 | [[Даурыя]] |- ! 2 | [[Дахау (канцэнтрацыйны лагер)]] |- ! 2 | [[Дацкі Каралеўскі тэатр]] |- ! 2 | [[Дачка Юлія Канстанцыя]] |- ! 2 | [[Дванаццацігадовае перамір'е]] |- ! 2 | [[Дваранін каралеўскі]] |- ! 2 | [[Двузубец]] |- ! 2 | [[Джавані Андрэа Аркеці]] |- ! 2 | [[Джавані Батыста Рэ]] |- ! 2 | [[Джавані П'ерлуіджы Палестрына]] |- ! 2 | [[Джавані Чыні]] |- ! 2 | [[Джакава]] |- ! 2 | [[Джон Гонт]] |- ! 2 | [[Джон Дзі]] |- ! 2 | [[Джорданвіл]] |- ! 2 | [[Джордж Уішарт]] |- ! 2 | [[Джузэпэ Бертэла]] |- ! 2 | [[Джузэпэ Капрыа]] |- ! 2 | [[Джулія Фарнезэ]] |- ! 2 | [[Джуліяна II Медычы]] |- ! 2 | [[Джыралама Алеандэр]] |- ! 2 | [[Джэймс Фрэнсіс Стэфард]] |- ! 2 | [[Дзень Святога Марціна]] |- ! 2 | [[Дзень Святой Троіцы]] |- ! 2 | [[Дзермань]] |- ! 2 | [[Дзесць]] |- ! 2 | [[Дзесяціграддзе]] |- ! 2 | [[Дзеянні Пятра]] |- ! 2 | [[Дзмітраўскае вікарыяцтва]] |- ! 2 | [[Дзмітрыеўскі сабор]] |- ! 2 | [[Дзмітрый Аляксандравіч Равінскі]] |- ! 2 | [[Дзмітрый Арцем'евіч Ланской]] |- ! 2 | [[Дзмітрый Мікалаевіч Казак]] |- ! 2 | [[Дзмітрый Салунскі]] |- ! 2 | [[Дзьюла Марфі]] |- ! 2 | [[Дзяржава, сімвал]] |- ! 2 | [[Дзяржава (сімвал)]] |- ! 2 | [[Дзяржаўная акадэмічная капэла Санкт-Пецярбурга]] |- ! 2 | [[Дзяржаўная галерэя Штутгарта]] |- ! 2 | [[Дзяржаўны Сакратарыят Ватыкана]] |- ! 2 | [[Дзяржаўны музей гісторыі рэлігіі]] |- ! 2 | [[Дзятлаўскае вікарыяцтва]] |- ! 2 | [[Дзённік Мікалая II]] |- ! 2 | [[Дзікарослыя карысныя расліны Украіны, даведнік]] |- ! 2 | [[Дзімітрый Салунскі]] |- ! 2 | [[Дзіянісій Фурнааграфіёт]] |- ! 2 | [[Днепрапятроўская епархія ПЦУ]] |- ! 2 | [[Доктар царкоўнай гісторыі]] |- ! 2 | [[Дольскія]] |- ! 2 | [[Дом Ламарк]] |- ! 2 | [[Домскі сабор]] |- ! 2 | [[Дон Карлас (сын Філіпа II)]] |- ! 2 | [[Донат (Шчогалеў)]] |- ! 2 | [[Драўлянае дойлідства]] |- ! 2 | [[Дро]] |- ! 2 | [[Другі Ватыканскі Сабор]] |- ! 2 | [[Другі храм]] |- ! 2 | [[Друйская гімназія]] |- ! 2 | [[Дрэва пазнання дабра і зла]] |- ! 2 | [[Дубенскі павет]] |- ! 2 | [[Дубраўлаг]] |- ! 2 | [[Дум'ят]] |- ! 2 | [[Дур-Курыгальзу]] |- ! 2 | [[Дух]] |- ! 2 | [[Духоўка]] |- ! 2 | [[Духоўная акадэмія]] |- ! 2 | [[Духоўная музыка]] |- ! 2 | [[Душпастырства]] |- ! 2 | [[Дыдахе]] |- ! 2 | [[Дыега Лайнес]] |- ! 2 | [[Дыета]] |- ! 2 | [[Дыктат папы]] |- ! 2 | [[Дынарый]] |- ! 2 | [[Дысідэнты]] |- ! 2 | [[Дыяганаль]] |- ! 2 | [[Дыяген Вавілонскі]] |- ! 2 | [[Дыяканіса]] |- ! 2 | [[Дыянісій Александрыйскі]] |- ! 2 | [[Дыянісій Арэапагіт]] |- ! 2 | [[Дыяфізіцтва]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Агдэра і Тэлемарка]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Агдэра і Тэлемарка (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Брно]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Векшэ]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Вісбю]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Градзец-Кралавэ]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Нур-Халугалана (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Нікопала]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Осла (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Святога Іосіфа з цэнтрам у Іркуцку]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Святога Іосіфа ў Іркуцку]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Святога Клімента з цэнтрам у Саратаве]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Секешфехервара]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Тамперэ]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Упсалы]] |- ! 2 | [[Дыяцэзія Чэске-Будзеёвіцы]] |- ! 2 | [[Дэвалюцыйная вайна]] |- ! 2 | [[Дэзідэрата]] |- ! 2 | [[Дэкан, факультэт]] |- ! 2 | [[Дэкламацыя]] |- ! 2 | [[Дэнарый]] |- ! 2 | [[Дэр]] |- ! 2 | [[Дэрэк Говард Цёрнер]] |- ! 2 | [[Ева Брунэ]] |- ! 2 | [[Евангелле з Эхтэрнаха]] |- ! 2 | [[Евангелле псеўда-Матфея]] |- ! 2 | [[Евангельскія парады]] |- ! 2 | [[Евангельскія хрысціяне-баптысты]] |- ! 2 | [[Евангельскія хрысціяне (праханаўцы)]] |- ! 2 | [[Евангелізм]] |- ! 2 | [[Евангелічна-Лютэранская Царква Італіі]] |- ! 2 | [[Евангелічна-лютэранская царква Латвіі]] |- ! 2 | [[Елізавета Памеранская]] |- ! 2 | [[Елісей]] |- ! 2 | [[Ем]] |- ! 2 | [[Епархія Осла (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 2 | [[Епіскап Брэсцкі]] |- ! 2 | [[Епіскап луцкі і астрожскі]] |- ! 2 | [[Епіскап пінскі і тураўскі]] |- ! 2 | [[Епіфаній Славінецкі]] |- ! 2 | [[Ермалай Нікамедыйскі]] |- ! 2 | [[Есеі]] |- ! 2 | [[Еспресо TV]] |- ! 2 | [[Еўгеніка]] |- ! 2 | [[Еўдакім (Мяшчэрскі)]] |- ! 2 | [[Еўдакія Дзмітрыеўна]] |- ! 2 | [[Еўсевій Памфіл]] |- ! 2 | [[Еўхарыстычны кангрэс]] |- ! 2 | [[Жабрацкі ордэн]] |- ! 2 | [[Жабрацкія ордэны]] |- ! 2 | [[Жазеф Баніфас дэ Ла Моль]] |- ! 2 | [[Жан Фруасар]] |- ! 2 | [[Жан дэ Дзюнуа]] |- ! 2 | [[Жанна I (графіня Артуа)]] |- ! 2 | [[Жанна д’Эўро]] |- ! 2 | [[Ждзяр-над-Сазаваў]] |- ! 2 | [[Жуан Брас дэ Авіс]] |- ! 2 | [[Журавіцкая Ільінская царква]] |- ! 2 | [[Жыровіцкая духоўная семінарыя]] |- ! 2 | [[Жыронскі Беатус]] |- ! 2 | [[Жыццё Кліма Самгіна (тэлесерыял)]] |- ! 2 | [[Завілейскі дыстрыкт]] |- ! 2 | [[Заграф, манастыр]] |- ! 2 | [[Задзвінне (Віцебск)]] |- ! 2 | [[Закхей]] |- ! 2 | [[Залавы храм]] |- ! 2 | [[Залатая лягенда]] |- ! 2 | [[Залатое шыццё]] |- ! 2 | [[Залаты дом Нерона]] |- ! 2 | [[Замак Кёнігсберг]] |- ! 2 | [[Замкавая гара (Вільнюс)]] |- ! 2 | [[Замойская акадэмія]] |- ! 2 | [[Замойскі сабор]] |- ! 2 | [[Запаведзі Ісуса Хрыста]] |- ! 2 | [[Запарожскі машынабудаўнічы інстытут]] |- ! 2 | [[Запіскі ігумена Арэста]] |- ! 2 | [[Зараастр]] |- ! 2 | [[Зарасайскі раён]] |- ! 2 | [[Захарыя, прарок]] |- ! 2 | [[Заходняе Падолле]] |- ! 2 | [[Збавіцель свету]] |- ! 2 | [[Збаўленне]] |- ! 2 | [[Збаўца]] |- ! 2 | [[Збожжасховішча]] |- ! 2 | [[Збораўскі дагавор]] |- ! 2 | [[Званар]] |- ! 2 | [[Звенігародскае княства]] |- ! 2 | [[Злата Магленская]] |- ! 2 | [[Знак веры]] |- ! 2 | [[Зоны марозаўстойлівасці]] |- ! 2 | [[Зорчатае скляпенне]] |- ! 2 | [[Зорчатыя скляпенні]] |- ! 2 | [[Зосіма Салавецкі]] |- ! 2 | [[Зянон Грахалеўскі]] |- ! 2 | [[Зярцала (іканапіс)]] |- ! 2 | [[Зібергі]] |- ! 2 | [[Известия]] |- ! 2 | [[КК БССР]] |- ! 2 | [[Ка-Рэцаніка]] |- ! 2 | [[Казалу]] |- ! 2 | [[Казанская і Татарстанская епархія]] |- ! 2 | [[Казімір Завіша]] |- ! 2 | [[Казімір Лявон Сапега]] |- ! 2 | [[Казімір Сайкоўскі]] |- ! 2 | [[Кайма]] |- ! 2 | [[Каларыт]] |- ! 2 | [[Калегія замежных спраў]] |- ! 2 | [[Калегіяльная царква]] |- ! 2 | [[Калегіі]] |- ! 2 | [[Калодка]] |- ! 2 | [[Калосы]] |- ! 2 | [[Калумба]] |- ! 2 | [[Кальдас-дэ-Рэес]] |- ! 2 | [[Калясніца]] |- ! 2 | [[Каліксцінцы]] |- ! 2 | [[Каліт]] |- ! 2 | [[Каменц]] |- ! 2 | [[Кампазіцыя (музыка)]] |- ! 2 | [[Камплютэнская Паліглота]] |- ! 2 | [[Камфара]] |- ! 2 | [[Камітэт збудаванняў і гідраўлічных работ]] |- ! 2 | [[Камітэт міністраў]] |- ! 2 | [[Канвалют]] |- ! 2 | [[Кангрэгацыя (каталіцызм)]] |- ! 2 | [[Кангрэгацыя каталіцкай адукацыі]] |- ! 2 | [[Кангрэгацыя набажэнства і дысцыпліны таінстваў]] |- ! 2 | [[Кангрэгацыя па Кананізацыі Святых]] |- ! 2 | [[Кангрэгацыя па справах Інстытутаў Прысвечанага Жыцця і Таварыстваў Апостальскага Жыцця]] |- ! 2 | [[Кангрэгацыя па справах духавенства]] |- ! 2 | [[Кангрэс]] |- ! 2 | [[Канетабль Францыі]] |- ! 2 | [[Канкардат 1847 года]] |- ! 2 | [[Канкардат Напалеона]] |- ! 2 | [[Канонік віленскі]] |- ! 2 | [[Кансервацыя]] |- ! 2 | [[Канстант I]] |- ! 2 | [[Канстанцыя (каралева Сіцыліі)]] |- ! 2 | [[Канстанцыя (княгіня Антыёхіі)]] |- ! 2 | [[Канстанцін II, антыпапа]] |- ! 2 | [[Канстанцін III Кесарацы]] |- ! 2 | [[Канстанцін VI]] |- ! 2 | [[Канстанцін Дзмітрыевіч Флавіцкі]] |- ! 2 | [[Канстанцін Любамірскі]] |- ! 2 | [[Канстанцін Манасія]] |- ! 2 | [[Канстанцін Пятровіч фон Каўфман]] |- ! 2 | [[Канстанцін Яфімавіч Скурат]] |- ! 2 | [[Канстанцінопальскі іпадром]] |- ! 2 | [[Канстытуцыя Польшчы]] |- ! 2 | [[Кансультар]] |- ! 2 | [[Кансумацыя]] |- ! 2 | [[Кант, песня]] |- ! 2 | [[Кантар (каталіцтва)]] |- ! 2 | [[Кантынентальная Еўропа]] |- ! 2 | [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Расіі]] |- ! 2 | [[Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Венгрыі]] |- ! 2 | [[Канфіскацыя маёмасці]] |- ! 2 | [[Канцлер (царкоўная пасада)]] |- ! 2 | [[Канцэрт, твор]] |- ! 2 | [[Канцэртны аркестр BBC]] |- ! 2 | [[Канізіянум]] |- ! 2 | [[Капернаўм]] |- ! 2 | [[Капоній]] |- ! 2 | [[Капітальны рамонт]] |- ! 2 | [[Кар-Тукульты-Нінурта]] |- ! 2 | [[Каралеўскі дваранін]] |- ! 2 | [[Караліна Брандэнбург-Ансбахская]] |- ! 2 | [[Каранацыя Мікалая II і Аляксандры Фёдараўны]] |- ! 2 | [[Кардынал-парафіянін]] |- ! 2 | [[Кардынал-пляменнік]] |- ! 2 | [[Кардыналы-выбаршчыкі на Канклаве 2013 года]] |- ! 2 | [[Кардынальскі пярсцёнак]] |- ! 2 | [[Карл, герцаг Берыйскі і Алансонскі]] |- ! 2 | [[Карл Берыйскі]] |- ! 2 | [[Карл Гесенскі]] |- ! 2 | [[Карл Карлавіч Була]] |- ! 2 | [[Карнацыя]] |- ! 2 | [[Карнет]] |- ! 2 | [[Кароль Бургундыі]] |- ! 2 | [[Кароткі курс гісторыі УКП(б)]] |- ! 2 | [[Карпарал]] |- ! 2 | [[Картэзіянства]] |- ! 2 | [[Карцеч]] |- ! 2 | [[Карытас]] |- ! 2 | [[Карэльская АССР]] |- ! 2 | [[Карэльскі павет]] |- ! 2 | [[Кастрычніцкі (мікрараён, Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Кастэла Сфарцэска]] |- ! 2 | [[Касцёл Cвятога Юзафа (Гродна)]] |- ! 2 | [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] |- ! 2 | [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Рачканы)]] |- ! 2 | [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Маларыта)]] |- ! 2 | [[Касцёл Маці Божай Каралевы]] |- ! 2 | [[Касцёл Маці Божай Каралевы (Брэст)]] |- ! 2 | [[Касцёл Маці Божай Каралевы Супакою (Альбярцін)]] |- ! 2 | [[Касцёл Маці Божай Чэнстахоўскай (Моцевічы)]] |- ! 2 | [[Касцёл Маці Божай Шкаплернай (Ёды)]] |- ! 2 | [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі Каралевы Польшчы]] |- ! 2 | [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Столін)]] |- ! 2 | [[Касцёл Перамянення Гасподняга]] |- ! 2 | [[Касцёл Святога Іосіфа Рамесніка (Парыж, Беларусь)]] |- ! 2 | [[Касцёл Святога Марыі Магдалены (Вайдацішкі)]] |- ! 2 | [[Касцёл Святога Міхала Архангела (Акцябрскі)]] |- ! 2 | [[Касцёл Святога Якуба]] |- ! 2 | [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Аславеняты)]] |- ! 2 | [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Крывошын)]] |- ! 2 | [[Касцёл Святой Барбары, Кракаў]] |- ! 2 | [[Касцёл Святой Сям’і]] |- ! 2 | [[Касцёл Святой Сям’і (Брынёў)]] |- ! 2 | [[Касцёл Святых Бенедыкта і Бернарда (Капцэвічы)]] |- ! 2 | [[Касцёл Узвіжання Святога Крыжа (Нароўля)]] |- ! 2 | [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мікашэвічы)]] |- ! 2 | [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Хойнікі)]] |- ! 2 | [[Касцёл Усіх Святых (Вільня)]] |- ! 2 | [[Касцёл Хрыста Валадара (Русіно)]] |- ! 2 | [[Касцёл Хрыста Валадара (Скрыбаўцы)]] |- ! 2 | [[Касцёла Яна Паўла II (Смаргонь)]] |- ! 2 | [[Касьян Саковіч]] |- ! 2 | [[Ката-Камбрэзійскі мір]] |- ! 2 | [[Каталіцкае царкоўнае і літургічнае адзенне]] |- ! 2 | [[Каталіцкая Царква візантыйска-славянскага абраду ў Польшчы]] |- ! 2 | [[Каталіцкія ордэны]] |- ! 2 | [[Каталіцтва ў ВКЛ]] |- ! 2 | [[Каталіцтва ў Вялікім Княстве Літоўскім]] |- ! 2 | [[Каталіцтва ў Рэчы Паспалітай]] |- ! 2 | [[Катапетасма]] |- ! 2 | [[Катэхетыка]] |- ! 2 | [[Катэхумены]] |- ! 2 | [[Катэхізатар]] |- ! 2 | [[Катэхізіс Лютэра]] |- ! 2 | [[Кафедральны сабор Вероны]] |- ! 2 | [[Кафейная кіслата]] |- ! 2 | [[Кацярына Аўстрыйская (каралева польская)]] |- ! 2 | [[Кацярына дэ Валуа-Куртэнэ]] |- ! 2 | [[Кашалінска-калабжэгская дыяцэзія]] |- ! 2 | [[Каўчэг]] |- ! 2 | [[Каўчэг (іканапіс)]] |- ! 2 | [[Каўчэжац]] |- ! 2 | [[Квадрыфолій]] |- ! 2 | [[Кведлінбургскае абацтва]] |- ! 2 | [[Кверцэцін]] |- ! 2 | [[Кедар]] |- ! 2 | [[Кемальпаша]] |- ! 2 | [[Клаўдзій Васільевіч Лебедзеў]] |- ! 2 | [[Клеменс Пікель]] |- ! 2 | [[Клуб]] |- ! 2 | [[Клушынская бітва]] |- ! 2 | [[Клюні (кангрэгацыя)]] |- ! 2 | [[Ключы Святога Пятра]] |- ! 2 | [[Кляймо (іканапіс)]] |- ! 2 | [[Кляштар Святога Пракопа (Лайл)]] |- ! 2 | [[Клізма]] |- ! 2 | [[Клімент (значэнні)]] |- ! 2 | [[Князь Царквы]] |- ! 2 | [[Князь бодрычаў]] |- ! 2 | [[Князі гарадзенскія]] |- ! 2 | [[Князі цвярскія]] |- ! 2 | [[Княства Беневента]] |- ! 2 | [[Княства Капуя]] |- ! 2 | [[Кніга Фамы]] |- ! 2 | [[Кніга Эноха]] |- ! 2 | [[Кніга з Плоскага вострава]] |- ! 2 | [[Кнігарня]] |- ! 2 | [[Кніжнік]] |- ! 2 | [[Кодэкс, кніга]] |- ! 2 | [[Кодэкс Безы]] |- ! 2 | [[Комеч, Алексей Ильич]] |- ! 2 | [[Конрад (значэнні)]] |- ! 2 | [[Конрад I, герцаг Баварыі]] |- ! 2 | [[Конрад II, герцаг Баварыі]] |- ! 2 | [[Конрад Манферацкі]] |- ! 2 | [[Конрад дэ Манферат]] |- ! 2 | [[Конрад фон Прэйзінг]] |- ! 2 | [[Конрадзін]] |- ! 2 | [[Конский, Пётр Алексеевич]] |- ! 2 | [[Контррэвалюцыя]] |- ! 2 | [[Контррэфармацыя ў Рэчы Паспалітай]] |- ! 2 | [[Копцкі абрад]] |- ! 2 | [[Краевугольны камень]] |- ! 2 | [[Кракаўскія біскупы]] |- ! 2 | [[Крамянецкі павет]] |- ! 2 | [[Крушэнне імператарскага цягніка]] |- ! 2 | [[Крывавы паклёп на яўрэяў]] |- ! 2 | [[Крывая другога парадку]] |- ! 2 | [[Крыж Заслугі]] |- ! 2 | [[Крыжаўзвіжанская царква]] |- ! 2 | [[Крыжова-купальныя храмы Старажытнай Русі]] |- ! 2 | [[Крыжовы шлях Ісуса Хрыста]] |- ! 2 | [[Крын]] |- ! 2 | [[Крыстына Янда]] |- ! 2 | [[Крысціян]] |- ! 2 | [[Крысціян (значэнні)]] |- ! 2 | [[Крысціян III (кароль Даніі)]] |- ! 2 | [[Крысціян VII, кароль Даніі]] |- ! 2 | [[Крыштаф Жарнавец]] |- ! 2 | [[Крыштаф Пэнс]] |- ! 2 | [[Крэпасць Антонія]] |- ! 2 | [[Крэсцэнціі]] |- ! 2 | [[Кузніца Беластоцка – Брузгі]] |- ! 2 | [[Кульмерланд]] |- ! 2 | [[Культ]] |- ! 2 | [[Куна фон Хатэнштэйн]] |- ! 2 | [[Кунеа]] |- ! 2 | [[Кунігунда фон Арламюндэ]] |- ! 2 | [[Курт Аланд]] |- ! 2 | [[Курфюрсты саксонскія]] |- ! 2 | [[Курыя]] |- ! 2 | [[Кута (старажытны горад)]] |- ! 2 | [[Кутберт Ліндзісфарнскі]] |- ! 2 | [[Кутуз]] |- ! 2 | [[Кшыштаф Глобіш]] |- ! 2 | [[Кшыштаф Кумар]] |- ! 2 | [[Кідыну]] |- ! 2 | [[Кіева-Брацкі ў гонар Богаз'яўлення манастыр]] |- ! 2 | [[Кіеўская мітраполія Канстанцінопальскага патрыярхату]] |- ! 2 | [[Кінафестываль у Хайфе]] |- ! 2 | [[Кінгісепскае вікарыяцтва]] |- ! 2 | [[Кірыл Ерусалімскі]] |- ! 2 | [[Кітайская кухня]] |- ! 2 | [[Кішынёўская епархія]] |- ! 2 | [[Лаадыкія]] |- ! 2 | [[Лазар]] |- ! 2 | [[Лазарэт]] |- ! 2 | [[Лайл (Ілінойс)]] |- ! 2 | [[Ламараль Эгмант]] |- ! 2 | [[Лангабардскае каралеўства]] |- ! 2 | [[Лангін Жарнавецкі]] |- ! 2 | [[Ландскнехт]] |- ! 2 | [[Ланскія]] |- ! 2 | [[Ларэнца дзі Крэдзі]] |- ! 2 | [[Ласкарысы]] |- ! 2 | [[Ласятын (Крэмэнэцкі раён)]] |- ! 2 | [[Латэранскі сабор 1059 года]] |- ! 2 | [[Лацінскія псалтыры]] |- ! 2 | [[Леанарда Антанелі]] |- ! 2 | [[Леапольд]] |- ! 2 | [[Леапольд Ваноўскі]] |- ! 2 | [[Лемкаўскі храм]] |- ! 2 | [[Леонская Біблія (960)]] |- ! 2 | [[Леў III]] |- ! 2 | [[Лжэдзмітрый II]] |- ! 2 | [[Лонгін Сотнік]] |- ! 2 | [[Лорд]] |- ! 2 | [[Лотар, кароль Францыі]] |- ! 2 | [[Лука Сіньярэлі]] |- ! 2 | [[Лукішкі]] |- ! 2 | [[Лучыян Мурэшан]] |- ! 2 | [[Луі-Аляксандр дэ Бурбон, граф Тулузскі]] |- ! 2 | [[Луіза Вялікабрытанская]] |- ! 2 | [[Луіза Гесен-Касельская]] |- ! 2 | [[Луіза Караліна Гесен-Касельская]] |- ! 2 | [[Луіза Латарынгская]] |- ! 2 | [[Луіза Расмусен]] |- ! 2 | [[Луіза Саксен-Гота-Альтэнбургская, 1800—1831]] |- ! 2 | [[Львоўская духоўная семінарыя]] |- ! 2 | [[Лэслі Уэбстэр]] |- ! 2 | [[Любоў Рыгораўна Дудчанка]] |- ! 2 | [[Людвіг II, вялікі герцаг Гесенскі]] |- ! 2 | [[Людвіг IV, вялікі герцаг Гесенскі]] |- ! 2 | [[Людвіг фон Эрліхсхаўзен]] |- ! 2 | [[Людовік]] |- ! 2 | [[Люсія-Маго дэ Блуа]] |- ! 2 | [[Лютцэн]] |- ! 2 | [[Люцыян Жаландкоўскі]] |- ! 2 | [[Лявонцій Растоўскі]] |- ! 2 | [[Лявіт]] |- ! 2 | [[Лянкевічы]] |- ! 2 | [[Лівонская Канфедэрацыя]] |- ! 2 | [[Лівонскі паход на Русь]] |- ! 2 | [[Лізавета Крысціна Браўншвайгская]] |- ! 2 | [[Лізавета Крысціна Ульрыка Браўншвайг-Вольфенбютэльская]] |- ! 2 | [[Лізавета Пруская]] |- ! 2 | [[Лікаонія]] |- ! 2 | [[Ліналаол]] |- ! 2 | [[Ліналенавая кіслата]] |- ! 2 | [[Лісты Паўла]] |- ! 2 | [[Літоўская епархія]] |- ! 2 | [[Літоўская правінцыя базыльянаў]] |- ! 2 | [[Літургічны абрад]] |- ! 2 | [[Літургічны каляндар]] |- ! 2 | [[Літургічны пратэстантызм]] |- ! 2 | [[Літургія Васілія Вялікага]] |- ! 2 | [[Ліцавы летапісны збор]] |- ! 2 | [[Ліўтпранд, кароль лангабардаў]] |- ! 2 | [[М. Г. Жашкоў]] |- ! 2 | [[М. Залатуха]] |- ! 2 | [[М. Міклашэвіч]] |- ! 2 | [[Магнатэрыя]] |- ! 2 | [[Магненцый]] |- ! 2 | [[Магіла (герб)]] |- ! 2 | [[Магілеўская духоўная каталіцкая семінарыя]] |- ! 2 | [[Магілёўскае праваслаўнае брацтва]] |- ! 2 | [[Магілёўскае царкоўна-праваслаўнае брацтва]] |- ! 2 | [[Магілёўскі архібіскуп]] |- ! 2 | [[Магілёўскі епіскап]] |- ! 2 | [[Мадонна Макінташа]] |- ! 2 | [[Мадонна з гваздзікамі]] |- ! 2 | [[Мадэрнізацыя]] |- ! 2 | [[Мадэст (Нікіцін)]] |- ! 2 | [[Майстар Экхарт]] |- ! 2 | [[Макарый, мітрапаліт Маскоўскі і ўсяе Русі]] |- ! 2 | [[Макарый II Масквіцянін]] |- ! 2 | [[Макаўка, архітэктура]] |- ! 2 | [[Маладзёжны (мікрараён, Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Малапольская кальвінісцкая правінцыя]] |- ! 2 | [[Малельня]] |- ! 2 | [[Малы Катэхізіс]] |- ! 2 | [[Малявальшчык]] |- ! 2 | [[Малітва верных]] |- ! 2 | [[Маліўдавул]] |- ! 2 | [[Манаскі пострыг]] |- ! 2 | [[Манаскія зарокі]] |- ! 2 | [[Манастыр Пантакратара]] |- ! 2 | [[Манастыр Пработа]] |- ! 2 | [[Манастыр Хора]] |- ! 2 | [[Манастыр Хумор]] |- ! 2 | [[Манасэ Іерж]] |- ! 2 | [[Мангольд фон Штэрнберг]] |- ! 2 | [[Манергізм]] |- ! 2 | [[Манстранцыя]] |- ! 2 | [[Мануэл Бенту Радрыгіш да Сілва]] |- ! 2 | [[Мануэл Мантэйру дэ Каштру]] |- ! 2 | [[Мануіл (Паўлаў)]] |- ! 2 | [[Мар Ігнат Андрэй Акійян]] |- ! 2 | [[Марад]] |- ! 2 | [[Маразіні]] |- ! 2 | [[Маргарыта Ёркская]] |- ! 2 | [[Маргарыта Чэшская, каралева Даніі]] |- ! 2 | [[Маргарыта дэ Валуа, 1553—1615]] |- ! 2 | [[Маргарыта фон Бабенберг]] |- ! 2 | [[Мардахей]] |- ! 2 | [[Марка Рыкаміні]] |- ! 2 | [[Маркграф Маравіі]] |- ! 2 | [[Маркграф Мейсена]] |- ! 2 | [[Маркіян Трафімяк]] |- ! 2 | [[Мартыралог Ераніма]] |- ! 2 | [[Марфа Вячаславаўна Шчэпкіна]] |- ! 2 | [[Марцэлій Нямцэвіч]] |- ! 2 | [[Марцін Буцэр]] |- ! 2 | [[Марцін Шышкоўскі]] |- ! 2 | [[Марчэла Бачыярэлі]] |- ! 2 | [[Маршалак надворны каронны]] |- ! 2 | [[Маршалы Тэўтонскага ордэна]] |- ! 2 | [[Маршчыны]] |- ! 2 | [[Марыя Ганна Амалія Гесен-Гамбургская]] |- ! 2 | [[Марыя Ганна Баварская, 1660—1690]] |- ! 2 | [[Марыя Жазефа Саксонская]] |- ! 2 | [[Марыя Качынская]] |- ! 2 | [[Марыя Французская, графіня Шампані]] |- ! 2 | [[Марыя Цюдар, каралева Францыі]] |- ! 2 | [[Марыя Якаўлеўна Зярова]] |- ! 2 | [[Марыя — Царыца Апосталаў]] |- ! 2 | [[Маскоўская Духоўная Семінарыя]] |- ! 2 | [[Маскоўская навучальная акруга]] |- ! 2 | [[Маскоўскі патрыярх]] |- ! 2 | [[Мастак РСФСР, выдавецтва]] |- ! 2 | [[Мастацтва, выдавецтва]] |- ! 2 | [[Мацвей Іванавіч Мураўёў-Апостал]] |- ! 2 | [[Мацвей Дзясяты]] |- ! 2 | [[Мацей Шары]] |- ! 2 | [[Маці Божая Фацімская]] |- ! 2 | [[Маці Божая Шкаплерная]] |- ! 2 | [[Маэста]] |- ! 2 | [[Маэста, карціна Дуча]] |- ! 2 | [[Мая Камароўска]] |- ! 2 | [[Маўра П'ячэнца]] |- ! 2 | [[Мегіда]] |- ! 2 | [[Медаль «У памяць валадарання імператара Аляксандра III»]] |- ! 2 | [[Медны змей]] |- ! 2 | [[Мейнхард II]] |- ! 2 | [[Мекленбург-Шверын]] |- ! 2 | [[Мелеагр]] |- ! 2 | [[Мелітон (Салаўёў)]] |- ! 2 | [[Мензуральная натацыя]] |- ! 2 | [[Месячныя мінеі]] |- ! 2 | [[Метадысты]] |- ! 2 | [[Метрычная кніга]] |- ! 2 | [[Метрычныя кнігі]] |- ! 2 | [[Механік]] |- ! 2 | [[Мечнік]] |- ! 2 | [[Мечыслаў Сабачынскі]] |- ! 2 | [[Мечыслаў Халька Ледухоўскі]] |- ! 2 | [[Монафізіты]] |- ! 2 | [[Моцы]] |- ! 2 | [[Мсціслаў Расціславіч Храбры]] |- ! 2 | [[Музей Нортана Саймана]] |- ! 2 | [[Музей Піа-Крысціяна]] |- ! 2 | [[Музей гісторыі НАН Беларусі]] |- ! 2 | [[Музыка эпохі барока]] |- ! 2 | [[Музычны твор]] |- ! 2 | [[Мукачаўская грэка-каталіцкая епархія]] |- ! 2 | [[Мул]] |- ! 2 | [[Мускатны арэх]] |- ! 2 | [[Мялецій (Леантовіч)]] |- ! 2 | [[Мялецій Метаксакіс]] |- ! 2 | [[Мясцовашанаваны святы]] |- ! 2 | [[Мятлік (расліна)]] |- ! 2 | [[Міафізіцтва]] |- ! 2 | [[Міжнародны кангрэс матэматыкаў]] |- ! 2 | [[Мікалаеўская акадэмія Генеральнага штаба]] |- ! 2 | [[Мікалай Іванавіч Аненкаў]] |- ! 2 | [[Мікалай Іванавіч Барсаў]] |- ! 2 | [[Мікалай Аляксандравіч, сын Аляксандра II]] |- ! 2 | [[Мікалай Дзмітрыевіч Успенскі]] |- ! 2 | [[Мікалай Жуковіч]] |- ! 2 | [[Мікалай Мікалаевіч Касцюковіч]] |- ! 2 | [[Мікалай Мікалаевіч Качаноўскі]] |- ! 2 | [[Мікалай Міхайлавіч Гундзяеў]] |- ! 2 | [[Мікалай Наўэн]] |- ! 2 | [[Мікалай Рапнін]] |- ! 2 | [[Мікалай Сяргеевіч Трубяцкой]] |- ! 2 | [[Мікалай Сільвестравіч Курдзюкоў]] |- ! 2 | [[Мікалай Тромба]] |- ! 2 | [[Мікалай Уваскрасенскі]] |- ! 2 | [[Мікольскі сабор]] |- ! 2 | [[Мікіта Пераяслаўскі]] |- ! 2 | [[Мікіта Раманавіч Захар'ін]] |- ! 2 | [[Міласэрнасць]] |- ! 2 | [[Мінская духоўная каталіцкая семінарыя]] |- ! 2 | [[Мінчук года]] |- ! 2 | [[Міністэрства дзяржаўных маёмасцяў Расійскай імперыі]] |- ! 2 | [[Міністэрства замежных спраў Польшчы]] |- ! 2 | [[Міністэрства народнай асветы Расійскай імперыі]] |- ! 2 | [[Міністэрства шляхоў зносін]] |- ! 2 | [[Міра (горад)]] |- ! 2 | [[Мірослаў Бака]] |- ! 2 | [[Місіянеры]] |- ! 2 | [[Мітрапаліт Варшаўскі і ўсяе Польшчы]] |- ! 2 | [[Мітрапаліт Маскоўскі і ўсяе Русі]] |- ! 2 | [[Мітрапаліт Фоцій]] |- ! 2 | [[Мітрапаліт Чэшскіх земляў і Славакіі]] |- ! 2 | [[Мітрапаліт кіеўскі]] |- ! 2 | [[Мітрапаліты Кіеўскія]] |- ! 2 | [[Міхал Бойм]] |- ! 2 | [[Міхал Гадлеўскі]] |- ! 2 | [[Міхал Хрыстафоравіч Цакуль]] |- ! 2 | [[Міхалавіцы]] |- ! 2 | [[Міхаэль Гайсмайр]] |- ! 2 | [[Міхаэль Шпіндэлегер]] |- ! 2 | [[Міхаіл (Мудзьюгін)]] |- ! 2 | [[Міхаіл Аляксандравіч Вішнявецкі]] |- ! 2 | [[Міхаіл Дамаскін]] |- ! 2 | [[Міхаіл Кіруларый]] |- ! 2 | [[Міхаіл Сяргеевіч Жалтоў]] |- ! 2 | [[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін]] |- ! 2 | [[Міхаіл Ягоравіч Сакаленка]] |- ! 2 | [[Міхаіл Яраславіч Харабрыт]] |- ! 2 | [[Міцраім]] |- ! 2 | [[Набурыману]] |- ! 2 | [[Навукова думка]] |- ! 2 | [[Назад іголку]] |- ! 2 | [[Найлс (Ілінойс)]] |- ! 2 | [[Найманы]] |- ! 2 | [[Намесніцтва]] |- ! 2 | [[Намесніцтвы пры Кацярыне II]] |- ! 2 | [[Напрастольны крыж]] |- ! 2 | [[Нараджэнне Дзевы Марыі]] |- ! 2 | [[Народнае мастацтва]] |- ! 2 | [[Народнасць]] |- ! 2 | [[Нарушэвіч]] |- ! 2 | [[Нарыльскі нікель]] |- ! 2 | [[Насценны жывапіс]] |- ! 2 | [[Натацыя]] |- ! 2 | [[Наука, выдавецтва]] |- ! 2 | [[Наука (издательство)]] |- ! 2 | [[Наука и жизнь]] |- ! 2 | [[Нацельны крыж]] |- ! 2 | [[Нацыянальная галерэя Шатландыі]] |- ! 2 | [[Начынне]] |- ! 2 | [[Наўяпіліс]] |- ! 2 | [[Неалібералізм]] |- ! 2 | [[Неаракако]] |- ! 2 | [[Неафіт]] |- ! 2 | [[Неахарызматы]] |- ! 2 | [[Невер]] |- ! 2 | [[Нектарый (Надзеждзін)]] |- ! 2 | [[Нервюрнае скляпенне]] |- ! 2 | [[Нешпары]] |- ! 2 | [[Неўская бітва]] |- ! 2 | [[Новасібірская і Бердская епархія]] |- ! 2 | [[Ноткер Заіка]] |- ! 2 | [[Нотны стан]] |- ! 2 | [[Ноты]] |- ! 2 | [[Нотэбург]] |- ! 2 | [[Нузі]] |- ! 2 | [[Нур ад-Дзін]] |- ! 2 | [[Нусайбін]] |- ! 2 | [[Ньюпарт, Род-Айленд]] |- ! 2 | [[Нясвіжская партрэтная галерэя]] |- ! 2 | [[Нячысцік]] |- ! 2 | [[Ніжняя Латарынгія]] |- ! 2 | [[Ніка, паўстанне]] |- ! 2 | [[Нікадзім Андрэевіч Дзядуль]] |- ! 2 | [[Нікало Ачаёлі]] |- ! 2 | [[Нікаля Мальбранш]] |- ! 2 | [[Нікандр (Малчанаў)]] |- ! 2 | [[Нікопал]] |- ! 2 | [[Ніл Поснік]] |- ! 2 | [[Німрод]] |- ! 2 | [[Нін (міфалогія)]] |- ! 2 | [[Нітакрыс (Вавілон)]] |- ! 2 | [[Нітрыт тытану]] |- ! 2 | [[Ода Штадэнская]] |- ! 2 | [[Олаф (значэнні)]] |- ! 2 | [[Олаф Любашэнка]] |- ! 2 | [[Ольгерд Лукашэвіч]] |- ! 2 | [[Ордэн, арганізацыя]] |- ! 2 | [[Ордэн Белай Ружы]] |- ! 2 | [[Ордэн Дружбы (Расія)]] |- ! 2 | [[Ордэн Калатравы]] |- ! 2 | [[Ордэн Святога Савы]] |- ! 2 | [[Ордэн Сёстраў Маці Божай Міласэрнасці]] |- ! 2 | [[Ордэн паўлінаў]] |- ! 2 | [[Ордэн прападобнага Серафіма Сароўскага]] |- ! 2 | [[Остра]] |- ! 2 | [[Осія, прарок]] |- ! 2 | [[П'ер I дэ Бурбон]] |- ! 2 | [[П'ера дзі Козіма Медычы]] |- ! 2 | [[П'ета, Мікеланджэла]] |- ! 2 | [[П'етра Антоніа Трэзіні]] |- ! 2 | [[П'етра Дзіяні]] |- ! 2 | [[Павалака]] |- ! 2 | [[Павел (Дабрахотаў)]] |- ! 2 | [[Павел Валуцкі]] |- ! 2 | [[Павел Мацвеевіч Казюнас]] |- ! 2 | [[Павел Мікалаевіч Мілюкоў]] |- ! 2 | [[Павел Пятровіч Васільеў]] |- ! 2 | [[Павел Самасацкі]] |- ! 2 | [[Падканцлер вялікі каронны]] |- ! 2 | [[Падсвядомасць]] |- ! 2 | [[Падуга]] |- ! 2 | [[Падугі]] |- ! 2 | [[Падчашы мсціслаўскі]] |- ! 2 | [[Пазнаньская архідыяцэзія]] |- ! 2 | [[Пазнаньскі біскуп]] |- ! 2 | [[Палата дэпутатаў Італіі]] |- ! 2 | [[Палата прадстаўнікоў Нідэрландаў]] |- ! 2 | [[Палац Ірада]] |- ! 2 | [[Палац піянераў]] |- ! 2 | [[Палеміст]] |- ! 2 | [[Палессе (мікрараён, Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Пальмавая нядзеля]] |- ! 2 | [[Паліглота]] |- ! 2 | [[Паліелей]] |- ! 2 | [[Палікарп (Гайтаннікаў)]] |- ! 2 | [[Паліцай]] |- ! 2 | [[Памятная кніжка]] |- ! 2 | [[Пантатэнавая кіслата]] |- ! 2 | [[Панціньі]] |- ! 2 | [[Паншвіц-Кукаў]] |- ! 2 | [[Панікадзіла]] |- ! 2 | [[Папацэзарызм]] |- ! 2 | [[Папеўка]] |- ! 2 | [[Папская Інтранізацыя]] |- ! 2 | [[Папская ліра]] |- ! 2 | [[Папскі двор]] |- ! 2 | [[Папскі савет па пастарскай апецы аб мігрантах і вандроўных]] |- ! 2 | [[Папскія ўніверсітэты]] |- ! 2 | [[Парадокс Гібса]] |- ! 2 | [[Параскева Пятніца]] |- ! 2 | [[Параскева Сербская]] |- ! 2 | [[Парафраза]] |- ! 2 | [[Парламенцкія выбары ў Славакіі (2002)]] |- ! 2 | [[Парламенцкія выбары ў Славакіі (2006)]] |- ! 2 | [[Партрэт Евангеліста]] |- ! 2 | [[Парфірый Кульчыцкі]] |- ! 2 | [[Пасаўскі дагавор]] |- ! 2 | [[Пасвечанне]] |- ! 2 | [[Пастыр, твор Гермы]] |- ! 2 | [[Пасёлак Будаўнікоў (Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Пасёлак Нафтавікоў (Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Патарыя]] |- ! 2 | [[Патрыярх Канстанцінопальскі, тытул]] |- ! 2 | [[Патрыярх Румынскі]] |- ! 2 | [[Патрыярх Ціхан]] |- ! 2 | [[Патрыярх граду Іерусаліма і ўсёй Палесціны]] |- ! 2 | [[Патрыярхат (Царква)]] |- ! 2 | [[Пахавальная урна]] |- ! 2 | [[Пахаванне Ісуса]] |- ! 2 | [[Паход русі на Царград, 860]] |- ! 2 | [[Пахомій Вялікі]] |- ! 2 | [[Паісій, Патрыярх Іерусалімскі]] |- ! 2 | [[Паісій (Чаркаўскі)]] |- ! 2 | [[Паўднёва-Заходняя Англія]] |- ! 2 | [[Паўднёвае таварыства]] |- ! 2 | [[Паўднёвы (мікрараён, Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Паўлаўск, музей-запаведнік]] |- ! 2 | [[Паўль Версурэн]] |- ! 2 | [[Паўль Кале]] |- ! 2 | [[Паўмесяц]] |- ! 2 | [[Паўнамоцны прадстаўнік Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў федэральнай акрузе]] |- ! 2 | [[Паўнамоцны прадстаўнік прэзідэнта Расійскай Федэрацыі ў федэральнай акрузе]] |- ! 2 | [[Паўстанне Чарнігаўскага палка]] |- ! 2 | [[Паўстанне чэшскіх саслоўяў]] |- ! 2 | [[Паўцыркульнае скляпенне]] |- ! 2 | [[Перадавы полк]] |- ! 2 | [[Пераклічка (фільм)]] |- ! 2 | [[Перапісчык]] |- ! 2 | [[Перпендыкулярная готыка]] |- ! 2 | [[Персанальная прэлатура]] |- ! 2 | [[Перспектыва]] |- ! 2 | [[Перт, Шатландыя]] |- ! 2 | [[Першая грэка-турэцкая вайна]] |- ! 2 | [[Першы Ватыканскі Сабор]] |- ! 2 | [[Першы дом Куртэнэ]] |- ! 2 | [[Першы храм]] |- ! 2 | [[Першы іерусалімскі храм]] |- ! 2 | [[Петыцыя працоўных і жыхароў Санкт-Пецярбурга 9 студзеня 1905 года]] |- ! 2 | [[Петэр Пазмань]] |- ! 2 | [[Петэр Фюлёп Кочыш]] |- ! 2 | [[Пластыка]] |- ! 2 | [[Плат (адзенне)]] |- ! 2 | [[Плат Веранікі]] |- ! 2 | [[Платон (Гарадзецкі)]] |- ! 2 | [[Плоцкія біскупы]] |- ! 2 | [[Пляменнік]] |- ! 2 | [[Пляцёнка, кніжная графіка]] |- ! 2 | [[Полацкая архіепархія]] |- ! 2 | [[Полацкі кальвінскі збор]] |- ! 2 | [[Полацкі летапісец]] |- ! 2 | [[Политиздат]] |- ! 2 | [[Поль Пупар]] |- ! 2 | [[Польска-тэўтонская вайна, 1431–1435]] |- ! 2 | [[Попель]] |- ! 2 | [[Попіс 1528 года]] |- ! 2 | [[Порт-Артур]] |- ! 2 | [[Портсмуцкі мірны дагавор]] |- ! 2 | [[Посах]] |- ! 2 | [[Пост, рэлігія]] |- ! 2 | [[Пра кіраванне імперыяй]] |- ! 2 | [[Прабуджэнне (Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Праваслаўная багаслоўская энцыклапедыя]] |- ! 2 | [[Праваслаўная царква ў Рэчы Паспалітай]] |- ! 2 | [[Праваслаўны святар]] |- ! 2 | [[Правая справа]] |- ! 2 | [[Праведныя]] |- ! 2 | [[Праведнікі свету]] |- ! 2 | [[Православная богословская энциклопедия]] |- ! 2 | [[Прадмова]] |- ! 2 | [[Пражская Біблія]] |- ! 2 | [[Пражская дэфенестрацыя]] |- ! 2 | [[Пражскія кампактаты]] |- ! 2 | [[Пракоп Сазаўскі]] |- ! 2 | [[Пракуратура Расійскай Федэрацыі]] |- ! 2 | [[Пралайф]] |- ! 2 | [[Прамова (выступленне)]] |- ! 2 | [[Пранаас]] |- ! 2 | [[Прасвета (таварыства)]] |- ! 2 | [[Прасвірня]] |- ! 2 | [[Праскоўя Мікалаеўна Далгарукава]] |- ! 2 | [[Праследаванні хрысціян у Рымскай імперыі]] |- ! 2 | [[Прастолы]] |- ! 2 | [[Пратасінкел]] |- ! 2 | [[Пратэстантызм ва Украіне]] |- ! 2 | [[Пратэстанцкі патэнт, 1859]] |- ! 2 | [[Пратэстанцтва ў Румыніі]] |- ! 2 | [[Пратэстанцтва ў Францыі]] |- ! 2 | [[Працэс Галілея]] |- ! 2 | [[Праўдзіц]] |- ! 2 | [[Пржэмысл, маркграф Маравіі]] |- ! 2 | [[Продаж карцін з калекцыі Эрмітажа]] |- ! 2 | [[Пропаведзь Пятра]] |- ! 2 | [[Протаігумен]] |- ! 2 | [[Прудэнцый]] |- ! 2 | [[Пруцкі паход]] |- ! 2 | [[Прыбалтыйская ваенная акруга]] |- ! 2 | [[Прыбудова]] |- ! 2 | [[Прыватная ўласнасць]] |- ! 2 | [[Прымас Іспаніі]] |- ! 2 | [[Прыняцце грыгарыянскага календара]] |- ! 2 | [[Прыруб]] |- ! 2 | [[Прыхаджане]] |- ! 2 | [[Прыхадскі савет (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 2 | [[Прыход нацыянал-сацыялістаў да ўлады ў Германіі]] |- ! 2 | [[Прышчэпка, батаніка]] |- ! 2 | [[Прыярат]] |- ! 2 | [[Прыём]] |- ! 2 | [[Прэм'ер-міністр Літвы]] |- ! 2 | [[Прэфект, Старажытны Рым]] |- ! 2 | [[Прэцэдэнт]] |- ! 2 | [[Пуасі]] |- ! 2 | [[Пярхулева]] |- ! 2 | [[Пётр, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 2 | [[Пётр (Палянскі)]] |- ! 2 | [[Пётр Аляксандр Тачылоўскі]] |- ! 2 | [[Пётр Веронскі]] |- ! 2 | [[Пётр Дзмітрыевіч Бараноўскі]] |- ! 2 | [[Пётр Махаліца]] |- ! 2 | [[Пётр Мікалаевіч]] |- ! 2 | [[Пётр Рыгоравіч Грыгарэнка]] |- ! 2 | [[Пётр Янавіч Януковіч]] |- ! 2 | [[Пётр з Львова]] |- ! 2 | [[Пётр і Фяўроння]] |- ! 2 | [[Пій Эжэн Невё]] |- ! 2 | [[Пінскае Палессе]] |- ! 2 | [[Пінскае духоўнае вучылішча]] |- ! 2 | [[Пінская кангрэгацыя]] |- ! 2 | [[Пісар земскі]] |- ! 2 | [[Пітэр Старэйшы Брэйгель]] |- ! 2 | [[Рабаванне Рыма, 846]] |- ! 2 | [[Раберта Беларміна]] |- ! 2 | [[Радавыя імёны Раманавых]] |- ! 2 | [[Радаслоўе Ісуса]] |- ! 2 | [[Радыё Ватыкана]] |- ! 2 | [[Ражэр I Борса]] |- ! 2 | [[Разетка]] |- ! 2 | [[Разлог]] |- ! 2 | [[Разнавіднасць]] |- ! 2 | [[Разынкавая муроўка]] |- ! 2 | [[Разьбяр]] |- ! 2 | [[Раймунд III, граф Трыпалі]] |- ! 2 | [[Раймунд II (граф Трыпалі)]] |- ! 2 | [[Раймунд IV (граф Трыпалі)]] |- ! 2 | [[Раймунд VII Тулузскі]] |- ! 2 | [[Раймунд дэ Пеньяфорт]] |- ! 2 | [[Райхенау (Бодэнскае возера)]] |- ! 2 | [[Ракаў, Келецкі павет]] |- ! 2 | [[Ракаўская акадэмія]] |- ! 2 | [[Раманіка]] |- ! 2 | [[Ранні нідэрландскі жывапіс]] |- ! 2 | [[Раскол (фільм, 1993)]] |- ! 2 | [[Распор]] |- ! 2 | [[Распяцце, пакаранне смерцю]] |- ! 2 | [[Расціслаў Усеваладавіч]] |- ! 2 | [[Расійская акадэмія адукацыі]] |- ! 2 | [[Расійская газета]] |- ! 2 | [[Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў у Маскве]] |- ! 2 | [[Расіяне]] |- ! 2 | [[Рашы]] |- ! 2 | [[Раённыя будні]] |- ! 2 | [[Роберт III дэ Ла Марк]] |- ! 2 | [[Роберт Экман]] |- ! 2 | [[Роберт дэ Барон]] |- ! 2 | [[Род Бабенбергаў]] |- ! 2 | [[Род Гарчаковых]] |- ! 2 | [[Род Гондзі]] |- ! 2 | [[Род Даўгялаў]] |- ! 2 | [[Род Здзяхоўскіх]] |- ! 2 | [[Розітэн]] |- ! 2 | [[Рокфелер]] |- ! 2 | [[Ротэнбург]] |- ! 2 | [[Роўнаслаёвая муроўка]] |- ! 2 | [[Рудольф IV (герцаг Аўстрыі)]] |- ! 2 | [[Рудольф Райнфельдэнскі]] |- ! 2 | [[Рукаў]] |- ! 2 | [[Рундук]] |- ! 2 | [[Рурык Расціславіч]] |- ! 2 | [[Рурыкава гарадзішча]] |- ! 2 | [[Руская Грэка-Каталіцкая Царква]] |- ! 2 | [[Руская дыяспара]] |- ! 2 | [[Рускі балет Дзягілева]] |- ! 2 | [[Рускі сход]] |- ! 2 | [[Русская старина]] |- ! 2 | [[Русский архив]] |- ! 2 | [[Русінская Грэка-Каталіцкая Царква]] |- ! 2 | [[Рутазід]] |- ! 2 | [[Руцін]] |- ! 2 | [[Рыгор (Поснікаў)]] |- ! 2 | [[Рыгор Хамішын]] |- ! 2 | [[Рыгор Цудатворац]] |- ! 2 | [[Рыксрод]] |- ! 2 | [[Рымскі езуіцкі калегіум]] |- ! 2 | [[Рымскі пантыфікал]] |- ! 2 | [[Рымскі імшал]] |- ! 2 | [[Рымскія катакомбы]] |- ! 2 | [[Рынак (Брэст)]] |- ! 2 | [[Рыцарскі раман]] |- ! 2 | [[Рыцарскія ордэны]] |- ! 2 | [[Рыціс Янайціс]] |- ! 2 | [[Рычманд-Хіл (Куінс)]] |- ! 2 | [[Рышыльда Праванская]] |- ! 2 | [[Рэалізм, філасофія]] |- ! 2 | [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Аўстрыйскай імперыі]] |- ! 2 | [[Рэгенсбургская дыяцэзія]] |- ! 2 | [[Рэдагаванне геному]] |- ! 2 | [[Рэджынальд дэ Гранье]] |- ! 2 | [[Рэйманд Леа Бёрк]] |- ! 2 | [[Рэквіем (Моцарт)]] |- ! 2 | [[Рэквізіцыя]] |- ! 2 | [[Рэкрут]] |- ! 2 | [[Рэлятывізм]] |- ! 2 | [[Рэлігійная літаратура]] |- ! 2 | [[Рэлігійны зварот]] |- ! 2 | [[Рэлігіязнавец]] |- ! 2 | [[Рэната Рафаэле Марціна]] |- ! 2 | [[Рэнесансны гуманізм]] |- ! 2 | [[Рэно III, граф Бургундыі]] |- ! 2 | [[Рэпрэсіі]] |- ! 2 | [[Рэстытуцыя]] |- ! 2 | [[Рэтабла]] |- ! 2 | [[Рэфармацыя ў Даніі]] |- ! 2 | [[Рэфармацыя ў Швецыі]] |- ! 2 | [[Рэцын]] |- ! 2 | [[С. Чысцік]] |- ! 2 | [[СД]] |- ! 2 | [[СПС]] |- ! 2 | [[Сабор Палерма]] |- ! 2 | [[Сабор Святога Міхаіла (Бялград)]] |- ! 2 | [[Сабор Святой Марыі, Эдынбург]] |- ! 2 | [[Сабор Святых Пятра і Паўла, Талін]] |- ! 2 | [[Сабор Усіх Святых, Вітэнберг]] |- ! 2 | [[Сава (Грыцуняк)]] |- ! 2 | [[Савацій Салавецкі]] |- ! 2 | [[Сакральнае мастацтва]] |- ! 2 | [[Сакрамэнт]] |- ! 2 | [[Сакратар каралеўскі]] |- ! 2 | [[Сакратар па адносінах з дзяржавамі]] |- ! 2 | [[Саксен-Вітэнберг]] |- ! 2 | [[Саламесць]] |- ! 2 | [[Саламонія Юр'еўна Сабурава]] |- ! 2 | [[Салманасар V]] |- ! 2 | [[Сальвееўскі кангрэс]] |- ! 2 | [[Салідарнасць, рух]] |- ! 2 | [[Самадзержац]] |- ! 2 | [[Самазванец]] |- ! 2 | [[Самуэль Абрамовіч]] |- ! 2 | [[Сан-Ларэнца]] |- ! 2 | [[Сан-Ларэнца-ін-Лучына (тытулярная царква)]] |- ! 2 | [[Сан-Марка]] |- ! 2 | [[Сансер]] |- ! 2 | [[Сант-Анофрыа-аль-Джанікола]] |- ! 2 | [[Сант-Апалінарэ-Нуова]] |- ! 2 | [[Сант-Апалінарэ-ін-Класэ]] |- ! 2 | [[Сантас Абрыль-і-Кастэлья]] |- ! 2 | [[Сарай]] |- ! 2 | [[Саслоўная манархія ў Францыі]] |- ! 2 | [[Сатыр]] |- ! 2 | [[Сафроній Іерусалімскі]] |- ! 2 | [[Сафійская епархія]] |- ! 2 | [[Сафія, філасофія]] |- ! 2 | [[Сафія Карлаўна Буксгеўдэн]] |- ! 2 | [[Сашэсце ў пекла]] |- ! 2 | [[Саюз Яшчаркі]] |- ! 2 | [[Саюз беларускіх журналістаў на чужыне]] |- ! 2 | [[Саюз вытворцаў аўдыя-відэа]] |- ! 2 | [[Светач Беларусі]] |- ! 2 | [[Свецкая ўлада]] |- ! 2 | [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Хідры)]] |- ! 2 | [[Свята-Варварынская царква (Салігорск)]] |- ! 2 | [[Свята-Дабравешчанская царква (Горна)]] |- ! 2 | [[Свята-Дабравешчанская царква (Клічаў)]] |- ! 2 | [[Свята-Дабравешчанская царква (Старыя Цярушкі)]] |- ! 2 | [[Свята-Духаўская царква (Гатава)]] |- ! 2 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Козырава)]] |- ! 2 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Язёры)]] |- ! 2 | [[Свята-Пакроўская царква (Верамейкі)]] |- ! 2 | [[Свята-Пакроўская царква (Рэчыца)]] |- ! 2 | [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Гнеўчыцы)]] |- ! 2 | [[Свята-Троіцкі манастыр (Джорданвіл)]] |- ! 2 | [[Свята-Успенская царква (Брадзец)]] |- ! 2 | [[Святарскае брацтва Св. Пія X]] |- ! 2 | [[Святаслаў Уладзіміравіч, князь драўлянскі]] |- ! 2 | [[Святасць]] |- ! 2 | [[Святатацтва]] |- ! 2 | [[Святая]] |- ! 2 | [[Святлана Іванаўна Шабарава]] |- ! 2 | [[Святое Пісьмо]] |- ! 2 | [[Святцы]] |- ! 2 | [[Святы Кірыяк]] |- ! 2 | [[Святы Мяфодзій]] |- ! 2 | [[Святы Мікіта]] |- ! 2 | [[Святы Сінод Рускай праваслаўнай царквы]] |- ! 2 | [[Святы Торлак]] |- ! 2 | [[Святы Фларыян]] |- ! 2 | [[Святы Эгідый]] |- ! 2 | [[Свяцільня]] |- ! 2 | [[Свяшчэннае Паданне]] |- ! 2 | [[Свяшчэннае пісанне]] |- ! 2 | [[Свяшчэнны Сінод Праваслаўнай Царквы Украіны]] |- ! 2 | [[Секст Аўрэлій Віктар]] |- ! 2 | [[Селеўк (астраном)]] |- ! 2 | [[Сельскае грамадства]] |- ! 2 | [[Сен-Жэрменскі эдыкт, 1562]] |- ! 2 | [[Сенат Нідэрландаў]] |- ! 2 | [[Сент-Жэнеўеў-дэ-Буа]] |- ! 2 | [[Сенігалія]] |- ! 2 | [[Серафім (Амельчанкаў)]] |- ! 2 | [[Серафім (Чычагоў)]] |- ! 2 | [[Сербскі патрыярх]] |- ! 2 | [[Сергій (Васкрасенскі)]] |- ! 2 | [[Сергій (Крылоў-Платонаў)]] |- ! 2 | [[Сергій (Старагродскі)]] |- ! 2 | [[Сергій (Ціхаміраў)]] |- ! 2 | [[Серджа Піньедолі]] |- ! 2 | [[Скарбнік]] |- ! 2 | [[Складзень]] |- ! 2 | [[Скокі смерці]] |- ! 2 | [[Скужац]] |- ! 2 | [[Скіт]] |- ! 2 | [[Славянская хроніка]] |- ! 2 | [[Слаўкі]] |- ! 2 | [[Слова пра манаха Марціна]] |- ! 2 | [[Службоўнік]] |- ! 2 | [[Смаленскі епіскап]] |- ! 2 | [[Сойм 1673 года]] |- ! 2 | [[Сойм 1720 года]] |- ! 2 | [[Сойм 1724 года]] |- ! 2 | [[Сойма 1718 года]] |- ! 2 | [[Сонечны каляндар]] |- ! 2 | [[Спавядальнік]] |- ! 2 | [[Спаленне]] |- ! 2 | [[Спаса-Праабражэнскі сабор (Вінніца)]] |- ! 2 | [[Спліцка-Макарская архідыяцэзія]] |- ! 2 | [[Спрадвечныя хрысціяне]] |- ! 2 | [[Спірыдон (Сатана)]] |- ! 2 | [[Спірыдон Трыміфунцкі]] |- ! 2 | [[Спіс архібіскупаў Упсалы]] |- ! 2 | [[Спіс асірыйскіх кіраўнікоў]] |- ! 2 | [[Спіс біскупаў Стакгольма]] |- ! 2 | [[Спіс вялікіх магістраў Мальтыйскага ордэна]] |- ! 2 | [[Спіс герцагаў Брэтані]] |- ! 2 | [[Спіс графаў і герцагаў дзю Мэн]] |- ! 2 | [[Спіс евангелляў-апракасаў]] |- ! 2 | [[Спіс князёў Уладзімірскіх]] |- ! 2 | [[Спіс патрыярхаў Асірыйскай царквы Усходу]] |- ! 2 | [[Спіс рымска-каталіцкіх епархій (структурны від)]] |- ! 2 | [[Спіс сабораў Нарвегіі]] |- ! 2 | [[Спіс сабораў Румыніі]] |- ! 2 | [[Спіс тытулярных цэркваў у Рыме]] |- ! 2 | [[Спіс цароў Шумера і Акада]] |- ! 2 | [[Срэмская епархія]] |- ! 2 | [[Станіслаў Баговіч]] |- ! 2 | [[Станіслаў Гаўлік]] |- ! 2 | [[Станіслаў Думін]] |- ! 2 | [[Станіслаў Карнкоўскі]] |- ! 2 | [[Станіслаў Кучынскі]] |- ! 2 | [[Станіслаў Прушынскі]] |- ! 2 | [[Станіслаў Шчэпаноўскі]] |- ! 2 | [[Старажытнарускае мастацтва]] |- ! 2 | [[Старажытнаруская грыўна]] |- ! 2 | [[Старажытнаўсходнія праваслаўныя цэрквы]] |- ! 2 | [[Старажытныя асірыйцы]] |- ! 2 | [[Старарускае вікарыяцтва]] |- ! 2 | [[Старая Весь (Польшча)]] |- ! 2 | [[Старое прадмесце (Гданьск)]] |- ! 2 | [[Староста берасцейскі]] |- ! 2 | [[Староста пеліканскі]] |- ! 2 | [[Старшыня Камітэта міністраў Расійскай імперыі]] |- ! 2 | [[Старшыня Савета міністраў Расійскай імперыі]] |- ! 2 | [[Стары Аэрадром (Светлагорск)]] |- ! 2 | [[Стары Корнін]] |- ! 2 | [[Стары кафедральны сабор, Выбарг]] |- ! 2 | [[Стравінскія]] |- ! 2 | [[Страсная пятніца]] |- ! 2 | [[Стрэнгнеская дыяцэзія]] |- ! 2 | [[Стрэчанне (Басценавічы)]] |- ! 2 | [[Студзіловічы]] |- ! 2 | [[Студыйскі статут]] |- ! 2 | [[Стыгматы]] |- ! 2 | [[Стэфан, апостал]] |- ! 2 | [[Стэфан (Вельяноўскі)]] |- ! 2 | [[Стэфан Мікалаевіч Война]] |- ! 2 | [[Стэфан Першавенчаны]] |- ! 2 | [[Стэфанія Івіньска]] |- ! 2 | [[Суб'яка]] |- ! 2 | [[Суддзя гродскі]] |- ! 2 | [[Судын]] |- ! 2 | [[Сутарэнні]] |- ! 2 | [[Суфет]] |- ! 2 | [[Сухацвет]] |- ! 2 | [[Схадзаванка]] |- ! 2 | [[Схаластык (пасада)]] |- ! 2 | [[Сцяпан Фёдаравіч Апраксін, генерал-фельдмаршал]] |- ! 2 | [[Сцяфанполле]] |- ! 2 | [[Сымон Кірынеец]] |- ! 2 | [[Сэмюэл Фрэдэрык Грэй]] |- ! 2 | [[Сюрпрыз у Мо]] |- ! 2 | [[Сяргей Іванавіч Мураўёў-Апостал]] |- ! 2 | [[Сяргей Аляксеевіч Нікіцін]] |- ! 2 | [[Сяргей Мікалаевіч Булгакаў]] |- ! 2 | [[Сяргей Сяргеевіч Пад'япольскі]] |- ! 2 | [[Сярэднегрэчаская мова]] |- ! 2 | [[Сібіла, прынцэса Кілікіі]] |- ! 2 | [[Сіднейская архідыяцэзія]] |- ! 2 | [[Сіенская рэспубліка]] |- ! 2 | [[Сікстына-Клемянціна]] |- ! 2 | [[Сіксцінская мадонна]] |- ! 2 | [[Сілуан (Нікіцін)]] |- ! 2 | [[Сільвестр (значэнні)]] |- ! 2 | [[Сільвестр IV, антыпапа]] |- ! 2 | [[Сільвестр Белькевіч]] |- ! 2 | [[Сімон дэ Манфор, 5-ы граф Лестэр]] |- ! 2 | [[Сімфанічная паэма]] |- ! 2 | [[Сімяон (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 2 | [[Сімяон Салунскі]] |- ! 2 | [[Сімяон Стоўпнік]] |- ! 2 | [[Сінагога Вялікая (Віцебск)]] |- ! 2 | [[Сінадальны кірунак]] |- ! 2 | [[Сінкел]] |- ! 2 | [[Сіра-Маланкарская Каталіцкая Царква]] |- ! 2 | [[Сірыйскае хрысціянства]] |- ! 2 | [[Сірыйская Праваслаўная Царква]] |- ! 2 | [[Сірыйская праваслаўная царква]] |- ! 2 | [[Сірыйцы]] |- ! 2 | [[Сірыл Дэвенпорт]] |- ! 2 | [[Т. Вояк]] |- ! 2 | [[ТАСС]] |- ! 2 | [[Таарміна]] |- ! 2 | [[Таемства]] |- ! 2 | [[Тамаш Кемпійскі]] |- ! 2 | [[Татарская АССР]] |- ! 2 | [[Таццяна Федасеева]] |- ! 2 | [[Таццяна Шышова]] |- ! 2 | [[Таінствы]] |- ! 2 | [[Томас Шонінг]] |- ! 2 | [[Томаш Пэта]] |- ! 2 | [[Трансцэндэнтнасць]] |- ! 2 | [[Трапеза]] |- ! 2 | [[Троіцкі сабор]] |- ! 2 | [[Труна Гасподні]] |- ! 2 | [[Тры свяціцелі]] |- ! 2 | [[Трыбунал Рымскай Роты]] |- ! 2 | [[Трыніці-каледж, Дублін]] |- ! 2 | [[Трырскі кафедральны сабор]] |- ! 2 | [[Туль]] |- ! 2 | [[Туніка]] |- ! 2 | [[Тураўскі епіскап]] |- ! 2 | [[Тутуб]] |- ! 2 | [[Тутуль]] |- ! 2 | [[Тыглатпаласар III]] |- ! 2 | [[Тыдзень пакут Гасподніх]] |- ! 2 | [[Тыран]] |- ! 2 | [[Тысячагоддзе Расіі, помнік]] |- ! 2 | [[Тэадор Беза]] |- ! 2 | [[Тэадульф]] |- ! 2 | [[Тэалагічны каледж імя святога Казіміра]] |- ! 2 | [[Тэафілакт I]] |- ! 2 | [[Тэвестэйскія біскупы]] |- ! 2 | [[Тэган]] |- ! 2 | [[Тэза]] |- ! 2 | [[Тэкля Ружа Радзівіл]] |- ! 2 | [[Тэль-Брак]] |- ! 2 | [[Тэль-Фехерыя]] |- ! 2 | [[Тэнебрызм]] |- ! 2 | [[Тэруан]] |- ! 2 | [[Тэтраэдр]] |- ! 2 | [[У. І. Каяла]] |- ! 2 | [[УКДБ Магілёўскай вобласці]] |- ! 2 | [[Уваскрэсенне Хрыстова]] |- ! 2 | [[Узброеныя сілы Літвы]] |- ! 2 | [[Укаранаванне Маці Божай]] |- ! 2 | [[Украінскае Біблійнае Таварыства]] |- ! 2 | [[Украінская праваслаўная царква, Маскоўскага патрыярхата]] |- ! 2 | [[Украінская праваслаўная царква ў Канадзе]] |- ! 2 | [[Уладзімір (Кірылаў)]] |- ! 2 | [[Уладзімір Іванавіч Лушпа]] |- ! 2 | [[Уладзімір Іванавіч Чопік]] |- ! 2 | [[Уладзімір Іосіфавіч Гурка, 1862]] |- ! 2 | [[Уладзімір Аляксандравіч]] |- ! 2 | [[Уладзімір Андрэевіч (князь старыцкі)]] |- ! 2 | [[Уладзімір Андрэевіч Кучкін]] |- ! 2 | [[Уладзімір Ракіцкі]] |- ! 2 | [[Уладзімір Стэрнюк]] |- ! 2 | [[Уладзіміра-Валынская епархія]] |- ! 2 | [[Уладзімірская епархія]] |- ! 2 | [[Уладзімірскі сабор, Кіеў]] |- ! 2 | [[Уладзіслаў II, князь Чэхіі]] |- ! 2 | [[Уладзіслаў II, князь чэшскі]] |- ! 2 | [[Уладзіслаў Сільніцкі]] |- ! 2 | [[Улахернская царква]] |- ! 2 | [[Ульф Гудмарсан]] |- ! 2 | [[Умбрыйская школа]] |- ! 2 | [[Унебаўзяцце Марыі]] |- ! 2 | [[Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей]] |- ! 2 | [[Упсальская дыяцэзія]] |- ! 2 | [[Урака (каралева Саморы)]] |- ! 2 | [[Урачыстасць]] |- ! 2 | [[Урачыстасць праваслаўя]] |- ! 2 | [[Уркеш]] |- ! 2 | [[Уроцлаўская мітраполія]] |- ! 2 | [[Усерасійскі нацыянальны саюз]] |- ! 2 | [[Усеўкраінскае таварыства «Асвета» імя Тараса Шаўчэнкі]] |- ! 2 | [[Ускюдар]] |- ! 2 | [[Усмешка]] |- ! 2 | [[Успенскі сабор (Ташкент)]] |- ! 2 | [[Усходняе Міжземнамор'е]] |- ! 2 | [[Усяленскі сабор]] |- ! 2 | [[Утраквісты]] |- ! 2 | [[Уільям Хопкінс]] |- ! 2 | [[Фадзей, апостал ад 70]] |- ! 2 | [[Факей, цар ізраільскі]] |- ! 2 | [[Фанар]] |- ! 2 | [[Фанарыёты]] |- ! 2 | [[Фаўста]] |- ! 2 | [[Феагност, мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Русі]] |- ! 2 | [[Феагност (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 2 | [[Феадора Камніна]] |- ! 2 | [[Феафан (Быстроў)]] |- ! 2 | [[Феафан Вызнаўца]] |- ! 2 | [[Феафіл III, Патрыярх Іерусалімскі]] |- ! 2 | [[Феафілакт (Кляменцьеў)]] |- ! 2 | [[Федэрыка II Ганзага]] |- ! 2 | [[Федэрыка Калоры дзі Віньяле]] |- ! 2 | [[Фельчар]] |- ! 2 | [[Фелікс Сыпнеўскі]] |- ! 2 | [[Фелікс Турскі]] |- ! 2 | [[Ферантэ I Ганзага]] |- ! 2 | [[Фердынанд, прынц Браўншвайгскі]] |- ! 2 | [[Фердынанд II (кароль Леона)]] |- ! 2 | [[Фердынанд Альбрэхт II Браўншвайг-Вольфенбютэльскі]] |- ! 2 | [[Фердынанда I Ганзага]] |- ! 2 | [[Флавій Еўтропій]] |- ! 2 | [[Флавій Клаўдзій Канстанцый Гал]] |- ! 2 | [[Флавія Юлія Канстанцыя]] |- ! 2 | [[Фларэнціна з Картахены]] |- ! 2 | [[Фогт]] |- ! 2 | [[Фоліс]] |- ! 2 | [[Фоцій, мітрапаліт кіеўскі]] |- ! 2 | [[Фоцій I]] |- ! 2 | [[Франекерскі ўніверсітэт]] |- ! 2 | [[Франсуаза-Атэнаіс дэ Мантэспан]] |- ! 2 | [[Франсуаза-Марыя дэ Бурбон]] |- ! 2 | [[Францішак Алаіз Гзоўскі]] |- ! 2 | [[Францішак Антоній Кабельскі]] |- ! 2 | [[Францішак Максіміліян Канька]] |- ! 2 | [[Францішак Урбан]] |- ! 2 | [[Франчэска Каласуона]] |- ! 2 | [[Франчэска Маркізана]] |- ! 2 | [[Фрыдрых I, герцаг Аўстрыі]] |- ! 2 | [[Фрыдрых V, герцаг Швабіі]] |- ! 2 | [[Фрыдрых Вільгельм I, курфюрст Брандэнбурга]] |- ! 2 | [[Фрыдрых Вільгельм Брандэнбург-Швецкі]] |- ! 2 | [[Фрыдрых Вільгельм Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбургскі]] |- ! 2 | [[Фрыдрых Крысціян]] |- ! 2 | [[Фрыдрых фон Вільдэнберг]] |- ! 2 | [[Фрэдэрык I, кароль Даніі]] |- ! 2 | [[Фрэдэрык V]] |- ! 2 | [[Фуад Туаль]] |- ! 2 | [[Фульк (кароль Іерусаліма)]] |- ! 2 | [[Фуэрас]] |- ! 2 | [[Фёдар Міхайлавіч Рцішчаў]] |- ! 2 | [[Фёкла Іканійская]] |- ! 2 | [[Філарэт (Вазнясенскі)]] |- ! 2 | [[Філарэт (Гумілеўскі)]] |- ! 2 | [[Філарэт (Малышэўскі)]] |- ! 2 | [[Філасофія прыроды]] |- ! 2 | [[Філафей (Успенскі)]] |- ! 2 | [[Філосаф Мікалаевіч Арнацкі]] |- ! 2 | [[Філігрань]] |- ! 2 | [[Філіп, евангеліст]] |- ! 2 | [[Філіп, ландграф Гесэнскі]] |- ! 2 | [[Філіп Гесэнскі]] |- ! 2 | [[Філіп Жан-Шарль Журдан]] |- ! 2 | [[Фіятыра]] |- ! 2 | [[Хадыс]] |- ! 2 | [[Хайдудараг]] |- ! 2 | [[Хайдударагская дыяцэзія]] |- ! 2 | [[Халкідонскі Сабор]] |- ! 2 | [[Ханан]] |- ! 2 | [[Харальд Суровы]] |- ! 2 | [[Харвацкая грэкакаталіцкая царква]] |- ! 2 | [[Харвацкая дэмакратычная садружнасць Босніі і Герцагавіны]] |- ! 2 | [[Харман ван Болас]] |- ! 2 | [[Харызма]] |- ! 2 | [[Хейбеліяда]] |- ! 2 | [[Хелмінская дыяцэзія]] |- ! 2 | [[Хельга Зетэрваль]] |- ! 2 | [[Хенінг фон Шындэкопф]] |- ! 2 | [[Храмавае свята]] |- ! 2 | [[Хросныя бацькі]] |- ! 2 | [[Хрызаграфія]] |- ! 2 | [[Хрызастом (Марцішкін)]] |- ! 2 | [[Хрыстафор, антыпапа]] |- ! 2 | [[Хрыстафор (Смірноў)]] |- ! 2 | [[Хрыстос Пантакратар]] |- ! 2 | [[Хрысціянска-дэмакратычная партыя, Італія]] |- ! 2 | [[Хрысціянская канфесія]] |- ! 2 | [[Хрысціянская пропаведзь]] |- ! 2 | [[Хрысціянская супольнасць]] |- ! 2 | [[Хрысціянская этыка]] |- ! 2 | [[Хрысціянскія канфесіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ва Украіне]] |- ! 2 | [[Хрысціянства на Азорскіх астравах]] |- ! 2 | [[Хрысціянства на Аландскіх астравах]] |- ! 2 | [[Хрысціянства на Востраве Мэн]] |- ! 2 | [[Хрысціянства на Мальце]] |- ! 2 | [[Хрысціянства на Фарэрскіх астравах]] |- ! 2 | [[Хрысціянства на Шпіцбергене]] |- ! 2 | [[Хрысціянства на Ян-Маене]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў IV стагоддзі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Індыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Ісландыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Іспаніі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Італіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Албаніі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Андоры]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Аўстрыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Балгарыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Бельгіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Босніі і Герцагавіне]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Ватыкане]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Венгрыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Вялікабрытаніі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Германіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Гернсі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Грэцыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Гібралтары]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Даніі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Джэрсі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Косава]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Латвіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Люксембургу]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Літве]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Ліхтэнштэйне]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Малдове]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Манака]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Нарвегіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Нідэрландах]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Партугаліі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Паўночнай Македоніі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Польшчы]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспубліцы]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Сан-Марына]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Сербіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Славакіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Славеніі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Францыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Харватыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Чарнагорыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Чэхіі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Швейцарыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Швецыі]] |- ! 2 | [[Хрысціянства ў Эстоніі]] |- ! 2 | [[Хрышчэнне Святым Духам]] |- ! 2 | [[Хіландар]] |- ! 2 | [[Хільдэгарда з Вінцгау]] |- ! 2 | [[Хірам]] |- ! 2 | [[Цалаванне Іакіма і Ганны (Басценавічы)]] |- ! 2 | [[Цар Іўдзейскі]] |- ! 2 | [[Цар Іўдзеі]] |- ! 2 | [[Цар ізраільскі]] |- ! 2 | [[Царква Ісуса Хрыста, Беларусь]] |- ! 2 | [[Царква Адведзінаў, Іерусалім]] |- ! 2 | [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы]] |- ! 2 | [[Царква Сабора Беларускіх Святых (Мінск)]] |- ! 2 | [[Царква Святога Арханёла Міхаіла (Мінск)]] |- ! 2 | [[Царква Святога Духа, Вільнюс]] |- ! 2 | [[Царква Святога Марціна]] |- ! 2 | [[Царква Святога Мікалая]] |- ! 2 | [[Царква Святога Пятра]] |- ! 2 | [[Царква Святой Варвары (Чарэйшчына)]] |- ! 2 | [[Царква Святой Ефрасінні Полацкай (Таронта)]] |- ! 2 | [[Царква Святой Тройцы]] |- ! 2 | [[Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Віцебск)]] |- ! 2 | [[Царква адвентыстаў сёмага дня]] |- ! 2 | [[Царква ў гонар святых царственных пакутнікаў (Юзафова)]] |- ! 2 | [[Царкоўнае адзенне]] |- ! 2 | [[Царкоўнае начынне]] |- ! 2 | [[Царкоўная архітэктура]] |- ! 2 | [[Царкоўная правінцыя]] |- ! 2 | [[Царкоўная рэформа патрыярха Нікана]] |- ! 2 | [[Царкоўны дзеяч]] |- ! 2 | [[Царкоўны савет (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 2 | [[Царкоўныя уніі]] |- ! 2 | [[Царства]] |- ! 2 | [[Царства Нябеснае]] |- ! 2 | [[Цемнік, воінскае званне]] |- ! 2 | [[Цехановішкі]] |- ! 2 | [[Цудаў манастыр]] |- ! 2 | [[Цуды Ісуса]] |- ! 2 | [[Цырульнік]] |- ! 2 | [[Цэлесцін II, антыпапа]] |- ! 2 | [[Цэнтрычны храм]] |- ! 2 | [[Цэрквы ласкі]] |- ! 2 | [[Цэсарэвіч]] |- ! 2 | [[Цэцылія Рымская]] |- ! 2 | [[Цібо III Шампанскі]] |- ! 2 | [[Цібо IV Шампанскі]] |- ! 2 | [[Ціглатпаласар III]] |- ! 2 | [[Цір]] |- ! 2 | [[Цірскі сабор]] |- ! 2 | [[Ціхан (Ніканораў)]] |- ! 2 | [[Ціхвінскае вікарыяцтва]] |- ! 2 | [[Чарнаморская губерня]] |- ! 2 | [[Чарнігаўская і Ноўгарад-Северская епархія]] |- ! 2 | [[Часовы камітэт Дзяржаўнай думы]] |- ! 2 | [[Чатырохгалоссе]] |- ! 2 | [[Чывітавек'я]] |- ! 2 | [[Чырвонае кола]] |- ! 2 | [[Чысты чацверг]] |- ! 2 | [[Чытальнік, клірык]] |- ! 2 | [[Чытанне пра Барыса і Глеба]] |- ! 2 | [[Шалон-сюр-Марн]] |- ! 2 | [[Шалон-сюр-Сон]] |- ! 2 | [[Шапка]] |- ! 2 | [[Шатадзён]] |- ! 2 | [[Шатландская епіскапальная царква]] |- ! 2 | [[Шацілкі (мікрараён)]] |- ! 2 | [[Швабішкі]] |- ! 2 | [[Швебіш Гмюнд]] |- ! 2 | [[Шлюб у хрысціянстве]] |- ! 2 | [[Шматгалоссе]] |- ! 2 | [[Шматграннік]] |- ! 2 | [[Шпоры]] |- ! 2 | [[Шпілька]] |- ! 2 | [[Штамп]] |- ! 2 | [[Штатгальтары Нідэрландаў]] |- ! 2 | [[Штэпан Залешак]] |- ! 2 | [[Шэры кардынал]] |- ! 2 | [[Шэсце]] |- ! 2 | [[Эбіяніты]] |- ! 2 | [[Эга, маярдом]] |- ! 2 | [[Эгерская базіліка]] |- ! 2 | [[Эдаарда Понці]] |- ! 2 | [[Эдвард Азароўскі]] |- ! 2 | [[Эдвіг Бэйсэн]] |- ! 2 | [[Эдуард Аўгуст, герцаг Кенцкі]] |- ! 2 | [[Эдуард Профітліх]] |- ! 2 | [[Эдуарда Марцінес Самала]] |- ! 2 | [[Эдыгей]] |- ! 2 | [[Экзэгеза]] |- ! 2 | [[Экзэгетыка]] |- ! 2 | [[Эксгумацыя]] |- ! 2 | [[Экстрэмізм]] |- ! 2 | [[Эксэдра]] |- ! 2 | [[Элекцыя]] |- ! 2 | [[Эльвірскі сабор]] |- ! 2 | [[Эльжбета Граноўская]] |- ! 2 | [[Эльяш Высоцкі]] |- ! 2 | [[Элішэба]] |- ! 2 | [[Эмпора]] |- ! 2 | [[Энгельберт Долен]] |- ! 2 | [[Энгельхард Рабе]] |- ! 2 | [[Энкратызм]] |- ! 2 | [[Энхедуана]] |- ! 2 | [[Эніа Квірына Вісконці]] |- ! 2 | [[Эпернэ]] |- ! 2 | [[Эрвін Панофскі]] |- ! 2 | [[Эрнст I, герцаг Саксен-Кобург-Гоцкі]] |- ! 2 | [[Эрнст Аўгуст II Гановерскі]] |- ! 2 | [[Эрнст фон Рацэнбург]] |- ! 2 | [[Эрыду]] |- ! 2 | [[Эрык]] |- ! 2 | [[Эрытрэйская праваслаўная царква]] |- ! 2 | [[Эсэнская дыяцэзія]] |- ! 2 | [[Этана]] |- ! 2 | [[Этымалогіі]] |- ! 2 | [[Эфескі Сабор]] |- ! 2 | [[Юбілейныя гады]] |- ! 2 | [[Юдзіф Баварская]] |- ! 2 | [[Юдыт фон Швейнфурт]] |- ! 2 | [[Юзаф Глемп]] |- ! 2 | [[Юзаф Юзафавіч Гурко]] |- ! 2 | [[Юзьвюк]] |- ! 2 | [[Юзэфа Жук]] |- ! 2 | [[Юозас Тумас]] |- ! 2 | [[Юрай Далмацінец]] |- ! 2 | [[Юродзівы]] |- ! 2 | [[Юрый Алелькавіч, 1531—1578]] |- ! 2 | [[Юрый Васільевіч, князь угліцкі]] |- ! 2 | [[Юрый Георгіевіч Сакалоўскі]] |- ! 2 | [[Юстын дэ Якобіс]] |- ! 2 | [[Юхім Якаўлевіч Елін]] |- ! 2 | [[Я. А. Драгаманаў]] |- ! 2 | [[Я. Зарэмба]] |- ! 2 | [[Я. Падчашынскі]] |- ! 2 | [[Я. Секлюцыян]] |- ! 2 | [[Ягня Божы]] |- ! 2 | [[Ягнё]] |- ! 2 | [[Ядвіга Баляславаўна]] |- ! 2 | [[Ядвіга Ягайлаўна]] |- ! 2 | [[Ядвіга Ягелонка]] |- ! 2 | [[Якаў (апостал ад 70)]] |- ! 2 | [[Якаў Барысавіч Княжнін]] |- ! 2 | [[Якаў Варагінскі]] |- ! 2 | [[Якаў Гаўрылавіч Кротаў]] |- ! 2 | [[Якаў Дзмітрыевіч Ланской]] |- ! 2 | [[Якаў Чарнарызец]] |- ! 2 | [[Ян Андрыцкі]] |- ! 2 | [[Ян Воўк Ланеўскі]] |- ! 2 | [[Ян Глінка]] |- ! 2 | [[Ян Каменскі]] |- ! 2 | [[Ян Лейкен]] |- ! 2 | [[Ян Марыя Моска]] |- ! 2 | [[Ян Павел Вароніч]] |- ! 2 | [[Ян Прадвеснік, царква]] |- ! 2 | [[Ян Стрыенскі]] |- ! 2 | [[Ян Тэнчынскі]] |- ! 2 | [[Ян Цыж-Гайнічанскі]] |- ! 2 | [[Ян Чаплінскі]] |- ! 2 | [[Ян з Камарова]] |- ! 2 | [[Янаш Шчытоўскі]] |- ! 2 | [[Януарый (Вазнясенскі)]] |- ! 2 | [[Яраслаў Мудры, фільм]] |- ! 2 | [[Ясна Гура]] |- ! 2 | [[Яўген Яўсігнеевіч Галубінскі]] |- ! 2 | [[Яўгеній (Шаршылаў)]] |- ! 2 | [[Яўгенія Рымская]] |- ! 2 | [[Яўрэйская энцыклапедыя]] |- ! 2 | [[Яўрэйскі капялюш]] |- ! 2 | [[Яўстафій Севастыйскі]] |- ! 2 | [[Яўстах Баслык]] |- ! 2 | [[Яўфімій Тырнаўскі]] |- ! 1 | [[''Itinerarium Burdigalense'']] |- ! 1 | [[''t''-размеркаванне Ст'юдэнта]] |- ! 1 | [[''z''-размеркаванне Фішэра]] |- ! 1 | [[''р''-значэнне]] |- ! 1 | [[(1249) Рэзерфордыя]] |- ! 1 | [[(1691) Оарт]] |- ! 1 | [[(229631) Клюні]] |- ! 1 | [[(4581) Асклепі]] |- ! 1 | [[(546) Герадыяда]] |- ! 1 | [[(664) Юдзіф]] |- ! 1 | [[(https://cheops.unibe.ch)]] |- ! 1 | [[*]] |- ! 1 | [[1-м гвардзейскі полк цу Фус]] |- ! 1 | [[1-я гарадская клінічная бальніца (Мінск)]] |- ! 1 | [[1000 да н.э.]] |- ! 1 | [[100 найбольш натхняльных фільмаў ЗША паводле версіі AFI]] |- ! 1 | [[100 найлепшых фільмаў ЗША паводле версіі AFI]] |- ! 1 | [[100 фільмаў на ўсе часы па версіі часопіса «Time»]] |- ! 1 | [[1010 да н.э.]] |- ! 1 | [[1039 да н.э.]] |- ! 1 | [[1070 да н.э.]] |- ! 1 | [[1077 да н.э.]] |- ! 1 | [[1080 да н.э.]] |- ! 1 | [[10 рускіх народных песень]] |- ! 1 | [[11-я пяхотная дывізія]] |- ! 1 | [[11-я пяхотная дывізія (Расійская імперыя)]] |- ! 1 | [[11-я сесія Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] |- ! 1 | [[1101 да н.э.]] |- ! 1 | [[1115 да н.э.]] |- ! 1 | [[1124 год]] |- ! 1 | [[1170 да н.э.]] |- ! 1 | [[1178 да н.э.]] |- ! 1 | [[12-я Петраградская гімназія]] |- ! 1 | [[1200 да н.э.]] |- ! 1 | [[125 да н. э.]] |- ! 1 | [[1274 да н.э.]] |- ! 1 | [[12 год да н.э.]] |- ! 1 | [[12 каленаў]] |- ! 1 | [[13-ы армейскі корпус (Вялікая армія)]] |- ! 1 | [[1400 да н.э.]] |- ! 1 | [[1490 год]] |- ! 1 | [[15-я сесія Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] |- ! 1 | [[1560 год]] |- ! 1 | [[15 год да н.э.]] |- ! 1 | [[15 рускіх народных песень]] |- ! 1 | [[15ст.]] |- ! 1 | [[16-я стралковая дывізія, 2-га фарміравання]] |- ! 1 | [[1606 да н.э.]] |- ! 1 | [[1609 год]] |- ! 1 | [[1612 (Хронікі смутнага часу), фільм]] |- ! 1 | [[1637 год]] |- ! 1 | [[1687 год]] |- ! 1 | [[16ст.]] |- ! 1 | [[17-ы пяхотны полк Польскага войска]] |- ! 1 | [[1705 год у музыцы]] |- ! 1 | [[1707 год]] |- ! 1 | [[1711 год у музыцы]] |- ! 1 | [[1713 год у музыцы]] |- ! 1 | [[173-я паветрана-дэсантная брыгада ЗША]] |- ! 1 | [[1753 да н.э.]] |- ! 1 | [[18-я сесія Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] |- ! 1 | [[1808 года]] |- ! 1 | [[1812 года]] |- ! 1 | [[1816 года]] |- ! 1 | [[1823 года]] |- ! 1 | [[1825/34]] |- ! 1 | [[1825/6]] |- ! 1 | [[1826/8]] |- ! 1 | [[1829 год]] |- ! 1 | [[1831/5]] |- ! 1 | [[1835/38]] |- ! 1 | [[1841/2]] |- ! 1 | [[1846/51]] |- ! 1 | [[1848/9]] |- ! 1 | [[1853/4]] |- ! 1 | [[1860/2]] |- ! 1 | [[1870 год у гісторыі музыкі]] |- ! 1 | [[1876 год у гісторыі музыкі]] |- ! 1 | [[190-годдзе Федэральнага дзяржаўнага унітарнага прадпрыемства «Дзяржзнак»]] |- ! 1 | [[1909 год у гісторыі тэатру]] |- ! 1 | [[1910 год у гісторыі тэатру]] |- ! 1 | [[1916 год у гісторыі тэатру]] |- ! 1 | [[1917 год у гісторыі тэатру]] |- ! 1 | [[1 Ліст Карынфянам]] |- ! 1 | [[1 год да н.э.]] |- ! 1 | [[1Кар]] |- ! 1 | [[2-я Камчацкая экспедыцыя]] |- ! 1 | [[2-я асобная армія ППА]] |- ! 1 | [[2-я клінічная бальніца Мінска]] |- ! 1 | [[2-я сесія Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] |- ! 1 | [[2-і Адміралцейскі востраў]] |- ! 1 | [[20-ы стралковы полк, Расія]] |- ! 1 | [[20 год упраўленню ваеннай контрразведкі КДБ Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[21-я сесія Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] |- ! 1 | [[23 стагоддзе да н.э.]] |- ! 1 | [[24-я сесія Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] |- ! 1 | [[2500 год да н.э.]] |- ! 1 | [[25 июня]] |- ! 1 | [[2600 да н.э.]] |- ! 1 | [[260 г. да н.э.]] |- ! 1 | [[26 2]] |- ! 1 | [[2750 да н.э.]] |- ! 1 | [[2784 Дамейка]] |- ! 1 | [[2800]] |- ! 1 | [[2 июля]] |- ! 1 | [[2 століття]] |- ! 1 | [[3-я армія, ЗША]] |- ! 1 | [[3-я лінія Мышакоўскай гары]] |- ! 1 | [[3-і Усесаюзны метэаралагічны з’езд]] |- ! 1 | [[30-я асобная механізаваная брыгада (Украіна)]] |- ! 1 | [[300-годдзе дома Раманавых]] |- ! 1 | [[31 верасня]] |- ! 1 | [[3558 Шышкін]] |- ! 1 | [[3730 Гурбан]] |- ! 1 | [[38 год да н.э.]] |- ! 1 | [[39 Артыкулаў]] |- ! 1 | [[4-я матарызаваная гвардзейская брыгада Павукі]] |- ! 1 | [[42 артыкулы]] |- ! 1 | [[450 да н.э.]] |- ! 1 | [[467 да н.э.]] |- ! 1 | [[48 г. да н.э.]] |- ! 1 | [[4 December]] |- ! 1 | [[4 Верасня]] |- ! 1 | [[4 год]] |- ! 1 | [[4 стагоддзя да н.э.]] |- ! 1 | [[500-годдзе беларускага кнігадрукавання]] |- ! 1 | [[500 дзён, праграма]] |- ! 1 | [[515 да н.э.]] |- ! 1 | [[51 Пегаса]] |- ! 1 | [[51 Пегаса b]] |- ! 1 | [[532 да н.э.]] |- ! 1 | [[535 да н.э.]] |- ! 1 | [[537 да н.э.]] |- ! 1 | [[540 да н.э.]] |- ! 1 | [[550 да н.э.]] |- ! 1 | [[552 да н.э.]] |- ! 1 | [[560 да н.э.]] |- ! 1 | [[562 да н.э.]] |- ! 1 | [[564 да н.э.]] |- ! 1 | [[567 да н.э.]] |- ! 1 | [[570 да н.э.]] |- ! 1 | [[571 да н.э.]] |- ! 1 | [[574 да н.э.]] |- ! 1 | [[580 да н.э.]] |- ! 1 | [[587 да н.э.]] |- ! 1 | [[588 да н.э.]] |- ! 1 | [[591 да н.э.]] |- ! 1 | [[598 да н.э.]] |- ! 1 | [[599 да н.э.]] |- ! 1 | [[6-я Маскоўская гімназія]] |- ! 1 | [[6-я гвардзейская армія]] |- ! 1 | [[604 да н.э.]] |- ! 1 | [[607 да н.э.]] |- ! 1 | [[613 да н.э.]] |- ! 1 | [[613 запаветаў]] |- ! 1 | [[617 да н.э.]] |- ! 1 | [[621 да н.э.]] |- ! 1 | [[626 да н.э.]] |- ! 1 | [[630 да н.э.]] |- ! 1 | [[633 да н.э.]] |- ! 1 | [[634 да н.э.]] |- ! 1 | [[63 г. да н.э.]] |- ! 1 | [[640 да н.э.]] |- ! 1 | [[642 да н.э.]] |- ! 1 | [[648 да н.э.]] |- ! 1 | [[653 да н.э.]] |- ! 1 | [[6550 Парлер]] |- ! 1 | [[655 да н.э.]] |- ! 1 | [[680 да н.э.]] |- ! 1 | [[689 да н.э.]] |- ! 1 | [[692 да н.э.]] |- ! 1 | [[6 год]] |- ! 1 | [[6 стагоддзя да н.э.]] |- ! 1 | [[7-я Савецкая вуліца, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[7-я Усходне-Сібірская стралковая брыгада]] |- ! 1 | [[7-я сесія Камітэта Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА]] |- ! 1 | [[709 да н.э.]] |- ! 1 | [[723 да н.э.]] |- ! 1 | [[728 да н.э.]] |- ! 1 | [[729 да н.э.]] |- ! 1 | [[730 да н.э.]] |- ! 1 | [[732 да н.э.]] |- ! 1 | [[733 да н.э.]] |- ! 1 | [[734 да н.э.]] |- ! 1 | [[741 да н.э.]] |- ! 1 | [[745 да н.э.]] |- ! 1 | [[75-я зала галерэі Дэнон Луўра]] |- ! 1 | [[759 да н.э.]] |- ! 1 | [[760 да н.э.]] |- ! 1 | [[763 да н.э.]] |- ! 1 | [[766 да н.э.]] |- ! 1 | [[767 да н.э.]] |- ! 1 | [[783 да н.э.]] |- ! 1 | [[795 да н.э.]] |- ! 1 | [[81-ы полк гродзенскіх стральцоў]] |- ! 1 | [[814 да н.э.]] |- ! 1 | [[82-я паветрана-дэсантная дывізія (ЗША)]] |- ! 1 | [[822 да н.э.]] |- ! 1 | [[830-я]] |- ! 1 | [[835 да н.э.]] |- ! 1 | [[841 да н.э.]] |- ! 1 | [[843 да н.э.]] |- ! 1 | [[849 да н.э.]] |- ! 1 | [[851 да н.э.]] |- ! 1 | [[852 да н.э.]] |- ! 1 | [[853 да н.э.]] |- ! 1 | [[863 да н.э.]] |- ! 1 | [[874 да н.э.]] |- ! 1 | [[875 да н.э.]] |- ! 1 | [[881 да н.э.]] |- ! 1 | [[884 да н.э.]] |- ! 1 | [[885 да н.э.]] |- ! 1 | [[892 да н.э.]] |- ! 1 | [[893 да н.э.]] |- ! 1 | [[898 да н.э.]] |- ! 1 | [[8 тысячагоддзе да н.э.]] |- ! 1 | [[9-я гарадская клінічная бальніца (Мінск)]] |- ! 1 | [[905 да н.э.]] |- ! 1 | [[907 да н.э.]] |- ! 1 | [[908 да н.э.]] |- ! 1 | [[90 гадоў крымінальнаму вышуку МУС Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[910 да н.э.]] |- ! 1 | [[914 да н.э.]] |- ! 1 | [[918 да н.э.]] |- ! 1 | [[931 да н.э.]] |- ! 1 | [[932 да н.э.]] |- ! 1 | [[934 да н.э.]] |- ! 1 | [[937 да н.э.]] |- ! 1 | [[940 да н.э.]] |- ! 1 | [[946 да н.э.]] |- ! 1 | [[950 да н.э.]] |- ! 1 | [[960 да н.э.]] |- ! 1 | [[965 да н.э.]] |- ! 1 | [[967 да н.э.]] |- ! 1 | [[97,5 перцэнтыль]] |- ! 1 | [[972 да н.э.]] |- ! 1 | [[978 да н.э.]] |- ! 1 | [[990 да н.э.]] |- ! 1 | [[9 рота]] |- ! 1 | [[A.Bertrand]] |- ! 1 | [[A.Filat.]] |- ! 1 | [[A.Huet]] |- ! 1 | [[A. David Buckingham]] |- ! 1 | [[A. W. F. Edwards]] |- ! 1 | [[A4]] |- ! 1 | [[AAAS Award for Scientific Freedom and Responsibility]] |- ! 1 | [[AP News]] |- ! 1 | [[A & C Black]] |- ! 1 | [[A Memoir of Jane Austen]] |- ! 1 | [[Ab Urbe condita]] |- ! 1 | [[Ab urbe condita]] |- ! 1 | [[Abbaye de Royaumont]] |- ! 1 | [[Abckiria]] |- ! 1 | [[Aceria erinea]] |- ! 1 | [[Aceria tulipae]] |- ! 1 | [[Acevedo]] |- ! 1 | [[Acrolepia assectella]] |- ! 1 | [[Acrolepiopsis assectella caucasica]] |- ! 1 | [[Acta eruditorum]] |- ! 1 | [[Aculus fockeui]] |- ! 1 | [[Ad Gentes]] |- ! 1 | [[Ad decorem militantis Ecclesiae]] |- ! 1 | [[Ad diem illum lætissimum]] |- ! 1 | [[Ad extra]] |- ! 1 | [[Ad libitum]] |- ! 1 | [[Ad usum Delphini]] |- ! 1 | [[Admonitio generalis]] |- ! 1 | [[Aegilops tauschii]] |- ! 1 | [[Aeterni Patres]] |- ! 1 | [[Aglio Bianco Piacentino]] |- ! 1 | [[Aglio Bianco Polesano]] |- ! 1 | [[Agrobacterium tumefaciens]] |- ! 1 | [[Ail blanc de Lomagne]] |- ! 1 | [[Ail rose de Lautrec]] |- ! 1 | [[Aitch.]] |- ! 1 | [[Ajo Morado de Las Pedroñeras]] |- ! 1 | [[Al.Fed.]] |- ! 1 | [[Alan Grafen]] |- ! 1 | [[Albov]] |- ! 1 | [[Alef.]] |- ! 1 | [[Alefeld]] |- ! 1 | [[Alfred P. Sloan Foundation]] |- ! 1 | [[Alin Olteanu]] |- ! 1 | [[All Things Considered]] |- ! 1 | [[Allium longicuspis]] |- ! 1 | [[Allium porrum]] |- ! 1 | [[Allium test]] |- ! 1 | [[Aloe arborescens]] |- ! 1 | [[Aloe aristata]] |- ! 1 | [[Aloe saponaria]] |- ! 1 | [[Aloe striata]] |- ! 1 | [[Aloe variegata]] |- ! 1 | [[Aloe vera]] |- ! 1 | [[Aloë perfoliata]] |- ! 1 | [[Alph.Wood]] |- ! 1 | [[AlphaGo]] |- ! 1 | [[AlphaStar]] |- ! 1 | [[Alternaria alternata]] |- ! 1 | [[Alternatim]] |- ! 1 | [[Ambrosiana Orosius]] |- ! 1 | [[American Academy of Achievement]] |- ! 1 | [[American Anthropological Association]] |- ! 1 | [[Amica complanatio]] |- ! 1 | [[Amyelois transitella]] |- ! 1 | [[Anaglyptus mysticus]] |- ! 1 | [[Anamnesis]] |- ! 1 | [[Anders Hald]] |- ! 1 | [[Andre]] |- ! 1 | [[Andrz.]] |- ! 1 | [[Andrzej Garlicki]] |- ! 1 | [[Andrzej Kwaśniński-Złoty]] |- ! 1 | [[Anglicanorum Coetibus]] |- ! 1 | [[Annalen der Physik]] |- ! 1 | [[Annals of Eugenics]] |- ! 1 | [[Annals of Human Genetics]] |- ! 1 | [[Antarcticoceras domeykanum]] |- ! 1 | [[Antiphonale missarum sextuplex]] |- ! 1 | [[Antoni Młodowski]] |- ! 1 | [[Apollo 14]] |- ! 1 | [[Apostolicam Actuositatem]] |- ! 1 | [[Araki]] |- ! 1 | [[Arca Noë]] |- ! 1 | [[Archeion]] |- ! 1 | [[Archieparchia greckokatolicka we Lwowie]] |- ! 1 | [[Arcybiskupa gnieźnieńskiego]] |- ! 1 | [[Argumenta]] |- ! 1 | [[Artemisia annua]] |- ! 1 | [[Artemisia austriaca]] |- ! 1 | [[Artemisia campestris]] |- ! 1 | [[Artemisia cina]] |- ! 1 | [[Artemisia latifolia]] |- ! 1 | [[Artemisia siversiana]] |- ! 1 | [[Artemisia vulgaris]] |- ! 1 | [[Ascetoholix]] |- ! 1 | [[Asperges Me]] |- ! 1 | [[Assadi]] |- ! 1 | [[Assassin's Creed II]] |- ! 1 | [[Assidua romanorum]] |- ! 1 | [[Ateitis]] |- ! 1 | [[Augustus Pugin]] |- ! 1 | [[Australian Broadcasting Corporation]] |- ! 1 | [[Ave]] |- ! 1 | [[Ave Maria, музыка]] |- ! 1 | [[Ave verum corpus (Моцарт)]] |- ! 1 | [[Averil Cameron]] |- ! 1 | [[Avrorin]] |- ! 1 | [[Aў Бейт-Дын]] |- ! 1 | [[B.D.Jacks.]] |- ! 1 | [[B.K.Simon]] |- ! 1 | [[BBC Music Magazine]] |- ! 1 | [[BBKL]] |- ! 1 | [[Bal.]] |- ! 1 | [[Balansa]] |- ! 1 | [[Barbara Yorke]] |- ! 1 | [[Bart D. Ehrman]] |- ! 1 | [[Bart Ehrman]] |- ! 1 | [[Batalin]] |- ! 1 | [[Batt.]] |- ! 1 | [[Beatus vir]] |- ! 1 | [[Bede]] |- ! 1 | [[Belorussian Review]] |- ! 1 | [[Benedicamus Domino]] |- ! 1 | [[Berg]] |- ! 1 | [[Berthel.]] |- ! 1 | [[Best Ever Albums]] |- ! 1 | [[Bianchi]] |- ! 1 | [[Bibliotheca Fratrum Polonorum]] |- ! 1 | [[Big Cyc]] |- ! 1 | [[Bild]] |- ! 1 | [[Billot]] |- ! 1 | [[Biometrics (journal)]] |- ! 1 | [[Biotechnology Heritage Award]] |- ! 1 | [[Black & White]] |- ! 1 | [[Blastophaga psenes]] |- ! 1 | [[Blogspot]] |- ! 1 | [[Blume]] |- ! 1 | [[Boeing B-17 Flying Fortress]] |- ! 1 | [[Bois]] |- ! 1 | [[Bom Jesus do Monte]] |- ! 1 | [[Bordz.]] |- ! 1 | [[Borrer]] |- ! 1 | [[Botritis allii]] |- ! 1 | [[Botryosphaeria dothidea]] |- ! 1 | [[Botryotinia fuckeliana]] |- ! 1 | [[Botrytis cinerea]] |- ! 1 | [[Boże, coś Polskę]] |- ! 1 | [[Braun]] |- ! 1 | [[Breves causae]] |- ! 1 | [[Brign.]] |- ! 1 | [[Briq.]] |- ! 1 | [[British Medical Association]] |- ! 1 | [[British Rail Research Division]] |- ! 1 | [[Britton]] |- ! 1 | [[Brussels]] |- ! 1 | [[Buc'hoz]] |- ! 1 | [[Buch.-Ham.]] |- ! 1 | [[Buchenau]] |- ! 1 | [[Bulletin for Biblical Research]] |- ! 1 | [[Bundeswahlleiter]] |- ! 1 | [[Bunte Götter]] |- ! 1 | [[Business Insider]] |- ! 1 | [[C-130 Hercules]] |- ! 1 | [[C-SPAN]] |- ! 1 | [[C.J.Chen]] |- ! 1 | [[C.K.Schneid.]] |- ! 1 | [[C.L.Li]] |- ! 1 | [[C. R. Rao]] |- ! 1 | [[C. Лазінскі]] |- ! 1 | [[CMLV]] |- ! 1 | [[COINTELPRO]] |- ! 1 | [[COPSS Distinguished Achievement Award and Lectureship]] |- ! 1 | [[CSIRO]] |- ! 1 | [[CTV (Ватыкан)]] |- ! 1 | [[Camerata Silesia]] |- ! 1 | [[Canadian Association of Physicists]] |- ! 1 | [[Candargy]] |- ! 1 | [[Candida]] |- ! 1 | [[Cantus firmus]] |- ! 1 | [[Carduus pycnocephalus]] |- ! 1 | [[Carduus uncinatus]] |- ! 1 | [[Caritas]] |- ! 1 | [[Caritas.by]] |- ! 1 | [[Carl Sagan Prize for Science Popularization]] |- ! 1 | [[Carlos Blacker]] |- ! 1 | [[Carmel McCaffrey]] |- ! 1 | [[Carmina Burana (Орф)]] |- ! 1 | [[Carolina Rediviva]] |- ! 1 | [[Carrière]] |- ! 1 | [[Carum appuanum]] |- ! 1 | [[Carum asinorum]] |- ! 1 | [[Carum atlanticum]] |- ! 1 | [[Carum atrosanguineum]] |- ! 1 | [[Carum buriaticum]] |- ! 1 | [[Carum carvifolium]] |- ! 1 | [[Carum caucasicum]] |- ! 1 | [[Carum depressum]] |- ! 1 | [[Carum diversifolium]] |- ! 1 | [[Carum graecum]] |- ! 1 | [[Carum grossheimii]] |- ! 1 | [[Carum heldreichii]] |- ! 1 | [[Carum iminouakense]] |- ! 1 | [[Carum jahandiezii]] |- ! 1 | [[Carum komarovii]] |- ! 1 | [[Carum lacuum]] |- ! 1 | [[Carum leucocoleon]] |- ! 1 | [[Carum lomatocarum]] |- ! 1 | [[Carum meifolium]] |- ! 1 | [[Carum meoides]] |- ! 1 | [[Carum multiflorum]] |- ! 1 | [[Carum pachypodium]] |- ! 1 | [[Carum polyphyllum]] |- ! 1 | [[Carum proliferum]] |- ! 1 | [[Carum rupicola]] |- ! 1 | [[Carum saxicolum]] |- ! 1 | [[Carum strictum]] |- ! 1 | [[Carum verticillatum]] |- ! 1 | [[Cass.]] |- ! 1 | [[Castel Gandolfo]] |- ! 1 | [[Catholic Hierarchy]] |- ! 1 | [[Ceratocystis fimbriata]] |- ! 1 | [[Ceutorhynchus jakowlewi]] |- ! 1 | [[Chaix]] |- ! 1 | [[Chalice Well]] |- ! 1 | [[Charkiewicz W.]] |- ! 1 | [[Charlemagne]] |- ! 1 | [[Chm]] |- ! 1 | [[Chondrostereum purpureum]] |- ! 1 | [[Christian Classics Ethereal Library]] |- ! 1 | [[Christus Dominus]] |- ! 1 | [[Chrysanthemum carinatum]] |- ! 1 | [[Chrysanthemum coronarium]] |- ! 1 | [[Chrysanthemum segetum]] |- ! 1 | [[Church History]] |- ! 1 | [[Church History (Eusebius)]] |- ! 1 | [[Chymische Hochzeit des Christiani Rosencreutz Anno 1459]] |- ! 1 | [[Cichorium endivia]] |- ! 1 | [[Citroen CE6 Lictoria]] |- ! 1 | [[Cladosporium carpophilum]] |- ! 1 | [[Cleon Rogers]] |- ! 1 | [[Codex Amiatinus]] |- ! 1 | [[Codex Aureus]] |- ! 1 | [[Codex Marchalianus]] |- ! 1 | [[Codex Vercellensis]] |- ! 1 | [[Coleophora anatipennella]] |- ! 1 | [[Collectanea Franciscana]] |- ! 1 | [[Collegium Germanicum]] |- ! 1 | [[Collegium Nobilium (Варшава, тэацінцы)]] |- ! 1 | [[Colletotrichum acutatum]] |- ! 1 | [[Comma Johanneum]] |- ! 1 | [[Commentariorum de Republica emendanda libri quinque]] |- ! 1 | [[Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation]] |- ! 1 | [[Communio]] |- ! 1 | [[Concerto grosso]] |- ! 1 | [[Concilium Germanicum]] |- ! 1 | [[Confessio Fraternitatis]] |- ! 1 | [[Copidosoma truncatellum]] |- ! 1 | [[Coriandrum tordylium]] |- ! 1 | [[Cornell University Press]] |- ! 1 | [[Corpus Christi]] |- ! 1 | [[Cosson]] |- ! 1 | [[Creatio ex nihilo]] |- ! 1 | [[Credit Suisse]] |- ! 1 | [[Crep.]] |- ! 1 | [[Crespo]] |- ! 1 | [[Crown of Thorns]] |- ! 1 | [[Crusader Kings]] |- ! 1 | [[Crép.]] |- ! 1 | [[Cuius regio, eius religio]] |- ! 1 | [[Cum hoc ergo propter hoc]] |- ! 1 | [[Cupressus abramsiana]] |- ! 1 | [[Cupressus atlantica]] |- ! 1 | [[Cupressus austrotibetica]] |- ! 1 | [[Cupressus bakeri]] |- ! 1 | [[Cupressus benthamii]] |- ! 1 | [[Cupressus butanoensis]] |- ! 1 | [[Cupressus cashmeriana]] |- ! 1 | [[Cupressus chengiana]] |- ! 1 | [[Cupressus duclouxiana]] |- ! 1 | [[Cupressus dupreziana]] |- ! 1 | [[Cupressus forbesii]] |- ! 1 | [[Cupressus gigantea]] |- ! 1 | [[Cupressus glabra]] |- ! 1 | [[Cupressus goveniana]] |- ! 1 | [[Cupressus guadalupensis]] |- ! 1 | [[Cupressus lusitanica]] |- ! 1 | [[Cupressus macnabiana]] |- ! 1 | [[Cupressus montana]] |- ! 1 | [[Cupressus nevadensis]] |- ! 1 | [[Cupressus nootkatensis]] |- ! 1 | [[Cupressus pygmaea]] |- ! 1 | [[Cupressus revealiana]] |- ! 1 | [[Cupressus sargentii]] |- ! 1 | [[Cupressus stephensonii]] |- ! 1 | [[Cupressus tonkinensis]] |- ! 1 | [[Cupressus torulosa]] |- ! 1 | [[Cupressus vietnamensis]] |- ! 1 | [[Cydia funebrana]] |- ! 1 | [[Czefr.]] |- ! 1 | [[Czerep.]] |- ! 1 | [[Czytania Niedzielne]] |- ! 1 | [[D.A.Webb]] |- ! 1 | [[D.Fairchild]] |- ! 1 | [[DESY]] |- ! 1 | [[Dagen]] |- ! 1 | [[Daniel J. Harrington]] |- ! 1 | [[Danse Macabre]] |- ! 1 | [[David Carpenter (historian)]] |- ! 1 | [[David Kertzer]] |- ! 1 | [[Davies]] |- ! 1 | [[De Marco]] |- ! 1 | [[De Viris Illustribus]] |- ! 1 | [[De Vita Beata]] |- ! 1 | [[De Vriese]] |- ! 1 | [[De arte venandi cum avibus]] |- ! 1 | [[De mulieribus claris]] |- ! 1 | [[De tranquillitate animi]] |- ! 1 | [[Dei Filius]] |- ! 1 | [[Dei Verbum]] |- ! 1 | [[Dekapr.]] |- ! 1 | [[Deluge (mythology)]] |- ! 1 | [[Deus caritas est]] |- ! 1 | [[Devoney Looser]] |- ! 1 | [[Diakonia-Slovenskў kňaz]] |- ! 1 | [[Diasemia reticularis]] |- ! 1 | [[Dictionarium trium linguarum]] |- ! 1 | [[Dictionary of National Biography, 1885-1900/Dickens, Charles]] |- ! 1 | [[Diecezja chełmska (unicka)]] |- ! 1 | [[Dieck]] |- ! 1 | [[Dignitatis Humanae]] |- ! 1 | [[Dignitatis humanae]] |- ! 1 | [[Dinelli]] |- ! 1 | [[Discostroma corticola]] |- ! 1 | [[Ditylenchus allii]] |- ! 1 | [[Divino afflante Spiritu]] |- ! 1 | [[DjVu]] |- ! 1 | [[Domestica]] |- ! 1 | [[Domeykiaceae]] |- ! 1 | [[Domeykodactylus]] |- ! 1 | [[Domeykos]] |- ! 1 | [[Dominus Iesus]] |- ! 1 | [[Domus Sanctae Marthae]] |- ! 1 | [[Dorof.]] |- ! 1 | [[Dostál]] |- ! 1 | [[Droits de joyeux avènement]] |- ! 1 | [[Duke University Press]] |- ! 1 | [[Dum.]] |- ! 1 | [[Dum Diversas]] |- ! 1 | [[Duże Pe]] |- ! 1 | [[Dyukina]] |- ! 1 | [[E.Barbier]] |- ! 1 | [[E.H.Wilson]] |- ! 1 | [[E.Pritz.]] |- ! 1 | [[E.Schiem.]] |- ! 1 | [[E. H. Gombrich]] |- ! 1 | [[EMI Music Poland]] |- ! 1 | [[East Lansing, Michigan]] |- ! 1 | [[Edvardas Gudavičius]] |- ! 1 | [[El País]] |- ! 1 | [[Eli Lilly Award in Biological Chemistry]] |- ! 1 | [[Eli Lilly and Company-Elanco Research Award]] |- ! 1 | [[Elymus elongatus]] |- ! 1 | [[Elymus hispidus]] |- ! 1 | [[Emanuel Poche]] |- ! 1 | [[Emb.]] |- ! 1 | [[Encyclopædia Britannica, Inc.]] |- ! 1 | [[Engelm.]] |- ! 1 | [[English Heritage]] |- ! 1 | [[Epiclesis]] |- ! 1 | [[Epirrita christyi]] |- ! 1 | [[Epirrita dilutata]] |- ! 1 | [[Epistulae Morales ad Lucilium]] |- ! 1 | [[Epling]] |- ! 1 | [[Erato Records]] |- ! 1 | [[Erich Zenger]] |- ! 1 | [[Ernst Herzfeld]] |- ! 1 | [[Erwinia aroideae]] |- ! 1 | [[Erwinia carotovora]] |- ! 1 | [[Eryngium foetidum]] |- ! 1 | [[Escherichia coli]] |- ! 1 | [[Esperia oliviella]] |- ! 1 | [[Eumerus strigatus]] |- ! 1 | [[Eumerus tuberculatus]] |- ! 1 | [[Eupithecia exiguata]] |- ! 1 | [[European History Online]] |- ! 1 | [[Evil Genius]] |- ! 1 | [[Ex corde ecclesiae]] |- ! 1 | [[F.Schmidt]] |- ! 1 | [[F. M. Powicke]] |- ! 1 | [[FSSP]] |- ! 1 | [[FSSPX]] |- ! 1 | [[Fabr.]] |- ! 1 | [[Fait accompli]] |- ! 1 | [[Fed.]] |- ! 1 | [[Feliks Jaźwiński]] |- ! 1 | [[Fiat Campagnola]] |- ! 1 | [[Ficus sycomorus]] |- ! 1 | [[Fidei depositum]] |- ! 1 | [[Fides et Ratio]] |- ! 1 | [[Filip (Morozow)]] |- ! 1 | [[Filmportal.de]] |- ! 1 | [[Filmtracks.com]] |- ! 1 | [[Filmweb]] |- ! 1 | [[Fine Gael]] |- ! 1 | [[Flaks.]] |- ! 1 | [[Flaksb.]] |- ! 1 | [[Fleming]] |- ! 1 | [[Flora Europaea]] |- ! 1 | [[Focke]] |- ! 1 | [[Forza Italia (2013)]] |- ! 1 | [[Fourr.]] |- ! 1 | [[Frank Stenton]] |- ! 1 | [[Frank Yates]] |- ! 1 | [[Franz Stangl]] |- ! 1 | [[Frauen-Union]] |- ! 1 | [[Frotz Rienecker]] |- ! 1 | [[Funck]] |- ! 1 | [[G.Don]] |- ! 1 | [[G.M.Levin]] |- ! 1 | [[G. W. S. Barrow]] |- ! 1 | [[G1]] |- ! 1 | [[GM-АВТОВАЗ]] |- ! 1 | [[Gandilyan]] |- ! 1 | [[Garsault]] |- ! 1 | [[Gasp.]] |- ! 1 | [[Gaudin]] |- ! 1 | [[Gaudium et spes]] |- ! 1 | [[Gay.ru]] |- ! 1 | [[Gazeta Lwowska]] |- ! 1 | [[Gazeta kartuzka]] |- ! 1 | [[Geltman]] |- ! 1 | [[Genesis]] |- ! 1 | [[Geoffrey Miller (psychologist)]] |- ! 1 | [[George Berkeley]] |- ! 1 | [[George Robert Waterhouse]] |- ! 1 | [[Gerald O'Collins]] |- ! 1 | [[Germ.]] |- ! 1 | [[Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum]] |- ! 1 | [[Gibberella pulicaris]] |- ! 1 | [[Ginza Rabba]] |- ! 1 | [[Glock]] |- ! 1 | [[Gnomonia leptostyla]] |- ! 1 | [[Gontsch.]] |- ! 1 | [[Google books]] |- ! 1 | [[Gordon D. Fee]] |- ! 1 | [[Gossypium hirsutum]] |- ! 1 | [[Graham Stanton]] |- ! 1 | [[Grammatica Graeca]] |- ! 1 | [[Gravissimum Educationis]] |- ! 1 | [[Greckokatolicka eparchia przemyska]] |- ! 1 | [[Greckokatolicka eparchia stanisławowska]] |- ! 1 | [[Greckokatolicka metropolia halicka]] |- ! 1 | [[Greenwood Publishing Group]] |- ! 1 | [[Gren.]] |- ! 1 | [[Gromada – Rolnik Polski]] |- ! 1 | [[Grossh.]] |- ! 1 | [[Guernica (часопіс)]] |- ! 1 | [[Guessard]] |- ! 1 | [[Guss.]] |- ! 1 | [[H-тэарэма]] |- ! 1 | [[H.Karst.]] |- ! 1 | [[H.Lev.]] |- ! 1 | [[H.R.Jiang]] |- ! 1 | [[H.Scholz]] |- ! 1 | [[H. A. R. Gibb]] |- ! 1 | [[HBO]] |- ! 1 | [[HJEM]] |- ! 1 | [[Halácsy]] |- ! 1 | [[Hamdi]] |- ! 1 | [[Hans Nohbauer (author)]] |- ! 1 | [[Hara]] |- ! 1 | [[Harold Bloom]] |- ! 1 | [[HarperCollins]] |- ! 1 | [[Hartvig]] |- ! 1 | [[Hauman]] |- ! 1 | [[Hausskn]] |- ! 1 | [[Haw.]] |- ! 1 | [[Heinr.]] |- ! 1 | [[Heinrich Denzinger]] |- ! 1 | [[Heinrich Dörrie]] |- ! 1 | [[Heist.]] |- ! 1 | [[Heldr.]] |- ! 1 | [[Hemithea aestivaria]] |- ! 1 | [[Henry III of Nassau-Breda]] |- ! 1 | [[Henry Vollam Morton]] |- ! 1 | [[Heredity]] |- ! 1 | [[Hic sunt dracones]] |- ! 1 | [[Hieroglyphica]] |- ! 1 | [[Hippocrene Books]] |- ! 1 | [[Hlasy z Ríma]] |- ! 1 | [[Hohen.]] |- ! 1 | [[Holub]] |- ! 1 | [[Hoplocampa flava]] |- ! 1 | [[Hoplocampa minuta]] |- ! 1 | [[Hordeum jubatum]] |- ! 1 | [[Host (батанік)]] |- ! 1 | [[Host (ботаник)]] |- ! 1 | [[Houghton Mifflin]] |- ! 1 | [[Hughes]] |- ! 1 | [[Humani generis]] |- ! 1 | [[Hyponomeuta malinella]] |- ! 1 | [[Händel-Werke-Verzeichnis]] |- ! 1 | [[I. Вайшвілайце]] |- ! 1 | [[I. Кульчыцкі]] |- ! 1 | [[I. Місенгілевіч]] |- ! 1 | [[I. Шуйскі]] |- ! 1 | [[IEEE Journal of Quantum Electronics]] |- ! 1 | [[III Канстанцінопальскі Сабор]] |- ! 1 | [[III Сусветны сабор]] |- ! 1 | [[III Сіскі сабор]] |- ! 1 | [[III Юліевы Альпійскі легіён]] |- ! 1 | [[III тыс. да н.э.]] |- ! 1 | [[II Ватыканскі Сабор]] |- ! 1 | [[II Сіскі сабор]] |- ! 1 | [[II Юліевы Альпійскі легіён]] |- ! 1 | [[II звычайны народны сход]] |- ! 1 | [[II рымскі армянскі сінод]] |- ! 1 | [[IV Канстанцінопальскі сабор]] |- ! 1 | [[IV Сусветны сабор]] |- ! 1 | [[IV раён, Турку]] |- ! 1 | [[IV стагоддзі]] |- ! 1 | [[IZ.RU (тэлеканал)]] |- ! 1 | [[I Дзвінскі сабор]] |- ! 1 | [[I Надзейны Флавіеў Гальскі легіён]] |- ! 1 | [[I Сусветны сабор]] |- ! 1 | [[I Флавіеў Марсаў легіён]] |- ! 1 | [[I Юліевы Альпійскі легіён]] |- ! 1 | [[I вялікі народны сход]] |- ! 1 | [[I звычайны народны сход]] |- ! 1 | [[Ibn Kathir]] |- ! 1 | [[Ichthux]] |- ! 1 | [[Il Popolo]] |- ! 1 | [[Illyria Graeca]] |- ! 1 | [[Immaculate Heart of Mary]] |- ! 1 | [[In folio]] |- ! 1 | [[Independent]] |- ! 1 | [[Ineffabilis Deus]] |- ! 1 | [[Infinitesimal]] |- ! 1 | [[InfoVaticana]] |- ! 1 | [[Infobae]] |- ! 1 | [[Institute of European History]] |- ! 1 | [[Institutio]] |- ! 1 | [[Instytut Badań Spraw Narodowościowych]] |- ! 1 | [[Integrationsbeauftragter]] |- ! 1 | [[Inter Mirifica]] |- ! 1 | [[Intercessio]] |- ! 1 | [[International Biometric Society]] |- ! 1 | [[International Standard Identifier for Libraries and Related Organizations]] |- ! 1 | [[Ion Television]] |- ! 1 | [[Iona, гурт]] |- ! 1 | [[Iris Habib Elmasry]] |- ! 1 | [[Iris germanica]] |- ! 1 | [[Iris graminea]] |- ! 1 | [[Irish Times]] |- ! 1 | [[Iskry (wydawnictwo)]] |- ! 1 | [[Iskry (выдавецтва)]] |- ! 1 | [[IslamOnline]] |- ! 1 | [[Islamic Texts Society]] |- ! 1 | [[Isotta Fraschini]] |- ! 1 | [[Ite missa est]] |- ! 1 | [[Iгбо]] |- ! 1 | [[Iсока]] |- ! 1 | [[J.B.Phipps]] |- ! 1 | [[J.C.Wendl.]] |- ! 1 | [[J.Jacq.]] |- ! 1 | [[J.Q.Deng]] |- ! 1 | [[J.Y.Hong]] |- ! 1 | [[J. Robert Wright]] |- ! 1 | [[J. Łukaszewicz]] |- ! 1 | [[JFM (ідэнтыфікатар)]] |- ! 1 | [[Jack Nelson (journalist)]] |- ! 1 | [[Jag Panzer]] |- ! 1 | [[Jakubz.]] |- ! 1 | [[James Craigie Robertson]] |- ! 1 | [[James D. G. Dunn]] |- ! 1 | [[James Ford Rhodes]] |- ! 1 | [[Jan Euerling]] |- ! 1 | [[Jan Ptaśnik]] |- ! 1 | [[Jativa]] |- ! 1 | [[Jean Leflon]] |- ! 1 | [[Jednota]] |- ! 1 | [[Jefferson, North Carolina]] |- ! 1 | [[Jens Halfwassen]] |- ! 1 | [[Jeps.]] |- ! 1 | [[Jerzy Neyman]] |- ! 1 | [[Joanna Egert-Romanowska (author)]] |- ! 1 | [[John Bargrave]] |- ! 1 | [[John Heydon]] |- ! 1 | [[John Maddicott]] |- ! 1 | [[John Sadler (historian)]] |- ! 1 | [[Jonathan Riley-Smith]] |- ! 1 | [[Joseph Hyacinthe Albanés]] |- ! 1 | [[Journal of Biosocial Science]] |- ! 1 | [[Journal of Genetics]] |- ! 1 | [[Journal of the Optical Society of America B]] |- ! 1 | [[Judensau]] |- ! 1 | [[Julian the Apostate]] |- ! 1 | [[Juncus acutus]] |- ! 1 | [[Juncus articulatus]] |- ! 1 | [[Juncus breweri]] |- ! 1 | [[Juncus bufonius]] |- ! 1 | [[Juncus bulbosus]] |- ! 1 | [[Juncus effusus]] |- ! 1 | [[Juncus ensifolius]] |- ! 1 | [[Juncus filiformis]] |- ! 1 | [[Juncus geniculatus]] |- ! 1 | [[Juncus ranarius]] |- ! 1 | [[Juncus stygius]] |- ! 1 | [[Juncus xiphioides]] |- ! 1 | [[Junge Union]] |- ! 1 | [[Juniperus chinensis]] |- ! 1 | [[Jurnal de Chișinău]] |- ! 1 | [[Jägermeister]] |- ! 1 | [[KV62]] |- ! 1 | [[Kanadskў Slovák]] |- ! 1 | [[Kapit.]] |- ! 1 | [[Kar.]] |- ! 1 | [[Karjag.]] |- ! 1 | [[Karl Erich Grözinger]] |- ! 1 | [[Karl Strecker (Philologe)]] |- ! 1 | [[Kathleen M. Blee]] |- ! 1 | [[Katolícke noviny]] |- ! 1 | [[Kenneth M. Setton]] |- ! 1 | [[Kifo - Stiftelsen kirkeforskning]] |- ! 1 | [[Killip]] |- ! 1 | [[Kir.]] |- ! 1 | [[Kit.]] |- ! 1 | [[Kit Tan]] |- ! 1 | [[Kitam.]] |- ! 1 | [[Klokov]] |- ! 1 | [[Koidz.]] |- ! 1 | [[Korespondent Warszawski i Zagraniczny]] |- ! 1 | [[Korneliusz Lebiecki]] |- ! 1 | [[Kosanin]] |- ! 1 | [[Kostov]] |- ! 1 | [[Kotschy]] |- ! 1 | [[Kościół św. Franciszka w Warszawie]] |- ! 1 | [[Kraj.by]] |- ! 1 | [[Kralik]] |- ! 1 | [[Krasnova]] |- ! 1 | [[Krause]] |- ! 1 | [[Krock.]] |- ! 1 | [[Kronf.]] |- ! 1 | [[Krugosvet.ru]] |- ! 1 | [[Księstwo Kurlandii i Semigalii]] |- ! 1 | [[Kurier Lwowski]] |- ! 1 | [[Kurt Flasch]] |- ! 1 | [[Kwartalnik Litewski]] |- ! 1 | [[Kyiv Post]] |- ! 1 | [[Kyrie Eleison]] |- ! 1 | [[Körn.]] |- ! 1 | [[L'Osservatore Romano]] |- ! 1 | [[L.E.Navas]] |- ! 1 | [[L.H.Bailey]] |- ! 1 | [[LCCN (ідэнтыфікатар)]] |- ! 1 | [[La Semaine religieuse]] |- ! 1 | [[La donna e mobile]] |- ! 1 | [[Labill.]] |- ! 1 | [[Ladiz.]] |- ! 1 | [[Lament (сінгл)]] |- ! 1 | [[Land Rover 109]] |- ! 1 | [[Le Rouet]] |- ! 1 | [[Legião Urbana]] |- ! 1 | [[Lemée]] |- ! 1 | [[Lens ervoides]] |- ! 1 | [[Lens himalayensis]] |- ! 1 | [[Lens kotschyana]] |- ! 1 | [[Lens lamottei]] |- ! 1 | [[Lens montbretii]] |- ! 1 | [[Lens nigricans]] |- ! 1 | [[Leon Ludwik Jaworowski]] |- ! 1 | [[Lepech.]] |- ! 1 | [[Lesch.]] |- ! 1 | [[Less.]] |- ! 1 | [[Lettres de cachet]] |- ! 1 | [[Leucostoma]] |- ! 1 | [[Lewton]] |- ! 1 | [[Lexikon des Mittelalters]] |- ! 1 | [[Liber de causis]] |- ! 1 | [[Library of the Fathers]] |- ! 1 | [[Libreria Editrice Vaticana]] |- ! 1 | [[Libri Carolini]] |- ! 1 | [[Licet ab initio]] |- ! 1 | [[Liebm.]] |- ! 1 | [[Lilium 'Conca d'Or']] |- ! 1 | [[Lilium candidum]] |- ! 1 | [[Link, батанік]] |- ! 1 | [[Linum alpinum]] |- ! 1 | [[Linum altaicum]] |- ! 1 | [[Linum amurense]] |- ! 1 | [[Linum arboreum]] |- ! 1 | [[Linum baicalense]] |- ! 1 | [[Linum bienne]] |- ! 1 | [[Linum campanulatum]] |- ! 1 | [[Linum capitatum]] |- ! 1 | [[Linum corymbulosum]] |- ! 1 | [[Linum grandiflorum]] |- ! 1 | [[Linum hirsutum]] |- ! 1 | [[Linum hypericifolium]] |- ! 1 | [[Linum nervosum]] |- ! 1 | [[Linum tauricum]] |- ! 1 | [[Linum tenuifolium]] |- ! 1 | [[Linum trigynum]] |- ! 1 | [[Linum usitatissimum]] |- ! 1 | [[Lionhead Studios]] |- ! 1 | [[Lipsk]] |- ! 1 | [[Litard.]] |- ! 1 | [[Litwin H.]] |- ! 1 | [[Live in Gdańsk]] |- ! 1 | [[Lolium canariense]] |- ! 1 | [[Lolium gracile]] |- ! 1 | [[Lolium perenne]] |- ! 1 | [[Lolium persicum]] |- ! 1 | [[Lolium rigidum]] |- ! 1 | [[Lolium saxatile]] |- ! 1 | [[Lolium × hubbardii]] |- ! 1 | [[Lolium × hybridum]] |- ! 1 | [[Lomographa bimaculata]] |- ! 1 | [[Louisiana State University Press]] |- ! 1 | [[Lubimova]] |- ! 1 | [[Lucilia caesar]] |- ! 1 | [[Lumen gentium]] |- ! 1 | [[Lunell]] |- ! 1 | [[Lux aeterna (рэквіем)]] |- ! 1 | [[Lycalopex gymnocercus domeykoanus]] |- ! 1 | [[Lycium acutifolium]] |- ! 1 | [[Lycium afrum]] |- ! 1 | [[Lycium ameghinoi]] |- ! 1 | [[Lycium amoenum]] |- ! 1 | [[Lycium andersonii]] |- ! 1 | [[Lycium arenicola]] |- ! 1 | [[Lycium australe]] |- ! 1 | [[Lycium barbarum]] |- ! 1 | [[Lycium berlandieri]] |- ! 1 | [[Lycium bosciifolium]] |- ! 1 | [[Lycium brevipes]] |- ! 1 | [[Lycium californicum]] |- ! 1 | [[Lycium carolinianum]] |- ! 1 | [[Lycium chilense]] |- ! 1 | [[Lycium chinense]] |- ! 1 | [[Lycium cinereum]] |- ! 1 | [[Lycium cooperi]] |- ! 1 | [[Lycium decumbens]] |- ! 1 | [[Lycium depressum]] |- ! 1 | [[Lycium eenii]] |- ! 1 | [[Lycium europaeum]] |- ! 1 | [[Lycium exsertum]] |- ! 1 | [[Lycium ferocissimum]] |- ! 1 | [[Lycium fremontii]] |- ! 1 | [[Lycium gariepense]] |- ! 1 | [[Lycium grandicalyx]] |- ! 1 | [[Lycium hassei]] |- ! 1 | [[Lycium hirsutum]] |- ! 1 | [[Lycium horridum]] |- ! 1 | [[Lycium macrodon]] |- ! 1 | [[Lycium mascarenense]] |- ! 1 | [[Lycium nodosum]] |- ! 1 | [[Lycium oxycarpum]] |- ! 1 | [[Lycium pallidum]] |- ! 1 | [[Lycium parishii]] |- ! 1 | [[Lycium pilifolium]] |- ! 1 | [[Lycium puberulum]] |- ! 1 | [[Lycium pumilum]] |- ! 1 | [[Lycium ruthenicum]] |- ! 1 | [[Lycium sandwicense]] |- ! 1 | [[Lycium schizocalyx]] |- ! 1 | [[Lycium schweinfurthii]] |- ! 1 | [[Lycium shawii]] |- ! 1 | [[Lycium shockleyi]] |- ! 1 | [[Lycium sokotranum]] |- ! 1 | [[Lycium strandveldense]] |- ! 1 | [[Lycium tenue]] |- ! 1 | [[Lycium tenuispinosum]] |- ! 1 | [[Lycium tetrandrum]] |- ! 1 | [[Lycium texanum]] |- ! 1 | [[Lycium torreyi]] |- ! 1 | [[Lycium tweedianum]] |- ! 1 | [[Lycium villosum]] |- ! 1 | [[L’Express]] |- ! 1 | [[L’homme arme]] |- ! 1 | [[M.B.]] |- ! 1 | [[M.E.Ferguson]] |- ! 1 | [[M.Jiang Wu]] |- ! 1 | [[M.Roem.]] |- ! 1 | [[M. Moleiro Editor]] |- ! 1 | [[MR (ідэнтыфікатар)]] |- ! 1 | [[Machina (часопіс)]] |- ! 1 | [[Macklemore]] |- ! 1 | [[Macmillan Publishers]] |- ! 1 | [[Magister militum]] |- ! 1 | [[Magna Moralia]] |- ! 1 | [[Magnifikat]] |- ! 1 | [[Maihueniopsis domeykoensis]] |- ! 1 | [[Maire]] |- ! 1 | [[Makino]] |- ! 1 | [[Malus asiatica]] |- ! 1 | [[Malus bracteata]] |- ! 1 | [[Malus chitralensis]] |- ! 1 | [[Malus daochengensis]] |- ! 1 | [[Malus dasyphylla]] |- ! 1 | [[Malus doumeri]] |- ! 1 | [[Malus florentina]] |- ! 1 | [[Malus floribunda]] |- ! 1 | [[Malus fusca]] |- ! 1 | [[Malus glabrata]] |- ! 1 | [[Malus glaucescens]] |- ! 1 | [[Malus halliana]] |- ! 1 | [[Malus honanensis]] |- ! 1 | [[Malus hupehensis]] |- ! 1 | [[Malus hybridus]] |- ! 1 | [[Malus ioensis]] |- ! 1 | [[Malus jinxianensis]] |- ! 1 | [[Malus kansuensis]] |- ! 1 | [[Malus kirghisorum]] |- ! 1 | [[Malus komarovii]] |- ! 1 | [[Malus lancifolia]] |- ! 1 | [[Malus leiocalyca]] |- ! 1 | [[Malus mandshurica]] |- ! 1 | [[Malus manshurica]] |- ! 1 | [[Malus melliana]] |- ! 1 | [[Malus micromalus]] |- ! 1 | [[Malus montana]] |- ! 1 | [[Malus muliensis]] |- ! 1 | [[Malus niedzwetzkyana]] |- ! 1 | [[Malus ombrophila]] |- ! 1 | [[Malus orientalis]] |- ! 1 | [[Malus pallasiana]] |- ! 1 | [[Malus platycarpa]] |- ! 1 | [[Malus prattii]] |- ! 1 | [[Malus rockii]] |- ! 1 | [[Malus sachalinensis]] |- ! 1 | [[Malus sargentii]] |- ! 1 | [[Malus sieboldii]] |- ! 1 | [[Malus sieversii]] |- ! 1 | [[Malus sikkimensis]] |- ! 1 | [[Malus soulardii]] |- ! 1 | [[Malus spontanea]] |- ! 1 | [[Malus toringo]] |- ! 1 | [[Malus toringoides]] |- ! 1 | [[Malus transitoria]] |- ! 1 | [[Malus trilobata]] |- ! 1 | [[Malus tschonoskii]] |- ! 1 | [[Malus turkmenorum]] |- ! 1 | [[Malus yunnanensis]] |- ! 1 | [[Malus zumi]] |- ! 1 | [[Malus × arnoldiana]] |- ! 1 | [[Malus × dawsoniana]] |- ! 1 | [[Malus × purpurea]] |- ! 1 | [[Malus × robusta]] |- ! 1 | [[Malus × spectabilis]] |- ! 1 | [[Man]] |- ! 1 | [[Mandragora caulescens]] |- ! 1 | [[Mandragora officinarum]] |- ! 1 | [[Mandragora turcomanica]] |- ! 1 | [[Marcin Król]] |- ! 1 | [[Maredsous Abbey]] |- ! 1 | [[Marie Claire]] |- ! 1 | [[Mariner Books]] |- ! 1 | [[Marshall]] |- ! 1 | [[Martin Hengel]] |- ! 1 | [[Maszkiewicz Mariusz]] |- ! 1 | [[Mater Verborum]] |- ! 1 | [[Mateusz Krycuk]] |- ! 1 | [[Mathematical analysis]] |- ! 1 | [[Matricaria aserbaidshanica]] |- ! 1 | [[Matricaria aurea]] |- ! 1 | [[Matricaria australis]] |- ! 1 | [[Matricaria brachyglossa]] |- ! 1 | [[Matricaria breviradiata]] |- ! 1 | [[Matricaria courrantia]] |- ! 1 | [[Matricaria decipiens]] |- ! 1 | [[Matricaria discoidea]] |- ! 1 | [[Matricaria elongata]] |- ! 1 | [[Matricaria grossheimii]] |- ! 1 | [[Matricaria hookeri]] |- ! 1 | [[Matricaria karjaginii]] |- ! 1 | [[Matricaria lasiocarpa]] |- ! 1 | [[Matricaria matricarioides (Porter)]] |- ! 1 | [[Matricaria occidentalis]] |- ! 1 | [[Matricaria rupestris]] |- ! 1 | [[Matricaria sevanensis]] |- ! 1 | [[Matricaria suaveolens (Koch)]] |- ! 1 | [[Matricaria subpolaris]] |- ! 1 | [[Matricaria szowitzii]] |- ! 1 | [[Matricaria tchihatchewii]] |- ! 1 | [[Matricaria tetragonosperma]] |- ! 1 | [[Matricaria transcaucasica]] |- ! 1 | [[Matricaria tzvelevii]] |- ! 1 | [[Matsum.]] |- ! 1 | [[Matthias Baltes]] |- ! 1 | [[Mavrodiev]] |- ! 1 | [[Max Delbrück Medal]] |- ! 1 | [[Mały dziennik]] |- ! 1 | [[Medw.]] |- ! 1 | [[Melancholy]] |- ! 1 | [[Melderis]] |- ! 1 | [[Meloidogyne arenaria]] |- ! 1 | [[Meloidogyne incognita]] |- ! 1 | [[Meloidogyne javanica]] |- ! 1 | [[Memento mori]] |- ! 1 | [[Menabde]] |- ! 1 | [[Menologion]] |- ! 1 | [[Mentha arvensis]] |- ! 1 | [[Mentha longifolia]] |- ! 1 | [[Mentha piperita]] |- ! 1 | [[Mentha spicata]] |- ! 1 | [[Mercedes-Benz 320]] |- ! 1 | [[Mercedes-Benz G-klasse]] |- ! 1 | [[Mercedes-Benz ML-klasse]] |- ! 1 | [[MercyMe]] |- ! 1 | [[Merkuriusz Polski Ordynaryjny]] |- ! 1 | [[Mesocriconema xenoplax]] |- ! 1 | [[Meteora]] |- ! 1 | [[Mezo]] |- ! 1 | [[Michael Maier]] |- ! 1 | [[Michael Prestwich]] |- ! 1 | [[Michigan State University Press]] |- ! 1 | [[Migush.]] |- ! 1 | [[Mildbr.]] |- ! 1 | [[Milites Templi]] |- ! 1 | [[Militia Dei]] |- ! 1 | [[Misericordia]] |- ! 1 | [[Missale Romanum]] |- ! 1 | [[Moench.]] |- ! 1 | [[Monilinia fructicola]] |- ! 1 | [[Monilinia laxa]] |- ! 1 | [[Mons, Belgium]] |- ! 1 | [[Monte Castelo]] |- ! 1 | [[Most]] |- ! 1 | [[Mp3]] |- ! 1 | [[Mullard Award]] |- ! 1 | [[Munz]] |- ! 1 | [[My Life: Preisner’s Music]] |- ! 1 | [[Myrtus nivellei]] |- ! 1 | [[Mysterium fidei]] |- ! 1 | [[Médaille militaire]] |- ! 1 | [[N.E.Br.]] |- ! 1 | [[N.Gontsch.]] |- ! 1 | [[NAS Award in Molecular Biology]] |- ! 1 | [[NPR]] |- ! 1 | [[Nab.]] |- ! 1 | [[Nakai]] |- ! 1 | [[Nanaia Mahuta]] |- ! 1 | [[Nasze Kościoły]] |- ! 1 | [[National Academy of Sciences]] |- ! 1 | [[National Archives of Sweden]] |- ! 1 | [[National Catholic Reporter]] |- ! 1 | [[National Geographic Magazine]] |- ! 1 | [[Nature]] |- ! 1 | [[Nature (journal)]] |- ! 1 | [[Nature Portfolio]] |- ! 1 | [[Nature Publishing Group]] |- ! 1 | [[Nautilus Pompilius]] |- ! 1 | [[Nautilus domeykus]] |- ! 1 | [[Navr.]] |- ! 1 | [[Ncal]] |- ! 1 | [[Nees]] |- ! 1 | [[Neue Deutsche Biografie]] |- ! 1 | [[New Advent]] |- ! 1 | [[New Age]] |- ! 1 | [[New Catholic Encyclopedia]] |- ! 1 | [[New Literary History]] |- ! 1 | [[New Statesman]] |- ! 1 | [[New York Daily News]] |- ! 1 | [[News.com.au]] |- ! 1 | [[Newsweek]] |- ! 1 | [[Niedziela (часопіс)]] |- ! 1 | [[Nieuwl.]] |- ! 1 | [[Nigella orientalis]] |- ! 1 | [[Nigella sativa]] |- ! 1 | [[Nikoghos Tahmizian]] |- ! 1 | [[Nikolaus Pevsner]] |- ! 1 | [[Nils Ivar Agøy]] |- ! 1 | [[Nobel Foundation]] |- ! 1 | [[Nobel Media AB]] |- ! 1 | [[Nola cucullatella]] |- ! 1 | [[Nomina sacra]] |- ! 1 | [[Norgeshistorie.no]] |- ! 1 | [[Normition]] |- ! 1 | [[Noronha]] |- ! 1 | [[Norwegian Directorate for Cultural Heritage]] |- ! 1 | [[Novum Instrumentum omne]] |- ! 1 | [[Novum opus]] |- ! 1 | [[Nowo życie]] |- ! 1 | [[O bianco fiore]] |- ! 1 | [[Odkupiciel]] |- ! 1 | [[Oerst]] |- ! 1 | [[Oidium passerinii]] |- ! 1 | [[Oliver Leaman]] |- ! 1 | [[Omne datum optimum]] |- ! 1 | [[Onsager Medal]] |- ! 1 | [[Ophiognomonia leptostyla]] |- ! 1 | [[Opisthograptis luteolata]] |- ! 1 | [[Opiz]] |- ! 1 | [[Optatam Totius]] |- ! 1 | [[Optics Communications]] |- ! 1 | [[Opus mixtum]] |- ! 1 | [[Ordines Romani]] |- ! 1 | [[Orientalium Ecclesiarum]] |- ! 1 | [[Orthodox Church in America]] |- ! 1 | [[Orthodoxia (каталог)]] |- ! 1 | [[Otto Demus]] |- ! 1 | [[Our Lady of Mount Carmel]] |- ! 1 | [[Owal, raper]] |- ! 1 | [[P.Chabert]] |- ! 1 | [[P.H.Davis]] |- ! 1 | [[P.Mill.]] |- ! 1 | [[P.Renault]] |- ! 1 | [[P.V.Heath]] |- ! 1 | [[PMC (ідэнтыфікатар)]] |- ! 1 | [[PNRSV]] |- ! 1 | [[POLITICO]] |- ! 1 | [[Pachom.]] |- ! 1 | [[Paenitemini]] |- ! 1 | [[Pamp.]] |- ! 1 | [[Papo de Cinema]] |- ! 1 | [[Paradise engineering]] |- ! 1 | [[Pasiphila rectangulata]] |- ! 1 | [[Pastor Bonus]] |- ! 1 | [[Pater Noster]] |- ! 1 | [[Patrologia Latina]] |- ! 1 | [[Paul Robert Magocsi]] |- ! 1 | [[Pałubińscy]] |- ! 1 | [[Pdf]] |- ! 1 | [[Peake's Commentary on the Bible]] |- ! 1 | [[Peine forte et dure]] |- ! 1 | [[Penicillium glaucum]] |- ! 1 | [[Percival]] |- ! 1 | [[Percival Schuttenbach]] |- ! 1 | [[Perfectae Caritatis]] |- ! 1 | [[Peribatodes rhomboidaria]] |- ! 1 | [[Perishware]] |- ! 1 | [[Peronospora destructor]] |- ! 1 | [[Perrier]] |- ! 1 | [[Peter Hunter Blair]] |- ! 1 | [[Pew Research Center]] |- ! 1 | [[Pfizer]] |- ! 1 | [[Phil.]] |- ! 1 | [[Philip G. Kreyenbroek]] |- ! 1 | [[Philosophical Magazine]] |- ! 1 | [[Phomopsis amygdali]] |- ! 1 | [[Phragmites japonicus]] |- ! 1 | [[Phragmites karka]] |- ! 1 | [[Phragmites mauritianus]] |- ! 1 | [[Physical Review D]] |- ! 1 | [[Physics Letters B]] |- ! 1 | [[Piazza del Gesu]] |- ! 1 | [[Pinna nobilis]] |- ! 1 | [[Piranesi]] |- ! 1 | [[Pięć Dwa Dębiec]] |- ! 1 | [[Plants for a Future]] |- ! 1 | [[Platanus orientalis]] |- ! 1 | [[Platanus × hispanica]] |- ! 1 | [[Plik:Aleksander Kakowski (-1939).jpg]] |- ! 1 | [[Plik:Franciszek Skarbek Malczewski.PNG]] |- ! 1 | [[Plik:Jan Paweł Woronicz.JPG]] |- ! 1 | [[Plik:Szczepan Hołowczyc.JPG]] |- ! 1 | [[Plik:Wojciech Skarszewski.jpg]] |- ! 1 | [[Plitm.]] |- ! 1 | [[Plus (мабільная сетка)]] |- ! 1 | [[Plus One]] |- ! 1 | [[Poena cullei]] |- ! 1 | [[Poit.]] |- ! 1 | [[Poleva]] |- ! 1 | [[Poljakov]] |- ! 1 | [[Polygonum odoratum]] |- ! 1 | [[Polystigma ochraceum]] |- ! 1 | [[Ponert]] |- ! 1 | [[Poplatek J.]] |- ! 1 | [[Popolarismo]] |- ! 1 | [[Popov]] |- ! 1 | [[Populus laurifolia]] |- ! 1 | [[Populus trichocarpa]] |- ! 1 | [[Populus ×canadensis]] |- ! 1 | [[Postquam verus]] |- ! 1 | [[Pourr.]] |- ! 1 | [[Praedicate Evangelium]] |- ! 1 | [[Pratylenchus dulscus]] |- ! 1 | [[Pratylenchus penetrans]] |- ! 1 | [[Pravoslavie.ru]] |- ! 1 | [[Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie]] |- ! 1 | [[Presbyterorum Ordinis]] |- ! 1 | [[Prima Scriptura]] |- ! 1 | [[Priocnemis]] |- ! 1 | [[Pro illa vice]] |- ! 1 | [[Prokh.]] |- ! 1 | [[Prosopis]] |- ! 1 | [[Providentissimus Deus]] |- ! 1 | [[Prunus coccomilia]] |- ! 1 | [[Prunus curdica]] |- ! 1 | [[Prunus domestica insititia]] |- ! 1 | [[Prunus domestica italica]] |- ! 1 | [[Prunus insititia]] |- ! 1 | [[Prunus tomentosa]] |- ! 1 | [[Prunus × gigantea]] |- ! 1 | [[Przegląd Historyczny]] |- ! 1 | [[Przegląd Prawosławny]] |- ! 1 | [[Præfacio]] |- ! 1 | [[Psalm (сінгл)]] |- ! 1 | [[Pseudaulacaspis pentagona]] |- ! 1 | [[Pseudomonas amygdali]] |- ! 1 | [[Pseudomonas syringae]] |- ! 1 | [[Pseudomonas xanthochlora]] |- ! 1 | [[Psychology Today]] |- ! 1 | [[Public Relations]] |- ! 1 | [[Pulitzer Prize]] |- ! 1 | [[Punica protopunica]] |- ! 1 | [[Pérez-Mor.]] |- ! 1 | [[Q крыніца]] |- ! 1 | [[Quanta cura]] |- ! 1 | [[Quercus velutina]] |- ! 1 | [[Quinquagesima]] |- ! 1 | [[Quo primum]] |- ! 1 | [[Quo vadis]] |- ! 1 | [[Quo vadis?, раман]] |- ! 1 | [[Quézel]] |- ! 1 | [[Radio Vaticana]] |- ! 1 | [[Raffaello]] |- ! 1 | [[Random House]] |- ! 1 | [[Range Rover]] |- ! 1 | [[Rate Your Music]] |- ! 1 | [[Rau]] |- ! 1 | [[Rauschert]] |- ! 1 | [[Reallexikon für Antike und Christentum]] |- ! 1 | [[Rees Davies]] |- ! 1 | [[Regimini militantis]] |- ! 1 | [[Regimini militantis Ecclesiae]] |- ! 1 | [[Regiminis militantis ecclesiae]] |- ! 1 | [[Regula mixta]] |- ! 1 | [[Religion in Geschichte und Gegenwart]] |- ! 1 | [[Remmers]] |- ! 1 | [[Republic: The Revolution]] |- ! 1 | [[Req.]] |- ! 1 | [[Requiem]] |- ! 1 | [[Requiem Canticles, Стравінскі]] |- ! 1 | [[Rerum Novarum]] |- ! 1 | [[Research Corporation for Science Advancement]] |- ! 1 | [[Reversurus]] |- ! 1 | [[Revista Universum]] |- ! 1 | [[Rhagoletis completa]] |- ! 1 | [[Rhamno-Prunetea]] |- ! 1 | [[Rhizoglyphus]] |- ! 1 | [[Rhizomorpha subcorticalis]] |- ! 1 | [[Rhizopus arrhizus]] |- ! 1 | [[Rhizopus circinans]] |- ! 1 | [[Rhizopus stolonifer]] |- ! 1 | [[Richard Dawkins]] |- ! 1 | [[Richard Owen]] |- ! 1 | [[Riedl]] |- ! 1 | [[Robert Appleton Company]] |- ! 1 | [[Roberty]] |- ! 1 | [[Rochebr.]] |- ! 1 | [[Rocznik Traski]] |- ! 1 | [[Roem.]] |- ! 1 | [[Roger Etchegaray]] |- ! 1 | [[Rogow.]] |- ! 1 | [[Rohrb.]] |- ! 1 | [[Rolfe]] |- ! 1 | [[Romana Mater]] |- ! 1 | [[Romanus Pontifex]] |- ! 1 | [[Ronald A. Fisher]] |- ! 1 | [[Ronald Fisher]] |- ! 1 | [[Rosa abietina]] |- ! 1 | [[Rosa abyssinica]] |- ! 1 | [[Rosa agrestis]] |- ! 1 | [[Rosa albertii]] |- ! 1 | [[Rosa amblyotis]] |- ! 1 | [[Rosa arkansana]] |- ! 1 | [[Rosa arvensis]] |- ! 1 | [[Rosa baltica]] |- ! 1 | [[Rosa banksiae]] |- ! 1 | [[Rosa banksiopsis]] |- ! 1 | [[Rosa beggeriana]] |- ! 1 | [[Rosa bella]] |- ! 1 | [[Rosa blanda]] |- ! 1 | [[Rosa bracteata]] |- ! 1 | [[Rosa brunonii]] |- ! 1 | [[Rosa cabulica]] |- ! 1 | [[Rosa californica]] |- ! 1 | [[Rosa carolina]] |- ! 1 | [[Rosa caudata]] |- ! 1 | [[Rosa cerasocarpa]] |- ! 1 | [[Rosa clinophylla]] |- ! 1 | [[Rosa coriifolia]] |- ! 1 | [[Rosa corymbifera]] |- ! 1 | [[Rosa corymbulosa]] |- ! 1 | [[Rosa cymosa]] |- ! 1 | [[Rosa davidii]] |- ! 1 | [[Rosa davurica]] |- ! 1 | [[Rosa doluchanovii]] |- ! 1 | [[Rosa dumalis]] |- ! 1 | [[Rosa ecae]] |- ! 1 | [[Rosa elegantula]] |- ! 1 | [[Rosa elliptica]] |- ! 1 | [[Rosa fedtschenkoana]] |- ! 1 | [[Rosa filipes]] |- ! 1 | [[Rosa foetida]] |- ! 1 | [[Rosa foliolosa]] |- ! 1 | [[Rosa forrestiana]] |- ! 1 | [[Rosa gallica]] |- ! 1 | [[Rosa gentiliana]] |- ! 1 | [[Rosa giraldii]] |- ! 1 | [[Rosa glauca]] |- ! 1 | [[Rosa glomerata]] |- ! 1 | [[Rosa graciliflora]] |- ! 1 | [[Rosa gymnocarpa]] |- ! 1 | [[Rosa helenae]] |- ! 1 | [[Rosa hemisphaerica]] |- ! 1 | [[Rosa hemsleyana]] |- ! 1 | [[Rosa henryi]] |- ! 1 | [[Rosa iberica]] |- ! 1 | [[Rosa jundzillii]] |- ! 1 | [[Rosa laevigata]] |- ! 1 | [[Rosa laxa]] |- ! 1 | [[Rosa leschenaultiana]] |- ! 1 | [[Rosa longicuspis]] |- ! 1 | [[Rosa luciae]] |- ! 1 | [[Rosa macrophylla]] |- ! 1 | [[Rosa mairei]] |- ! 1 | [[Rosa manca]] |- ! 1 | [[Rosa marretii]] |- ! 1 | [[Rosa marschalliana]] |- ! 1 | [[Rosa maximowicziana]] |- ! 1 | [[Rosa micrantha]] |- ! 1 | [[Rosa microcarpa]] |- ! 1 | [[Rosa minutifolia]] |- ! 1 | [[Rosa miyoshii]] |- ! 1 | [[Rosa montana]] |- ! 1 | [[Rosa moschata]] |- ! 1 | [[Rosa moyesii]] |- ! 1 | [[Rosa multibracteata]] |- ! 1 | [[Rosa multiflora]] |- ! 1 | [[Rosa murielae]] |- ! 1 | [[Rosa nanothamnus]] |- ! 1 | [[Rosa nitidula]] |- ! 1 | [[Rosa nutkana]] |- ! 1 | [[Rosa oxyodon]] |- ! 1 | [[Rosa palustris]] |- ! 1 | [[Rosa pendulina]] |- ! 1 | [[Rosa persetosa]] |- ! 1 | [[Rosa phoenicia]] |- ! 1 | [[Rosa pisocarpa]] |- ! 1 | [[Rosa platyacantha]] |- ! 1 | [[Rosa pouzinii]] |- ! 1 | [[Rosa prattii]] |- ! 1 | [[Rosa pulverulenta]] |- ! 1 | [[Rosa roxburghii]] |- ! 1 | [[Rosa rubiginosa]] |- ! 1 | [[Rosa rubus]] |- ! 1 | [[Rosa sabini]] |- ! 1 | [[Rosa sambucina]] |- ! 1 | [[Rosa saturata]] |- ! 1 | [[Rosa schrenkiana]] |- ! 1 | [[Rosa sempervirens]] |- ! 1 | [[Rosa serafinii]] |- ! 1 | [[Rosa sericea]] |- ! 1 | [[Rosa sertata]] |- ! 1 | [[Rosa setigera]] |- ! 1 | [[Rosa setipoda]] |- ! 1 | [[Rosa sherardii]] |- ! 1 | [[Rosa sicula]] |- ! 1 | [[Rosa sikangensis]] |- ! 1 | [[Rosa sinowilsonii]] |- ! 1 | [[Rosa soulieana]] |- ! 1 | [[Rosa spinosissima]] |- ! 1 | [[Rosa squarrosa]] |- ! 1 | [[Rosa stellata]] |- ! 1 | [[Rosa suffulta]] |- ! 1 | [[Rosa sweginzowii]] |- ! 1 | [[Rosa turcica]] |- ! 1 | [[Rosa turkestanica]] |- ! 1 | [[Rosa tuschetica]] |- ! 1 | [[Rosa virginiana]] |- ! 1 | [[Rosa webbiana]] |- ! 1 | [[Rosa willmottiae]] |- ! 1 | [[Rosa woodsii]] |- ! 1 | [[Rosa xanthina]] |- ! 1 | [[Rosa zagrabiensis]] |- ! 1 | [[Rosbalt]] |- ! 1 | [[Rose]] |- ! 1 | [[Rothamsted Research]] |- ! 1 | [[Rothm.]] |- ! 1 | [[Rouy]] |- ! 1 | [[Royle]] |- ! 1 | [[Rubo fruticosi-Prunetum spinosae]] |- ! 1 | [[Rubon]] |- ! 1 | [[Rucouskiria Bibliasta]] |- ! 1 | [[Ruger Mini-14]] |- ! 1 | [[Runemark]] |- ! 1 | [[S.S.Ying]] |- ! 1 | [[S.Scholz]] |- ! 1 | [[S.V.D.]] |- ! 1 | [[S.Z.Huang]] |- ! 1 | [[SAGE Publications]] |- ! 1 | [[SEAT Marbella]] |- ! 1 | [[SPL Princess Anastasia, паром]] |- ! 1 | [[Sacerdotalis caelibatus]] |- ! 1 | [[Sacrae Disciplinae Leges]] |- ! 1 | [[Sacred Heart of Jesus]] |- ! 1 | [[Sadler]] |- ! 1 | [[Salmonella]] |- ! 1 | [[Salve Regina]] |- ! 1 | [[Salvia aethiopis]] |- ! 1 | [[Salvia africana]] |- ! 1 | [[Salvia apiana]] |- ! 1 | [[Salvia argentea]] |- ! 1 | [[Salvia aurea]] |- ! 1 | [[Salvia austriaca]] |- ! 1 | [[Salvia azurea]] |- ! 1 | [[Salvia brachyantha]] |- ! 1 | [[Salvia brandegeei]] |- ! 1 | [[Salvia canariensis]] |- ! 1 | [[Salvia candelabrum]] |- ! 1 | [[Salvia carduacea]] |- ! 1 | [[Salvia chamaedryoides]] |- ! 1 | [[Salvia clevelandii]] |- ! 1 | [[Salvia coccinea]] |- ! 1 | [[Salvia columbariae]] |- ! 1 | [[Salvia compar]] |- ! 1 | [[Salvia daghestanica]] |- ! 1 | [[Salvia deserta]] |- ! 1 | [[Salvia dominica]] |- ! 1 | [[Salvia dumetorum]] |- ! 1 | [[Salvia farinacea]] |- ! 1 | [[Salvia forskahlii]] |- ! 1 | [[Salvia glutinosa]] |- ! 1 | [[Salvia hispanica]] |- ! 1 | [[Salvia involucrata]] |- ! 1 | [[Salvia judaica]] |- ! 1 | [[Salvia jurisicii]] |- ! 1 | [[Salvia lavandulifolia]] |- ! 1 | [[Salvia leucophylla]] |- ! 1 | [[Salvia limbata]] |- ! 1 | [[Salvia mellifera]] |- ! 1 | [[Salvia microphylla]] |- ! 1 | [[Salvia munzii]] |- ! 1 | [[Salvia nemorosa]] |- ! 1 | [[Salvia nutans]] |- ! 1 | [[Salvia officinalis]] |- ! 1 | [[Salvia patens]] |- ! 1 | [[Salvia plebeia]] |- ! 1 | [[Salvia reflexa]] |- ! 1 | [[Salvia ringens]] |- ! 1 | [[Salvia roemeriana]] |- ! 1 | [[Salvia sclarea]] |- ! 1 | [[Salvia spathacea]] |- ! 1 | [[Salvia spinosa]] |- ! 1 | [[Salvia sylvestris]] |- ! 1 | [[Salvia syriaca]] |- ! 1 | [[Salvia taraxacifolia]] |- ! 1 | [[Salvia tesquicola]] |- ! 1 | [[Salvia transsylvanica]] |- ! 1 | [[Salvia uliginosa]] |- ! 1 | [[Salvia verbascifolia]] |- ! 1 | [[Salvia verbenaca]] |- ! 1 | [[Salvia verticillata]] |- ! 1 | [[Salvia virgata]] |- ! 1 | [[Salvia viridis]] |- ! 1 | [[Same Love]] |- ! 1 | [[Sanstus]] |- ! 1 | [[Sarg.]] |- ! 1 | [[Satyrium pruni]] |- ! 1 | [[Savigny]] |- ! 1 | [[Scalacronica]] |- ! 1 | [[Sch.Bip.]] |- ! 1 | [[Schangin]] |- ! 1 | [[Scheele]] |- ! 1 | [[Schischk.]] |- ! 1 | [[Schltdl.]] |- ! 1 | [[Schrenk]] |- ! 1 | [[Schur]] |- ! 1 | [[Schweinf.]] |- ! 1 | [[Schübl.]] |- ! 1 | [[Sclerotinia sclerotiorum]] |- ! 1 | [[Scythropia crataegella]] |- ! 1 | [[Seidl]] |- ! 1 | [[Seimatosporium lichenicola]] |- ! 1 | [[Sellow]] |- ! 1 | [[SensCritique]] |- ! 1 | [[Senses of Cinema]] |- ! 1 | [[Septuagesima]] |- ! 1 | [[Sexagesima]] |- ! 1 | [[Showtime]] |- ! 1 | [[Sic transit gloria mundi]] |- ! 1 | [[Sikorsky Aircraft]] |- ! 1 | [[Simaethis nemorana]] |- ! 1 | [[Simmons]] |- ! 1 | [[Simon & Schuster]] |- ! 1 | [[Simon and Schuster]] |- ! 1 | [[Simon de Felbrigge]] |- ! 1 | [[Sinfonia Varsovia]] |- ! 1 | [[Sir Hans Krebs Medal]] |- ! 1 | [[Sitona crinitus]] |- ! 1 | [[Sitona lineatus]] |- ! 1 | [[Skaitymai]] |- ! 1 | [[Skyforger]] |- ! 1 | [[Slovenské hlasy z Ríma]] |- ! 1 | [[Slovník slovenských spisovateľov]] |- ! 1 | [[Slovák v Amerike]] |- ! 1 | [[Solo fide]] |- ! 1 | [[Solvay]] |- ! 1 | [[Sond.]] |- ! 1 | [[Song.]] |- ! 1 | [[Sorarú]] |- ! 1 | [[Sotheby's]] |- ! 1 | [[Spiraeoideae]] |- ! 1 | [[Sponsus]] |- ! 1 | [[St.-Lag.]] |- ! 1 | [[St. Peter Line]] |- ! 1 | [[Stanisław Kutrzeba]] |- ! 1 | [[Staphylococcus aureus]] |- ! 1 | [[Statistical Methods for Research Workers]] |- ! 1 | [[Staudt]] |- ! 1 | [[Stemphylium allii]] |- ! 1 | [[Stephen L Harris]] |- ! 1 | [[Stetson Kennedy]] |- ! 1 | [[Store norske leksikon]] |- ! 1 | [[Strid]] |- ! 1 | [[Summis desiderantes]] |- ! 1 | [[Swami Prabhavananda]] |- ! 1 | [[Symeon Młocki]] |- ! 1 | [[Słowo]] |- ! 1 | [[T.Shimizu]] |- ! 1 | [[T.T.Yu]] |- ! 1 | [[TBRV]] |- ! 1 | [[TOTUS]] |- ! 1 | [[TV 2]] |- ! 1 | [[Tackh.]] |- ! 1 | [[Tacuinum Sanitatis]] |- ! 1 | [[TalkOrigins Archive]] |- ! 1 | [[Taphrina deformans]] |- ! 1 | [[Taphrina pruni]] |- ! 1 | [[Taurus]] |- ! 1 | [[Tausch]] |- ! 1 | [[TeliaSonera]] |- ! 1 | [[Teodozy Teofil Godebski]] |- ! 1 | [[Terebratula domeykana]] |- ! 1 | [[Terebratula ignaciana]] |- ! 1 | [[Texty.org.ua]] |- ! 1 | [[The Australian]] |- ! 1 | [[The BMJ]] |- ! 1 | [[The Book Of Kells, альбом]] |- ! 1 | [[The Book Of Kells (песня)]] |- ! 1 | [[The Brothers Four]] |- ! 1 | [[The Design of Experiments]] |- ! 1 | [[The Economist]] |- ! 1 | [[The Globe and Mail]] |- ! 1 | [[The Greek New Testament]] |- ! 1 | [[The Harvard Theological Review]] |- ! 1 | [[The History of England (Austen)]] |- ! 1 | [[The Japan Times]] |- ! 1 | [[The Jerusalem Post]] |- ! 1 | [[The Journal of American History]] |- ! 1 | [[The Lady’s Magazine]] |- ! 1 | [[The Lettermen]] |- ! 1 | [[The London Gazette]] |- ! 1 | [[The Man Comes Around]] |- ! 1 | [[The McDades]] |- ! 1 | [[The Optical Society]] |- ! 1 | [[The Pillar]] |- ! 1 | [[The Vienna Review]] |- ! 1 | [[The Voyage of the Beagle]] |- ! 1 | [[The Welsh History Review]] |- ! 1 | [[Theatrum sacrum]] |- ! 1 | [[Third Day]] |- ! 1 | [[Thomas Bayes]] |- ! 1 | [[Thomas Thomson]] |- ! 1 | [[Thomas Vaugham]] |- ! 1 | [[Thone]] |- ! 1 | [[Thory]] |- ! 1 | [[Thrice]] |- ! 1 | [[Through the Past, Darkly (Big Hits Vol. 2)]] |- ! 1 | [[Thumanjan]] |- ! 1 | [[Timpul de dimineață]] |- ! 1 | [[Tipografia dei fratelli Monaldi]] |- ! 1 | [[Tirophagus]] |- ! 1 | [[ToRSV]] |- ! 1 | [[To Kill a Priest]] |- ! 1 | [[Torr.]] |- ! 1 | [[Touring Club Italiano]] |- ! 1 | [[Toyota Land Cruiser]] |- ! 1 | [[Trab.]] |- ! 1 | [[Tradycyja]] |- ! 1 | [[Transactions of the Honourable Society of Cymmrodorion]] |- ! 1 | [[Transparency International]] |- ! 1 | [[Tranzschelia discolor]] |- ! 1 | [[Tratt.]] |- ! 1 | [[Trautv.]] |- ! 1 | [[Trin.]] |- ! 1 | [[Triticum aethiopicum]] |- ! 1 | [[Triticum araraticum]] |- ! 1 | [[Triticum boeoticum]] |- ! 1 | [[Triticum carthlicum]] |- ! 1 | [[Triticum compactum]] |- ! 1 | [[Triticum dicoccoides]] |- ! 1 | [[Triticum dicoccon]] |- ! 1 | [[Triticum flaksbergeri]] |- ! 1 | [[Triticum kiharae]] |- ! 1 | [[Triticum macha]] |- ! 1 | [[Triticum polonicum]] |- ! 1 | [[Triticum sphaerococcum]] |- ! 1 | [[Triticum timopheevii]] |- ! 1 | [[Triticum turgidum]] |- ! 1 | [[Triticum urartu]] |- ! 1 | [[Triticum ×borisovii]] |- ! 1 | [[Triticum ×dimococcum]] |- ! 1 | [[Triticum ×duelongatum]] |- ! 1 | [[Triticum ×duromedium]] |- ! 1 | [[Triticum ×edwardii]] |- ! 1 | [[Triticum ×fungicidum]] |- ! 1 | [[Triticum ×soveticum]] |- ! 1 | [[Triticum ×teres]] |- ! 1 | [[Triticum ×timococcum]] |- ! 1 | [[Triticum ×turgidovillosum]] |- ! 1 | [[Tschermak]] |- ! 1 | [[Turcz.]] |- ! 1 | [[Turpin]] |- ! 1 | [[Tygodnik katolicki]] |- ! 1 | [[Typha albida]] |- ! 1 | [[Typha alekseevii]] |- ! 1 | [[Typha angustifolia]] |- ! 1 | [[Typha austro-orientalis]] |- ! 1 | [[Typha azerbaijanensis]] |- ! 1 | [[Typha capensis]] |- ! 1 | [[Typha caspica]] |- ! 1 | [[Typha changbaiensis]] |- ! 1 | [[Typha davidiana]] |- ! 1 | [[Typha domingensis]] |- ! 1 | [[Typha elephantina]] |- ! 1 | [[Typha grossheimii]] |- ! 1 | [[Typha incana]] |- ! 1 | [[Typha joannis]] |- ! 1 | [[Typha kalatensis]] |- ! 1 | [[Typha latifolia]] |- ! 1 | [[Typha laxmannii]] |- ! 1 | [[Typha lugdunensis]] |- ! 1 | [[Typha minima]] |- ! 1 | [[Typha orientalis]] |- ! 1 | [[Typha pallida]] |- ! 1 | [[Typha przewalskii]] |- ! 1 | [[Typha shuttleworthii]] |- ! 1 | [[Typha sistanica]] |- ! 1 | [[Typha subulata]] |- ! 1 | [[Typha tichomirovii]] |- ! 1 | [[Typha turcomanica]] |- ! 1 | [[Typha tzvelevii]] |- ! 1 | [[Typha valentinii]] |- ! 1 | [[Typha varsobica]] |- ! 1 | [[Typha ×argoviensis]] |- ! 1 | [[Typha ×bavarica]] |- ! 1 | [[Typha ×gezei]] |- ! 1 | [[Typha ×glauca]] |- ! 1 | [[Typha ×provincialis]] |- ! 1 | [[Typha ×smirnovii]] |- ! 1 | [[Typha ×suwensis]] |- ! 1 | [[Typus Religionis]] |- ! 1 | [[Tyroglyphidae]] |- ! 1 | [[Tадэвуш Каспшыцкі]] |- ! 1 | [[U.S. Department of Health and Human Services]] |- ! 1 | [[Ubi periculum]] |- ! 1 | [[Uglitzk.]] |- ! 1 | [[Ulbr.]] |- ! 1 | [[Ulej]] |- ! 1 | [[Una Voce]] |- ! 1 | [[Unam sanctam]] |- ! 1 | [[Unitatis redintegratio]] |- ! 1 | [[United Bible Societies]] |- ! 1 | [[Universal Music Polska]] |- ! 1 | [[University College London]] |- ! 1 | [[University Press of Florida]] |- ! 1 | [[University Press of Kentucky]] |- ! 1 | [[University of California Press]] |- ! 1 | [[University of Chicago Press]] |- ! 1 | [[University of Geneva]] |- ! 1 | [[University of North Carolina Press]] |- ! 1 | [[University of Waterloo]] |- ! 1 | [[Urtica andicola]] |- ! 1 | [[Urtica angustifolia]] |- ! 1 | [[Urtica aquatica]] |- ! 1 | [[Urtica ardens]] |- ! 1 | [[Urtica atrichocaulis]] |- ! 1 | [[Urtica atrovirens]] |- ! 1 | [[Urtica ballotifolia]] |- ! 1 | [[Urtica berteroana]] |- ! 1 | [[Urtica chamaedryoides]] |- ! 1 | [[Urtica circularis]] |- ! 1 | [[Urtica echinata]] |- ! 1 | [[Urtica fissa]] |- ! 1 | [[Urtica flabellata]] |- ! 1 | [[Urtica galeopsifolia]] |- ! 1 | [[Urtica glomeruliflora]] |- ! 1 | [[Urtica gracilenta]] |- ! 1 | [[Urtica haussknechtii]] |- ! 1 | [[Urtica hyperborea]] |- ! 1 | [[Urtica laetevirens]] |- ! 1 | [[Urtica leptophylla]] |- ! 1 | [[Urtica lilloi]] |- ! 1 | [[Urtica longispica]] |- ! 1 | [[Urtica macbridei]] |- ! 1 | [[Urtica magellanica]] |- ! 1 | [[Urtica mairei]] |- ! 1 | [[Urtica masafuerae]] |- ! 1 | [[Urtica massaica]] |- ! 1 | [[Urtica membranacea]] |- ! 1 | [[Urtica mexicana]] |- ! 1 | [[Urtica minutifolia]] |- ! 1 | [[Urtica mollis]] |- ! 1 | [[Urtica morifolia]] |- ! 1 | [[Urtica orizabae]] |- ! 1 | [[Urtica parviflora]] |- ! 1 | [[Urtica pilulifera]] |- ! 1 | [[Urtica platyphylla]] |- ! 1 | [[Urtica praetermissa]] |- ! 1 | [[Urtica pseudomagellanica]] |- ! 1 | [[Urtica pubescens]] |- ! 1 | [[Urtica purpurascens]] |- ! 1 | [[Urtica rupestris]] |- ! 1 | [[Urtica sondenii]] |- ! 1 | [[Urtica spiralis]] |- ! 1 | [[Urtica stachyoides]] |- ! 1 | [[Urtica subincisa]] |- ! 1 | [[Urtica taiwaniana]] |- ! 1 | [[Urtica thunbergiana]] |- ! 1 | [[Urtica triangularis]] |- ! 1 | [[Urtica trichantha]] |- ! 1 | [[Ut queant laxis]] |- ! 1 | [[Ut sit]] |- ! 1 | [[Ut unum sint]] |- ! 1 | [[V.W.Steinm.]] |- ! 1 | [[V. Krecz.]] |- ! 1 | [[VIII Сіскі сабор]] |- ! 1 | [[VII Сіскі сабор]] |- ! 1 | [[V Латэранскі сабор]] |- ! 1 | [[V нацыянальны фестываль архітэктуры]] |- ! 1 | [[Vade-mecum]] |- ! 1 | [[Vahl]] |- ! 1 | [[Vaivorykštė]] |- ! 1 | [[Vassilcz.]] |- ! 1 | [[Veidas]] |- ! 1 | [[Veldkamp]] |- ! 1 | [[Velletri]] |- ! 1 | [[Venturia carpophila]] |- ! 1 | [[Verbum, часопіс]] |- ! 1 | [[Veterum sapientia]] |- ! 1 | [[Via Labicana]] |- ! 1 | [[Vill.]] |- ! 1 | [[Viola domeykiana]] |- ! 1 | [[Vita tripartita Sancti Patricii]] |- ! 1 | [[Vitis acerifolia]] |- ! 1 | [[Vitis adenoclada]] |- ! 1 | [[Vitis aestivalis]] |- ! 1 | [[Vitis arizonica]] |- ! 1 | [[Vitis balansana]] |- ! 1 | [[Vitis barbata]] |- ! 1 | [[Vitis bashanica]] |- ! 1 | [[Vitis bellula]] |- ! 1 | [[Vitis betulifolia]] |- ! 1 | [[Vitis biformis]] |- ! 1 | [[Vitis blancoi]] |- ! 1 | [[Vitis bloodworthiana]] |- ! 1 | [[Vitis bourgaeana]] |- ! 1 | [[Vitis bryoniifolia]] |- ! 1 | [[Vitis californica]] |- ! 1 | [[Vitis chunganensis]] |- ! 1 | [[Vitis chungii]] |- ! 1 | [[Vitis cinerea]] |- ! 1 | [[Vitis coignetiae]] |- ! 1 | [[Vitis davidii]] |- ! 1 | [[Vitis erythrophylla]] |- ! 1 | [[Vitis fengqinensis]] |- ! 1 | [[Vitis ficifolia]] |- ! 1 | [[Vitis flexuosa]] |- ! 1 | [[Vitis girdiana]] |- ! 1 | [[Vitis hancockii]] |- ! 1 | [[Vitis heyneana]] |- ! 1 | [[Vitis hissarica]] |- ! 1 | [[Vitis hui]] |- ! 1 | [[Vitis jacquemontii]] |- ! 1 | [[Vitis jaegeriana]] |- ! 1 | [[Vitis jinggangensis]] |- ! 1 | [[Vitis labrusca]] |- ! 1 | [[Vitis lanceolatifoliosa]] |- ! 1 | [[Vitis longquanensis]] |- ! 1 | [[Vitis luochengensis]] |- ! 1 | [[Vitis menghaiensis]] |- ! 1 | [[Vitis mengziensis]] |- ! 1 | [[Vitis monticola]] |- ! 1 | [[Vitis mustangensis]] |- ! 1 | [[Vitis nesbittiana]] |- ! 1 | [[Vitis palmata]] |- ! 1 | [[Vitis pedicellata]] |- ! 1 | [[Vitis peninsularis]] |- ! 1 | [[Vitis piasezkii]] |- ! 1 | [[Vitis pilosonerva]] |- ! 1 | [[Vitis popenoei]] |- ! 1 | [[Vitis pseudoreticulata]] |- ! 1 | [[Vitis retordii]] |- ! 1 | [[Vitis riparia]] |- ! 1 | [[Vitis romanetii]] |- ! 1 | [[Vitis rotundifolia]] |- ! 1 | [[Vitis rupestris]] |- ! 1 | [[Vitis ruyuanensis]] |- ! 1 | [[Vitis shenxiensis]] |- ! 1 | [[Vitis shuttleworthii]] |- ! 1 | [[Vitis silvestrii]] |- ! 1 | [[Vitis sinocinerea]] |- ! 1 | [[Vitis tiliifolia]] |- ! 1 | [[Vitis treleasei]] |- ! 1 | [[Vitis tsoii]] |- ! 1 | [[Vitis vulpina]] |- ! 1 | [[Vitis wenchouensis]] |- ! 1 | [[Vitis wilsonae]] |- ! 1 | [[Vitis wuhanensis]] |- ! 1 | [[Vitis xunyangensis]] |- ! 1 | [[Vitis yunnanensis]] |- ! 1 | [[Vitis zhejiang-adstricta]] |- ! 1 | [[Vitis ×andersonii]] |- ! 1 | [[Vitis ×bourquiniana]] |- ! 1 | [[Vitis ×champinii]] |- ! 1 | [[Vitis ×doaniana]] |- ! 1 | [[Vitis ×novae-angliae]] |- ! 1 | [[Vitis ×slavinii]] |- ! 1 | [[Voss]] |- ! 1 | [[Vuk.]] |- ! 1 | [[W.W. Norton]] |- ! 1 | [[WIEM]] |- ! 1 | [[Wachet auf, ruft uns die Stimme]] |- ! 1 | [[Wachet auf, ruft uns die Stimme, BWV 140]] |- ! 1 | [[Warner Music Poland]] |- ! 1 | [[Warren Alpert Foundation Prize]] |- ! 1 | [[Wastne Testament]] |- ! 1 | [[Watered-Down Love]] |- ! 1 | [[Waterloo Region Record]] |- ! 1 | [[Wedd.]] |- ! 1 | [[Weigel]] |- ! 1 | [[Wenz.]] |- ! 1 | [[Werner Beierwaltes]] |- ! 1 | [[West.]] |- ! 1 | [[Westerbork Synthesis Radio Telescope]] |- ! 1 | [[Westki.info]] |- ! 1 | [[Whitehead Institute]] |- ! 1 | [[Wieś Ilustrowana]] |- ! 1 | [[Wight]] |- ! 1 | [[Wiley-Blackwell]] |- ! 1 | [[William Hyde Wollaston]] |- ! 1 | [[William Stubbs]] |- ! 1 | [[Wilsonomyces carpophilus]] |- ! 1 | [[Wipf and Stock Publishers]] |- ! 1 | [[Wissjul.]] |- ! 1 | [[Wojciech Szweykowski]] |- ! 1 | [[Woods]] |- ! 1 | [[Wooton]] |- ! 1 | [[World ORT]] |- ! 1 | [[Wydawnictwo Apostolstwa Modlitwy]] |- ! 1 | [[Wydawnictwo Literackie]] |- ! 1 | [[Wydawnictwo „Watra”]] |- ! 1 | [[Władysław Semkowicz]] |- ! 1 | [[X.X.Kong]] |- ! 1 | [[XII Пераможны легіён]] |- ! 1 | [[XII звычайны народны сход]] |- ! 1 | [[XVIII стагоддзе да н. э.]] |- ! 1 | [[XXII з'езд КПСС]] |- ! 1 | [[XXVIII стагоддзе да н.э.]] |- ! 1 | [[Xanthomonas campestris]] |- ! 1 | [[Xestia c-nigrum]] |- ! 1 | [[Xestia triangulum]] |- ! 1 | [[Xiphinema americanum]] |- ! 1 | [[Xylella fastidiosa]] |- ! 1 | [[Y.Ling]] |- ! 1 | [[Y.R.Ling]] |- ! 1 | [[Y.T.Zhao]] |- ! 1 | [[YMCA-Press]] |- ! 1 | [[Zagulajev]] |- ! 1 | [[Zeil.]] |- ! 1 | [[Zeitschrift für Ostforschung]] |- ! 1 | [[Zhebrak]] |- ! 1 | [[Zhuk.]] |- ! 1 | [[Zigmas Zinkevičius]] |- ! 1 | [[Zitterbewegung]] |- ! 1 | [[Znaj]] |- ! 1 | [[Zondervan Publishing House]] |- ! 1 | [[Zuccagni]] |- ! 1 | [[«Graves de Communi Re»]] |- ! 1 | [[«Immortale Dei»]] |- ! 1 | [[«Quadragesimo Anno»]] |- ! 1 | [[«Ratio studiorum»]] |- ! 1 | [[«Rerum Novarum»]] |- ! 1 | [[«Syllabus Errorum»]] |- ! 1 | [[«Азарыцкі лагер смерці»]] |- ! 1 | [[«Дэмакратычны альянс»]] |- ! 1 | [[«Правы чалавека і натуральнае права» (1943)]] |- ! 1 | [[«Усеагульны агляд»]] |- ! 1 | [[«Усёабдымны гуманізм» (1936)]] |- ! 1 | [[«Фронт Зменаў»]] |- ! 1 | [[«Хрысціянства і дэмакратыя» (1942)]] |- ! 1 | [[«Чалавек і дзяржава» (1951)]] |- ! 1 | [[Ärzte Zeitung]] |- ! 1 | [[Ægea]] |- ! 1 | [[×Festulolium]] |- ! 1 | [[Œdipus Ægyptiacus]] |- ! 1 | [[Švyturys]] |- ! 1 | [[Ё. Шротэр]] |- ! 1 | [[Ёасаф (Кракоўскі)]] |- ! 1 | [[Ёахім Майснэр]] |- ! 1 | [[Ёаў]] |- ! 1 | [[Ёван (Іліч)]] |- ! 1 | [[Ёван (Пурыч)]] |- ! 1 | [[Ёган (значэнні)]] |- ! 1 | [[Ёган III, герцаг Баварыі]] |- ! 1 | [[Ёган III (герцаг Клеўскі)]] |- ! 1 | [[Ёган Адольф Хесэ]] |- ! 1 | [[Ёган Баптыст Лампі Старэйшы]] |- ! 1 | [[Ёган Бернхард Фішэр фон Эрлах]] |- ! 1 | [[Ёган Векерль]] |- ! 1 | [[Ёган Вільгельм (герцаг Юліха-Клевэ-Берга)]] |- ! 1 | [[Ёган Генрых Штылінг]] |- ! 1 | [[Ёган Дынцэнгофер]] |- ! 1 | [[Ёган Каспар Блюнчлі]] |- ! 1 | [[Ёган Марцін Шміт]] |- ! 1 | [[Ёган Фокс]] |- ! 1 | [[Ёган Фрыдрых Вялікадушны]] |- ! 1 | [[Ёган Функ]] |- ! 1 | [[Ёган Цвёрды]] |- ! 1 | [[Ёган Якаб Метэнляйтар]] |- ! 1 | [[Ёган фон Гёрліц]] |- ! 1 | [[Ёгана з Рожміталя]] |- ! 1 | [[Ёганес Вастовіюс]] |- ! 1 | [[Ёгі Вемана]] |- ! 1 | [[Ёдакус Рэке]] |- ! 1 | [[Ёжэ Плечнік]] |- ! 1 | [[Ёжэ Похлен]] |- ! 1 | [[Ёжэф Каўзер]] |- ! 1 | [[Ёжэф Копачы]] |- ! 1 | [[Ёжэф Кірай]] |- ! 1 | [[Ёжэф Хільд]] |- ! 1 | [[Ёжэф Чэрхаці]] |- ! 1 | [[Ёзгацкая епархія]] |- ! 1 | [[Ёзеф Банавентура Пітар]] |- ! 1 | [[Ёзеф Беран]] |- ! 1 | [[Ёзеф Вацлаў Мысльбек]] |- ! 1 | [[Ёзеф Грубеш]] |- ! 1 | [[Ёзеф Зітак]] |- ! 1 | [[Ёзеф Лукашэвіч]] |- ! 1 | [[Ёзеф Моцкер]] |- ! 1 | [[Ёзеф Шкода]] |- ! 1 | [[Ёзеф фон Фурых]] |- ! 1 | [[Ёзэф Ігнац Байза]] |- ! 1 | [[Ёзэф Кранер]] |- ! 1 | [[Ёзэф Мокер]] |- ! 1 | [[Ёзэф Мор]] |- ! 1 | [[Ёмбарг]] |- ! 1 | [[Ёмсвікінг]] |- ! 1 | [[Ёмсвікінгі]] |- ! 1 | [[Ёнас Іванаўскас]] |- ! 1 | [[Ёнас Булота]] |- ! 1 | [[Ёнас Картанас]] |- ! 1 | [[Ёнас Каўнецкас]] |- ! 1 | [[Ёнас Матсаў Гулбрандсен]] |- ! 1 | [[Ёнас Мулокас]] |- ! 1 | [[Ёнас Норас Нарушавічус]] |- ! 1 | [[Ёнаўскі дэканат]] |- ! 1 | [[Ёні (тэрмін)]] |- ! 1 | [[Ёнішкскі дэканат]] |- ! 1 | [[Ёнішкіскі раён]] |- ! 1 | [[Ёрген Саэга]] |- ! 1 | [[Ёрдан, епіскап польскі]] |- ! 1 | [[Ёрдан (біскуп)]] |- ! 1 | [[Ёрк (Мэн)]] |- ! 1 | [[Ёс Вейт]] |- ! 1 | [[Ёсеф Богуміл Соўчак]] |- ! 1 | [[Ёсеф Лінда]] |- ! 1 | [[Ёсеф Матаха]] |- ! 1 | [[Ёсеф Моцкер]] |- ! 1 | [[Ёсеф Нузік]] |- ! 1 | [[Ёсіп Базаніч]] |- ! 1 | [[Ёсіп Стадлер]] |- ! 1 | [[Ёсіп Юрчыч]] |- ! 1 | [[Ёсіф Марцэліч]] |- ! 1 | [[Ёхан-Міхаэль Ротмайр]] |- ! 1 | [[Ёхан Вільгельм фон Фюрстэнберг]] |- ! 1 | [[Ёхан Сторёхан]] |- ! 1 | [[Ёхан Тэцэль]] |- ! 1 | [[Ёхан Эйнар Унгер]] |- ! 1 | [[Ёхан Эк]] |- ! 1 | [[Ёхан фон Мюнхаўзен]] |- ! 1 | [[Ёхан фон Штаўпітц]] |- ! 1 | [[Ёханэс Ультравейт-Мо]] |- ! 1 | [[І. Ёргенсен]] |- ! 1 | [[І. А. Бакіцька]] |- ! 1 | [[І. А. Лідзверс]] |- ! 1 | [[І. А. Цішкін]] |- ! 1 | [[І. Б. Радзішэўскі]] |- ! 1 | [[І. Бабрыковіч]] |- ! 1 | [[І. Барч]] |- ! 1 | [[І. Вашчынскі]] |- ! 1 | [[І. Дз. Назіна]] |- ! 1 | [[І. Кульчынскі]] |- ! 1 | [[І. М. Рацько]] |- ! 1 | [[І. Маскалёў]] |- ! 1 | [[І. Мышкавец]] |- ! 1 | [[І. Мятліцкая]] |- ! 1 | [[І. Нелюбовіч-Тукальскі]] |- ! 1 | [[І. Обст]] |- ! 1 | [[І. П. Трутнеў]] |- ! 1 | [[І. Пахельбель]] |- ! 1 | [[І. Пашковіч]] |- ! 1 | [[І. Пяткевіч]] |- ! 1 | [[І. Самайловіч]] |- ! 1 | [[І. Сасіновіч]] |- ! 1 | [[І. Трасько]] |- ! 1 | [[І. Хердэген]] |- ! 1 | [[І. Юрашкевіч]] |- ! 1 | [[І Ватыканскі сабор]] |- ! 1 | [[І Латэранскі сабор]] |- ! 1 | [[І Ліёнскі сабор]] |- ! 1 | [[І зноў раніца, фільм]] |- ! 1 | [[ІІ Канстанцінопальскі сабор]] |- ! 1 | [[ІІ Латэранскі сабор]] |- ! 1 | [[ІІІ Канстанцінопальскі сабор]] |- ! 1 | [[ІІІ Латэранскі сабор]] |- ! 1 | [[ІС-3]] |- ! 1 | [[Іаакім, патрыярх маскоўскі]] |- ! 1 | [[Іаакім (Нерандзуліс)]] |- ! 1 | [[Іаакім Іосіф Грабоўскі]] |- ! 1 | [[Іаакім сярод пастухоў]] |- ! 1 | [[Іаан, герцаг Дураца]] |- ! 1 | [[Іаан, герцаг эстэргётландскі]] |- ! 1 | [[Іаан-Георг IV]] |- ! 1 | [[Іаан-Фрыдрых Вялікадушны]] |- ! 1 | [[Іаан (Іва Міхаў Іванаў)]] |- ! 1 | [[Іаан (Веліміравіч)]] |- ! 1 | [[Іаан (Вранішкаўскі)]] |- ! 1 | [[Іаан (Георгій Міхайлавіч Аляксееў)]] |- ! 1 | [[Іаан (Кратыраў)]] |- ! 1 | [[Іаан (Лаўрыненка)]] |- ! 1 | [[Іаан (Пшчолка)]] |- ! 1 | [[Іаан (Сакалоў, Уладзімір Сяргеевіч)]] |- ! 1 | [[Іаан (Снычаў)]] |- ! 1 | [[Іаан (Ярэменка)]] |- ! 1 | [[Іаан (біскуп Іерусалімскі)]] |- ! 1 | [[Іаан (епіскап холмскі)]] |- ! 1 | [[Іаан (значэнні)]] |- ! 1 | [[Іаан I, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Іаан I, мітрапаліт кіеўскі]] |- ! 1 | [[Іаан III, бургграф Нюрнберга]] |- ! 1 | [[Іаан III (бургграф Нюрнберга)]] |- ! 1 | [[Іаан II (мітрапаліт кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Іаан II Дука]] |- ! 1 | [[Іаан I (кароль Францыі)]] |- ! 1 | [[Іаан VII, канстанцінопальскі патрыярх]] |- ! 1 | [[Іаан VI Кантакузін, Візанційскі імператар]] |- ! 1 | [[Іаан V Палеалог, Візанційскі імператар]] |- ! 1 | [[Іаан Іванавіч Васторгаў]] |- ! 1 | [[Іаан Антыяхійскі, гісторык]] |- ! 1 | [[Іаан Банер]] |- ! 1 | [[Іаан Боска]] |- ! 1 | [[Іаан Варанец]] |- ! 1 | [[Іаан Георг I Саксонскі]] |- ! 1 | [[Іаан Гуальберт]] |- ! 1 | [[Іаан Гіркан]] |- ! 1 | [[Іаан Залатавуст (значэнні)]] |- ! 1 | [[Іаан Кладас]] |- ! 1 | [[Іаан Красоўскі]] |- ! 1 | [[Іаан Кульчыцкі]] |- ! 1 | [[Іаан Лангінус]] |- ! 1 | [[Іаан Лявонцьевіч Янышаў]] |- ! 1 | [[Іаан Міласцівы, растоўскі цудатворац]] |- ! 1 | [[Іаан Мілюцін]] |- ! 1 | [[Іаан Міхайлавіч, рускі царэвіч]] |- ! 1 | [[Іаан Няронаў]] |- ! 1 | [[Іаан Нікійскі]] |- ! 1 | [[Іаан Панкратовіч]] |- ! 1 | [[Іаан Робу]] |- ! 1 | [[Іаан Рускі]] |- ! 1 | [[Іаан Рыльскі]] |- ! 1 | [[Іаан Сачаўскі]] |- ! 1 | [[Іаан Табольскі]] |- ! 1 | [[Іаан Феафілавіч Меендорф]] |- ! 1 | [[Іаан Цімісхій]] |- ! 1 | [[Іаан Шматпакутны]] |- ! 1 | [[Іаан Экзарх]] |- ! 1 | [[Іаан фон Гёрліц]] |- ! 1 | [[Іаана II, каралева Навары]] |- ! 1 | [[Іаана III, каралева Навары]] |- ! 1 | [[Іаана Англійская, 1333-1347]] |- ! 1 | [[Іаана Баварская]] |- ! 1 | [[Іаана Магдаліна Саксен-Веінсенфелская]] |- ! 1 | [[Іаана дэ Шанталь]] |- ! 1 | [[Іаанікій (Абразцоў)]] |- ! 1 | [[Іаанікій (Арлоўскі)]] |- ! 1 | [[Іаанікій (Галятоўскі)]] |- ! 1 | [[Іаанікій (Горскі)]] |- ! 1 | [[Іаанікій (Надзеждзін)]] |- ! 1 | [[Іаанікій (Недзелчаў)]] |- ! 1 | [[Іаанікій (Руднеў)]] |- ! 1 | [[Іаанікій (Святкоўскі)]] |- ! 1 | [[Іаанінская мітраполія]] |- ! 1 | [[Іааніс Касулідыс]] |- ! 1 | [[Іаасаф, мітрапаліт Казанскі]] |- ! 1 | [[Іаасаф (Васылыкіў)]] |- ! 1 | [[Іаасаф (Гарленка)]] |- ! 1 | [[Іаасаф I, Патрыярх Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Іаасаф II, Патрыярх Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Іаасаф II, патрыярх Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Іаасаф Метэарыт]] |- ! 1 | [[Іаасаф Метэор]] |- ! 1 | [[Іаахім II]] |- ! 1 | [[Іаахім III Фрыдрых (курфюрст Брандэнбурга)]] |- ! 1 | [[Іаахім II Гектар]] |- ! 1 | [[Іаахім Генрык Пшэбяндоўскі]] |- ! 1 | [[Іаахім Камерарый Старэйшы]] |- ! 1 | [[Іаахім Райнельт]] |- ! 1 | [[Іаахім Расіньюс]] |- ! 1 | [[Іаахім Сігізмунд Брандэнбургскі]] |- ! 1 | [[Іаахім Флорскі]] |- ! 1 | [[Іаахім фон Зандрарт]] |- ! 1 | [[Іаган-Фрыдрых II Сярэдні]] |- ! 1 | [[Іаган-Фрыдрых Вялікадушны]] |- ! 1 | [[Іаган-Фрыдрых Саксонскі]] |- ! 1 | [[Іаган III Ропэ]] |- ! 1 | [[Іаган III Шверын]] |- ! 1 | [[Іаган II Берткаў]] |- ! 1 | [[Іаган II Фехта]] |- ! 1 | [[Іаган IV Дзюсбарг]] |- ! 1 | [[Іаган IV Зінтэн]] |- ! 1 | [[Іаган I Лунен]] |- ! 1 | [[Іаган I Фіфгузен]] |- ! 1 | [[Іаган VI Бей]] |- ! 1 | [[Іаган V Валенродэ]] |- ! 1 | [[Іаган Адольф I, герцаг Саксен-Вейсенфельскі]] |- ! 1 | [[Іаган Адольф Хасэ]] |- ! 1 | [[Іаган Амбундзі]] |- ! 1 | [[Іаган Баптыст Вангал]] |- ! 1 | [[Іаган Вальдхаўн фон Герсэ]] |- ! 1 | [[Іаган Вернер]] |- ! 1 | [[Іаган Віганд]] |- ! 1 | [[Іаган Гедэль]] |- ! 1 | [[Іаган Георг Альбрэхтсбергер]] |- ! 1 | [[Іаган Герхард Онкен]] |- ! 1 | [[Іаган Гес]] |- ! 1 | [[Іаган Готард Бергоф]] |- ! 1 | [[Іаган Готліб Штэфані]] |- ! 1 | [[Іаган Готфрыд Зільберман]] |- ! 1 | [[Іаган Гётэ]] |- ! 1 | [[Іаган Каспар фон Ампрынген]] |- ! 1 | [[Іаган Каспар фон Штадыян]] |- ! 1 | [[Іаган Крыстоф Пепуш]] |- ! 1 | [[Іаган Лундбю]] |- ! 1 | [[Іаган Матэзон]] |- ! 1 | [[Іаган Міхаэль фон Зайлер]] |- ! 1 | [[Іаган Нейдзёрфер]] |- ! 1 | [[Іаган Ойстах фон Вестэрнах]] |- ! 1 | [[Іаган Петэр Саламон]] |- ! 1 | [[Іаган Рудольф Кучкер]] |- ! 1 | [[Іаган Тэцэль]] |- ! 1 | [[Іаган Фробен]] |- ! 1 | [[Іаган Фрыдрых Браўншвайг-Люнебургскі]] |- ! 1 | [[Іаган Фрыдрых фон Лорынкгофен]] |- ! 1 | [[Іаган Хрысціян Бах]] |- ! 1 | [[Іаган Хрысціян Гюнтэр]] |- ! 1 | [[Іаган Цвейбрукенскі]] |- ! 1 | [[Іаган Церклас Тылі]] |- ! 1 | [[Іаган Чэрце]] |- ! 1 | [[Іаган Экалампадыус]] |- ! 1 | [[Іаган Эрнст Глюк]] |- ! 1 | [[Іаган фон Байзен]] |- ! 1 | [[Іаган фон Гёрліц]] |- ! 1 | [[Іаган фон Менгдэн]] |- ! 1 | [[Іаган фон Несельродэ]] |- ! 1 | [[Іаган фон Оле]] |- ! 1 | [[Іаган фон Пасілге]] |- ! 1 | [[Іаган фон Тыфен]] |- ! 1 | [[Іаган фон Ціфен]] |- ! 1 | [[Іаган фон Шварцэнберг]] |- ! 1 | [[Іаган фон Штаупіц]] |- ! 1 | [[Іаган фон дэр Рэке]] |- ! 1 | [[Іаганес Аавік]] |- ! 1 | [[Іаганес Бугенгаген]] |- ! 1 | [[Іаганес Вайс]] |- ! 1 | [[Іаганес Вайс (багаслоў)]] |- ! 1 | [[Іаганес Стабіус]] |- ! 1 | [[Іаганесбургская і Прэтарыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Іакаў Чарнарызец]] |- ! 1 | [[Іаланда Арагонская]] |- ! 1 | [[Іаланда Кінг]] |- ! 1 | [[Іаланда дэ Дро]] |- ! 1 | [[Іаланта (опера)]] |- ! 1 | [[Іанізавальнае выпрамяненне]] |- ! 1 | [[Іанікій (Руднеў)]] |- ! 1 | [[Іардан (епіскап)]] |- ! 1 | [[Іардан Саксонскі]] |- ! 1 | [[Іарданская даліна]] |- ! 1 | [[Іарданская кухня]] |- ! 1 | [[Іардань (палонка)]] |- ! 1 | [[Іасаф (Морза)]] |- ! 1 | [[Іасаф I, Патрыярх Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Іасаф II, Патрыярх Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Іасафат Кацылоўскі]] |- ! 1 | [[Іахаведа]] |- ! 1 | [[Іахан Гармізд]] |- ! 1 | [[Іаханес Букс]] |- ! 1 | [[Іаханес Відэвельт]] |- ! 1 | [[Іаханес Хонтэрус]] |- ! 1 | [[Іаяс, цар Ізраільскі]] |- ! 1 | [[Іаіль, прарок]] |- ! 1 | [[Іаў]] |- ! 1 | [[Іаўсеп Ваяцдзорцы]] |- ! 1 | [[Ібанская мова]] |- ! 1 | [[Ібелін]] |- ! 1 | [[Ібліс]] |- ! 1 | [[Ібн-Арабі]] |- ! 1 | [[Ібн-Джубайр]] |- ! 1 | [[Ібн-Касір]] |- ! 1 | [[Ібн Касір]] |- ! 1 | [[Ібн аль-Асір]] |- ! 1 | [[Ібрахім]] |- ! 1 | [[Ібс-ан-дэр-Донау]] |- ! 1 | [[Іва Санадэр]] |- ! 1 | [[Іва Шартрскі]] |- ! 1 | [[Івайлаўград]] |- ! 1 | [[Іван. Скрутэнь]] |- ! 1 | [[Іван I Данілавіч]] |- ! 1 | [[Іван Іванавіч Гарнастаеў]] |- ! 1 | [[Іван Іванавіч Малы]] |- ! 1 | [[Іван Іванавіч Сапега]] |- ! 1 | [[Іван Іванавіч Сокалаў, візантыніст]] |- ! 1 | [[Іван Іванавіч Чакрыгін]] |- ! 1 | [[Іван Ільіч Скарападскі]] |- ! 1 | [[Іван Іліч]] |- ! 1 | [[Іван Агафанікавіч Буйніцкі]] |- ! 1 | [[Іван Алехнавіч Храптовіч]] |- ! 1 | [[Іван Аляксандравіч Вышнеградскі]] |- ! 1 | [[Іван Аляксандравіч Карлавіч]] |- ! 1 | [[Іван Аляксандравіч Качураў]] |- ! 1 | [[Іван Аляксеевіч Гагарын]] |- ! 1 | [[Іван Аляксеевіч Мусин-Пушкін]] |- ! 1 | [[Іван Анатольевіч Шпіцберг]] |- ! 1 | [[Іван Андрэевіч (князь мажайскі)]] |- ! 1 | [[Іван Андрэевіч Шуйскі]] |- ! 1 | [[Іван Апанасавіч Дзмітрыеўскі]] |- ! 1 | [[Іван Афанасьевіч Дзмітрыеўскі]] |- ! 1 | [[Іван Барысаў]] |- ! 1 | [[Іван Вагілевіч]] |- ! 1 | [[Іван Васілевіч Астрожскі]] |- ! 1 | [[Іван Васілевіч Баратынскі]] |- ! 1 | [[Іван Васілевіч Мікалайчук]] |- ! 1 | [[Іван Васілевіч Чартарыйскі]] |- ! 1 | [[Іван Васілевіч Шуйскі]] |- ! 1 | [[Іван Васільевіч Боўцін]] |- ! 1 | [[Іван Вейкаў]] |- ! 1 | [[Іван Войцішыч]] |- ! 1 | [[Іван Вішэнскі]] |- ! 1 | [[Іван Грозны, тэлесерыял]] |- ! 1 | [[Іван Грозны, фільм]] |- ! 1 | [[Іван Густававіч Кэбін]] |- ! 1 | [[Іван Давыдавіч Дзялянаў]] |- ! 1 | [[Іван Дзмітрыевіч Усевалажскі]] |- ! 1 | [[Іван Дзімітрыевіч Пераяслаўскі]] |- ! 1 | [[Іван Дыяс]] |- ! 1 | [[Іван Зятык]] |- ! 1 | [[Іван Канстанцінавіч]] |- ! 1 | [[Іван Карнілавіч Шушэрын]] |- ! 1 | [[Іван Кірылавіч Драпачэнка]] |- ! 1 | [[Іван Лапа]] |- ! 1 | [[Іван Львовіч Пташыцкі]] |- ! 1 | [[Іван Мацвеевіч Хозераў]] |- ! 1 | [[Іван Мікалаевіч Дурнаво, міністр]] |- ! 1 | [[Іван Мікалаевіч Святаполк Мірскі]] |- ! 1 | [[Іван Мікалаевіч Талмачоў]] |- ! 1 | [[Іван Міхайлавіч Салаўёў]] |- ! 1 | [[Іван Міхайлавіч Сцеблін-Каменскі]] |- ! 1 | [[Іван Міхайлавіч Токараўскі]] |- ! 1 | [[Іван Міхайлавіч Трэгубаў]] |- ! 1 | [[Іван Нячуй-Лявіцкі]] |- ! 1 | [[Іван Осіпаў]] |- ! 1 | [[Іван Пальмаў]] |- ! 1 | [[Іван Паўлавіч Ювачоў]] |- ! 1 | [[Іван Плакідавіч Калінскі]] |- ! 1 | [[Іван Пракопавіч Пракоф'еў]] |- ! 1 | [[Іван Пракопавіч Пракоф’еў]] |- ! 1 | [[Іван Пятровіч Пуцін]] |- ! 1 | [[Іван Пятровіч Скляраў]] |- ! 1 | [[Іван Пятровіч Шуйскі]] |- ! 1 | [[Іван Піліп Вездзін]] |- ! 1 | [[Іван Русак]] |- ! 1 | [[Іван Рыгоравіч Адольфскі]] |- ! 1 | [[Іван Самайловіч]] |- ! 1 | [[Іван Славейкаў]] |- ! 1 | [[Іван Сцяпанавіч Мазепа]] |- ! 1 | [[Іван Сцяпанавіч Хамінаў]] |- ! 1 | [[Іван Сямёнавіч Багамолаў]] |- ! 1 | [[Іван Сяргеевіч Гагарын]] |- ! 1 | [[Іван Тараненка]] |- ! 1 | [[Іван Феафілавіч Меендорф]] |- ! 1 | [[Іван Федарэнка]] |- ! 1 | [[Іван Фогарашы]] |- ! 1 | [[Іван Фёдаравіч, князь разанскі]] |- ! 1 | [[Іван Фёдаравіч Максімаў]] |- ! 1 | [[Іван Фёдаравіч Сінскі]] |- ! 1 | [[Іван Фёдаравіч Целяпнёў-Аўчына-Абаленскі]] |- ! 1 | [[Іван Фёдаравіч Чартарыйскі]] |- ! 1 | [[Іван Хама]] |- ! 1 | [[Іван Цімафеевіч Цімафееў]] |- ! 1 | [[Іван Цімафееў]] |- ! 1 | [[Іван Шышла]] |- ! 1 | [[Іван Юр'евіч, князь курскі]] |- ! 1 | [[Іван з Абехава]] |- ! 1 | [[Іван з Каствы]] |- ! 1 | [[Івана-Багаслоўская царква, Вялікае Малышава]] |- ! 1 | [[Івана-Франкоўская багаслоўская акадэмія]] |- ! 1 | [[Івана-Франкоўскі багаслоўскі інстытут]] |- ! 1 | [[Івана-Франкоўскі раён]] |- ! 1 | [[Івангародскі замак]] |- ! 1 | [[Іванцоў, Пятроў, Сідараў…]] |- ! 1 | [[Іванэ-Пустэ]] |- ! 1 | [[Івар Браўт]] |- ! 1 | [[Івар Рамві]] |- ! 1 | [[Івар Тэнгбум]] |- ! 1 | [[Івацэвічдрэў]] |- ! 1 | [[Івейн]] |- ! 1 | [[Івейн, або рыцар з ільвом]] |- ! 1 | [[Іверская Маці Божая]] |- ! 1 | [[Іверскі абраз]] |- ! 1 | [[Іверскі манастыр]] |- ! 1 | [[Іверскі манастыр, Афон]] |- ! 1 | [[Івона Гленбіцка]] |- ! 1 | [[Івона Савіньска]] |- ! 1 | [[Івуа]] |- ! 1 | [[Ігар Барысавіч Грэкаў]] |- ! 1 | [[Ігар Вырвіч]] |- ! 1 | [[Ігар Віктаравіч Луцэнка]] |- ! 1 | [[Ігар Дураў]] |- ! 1 | [[Ігар Кандрацьеў]] |- ! 1 | [[Ігар Канстанцінавіч]] |- ! 1 | [[Ігар Максімільянавіч Шміт]] |- ! 1 | [[Ігар Міхайлавіч Гарановіч]] |- ! 1 | [[Ігар Рацько]] |- ! 1 | [[Ігар Сяргеевіч Чычураў]] |- ! 1 | [[Ігар Уладзіміравіч Загашвілі]] |- ! 1 | [[Ігнат Ігнатавіч Віткевіч]] |- ! 1 | [[Ігнат Андрэй Акійян]] |- ! 1 | [[Ігнат Антонавіч Парэмбскі]] |- ! 1 | [[Ігнат Ануфрыевіч Друцкі-Любецкі]] |- ! 1 | [[Ігнат Георг IV]] |- ! 1 | [[Ігнат Георгій III]] |- ! 1 | [[Ігнат Дубовіч]] |- ! 1 | [[Ігнат Карбус]] |- ! 1 | [[Ігнат Малаян]] |- ! 1 | [[Ігнат Міхаэль III Джарвэ]] |- ! 1 | [[Ігнат Расалоўскі]] |- ! 1 | [[Ігнат Салжаніцын]] |- ! 1 | [[Ігнат Урбановіч]] |- ! 1 | [[Ігнат Юр’евіч Рудзіс]] |- ! 1 | [[Ігнат Язэп ІІІ]] |- ! 1 | [[Ігнац Платцэр]] |- ! 1 | [[Ігнац Рошкавіч]] |- ! 1 | [[Ігнац Сепешы дэ Недзьеш]] |- ! 1 | [[Ігнац Францішак Платцэр]] |- ! 1 | [[Ігнацы Блажэй Францішак Красіцкі]] |- ! 1 | [[Ігнацы Дубоўскі]] |- ! 1 | [[Ігнацы Лапацінскі]] |- ! 1 | [[Ігнацы Падзярэўскі]] |- ! 1 | [[Ігнацы Рачынскі]] |- ! 1 | [[Ігнацы Такарчук]] |- ! 1 | [[Ігнацы Францішак Асалінскі]] |- ! 1 | [[Ігнацы Юзаф Дзялынскі]] |- ! 1 | [[Ігнацыа Вісконці]] |- ! 1 | [[Ігнацыа Гаэтана Банкампаньі-Людавізі]] |- ! 1 | [[Ігнацыя, апостал]] |- ! 1 | [[Ігнацыянум]] |- ! 1 | [[Ігнацій (Іеўлевіч)]] |- ! 1 | [[Ігнацій (Дзімаў)]] |- ! 1 | [[Ігнацій (Малышаў)]] |- ! 1 | [[Ігнацій (Раждзественскі)]] |- ! 1 | [[Ігнацій Абадовіч]] |- ! 1 | [[Ігнацій Антыахійскі]] |- ! 1 | [[Ігнацій Гун Піньмэй]] |- ! 1 | [[Ігнацій Дубоўскі]] |- ! 1 | [[Ігнацій Жалязоўскі]] |- ! 1 | [[Ігнацій Людвік Паўлоўскі]] |- ! 1 | [[Ігнацій Пільхоўскі]] |- ! 1 | [[Ігнацій Рачынскі]] |- ! 1 | [[Ігнацій Рэўт]] |- ! 1 | [[Ігрэжа-Нова, Мафра]] |- ! 1 | [[Іда, прарок]] |- ! 1 | [[Іда Аўстрыйская]] |- ! 1 | [[Іда фон Эльсдорф]] |- ! 1 | [[Ідаменей, цар Крыцкі (опера)]] |- ! 1 | [[Ідзі Бенедыкт Радзішэўскі]] |- ! 1 | [[Ідзі Радзішэўскі]] |- ! 1 | [[Ідрская, Спецкая і Эгінская мітраполія]] |- ! 1 | [[Ідрыс]] |- ! 1 | [[Ідыёт, аповесць]] |- ! 1 | [[Ідэйная абшчына]] |- ! 1 | [[Іебусеі]] |- ! 1 | [[Іерадзякан]] |- ! 1 | [[Іерадыяканы]] |- ! 1 | [[Іераманах Філафей]] |- ! 1 | [[Іерамія (Пачапоўскі)]] |- ! 1 | [[Іерамія (патрыярх канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Іерамія II]] |- ! 1 | [[Іерамія Магіла]] |- ! 1 | [[Іеранім (Маліцкі)]] |- ! 1 | [[Іеранім (Экземплярскі)]] |- ! 1 | [[Іеранім (Экзэмплярскі)]] |- ! 1 | [[Іеранім Іеранімавіч Будрыс]] |- ! 1 | [[Іеранім Андрэа]] |- ! 1 | [[Іеранім Ваўчанскі]] |- ! 1 | [[Іеранім Гольцэль]] |- ! 1 | [[Іеранім Ярашавіч Жыжэмскі]] |- ! 1 | [[Іерусалімскай каралеўства]] |- ! 1 | [[Іерусалімская прэмія]] |- ! 1 | [[Іерусалімскі Апостальскі Сабор]] |- ! 1 | [[Іерусалімскі Савет]] |- ! 1 | [[Іерусалімскі Талмуд]] |- ! 1 | [[Іерусалімскі патрыярхат, каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Іерусалімскі патэрык]] |- ! 1 | [[Іерусалімскі сабор]] |- ! 1 | [[Іерусалімскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Іерысаская, Святой Гары і Ардамерыёнская мітраполія]] |- ! 1 | [[Іерыя]] |- ! 1 | [[Іефай]] |- ! 1 | [[Ізабела, каралева Францыі]] |- ! 1 | [[Ізабела (Мацільда) дэ Гатынэ]] |- ! 1 | [[Ізабела (вінаград)]] |- ! 1 | [[Ізабела Брус]] |- ! 1 | [[Ізабела Дэ Кусі]] |- ! 1 | [[Ізабела Неапалітанская]] |- ! 1 | [[Ізабела Французская, каралева Навары]] |- ! 1 | [[Ізабела д'Эстэ]] |- ! 1 | [[Ізабела дэ Вілардуэн]] |- ! 1 | [[Ізабела дэ Куртэнэ]] |- ! 1 | [[Ізабела дэ Манлеры]] |- ! 1 | [[Ізабэла Іерусалімская]] |- ! 1 | [[Ізабэла дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Ізабэль дэ Мантальё]] |- ! 1 | [[Ізарнус Фантыяна]] |- ! 1 | [[Ізахронныя крывыя]] |- ! 1 | [[Ізборник]] |- ! 1 | [[Ізборскі клуб]] |- ! 1 | [[Ізгой]] |- ! 1 | [[Ізернія]] |- ! 1 | [[Ізерын]] |- ! 1 | [[Ізмайлава, сяло]] |- ! 1 | [[Ізмаіл, старазапаветны]] |- ! 1 | [[Ізмаільцяне]] |- ! 1 | [[Ізраільска-Iудзейскае царства]] |- ! 1 | [[Ізраільская даліна]] |- ! 1 | [[Ізраілі]] |- ! 1 | [[Ізумрудная скрыжаль]] |- ! 1 | [[Ізумрудны колер]] |- ! 1 | [[Ізыдор Матушэўскі]] |- ! 1 | [[Ізяслаў Уладзіміравіч, князь курскі]] |- ! 1 | [[Ізідар (біскуп уладзімірскі)]] |- ! 1 | [[Іканаборцы]] |- ! 1 | [[Іканаграфічны ізвод]] |- ! 1 | [[Іканаграфія Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Іканаграфія Маці Божай]] |- ! 1 | [[Іканапісанне]] |- ! 1 | [[Іканастасам]] |- ! 1 | [[Іканомія]] |- ! 1 | [[Ікона Ісуса Міласэрнага]] |- ! 1 | [[Ікона Божай Маці «Знаменне»]] |- ! 1 | [[Ікона Божай Маці Каложанскай]] |- ! 1 | [[Ікона Божай Міласэрнасці]] |- ! 1 | [[Ікона Лагойскай Маці Божай]] |- ! 1 | [[Ікона Маці Божай Барунскай]] |- ! 1 | [[Ікона Маці Божай Кодзеньскай]] |- ! 1 | [[Ікона Міколы з Духава манастыра]] |- ! 1 | [[Ікона Святой Троіцы]] |- ! 1 | [[Іконаграфія]] |- ! 1 | [[Іконаклазм]] |- ! 1 | [[Іконапаклоннікі]] |- ! 1 | [[Іл Адыяман]] |- ! 1 | [[Іл Дыярбакыр]] |- ! 1 | [[Іл Хакяры]] |- ! 1 | [[Іл Хатай]] |- ! 1 | [[Ілаканская мова]] |- ! 1 | [[Іламантсі, камуна]] |- ! 1 | [[Іларый (значэнні)]] |- ! 1 | [[Іларыён (Процык)]] |- ! 1 | [[Іларыён (Стаянавіч)]] |- ! 1 | [[Іларыён (Троіцкі)]] |- ! 1 | [[Іларыён (Юшэнаў)]] |- ! 1 | [[Іларыён Іванавіч Варанцоў-Дашкаў]] |- ! 1 | [[Іларыён Іванавіч Варанцоў-Дашкоў]] |- ! 1 | [[Іларыён Вялікі]] |- ! 1 | [[Іларыён Картвелі]] |- ! 1 | [[Іларыён Чыстовіч]] |- ! 1 | [[Іларыёнаў Андрэй Мікалаевіч]] |- ! 1 | [[Ілжэ-Маргарэт]] |- ! 1 | [[Ілжэдзмітрый II]] |- ! 1 | [[Ілжэісідоравы дэкрэталіі]] |- ! 1 | [[Ілля Анбарскі]] |- ! 1 | [[Ілля Канстанцінавіч Астрожскі]] |- ! 1 | [[Ілля Карнілавіч Аўраменка]] |- ! 1 | [[Ілля Якаўлевіч Герцык]] |- ! 1 | [[Ілля Яраславіч]] |- ! 1 | [[Ілсан дэ Джэсус Мантанары]] |- ! 1 | [[Ільвіная брама]] |- ! 1 | [[Ільняная тканка]] |- ! 1 | [[Ільханіды]] |- ! 1 | [[Ілья Астрожскі]] |- ! 1 | [[Ілья Бікерман]] |- ! 1 | [[Ілья Канстанцінавіч Астрожскі]] |- ! 1 | [[Ілья Кармільцаў]] |- ! 1 | [[Ілья Лямешкін]] |- ! 1 | [[Ілья Паўлавіч Петрушэўскі]] |- ! 1 | [[Ілья Фёдаравіч Капіеўскі]] |- ! 1 | [[Ілья Юр'евіч Стогаў]] |- ! 1 | [[Ільяс]] |- ! 1 | [[Ільін дзень]] |- ! 1 | [[Ільінская вуліца (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Ільінская вуліца (Орша)]] |- ! 1 | [[Ільінская гара (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Ільінскі сабор (Сальцы)]] |- ! 1 | [[Ілюзорны жывапіс]] |- ! 1 | [[Ілюзіяністычны жывапіс]] |- ! 1 | [[Ілюмінаванае евангелле]] |- ! 1 | [[Ілюстраваны летапісны звод Івана Грознага]] |- ! 1 | [[Ілійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Ілія (полацкі епіскап)]] |- ! 1 | [[Ілія Міняцій]] |- ! 1 | [[Ілія Яніч]] |- ! 1 | [[Імала]] |- ! 1 | [[Імануіл Трэмелій]] |- ! 1 | [[Імарталісты]] |- ! 1 | [[Імболк]] |- ! 1 | [[Імврас]] |- ! 1 | [[Імера (прыток Гаўі)]] |- ! 1 | [[Імператар Эфіопіі]] |- ! 1 | [[Імператар візантыйскі]] |- ! 1 | [[Імператарскае Вольнае эканамічнае таварыства]] |- ! 1 | [[Імператарскае вучылішча правазнаўства]] |- ! 1 | [[Імператарскае камерцыйнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Імператарская Археаграфічная камісія]] |- ! 1 | [[Імператарская Археалагічная камісія]] |- ! 1 | [[Імператарская Прэмія]] |- ! 1 | [[Імператарская Расійская Акадэмія навук]] |- ! 1 | [[Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Імператарскі Кіеўскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Імператарскі археалагічны інстытут]] |- ! 1 | [[Імператарскі жаночы інстытут]] |- ! 1 | [[Імператарскі кабінет]] |- ! 1 | [[Імператарскі палац у Кайзерсверце]] |- ! 1 | [[Імператарскі парцалянавы завод]] |- ! 1 | [[Імператарскі сабор]] |- ! 1 | [[Імператары дынастыі Мін]] |- ! 1 | [[Імперскае Евангелле]] |- ! 1 | [[Імперская няміласць]] |- ! 1 | [[Імперскі вікарый]] |- ! 1 | [[Імперскі сабор]] |- ! 1 | [[Імперскі ўрад]] |- ! 1 | [[Імперфектнай]] |- ! 1 | [[Імперыя гунаў]] |- ! 1 | [[Імперыя пад ударам]] |- ! 1 | [[Імперыял (манета)]] |- ! 1 | [[Імпраперый]] |- ! 1 | [[Імпрыматур]] |- ! 1 | [[Імран]] |- ! 1 | [[Імрэ Цімка]] |- ! 1 | [[Імрэ Штайндль]] |- ! 1 | [[Імстычава]] |- ! 1 | [[Імунітэт чалавека]] |- ! 1 | [[Імша, музыка]] |- ! 1 | [[Імша-пародыя]] |- ! 1 | [[Імша (музычны твор)]] |- ! 1 | [[Імша Вячэры Гасподняй]] |- ! 1 | [[Імя Іуда]] |- ! 1 | [[Імя Агафон]] |- ! 1 | [[Імя Вітаўтас]] |- ! 1 | [[Імя Расія]] |- ! 1 | [[Імя ружы]] |- ! 1 | [[Імёны Папаў Рымскіх]] |- ! 1 | [[Імёны Рымскіх Пап]] |- ! 1 | [[Імёны і тытулы Уладзіслава II Ягайлы]] |- ! 1 | [[Ін'екцыя]] |- ! 1 | [[Ін-фоліа]] |- ! 1 | [[Інак Палікарп]] |- ! 1 | [[Інакенці IV, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Інакенцій]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Іван Стаянаў Петраў)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Васільеў)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Веніямінаў)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Дубравіцкі)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Кульчыцкі)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Неруновіч)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Смірноў)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Сокаль)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Фігуроўскі)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Ціханаў)]] |- ! 1 | [[Інакенцій (Ястрабаў)]] |- ! 1 | [[Інакенцій III, антыпапа]] |- ! 1 | [[Інакенцій І (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Інакенцій Гізель]] |- ! 1 | [[Інасью да Нашсіменту ды Марайш Кардозу]] |- ! 1 | [[Інафіта]] |- ! 1 | [[Іначэнца Чокі дэль Монтэ]] |- ! 1 | [[Іначэнца Чыба]] |- ! 1 | [[Інаўгурацыя]] |- ! 1 | [[Інаўгурацыя прэзідэнта ЗША]] |- ! 1 | [[Інверфорт-Хаўс]] |- ! 1 | [[Інвестытуры]] |- ! 1 | [[Інветытура]] |- ! 1 | [[Інга Баранаўскене]] |- ! 1 | [[Інгаберга]] |- ! 1 | [[Інге I]] |- ! 1 | [[Інге II]] |- ! 1 | [[Інгеборг Мітцёмэ]] |- ! 1 | [[Інгеборга, прынцэса Дацкая]] |- ! 1 | [[Інгельгайм-на-Рэйне]] |- ! 1 | [[Інгельхайм-ам-Райн]] |- ! 1 | [[Інгерманландская губерня]] |- ! 1 | [[Інгман]] |- ! 1 | [[Інгрыд вад Нільсэн]] |- ! 1 | [[Інгунда]] |- ! 1 | [[Інгігерд]] |- ! 1 | [[Інданезійская кухня]] |- ! 1 | [[Інджыл]] |- ! 1 | [[Інджыль]] |- ! 1 | [[Індзейская біблія Эліята]] |- ! 1 | [[Індзейская кухня]] |- ! 1 | [[Індра (Латвія)]] |- ! 1 | [[Індржых I з Подзебрадаў]] |- ! 1 | [[Індржых Здік]] |- ! 1 | [[Індржых Матыяш Турн]] |- ! 1 | [[Індустрыялізацыя ў Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Індуісцкая іканаграфія]] |- ! 1 | [[Індывідуальны прадпрыёмнік]] |- ! 1 | [[Індыйская філасофія]] |- ! 1 | [[Індыйскі статыстычны інстытут]] |- ! 1 | [[Індытыя]] |- ! 1 | [[Індыферэнтызм]] |- ! 1 | [[Індэтэрмінізм]] |- ! 1 | [[Інжынерныя войскі Расіі]] |- ! 1 | [[Інжырныя восы]] |- ! 1 | [[Інкарнацыя]] |- ! 1 | [[Інквізітар]] |- ! 1 | [[Інквізіцыйны працэс Жанны д'Арк]] |- ! 1 | [[Інкомбанк]] |- ! 1 | [[Інрыке Сіманэ]] |- ! 1 | [[Інскрыпцыя]] |- ! 1 | [[Інструментазнаўства]] |- ! 1 | [[Інструментальная музыка]] |- ! 1 | [[Інстынкт]] |- ! 1 | [[Інстытут Ёгана-Адама Мёлера]] |- ! 1 | [[Інстытут Гердэра]] |- ! 1 | [[Інстытут Гувера]] |- ! 1 | [[Інстытут Корпуса інжынераў шляхоў зносін]] |- ! 1 | [[Інстытут Латвіі]] |- ! 1 | [[Інстытут Францыі]] |- ! 1 | [[Інстытут Фізікі]] |- ! 1 | [[Інстытут Хрыста Цара і Архірэя]] |- ! 1 | [[Інстытут атамнай энергіі]] |- ! 1 | [[Інстытут вышэйшых даследаванняў]] |- ! 1 | [[Інстытут касмічных даследаванняў РАН]] |- ! 1 | [[Інстытут літоўскай літаратуры і фальклору]] |- ! 1 | [[Інстытут міжнародных адносін і палітычных навук]] |- ! 1 | [[Інстытут народаў Поўначы]] |- ! 1 | [[Інстытут рэстаўрацыі і кансервацыі помнікаў]] |- ! 1 | [[Інстытут тэалогіі імя святых Кірылы і Мятода]] |- ! 1 | [[Інстытут тэхнічнай кібернетыкі АН Беларусі]] |- ! 1 | [[Інстытут усходазнаўства]] |- ! 1 | [[Інстытут фізікі]] |- ! 1 | [[Інтабуляцыя]] |- ! 1 | [[Інталаг]] |- ! 1 | [[Інтер'ер]] |- ! 1 | [[Інтрыга]] |- ! 1 | [[Інтытут Вейцмана]] |- ! 1 | [[Інтэгральны множнік]] |- ! 1 | [[Інтэлектуал]] |- ! 1 | [[Інтэндант]] |- ! 1 | [[Інтэркаляцыя]] |- ! 1 | [[Інтэрлэйс (мастацтва)]] |- ! 1 | [[Інтэрнунцый]] |- ! 1 | [[Інтэрнэт-партал]] |- ! 1 | [[Інтэрнэт-права]] |- ! 1 | [[Інтэрнэт-спрэчка]] |- ! 1 | [[Інтэрпрэтацыя]] |- ! 1 | [[Інтэррос]] |- ! 1 | [[Інтэрферэнцыя]] |- ! 1 | [[Інтэрцэсія]] |- ! 1 | [[Інтэрцэсія (Літургія)]] |- ! 1 | [[Інфармацыйнае права]] |- ! 1 | [[Інфармацыя Фішэра]] |- ! 1 | [[Інферна (раман)]] |- ! 1 | [[Інформаційний спротив]] |- ! 1 | [[Інфрачырвоная астраномія]] |- ! 1 | [[Інцыдэнт з "Маягуэс"]] |- ! 1 | [[Інцыдэнт у Антыёхіі]] |- ! 1 | [[Інцыдэнт у Оцу]] |- ! 1 | [[Іншаверскія храмы Санкт-Пецярбурга]] |- ! 1 | [[Інэ, кароль Уэсэкса]] |- ! 1 | [[Іоасаф (Гарленка)]] |- ! 1 | [[Іов Барэцкі]] |- ! 1 | [[Іожэф Антал]] |- ! 1 | [[Іозеф Вайгль]] |- ! 1 | [[Іозеф Вінтэргалдэр]] |- ! 1 | [[Іозеф Громадка]] |- ! 1 | [[Іозеф Добраўскі]] |- ! 1 | [[Іозеф Крэмер]] |- ! 1 | [[Іозеф Лаўэрман]] |- ! 1 | [[Іозеф Ратцынгер]] |- ! 1 | [[Іозеф Томка]] |- ! 1 | [[Іозеф Франц фон Жакен]] |- ! 1 | [[Іозеф Фрынгс]] |- ! 1 | [[Іозеф Хергенротэр]] |- ! 1 | [[Іозеф Хёфнер]] |- ! 1 | [[Іон Некулчэ]] |- ! 1 | [[Іона, архіепіскап Наўгародскі]] |- ! 1 | [[Іона, прарок]] |- ! 1 | [[Іона ІІ]] |- ! 1 | [[Іона Гогаль]] |- ! 1 | [[Іосій Зімлер]] |- ! 1 | [[Іосіф (Багаслоўскі)]] |- ! 1 | [[Іосіф (Босакаў)]] |- ! 1 | [[Іосіф (Валчанскі)]] |- ! 1 | [[Іосіф (Ваўчанскі)]] |- ! 1 | [[Іосіф (Драздоў)]] |- ! 1 | [[Іосіф (Нелюбовіч-Тукальскі)]] |- ! 1 | [[Іосіф (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Іосіф I, халдзейскі патрыярх]] |- ! 1 | [[Іосіф III, епіскап Каломенскі]] |- ! 1 | [[Іосіф І Балгарыновіч]] |- ! 1 | [[Іосіф ІІІ]] |- ! 1 | [[Іосіф Іванавіч Шарлемань]] |- ! 1 | [[Іосіф Асемані]] |- ! 1 | [[Іосіф Ваўчанскі]] |- ! 1 | [[Іосіф Вяшчынскі]] |- ! 1 | [[Іосіф Гарбацкі]] |- ! 1 | [[Іосіф Грабоўскі]] |- ! 1 | [[Іосіф Канановіч-Гарбацкі]] |- ! 1 | [[Іосіф Квяткоўскі]] |- ! 1 | [[Іосіф Клімовіч]] |- ! 1 | [[Іосіф Курцэвіч-Булыга]] |- ! 1 | [[Іосіф Маргулец]] |- ! 1 | [[Іосіф Мікалаевіч Палачанін]] |- ! 1 | [[Іосіф Первольф]] |- ! 1 | [[Іосіф Пяткевіч]] |- ! 1 | [[Іосіф Піус Дзяконскі]] |- ! 1 | [[Іосіф Рыгоравіч Глыбоўскі]] |- ! 1 | [[Іосіф Рыгоравіч Корсак]] |- ! 1 | [[Іосіф Уладзіміравіч Падлеўскі]] |- ! 1 | [[Іосіф Эмануэль Фішэр фон Эрлах]] |- ! 1 | [[Іосіф Яхімовіч]] |- ! 1 | [[Іосія Зімлер]] |- ! 1 | [[Іоіль Труцэвіч]] |- ! 1 | [[Іоў (значэнні)]] |- ! 1 | [[Іоў Пачаеўскі]] |- ! 1 | [[Іпаліт Бастрыйскі]] |- ! 1 | [[Іпаліт Воўк-Ланеўскі]] |- ! 1 | [[Іпаліта Марыя Сфорца]] |- ! 1 | [[Іпаліта д'Эстэ]] |- ! 1 | [[Іпахондрыя]] |- ! 1 | [[Іпацій Білінскі]] |- ! 1 | [[Ір]] |- ! 1 | [[Ір'я Аскала]] |- ! 1 | [[Ірад II Анціпа]] |- ! 1 | [[Ірад Агрыпа]] |- ! 1 | [[Ірад Агрыпа II]] |- ! 1 | [[Ірад Агрыпа І]] |- ! 1 | [[Ірад Агрыпа ІІ]] |- ! 1 | [[Ірад Агрыппа]] |- ! 1 | [[Ірадыяне]] |- ! 1 | [[Ірак Арабскі]] |- ! 1 | [[Іраклій]] |- ! 1 | [[Іраклій (візантыйскі імператар)]] |- ! 1 | [[Іраклій II]] |- ! 1 | [[Ірамлой]] |- ! 1 | [[Іранская кухня]] |- ! 1 | [[Іраты]] |- ! 1 | [[Ірацыянальная функцыя]] |- ! 1 | [[Ірбет]] |- ! 1 | [[Ірдынг]] |- ! 1 | [[Іржы Мелантрых з Авентына]] |- ! 1 | [[Іржы Падэбрадаў]] |- ! 1 | [[Ірландская культура]] |- ! 1 | [[Ірландскі Дзень Памяці]] |- ! 1 | [[Ірландскі нацыянальны ўніверсітэт, Корк]] |- ! 1 | [[Ірмалогій нотнага спеву]] |- ! 1 | [[Ірменгарда з Хеспенгау]] |- ! 1 | [[Ірміна д’Эран]] |- ! 1 | [[Ірына]] |- ! 1 | [[Ірына, жонка Іаана II Камніна]] |- ! 1 | [[Ірына (значэнні)]] |- ! 1 | [[Ірына Бурдзялёва]] |- ! 1 | [[Ірына Кападакійская]] |- ! 1 | [[Ірына Рымская]] |- ! 1 | [[Ірына Сяргееўна Свянціцкая]] |- ! 1 | [[Ірына Тамарская]] |- ! 1 | [[Ірына Фёдараўна Гадунова]] |- ! 1 | [[Ірынаўскі праспект]] |- ! 1 | [[Ірыней (Булавіч)]] |- ! 1 | [[Ірыней (Зуземіль)]] |- ! 1 | [[Ірыней (значэнні)]] |- ! 1 | [[Ірынінская царква]] |- ! 1 | [[Ірынінскі слуп]] |- ! 1 | [[Ірэна Грэчаская і Дацкая]] |- ! 1 | [[Ірэна Дэгутэнэ]] |- ! 1 | [[Ірэна Лаўроўская]] |- ! 1 | [[Ірэней Ліёнскі]] |- ! 1 | [[Ір’я Аскала]] |- ! 1 | [[Іса Юніс аглы Гамбар]] |- ! 1 | [[Іса ібн Марьям]] |- ! 1 | [[Ісаак Барысавіч Фейнерман]] |- ! 1 | [[Ісаак Вос]] |- ! 1 | [[Ісаак Сірын]] |- ! 1 | [[Ісаак Цылкаў]] |- ! 1 | [[Ісадскі манастыр]] |- ! 1 | [[Ісак II, імператар Візантыі]] |- ! 1 | [[Ісак Ізраэлі]] |- ! 1 | [[Ісак Барау]] |- ! 1 | [[Ісак Васіль Жубейра]] |- ! 1 | [[Ісак Камнін Кіпрскі]] |- ! 1 | [[Ісак Мікалай Ісакавіч]] |- ! 1 | [[Ісак Сірын]] |- ! 1 | [[Ісак ван дэн Блок]] |- ! 1 | [[Ісакча]] |- ! 1 | [[Ісакій Далмацкі]] |- ! 1 | [[Ісамаль]] |- ! 1 | [[Ісахрысты]] |- ! 1 | [[Ісая (Балашэскул)]] |- ! 1 | [[Ісая (Германоўскі)]] |- ! 1 | [[Ісая (Капінскі)]] |- ! 1 | [[Ісая Аляксандравіч Браўда]] |- ! 1 | [[Ісая Серскі]] |- ! 1 | [[Ісаі, кніга]] |- ! 1 | [[Ісаўры]] |- ! 1 | [[Іслам у Азербайджане]] |- ! 1 | [[Ісламская літаратура]] |- ! 1 | [[Ісламскі фундаменталізм]] |- ! 1 | [[Іслейвур Гісурарсан]] |- ! 1 | [[Ісмаіл]] |- ! 1 | [[Ісмаіліты]] |- ! 1 | [[Існасць]] |- ! 1 | [[Іспана-партугальская унія]] |- ! 1 | [[Іспанская кухня]] |- ! 1 | [[Іспанская рэфармаваная епіскапская царква]] |- ! 1 | [[Іспанская сацыялістычная працоўная партыя]] |- ! 1 | [[Іст-Брансуік]] |- ! 1 | [[Іст-Брансуік, Нью-Джэрсі]] |- ! 1 | [[Іст-Фінчлі]] |- ! 1 | [[Істан]] |- ! 1 | [[Істытут ядзернай фізікі СА РАН]] |- ! 1 | [[Ісус, цар Іўдзейскі]] |- ! 1 | [[Ісус Навін, Скарына]] |- ! 1 | [[Ісус і самарыцянка]] |- ! 1 | [[Ісхак]] |- ! 1 | [[Ісык-Кульскае благачынне]] |- ! 1 | [[Ісі-дэ-Муліна]] |- ! 1 | [[Ісідар (Кірычэнка)]] |- ! 1 | [[Ісідар (Нікольскі)]] |- ! 1 | [[Ісідар (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Ісідар Горыс]] |- ! 1 | [[Ісідар Патрыла]] |- ! 1 | [[Ісідар Растоўскі]] |- ! 1 | [[Ісідар Хіяскі]] |- ! 1 | [[Ісідар Юр’еўскі]] |- ! 1 | [[Ісідор]] |- ! 1 | [[Ісідор, Мітрапаліт Наўгародскі і ўсяго Памор'я)]] |- ! 1 | [[Ісідор (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Ісідор Хіёскі]] |- ! 1 | [[Ісіхій Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Ітабал I]] |- ! 1 | [[Ітабал II]] |- ! 1 | [[Італа-Албанская Грэка-Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Італьянскае барока]] |- ! 1 | [[Італьянскае мастацтва]] |- ! 1 | [[Італьянская Хрысціянска-дэмакратычная партыя]] |- ! 1 | [[Італьянская готыка]] |- ! 1 | [[Італьянская дэмакратычная сацыялістычная партыя]] |- ! 1 | [[Італьянская ліберальная партыя]] |- ! 1 | [[Італьянская ліга]] |- ! 1 | [[Італьянская народная партыя]] |- ! 1 | [[Італьянская народная партыя, 1994]] |- ! 1 | [[Італьянская народная партыя (1919)]] |- ! 1 | [[Італьянская народная партыя (1994)]] |- ! 1 | [[Італьянская рэспубліканская партыя]] |- ! 1 | [[Італьянскі жывапіс]] |- ! 1 | [[Ітлар]] |- ! 1 | [[Іуда, брат Ісуса]] |- ! 1 | [[Іуда Галілейскі]] |- ! 1 | [[Іудзейскія старажытнасці]] |- ! 1 | [[Іхтус, фестываль]] |- ! 1 | [[Іхтус, хрысціянскае брацтва]] |- ! 1 | [[Іхтэрсгаўзен]] |- ! 1 | [[Іхціман]] |- ! 1 | [[Іхціс]] |- ! 1 | [[Іцгар]] |- ! 1 | [[Ішманія]] |- ! 1 | [[Ішмаэль Нока]] |- ! 1 | [[Ішора]] |- ! 1 | [[Ішоў сабака па раялю]] |- ! 1 | [[Іштван І]] |- ! 1 | [[Іштван Бачкаі]] |- ! 1 | [[Іштван Міклашы]] |- ! 1 | [[Ішхідзіды]] |- ! 1 | [[Іэн Уат]] |- ! 1 | [[Іяас, цар ізраільскі]] |- ! 1 | [[Іякім]] |- ! 1 | [[Іякінф Дэстывель]] |- ! 1 | [[Іяланда Венгерская]] |- ! 1 | [[Іяланта дэ Куртэнэ]] |- ! 1 | [[Іянікій і Сафроній Ліхуды]] |- ! 1 | [[Іянічны ордар]] |- ! 1 | [[Іясей з Віфлеема]] |- ! 1 | [[Іяфор]] |- ! 1 | [[Іяіль]] |- ! 1 | [[Іяір]] |- ! 1 | [[Іяў]] |- ! 1 | [[Іён Мінку]] |- ! 1 | [[Іёна, мітрапаліт маскоўскі]] |- ! 1 | [[Іёна, прападобны клімецкі]] |- ! 1 | [[Іёна Гогаль]] |- ! 1 | [[Іёна Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Іёна і Васіян]] |- ! 1 | [[Іёў]] |- ! 1 | [[Іёў (Барэцкі)]] |- ! 1 | [[Іёў Анзерскі]] |- ! 1 | [[Іўдзеахрысціянства]] |- ! 1 | [[Іўдзейска-хрысціянскія Евангеллі]] |- ! 1 | [[Іўдзейская міфалогія]] |- ! 1 | [[Іўдзейскія Старажытнасці]] |- ! 1 | [[Іўеўская арыянская школа]] |- ! 1 | [[Іўеўскі край]] |- ! 1 | [[Іўрэя]] |- ! 1 | [[Іўстын Філосаф]] |- ! 1 | [[Іўсцін (Паповіч)]] |- ! 1 | [[Ўваскрасенне мёртвых]] |- ! 1 | [[Ўваскрэсенне мёртвых]] |- ! 1 | [[Ўкраінафільства]] |- ! 1 | [[А. І. Курто]] |- ! 1 | [[А. І. Малахоўскі]] |- ! 1 | [[А. І. фон Гаген]] |- ! 1 | [[А. Ільін]] |- ! 1 | [[А. А. Гусевa]] |- ! 1 | [[А. А. Лукашэвіч]] |- ! 1 | [[А. А. Цітавец]] |- ! 1 | [[А. Алексія Стрыльбіцкага]] |- ! 1 | [[А. Банькоўскі]] |- ! 1 | [[А. Бычкоўскі]] |- ! 1 | [[А. Бялеўскі]] |- ! 1 | [[А. Біспінг]] |- ! 1 | [[А. В. Ліхапол]] |- ! 1 | [[А. В. Тарасік]] |- ! 1 | [[А. В. Шчусеў]] |- ! 1 | [[А. Варанецкі (ксёндз)]] |- ! 1 | [[А. Ваяводская]] |- ! 1 | [[А. Глінскі]] |- ! 1 | [[А. Грышын]] |- ! 1 | [[А. Дарашэвіч]] |- ! 1 | [[А. Казімір Ляховіч]] |- ! 1 | [[А. Камяг]] |- ! 1 | [[А. Камянецкая]] |- ! 1 | [[А. Крыкуноў]] |- ! 1 | [[А. Ламарцін]] |- ! 1 | [[А. Ліпніцкая]] |- ! 1 | [[А. Лісоўскі]] |- ! 1 | [[А. М. Галіцын]] |- ! 1 | [[А. М. Гуляка]] |- ! 1 | [[А. М. Красілін]] |- ! 1 | [[А. М. Пікулік]] |- ! 1 | [[А. М. Рабініна]] |- ! 1 | [[А. М. Сапегі]] |- ! 1 | [[А. Маерберг]] |- ! 1 | [[А. Малахоўскі]] |- ! 1 | [[А. Мацяйкевіч]] |- ! 1 | [[А. Новікава]] |- ! 1 | [[А. П. Лапухін]] |- ! 1 | [[А. Петухоў]] |- ! 1 | [[А. Порта]] |- ! 1 | [[А. Прэсас]] |- ! 1 | [[А. Рачынскі]] |- ! 1 | [[А. Рэйха]] |- ! 1 | [[А. С. Дэмбавецкі]] |- ! 1 | [[А. С. Хамякоў]] |- ! 1 | [[А. Тарасік]] |- ! 1 | [[А. Тлотаў]] |- ! 1 | [[А. Тэйнер]] |- ! 1 | [[А. У. Банк]] |- ! 1 | [[А. У. Рычард Сайп]] |- ! 1 | [[А. Янкявічэне]] |- ! 1 | [[А. дэ Мантона]] |- ! 1 | [[А4]] |- ! 1 | [[АІВ-метад]] |- ! 1 | [[ААТ «Гарызонт»]] |- ! 1 | [[АН УзССР]] |- ! 1 | [[АН Украінская ССР]] |- ! 1 | [[АСДТ]] |- ! 1 | [[АССР немцаў Паволжа]] |- ! 1 | [[АСУ-2]] |- ! 1 | [[Аазу Нантой]] |- ! 1 | [[Аарон Хіл]] |- ! 1 | [[Аарон бен Мошэ бен Ашэр]] |- ! 1 | [[Аб'яднаная царква метадыстаў]] |- ! 1 | [[Аб'яднанне Баптыстаў Венгрыі]] |- ! 1 | [[Аб'яднанне Баптыстаў Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Аб'яднанне Баптыстаў Даніі]] |- ! 1 | [[Аб'яднанне Баптыстаў Новай Зеландыі]] |- ! 1 | [[Аб'яднанне рэгіёнаў Расіі]] |- ! 1 | [[Аб'яднаныя біблейскія таварыствы]] |- ! 1 | [[Аб'яднаныя хрысціянскія дэмакраты]] |- ! 1 | [[Аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны]] |- ! 1 | [[Аб выдатных мужах, Еранім]] |- ! 1 | [[Аб градзе Божым]] |- ! 1 | [[Аб нябёсах]] |- ! 1 | [[Аб панстве Божым]] |- ! 1 | [[Аб пачатках]] |- ! 1 | [[Абавязак першай запаведзі (опера)]] |- ! 1 | [[Абагар]] |- ! 1 | [[Абагульненае размеркаванне экстрэмальнага значэння]] |- ! 1 | [[Абака-хан]] |- ! 1 | [[Абакунчык]] |- ! 1 | [[Абальянінаў]] |- ! 1 | [[Абаліцыянісцкі рух у ЗША]] |- ! 1 | [[Абарачэнне Грузіі]] |- ! 1 | [[Абарона Дарастола]] |- ! 1 | [[Абарона Ольштына]] |- ! 1 | [[Абарона Порт-Артура]] |- ! 1 | [[Абарона Пскова (1581—1582)]] |- ! 1 | [[Абарона Севастопаля, 1853-1855]] |- ! 1 | [[Абарона Сен-Кантена]] |- ! 1 | [[Абацтва (значэнні)]] |- ! 1 | [[Абацтва Анэ]] |- ! 1 | [[Абацтва Атвільер]] |- ! 1 | [[Абацтва Аёна]] |- ! 1 | [[Абацтва Белапаіс]] |- ! 1 | [[Абацтва Бобіа]] |- ! 1 | [[Абацтва Дарау]] |- ! 1 | [[Абацтва Клюні]] |- ! 1 | [[Абацтва Лесэ]] |- ! 1 | [[Абацтва Муцье-Грандваль]] |- ! 1 | [[Абацтва Нотр-Дам-дэ-Бельво]] |- ! 1 | [[Абацтва Пфорта]] |- ! 1 | [[Абацтва Руі]] |- ! 1 | [[Абацтва Рэмсі]] |- ! 1 | [[Абацтва Санта-Джусціна]] |- ! 1 | [[Абацтва Св. Жэнеўевы]] |- ! 1 | [[Абацтва Святога Бертана]] |- ! 1 | [[Абацтва Святога Ераніма (Рым)]] |- ! 1 | [[Абацтва Святога Медара]] |- ! 1 | [[Абацтва Святога П'ера (Люксёй)]] |- ! 1 | [[Абацтва Святога Пятра]] |- ! 1 | [[Абацтва Святога Рэмігія]] |- ! 1 | [[Абацтва Святога Эмерама]] |- ! 1 | [[Абацтва Святой Марыі ў Гротаферата]] |- ! 1 | [[Абацтва Сен-Рык’е]] |- ! 1 | [[Абацтва Сенанк]] |- ! 1 | [[Абацтва Сільвакан]] |- ! 1 | [[Абацтва Таранэ]] |- ! 1 | [[Абацтва Хельмарсхаўзен]] |- ! 1 | [[Абацтва Хірзау]] |- ! 1 | [[Абацтва бенедыкцінцаў у Плоцку]] |- ! 1 | [[Абацтва ў Валелучэ]] |- ! 1 | [[Аббасов, Алик Мамедович]] |- ! 1 | [[Абвод]] |- ! 1 | [[Абвяшчэнне]] |- ! 1 | [[Абвінавачваны]] |- ! 1 | [[Абгар (значэнні)]] |- ! 1 | [[Абгар IX Вялікі]] |- ! 1 | [[Абгортка]] |- ! 1 | [[Абдастарт]] |- ! 1 | [[Абдашырта]] |- ! 1 | [[Абдыкацыя]] |- ! 1 | [[Абдэры]] |- ! 1 | [[Абезьскі лагер]] |- ! 1 | [[Абеляр]] |- ! 1 | [[Аберта, граф Баніфачча]] |- ! 1 | [[Аберта, граф Сан-Баніфача]] |- ! 1 | [[Аберта (граф Баніфачча)]] |- ! 1 | [[Абласная рэформа Пятра I]] |- ! 1 | [[Аблаты Святога Амвросія]] |- ! 1 | [[Аблога Іерусаліма, 1099]] |- ! 1 | [[Аблога Іерусаліма (1187)]] |- ! 1 | [[Аблога Іерусаліма (637)]] |- ! 1 | [[Аблога Айзенштата, 1529]] |- ! 1 | [[Аблога Акры, 1291]] |- ! 1 | [[Аблога Акры мамлюкамі]] |- ! 1 | [[Аблога Ам’ена (1597)]] |- ! 1 | [[Аблога Арлеана]] |- ! 1 | [[Аблога Брандэнбурга]] |- ! 1 | [[Аблога Брэды]] |- ! 1 | [[Аблога Буды, 1541]] |- ! 1 | [[Аблога Выбарга, 1710]] |- ! 1 | [[Аблога Віцебска (1654)]] |- ! 1 | [[Аблога Гродна (1390)]] |- ! 1 | [[Аблога Збаража]] |- ! 1 | [[Аблога Камп’ена]] |- ! 1 | [[Аблога Картахены]] |- ! 1 | [[Аблога Кольберга]] |- ! 1 | [[Аблога Корфу]] |- ! 1 | [[Аблога Ла-Рашэлі]] |- ! 1 | [[Аблога Магдэбурга]] |- ! 1 | [[Аблога Плеўны]] |- ! 1 | [[Аблога Пскова (1581)]] |- ! 1 | [[Аблога Пскова (1581—1582)]] |- ! 1 | [[Аблога Рыгі, 1710]] |- ! 1 | [[Аблога Рынгена]] |- ! 1 | [[Аблога Смаленска, 1404]] |- ! 1 | [[Аблога Смаленска (1395)]] |- ! 1 | [[Аблога Тыра, 1187]] |- ! 1 | [[Аблога Улы]] |- ! 1 | [[Аблога Улы, 1568]] |- ! 1 | [[Аблога Хюлст (1645)]] |- ! 1 | [[Аблога Штральзунда, 1628]] |- ! 1 | [[Аблога крэпасці Сокал]] |- ! 1 | [[Аблога і падзенне Канстанцінопаля (1204)]] |- ! 1 | [[Абложная вежа]] |- ! 1 | [[Аблічча]] |- ! 1 | [[Аблічча святасці]] |- ! 1 | [[Абменныя сілы]] |- ! 1 | [[Абон Гарбаты]] |- ! 1 | [[Аборскія]] |- ! 1 | [[Абра з Пуацье]] |- ! 1 | [[Абрагам]] |- ! 1 | [[Абрагам Вюрцнер]] |- ! 1 | [[Абрагам Фірковіч]] |- ! 1 | [[Абрадавыя песні]] |- ! 1 | [[Абраз (рэлігія)]] |- ! 1 | [[Абраз Божай Маці «Знаменне»]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай «Нікапея»]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Берасцейскай]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Бялыніцкай]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Знаменне]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Каложскай]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Карміцелькі]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Наваградскай]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Снежнай]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Чанстахоўскай]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай Эфескай]] |- ! 1 | [[Абраз Маці Божай«Нікапея»]] |- ! 1 | [[Абразок-складзень]] |- ! 1 | [[Абрам Фёдаравіч Ёфэ]] |- ! 1 | [[Абраная Рада]] |- ! 1 | [[Абрахам Блухарт]] |- ! 1 | [[Абрахам ван Калраэт]] |- ! 1 | [[Аброк бясшлюбнасці]] |- ! 1 | [[Абруцо]] |- ! 1 | [[Абруч]] |- ! 1 | [[Абры дэ Умбер]] |- ! 1 | [[Абрэмбскі]] |- ! 1 | [[Абсалюцыя]] |- ! 1 | [[Абу-ар-Разі]] |- ! 1 | [[Абуджальнікі]] |- ! 1 | [[Абуджэнне на Азуза-стрыт]] |- ! 1 | [[Абуль-Абас]] |- ! 1 | [[Абутыя кармеліты]] |- ! 1 | [[Абхазскі каталікасат]] |- ! 1 | [[Абшчына Копер]] |- ! 1 | [[Абі Варбург]] |- ! 1 | [[Абібас Някрэскі]] |- ! 1 | [[Абіятэграса]] |- ! 1 | [[Аб’яданне Цэркваў Хрыстовых]] |- ! 1 | [[Аб’яднанае біблейскае таварыства]] |- ! 1 | [[Аб’яднаная ракетна-касмічная карпарацыя]] |- ! 1 | [[Аб’яднанне супольнасцей хрысціян поўнага Евангелля (Беларусь)]] |- ! 1 | [[Аб’яднаны інстытут высокіх тэмператур РАН]] |- ! 1 | [[Ава Дзюверней]] |- ! 1 | [[Авадзень (насякомае)]] |- ! 1 | [[Авакумаў]] |- ! 1 | [[Авакуменка]] |- ! 1 | [[Аван V Аджнэц]] |- ! 1 | [[Аван Купелян]] |- ! 1 | [[Аванта+]] |- ! 1 | [[Авацыя (прэмія)]] |- ! 1 | [[Авва]] |- ! 1 | [[Августин (Гуляницкий)]] |- ! 1 | [[Авед]] |- ! 1 | [[Авентын]] |- ! 1 | [[Авенэй-Валь-д'Ор]] |- ! 1 | [[Авенірэ]] |- ! 1 | [[Аверкій (Таўшаў)]] |- ! 1 | [[Аверкій Іерапольскі]] |- ! 1 | [[Аверыл Кэмеран]] |- ! 1 | [[Авецана]] |- ! 1 | [[Авечая брама, Іерусалім]] |- ! 1 | [[Авечка хатняя]] |- ! 1 | [[Аврам бар Хія]] |- ! 1 | [[Аврам ібн Дауд]] |- ! 1 | [[Авэ Марыя (значэнні)]] |- ! 1 | [[Авілер]] |- ! 1 | [[Авіноам Елін]] |- ! 1 | [[Авіньёнскі манастыр]] |- ! 1 | [[Авіньёнскія папы]] |- ! 1 | [[Авірон]] |- ! 1 | [[Авіш]] |- ! 1 | [[Авіябомба]] |- ! 1 | [[Агабард Ліёнскі]] |- ! 1 | [[Агада]] |- ! 1 | [[Агаласоўкі ў яўрэйскім пісьме]] |- ! 1 | [[Агалошаныя]] |- ! 1 | [[Аганоўскі]] |- ! 1 | [[Агапіт (Сахараў)]] |- ! 1 | [[Агапіт (значэнні)]] |- ! 1 | [[Агапіт ​​(Гуменюк)]] |- ! 1 | [[Агаракрыт]] |- ! 1 | [[Агароджванні]] |- ! 1 | [[Агасціна Барэлі]] |- ! 1 | [[Агасціна Казаролі]] |- ! 1 | [[Агасціна Рыварола]] |- ! 1 | [[Агасціна Рыгета]] |- ! 1 | [[Агасціна Стэфані]] |- ! 1 | [[Агасціна дзі Дуча]] |- ! 1 | [[Агаф'я Святаславаўна]] |- ! 1 | [[Агаф'я Уладзіміраўна]] |- ! 1 | [[Агафія Уладзіміраўна]] |- ! 1 | [[Агбаал]] |- ! 1 | [[Агей, прарок]] |- ! 1 | [[Агей Нікадзімавіч Гарбацэвіч]] |- ! 1 | [[Агенда]] |- ! 1 | [[Агесандр Родаскі]] |- ! 1 | [[Аглашэнныя]] |- ! 1 | [[Аглонская базіліка]] |- ! 1 | [[Агне Білатайце]] |- ! 1 | [[Агнежка Чэшская]] |- ! 1 | [[Агнелу Росі]] |- ! 1 | [[Агнеса (значэнні)]] |- ! 1 | [[Агнеса Аўстрыйская (1281—1364)]] |- ! 1 | [[Агнеса Бургундская (1407-1476)]] |- ! 1 | [[Агнеса Рохліцкая]] |- ! 1 | [[Агнеса з Пуацье]] |- ! 1 | [[Агнеса фон Вайблінген]] |- ! 1 | [[Агнешка Брустман]] |- ! 1 | [[Агнешка Голанд]] |- ! 1 | [[Агнэс фон Вайблінген]] |- ! 1 | [[Агнэс фон Гогенштаўфен, пфальцграфіня Рэйна]] |- ! 1 | [[Агнэса Дзюрэр]] |- ! 1 | [[Агнэса Озман]] |- ! 1 | [[Агнэса Сарэль]] |- ! 1 | [[Агнэса фон Гогенштаўфен, пфальцграфіня Рэйнская]] |- ! 1 | [[Агнём і мячом, тэлесерыял]] |- ! 1 | [[Агоньчык (герб)]] |- ! 1 | [[Агонія (фільм)]] |- ! 1 | [[Аграмакаў]] |- ! 1 | [[Аграрны веснік Урала]] |- ! 1 | [[Аграфена Расціслаўна (княгіня разанская)]] |- ! 1 | [[Аграфы (хрысціянства)]] |- ! 1 | [[Аграфізічны навукова-даследчы інстытут]] |- ! 1 | [[Агрыпіна (опера)]] |- ! 1 | [[Агрэсія]] |- ! 1 | [[Агуз, курган]] |- ! 1 | [[Агульнаеўрапейская палітычная партыя]] |- ! 1 | [[Агульная Мінея]] |- ! 1 | [[Агульная мінея]] |- ! 1 | [[Агульная тэалагічная семінарыя]] |- ! 1 | [[Агуновіч]] |- ! 1 | [[Агюст Шуазі]] |- ! 1 | [[Агіасарытыса]] |- ! 1 | [[Агіятэрапія]] |- ! 1 | [[Ад (іслам)]] |- ! 1 | [[Ад стварэння свету]] |- ! 1 | [[Ада Ігнатаўна Войцік]] |- ! 1 | [[Адаарда Фарнезэ]] |- ! 1 | [[Адаарда Фарнезэ (герцаг Пармскі)]] |- ! 1 | [[Адальбера Вюрцбургскі]] |- ! 1 | [[Адальбера фон Эберсберг]] |- ! 1 | [[Адальберан (значэнні)]] |- ! 1 | [[Адальберт, антыпапа]] |- ! 1 | [[Адальберт, архібіскуп Брэмена]] |- ! 1 | [[Адальберт, архібіскуп Гамбурга-Брэмена]] |- ! 1 | [[Адальберт, архібіскуп гамбургскі і брэменскі]] |- ! 1 | [[Адальберт II, архіепіскап брэменскі]] |- ! 1 | [[Адальберт III (архібіскуп зальцбургскі)]] |- ! 1 | [[Адальберт Брэменскі]] |- ! 1 | [[Адальтруда]] |- ! 1 | [[Адалінда]] |- ! 1 | [[Адам (значэнні)]] |- ! 1 | [[Адам Іванавіч Храптовіч]] |- ! 1 | [[Адам Адамавіч Менелас]] |- ! 1 | [[Адам Аляксандр Сангушка]] |- ! 1 | [[Адам Бака]] |- ! 1 | [[Адам Варакомскі]] |- ! 1 | [[Адам Готлаб Каспарыні]] |- ! 1 | [[Адам Дамейка]] |- ! 1 | [[Адам Дмахоўскі]] |- ! 1 | [[Адам Дубановіч]] |- ! 1 | [[Адам Жыжэмскі]] |- ! 1 | [[Адам Касакоўскі]] |- ! 1 | [[Адам Клімовіч]] |- ! 1 | [[Адам Коц]] |- ! 1 | [[Адам Кісель]] |- ! 1 | [[Адам Лаўрэнцій Жавускі]] |- ! 1 | [[Адам Ленкевіч]] |- ! 1 | [[Адам Нарбут]] |- ! 1 | [[Адам Неслухоўскі]] |- ! 1 | [[Адам Пашковіч]] |- ! 1 | [[Адам Пратасовіч]] |- ! 1 | [[Адам Сапега]] |- ! 1 | [[Адам Скварчынскі]] |- ! 1 | [[Адам Тальваш]] |- ! 1 | [[Адам Тамковід]] |- ! 1 | [[Адам Францішак Ксаверый Расткоўскі]] |- ! 1 | [[Адам Ханушкевіч]] |- ! 1 | [[Адам з Брэмену]] |- ! 1 | [[Адам фон Барч]] |- ! 1 | [[Адам і Ева (значэнні)]] |- ! 1 | [[Аданай]] |- ! 1 | [[Адапціянская спрэчка]] |- ! 1 | [[Адарацыя]] |- ! 1 | [[Адасінда]] |- ! 1 | [[Адвар]] |- ! 1 | [[Адваротная сувязь, фільм]] |- ! 1 | [[Адваротны бок Месяца]] |- ! 1 | [[Адвент-каляндар]] |- ! 1 | [[Адвентысты Сёмага Дня]] |- ! 1 | [[Адвентысты Сёмага дня]] |- ! 1 | [[Адданне, літургіка]] |- ! 1 | [[Адданне свята]] |- ! 1 | [[Аддзел знешніх царкоўных сувязей Маскоўскага патрыярхата]] |- ! 1 | [[Аддзел знешніх царкоўных сувязяў]] |- ! 1 | [[Аджарнамэнта]] |- ! 1 | [[Аджыкань]] |- ! 1 | [[Аджынская епархія]] |- ! 1 | [[Адзенне беларусаў]] |- ! 1 | [[Адзнака "За верную службу"]] |- ! 1 | [[Адзін дзень Івана Дзянісавіча]] |- ! 1 | [[Адзін дзень Івана Дзянісавіча, фільм]] |- ! 1 | [[Адзін дома (франшыза)]] |- ! 1 | [[Адзінародны Сыну]] |- ! 1 | [[Адзіная Царква]] |- ! 1 | [[Адзіная сапраўдная царква]] |- ! 1 | [[Адзінкавыя пчолы]] |- ! 1 | [[Адзінства Бога]] |- ! 1 | [[Адзісе Паскалі]] |- ! 1 | [[Адкрытая праваслаўная энцыклапедыя Дрэва]] |- ! 1 | [[Адкрыты праваслаўны ўніверсітэт Святой Сафіі-Прамудрасці]] |- ! 1 | [[Адкрыцце]] |- ! 1 | [[Адліг Швенкітэн]] |- ! 1 | [[Адмова ад дзіця]] |- ! 1 | [[Адміністратар, каталіцызм]] |- ! 1 | [[Адміністрацыйны кодэкс Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Адміністрацыйны падзел Сірыі]] |- ! 1 | [[Адміністрацыя Маёмасці Святога Прастола]] |- ! 1 | [[Адмірал (фільм)]] |- ! 1 | [[Адмірал (фільм, 2008)]] |- ! 1 | [[Адмірал Лазараў, браняносны фрэгат]] |- ! 1 | [[Адмірал Ушакоў, браняносец]] |- ! 1 | [[Адмірал Францыі]] |- ! 1 | [[Адміралцейства-калегія]] |- ! 1 | [[Адна грыўна, манета]] |- ! 1 | [[Аднаверства]] |- ! 1 | [[Аднанефавы храм]] |- ! 1 | [[Аднаполыя шлюбы ў ЗША]] |- ! 1 | [[Адносная распаўсюджанасць віду]] |- ! 1 | [[Адносіны цэсарэвіча Мікалая і Мацільды Кшасінскай]] |- ! 1 | [[Адольф (кароль Германіі)]] |- ! 1 | [[Адольф I фон Альтэна, архібіскуп кёльнскі]] |- ! 1 | [[Адольф Віктаравіч Лясатовіч]] |- ! 1 | [[Адольф Гольштэйн-Готарпскі]] |- ! 1 | [[Адольф Готлібавіч Філіп]] |- ! 1 | [[Адольф Гільгенфельд]] |- ! 1 | [[Адольф Кольпінг]] |- ! 1 | [[Адольф Кржавіцкі]] |- ! 1 | [[Адольф Лібшэр]] |- ! 1 | [[Адольф Патэра]] |- ! 1 | [[Адольф Сянкевіч]] |- ! 1 | [[Адольф Тоблер]] |- ! 1 | [[Адольф Шалёнжак]] |- ! 1 | [[Адольф Шышка-Богуш]] |- ! 1 | [[Адольф Шышко]] |- ! 1 | [[Адольф Якаўлевіч Гюбенет]] |- ! 1 | [[Адольф фон Дальберг]] |- ! 1 | [[Адольфа Ніколас]] |- ! 1 | [[Адольфа Серванда Тартола]] |- ! 1 | [[Адольфам Ньелем]] |- ! 1 | [[Адольфас Шапока]] |- ! 1 | [[Адомас Варнас]] |- ! 1 | [[Адон Клюнійскі]] |- ! 1 | [[Адонай]] |- ! 1 | [[Адоніеў верш]] |- ! 1 | [[Адраджэнне ў Польшчы]] |- ! 1 | [[Адраджэння]] |- ! 1 | [[Адрачэнне Бенедыкта XVI]] |- ! 1 | [[Адрыян (значэнні)]] |- ! 1 | [[Адрыян (патрыярх Маскоўскі)]] |- ! 1 | [[Адрыян (імператар)]] |- ! 1 | [[Адрыян Іванавіч Непенін]] |- ! 1 | [[Адрыян Прахаў]] |- ! 1 | [[Адрыян Фокер]] |- ! 1 | [[Адрыян ван дэ Венэ]] |- ! 1 | [[Адрыян дэ Врыс]] |- ! 1 | [[Адрыяна Банк'еры]] |- ! 1 | [[Адрыяна Беджыньска]] |- ! 1 | [[Адхарквальны сродак]] |- ! 1 | [[Адценне]] |- ! 1 | [[Адшуканне Хрыста ў храме]] |- ! 1 | [[Ады-Грацкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Адыгітрыя]] |- ! 1 | [[Адылон, абат Клюні]] |- ! 1 | [[Адылон Клюнійскі]] |- ! 1 | [[Адымільку]] |- ! 1 | [[Адыс-Абебская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Адыты]] |- ! 1 | [[Адыяфара]] |- ! 1 | [[Адыяфарычная спрэчка]] |- ! 1 | [[Адэадат]] |- ! 1 | [[Адэадат II, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Адэла (значэнні)]] |- ! 1 | [[Адэла Трырская]] |- ! 1 | [[Адэлаіда Брабанцкая]] |- ! 1 | [[Адэлаіда Латарынгская]] |- ! 1 | [[Адэлаіда Саксен-Мейнінгенская]] |- ! 1 | [[Адэльгейда Мейсенская]] |- ! 1 | [[Адэльрык Рэймскі]] |- ! 1 | [[Адэля Мардасевіч]] |- ! 1 | [[Адэнская епархія]] |- ! 1 | [[Адэскае балгарскае настаяцельства]] |- ! 1 | [[Адэскі музей нумізматыкі]] |- ! 1 | [[Ажароўскія]] |- ! 1 | [[Ажурная праца]] |- ! 1 | [[Аза Алібекаўна Таха-Годзі]] |- ! 1 | [[Азазель]] |- ! 1 | [[Азамат Фатахавіч Ілімбетаў]] |- ! 1 | [[Азаровіч]] |- ! 1 | [[Азарчанка]] |- ! 1 | [[Азарыя]] |- ! 1 | [[Азбукавая малітва]] |- ! 1 | [[Азбукоўнік]] |- ! 1 | [[Азбучны патэрык]] |- ! 1 | [[Азерлаг]] |- ! 1 | [[Азов]] |- ! 1 | [[Азораў]] |- ! 1 | [[Азоўскія паходы Пятра I]] |- ! 1 | [[Азрыэль з Жэроны]] |- ! 1 | [[Азуейра]] |- ! 1 | [[Азуза-стрыт]] |- ! 1 | [[Азура]] |- ! 1 | [[Азэры]] |- ! 1 | [[Азярлаг]] |- ! 1 | [[Азёрны (рэзідэнцыя)]] |- ! 1 | [[Азёры (Гродзенская вобласць)]] |- ! 1 | [[Азібаал]] |- ! 1 | [[Азімільк]] |- ! 1 | [[Азіру]] |- ! 1 | [[Айбек]] |- ! 1 | [[Аймар, абат Клюні]] |- ! 1 | [[Айн Кана]] |- ! 1 | [[Айнтапская епархія]] |- ! 1 | [[Айрарат]] |- ! 1 | [[Айсмавурк]] |- ! 1 | [[Айспут]] |- ! 1 | [[Айсфельд]] |- ! 1 | [[Айтань]] |- ! 1 | [[Айцец]] |- ! 1 | [[Айюб]] |- ! 1 | [[Акаджэнне]] |- ! 1 | [[Акадэмік РААБН]] |- ! 1 | [[Акадэмік РАМ]] |- ! 1 | [[Акадэмік РАН]] |- ! 1 | [[Акадэмік УАСГНІЛ]] |- ! 1 | [[Акадэмічная гімназія, Данцыг]] |- ! 1 | [[Акадэмічная гімназія, Торунь]] |- ! 1 | [[Акадэмічны ансамбль песні і танцу Узброеных сіл Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Акадэмія Карары]] |- ! 1 | [[Акадэмія Святога Марціна ў палях]] |- ! 1 | [[Акадэмія архітэктуры СССР]] |- ! 1 | [[Акадэмія вытанчаных мастацтваў, Фларэнцыя]] |- ! 1 | [[Акадэмія дэла Круска]] |- ! 1 | [[Акадэмія марской гвардыі]] |- ! 1 | [[Акадэмія мастацтваў СССР]] |- ! 1 | [[Акадэмія міжнароднага права]] |- ! 1 | [[Акадэмія праблем бяспекі, абароны і правапарадку Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Акадэмія сельскагаспадарчых навук Рэспублікі Казахстан]] |- ! 1 | [[Акаймоўка]] |- ! 1 | [[Акакій]] |- ! 1 | [[Акакій Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Акакій Кесарыйскі]] |- ! 1 | [[Аканф]] |- ! 1 | [[Акафіснік]] |- ! 1 | [[Акаўцы]] |- ! 1 | [[Аквабайк]] |- ! 1 | [[Аквапендэнтэ]] |- ! 1 | [[Аквілейская царква]] |- ! 1 | [[Аквітанскае княства]] |- ! 1 | [[Аквітанія, герцагства]] |- ! 1 | [[Акелдама]] |- ! 1 | [[Акефалы]] |- ! 1 | [[Акменская бітва]] |- ! 1 | [[Акмянскі дэканат]] |- ! 1 | [[Аколіт]] |- ! 1 | [[Акраек]] |- ! 1 | [[Акруга Садберы]] |- ! 1 | [[Акруга Сан-Бернардзіна]] |- ! 1 | [[Аксана Мікалаеўна Мась]] |- ! 1 | [[Аксесуар]] |- ! 1 | [[Аксірынхскія папірусы]] |- ! 1 | [[Акт Канзас-Небраска]] |- ! 1 | [[Акт аб Уніі, 1707]] |- ! 1 | [[Акт аб Уніі (1707)]] |- ! 1 | [[Акт аб кананічных зносінах РПЦЗ і РПЦ]] |- ! 1 | [[Акт аб клятвенным адрачэнні]] |- ! 1 | [[Акт аб ўладкаванні]] |- ! 1 | [[Акт аднаўлення Украінскай дзяржавы]] |- ! 1 | [[Актава Вялікадня]] |- ! 1 | [[Актагон (архітэктура)]] |- ! 1 | [[Актанышскі раён]] |- ! 1 | [[Акты аб Уніі Вялікабрытаніі і Ірландыі]] |- ! 1 | [[Акты віленскай камісіі]] |- ! 1 | [[Акуліст]] |- ! 1 | [[Акупацыя Аўстрыі саюзнікамі]] |- ! 1 | [[Акупацыя тэрыторыі СССР войскамі Трэцяга рэйха і яго саюзнікаў]] |- ! 1 | [[Акцыдэнцыя]] |- ! 1 | [[Акцыя каталіцкая]] |- ! 1 | [[Акцыя пратэсту ў Мінску 19 снежня 2010 года]] |- ! 1 | [[Акцёмцы]] |- ! 1 | [[Аківа]] |- ! 1 | [[Акіла і Прыскіла]] |- ! 1 | [[Акіндзін Пячэрскі]] |- ! 1 | [[Ал-Хакам II]] |- ! 1 | [[Ала Еврандаўна Тэр-Саркісянц]] |- ! 1 | [[Ала Міхайлаўны Мельнічэнка]] |- ! 1 | [[Ала ад-Дзін Джувейні]] |- ! 1 | [[Алавердоба]] |- ! 1 | [[Аламоўц]] |- ! 1 | [[Аламут]] |- ! 1 | [[Алан Дуон]] |- ! 1 | [[Аланд Курт]] |- ! 1 | [[Аланья (Турцыя)]] |- ! 1 | [[Алаяш Штробль]] |- ! 1 | [[Алаіз Брунер]] |- ! 1 | [[Алаіз Ганзага]] |- ! 1 | [[Алаіз Карніцкі]] |- ! 1 | [[Алаізій Лілей]] |- ! 1 | [[Алаізій Ліліус]] |- ! 1 | [[Алба-Юлійская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Албанія, сярэдневяковае каралеўства]] |- ! 1 | [[Албанія Венета]] |- ! 1 | [[Алвізэ Джавані Мачэніга]] |- ! 1 | [[Алгарві]] |- ! 1 | [[Алгарытм ацэнкі]] |- ! 1 | [[Алгарытм ператасоўкі Фішэра–Ейтса]] |- ! 1 | [[Алдона Швабаўскене]] |- ! 1 | [[Алдрэд (епіскап Линдисфарна)]] |- ! 1 | [[Алеанолавая кіслата]] |- ! 1 | [[Алег Іванавіч Харужэнка]] |- ! 1 | [[Алег Аляксеевіч Дзёмін]] |- ! 1 | [[Алег Валадзько]] |- ! 1 | [[Алег Валерыянавіч Басілашвілі]] |- ! 1 | [[Алег Віктаравіч Давыдзенкаў]] |- ! 1 | [[Алег Віктаравіч Тварагоў]] |- ! 1 | [[Алег Канстанцінавіч]] |- ! 1 | [[Алег Міхайлавіч Іаанісян]] |- ! 1 | [[Алег Пагудзін]] |- ! 1 | [[Алег Прарочы]] |- ! 1 | [[Алег Рыгоравіч Янчанка]] |- ! 1 | [[Алег Святаславіч (князь драўлянскі)]] |- ! 1 | [[Алег Уладзіміравіч Дзерыпаска]] |- ! 1 | [[Алег Уладзіміравіч Шапавалаў]] |- ! 1 | [[Алег Хамутоў]] |- ! 1 | [[Алег Цімафеевіч Багамолаў]] |- ! 1 | [[Александр (Добрынин)]] |- ! 1 | [[Александр (Кульчицкий)]] |- ! 1 | [[Александроўская місіянерская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Александрупальская мітраполія]] |- ! 1 | [[Александрыйская літургічная традыцыя]] |- ! 1 | [[Александрыйская школа]] |- ! 1 | [[Александрыйская эра]] |- ! 1 | [[Александрыйскі стоўп, Пушкін]] |- ! 1 | [[Александрынер]] |- ! 1 | [[Алексей I Камнін]] |- ! 1 | [[Алексий (Дородницын)]] |- ! 1 | [[Алексий (Опоцкий)]] |- ! 1 | [[Алексій (Куцепаў)]] |- ! 1 | [[Алексій (Ржаніцын)]] |- ! 1 | [[Алексій (Шынкевіч)]] |- ! 1 | [[Алексій II (Патрыярх Маскоўскі)]] |- ! 1 | [[Алексій Бяконт]] |- ! 1 | [[Алексій Поўчы]] |- ! 1 | [[Алексійчук]] |- ! 1 | [[Алексінскі раён]] |- ! 1 | [[Алексіцкая царква]] |- ! 1 | [[Алельная частата]] |- ! 1 | [[Ален Жабер]] |- ! 1 | [[Ален Ор]] |- ! 1 | [[Алена, жонка Флавія Клаўдзія Юліяна]] |- ! 1 | [[Алена (жонка Флавія Клаўдзія Юліяна)]] |- ! 1 | [[Алена Kвітніцкая]] |- ! 1 | [[Алена Ігараўна Сухіна]] |- ! 1 | [[Алена Адэлаіда Зондэрбург-Глюксбургская]] |- ! 1 | [[Алена Аляксандраўна Яскевіч]] |- ! 1 | [[Алена Арлеанская]] |- ! 1 | [[Алена Балгарская]] |- ! 1 | [[Алена Вернікоўская]] |- ! 1 | [[Алена Зяркаль]] |- ! 1 | [[Алена Канстанцінопальская]] |- ! 1 | [[Алена Лазаравіч]] |- ! 1 | [[Алена Міхайлаўна Завадоўская]] |- ! 1 | [[Алена Паповіч]] |- ! 1 | [[Алена Паўлаўна (вялікая княгіня)]] |- ! 1 | [[Алена Паўлаўна Раманава]] |- ! 1 | [[Алена Пятроўна Сербская]] |- ! 1 | [[Алена Станкевіч]] |- ! 1 | [[Алена Сцяфанаўна]] |- ! 1 | [[Алена Уайт]] |- ! 1 | [[Алена Яанна з Агінскіх]] |- ! 1 | [[Алена Яскевіч]] |- ! 1 | [[Алерамічы]] |- ! 1 | [[Алесандра (опера)]] |- ! 1 | [[Алесандра Альбані]] |- ! 1 | [[Алесандра Барнаба]] |- ! 1 | [[Алесандра Галілеі]] |- ! 1 | [[Алесандра Гаціфрэдзі]] |- ! 1 | [[Алесандра Медычы, герцаг Фларэнцыі]] |- ! 1 | [[Алесандра Сфорца]] |- ! 1 | [[Алесандра Фарнезэ, кардынал]] |- ! 1 | [[Алесандра Франкі]] |- ! 1 | [[Алесандра Чэзарыні старэйшы]] |- ! 1 | [[Алесандра д'Эстэ]] |- ! 1 | [[Алескі замак]] |- ! 1 | [[Алесніца]] |- ! 1 | [[Алесь Госцеў]] |- ! 1 | [[Алесь Квіткевіч]] |- ! 1 | [[Алесь Шаціла]] |- ! 1 | [[Алеся Стаматэ]] |- ! 1 | [[Алея зорак у Мендзыздроях]] |- ! 1 | [[Алкамен, скульптар]] |- ! 1 | [[Аллелюя]] |- ! 1 | [[Алма-Ацінская вобласць]] |- ! 1 | [[Алмейрын]] |- ! 1 | [[Алтайская губерня]] |- ! 1 | [[Алтайскі дзяржаўны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Алтар (значэнні)]] |- ! 1 | [[Алтар Гелера]] |- ! 1 | [[Алтар Мантэфельтра]] |- ! 1 | [[Алтар Меродэ]] |- ! 1 | [[Алтар трох тысячагоддзяў]] |- ! 1 | [[Алтарны абраз]] |- ! 1 | [[Алтарыя]] |- ! 1 | [[Алтынава]] |- ! 1 | [[Алфей]] |- ! 1 | [[Алыцкая ардынацыя]] |- ! 1 | [[Аль-Адзіль I]] |- ! 1 | [[Аль-Азіз Усман ібн Юсуф]] |- ! 1 | [[Аль-Анкабут]] |- ! 1 | [[Аль-Ахзаб]] |- ! 1 | [[Аль-Ашраф Муса]] |- ! 1 | [[Аль-Байдаві]] |- ! 1 | [[Аль-Джануб]] |- ! 1 | [[Аль-Джулія]] |- ! 1 | [[Аль-Каміль]] |- ! 1 | [[Аль-Касас]] |- ! 1 | [[Аль-Кіндзі]] |- ! 1 | [[Аль-Мансур (хаджыб)]] |- ! 1 | [[Аль-Мансур Мухамед]] |- ! 1 | [[Аль-Махтас]] |- ! 1 | [[Аль-Муазам Туран-шах III]] |- ! 1 | [[Аль-Мубашыр ібн-Фацік]] |- ! 1 | [[Аль-Мустасім]] |- ! 1 | [[Аль-Міна]] |- ! 1 | [[Аль-Хакім]] |- ! 1 | [[Аль-Шарфет]] |- ! 1 | [[Аль-Яса]] |- ! 1 | [[Альба, Італія]] |- ! 1 | [[Альба, Фернанда Альварэс дэ Таледа]] |- ! 1 | [[Альба-Юнія]] |- ! 1 | [[Альбарэс-дэ-ла-Рыбера]] |- ! 1 | [[Альбер Вануа]] |- ! 1 | [[Альбер дэ Гондзі]] |- ! 1 | [[Альберт-Хол, Нотынгем]] |- ! 1 | [[Альберт I, герцаг Саксоніі]] |- ! 1 | [[Альберт II Зуэрбер]] |- ! 1 | [[Альберт I Лувенскі (біскуп Льежа)]] |- ! 1 | [[Альберт Авагадра]] |- ! 1 | [[Альберт Лорцынг]] |- ! 1 | [[Альберт Раўх]] |- ! 1 | [[Альберт Фезыуіг]] |- ! 1 | [[Альберт Цешынскі]] |- ! 1 | [[Альберта Бавонэ]] |- ! 1 | [[Альберта Баланьеці]] |- ! 1 | [[Альберта Горы]] |- ! 1 | [[Альберта Занчэта]] |- ! 1 | [[Альберцінская лінія Ветынаў]] |- ! 1 | [[Альберыка Аркінта]] |- ! 1 | [[Альбрэ]] |- ! 1 | [[Альбрэхт (значэнні)]] |- ! 1 | [[Альбрэхт I]] |- ! 1 | [[Альбрэхт I, герцаг Саксоніі]] |- ! 1 | [[Альбрэхт II, герцаг Саксен-Вітэнберга]] |- ! 1 | [[Альбрэхт III, курфюрст Саксоніі]] |- ! 1 | [[Альбрэхт III (курфюрст Саксоніі)]] |- ! 1 | [[Альбрэхт VII (значэнні)]] |- ! 1 | [[Альбрэхт VI (эрцгерцаг Аўстрыі)]] |- ! 1 | [[Альбрэхт Ахілес]] |- ! 1 | [[Альбрэхт Брадэнбургскі, архібіскуп магдэбургскі і майнцкі]] |- ! 1 | [[Альбрэхт Дзюрэр Старэйшы]] |- ! 1 | [[Альбрэхт Майнцкі]] |- ! 1 | [[Альбрэхт Саксонскі]] |- ! 1 | [[Альбэрых Асційскі]] |- ! 1 | [[Альбіноні]] |- ! 1 | [[Альвара Аўгусцін]] |- ! 1 | [[Альвара Набоа]] |- ! 1 | [[Альвара дэль Портільё]] |- ! 1 | [[Альварэшы]] |- ! 1 | [[Альвастра]] |- ! 1 | [[Альверня]] |- ! 1 | [[Альвхільд]] |- ! 1 | [[Альгерд Гардзялкоўскі]] |- ! 1 | [[Альгерд Юліянавіч Свіда]] |- ! 1 | [[Альгопальскі павет]] |- ! 1 | [[Альгімантас Сакалаўскас]] |- ! 1 | [[Альгімантас Умбрасас]] |- ! 1 | [[Альдэгід цытралю]] |- ! 1 | [[Альжбета Баніфацыя]] |- ! 1 | [[Альжбета Граноўская]] |- ! 1 | [[Альжбета Каверская]] |- ! 1 | [[Альжбета Лакаткоўна]] |- ! 1 | [[Альжбета Яўхімія Радзівіл]] |- ! 1 | [[Альза]] |- ! 1 | [[Альзергрунд]] |- ! 1 | [[Альмагор]] |- ! 1 | [[Альмаш]] |- ! 1 | [[Альмерых фон Вірцэбург]] |- ! 1 | [[Альмецьеўскі раён]] |- ! 1 | [[Альмодзіс дэ ла Марш]] |- ! 1 | [[Альмудэна]] |- ! 1 | [[Альміра (опера)]] |- ! 1 | [[Альпбах]] |- ! 1 | [[Альпина нон-фикшн]] |- ! 1 | [[Альпінісцкія зачэпы]] |- ! 1 | [[Альстат]] |- ! 1 | [[Альсяды]] |- ! 1 | [[Альсіда Дэ Гасперы]] |- ! 1 | [[Альт, музычны інструмент]] |- ! 1 | [[Альта-Грасія]] |- ! 1 | [[Альтдорф-Нюрнберг]] |- ! 1 | [[Альтрантштэцкі мір]] |- ! 1 | [[Альтранштэдцкае пагадненне]] |- ! 1 | [[Альтфрыд]] |- ! 1 | [[Альтык'ера да Дзевіа]] |- ! 1 | [[Альтэльва (рака)]] |- ! 1 | [[Альтэрацыйны верш]] |- ! 1 | [[Альтэрнатыўны сінод]] |- ! 1 | [[Альтэрнатыўны сінод Балгарскай праваслаўнай царквы (Гервасія)]] |- ! 1 | [[Альф Віг]] |- ! 1 | [[Альф Лэндан]] |- ! 1 | [[Альфа-выпрамяненне]] |- ! 1 | [[Альфа-прамені]] |- ! 1 | [[Альфа-радыё]] |- ! 1 | [[Альфансіна Арсіні]] |- ! 1 | [[Альфара-дель-Патрыярка]] |- ! 1 | [[Альфонс I Іардан]] |- ! 1 | [[Альфонс Аўгусцінавіч Бетанкур]] |- ! 1 | [[Альфонс Гепэн]] |- ! 1 | [[Альфонс Горбач]] |- ! 1 | [[Альфонс Штыклер]] |- ! 1 | [[Альфонса III, кароль Арагона]] |- ! 1 | [[Альфонса II д'Эстэ]] |- ! 1 | [[Альфонса I (кароль Арагона)]] |- ! 1 | [[Альфонса Джордан]] |- ! 1 | [[Альфонса Капечэлатра]] |- ! 1 | [[Альфонса дэ Галарэта]] |- ! 1 | [[Альфонсавы табліцы]] |- ! 1 | [[Альфрэд Аляксандравіч Парланд]] |- ! 1 | [[Альфрэд Джэймс Манінгс]] |- ! 1 | [[Альфрэд Патоцкі (1786–1862)]] |- ! 1 | [[Альфрэд Саксен-Кобург-Гоцкі]] |- ! 1 | [[Альфрэд Тэнісан]] |- ! 1 | [[Альфрэд Эйнштэйн]] |- ! 1 | [[Альфрэд дэ Віньі]] |- ! 1 | [[Альфрэска]] |- ! 1 | [[Альхазен]] |- ! 1 | [[Альцьеры, Вінчэнца Марыя]] |- ! 1 | [[Альчыде Дэ Гаспер]] |- ! 1 | [[Альчына (опера)]] |- ! 1 | [[Альянс Балта-Чарнаморскіх нацый]] |- ! 1 | [[Альянс ПАІС]] |- ! 1 | [[Альянс лібералаў і дэмакратаў за Еўропу (Еўрапейскі парламент)]] |- ! 1 | [[Альяс асцюковы]] |- ! 1 | [[Альяс вера]] |- ! 1 | [[Альяс дрэвападобны]] |- ! 1 | [[Альяс мыльны]] |- ! 1 | [[Альяс паласаты]] |- ! 1 | [[Альяс стракаты]] |- ! 1 | [[Алявіз Новы]] |- ! 1 | [[Аляксанд Паўлавіч Лапухін]] |- ! 1 | [[Аляксандар (Быкавец)]] |- ! 1 | [[Аляксандар Вільчыцкі]] |- ! 1 | [[Аляксандар Квасьнеўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр, вялікі князь літоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр (Драбінка)]] |- ! 1 | [[Аляксандр (Кудрашоў)]] |- ! 1 | [[Аляксандр (Лоўчы)]] |- ! 1 | [[Аляксандр (Матронаў)]] |- ! 1 | [[Аляксандр (Цімафееў)]] |- ! 1 | [[Аляксандр (значэнні)]] |- ! 1 | [[Аляксандр II (значэнні)]] |- ! 1 | [[Аляксандр II (цар Кахетыі)]] |- ! 1 | [[Аляксандр IV Лэпушняну]] |- ! 1 | [[Аляксандр ІІІ]] |- ! 1 | [[Аляксандр Іванавіч Каралёў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Іванавіч Кракау]] |- ! 1 | [[Аляксандр Іванавіч Нялідаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Іванавіч Палубінскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Іпалітавіч Барбашаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аганавіч Чубар'ян]] |- ! 1 | [[Аляксандр Адзінец]] |- ! 1 | [[Аляксандр Алелька]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Жэлябужскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Масолаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Мусін-Пушкін]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Палубінскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Панчанка]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Фёдараў, батанік]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Шахаўской]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Шпакоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Якаўлеў, архітэктар]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксандравіч Яўсціфееў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксеевіч Аленін]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксеевіч Аўдзееў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксеевіч Вяземскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Аляксеевіч Говараў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Анатолевіч Лукашэвіч]] |- ! 1 | [[Аляксандр Андрэевіч Іваноў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Андрэевіч Безбародка]] |- ! 1 | [[Аляксандр Анішэўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Афанасьевіч Латкоў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Бала]] |- ! 1 | [[Аляксандр Барбашоў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Барысавіч Гарбаты-Шуйскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Барысавіч Гатаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Бекавіч-Чаркаскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Браньяр]] |- ! 1 | [[Аляксандр Брахоцкі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Ваза]] |- ! 1 | [[Аляксандр Валерыян Ябланоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Валовіч]] |- ! 1 | [[Аляксандр Васілевіч Горскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Васільевіч]] |- ! 1 | [[Аляксандр Васільевіч Салаўёў (гісторык)]] |- ! 1 | [[Аляксандр Ват]] |- ! 1 | [[Аляксандр Вус]] |- ! 1 | [[Аляксандр Выгоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Вюртэмбергскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Вячаслававіч Асоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Віктаравіч Маштафараў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Віктаравіч Януковіч]] |- ! 1 | [[Аляксандр Галгоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Георгіевіч Вінекен]] |- ! 1 | [[Аляксандр Гыжа]] |- ! 1 | [[Аляксандр Дабрынін]] |- ! 1 | [[Аляксандр Дамінік Веляпольскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Данілавічі Меншыкаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Дзюкаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Дэй (мастак)]] |- ! 1 | [[Аляксандр Дэнбскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Жаброўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Казімір Гараін]] |- ! 1 | [[Аляксандр Кан]] |- ! 1 | [[Аляксандр Канатоп]] |- ! 1 | [[Аляксандр Канстанцінавіч Бенкендорф]] |- ! 1 | [[Аляксандр Каралёў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Караман]] |- ! 1 | [[Аляксандр Корбет]] |- ! 1 | [[Аляксандр Корда]] |- ! 1 | [[Аляксандр Ленскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Лесер]] |- ! 1 | [[Аляксандр Лойка]] |- ! 1 | [[Аляксандр Лось]] |- ! 1 | [[Аляксандр Лукашэнка, гладыёлус]] |- ! 1 | [[Аляксандр Лянтоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Макбэйн]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мацкевіч (сын Крыштафа)]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Cак]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Баханаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Бяляеў, палітык]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Міхайлаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Патрэсаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Прэйс]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Савін, гісторык]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Талстой (1793)]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мікалаевіч Чарапнін]] |- ! 1 | [[Аляксандр Мілавідаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Міхайлавіч (унук Мікалая I)]] |- ! 1 | [[Аляксандр Міхайлавіч Аганоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Міхайлавіч Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Міхайлавіч Паўлаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Міхайлавіч Раманаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Міхайлавіч Рымскі-Корсакаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Міхайлавіч Свечын]] |- ! 1 | [[Аляксандр Міхайлюкоў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Няўзораў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Ніканоравіч Памяранцаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Парфір’евіч Торшын]] |- ! 1 | [[Аляксандр Паткоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Паўлавіч]] |- ! 1 | [[Аляксандр Паўлавіч Брулова]] |- ! 1 | [[Аляксандр Паўлавіч Прыгароўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Паўлавіч Смірноў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Платонавіч Энгельгарт]] |- ! 1 | [[Аляксандр Прытул]] |- ! 1 | [[Аляксандр Пясочынскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Пятровіч Някрасаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Пятровіч Сапожнікаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Пятровіч Удалянкоў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Пётр Тачылоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Рагіня]] |- ! 1 | [[Аляксандр Рыгоравіч Барвінскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Рыгоравіч Варнек]] |- ! 1 | [[Аляксандр Слусар]] |- ! 1 | [[Аляксандр Станіслаў Бялжэцкі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Сувораў-Рымнікскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Сулкевіч]] |- ! 1 | [[Аляксандр Сцяпанавіч Масельскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Сямёнавіч Сцішынскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Сяргеевіч Качаткоў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Сяргеевіч Трафімаў (мастак)]] |- ! 1 | [[Аляксандр Сяргеевіч Шчэрба]] |- ! 1 | [[Аляксандр Сіманавіч Рахнеўскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Трамбчыньскі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Уладзіміравіч Агеенкаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Уладзіміравіч Галібін]] |- ! 1 | [[Аляксандр Уладзіміравіч Камароў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Уладзіміравіч Мазін]] |- ! 1 | [[Аляксандр Ульянаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Фарнезэ]] |- ! 1 | [[Аляксандр Францішак Хадкевіч]] |- ! 1 | [[Аляксандр Фёдаравіч Ваейкаў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Фёдаравіч Гільфердзінг]] |- ! 1 | [[Аляксандр Фёдаравіч Рэдзігер]] |- ! 1 | [[Аляксандр Халева]] |- ! 1 | [[Аляксандр Хрыстафоравіч Пель]] |- ! 1 | [[Аляксандр Хір]] |- ! 1 | [[Аляксандр Хітроў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Шалай]] |- ! 1 | [[Аляксандр Юр'евіч Дамагараў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Юр'евіч Слуцкі]] |- ! 1 | [[Аляксандр Юр’евіч Дамагараў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Юр’евіч Драздзенка]] |- ! 1 | [[Аляксандр Яўгенавіч Праснякоў]] |- ! 1 | [[Аляксандр Яўстафіевіч Кацэбу]] |- ! 1 | [[Аляксандра-Неўскі сабор, Екацярынбург]] |- ! 1 | [[Аляксандра-Неўскі сабор (Коўна)]] |- ! 1 | [[Аляксандра Іосіфаўна]] |- ! 1 | [[Аляксандра Аляксандраўна]] |- ! 1 | [[Аляксандра Аляксееўна Раговіч]] |- ! 1 | [[Аляксандра Дзмітрыеўна Друцкая]] |- ! 1 | [[Аляксандра Дзмітрыеўна Люблінская]] |- ! 1 | [[Аляксандра Кісялеўска]] |- ! 1 | [[Аляксандра Падгарадэнская]] |- ! 1 | [[Аляксандра Рогач]] |- ! 1 | [[Аляксандра Сямёнаўна]] |- ! 1 | [[Аляксандраў прывілей, 1492]] |- ! 1 | [[Аляксандраўскае, гістарычны раён]] |- ! 1 | [[Аляксандраўская мануфактура]] |- ! 1 | [[Аляксандраўская слабада]] |- ! 1 | [[Аляксандрыі]] |- ! 1 | [[Аляксееўская лінія]] |- ! 1 | [[Аляксееўсі манастыр, Масква]] |- ! 1 | [[Аляксей (Грамадскі)]] |- ! 1 | [[Аляксей I Вялікі Комнін]] |- ! 1 | [[Аляксей V Мурцуфл]] |- ! 1 | [[Аляксей Іванавіч Корсакаў]] |- ! 1 | [[Аляксей Іванавіч Лабкоў]] |- ! 1 | [[Аляксей Іванавіч Сідараў, гісторык]] |- ! 1 | [[Аляксей Іванавіч Увядзенскі]] |- ! 1 | [[Аляксей Іванавіч Увядзенскі, батанік]] |- ! 1 | [[Аляксей Іванавіч Хлудаў]] |- ! 1 | [[Аляксей Ільіч Комеч]] |- ! 1 | [[Аляксей Ільіч Осіпаў]] |- ! 1 | [[Аляксей Аляксандравіч Лакотка]] |- ! 1 | [[Аляксей Аляксандравіч Лапухін, 1864]] |- ! 1 | [[Аляксей Аляксандравіч Шырынскі-Шыхматаў]] |- ! 1 | [[Аляксей Аляксеевіч]] |- ! 1 | [[Аляксей Аляксеевіч Сідараў (мастацтвазнаўца)]] |- ! 1 | [[Аляксей Ануфрый Гусаржэўскі]] |- ! 1 | [[Аляксей Данілавіч Кіўшэнка]] |- ! 1 | [[Аляксей Казановіч]] |- ! 1 | [[Аляксей Карпавіч Джывелегаў]] |- ! 1 | [[Аляксей Мсціслававіч Пянткоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксей Мікалаевіч Аленін]] |- ! 1 | [[Аляксей Мікалаевіч Калеснік]] |- ! 1 | [[Аляксей Мікалаевіч Кудраўцаў (дыпламат)]] |- ! 1 | [[Аляксей Мікіціч Бакараў]] |- ! 1 | [[Аляксей Міхайлавіч Вялічка]] |- ! 1 | [[Аляксей Міхайлавіч Галіцын]] |- ! 1 | [[Аляксей Міхайлавіч Дзянісаў, архітэктар]] |- ! 1 | [[Аляксей Петравіч Лебедзеў]] |- ! 1 | [[Аляксей Раманавіч Фокін]] |- ! 1 | [[Аляксей Сцяпанавіч Хамякоў]] |- ! 1 | [[Аляксей Уладзіміравіч Штанко]] |- ! 1 | [[Аляксей Фёдаравіч Гірс]] |- ! 1 | [[Аляксей Ягоравіч Карэлін]] |- ! 1 | [[Аляксей Ярмалаевіч Эверт]] |- ! 1 | [[Аляксотаскі дэканат]] |- ! 1 | [[Аляксій, Патрыярх Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Аляксій, чалавек Божы]] |- ! 1 | [[Аляксій (Буй)]] |- ! 1 | [[Аляксій (Бяконт)]] |- ! 1 | [[Аляксій (Дзехцяроў)]] |- ! 1 | [[Аляксій (Канаплёў)]] |- ! 1 | [[Аляксій (Лаўроў-Платонаў)]] |- ! 1 | [[Аляксій (Ржаніцын)]] |- ! 1 | [[Аляксій (Рыдыгер)]] |- ! 1 | [[Аляксій (Фралоў)]] |- ! 1 | [[Аляксій (значэнні)]] |- ! 1 | [[Алясніцкія]] |- ! 1 | [[Аляшэўскі]] |- ! 1 | [[Алёна (прысвятак)]] |- ! 1 | [[Алёна Шацько]] |- ! 1 | [[Алівера Лазаравіч]] |- ! 1 | [[Алілгліцэр]] |- ! 1 | [[Алілсат]] |- ! 1 | [[Алілцыстэін]] |- ! 1 | [[Алілчэп]] |- ! 1 | [[Аліменты]] |- ! 1 | [[Алімпія Майдалькіні]] |- ! 1 | [[Аліна Паўлоўская]] |- ! 1 | [[Аліса (княгіня Антыёхіі)]] |- ! 1 | [[Алітускі дэканат, Вілкавішкіская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Алітускі дэканат, Кайшадорыская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Аліфа]] |- ! 1 | [[Аліцын]] |- ! 1 | [[Аліцыя Армянская]] |- ! 1 | [[Аліцін]] |- ! 1 | [[Амавенне ног апосталаў]] |- ! 1 | [[Амавенне рук]] |- ! 1 | [[Амавіцяне]] |- ! 1 | [[Амадыс (опера)]] |- ! 1 | [[Амадэй (кароль Іспаніі)]] |- ! 1 | [[Амадэй IX, герцаг Савойскі]] |- ! 1 | [[Амадэй VII, граф Савойскі]] |- ! 1 | [[Амадэй Аба]] |- ! 1 | [[Амадэй Савойскі-Аосцкі]] |- ! 1 | [[Амазонка (міфалогія)]] |- ! 1 | [[Амаласунта]] |- ! 1 | [[Амалекіцяне]] |- ! 1 | [[Амальрык II Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Амальрык I Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Амальрых I]] |- ! 1 | [[Амалія Вільгельміна фон Браўншвайг-Каленберг]] |- ! 1 | [[Амалія Гесен-Дармштацкая]] |- ! 1 | [[Амалія Пруская]] |- ! 1 | [[Амалія Пфальц-Цвейбрукенская]] |- ! 1 | [[Аман (біблейскі персанаж)]] |- ! 1 | [[Аман Майкл Андама]] |- ! 1 | [[Аманьё д'Альбрэ]] |- ! 1 | [[Аманіт]] |- ! 1 | [[Амары, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Амары II Цірскі]] |- ! 1 | [[Амас]] |- ! 1 | [[Амас, прарок]] |- ! 1 | [[Амастрыда]] |- ! 1 | [[Амата, Анджэла]] |- ! 1 | [[Амафора]] |- ! 1 | [[Амбол]] |- ! 1 | [[Амброджа Траверсары]] |- ! 1 | [[Амброджыа дэ Прэдзіс]] |- ! 1 | [[Амброзіа Спінола]] |- ! 1 | [[Амброзій (Падабедаў)]] |- ! 1 | [[Амбросіа дэ Маралес]] |- ! 1 | [[Амбруаз Вілье]] |- ! 1 | [[Амбуазскі замак]] |- ! 1 | [[Амвросий (Ермаков)]] |- ! 1 | [[Амвросій (Арнацкі)]] |- ! 1 | [[Амвросій (Зерціс-Каменскі)]] |- ! 1 | [[Амвросій (Папа-Геаргаполі)]] |- ! 1 | [[Амвросій (Парашкеваў)]] |- ! 1 | [[Амвросій (Якаўлеў-Орлін)]] |- ! 1 | [[Амвросій (Ярмакоў)]] |- ! 1 | [[Амедэа, 3-ці герцаг Аосцскі]] |- ! 1 | [[Амедэа, 5-ы герцаг Аосцкі]] |- ! 1 | [[Амель-Мардук]] |- ! 1 | [[Амерыканская Праваслаўная Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Амерыканская бібліятэчная асацыяцыя]] |- ! 1 | [[Амерыканская жэставая мова]] |- ! 1 | [[Амерыканская кухня]] |- ! 1 | [[Амерыканская і Канадская епархія]] |- ! 1 | [[Амерыканскі камітэт Сяброў на службе грамадству]] |- ! 1 | [[Амерыканскія атэісты]] |- ! 1 | [[Амерыканскія баптысцкія цэрквы ў ЗША]] |- ! 1 | [[Амеша Спента]] |- ! 1 | [[Амон, дзяржава]] |- ! 1 | [[Аморы II Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Аморы VI дэ Манфор 6-ы граф Лестэр]] |- ! 1 | [[Амос, прарок]] |- ! 1 | [[Амплій]] |- ! 1 | [[Ампулы Монца]] |- ! 1 | [[Амрафел]] |- ! 1 | [[Амружын]] |- ! 1 | [[Амрыт]] |- ! 1 | [[Амстэрдам (Нью-Ёрк)]] |- ! 1 | [[Амурат]] |- ! 1 | [[Амуросій (Лебедзеў)]] |- ! 1 | [[Амурская чыгунка]] |- ! 1 | [[Амфілохій (Радавіч)]] |- ! 1 | [[Амфілохій Пачаеўскі]] |- ! 1 | [[Амфітэатр у Німе]] |- ! 1 | [[Амэн]] |- ! 1 | [[Амількарэ Панк’елі]] |- ! 1 | [[Аміян]] |- ! 1 | [[Аміяцінскі кодэкс]] |- ! 1 | [[Аміі]] |- ! 1 | [[Аміўсіянства]] |- ! 1 | [[Ан-Насір Салах ад-Дзін Юсуф II]] |- ! 1 | [[Ан-Хелен Фьельдстат Юснэс]] |- ! 1 | [[Ан дэ Батарнэ Жуаез]] |- ! 1 | [[Ан дэ Жуаез]] |- ! 1 | [[Ан дэ Манмарансі]] |- ! 1 | [[Ана, першасвятар]] |- ! 1 | [[Ана II, архібіскуп кёльнскі]] |- ! 1 | [[Ана Песоа Пінта]] |- ! 1 | [[Ана фон Зангергаўзен]] |- ! 1 | [[Анаклет II]] |- ! 1 | [[Анакрэонтыкі]] |- ! 1 | [[Анамастыкон]] |- ! 1 | [[Анамейства]] |- ! 1 | [[Анамнеза]] |- ! 1 | [[Анаморас]] |- ! 1 | [[Ананія, прарок]] |- ! 1 | [[Ананія, сын Ганны]] |- ! 1 | [[Ананія і Сапфіра]] |- ! 1 | [[Анастаз Опасек]] |- ! 1 | [[Анастас II (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Анастас I (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Анастасевич, Василий Григорьевич]] |- ! 1 | [[Анастасий (Опоцкий)]] |- ! 1 | [[Анастасій]] |- ! 1 | [[Анастасій, Архіепіскапа Тыранскі]] |- ! 1 | [[Анастасій (Апоцкі)]] |- ! 1 | [[Анастасій (Братаноўскі-Раманенка)]] |- ! 1 | [[Анастасій Братаноўскі]] |- ! 1 | [[Анастасій Струміцкі]] |- ! 1 | [[Анастасія, дачка Канстанцыя Хлора]] |- ! 1 | [[Анастасія, мультфільм]] |- ! 1 | [[Анастасія: Таямніца Ганны]] |- ! 1 | [[Анастасія Аковазбаўляльніца]] |- ! 1 | [[Анастасія Аляксееўна Біцэнка]] |- ! 1 | [[Анастасія Заслаўская]] |- ! 1 | [[Анастасія Міхайлаўна]] |- ! 1 | [[Анастасія Раманаўна]] |- ! 1 | [[Анастасія Раманаўна, жонка Івана IV]] |- ! 1 | [[Анастасія Сербская]] |- ! 1 | [[Анастасія Сямёнаўна Гальшанская]] |- ! 1 | [[Анастасія Чарнагорская]] |- ! 1 | [[Анастасіёпаль]] |- ! 1 | [[Анат енчы]] |- ! 1 | [[Анаталагічны доказ быцця Бога]] |- ! 1 | [[Анатолий (Соколов)]] |- ! 1 | [[Анатолий (Станкевич)]] |- ! 1 | [[Анатоль (Грысюк)]] |- ! 1 | [[Анатоль (Максімавіч)]] |- ! 1 | [[Анатоль (Мартыноўскі)]] |- ! 1 | [[Анатоль (Станкевіч)]] |- ! 1 | [[Анатоль Іванавіч Калашнікаў]] |- ! 1 | [[Анатоль Аляксандравіч Папоў]] |- ! 1 | [[Анатоль Глаз]] |- ! 1 | [[Анатоль Канстанцінавіч Кулак]] |- ! 1 | [[Анатоль Кулеш]] |- ! 1 | [[Анатоль Лявіцкі]] |- ! 1 | [[Анатоль Мікалаевіч Дзямідаў]] |- ! 1 | [[Анатоль Міхайлавіч Блізнюк]] |- ! 1 | [[Анатоль Міхайлавіч Стэсель]] |- ! 1 | [[Анатоль Ненартовіч]] |- ! 1 | [[Анатоль Пятровіч Левандоўскі]] |- ! 1 | [[Анатоль Сяргеевіч Гаранін]] |- ! 1 | [[Анатоль Уладзіміравіч Камінскі]] |- ! 1 | [[Анатоль Уладзіміравіч Стычкін]] |- ! 1 | [[Анатоль Яўгенавіч Журакоўскі]] |- ! 1 | [[Анатолій (Кузняцоў)]] |- ! 1 | [[Анатолій (Максімовіч)]] |- ! 1 | [[Анатолій Леанідавіч Адамішын]] |- ! 1 | [[Анатолій Пятровіч Навасельцаў]] |- ! 1 | [[Анатры]] |- ! 1 | [[Анаты]] |- ! 1 | [[Анафара, літургія]] |- ! 1 | [[Анафора, літургія]] |- ! 1 | [[Анафрыа Панвініа]] |- ! 1 | [[Анахарэт]] |- ! 1 | [[Ангальт (княства)]] |- ! 1 | [[Ангарлаг]] |- ! 1 | [[Ангеларый Охрыдскі]] |- ! 1 | [[Ангеран III дэ Кусі]] |- ! 1 | [[Ангеран дэ Боў]] |- ! 1 | [[Англа-Каталіцтва]] |- ! 1 | [[Англа-бурская вайна (1899-1902)]] |- ! 1 | [[Англакаталіцтва]] |- ! 1 | [[Англасаксонскі крыж-рэлікварый]] |- ! 1 | [[Англійскае грамадства]] |- ! 1 | [[Англійская архітэктура]] |- ! 1 | [[Англійская бенедыкцінская рэформа]] |- ! 1 | [[Англійская зона акупацыі]] |- ! 1 | [[Англійская муроўка]] |- ! 1 | [[Англійская рэфармацыя]] |- ! 1 | [[Англійскі палац]] |- ! 1 | [[Англійскі пот]] |- ! 1 | [[Англійскі райграс]] |- ! 1 | [[Англіканскае таварыства]] |- ! 1 | [[Англіканская Царква Аўстраліі]] |- ! 1 | [[Англіканская Царква Карэі]] |- ! 1 | [[Англіканская Царква Кеніі]] |- ! 1 | [[Англіканская Царква Паўднёвага Конусу Амерыкі]] |- ! 1 | [[Англіканская Царква Танзаніі]] |- ! 1 | [[Англіканская Царква ў Аатэароа, Новай Зеландыі і Палінезіі]] |- ! 1 | [[Англіканская царква Канады]] |- ! 1 | [[Англіканская царква ў Японіі]] |- ! 1 | [[Англіканстве]] |- ! 1 | [[Ангорская бітва]] |- ! 1 | [[Ангус Макбрайд]] |- ! 1 | [[Ангільберт (значэнні)]] |- ! 1 | [[Ангіяліні]] |- ! 1 | [[Анда з Стабла-Мальмэдзі]] |- ! 1 | [[Андавер, Масачусетс]] |- ! 1 | [[Анджай Надольскі]] |- ! 1 | [[Анджэй Альшоўскі]] |- ! 1 | [[Анджэй Антоній Ігнацы Гаўрунскі]] |- ! 1 | [[Анджэй Апалінскі]] |- ! 1 | [[Анджэй Апалінскі, біскуп]] |- ! 1 | [[Анджэй Блюменфелд]] |- ! 1 | [[Анджэй Геранім Замойскі]] |- ! 1 | [[Анджэй Гіль]] |- ! 1 | [[Анджэй Кадэр]] |- ! 1 | [[Анджэй Кройц Маеўскі]] |- ! 1 | [[Анджэй Кшыцкі]] |- ! 1 | [[Анджэй Кэндзер]] |- ! 1 | [[Анджэй Масталеж]] |- ! 1 | [[Анджэй Прушынскі]] |- ! 1 | [[Анджэй Севярын]] |- ! 1 | [[Анджэй Хайноўскі]] |- ! 1 | [[Анджэй Шчэнсны]] |- ! 1 | [[Анджэла Андрэа Дзатолі]] |- ! 1 | [[Анджэла Камастры]] |- ! 1 | [[Анджэла Май]] |- ! 1 | [[Анджэла Марыя Дурыні]] |- ! 1 | [[Анджэла Марыя Меравілья Мантэгаца]] |- ! 1 | [[Анджэла Марыя Рануцы]] |- ! 1 | [[Анджэла Фелічы]] |- ! 1 | [[Андзіра]] |- ! 1 | [[Андовер (Масачусетс)]] |- ! 1 | [[Андон Бедрос IX Хасун]] |- ! 1 | [[Андравіда]] |- ! 1 | [[Андраш Батары]] |- ! 1 | [[Андронік (Мікольскі)]] |- ! 1 | [[Андронік Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Андрыанапальскі мірны дагавор, 1713]] |- ! 1 | [[Андрэ Вен-Труа]] |- ! 1 | [[Андрэ Грабар]] |- ! 1 | [[Андрэ Гід]] |- ! 1 | [[Андрэ Дзюшэн]] |- ! 1 | [[Андрэа Бароні Перэці Мантальта]] |- ! 1 | [[Андрэа Капонэ]] |- ! 1 | [[Андрэа Кардара Ланца дзі Мантэцэмола]] |- ! 1 | [[Андрэа Прэвіталі]] |- ! 1 | [[Андрэа Саларыя]] |- ! 1 | [[Андрэа Сантакрочэ]] |- ! 1 | [[Андрэа дзі Нікола]] |- ! 1 | [[Андрэа дэла Вале]] |- ! 1 | [[Андрэа дэль Поца]] |- ! 1 | [[Андрэас Арфлот]] |- ! 1 | [[Андрэас Карльштат]] |- ! 1 | [[Андрэас Пеплер]] |- ! 1 | [[Андрэас Рыцас]] |- ! 1 | [[Андрэас Франц Фрувірт]] |- ! 1 | [[Андрэас Штайнхубер]] |- ! 1 | [[Андрэас фон Вестфален]] |- ! 1 | [[Андрэас фон Фельбен]] |- ! 1 | [[Андрэем Пачобутам]] |- ! 1 | [[Андрэеўскае духошнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Андрэеўская царква (значэнні)]] |- ! 1 | [[Андрэй (Ухтомскі)]] |- ! 1 | [[Андрэй Іванавіч, князь старыцкі]] |- ! 1 | [[Андрэй Іванавіч Іванаў]] |- ! 1 | [[Андрэй Іванавіч Іваноў]] |- ! 1 | [[Андрэй Іванавіч Лабачэўскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Іванавіч Лізлоў]] |- ! 1 | [[Андрэй Іванавіч Мяленскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Ігаравіч Малюкоў]] |- ! 1 | [[Андрэй Ігаравіч Харытонаў]] |- ! 1 | [[Андрэй Аляксандравіч Гарадзецкі]] |- ! 1 | [[Андрэй Аляксандравіч Фёдараў]] |- ! 1 | [[Андрэй Андрэевіч Эшпай]] |- ! 1 | [[Андрэй Багалюбаў]] |- ! 1 | [[Андрэй Багамолец]] |- ! 1 | [[Андрэй Валовіч, сын Паўла]] |- ! 1 | [[Андрэй Васільевіч Біцэнка]] |- ! 1 | [[Андрэй Вянгроўскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Андрэй Гембіцкі (пам. 1654)]] |- ! 1 | [[Андрэй Геранім Замойскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Дрождж]] |- ! 1 | [[Андрэй Кваснінскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Кваснінскі-Злоты]] |- ! 1 | [[Андрэй Квасінскі - Злоты]] |- ! 1 | [[Андрэй Кенсоўскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Крот]] |- ! 1 | [[Андрэй Крыцкі, прападобнамучанік]] |- ! 1 | [[Андрэй Лемяшонак]] |- ! 1 | [[Андрэй Ляшчынскі (ваявода дорпацкі)]] |- ! 1 | [[Андрэй Ліпскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Ліпскі (біскуп)]] |- ! 1 | [[Андрэй Мацвеевіч фон Гольст]] |- ! 1 | [[Андрэй Мікалаевіч Ігнацьеў, публіцыст]] |- ! 1 | [[Андрэй Мікалаевіч Грабар]] |- ! 1 | [[Андрэй Мікалаевіч Кавальчук]] |- ! 1 | [[Андрэй Мікалаевіч Собалеў]] |- ! 1 | [[Андрэй Міхайлавіч Сухаў]] |- ! 1 | [[Андрэй Міхайлавіч Шогрэн]] |- ! 1 | [[Андрэй Рабушаваў]] |- ! 1 | [[Андрэй Свірскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Свіршчэўскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Сплаўскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Станіслававіч Растоцкі]] |- ! 1 | [[Андрэй Станіслаў Залуцкі]] |- ! 1 | [[Андрэй Старыца]] |- ! 1 | [[Андрэй Сцяпанавіч Міларадавіч]] |- ! 1 | [[Андрэй Сямёнавіч Рудой]] |- ! 1 | [[Андрэй Сіпко]] |- ! 1 | [[Андрэй Тадэвушавіч Раствароўскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Трацескі]] |- ! 1 | [[Андрэй Францішак Сапега]] |- ! 1 | [[Андрэй Фёдаравіч Лішын]] |- ! 1 | [[Андрэй Халанеўскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Цімафеевіч Балотаў]] |- ! 1 | [[Андрэй Цімафеевіч Болатаў]] |- ! 1 | [[Андрэй Юр'евіч Багалюбскі]] |- ! 1 | [[Андрэй Юр’евіч Краўчук]] |- ! 1 | [[Андрэй Яркавец]] |- ! 1 | [[Андрэй з Яшовіц]] |- ! 1 | [[Андрэс Араус]] |- ! 1 | [[Андрэс Лавік]] |- ! 1 | [[Андскі Хрыстос]] |- ! 1 | [[Андэрс Халд]] |- ! 1 | [[Андэрс Хоўдэн]] |- ! 1 | [[Андэрсэн. Жыццё без кахання]] |- ! 1 | [[Анегрэт Крамп-Карэнбаўэр]] |- ! 1 | [[Анежскі Крыжовы манастыр]] |- ! 1 | [[Анежскі кляштар]] |- ! 1 | [[Анексія Кіеўскай мітраполіі Маскоўскім Патрыярхатам]] |- ! 1 | [[Анемон]] |- ! 1 | [[Анжаліка дэ Фантанж]] |- ! 1 | [[Анжэла Сануда]] |- ! 1 | [[Анзэльм Зеркоўскі]] |- ! 1 | [[Анзэльм Мейсенскі]] |- ! 1 | [[Анка Поп Брату]] |- ! 1 | [[Анканская марка]] |- ! 1 | [[Анконская марка]] |- ! 1 | [[Анкірскага]] |- ! 1 | [[Анкірскі сабор, 358]] |- ! 1 | [[Анн Мэер]] |- ! 1 | [[Анна (сын Анны)]] |- ! 1 | [[Анна Гарнастай]] |- ! 1 | [[Анна Катарына Эмерых]] |- ! 1 | [[Анна Палоны]] |- ! 1 | [[Анна Салапак]] |- ! 1 | [[Анры-Жака Эсперандзьё]] |- ! 1 | [[Анры Бергсан]] |- ! 1 | [[Анры Дыяман-Бержэ]] |- ! 1 | [[Анры Куаф'е дэ Рузэ]] |- ! 1 | [[Анры Куаф'е дэ Рузэ Сен-Сак]] |- ! 1 | [[Анры Сен-Мар]] |- ! 1 | [[Анры дэ Ла Тур д'Авернь Цюрэн]] |- ! 1 | [[Анры дэ Ла Тур д’Авернь Бульён]] |- ! 1 | [[Анры дэ Ла Тур д’Авернь Цюрэн]] |- ! 1 | [[Анры дэ Любак]] |- ! 1 | [[Анры дэ Манмарансі]] |- ! 1 | [[Анры дэ Раган]] |- ! 1 | [[Анры дэ ла Тур д'Авернь Цюрэн]] |- ! 1 | [[Анрыета Клеўская]] |- ! 1 | [[Анрі-П'ер Пуко]] |- ! 1 | [[Ансгар Пруф]] |- ! 1 | [[Ансгарда Бургундская]] |- ! 1 | [[Ансельм I, біскуп Лукі]] |- ! 1 | [[Ансельм Лураго]] |- ! 1 | [[Ансельм Франсуа Лагрэне]] |- ! 1 | [[Ансельм Чаховіч]] |- ! 1 | [[Ансельм ван Гуле]] |- ! 1 | [[Ансельм з Лукі]] |- ! 1 | [[Ансіс Цыруліс]] |- ! 1 | [[Антал Майнек]] |- ! 1 | [[Анталепты]] |- ! 1 | [[Анталькід]] |- ! 1 | [[Анталіепце]] |- ! 1 | [[Антанас Каваляўскас]] |- ! 1 | [[Антанеці, Ларэнца]] |- ! 1 | [[Антанін (Капусцін)]] |- ! 1 | [[Антанін Віегл]] |- ! 1 | [[Антанін Ліберал]] |- ! 1 | [[Антанін Маліноўскі]] |- ! 1 | [[Антанін Мркос]] |- ! 1 | [[Антанін Прохазка]] |- ! 1 | [[Антанін Таміловіч]] |- ! 1 | [[Антанін Турак]] |- ! 1 | [[Антаніты-мараніты]] |- ! 1 | [[Антаніяца Рамана]] |- ! 1 | [[Антверпенскай паліглоты]] |- ! 1 | [[Антворскау]] |- ! 1 | [[Антокаль]] |- ! 1 | [[Антон, Кароль Саксоніі]] |- ! 1 | [[Антон Андэрледзі]] |- ! 1 | [[Антон Антонавіч Кярсноўскі]] |- ! 1 | [[Антон Будзіловіч]] |- ! 1 | [[Антон Вікенцьевіч Яноўскі]] |- ! 1 | [[Антон Віктар, эрцгерцаг Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Антон Герашчанка]] |- ! 1 | [[Антон Добразычлівы]] |- ! 1 | [[Антон Дурковічы]] |- ! 1 | [[Антон Жук]] |- ! 1 | [[Антон Карташоў]] |- ! 1 | [[Антон Карташэўскі]] |- ! 1 | [[Антон Каэтан Адльгасер]] |- ! 1 | [[Антон Кобергер]] |- ! 1 | [[Антон Ляшчэвіч]] |- ! 1 | [[Антон Пігулеўскі]] |- ! 1 | [[Антон Святаполк-Мірскі]] |- ! 1 | [[Антон Торкільдсэн]] |- ! 1 | [[Антон Хуберт Фішэр]] |- ! 1 | [[Антон Шагін]] |- ! 1 | [[Антоний (Марценко)]] |- ! 1 | [[Антоний Сурожский]] |- ! 1 | [[Антонью Мендыш Белу]] |- ! 1 | [[Антонью Рыбейру]] |- ! 1 | [[Антоні Альбертрандзі]] |- ! 1 | [[Антоні Ануфрый Акецкі]] |- ! 1 | [[Антоні Вікенцевіч Матусевіч]] |- ! 1 | [[Антоні Генрых Радзівіл]] |- ! 1 | [[Антоні Жалкеўскі]] |- ! 1 | [[Антоні Казлоўскі]] |- ! 1 | [[Антоні Карась]] |- ! 1 | [[Антоні Карбовяк]] |- ! 1 | [[Антоні Касакоўскі (падстолі новагародскі)]] |- ! 1 | [[Антоні Мацей Серакоўскі]] |- ! 1 | [[Антоні Мельхіёр Фіялкоўскі]] |- ! 1 | [[Антоні Мікалай Радзівіл]] |- ! 1 | [[Антоні Ханько]] |- ! 1 | [[Антоні Шлагоўскі]] |- ! 1 | [[Антоні Юзаф Жалкоўскі]] |- ! 1 | [[Антоні Якубельскі]] |- ! 1 | [[Антоні Янавіч Ярмаловіч]] |- ! 1 | [[Антоніа Акшмавіч]] |- ! 1 | [[Антоніа Алегра]] |- ! 1 | [[Антоніа Андрэа Галі]] |- ! 1 | [[Антоніа Барберыні, старэйшы]] |- ! 1 | [[Антоніа Барберыні малодшы]] |- ! 1 | [[Антоніа Барберыні старэйшы]] |- ! 1 | [[Антоніа Барлуццы]] |- ! 1 | [[Антоніа Бачы]] |- ! 1 | [[Антоніа Дорыа Памфілі]] |- ! 1 | [[Антоніа Дуньяні]] |- ! 1 | [[Антоніа Каджыяна]] |- ! 1 | [[Антоніа Каньісарэс Льявера]] |- ! 1 | [[Антоніа Карафа, кардынал]] |- ! 1 | [[Антоніа Кжэкзоці]] |- ! 1 | [[Антоніа Куадрыа]] |- ! 1 | [[Антоніа Марціна]] |- ! 1 | [[Антоніа Марыя Каджана дэ Ацэведа]] |- ! 1 | [[Антоніа Марыя Панеб'янка]] |- ! 1 | [[Антоніа Марыя Рау́ка Варэла]] |- ! 1 | [[Антоніа Марыя Саулі]] |- ! 1 | [[Антоніа Пасэвіна]] |- ! 1 | [[Антоніа Пат'ера]] |- ! 1 | [[Антоніа Перэда]] |- ! 1 | [[Антоніа Пучы]] |- ! 1 | [[Антоніа Рагі]] |- ! 1 | [[Антоніа Разеці]] |- ! 1 | [[Антоніа Разміні-Сербаці]] |- ! 1 | [[Антоніа Раселіні]] |- ! 1 | [[Антоніа Самора]] |- ! 1 | [[Антоніа Сан-Правола]] |- ! 1 | [[Антоніа Сантакрочэ]] |- ! 1 | [[Антоніа Хуан Басеота]] |- ! 1 | [[Антоніа Чызэры]] |- ! 1 | [[Антоніа Эўджэніа Вісконці]] |- ! 1 | [[Антоніа дэ Кастра Маер]] |- ! 1 | [[Антоніа дэ Небрыха]] |- ! 1 | [[Антоніа дэ Эрэра-і-Тардэсільяс]] |- ! 1 | [[Антоніа дэль Палаёла]] |- ! 1 | [[Антоній, епіскап полацкі і велікалуцкі]] |- ! 1 | [[Антоній, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Антоній (Барташэвіч)]] |- ! 1 | [[Антоній (Вакарык)]] |- ! 1 | [[Антоній (Варжанскі)]] |- ! 1 | [[Антоній (Герасімаў-Зыбелін)]] |- ! 1 | [[Антоній (Знаменскі)]] |- ! 1 | [[Антоній (Мельникаў)]] |- ! 1 | [[Антоній (Мельнікавў)]] |- ! 1 | [[Антоній (Міхалеў)]] |- ! 1 | [[Антоній (Чарамісаў)]] |- ! 1 | [[Антоній II]] |- ! 1 | [[Антоній II, Патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Антоній I (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Антоній Аляшчынскі]] |- ! 1 | [[Антоній Вайніловіч]] |- ! 1 | [[Антоній Васілевіч Флароўскі]] |- ! 1 | [[Антоній Вялкікі]] |- ! 1 | [[Антоній Забела]] |- ! 1 | [[Антоній Казімір Астроўскі]] |- ! 1 | [[Антоній Камінскі]] |- ! 1 | [[Антоній Карась]] |- ! 1 | [[Антоній Клімантовіч]] |- ! 1 | [[Антоній Лангэ]] |- ! 1 | [[Антоній Маеўскі]] |- ! 1 | [[Антоній Мацей Серакоўскі]] |- ! 1 | [[Антоній Мельхіёр Фіялкоўскі]] |- ! 1 | [[Антоній Мёлер]] |- ! 1 | [[Антоній Навасельскі]] |- ! 1 | [[Антоній Наўгародзец]] |- ! 1 | [[Антоній Плаўскі]] |- ! 1 | [[Антоній Подлага]] |- ! 1 | [[Антоній Раданежскі]] |- ! 1 | [[Антоній Радзівіл]] |- ! 1 | [[Антоній Рымлянін]] |- ! 1 | [[Антоній Свяжынскі]] |- ! 1 | [[Антоній Сцяпанавіч Петрушкевіч]] |- ! 1 | [[Антоній Сілейскі]] |- ! 1 | [[Антоній Таміловіч]] |- ! 1 | [[Антоній Таміловіч-Лебядзеўскі]] |- ! 1 | [[Антоній Тупальскі]] |- ! 1 | [[Антоній Храпавіцкі]] |- ! 1 | [[Антоній Эразм Валовіч]] |- ! 1 | [[Антоній Юдыцкі]] |- ! 1 | [[Антоній Юліян Нававейскі]] |- ! 1 | [[Антоній Ячэйка]] |- ! 1 | [[Антонія Іначэнці]] |- ! 1 | [[Антоніяца Рамана]] |- ! 1 | [[Антрапасофія]] |- ! 1 | [[Антуан-Адрыян Ламурэт]] |- ! 1 | [[Антуан Адрыян Ламурэт]] |- ! 1 | [[Антуан Каапэль]] |- ! 1 | [[Антуан Лавалет]] |- ! 1 | [[Антуан Фэліс дэ Манці]] |- ! 1 | [[Антуан дэ Наайлес]] |- ! 1 | [[Антун Вранчіч]] |- ! 1 | [[Антыгабсбургскія паўстанні]] |- ! 1 | [[Антыгельмінтнае дзеянне]] |- ! 1 | [[Антыгона Аднавокі]] |- ! 1 | [[Антыкаталіцызм]] |- ! 1 | [[Антыкварыя]] |- ! 1 | [[Антылегамен]] |- ! 1 | [[Антым I]] |- ! 1 | [[Антымадэрнісцкая прысяга]] |- ! 1 | [[Антынамізм]] |- ! 1 | [[Антыной Бельведэрскі]] |- ! 1 | [[Антыпапа Ян XVI]] |- ! 1 | [[Антыпірэтыкі]] |- ! 1 | [[Антысанітарыя]] |- ! 1 | [[Антыхрыст, справа]] |- ! 1 | [[Антыхрыст (фільм, 2009)]] |- ! 1 | [[Антычная культура]] |- ! 1 | [[Антычны стыль]] |- ! 1 | [[Антычным стылі]] |- ! 1 | [[Антыяхійскага]] |- ! 1 | [[Антыяхійская царква]] |- ! 1 | [[Антыяхійская школа]] |- ! 1 | [[Антыяхійская школа багаслоўя]] |- ! 1 | [[Антыяхійскі Сабор]] |- ! 1 | [[Антыяхійскі Сімвал веры]] |- ! 1 | [[Антыяхійскі каледж]] |- ! 1 | [[Антыяхійскі сабор]] |- ! 1 | [[Антыяхійскі сінод (361)]] |- ! 1 | [[Антыяхія Піерыйская]] |- ! 1 | [[Антыёх (прэфект прэторыя)]] |- ! 1 | [[Антыёх IV Епіфан]] |- ! 1 | [[Антыёх V]] |- ! 1 | [[Антыёх VII]] |- ! 1 | [[Антыёх XIII]] |- ! 1 | [[Антыёх Стратыг]] |- ! 1 | [[Антыёхскае княства]] |- ! 1 | [[Антыёхская епархія Армянскай апостальскай царквы]] |- ! 1 | [[Антыёхія Пісідыйская]] |- ! 1 | [[Антэм]] |- ! 1 | [[Антэпендый]] |- ! 1 | [[Антэпендыума]] |- ! 1 | [[Ант’е Якелен]] |- ! 1 | [[Ану Раудсэп]] |- ! 1 | [[Ануфрыеўскі манастыр, Мсціслаў]] |- ! 1 | [[Ануш (мандэізм)]] |- ! 1 | [[Анфруа III дэ Тарон]] |- ! 1 | [[Анфім I, экзарх Балгарскі]] |- ! 1 | [[Анхелі]] |- ! 1 | [[Анцыё]] |- ! 1 | [[Анціпа Пергамскі]] |- ! 1 | [[Анякава]] |- ! 1 | [[Анёл Панскі]] |- ! 1 | [[Анёл Панскі, малітва]] |- ! 1 | [[Анёльская іерархія]] |- ! 1 | [[Анібаліян Малодшы]] |- ! 1 | [[Анібаліян Старэйшы]] |- ! 1 | [[Анікет, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Анікшчэйскі дэканат]] |- ! 1 | [[Аніта Кілі]] |- ! 1 | [[Аніцый]] |- ! 1 | [[Аніцыі]] |- ! 1 | [[Апавяданне ад трэцяй асобы]] |- ! 1 | [[Апаганенне каралеўскага магільнага склепа ў базіліцы Сен-Дэні]] |- ! 1 | [[Апакаліпсіс (жанр)]] |- ! 1 | [[Апакаліпсіс (значэнні)]] |- ! 1 | [[Апакаліпсіс Абрагама]] |- ! 1 | [[Апакаліпсіс Баруха]] |- ! 1 | [[Апакаліпсіс Майсея]] |- ! 1 | [[Апакаліпсіс Стэфана]] |- ! 1 | [[Апакаліпсіс Фамы]] |- ! 1 | [[Апакаліпсіс прарока Іллі]] |- ! 1 | [[Апакатастасіс]] |- ! 1 | [[Апакрыф]] |- ! 1 | [[Апакрыфічныя Евангеллі]] |- ! 1 | [[Апалагет, хрысціянства]] |- ! 1 | [[Апалогія]] |- ! 1 | [[Апалон Барысавіч Давідсон]] |- ! 1 | [[Апалон Кіфарэд]] |- ! 1 | [[Апалон і Гіяцынт]] |- ! 1 | [[Апалінарызм]] |- ! 1 | [[Апалінарый (Кашавы)]] |- ! 1 | [[Апалінарый Іерапольскі]] |- ! 1 | [[Апалінарый Даўгяла]] |- ! 1 | [[Апалінарый Лаадыкійскі]] |- ! 1 | [[Апалінарыя Суслава]] |- ! 1 | [[Апалінскія]] |- ! 1 | [[Апамейскі дагавор]] |- ! 1 | [[Апанас (Мартас)]] |- ! 1 | [[Апанас Фалькоўскі]] |- ! 1 | [[Апаплексічны ўдар]] |- ! 1 | [[Апарат Урада Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Апартаменты Борджыа]] |- ! 1 | [[Апастасія]] |- ! 1 | [[Апафатычнае багаслоўе]] |- ! 1 | [[Апекун]] |- ! 1 | [[Апеляцыйны суд пятай акругі ЗША]] |- ! 1 | [[Аператар, матэматыка]] |- ! 1 | [[Аплечча]] |- ! 1 | [[Аповесць аб перамогах маскоўскай дзяржавы]] |- ! 1 | [[Аповесць пра Грааль]] |- ! 1 | [[Апокрыф: Музыка для Пятра і Паўла]] |- ! 1 | [[Апокрыф Іаана]] |- ! 1 | [[Апокрыф Кнігі Быцця]] |- ! 1 | [[Апокрыф Яна]] |- ! 1 | [[Аполас (Байбакоў)]] |- ! 1 | [[Апостал, значэнні]] |- ! 1 | [[Апостал, кніга, 1564]] |- ! 1 | [[Апостал (кніга, 1564)]] |- ! 1 | [[Апостал Тамаш]] |- ! 1 | [[Апостал усіх народаў]] |- ! 1 | [[Апостальскае Стагоддзе]] |- ! 1 | [[Апостальскай]] |- ! 1 | [[Апостальская Адміністратура Ленінграда]] |- ! 1 | [[Апостальская Камера]] |- ! 1 | [[Апостальская Нунцыятура]] |- ! 1 | [[Апостальская адартацыя]] |- ! 1 | [[Апостальская адміністратура Атырау]] |- ! 1 | [[Апостальская адміністратура Каўказа]] |- ! 1 | [[Апостальская адміністратура Прызрена]] |- ! 1 | [[Апостальская адміністратура Узбекістана]] |- ! 1 | [[Апостальская адміністратура Харбіна]] |- ! 1 | [[Апостальская нунцыятура ва Украіне]] |- ! 1 | [[Апостальская нунцыятура ў Алжыры]] |- ! 1 | [[Апостальская нунцыятура ў Гандурасе]] |- ! 1 | [[Апостальская нунцыятура ў ЗША]] |- ! 1 | [[Апостальская нунцыятура ў Лівіі]] |- ! 1 | [[Апостальская нунцыятура ў Нікарагуа]] |- ! 1 | [[Апостальская нунцыятура ў Сербіі]] |- ! 1 | [[Апостальская нунцыятура ў Тунісе]] |- ! 1 | [[Апостальская палата]] |- ! 1 | [[Апостальская прэфектура Ісландыі]] |- ! 1 | [[Апостальскі Візітатар]] |- ! 1 | [[Апостальскі Нунцый у Аўстрыі]] |- ! 1 | [[Апостальскі Прастол]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарый]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Александрыі Егіпецкай]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Алепа]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Бейрута]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Заходняй Сібіры]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Нарвегіі]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Паўночнай Германіі]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Саксоніі]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Сібіры]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Фінляндыі]] |- ! 1 | [[Апостальскі вікарыят Швецыі]] |- ! 1 | [[Апостальскі дэлегат]] |- ! 1 | [[Апостальскі нунцый у Венесуэле]] |- ! 1 | [[Апостальскі нунцый у Гандурасе]] |- ! 1 | [[Апостальскі нунцый у ЗША]] |- ! 1 | [[Апостальскі нунцый у Кёльне]] |- ! 1 | [[Апостальскі нунцый у Нікарагуа]] |- ! 1 | [[Апостальскі пасад]] |- ! 1 | [[Апостальскі пенітэнцыярый]] |- ! 1 | [[Апостальскі перыяд]] |- ! 1 | [[Апостальскі протанатарый]] |- ! 1 | [[Апостальскі экзархат Венесуэлы]] |- ! 1 | [[Апостальскі экзархат Канады]] |- ! 1 | [[Апостальскі экзархат Лацінскай Амерыкі і Мексікі]] |- ! 1 | [[Апостальскі экзархат Македоніі]] |- ! 1 | [[Апостальскі экзархат у Італіі]] |- ! 1 | [[Апостальскі экзархат у Германіі і Скандынавіі]] |- ! 1 | [[Апостальскія Айцы]] |- ! 1 | [[Апостальскія айцы]] |- ! 1 | [[Апостальскія пастановы]] |- ! 1 | [[Апошняя Вячэра]] |- ! 1 | [[Апраснак]] |- ! 1 | [[Апраўданне, хрысціянства]] |- ! 1 | [[Апраўданне верай]] |- ! 1 | [[Апрычнае войска]] |- ! 1 | [[Аптат Мілявіцкі]] |- ! 1 | [[Аптычнае таварыства]] |- ! 1 | [[Аптычны тэлеграф]] |- ! 1 | [[Аптэкарская выспа]] |- ! 1 | [[Аптэчны агарод]] |- ! 1 | [[Апулія і Калабрыя]] |- ! 1 | [[Апій Клаўдый Пульхр (консул 38 года да н.э.)]] |- ! 1 | [[Апіліа Росі]] |- ! 1 | [[Апіцыа Паллавічыні]] |- ! 1 | [[Апіён]] |- ! 1 | [[Ар-Руадам]] |- ! 1 | [[Араб.]] |- ! 1 | [[Арабскае Евангелле дзяцінства]] |- ! 1 | [[Арабская архітэктура]] |- ! 1 | [[Арабы-хрысціяне]] |- ! 1 | [[Арабізацыя]] |- ! 1 | [[Арагві]] |- ! 1 | [[Арам I]] |- ! 1 | [[Аран Тыран]] |- ! 1 | [[Аранскія]] |- ! 1 | [[Аратарскае мастацтва]] |- ! 1 | [[Арахава]] |- ! 1 | [[Арахісавая паста]] |- ! 1 | [[Арацыа Джусцініяні]] |- ! 1 | [[Арацыа Фарнезэ]] |- ! 1 | [[Арацыа Філіпа Спада]] |- ! 1 | [[Арачная ніша]] |- ! 1 | [[Арбан]] |- ! 1 | [[Арборэ]] |- ! 1 | [[Арбіл]] |- ! 1 | [[Арвед Швабэ]] |- ! 1 | [[Аргалідская мітраполія]] |- ! 1 | [[Арган-пазітыў]] |- ! 1 | [[Арган (інструмент)]] |- ! 1 | [[Аргана]] |- ! 1 | [[Арганы Гайдна]] |- ! 1 | [[Арганізацыя Амерыканскіх Дзяржаў]] |- ! 1 | [[Арганізацыя жыллёвага кіравання ЗША]] |- ! 1 | [[Арганізацыя ўкраінскіх нацыяналістаў, мельнікоўцы]] |- ! 1 | [[Арганічны левацэнтрыст]] |- ! 1 | [[Арганічны статут царства Польскага]] |- ! 1 | [[Аргенцінская і Амерыканская епархія]] |- ! 1 | [[Аргенцінскі эканамічны крызіс]] |- ! 1 | [[Аргумент, логіка]] |- ! 1 | [[Аргументы и факты]] |- ! 1 | [[Арджанікідзэўскі раён, Харкаў]] |- ! 1 | [[Ардонья II, кароль Леона]] |- ! 1 | [[Ардульф, герцаг Саксоніі]] |- ! 1 | [[Ардынарыят Грэцыі]] |- ! 1 | [[Ардынарыят Польшчы]] |- ! 1 | [[Ардынарыят Усходняй Еўропы]] |- ! 1 | [[Ардынатар]] |- ! 1 | [[Ардэрык Віталій]] |- ! 1 | [[Арзамаскі раён]] |- ! 1 | [[Арка Цюдараў]] |- ! 1 | [[Аркадзь (Фёдараў)]] |- ! 1 | [[Аркадзь Акімавіч Штэйнберг]] |- ! 1 | [[Аркадзь Аляксандравіч Рылоў]] |- ! 1 | [[Аркадзь Аляксеевіч Сталыпін]] |- ! 1 | [[Аркадзь Болдзінскі]] |- ! 1 | [[Аркадзь Дубноў]] |- ! 1 | [[Аркадзій (Карпінскі)]] |- ! 1 | [[Аркады]] |- ! 1 | [[Аркадыянская акадэмія]] |- ! 1 | [[Аркашон]] |- ! 1 | [[Аркесілай II]] |- ! 1 | [[Арклоў]] |- ! 1 | [[Аркуа-Петрарка]] |- ! 1 | [[Арланда (опера)]] |- ! 1 | [[Арланда дзі Ласо]] |- ! 1 | [[Арланса (камарка)]] |- ! 1 | [[Арлец (хрысціянскае богаслужэнне)]] |- ! 1 | [[Арлоўскае наместніцтва]] |- ! 1 | [[Арлоўская мужчынская гімназія]] |- ! 1 | [[Арлоўская і Лівенская епархія]] |- ! 1 | [[Арлоўскі дзяржаўны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Арльскі сабор (314)]] |- ! 1 | [[Арменалогія]] |- ! 1 | [[Арменія, княства]] |- ! 1 | [[Армузд Расам]] |- ! 1 | [[Армяна-татарская разаніна (1905—1906)]] |- ! 1 | [[Армяне ў ААЭ]] |- ! 1 | [[Армяне ў Аб'яднаных Арабскіх Эміратах]] |- ! 1 | [[Армянская калегія]] |- ! 1 | [[Армянская праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Армянскі]] |- ! 1 | [[Армянскі квартал, Іерусалім]] |- ! 1 | [[Армідэйлская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Армія Асманскай імперыі]] |- ! 1 | [[Армія Напалеона]] |- ! 1 | [[Армія збаўлення]] |- ! 1 | [[Арнамент, архітэктура]] |- ! 1 | [[Арнаўты]] |- ! 1 | [[Арновічы]] |- ! 1 | [[Арнольд II, архібіскуп кёльнскі]] |- ! 1 | [[Арнольд III Лоанскі]] |- ! 1 | [[Арнольд Амальрык]] |- ! 1 | [[Арнольд Брэсцыя]] |- ! 1 | [[Арнольд Брэшыянскі]] |- ! 1 | [[Арнольд Віланд]] |- ! 1 | [[Арнольд фон Фітынггоф]] |- ! 1 | [[Арнувіль]] |- ! 1 | [[Арнульф]] |- ! 1 | [[Арнульф I Фландрскі]] |- ! 1 | [[Арнульф дэ Раол]] |- ! 1 | [[Ароза]] |- ! 1 | [[Арольда]] |- ! 1 | [[Арома, мовы]] |- ! 1 | [[Арона, Італія]] |- ! 1 | [[Аронт]] |- ! 1 | [[Арсень (Стадніцкі)]] |- ! 1 | [[Арсеній (Андрыеўскі)]] |- ! 1 | [[Арсеній (Бранцаў)]] |- ! 1 | [[Арсеній (Епіфанаў)]] |- ! 1 | [[Арсеній (Магілянскі)]] |- ! 1 | [[Арсеній (Масквін)]] |- ! 1 | [[Арсеній (Смалянец)]] |- ! 1 | [[Арсеній (Суханаў)]] |- ! 1 | [[Арсеній (Фёдар Паўлавіч Масквін)]] |- ! 1 | [[Арсеній II, архіепіскап Охрыдскі]] |- ! 1 | [[Арсеній Аляксеевіч Міхайлоўскі]] |- ! 1 | [[Арсеній Галаўнеўскі]] |- ! 1 | [[Арсеній Керкірскі]] |- ! 1 | [[Арсеній Мяцяевіч]] |- ! 1 | [[Арсеній Срэмскі]] |- ! 1 | [[Арт-Манака]] |- ! 1 | [[Арт-Родник]] |- ! 1 | [[Арт Беларусь]] |- ! 1 | [[Артабстрэл]] |- ! 1 | [[Артагерс]] |- ! 1 | [[Артаз]] |- ! 1 | [[Артаксеркс II]] |- ! 1 | [[Артаксеркс III]] |- ! 1 | [[Артамон Мацвееў]] |- ! 1 | [[Арташацкі сабор]] |- ! 1 | [[Арташыр III]] |- ! 1 | [[Арташэс]] |- ! 1 | [[Артвінская акруга]] |- ! 1 | [[Артукіды]] |- ! 1 | [[Артур]] |- ! 1 | [[Артур III, герцаг Брэтані]] |- ! 1 | [[Артур Адамавіч Непакойчыцкі]] |- ! 1 | [[Артур Гойбель]] |- ! 1 | [[Артур Кестлер]] |- ! 1 | [[Артур Рашэ]] |- ! 1 | [[Артур Сандаўэр]] |- ! 1 | [[Артур Уолтан Літц-малодшы]] |- ! 1 | [[Артура Арманда Маліна]] |- ! 1 | [[Артура Соса]] |- ! 1 | [[Артыкулы па ўпарадкаванні царквы і набажэнстваў у Жэневе]] |- ! 1 | [[Артыкулярныя цэрквы]] |- ! 1 | [[Артылерыйская інструментальная разведка]] |- ! 1 | [[Артыстка оперы]] |- ! 1 | [[Артэ дэль Камбіа]] |- ! 1 | [[Артэміда Эфеская]] |- ! 1 | [[Арув]] |- ! 1 | [[Аруда-душ-Віньюш]] |- ! 1 | [[Арумыны]] |- ! 1 | [[Аруцюн Манукавіч Аламдаран]] |- ! 1 | [[Архангел Рафаіл]] |- ! 1 | [[Архангел з мярылам]] |- ! 1 | [[Архангелагародскі летапісец]] |- ! 1 | [[Архангельскае евангелле]] |- ! 1 | [[Архангельская і Халмагорская епархія]] |- ! 1 | [[Архангельскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Архангельскі завулак (Масква)]] |- ! 1 | [[Архангельскі сабор]] |- ! 1 | [[Архантарый]] |- ! 1 | [[Арханёл Габрыэль]] |- ! 1 | [[Археалагічны музей Задара]] |- ! 1 | [[Архонт алагіі]] |- ! 1 | [[Архонт сінкліта]] |- ! 1 | [[Архонтыкі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп-мітрапаліт]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Вашынгтонскі, Мітрапаліт усёй Амерыкі і Канады]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Гданьскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Гнезна]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Карэльскі і Усёй Фінляндыі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Ліверпуля]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Мінска-Магілёўскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Новай Юстыніаны і ўсяго Кіпра]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Такійскі, Мітрапаліт усёй Японіі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Тарэнтэза]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Трыра]] |- ! 1 | [[Архібіскуп Тыранскі і ўсёй Албаніі, Мітрапаліт Тырана-Дуррэсска-Эльбасанскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп брэменскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп гамбургскі і брэменскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп гнезенскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп зальцбургскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп кентэрберыйскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп майнцкі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп пражскі]] |- ! 1 | [[Архібіскуп упсальскі]] |- ! 1 | [[Архібіскупства Рыжскае]] |- ! 1 | [[Архібіскупства гнезненскае]] |- ! 1 | [[Архібіскупы ковенскія]] |- ! 1 | [[Архідыякан віленскі]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Армы]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Багдада, рымска-каталіцкая]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Безансона]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Беластока]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Бужумбуры]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Буржа]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Вадуца]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Ванкувера]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Варміі]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Варшаўская]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Вроцлава]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Гданьска]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Гітэгі]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Зальцбурга]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Калача-Кечкемет]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Калачы-Кечкемета]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Калоча-Кечкемет]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Катавіцы]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Квебека]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Кошыцаў]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Лодзі]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Любліна]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Мадрыда]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Манагуа]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Манілы]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Мілана]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Найробі]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Найсвяцейшай Дзевы Марыі з цэнтрам у Астане]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Оша]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Палерма]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Познані]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Прэшава]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Пшэмысля]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Руана]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Сан-Салвадора-да-Баія]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Сан-Себасцьян-да-Рыа-дэ-Жанэйра]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Санса]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Санта-фэ-дэ-Багата]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Сеула]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Спліт-Макарскі]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Сіднея]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Трнавы]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Тулузы]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Тура]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Упсалы (Царква Швецыі)]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Утрэхта]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Фэгэраша і Алба-Юліі]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Хомса]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Чэнстаховы]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Эгера]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Эстергома-Будапешта]] |- ! 1 | [[Архідыяцэзія Юкатана]] |- ! 1 | [[Архіепархія Алба-Юліі]] |- ! 1 | [[Архіепархія Багдада]] |- ! 1 | [[Архіепархія Велбужда]] |- ! 1 | [[Архіепархія Масула]] |- ! 1 | [[Архіепархія Фэгэршана і Алба-Юліі]] |- ! 1 | [[Архіепархія Хад'яб-Эрбіля]] |- ! 1 | [[Архіепархія Халеба]] |- ! 1 | [[Архіепархія Хасэкэ-Нісібі]] |- ! 1 | [[Архіепархія Эрнакулам — Ангамалі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Афінскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Багдадскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Варлаам (Барысевіч)]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Варшаўскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Васілій (Ратміраў)]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Вашынгтонскі, Мітрапаліт усёй Амерыкі і Канады]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Гродзенскі і Беластоцкі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Гродзенскі і Ваўкавыскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Літоўскі і Віленскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Охрыдскі і Македонскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Пражскі, Мітрапаліт Чэшскіх земляў і Славакіі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Рэймса]] |- ! 1 | [[Архіепіскап Тыранскі і ўсяе Албаніі, Мітрапаліт Тырана-Дурэска-Эльбасанскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап смаленскі і северскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап смаленскі і чарнігаўскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскап феадасійскі]] |- ! 1 | [[Архіепіскапства Гнезненскае]] |- ! 1 | [[Архіепіскуп]] |- ! 1 | [[Архіерэйскі сабор Сербскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Архікафедральная базіліка святога Яна Хрысціцеля, Варшава]] |- ! 1 | [[Архімандрыта]] |- ! 1 | [[Архімандрыя]] |- ! 1 | [[Архірэйская элементарная школа]] |- ! 1 | [[Архірэйскі двор (Смаленск)]] |- ! 1 | [[Архірэйскі сабор Праваслаўнай царквы Украіны 24 мая 2023 года]] |- ! 1 | [[Архістратыг]] |- ! 1 | [[Архітэктура Бельгіі]] |- ! 1 | [[Архітэктура Смаленскага княства]] |- ! 1 | [[Архітэктура Францыі]] |- ! 1 | [[Архітэктура мадэрну]] |- ! 1 | [[Архітэктурная графіка]] |- ! 1 | [[Архііерэй]] |- ! 1 | [[Архіў-музей літаратуры і мастацтва БССР]] |- ! 1 | [[Архіў новых актаў у Варшаве]] |- ! 1 | [[Архіўная справа]] |- ! 1 | [[Арцемій, ігумен]] |- ! 1 | [[Арцемій Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Арцемій Лаўрэнцьевіч Обер]] |- ! 1 | [[Арцкая мітраполія]] |- ! 1 | [[Арцыбіскуп Гнязненскі]] |- ! 1 | [[Арцюр Онегер]] |- ! 1 | [[Арцюр Шасерыё]] |- ! 1 | [[Арцём Пракапенка]] |- ! 1 | [[Арцёмаўская акруга]] |- ! 1 | [[Арцішэўскія]] |- ! 1 | [[Арчата]] |- ! 1 | [[Арчыбальд Кэмпбал]] |- ! 1 | [[Арчыбальд Кэмпбел]] |- ! 1 | [[Арчыбальд Сейс]] |- ! 1 | [[Аршак II]] |- ! 1 | [[Аршак II, цар Вялікай Арменіі]] |- ! 1 | [[Аршамбо VI Юны]] |- ! 1 | [[Аршанскае староства]] |- ! 1 | [[Аршанскі гарвыканкам]] |- ! 1 | [[Аршанскі краязнаўчы музей]] |- ! 1 | [[Аршанскі філіял Віцебскага камбіната «Мастацтва»]] |- ! 1 | [[Аршы]] |- ! 1 | [[Арыенталізм]] |- ! 1 | [[Арыентацыя, архітэктура]] |- ! 1 | [[Арый (заснавальнік арыянства)]] |- ! 1 | [[Арымафеі]] |- ! 1 | [[Арыстабулус IV]] |- ! 1 | [[Арыстакес Ластыверцы]] |- ! 1 | [[Арыстоцелева логіка]] |- ! 1 | [[Арыуш]] |- ! 1 | [[Арыфмометр]] |- ! 1 | [[Арыхавэць (Підвалачыскі раён)]] |- ! 1 | [[Арышт Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Арышт Хрыста]] |- ! 1 | [[Арыядант (опера)]] |- ! 1 | [[Арыяк]] |- ! 1 | [[Арыянскія школы ў Беларусі]] |- ! 1 | [[Арыянізм]] |- ! 1 | [[Арыяністы]] |- ! 1 | [[Арыях]] |- ! 1 | [[Арыёсці]] |- ! 1 | [[Арэапагітыкі]] |- ! 1 | [[Арэлат]] |- ! 1 | [[Арэнбургская епархія]] |- ! 1 | [[Арэнбургская і Саракташская епархія]] |- ! 1 | [[Арэнбургскія казакі]] |- ! 1 | [[Арэньс-дэ-Мар]] |- ! 1 | [[Арэопаліс]] |- ! 1 | [[Арэопаліскія біскупы]] |- ! 1 | [[Арэст, военачальнік]] |- ! 1 | [[Арэстэ Джорджы]] |- ! 1 | [[Арэстэ Плат]] |- ! 1 | [[Арэта]] |- ! 1 | [[Арэта, цар]] |- ! 1 | [[Арэхавы алей]] |- ! 1 | [[Арэхавыя]] |- ! 1 | [[Арэца (правінцыя)]] |- ! 1 | [[Ас-Саліх Аюб]] |- ! 1 | [[Аса (прыток Віслы)]] |- ! 1 | [[Асабістая ўнія]] |- ! 1 | [[Асавец (археалагічныя помнікі)]] |- ! 1 | [[Асада Бостана]] |- ! 1 | [[Асалоды]] |- ! 1 | [[Асалінскія]] |- ! 1 | [[Асаргадон]] |- ! 1 | [[Асаса]] |- ! 1 | [[Асаф'еў, Барыс Уладзіміравіч]] |- ! 1 | [[Асацыяваныя Цэрквы Хрыста ў Новай Зеландыі]] |- ! 1 | [[Асацыяцыя Баптыстаў Эль Сальвадор]] |- ! 1 | [[Асацыяцыя Евангелісцкай Рэфармацыёнай Царквы Буркіна Фасо]] |- ! 1 | [[Асацыяцыя Памочнікаў Марыян]] |- ! 1 | [[Асацыяцыя баптысцкіх цэркваў у Руандзе]] |- ! 1 | [[Асацыяцыя культурнай спадчыны (Нарвегія)]] |- ! 1 | [[Асацыяцыя юрыстаў Расіі]] |- ! 1 | [[Асвальда Карлас]] |- ! 1 | [[Асвета, часопіс]] |- ! 1 | [[Асвятленне]] |- ! 1 | [[Асвячоная вада]] |- ! 1 | [[Асвячэнне вады]] |- ! 1 | [[Асвячэнне дома]] |- ! 1 | [[Асерэт]] |- ! 1 | [[Асечан]] |- ! 1 | [[Асечына (Сербія)]] |- ! 1 | [[Аскар Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Аскет]] |- ! 1 | [[Асклепі (месяцавы кратар)]] |- ! 1 | [[Аскольдова магіла]] |- ! 1 | [[Асманскі флот]] |- ! 1 | [[Асманскія войны у Еўропе]] |- ! 1 | [[Асманскія войны ў Еўропе]] |- ! 1 | [[Асману, ордэн]] |- ! 1 | [[Асмэрская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Асмэрская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Асмільдскі манастыр]] |- ! 1 | [[Асноўныя колеры]] |- ! 1 | [[Асоба Хрыста]] |- ! 1 | [[Асобая Нарада пры НКВД СССР]] |- ! 1 | [[Асобы лагер]] |- ! 1 | [[Асоў]] |- ! 1 | [[Аспасія Радзівіл]] |- ! 1 | [[Аспейтыа]] |- ! 1 | [[Аспейтыя]] |- ! 1 | [[Аспейція]] |- ! 1 | [[Аспідная дошка]] |- ! 1 | [[Аспіндзскі раён]] |- ! 1 | [[Аста Андрыяўскене]] |- ! 1 | [[Астарый]] |- ! 1 | [[Астафій Корсак-Галубіцкі]] |- ! 1 | [[Астафій Храпавіцкі]] |- ! 1 | [[Астзэйскі край]] |- ! 1 | [[Асторга]] |- ! 1 | [[Астрабад]] |- ! 1 | [[Астравецкая царква]] |- ! 1 | [[Астравецкая цэнтральная раённая бальніца]] |- ! 1 | [[Астрамірава евангелле]] |- ! 1 | [[Астранамічная абсерваторыя Віленскага ўніверсітэта]] |- ! 1 | [[Астранамічныя інструменты]] |- ! 1 | [[Астрарогі]] |- ! 1 | [[Астраханская і Енатаеўская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Астраўны стыль]] |- ! 1 | [[Астроўскі павет]] |- ! 1 | [[Астрыд Олафсдоцір]] |- ! 1 | [[Астрыд Шведская (каралева Нарвегіі)]] |- ! 1 | [[Астрык]] |- ! 1 | [[Астыгматызм]] |- ! 1 | [[Астэахандроз]] |- ! 1 | [[Астэрой (востраў)]] |- ! 1 | [[Асуджэнне Фаўста]] |- ! 1 | [[Асумпцыяніст]] |- ! 1 | [[Асфа Уосэн]] |- ! 1 | [[Асэрскі сабор]] |- ! 1 | [[Асікрыт]] |- ! 1 | [[Асірыйская царква]] |- ! 1 | [[Асія, прарок]] |- ! 1 | [[Асіян]] |- ! 1 | [[Атабек]] |- ! 1 | [[Атавіа Ваніні]] |- ! 1 | [[Атамнае бамбаванне Хірасімы і Нагасакі]] |- ! 1 | [[Атамныя бамбардзіроўкі Хірасімы і Нагасакі]] |- ! 1 | [[Атан Міланскі]] |- ! 1 | [[Атанас Шаптыцкі]] |- ! 1 | [[Атанія]] |- ! 1 | [[Атанія кішэчніка]] |- ! 1 | [[Атеистический словарь]] |- ! 1 | [[Атлакатль (батальён)]] |- ! 1 | [[Атлантык-Бруке]] |- ! 1 | [[Атлас Расійскі]] |- ! 1 | [[Атле Замэрфельт]] |- ! 1 | [[Ато, біскуп Віка]] |- ! 1 | [[Атома Сарын]] |- ! 1 | [[Атон, герцаг Бургундыі]] |- ! 1 | [[Атон (герцаг Аўстрыі)]] |- ! 1 | [[Атон (маркграф Мейсена)]] |- ! 1 | [[Атон I, герцаг Баварыі]] |- ! 1 | [[Атон I, герцаг Браўншвайг-Люнебурга]] |- ! 1 | [[Атон I, герцаг Меранскі]] |- ! 1 | [[Атон III (граф Бургундыі)]] |- ! 1 | [[Атон II Баварскі]] |- ! 1 | [[Атон I (герцаг Меранскі)]] |- ! 1 | [[Атон I (граф Гелдэрна)]] |- ! 1 | [[Атон I Руды]] |- ! 1 | [[Атон V, герцаг Баварскі]] |- ! 1 | [[Атон VIII, пфальцграф Баварыі]] |- ! 1 | [[Атон Баварскі]] |- ! 1 | [[Атон Верчэльскі]] |- ! 1 | [[Атон Вялікі]] |- ! 1 | [[Атон фон Нортгайм]] |- ! 1 | [[Атон фон Нортхейм]] |- ! 1 | [[Атонаўскае Адраджэнне]] |- ! 1 | [[Атоны]] |- ! 1 | [[Аттык]] |- ! 1 | [[Атыкійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Атылья Нікора]] |- ! 1 | [[Атычная манетная сістэма]] |- ! 1 | [[Атэла (опера)]] |- ! 1 | [[Атэнгаўзы]] |- ! 1 | [[Атэнскі Сіён]] |- ! 1 | [[Атэнтат]] |- ! 1 | [[Ауксіліярый, каталіцызм]] |- ! 1 | [[Ауф дэр Відэн]] |- ! 1 | [[Афанасій, велікамучанік]] |- ! 1 | [[Афанасій (Вячорка)]] |- ! 1 | [[Афанасій (Драздоў)]] |- ! 1 | [[Афанасій (Кальнафойскі)]] |- ! 1 | [[Афанасій (Палецкі)]] |- ! 1 | [[Афанасій (Паусіус-Кандаідзі)]] |- ! 1 | [[Афанасій (Сакалоў)]] |- ! 1 | [[Афанасій (Сокалаў)]] |- ! 1 | [[Афанасій (Турчанінаў)]] |- ! 1 | [[Афанасій (Цярлецкі)]] |- ! 1 | [[Афанасій (епіскап валынскі)]] |- ! 1 | [[Афанасій (значэнні)]] |- ! 1 | [[Афанасій I]] |- ! 1 | [[Афанасій Абрамавіч Ганчароў]] |- ! 1 | [[Афанасій Брага]] |- ! 1 | [[Афанасій Велыкый]] |- ! 1 | [[Афанасій Кальнафойскі]] |- ! 1 | [[Афанасій Лаўрэнцьевіч Ардын-Нашчокін]] |- ! 1 | [[Афанасій Луба]] |- ! 1 | [[Афанасій Метэорскі]] |- ! 1 | [[Аферторый, жанр]] |- ! 1 | [[Афра Аўгсбургская]] |- ! 1 | [[Афрадыта Кнідская]] |- ! 1 | [[Афразійская сям'я]] |- ! 1 | [[Афрыканец]] |- ! 1 | [[Афрыканская Ізраільская Ніневійская Царква]] |- ! 1 | [[Афрыканская Астраўная Царква]] |- ! 1 | [[Афрыканская Епіскапальная метадысцкая царква]] |- ! 1 | [[Афрыканская Епіскапальная метадысцкая царква Сіёна]] |- ! 1 | [[Афрыканская Пратэстанцкая Царква]] |- ! 1 | [[Афрыканская Хрысціянская Царква і Школы]] |- ! 1 | [[Афрыканская Царква Свяшчэннага Духа]] |- ! 1 | [[Афрыканская міжнародная асацыяцыя]] |- ! 1 | [[Афінагор, Патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Афінагор, патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Афінагор (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Афінагор I (Патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Афінгане]] |- ! 1 | [[Афіней]] |- ! 1 | [[Афіннае пераўтварэнне]] |- ! 1 | [[Афінскае герцагства]] |- ! 1 | [[Афінская архіепархія]] |- ! 1 | [[Афіцыйны часопіс Еўрапейскага саюза]] |- ! 1 | [[Афіцыялам]] |- ! 1 | [[Афіцэрскі знак "Парасон"]] |- ! 1 | [[Ахайя]] |- ! 1 | [[Ахвяраванне ў храме]] |- ! 1 | [[Ахвяральнік]] |- ! 1 | [[Ахвярапрынашэнне ў іўдаізме]] |- ! 1 | [[Ахвярнік (праваслаўе)]] |- ! 1 | [[Ахвярнік у праваслаўным храме]] |- ! 1 | [[Ахдзнік]] |- ! 1 | [[Ахенскае Евангелле]] |- ! 1 | [[Ахенскае правіла]] |- ! 1 | [[Ахенская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Ахлат]] |- ! 1 | [[Ахмад III аль-Мустансір]] |- ! 1 | [[Ахмад аль-Катані]] |- ! 1 | [[Ахмадыты]] |- ! 1 | [[Ахмат]] |- ! 1 | [[Ахозі, цар ізраільскі]] |- ! 1 | [[Ахоўная назва паходжаня]] |- ! 1 | [[Ахэнблэй]] |- ! 1 | [[Ахіерэй]] |- ! 1 | [[Ахінальнае]] |- ! 1 | [[Ахія, прарок]] |- ! 1 | [[Ацэтат свінцу(II)]] |- ! 1 | [[Ацэцэла]] |- ! 1 | [[Аціла (опера)]] |- ! 1 | [[Аціс і Галатэя]] |- ! 1 | [[Ашалёўка]] |- ! 1 | [[Ашдан]] |- ! 1 | [[Ашраф Бархам]] |- ! 1 | [[Ашуканы жаніх (опера)]] |- ! 1 | [[Ашур-назір-апал II]] |- ! 1 | [[Ашур-убаліт II]] |- ! 1 | [[Ашурназірпал]] |- ! 1 | [[Ашхабадская вобласць]] |- ! 1 | [[Ашцішат]] |- ! 1 | [[Ашынгдан]] |- ! 1 | [[Ашэрадэн]] |- ! 1 | [[Аэндорская чараўніца]] |- ! 1 | [[Аэцый Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Ая Акамота]] |- ! 1 | [[Аёдх’я]] |- ! 1 | [[Аёна]] |- ! 1 | [[Аіды]] |- ! 1 | [[Аўганюш Кулеш]] |- ! 1 | [[Аўгсбургскае перамір'е]] |- ! 1 | [[Аўгсбургскі мір, 1555]] |- ! 1 | [[Аўгуст, курфюрст Саксоніі]] |- ! 1 | [[Аўгуст Гарыслаў Шкулцеты]] |- ! 1 | [[Аўгуст Камтэ]] |- ! 1 | [[Аўгуст Клейн]] |- ! 1 | [[Аўгуст Кунт]] |- ! 1 | [[Аўгуст Кірстэйн]] |- ! 1 | [[Аўгуст Прускі]] |- ! 1 | [[Аўгуст Фердынанд Браўншвайг-Вольфенбютэль-Бевернскі]] |- ! 1 | [[Аўгуст Хлёнд]] |- ! 1 | [[Аўгуст Шлейхер]] |- ! 1 | [[Аўгуст Эна]] |- ! 1 | [[Аўгуст фон Эе]] |- ! 1 | [[Аўгуста Бадэн-Бадэнская]] |- ! 1 | [[Аўгуста Плятэр]] |- ! 1 | [[Аўгуста Пруская]] |- ! 1 | [[Аўгуста Саксен-Гоцкая]] |- ! 1 | [[Аўгустаўскі класіцызм]] |- ! 1 | [[Аўгустова (сядзіба)]] |- ! 1 | [[Аўгустын Янкоўскі]] |- ! 1 | [[Аўгустэнбаргскі палац]] |- ! 1 | [[Аўгустэён]] |- ! 1 | [[Аўгусцін (Вінаградскі)]] |- ! 1 | [[Аўгусцін Антон Любінецкі]] |- ! 1 | [[Аўгусцін Гажэнскі]] |- ! 1 | [[Аўгусцін Гарняк]] |- ! 1 | [[Аўгусцін Любянецкі]] |- ! 1 | [[Аўгусцін з Гіппону]] |- ! 1 | [[Аўгусцінская гіпотэза]] |- ! 1 | [[Аўгусцінскі кляштар (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Аўгусцінізм]] |- ! 1 | [[Аўза]] |- ! 1 | [[Аўксілій Ірландскі]] |- ! 1 | [[Аўлачымскія]] |- ! 1 | [[Аўрааміеў манастыр]] |- ! 1 | [[Аўраамій]] |- ! 1 | [[Аўраамічная рэлігія]] |- ! 1 | [[Аўрам Бедрос I Ардзівян]] |- ! 1 | [[Аўрамій]] |- ! 1 | [[Аўрамій (Лецыда)]] |- ! 1 | [[Аўрамій (Лятніцкі)]] |- ! 1 | [[Аўрамічныя рэлігіі]] |- ! 1 | [[Аўранш]] |- ! 1 | [[Аўрэліа Сабатані]] |- ! 1 | [[Аўрэлій Сулятыцкі]] |- ! 1 | [[Аўсоній]] |- ! 1 | [[Аўстра-пруска-дацкая вайна]] |- ! 1 | [[Аўстра-турэцкая вайна, 1663—1664]] |- ! 1 | [[Аўстра-італьянская вайна]] |- ! 1 | [[Аўстралійская кухня]] |- ! 1 | [[Аўстраліі]] |- ! 1 | [[Аўстрыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Аўстрыйская інтэрвенцыя ў Польшчы]] |- ! 1 | [[Аўстрыйскі ганаровы знак «За навуку і мастацтва»]] |- ! 1 | [[Аўстрыйскі гульдэн]] |- ! 1 | [[Аўстрыйскі ордэн Леапольда]] |- ! 1 | [[Аўсяны кісель]] |- ! 1 | [[Аўтакефальнасць]] |- ! 1 | [[Аўтакефалія Рускай царквы]] |- ! 1 | [[Аўтаматан]] |- ! 1 | [[Аўтаматон]] |- ! 1 | [[Аўтаномная праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Аўтаномія, праваслаўе]] |- ! 1 | [[Аўтаномія (праваслаўе)]] |- ! 1 | [[Аўтарства ліста да Яўрэям]] |- ! 1 | [[Аўтафрадат]] |- ! 1 | [[Б'янка Капела]] |- ! 1 | [[Б'ёрнст'ернэ Б'ёрнсан]] |- ! 1 | [[Б. I. Камейша]] |- ! 1 | [[Б. Багавіцінавіч]] |- ! 1 | [[Б. Берут]] |- ! 1 | [[Б. Брытэн]] |- ! 1 | [[Б. Вішнеўскі]] |- ! 1 | [[Б. К. Мазеўскі]] |- ! 1 | [[Б. Мартынаў]] |- ! 1 | [[Б. У. Лядзенка]] |- ! 1 | [[БЕЛАРУСКАЯ ДУМКА]] |- ! 1 | [[БХАА «Жыццё»]] |- ! 1 | [[Бааль Шэм Тоў]] |- ! 1 | [[Баб Кісан]] |- ! 1 | [[Баба-Яга (Лядаў)]] |- ! 1 | [[Баброўнікі, Куяўска-паморскае ваяводства]] |- ! 1 | [[Бабруйскі педтэхнікум]] |- ! 1 | [[Баварскі герцаг]] |- ! 1 | [[Бавуар]] |- ! 1 | [[Багабаязнасць]] |- ! 1 | [[Багаванская бітва]] |- ! 1 | [[Багазкёй]] |- ! 1 | [[Багародзіца Знаменне]] |- ! 1 | [[Багародзіца на троне]] |- ! 1 | [[Багародзіцк, сядзіба]] |- ! 1 | [[Багародзіцкі кляштар у Эспа]] |- ! 1 | [[Багародзіцкі манастыр (Смаленск)]] |- ! 1 | [[Багародзіцкі мужчынскі манастыр у Полацку]] |- ! 1 | [[Багародзічны цэнт]] |- ! 1 | [[Багаслоўскі факультэт Варшаўскага ўніверсітэта]] |- ! 1 | [[Багаслужбовае адзенне]] |- ! 1 | [[Багаслужбовыя кнігі]] |- ! 1 | [[Багаткевіч]] |- ! 1 | [[Багацце]] |- ! 1 | [[Багдан-Зіновій Хмяльніцкі, фільм]] |- ! 1 | [[Багдан III Сляпы]] |- ! 1 | [[Багдан ІІІ Сляпы]] |- ! 1 | [[Багдан Іванавіч Статкевіч]] |- ! 1 | [[Багдан Дзюрах]] |- ! 1 | [[Багдан Друцкі-Азярэцкі]] |- ! 1 | [[Багдан Прах]] |- ! 1 | [[Багдан Струмінскі]] |- ! 1 | [[Багдан Хмяльніцкі, трылогія]] |- ! 1 | [[Багдашэўскія]] |- ! 1 | [[Багемец]] |- ! 1 | [[Багемская вайна, 1618—1625]] |- ! 1 | [[Багемская вайна (1466—1478)]] |- ! 1 | [[Баглеры]] |- ! 1 | [[Багой]] |- ! 1 | [[Баграніца]] |- ! 1 | [[Баграс]] |- ! 1 | [[Баграт III, цар Імерэціі]] |- ! 1 | [[Багурынак]] |- ! 1 | [[Багуслаў X (герцаг Памераніі)]] |- ! 1 | [[Багуслаў Лубенскі]] |- ! 1 | [[Багуслаў Ляшчынскі (падканцлер каронны)]] |- ! 1 | [[Багуслаў Радашэўскі]] |- ! 1 | [[Багуслаў Фелікс Незабітоўскі]] |- ! 1 | [[Багуслаў Хілінскі]] |- ! 1 | [[Багучыцэ]] |- ! 1 | [[Багуша (суддзя паморскі)]] |- ! 1 | [[Багінскія]] |- ! 1 | [[Бад-Абах]] |- ! 1 | [[Бадалася цялё з дубам]] |- ! 1 | [[Бадарак]] |- ! 1 | [[Бадзанта, гнезненскі арцыбіскуп]] |- ! 1 | [[Бадзентын]] |- ! 1 | [[Бадзіа дзі Кава]] |- ! 1 | [[Бадр ад-Дзін Лулу]] |- ! 1 | [[Бадуэн II, граф Фландрыі]] |- ! 1 | [[Бадуэн IX Фландрскі]] |- ! 1 | [[Бадхісатва]] |- ! 1 | [[Бадэн-Дурлах]] |- ! 1 | [[Баесаўская статыстыка]] |- ! 1 | [[Бажансі]] |- ! 1 | [[Бажаство ў хрысціянстве]] |- ! 1 | [[Бажніца (значэнні)]] |- ! 1 | [[Бажыслава Чэшская]] |- ! 1 | [[Базавы элемент]] |- ! 1 | [[Базарная плошча, Кобрын]] |- ! 1 | [[Базейскі кодэкс A. N. IV. 2]] |- ! 1 | [[Базейскі кодэкс A. N. IV. 4]] |- ! 1 | [[Базельскі мірны дагавор, 5 красавіка 1795]] |- ! 1 | [[Базельскі сабора]] |- ! 1 | [[Базо Брэйкспір]] |- ! 1 | [[Базыль Пратасевіч]] |- ! 1 | [[Базыль Святаполк-Мірскі]] |- ! 1 | [[Базыльскі сабор]] |- ! 1 | [[Базыльянская вуліца (Брэст)]] |- ! 1 | [[Базіліка, тытул]] |- ! 1 | [[Базіліка Ісідора]] |- ! 1 | [[Базіліка Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Базіліка Дзевы Марыі Балеснай, Крупка]] |- ! 1 | [[Базіліка Дзевы Марыі Успамогі Хрысціян, Йіржыкаў]] |- ! 1 | [[Базіліка Качыкі]] |- ! 1 | [[Базіліка Маці Божай Нястомнай Дапамогі]] |- ! 1 | [[Базіліка Наведвання Дзевы Марыі, Левача]] |- ! 1 | [[Базіліка Наведвання Дзевы Марыі, Оламаўц]] |- ! 1 | [[Базіліка Наведвання Дзевы Марыі, Старэ-Горы]] |- ! 1 | [[Базіліка Наведвання Дзевы Марыі, Фрыдэк-Містэк]] |- ! 1 | [[Базіліка Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Вранаў-над-Топляў]] |- ! 1 | [[Базіліка Найсвяцейшай Дзевы Марыі Бістрыцкай]] |- ! 1 | [[Базіліка Найсвяцейшай Дзевы Марыі Трсацкай]] |- ! 1 | [[Базіліка Нараджэння Дзевы Марыі, Марыянка]] |- ! 1 | [[Базіліка Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Раецка-Лесна]] |- ! 1 | [[Базіліка Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі і Святога Мікалая (Бельск Падляскі)]] |- ! 1 | [[Базіліка Нотр-Дам-дэ-Віктуар]] |- ! 1 | [[Базіліка Раства Хрыстава]] |- ! 1 | [[Базіліка Сан-Ісідра-дэ-Леон]] |- ! 1 | [[Базіліка Сан-Франчэска ў Арэца]] |- ! 1 | [[Базіліка Сан-Франчэска ў Арэцца]] |- ! 1 | [[Базіліка Сан Зено]] |- ! 1 | [[Базіліка Сант-Амброджа]] |- ! 1 | [[Базіліка Сашэсця Святога Духа, Міхалаўцы]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Ісідора]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Ісідора (Леон)]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Аблічча]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Амвросія]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Амуросія]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Дамініка, Балоння]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Дзімітрыя, Срэмска-Мітравіца]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Ламберта, Дзюсельдорф]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Марціна, Тур]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Мікалая (Лешна)]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Мікулаша, Трнава]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Пятра (IV-XVI стагоддзі)]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Пятра (IV—XVI стагоддзя)]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Сервацыя]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Эгідыя, Бардзеёў]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Эмерама, Нітра]] |- ! 1 | [[Базіліка Святога Якуба Старэйшага, Прага]] |- ! 1 | [[Базіліка Святой Іўсціны]] |- ! 1 | [[Базіліка Святой Клацільды]] |- ! 1 | [[Базіліка Святой Маргарыты]] |- ! 1 | [[Базіліка Святой Маркеты]] |- ! 1 | [[Базіліка Святой Тройцы, Хелмжа]] |- ! 1 | [[Базіліка Святой Троіцы (Кракаў)]] |- ! 1 | [[Базіліка Святы Маркеты, Прага]] |- ! 1 | [[Базіліка Святых Лаўрэнція і Здзіслава]] |- ! 1 | [[Базіліка Сен-Дэні]] |- ! 1 | [[Базіліка Сен-Мартэн (Ліён)]] |- ! 1 | [[Базіліка Сэрца Ісуса, Заграб]] |- ! 1 | [[Базіліка Сямібалеснай Дзевы Марыі, Шашцін-Стражэ]] |- ! 1 | [[Базіліка Узвіжання Святога Крыжа, Кежмарак]] |- ! 1 | [[Базіліка Уздвіжання Пачэснага Крыжа (Чарнаўцы)]] |- ! 1 | [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі, Брно]] |- ! 1 | [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі, Гостын]] |- ! 1 | [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі, Пршыбрам]] |- ! 1 | [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святога Мікалая, Ждзяр-над-Сазаваў]] |- ! 1 | [[Базіліка Унебаўзяцця Дзевы Марыі і Святых Кірыла і Мяфодзія, Велеград]] |- ! 1 | [[Базіліка Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Гнезна]] |- ! 1 | [[Базіліка Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Люціна]] |- ! 1 | [[Базіліка Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Тарчэла)]] |- ! 1 | [[Базіліка Успення Прасвятой Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Базіліка Усіх Святых, Чэска-Ліпа]] |- ! 1 | [[Базіліка апосталаў Філіпа і Якаба]] |- ! 1 | [[Базіліка святога Клімента]] |- ! 1 | [[Базіліку]] |- ! 1 | [[Базіліку Святога Паўла за гарадскімі сценамі]] |- ! 1 | [[Байджу]] |- ! 1 | [[Байкот аўтобусных ліній у Мантгомеры]] |- ! 1 | [[Байрэйт]] |- ! 1 | [[Бакалаўр тэалогіі]] |- ! 1 | [[Бакараў, Аляксей Мікіціч]] |- ! 1 | [[Бакнанг]] |- ! 1 | [[Бактэрыцыднае дзеянне]] |- ! 1 | [[Бакун]] |- ! 1 | [[Бакунчык]] |- ! 1 | [[Бакуны II]] |- ! 1 | [[Бакшанскія]] |- ! 1 | [[Бакінскае благачынне]] |- ! 1 | [[Баладына]] |- ! 1 | [[Балаклей]] |- ! 1 | [[Баламандская дэкларацыя]] |- ! 1 | [[Баландысты]] |- ! 1 | [[Балашоў, Аляксандр Дзмітрыевіч]] |- ! 1 | [[Балбасес]] |- ! 1 | [[Балга]] |- ! 1 | [[Балгарскае адраджэнне]] |- ! 1 | [[Балгарская Грэка-Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Балгарская грэкакаталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Балгарская культура]] |- ! 1 | [[Балгарская праваслаўная епархія ў ЗША, Канадзе і Аўстраліі]] |- ! 1 | [[Балгарская праваслаўная епархія ў Заходняй і Сярэдняй Еўропе]] |- ! 1 | [[Балгарская царква Святога Стэфана]] |- ! 1 | [[Балгарскі гістарычны архіў]] |- ! 1 | [[Балгарскі земляробчы народны саюз - Народны саюз]] |- ! 1 | [[Балгарскі напеў]] |- ! 1 | [[Балгарскі распеў]] |- ! 1 | [[Балгарскі рэвалюцыйны цэнтральны камітэт]] |- ! 1 | [[Балгарскі экзархат]] |- ! 1 | [[Балгарскія кніжыцы]] |- ! 1 | [[Балгарыя пад уладай Асманскай імперыі]] |- ! 1 | [[Балдуін I, кароль Іерусаліма]] |- ! 1 | [[Балдуін II, кароль Іерусаліма]] |- ! 1 | [[Балдуін IV]] |- ! 1 | [[Балдуін V, кароль Іерусаліма]] |- ! 1 | [[Балеа, сям'я]] |- ! 1 | [[Балко]] |- ! 1 | [[Балніскі крыж]] |- ! 1 | [[Балонская філарманічная акадэмія]] |- ! 1 | [[Балонскі Канкардат]] |- ! 1 | [[Балотаўка]] |- ! 1 | [[Балтайскі раён]] |- ! 1 | [[Балтийский альманах]] |- ! 1 | [[Балтыйскае пытанне, 16 ст.]] |- ! 1 | [[Балтыйскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт «Ваенмех»]] |- ! 1 | [[Балхавіцінаў]] |- ! 1 | [[Балхадзін]] |- ! 1 | [[Балцкая епархія]] |- ! 1 | [[Баль-маскарад]] |- ! 1 | [[Баль пераможцаў]] |- ! 1 | [[Бальбінава (Латвія)]] |- ! 1 | [[Бальзамаванне]] |- ! 1 | [[Бальсам]] |- ! 1 | [[Бальтазар Гольтэ]] |- ! 1 | [[Бальтазар Лангена]] |- ! 1 | [[Бальтазар Рагальскі]] |- ! 1 | [[Бальшакова]] |- ! 1 | [[Бальі]] |- ! 1 | [[Балю-маскарада]] |- ! 1 | [[Баляслаў III (князь Легніцкі)]] |- ! 1 | [[Баляслаў II Набожн]] |- ! 1 | [[Баляслаў I Апольскі]] |- ! 1 | [[Баляслаў I Высокі]] |- ! 1 | [[Баляслаў Енжэеўскі]] |- ! 1 | [[Баляслаў Канстанцінавіч Скірмунт]] |- ! 1 | [[Баляслаў Урублеўскі]] |- ! 1 | [[Баляслаў Цехановіч]] |- ! 1 | [[Баляслаў Язвінскі]] |- ! 1 | [[Балівійская Евангелісцкая Лютэранская Царква]] |- ! 1 | [[Баліян Ібелін (значэнні)]] |- ! 1 | [[Бамбара]] |- ! 1 | [[Бамбардзіроўка]] |- ! 1 | [[Бамбардзіроўка Гамбурга]] |- ! 1 | [[Бамбардзіроўка Дрэздэна]] |- ! 1 | [[Бамбардзіроўка Капенгагена]] |- ! 1 | [[Бамбардзіроўка Кёльна]] |- ! 1 | [[Бамбарзіроўка Таліна ў Другой сусветнай вайне]] |- ! 1 | [[Бамбергская Біблія]] |- ! 1 | [[Бамбергская арыфметыка]] |- ! 1 | [[Бамон-сюр-Уаз]] |- ! 1 | [[Банавентура (значэнні) (значэнні)]] |- ! 1 | [[Банавентура Даўм]] |- ! 1 | [[Банакольсі]] |- ! 1 | [[Бананчыні]] |- ! 1 | [[Банацкая мітраполія]] |- ! 1 | [[Бангладэшская Баптысцкая царква Санга]] |- ! 1 | [[Бандава]] |- ! 1 | [[Бандарнае скляпенне]] |- ! 1 | [[Банк Літвы]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Ірландыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Ісландыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Іспаніі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Італіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Абхазіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Азорскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Аландскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Албаніі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Андоры]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Аўстрыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Балгарыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Бельгіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Босніі і Герцагавіны]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Венгрыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Вострава Мэн]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Германіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Гернсі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Грузіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Грэцыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Гібралтара]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Даніі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Джэрсі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Казахстана]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Косава]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Кіпра]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Латвіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Люксембурга]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Літвы]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Ліхтэнштэйна]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Малдовы]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Мальты]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Манака]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Нарвегіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Нідэрландаў]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Партугаліі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Паўднёвай Асеціі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Паўночнай Македоніі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Польшчы]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Расіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Румыніі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Сан-Марына]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Сербіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Славакіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Славеніі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Турцыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Украіны]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Фарэрскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Францыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Фінляндыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Харватыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Чарнагорыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Чэхіі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Швейцарыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Швецыі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Шпіцбергена]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Эстоніі]] |- ! 1 | [[Банкаўская сістэма Ян-Маена]] |- ! 1 | [[Банкнота Банка Англіі ў 10 фунтаў стэрлінгаў]] |- ! 1 | [[Банскa]] |- ! 1 | [[Бансіньёрэ]] |- ! 1 | [[Бантыш-Каменский, Николай Николаевич]] |- ! 1 | [[Баньян (значэнні)]] |- ! 1 | [[Баньярэджа]] |- ! 1 | [[Баняк]] |- ! 1 | [[Баніна да Кампіёнэ]] |- ! 1 | [[Баніфацыа Конці]] |- ! 1 | [[Баніфацый VII, антыпапа]] |- ! 1 | [[Баніфацый ІХ]] |- ! 1 | [[Баніфацый Вольмут]] |- ! 1 | [[Баніфацый дэ Кастэлан]] |- ! 1 | [[Баніцыя]] |- ! 1 | [[Баплат]] |- ! 1 | [[Баптыст]] |- ! 1 | [[Баптысты сёмага дня]] |- ! 1 | [[Баптысцкі Альянс Біхара Бенгальскай Арысы]] |- ! 1 | [[Бар-сюр-Сен]] |- ! 1 | [[Бара, вецер]] |- ! 1 | [[Бара­бан, архітэктура]] |- ! 1 | [[Баравой]] |- ! 1 | [[Баравіцкі павет]] |- ! 1 | [[Барадзюля]] |- ! 1 | [[Барадзінскі ваенна-гістарычны музей-запаведнік]] |- ! 1 | [[Барак]] |- ! 1 | [[Бараль дэ Бо]] |- ! 1 | [[Барамеа]] |- ! 1 | [[Барамеа, Федэрыка]] |- ! 1 | [[Баранавіцкая дзіцячая паліклініка]] |- ! 1 | [[Баранавіцкая турма]] |- ! 1 | [[Баранавіцкі архітэктурна-канструктарскі аддзел праектнага інстытута «Брэстграмадзянпраект»]] |- ! 1 | [[Баранавіцкі ўсходні дэканат]] |- ! 1 | [[Баранцэвіч]] |- ! 1 | [[Барах-хан]] |- ! 1 | [[Барацьба за інвестытуры]] |- ! 1 | [[Барбара Аўстрыйская]] |- ! 1 | [[Барбара Дзекан]] |- ! 1 | [[Барбара Дзюрэр]] |- ! 1 | [[Барбара Збарамірская]] |- ! 1 | [[Барбара Сангушка]] |- ! 1 | [[Барбара Ягелон]] |- ! 1 | [[Барбарэўм]] |- ! 1 | [[Бардоскі ітынерарый]] |- ! 1 | [[Барзешць]] |- ! 1 | [[Баркоўскія]] |- ! 1 | [[Барнекаў]] |- ! 1 | [[Барока ў архітэктуры]] |- ! 1 | [[Барон Лі]] |- ! 1 | [[Баронч Садок]] |- ! 1 | [[Барочная скульптура]] |- ! 1 | [[Бароўна]] |- ! 1 | [[Барселонская дынастыя]] |- ! 1 | [[Барсес]] |- ! 1 | [[Барская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Барт (Германія)]] |- ! 1 | [[Барталамеа Бімбі]] |- ! 1 | [[Барталамеа Калумб]] |- ! 1 | [[Барталамеа Капры]] |- ! 1 | [[Барталамеа Карла Растрэлі]] |- ! 1 | [[Барталамеа Эстэбан Мурыльё]] |- ! 1 | [[Барталамей Арнольдзі фон Узінген]] |- ! 1 | [[Барталамей Бреенберг]] |- ! 1 | [[Барталамей Эстэбан Мурылья]] |- ! 1 | [[Барталамеус ван Басен]] |- ! 1 | [[Барталамеус ван дэр Гельст]] |- ! 1 | [[Барталомэ Эстэбан Мурыльё]] |- ! 1 | [[Барталомэ дэ Лас-Касас]] |- ! 1 | [[Барталомэ дэ Лас Касас]] |- ! 1 | [[Барташ Табар]] |- ! 1 | [[Бартольд Генрых Брокс]] |- ! 1 | [[Бартош Табаровіч]] |- ! 1 | [[Бартуліс (значэнні)]] |- ! 1 | [[Барты]] |- ! 1 | [[Барух]] |- ! 1 | [[Бары Ліндан (фільм)]] |- ! 1 | [[Барыня, танец]] |- ! 1 | [[Барыс-Ляонцій Аляксандравіч Куракін]] |- ! 1 | [[Барыс (Плотнікаў)]] |- ! 1 | [[Барыс (Шыпулін)]] |- ! 1 | [[Барыс Іванавіч Марозаў]] |- ! 1 | [[Барыс Ізмаілавіч Сразнеўскі]] |- ! 1 | [[Барыс Абрамавіч Розенфельд]] |- ! 1 | [[Барыс Андрэевіч Успенскі]] |- ! 1 | [[Барыс Арцёмавіч Чорыкаў]] |- ! 1 | [[Барыс Балык]] |- ! 1 | [[Барыс Вазніцкі]] |- ! 1 | [[Барыс Георгіевіч Дзеравенскі]] |- ! 1 | [[Барыс Гудзяк]] |- ! 1 | [[Барыс Дзмітрыевіч Грыгор'еў]] |- ! 1 | [[Барыс Канстанцінавіч]] |- ! 1 | [[Барыс Мажаеў]] |- ! 1 | [[Барыс Міхайлавіч Бім-Бад]] |- ! 1 | [[Барыс Міхайлавіч Кірыкаў]] |- ! 1 | [[Барыс Рыгоравіч Вазніцкі]] |- ! 1 | [[Барыс Уладзіміравіч (князь растоўскі)]] |- ! 1 | [[Барыса-Глеб]] |- ! 1 | [[Барыса-Глебскі манастыр (Полацк)]] |- ! 1 | [[Барысаглебская капліца (Дуброўна)]] |- ! 1 | [[Барысаглебская царква (Барысаў)]] |- ! 1 | [[Барысаглебская царква (Валынцы)]] |- ! 1 | [[Барысаглебская царква (Вымна)]] |- ! 1 | [[Барысаглебскі манастыр, Тураў]] |- ! 1 | [[Барысаглебскі сабор (Даўгаўпілс)]] |- ! 1 | [[Барысаглебскі цыкл]] |- ! 1 | [[Барысан Ібелін]] |- ! 1 | [[Барыслаў Мікалаевіч Брандукоў]] |- ! 1 | [[Барэль II]] |- ! 1 | [[Барэнтуская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Басаж]] |- ! 1 | [[Басаногія кармеліты]] |- ! 1 | [[Баселіяс Клееміс Татункал]] |- ! 1 | [[Баскская Салідарнасць]] |- ! 1 | [[Баснійская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Бастард]] |- ! 1 | [[Бастард Русільёнскі]] |- ! 1 | [[Бастарда]] |- ! 1 | [[Басюэ]] |- ! 1 | [[Басілеўс]] |- ! 1 | [[Бат І]] |- ! 1 | [[Батакская мова (каро)]] |- ! 1 | [[Батакская мова (тоба)]] |- ! 1 | [[Батанічны сад (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Батасуна]] |- ! 1 | [[Батаўская рэвалюцыя]] |- ! 1 | [[Батвінішкі]] |- ! 1 | [[Батлер-Боўдэнская капа]] |- ! 1 | [[Батрыс]] |- ! 1 | [[Бату]] |- ! 1 | [[Батумская вобласць]] |- ! 1 | [[Батыста Гуарыні]] |- ! 1 | [[Батыстэла Карачола]] |- ! 1 | [[Бахаул]] |- ! 1 | [[Бахр-Дарская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Бахрыты]] |- ! 1 | [[Бацька, фільм, 2007]] |- ! 1 | [[Бацька зачумленых]] |- ! 1 | [[Бацькаўшчына (выдавецтва)]] |- ! 1 | [[Бацькоўскі ўнёсак]] |- ! 1 | [[Бацькі]] |- ! 1 | [[Бацюты]] |- ! 1 | [[Бача Пантэлі]] |- ! 1 | [[Бачкіс]] |- ! 1 | [[Бачская епархія]] |- ! 1 | [[Бачыярэлі]] |- ! 1 | [[Башкале]] |- ! 1 | [[Баэмунд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Баэмунд V (князь Антыёхіі)]] |- ! 1 | [[Баэмунд Тарэнцкі]] |- ! 1 | [[Баэт Сідонскі, перыпатэтык]] |- ! 1 | [[Бая (Сучава)]] |- ! 1 | [[Баявая вежа]] |- ! 1 | [[Баядэрка]] |- ! 1 | [[Баярд Расцін]] |- ! 1 | [[Баярын (Маскоўская дзяржава)]] |- ! 1 | [[Баўнд-Брук]] |- ! 1 | [[Баўске]] |- ! 1 | [[Беата Рыбатыцка]] |- ! 1 | [[Беатрыс II (графіня Бургундыі)]] |- ! 1 | [[Беатрыс Маноўскі]] |- ! 1 | [[Беатрыс Праванская]] |- ! 1 | [[Беатрыс Савойская]] |- ! 1 | [[Беатрыса Кілікійская]] |- ! 1 | [[Беатрыса Намюрская]] |- ! 1 | [[Беатрыса фон Гогенштаўфен, імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі]] |- ! 1 | [[Беатрычэ Чэнчы]] |- ! 1 | [[Беатрычэ дзі Тэнда]] |- ! 1 | [[Беверлі-Хілс]] |- ! 1 | [[Бегарды]] |- ! 1 | [[Бежацкае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Бежацкі Верх]] |- ! 1 | [[Бежацкі павет]] |- ! 1 | [[Без твару]] |- ! 1 | [[Без цэнзуры (фільм)]] |- ! 1 | [[Безаар]] |- ! 1 | [[Беззаганнае Зачацце]] |- ! 1 | [[Беззаганнае Зачацце Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Беззаганнае Зачацце Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Беззаганнае Зачацце Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Беззаганнае зачацце]] |- ! 1 | [[Беззаганнае нараджэнне Ісуса]] |- ! 1 | [[Безлінейная натацыя]] |- ! 1 | [[Безумоўны асноўны прыбытак]] |- ! 1 | [[Бейзінгстоўк]] |- ! 1 | [[Бейт-Джала]] |- ! 1 | [[Бейт-Шаан]] |- ! 1 | [[Бека Джакелі]] |- ! 1 | [[Бекет, фільм]] |- ! 1 | [[Бел і цмок]] |- ! 1 | [[Бела]] |- ! 1 | [[Бела Бугар]] |- ! 1 | [[Белаазерскі манастыр]] |- ! 1 | [[Белаводскае благачынне]] |- ! 1 | [[Белагародка]] |- ! 1 | [[Белагор'е (Варонежская вобласць)]] |- ! 1 | [[Белаградчык]] |- ! 1 | [[Белае возера]] |- ! 1 | [[Белазерскае княства]] |- ! 1 | [[Белазёры]] |- ! 1 | [[Белалуна Рэзнік]] |- ! 1 | [[Беламорска-Балтыйскі лагер]] |- ! 1 | [[Беларуска-амерыканскі саюз]] |- ! 1 | [[БеларускаЯ культура]] |- ! 1 | [[Беларускага Біблейскага таварыства]] |- ! 1 | [[Беларускае Падляшша]] |- ! 1 | [[Беларускае акадэмічнае каталіцкае аб’яднанне «Рунь»]] |- ! 1 | [[Беларускае замежжа]] |- ! 1 | [[Беларускае краязнаўчае таварыства пры Пецярбургскім універсітэце]] |- ! 1 | [[Беларускае навуковае таварыства кардыёлагаў]] |- ! 1 | [[Беларускае праваслаўнае аб'яднанне]] |- ! 1 | [[Беларускае студэнцкае згуртаванне]] |- ! 1 | [[Беларускае хрысціянскае акадэмічнае аб’яднанне «Жыцьцё»]] |- ! 1 | [[Беларускае царкоўнае брацтва]] |- ! 1 | [[Беларуская Аўтакефалія]] |- ! 1 | [[Беларуская Каталіцкая Місія]] |- ! 1 | [[Беларуская Праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Беларуская асацыяцыя гольфа]] |- ! 1 | [[Беларуская вучыцельская рада]] |- ! 1 | [[Беларуская геафізічная служба]] |- ! 1 | [[Беларуская грэка-каталіцкая парафія Хрыста Збаўцы ў Чыкага (ЗША)]] |- ! 1 | [[Беларуская дзяўчынка з пальмамі]] |- ! 1 | [[Беларуская драматургія]] |- ! 1 | [[Беларуская друкарня імя Францыска Скарыны]] |- ! 1 | [[Беларуская дывізія]] |- ! 1 | [[Беларуская епархія]] |- ! 1 | [[Беларуская епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Беларуская каталіцкая місія (Парыж)]] |- ! 1 | [[Беларуская мова на радыё]] |- ! 1 | [[Беларуская навука]] |- ! 1 | [[Беларуская народная творчасць]] |- ! 1 | [[Беларуская народныя музыка]] |- ! 1 | [[Беларуская перакладная літаратура]] |- ! 1 | [[Беларуская школа імя Св. Кірылы Тураўскага]] |- ! 1 | [[Беларуская школьна-прытулкавая рада]] |- ! 1 | [[Беларускі Біблійны камітэт]] |- ! 1 | [[Беларускі Голас]] |- ! 1 | [[Беларускі Экзархат Грэка-Каталіцкай Царквы]] |- ! 1 | [[Беларускі Экзархат Рускай Праваслаўнай Царквы]] |- ! 1 | [[Беларускі біяграфічны альманах]] |- ! 1 | [[Беларускі генерал-губернатар]] |- ! 1 | [[Беларускі марыянскі дом студэнтаў]] |- ! 1 | [[Беларускі музей сучаснага мастацтва]] |- ! 1 | [[Беларускі напеў]] |- ! 1 | [[Беларускі народны хор]] |- ! 1 | [[Беларускі незалежніцкі рух]] |- ! 1 | [[Беларускі партызанскі рух, 1920]] |- ! 1 | [[Беларускі паўстанцкі камітэт]] |- ! 1 | [[Беларускі педагагічны тэхнікум]] |- ! 1 | [[Беларускі праваслаўны камітэт па беларусізацыі Царквы]] |- ! 1 | [[Беларускі радыёкамітэт]] |- ! 1 | [[Беларускі рэлігійны і культурны цэнтр імя святога Кірылы Тураўскага]] |- ! 1 | [[Беларускі саюз сельскай гаспадаркі]] |- ! 1 | [[Беларускі скорапіс]] |- ! 1 | [[Беларускі суперінтэндант]] |- ! 1 | [[Беларускі хрысьціянскі хіт]] |- ! 1 | [[Беларускі царкоўны сабор (1942)]] |- ! 1 | [[Беларускі цэнтральны камітэт]] |- ! 1 | [[Беларускі экзархат Грэка-каталіцкай царквы]] |- ! 1 | [[Беларускі інстытут жывёлагадоўлі]] |- ! 1 | [[Беларускі інстытут сельскай гаспадаркі]] |- ! 1 | [[Беларускіх народных казак]] |- ! 1 | [[Беларускія народныя балады]] |- ! 1 | [[Беларускія святыя]] |- ! 1 | [[Беларусізацыя касцёла]] |- ! 1 | [[Беластоцкі кафедральны сабор (стары)]] |- ! 1 | [[Беластоцкі настаўніцкі інстытут]] |- ! 1 | [[Белая Вака]] |- ! 1 | [[Белая армія]] |- ! 1 | [[Белая панна, прывід]] |- ! 1 | [[Белая раса]] |- ! 1 | [[Белбізнесбанк]] |- ! 1 | [[Белгазета (1995)]] |- ! 1 | [[Белгародскі музей народнай культуры]] |- ! 1 | [[Белдарцэнтр]] |- ! 1 | [[Белмант]] |- ! 1 | [[Белполк]] |- ! 1 | [[Белрамдарпраект]] |- ! 1 | [[Белы Горад]] |- ! 1 | [[Белы горад, выдавецтва]] |- ! 1 | [[Белы дом Расіі]] |- ! 1 | [[Белы камень]] |- ! 1 | [[Бельведэрскі торс]] |- ! 1 | [[Бельскі павет (Сядлецкая губерня)]] |- ! 1 | [[Бельцкі епіскапат]] |- ! 1 | [[Беліцкі замак]] |- ! 1 | [[Бема]] |- ! 1 | [[Бемба]] |- ! 1 | [[Бемба, мова]] |- ! 1 | [[Бемертан]] |- ! 1 | [[Бемко Володимир]] |- ! 1 | [[Бен Нафталі]] |- ! 1 | [[Бена Адам]] |- ! 1 | [[Бена Зупанчыч]] |- ! 1 | [[Бенвенута Чэліні, опера]] |- ! 1 | [[Бенджамін Гінэс]] |- ! 1 | [[Бенджамін Ланглуа]] |- ! 1 | [[Бенедыкт X, антыпапа]] |- ! 1 | [[Бенедыкт XIV, антыпапа]] |- ! 1 | [[Бенедыкт Аніанскі]] |- ! 1 | [[Бенедыкт Рыд]] |- ! 1 | [[Бенедыкт Рэйт]] |- ! 1 | [[Бенедыкт Такахіка Тамідзава]] |- ! 1 | [[Бенедыкт Тарлецкі]] |- ! 1 | [[Бенедыктам XVI, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Бенедыктацыя]] |- ! 1 | [[Бенедэта Адэскалькі-Эрба]] |- ! 1 | [[Бенедэта Джустыніяні]] |- ! 1 | [[Бенедэта Джэнары]] |- ! 1 | [[Бенедэта Закарыя]] |- ! 1 | [[Бензальдэгід]] |- ! 1 | [[Бензойны альдэгід]] |- ! 1 | [[Бензойныя альдэгіды]] |- ! 1 | [[Бенкендорф]] |- ! 1 | [[Беннінгсен]] |- ! 1 | [[Бенуа, сям'я]] |- ! 1 | [[Бенуа Фар'ят]] |- ! 1 | [[Бенядзікт XIV]] |- ! 1 | [[Бенядзікт Навіцкі]] |- ! 1 | [[Беорнвульф]] |- ! 1 | [[Беортрык]] |- ! 1 | [[Берагавая ахова (Аргенціна)]] |- ! 1 | [[Беражанская гімназія]] |- ! 1 | [[Беражаны, Украіна]] |- ! 1 | [[Берант]] |- ! 1 | [[Берарда дэі Марсі]] |- ! 1 | [[Берастава]] |- ! 1 | [[Берастава (Кіеў)]] |- ! 1 | [[Берасцейская брацкая школа]] |- ! 1 | [[Берасцейскі збор]] |- ! 1 | [[Берасцейскі манастыр]] |- ! 1 | [[Берасцейскі сабор]] |- ! 1 | [[Берасцецкая бітва]] |- ! 1 | [[Берацкі кодэкс]] |- ! 1 | [[Бераўн]] |- ! 1 | [[Берберская мова]] |- ! 1 | [[Берг-калегія]] |- ! 1 | [[Бергамот]] |- ! 1 | [[Бергаптэн]] |- ! 1 | [[Бергенхус]] |- ! 1 | [[Бердавічы]] |- ! 1 | [[Бережанська Земля]] |- ! 1 | [[Бержэракскі дагавор]] |- ! 1 | [[Беркман]] |- ! 1 | [[Берлебургская Біблія]] |- ! 1 | [[Берлінская Акадэмія Навук]] |- ! 1 | [[Берлінская Акадэмія навук]] |- ! 1 | [[Берлінская і Германская епархія (РПЦЗ)]] |- ! 1 | [[Бермуда III]] |- ! 1 | [[Берналакаўскі варыянт славацкай літаратурнай мовы]] |- ! 1 | [[Бернальд (біскуп Канстанца)]] |- ! 1 | [[Бернар Будудзіра]] |- ! 1 | [[Бернар Саламон]] |- ! 1 | [[Бернар Суасонскі]] |- ! 1 | [[Бернар Феле]] |- ! 1 | [[Бернар Цісье дэ Малерэ]] |- ! 1 | [[Бернард, кароль Італіі]] |- ! 1 | [[Бернард (значэнні)]] |- ! 1 | [[Бернард Італьянскі]] |- ! 1 | [[Бернард Берэнсан]] |- ! 1 | [[Бернард Лойд]] |- ! 1 | [[Бернард Ота Сеелінг]] |- ! 1 | [[Бернард Сіруць]] |- ! 1 | [[Бернард Тулузскі]] |- ! 1 | [[Бернард дэ Сэдзірак]] |- ! 1 | [[Бернарда Бобіч]] |- ! 1 | [[Бернарда Занобі да Джаноці]] |- ! 1 | [[Бернарда Марыя Конці]] |- ! 1 | [[Бернарда Матарэла]] |- ! 1 | [[Бернарда О’Хігінс]] |- ! 1 | [[Бернарда Паскуіні]] |- ! 1 | [[Бернарда Танучы]] |- ! 1 | [[Бернардас Васіляўскас]] |- ! 1 | [[Бернардзіна Занобія дэ Джыяноціс]] |- ! 1 | [[Бернардзіна Скардыяло]] |- ! 1 | [[Бернардзіна Тэлезіа]] |- ! 1 | [[Бернардзінскі касцёл (Мінск)]] |- ! 1 | [[Бернардзінскі мост (Брэст)]] |- ! 1 | [[Бернардзінскія могілкі (Тракай)]] |- ! 1 | [[Бернардоні]] |- ! 1 | [[Бернатовіч]] |- ! 1 | [[Бернгард I]] |- ! 1 | [[Бернгард II Бюлаў]] |- ! 1 | [[Бернгард Пік]] |- ! 1 | [[Бернд Базельт]] |- ! 1 | [[Бернон, абат Клюні]] |- ! 1 | [[Бернскі гістарычны музей]] |- ! 1 | [[Бернхард, герцаг Карынтыі]] |- ! 1 | [[Бернхард, герцаг Саксен-Веймарскі]] |- ! 1 | [[Бернхард, маркграф Паўночнай маркі]] |- ! 1 | [[Бернхард I]] |- ! 1 | [[Бернхард III, герцаг Саксоніі]] |- ! 1 | [[Бернхард Анхальцкі]] |- ! 1 | [[Бернхард Ліхтэнберг]] |- ! 1 | [[Бернхард Фогель]] |- ! 1 | [[Бернхард фон дэр Борх]] |- ! 1 | [[Берніс Альберцін Кінг]] |- ! 1 | [[Берта Савойская]] |- ! 1 | [[Берта Савойская, 1051-1087]] |- ! 1 | [[Берта Савойская, 1051—1087]] |- ! 1 | [[Бертель Торвальсен]] |- ! 1 | [[Бертольд]] |- ! 1 | [[Бертольд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Бертольд I, герцаг Карынтыі]] |- ! 1 | [[Бертольд III (граф Андэкса)]] |- ! 1 | [[Бертольд III (маркграф Істрыі)]] |- ! 1 | [[Бертольд Калабрыйскі]] |- ! 1 | [[Бертрада Леонская]] |- ! 1 | [[Бертран, граф Тулузы]] |- ! 1 | [[Бертран (граф Тулузы)]] |- ! 1 | [[Бертран I, граф Праванса]] |- ! 1 | [[Бертран II, граф Праванса]] |- ! 1 | [[Бертран Дзюгеклен]] |- ! 1 | [[Бертран дэ Го]] |- ! 1 | [[Бертыль Ліндблад]] |- ! 1 | [[Бертэль Торвальдсэн]] |- ! 1 | [[Бертэнсон]] |- ! 1 | [[Бертэтруда]] |- ! 1 | [[Берханэ Дэмерэў Сурафі]] |- ! 1 | [[Берыйская епархія]] |- ! 1 | [[Берэг]] |- ! 1 | [[Берэнгар]] |- ! 1 | [[Берэнгар II]] |- ! 1 | [[Берэнгарыя Барселонская]] |- ! 1 | [[Бес з Хардвіка]] |- ! 1 | [[Беспапоўства]] |- ! 1 | [[Беспартыйны блок супрацоўніцтва з урадам]] |- ! 1 | [[Бессмяротнасць]] |- ! 1 | [[Бетаксая Хрысціянская Царква]] |- ! 1 | [[Бефана]] |- ! 1 | [[Беціна Вульф]] |- ! 1 | [[Бешанковіцкі касцёл]] |- ! 1 | [[Беяглу]] |- ! 1 | [[Бжэгскае княства]] |- ! 1 | [[Бзумар]] |- ! 1 | [[Библиограф]] |- ! 1 | [[Библиотека литературы Древней Руси]] |- ! 1 | [[Благавешчанская царква]] |- ! 1 | [[Благавешчанскі кандакар]] |- ! 1 | [[Благачынне, неадназначнасць]] |- ! 1 | [[Благачынне раёнаў Азербайджана]] |- ! 1 | [[Благовест-Инфо]] |- ! 1 | [[Блажэннае бачанне]] |- ! 1 | [[Блажэнная Валянціна Мінская]] |- ! 1 | [[Блажэнная Фядора]] |- ! 1 | [[Блажэнныя]] |- ! 1 | [[Блайбургская рэзня]] |- ! 1 | [[Блакберг]] |- ! 1 | [[Блакітная таблічка]] |- ! 1 | [[Блакітны мармур]] |- ! 1 | [[Бланда Юлія]] |- ! 1 | [[Бланка Бургундская]] |- ! 1 | [[Бланка Наварская, каралева Францыі]] |- ! 1 | [[Бланка Наварская (каралева Кастыліі)]] |- ! 1 | [[Бланка Французская, герцагіня Арлеанская]] |- ! 1 | [[Блас дэ Леса]] |- ! 1 | [[Блата, Харватыя]] |- ! 1 | [[Бленда]] |- ! 1 | [[Блера]] |- ! 1 | [[Блок Пятра Парашэнкі «Салідарнасць»]] |- ! 1 | [[Блок Юліі Цімашэнкі]] |- ! 1 | [[Блок партый «Наша Украіна»]] |- ! 1 | [[Блоткаў]] |- ! 1 | [[Блуаская прывілея 1499 года]] |- ! 1 | [[Блудаў]] |- ! 1 | [[Блукайце і палайце, бясконцыя зоркі]] |- ! 1 | [[Блювенічы]] |- ! 1 | [[Блюзнерства на Святога Духа]] |- ! 1 | [[Блізкая канцылярыя]] |- ! 1 | [[Блізкаўсходняя кухня]] |- ! 1 | [[Блізкаўсходні савет цэркваў]] |- ! 1 | [[Боаргенес]] |- ! 1 | [[Боб Крачыт]] |- ! 1 | [[Бобек, фонд]] |- ! 1 | [[Бобіа (кляштар)]] |- ! 1 | [[Бог Бацька]] |- ! 1 | [[Бог прадвечны народіўся]] |- ! 1 | [[Бог ся раджае]] |- ! 1 | [[Бог у ісламе]] |- ! 1 | [[Богамаці]] |- ! 1 | [[Боганатхнёнасць]] |- ! 1 | [[Богаслужэбны статут]] |- ! 1 | [[Богасудаў]] |- ! 1 | [[Богачалавек]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква (Імянін)]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква (Весніно)]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква (Гасцілавічы)]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква (Глуск)]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква (Каравацічы)]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква (Смаленск)]] |- ! 1 | [[Богаяўленская царква (Шчучын)]] |- ! 1 | [[Богаяўленскі манастыр (Жытомір)]] |- ! 1 | [[Богаяўленскі сабор, Орша]] |- ! 1 | [[Богаяўленскі сабор, Ялохава]] |- ! 1 | [[Богдан Хулевіч]] |- ! 1 | [[Богородська єпархія УПЦ КП]] |- ! 1 | [[Богослов.ru]] |- ! 1 | [[Богослов.ру]] |- ! 1 | [[Богословские труды]] |- ! 1 | [[Богоявленский монастырь (Москва)]] |- ! 1 | [[Богуш-Сестранцэвічы]] |- ! 1 | [[Бодфельд]] |- ! 1 | [[Бодыль (прэмія, 1991)]] |- ! 1 | [[Боет]] |- ! 1 | [[Божа, памілуй ны, Чэшскі харал]] |- ! 1 | [[Божае Царства]] |- ! 1 | [[Божае царства]] |- ! 1 | [[Божая Маці Адзігітрыя Мінская (Латыгава)]] |- ! 1 | [[Божая ласка]] |- ! 1 | [[Божым Шляхам]] |- ! 1 | [[Божым шляхам (1947)]] |- ! 1 | [[Боза Праванскі]] |- ! 1 | [[Бойка I Апольскі]] |- ! 1 | [[Бойня ў Васі]] |- ! 1 | [[Бойран]] |- ! 1 | [[Бойран, абацтва]] |- ! 1 | [[Болград]] |- ! 1 | [[Болдзіжар Фішар]] |- ! 1 | [[Болдуін IV Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Болдуін V]] |- ! 1 | [[Болесуцішальны сродак]] |- ! 1 | [[Болцін]] |- ! 1 | [[Большая Российская энциклопедия (издательство)]] |- ! 1 | [[Болінгтан]] |- ! 1 | [[Бомбля]] |- ! 1 | [[Бон, Германія]] |- ! 1 | [[Бон-Тон, або Свецкае жыццё над усходамі]] |- ! 1 | [[Бона Люксембургская]] |- ! 1 | [[Бона Савойская, герцагіня Міланская]] |- ! 1 | [[Бонавентура Буткевіч]] |- ! 1 | [[Бонем Нортан]] |- ! 1 | [[Бораўскае княства]] |- ! 1 | [[Борга-Вальсугана]] |- ! 1 | [[Борджыя (значэнні)]] |- ! 1 | [[Боркі, Змііўскі раён]] |- ! 1 | [[Бортэ]] |- ! 1 | [[Борыс Марыноўскі]] |- ! 1 | [[Босанскі-Петравац]] |- ! 1 | [[Боскасць Сына]] |- ! 1 | [[Боская камедыя (значэнні)]] |- ! 1 | [[Босыя кармеліткі]] |- ! 1 | [[Босыя кармеліты]] |- ! 1 | [[Ботакс]] |- ! 1 | [[Бочак IV з Подзебрадаў]] |- ! 1 | [[Бочань]] |- ! 1 | [[Бочкавы дах]] |- ! 1 | [[Боўдзінскі каледж]] |- ! 1 | [[Брадніцкі замак]] |- ! 1 | [[Бражуоле]] |- ! 1 | [[Бражуольскае перамір'е]] |- ! 1 | [[Бразіліі]] |- ! 1 | [[Брайзах-на-Рейне]] |- ! 1 | [[Брайсгаў]] |- ! 1 | [[Брама Хульды]] |- ! 1 | [[Бранда дэ Касцільёне]] |- ! 1 | [[Брандэнбургскае курфюрства]] |- ! 1 | [[Брандэнбургскі курфюрст]] |- ! 1 | [[Брандэнбургскі музей]] |- ! 1 | [[Бранскае епіскапства]] |- ! 1 | [[Брансуік, Мэн]] |- ! 1 | [[Браняносец «Аслябя»]] |- ! 1 | [[Бранібор]] |- ! 1 | [[Браніслаў Маціеўскі]] |- ! 1 | [[Браніслаў Прысецкі]] |- ! 1 | [[Браніслаў Пярацкі]] |- ! 1 | [[Браніслаў Трантоўскі]] |- ! 1 | [[Браслаўская мазаіка]] |- ! 1 | [[Брат-святар]] |- ! 1 | [[Брат 2]] |- ! 1 | [[Брат Ражэ]] |- ! 1 | [[Браты Зена]] |- ! 1 | [[Браты польскія]] |- ! 1 | [[Браты чысціні]] |- ! 1 | [[Браха]] |- ! 1 | [[Брахман]] |- ! 1 | [[Брахмачар’я]] |- ! 1 | [[Брацкія школы]] |- ! 1 | [[Брацтва Праваслаўнай Моладзі]] |- ! 1 | [[Брацтва Св. Пятра]] |- ! 1 | [[Брацтва Святога Пятра]] |- ! 1 | [[Брацтва праваслаўнай моладзі]] |- ! 1 | [[Брацтва св. Вінцэнта Ферэра]] |- ! 1 | [[Браціслаўска-Трнаўская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Браўншвайг (герцагства)]] |- ! 1 | [[Браўншвайгскі леў]] |- ! 1 | [[Браўншвейгскае сямейства]] |- ! 1 | [[Бржэўнаўскія могілкі]] |- ! 1 | [[Бродзіц]] |- ! 1 | [[Бродзіц (герб)]] |- ! 1 | [[Бромптанскі араторый]] |- ! 1 | [[Бромхальд Фюнфгаўзен]] |- ! 1 | [[Бронзов, Александр Александрович]] |- ! 1 | [[Броцкі]] |- ! 1 | [[Брук Фос Вэсткот]] |- ! 1 | [[Брукоўка]] |- ! 1 | [[Брумал]] |- ! 1 | [[Брумаў-Більніцы]] |- ! 1 | [[Бруна, магістр Лівонскага Ордэна]] |- ! 1 | [[Бруна I, граф Браўншвайга]] |- ! 1 | [[Бруна Асційскі]] |- ! 1 | [[Бруна Вюрцбургскі]] |- ! 1 | [[Бруна Тарпільяні]] |- ! 1 | [[Брунары]] |- ! 1 | [[Брунегільда]] |- ! 1 | [[Брункебергская бітва]] |- ! 1 | [[Брунон Збароўскі]] |- ! 1 | [[Брусельская і Бельгійская епархія]] |- ! 1 | [[Брусельскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Бруснева група]] |- ! 1 | [[Брусніцы (ручай)]] |- ! 1 | [[Брыгадны генерал, ЗША]] |- ! 1 | [[Брыгіта]] |- ! 1 | [[Брыжава]] |- ! 1 | [[Брылан]] |- ! 1 | [[Брылёўскі летапіс]] |- ! 1 | [[Брыньёль]] |- ! 1 | [[Брытанскае і Замежнае Біблейскае Таварыства]] |- ! 1 | [[Брытанская Правінцыя Мараўскай Царквы]] |- ! 1 | [[Брытанская армія]] |- ! 1 | [[Брытанскі гумар]] |- ! 1 | [[Брыэль Рэнкінс]] |- ! 1 | [[Брэвэ (пасланне)]] |- ! 1 | [[Брэдфілдскі каледж]] |- ! 1 | [[Брэзава пад Брадлам]] |- ! 1 | [[Брэкан]] |- ! 1 | [[Брэлін Рэнкінс]] |- ! 1 | [[Брэменскае архіепіскапства]] |- ! 1 | [[Брэменская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Брэменская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Брэна, Германія]] |- ! 1 | [[Брэнбіхль]] |- ! 1 | [[Брэнтана]] |- ! 1 | [[Брэнтфард]] |- ! 1 | [[Брэст-Куяўскі мір]] |- ! 1 | [[Брэст-Літоўскі ваенны шпіталь]] |- ! 1 | [[Брэста]] |- ! 1 | [[Брэстархпраект]] |- ! 1 | [[Брэсце]] |- ! 1 | [[Брэсцкае шасцікласнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Брэсцкі епіскап]] |- ! 1 | [[Брэсцкі калегіум езуітаў]] |- ! 1 | [[Брэсцкі мір, 1435]] |- ! 1 | [[Брэтцар]] |- ! 1 | [[Брэціньіская дамова]] |- ! 1 | [[Бугскі 9-ы ўланскі полк]] |- ! 1 | [[Буда (будызм)]] |- ! 1 | [[Будаўнічыя лясы]] |- ! 1 | [[Буддызм]] |- ! 1 | [[Будзівой]] |- ! 1 | [[Будзіцелі]] |- ! 1 | [[Будкевічы]] |- ! 1 | [[Буднік (Пскоўская вобласць)]] |- ! 1 | [[Будслаўскі дэканат]] |- ! 1 | [[Будслаўскі кляштар бернардзінаў]] |- ! 1 | [[Будучае жыццё]] |- ! 1 | [[Будучая няпамятлівасць (саўндтрэк)]] |- ! 1 | [[Будучы Свет]] |- ! 1 | [[Будыйскае мастацтва]] |- ! 1 | [[Будыйская іканаграфія]] |- ! 1 | [[Будыйскі алтар]] |- ! 1 | [[Будынак Епархіяльнага ўпраўлення БПЦ]] |- ! 1 | [[Будынак Слуцкай гімназіі]] |- ! 1 | [[Будынак Упраўлення КДБ (Баранавічы)]] |- ! 1 | [[Будынак мужчынскай гімназіі, Гродна]] |- ! 1 | [[Будынак органаў дзяржбяспекі на Лубянцы]] |- ! 1 | [[Буйвідзы]] |- ! 1 | [[Буйвідзішкі]] |- ! 1 | [[Буйная буржуазія]] |- ! 1 | [[Буксгеўдэн]] |- ! 1 | [[Була (грамата)]] |- ! 1 | [[Булачка]] |- ! 1 | [[Буле]] |- ! 1 | [[Булева алгебра]] |- ! 1 | [[Булонскае Евангелле]] |- ! 1 | [[Бульвар па вуліцы Леніна (Мінск)]] |- ! 1 | [[Бунго]] |- ! 1 | [[Бунт супраць Эскілачэ]] |- ! 1 | [[Бура ў пустыні]] |- ! 1 | [[Буракай]] |- ! 1 | [[Буракі (караняплод)]] |- ! 1 | [[Бурбішкі]] |- ! 1 | [[Бург, Шатландыя]] |- ! 1 | [[Бурга-дэ-Осма-Сьюдад-дэ-Осма]] |- ! 1 | [[Бургонь дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Бургундскае каралеўства, Арэлат]] |- ! 1 | [[Бургундская школа]] |- ! 1 | [[Бурдыкаў]] |- ! 1 | [[Буркхард фон Горнгаўзен]] |- ! 1 | [[Бурнакова]] |- ! 1 | [[Бурняны]] |- ! 1 | [[Бурунды]] |- ! 1 | [[Бурхард, біскуп Вормса]] |- ! 1 | [[Бурхард II, біскуп Гальберштата]] |- ! 1 | [[Бурхард фон Дрэйлебен]] |- ! 1 | [[Бурхард фон Харнхаўзен]] |- ! 1 | [[Бурыслаў]] |- ! 1 | [[Бурыслаў Вендскі]] |- ! 1 | [[Бурыслаў Венедскі]] |- ! 1 | [[Бусета]] |- ! 1 | [[Бутка]] |- ! 1 | [[Бутон (кветка)]] |- ! 1 | [[Бутрыманцы]] |- ! 1 | [[Бутуй]] |- ! 1 | [[Бухонія]] |- ! 1 | [[Бучэмля]] |- ! 1 | [[Бушар I Шаноўны]] |- ! 1 | [[Быстржыцы, Мараўска-Сілезскі край]] |- ! 1 | [[Быстрыцкія]] |- ! 1 | [[Быхаўская шаша]] |- ! 1 | [[Быценскі бызыліянскі манастыр]] |- ! 1 | [[Бышава, Быдгашчскі павят]] |- ! 1 | [[Бэла (фільм)]] |- ! 1 | [[Бэла Лані]] |- ! 1 | [[Бэн-Гур]] |- ! 1 | [[Бэн Гэвін]] |- ! 1 | [[Бэндзінскі замак]] |- ! 1 | [[Бэрзыньш (значэнні)]] |- ! 1 | [[Бэта-прамені]] |- ! 1 | [[Бюлент Арыч]] |- ! 1 | [[Бюро нацыянальнай бяспекі Польшчы]] |- ! 1 | [[Бюст Карла Маркса (Мінск)]] |- ! 1 | [[Бябрынінкай]] |- ! 1 | [[Бяз трох хвілін роўна, фільм]] |- ! 1 | [[Бяла-Слаціна]] |- ! 1 | [[Бялградска-Карлавацкае архіепіскапства]] |- ! 1 | [[Бялградска-Карлавацкая мітраполія]] |- ! 1 | [[Бялыніцкі манастыр]] |- ! 1 | [[Бяльскападляскае благачынне]] |- ! 1 | [[Бялэжын]] |- ! 1 | [[Бяляеўскі гурток]] |- ! 1 | [[Бялянічы]] |- ! 1 | [[Бялілы]] |- ! 1 | [[Бялінскія]] |- ! 1 | [[Бяліцкі]] |- ! 1 | [[Бянова]] |- ! 1 | [[Бянядзікціню]] |- ! 1 | [[Бярдоўка]] |- ! 1 | [[Бярковіца]] |- ! 1 | [[Бярнард Мацяёўскі]] |- ! 1 | [[Бярозаў (Ханты-Мансыйская аўтаномная акруга)]] |- ! 1 | [[Бярозаўка (Нараўлянскі раён)]] |- ! 1 | [[Бярозаўцы (Казахстан)]] |- ! 1 | [[Бясконца малое]] |- ! 1 | [[Бятыгала]] |- ! 1 | [[Бёр'е]] |- ! 1 | [[Бёрглумскі манастыр]] |- ! 1 | [[Бёртферт]] |- ! 1 | [[Біандратэ]] |- ! 1 | [[Біблейская Камісія]] |- ! 1 | [[Біблейская гісторыя]] |- ! 1 | [[Біблейская папера]] |- ! 1 | [[Біблейская школа ў Грымстадзе]] |- ! 1 | [[Біблейскі алегарызм]] |- ! 1 | [[Біблейскія месіянскія прароцтвы]] |- ! 1 | [[Біблейскія песні]] |- ! 1 | [[Біблійная камісія]] |- ! 1 | [[Біблія Густава V]] |- ! 1 | [[Біблія Марціна Лютэра]] |- ! 1 | [[Біблія Мелантрыха]] |- ! 1 | [[Біблія Піскатара]] |- ! 1 | [[Біблія Рэфармацыі]] |- ! 1 | [[Біблія бедных]] |- ! 1 | [[Біблія тысячагоддзя]] |- ! 1 | [[Бібліятэк]] |- ! 1 | [[Бібліятэка Асалінскіх]] |- ! 1 | [[Бібліятэка Максіма Машкова]] |- ! 1 | [[Бібліятэка Упсальскага ўніверсітэта]] |- ! 1 | [[Бібліятэка Эскарыяла]] |- ! 1 | [[Бібліятэка кляштара Святога Гала]] |- ! 1 | [[Бібліятэка князёў Чартарыйскіх]] |- ! 1 | [[Бібліятэца Рачынскіх]] |- ! 1 | [[Біга (каляска)]] |- ! 1 | [[Білгород-Дністровська єпархія ПЦУ]] |- ! 1 | [[Білеча]] |- ! 1 | [[Білфрыт]] |- ! 1 | [[Більбейс]] |- ! 1 | [[Бількенцкі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Бінарова]] |- ! 1 | [[Бінбанк]] |- ! 1 | [[Бінген]] |- ! 1 | [[Біржайскі дэканат]] |- ! 1 | [[Біржанская гімназія]] |- ! 1 | [[Бірзен]] |- ! 1 | [[Біркебейнеры]] |- ! 1 | [[Біркендэ]] |- ! 1 | [[Бірукова]] |- ! 1 | [[Бірутэ Пукялявічутэ]] |- ! 1 | [[Бірылёў]] |- ! 1 | [[Бірэджык]] |- ! 1 | [[Біскуп, каталіцтва]] |- ! 1 | [[Біскуп Анастасіёпальскі]] |- ! 1 | [[Біскуп Бавэ]] |- ! 1 | [[Біскуп Бамберга]] |- ! 1 | [[Біскуп Вюрцбурга]] |- ! 1 | [[Біскуп Дэрбі]] |- ! 1 | [[Біскуп Лукі]] |- ! 1 | [[Біскуп Льежа]] |- ! 1 | [[Біскуп Льежскі]] |- ! 1 | [[Біскуп Меца]] |- ! 1 | [[Біскуп Одэнсэ]] |- ! 1 | [[Біскуп Пармы]] |- ! 1 | [[Біскуп Расана]] |- ! 1 | [[Біскуп Рэймса]] |- ! 1 | [[Біскуп Рэймскі]] |- ! 1 | [[Біскуп Скоп'я]] |- ! 1 | [[Біскуп Туля]] |- ! 1 | [[Біскуп Ціманч]] |- ! 1 | [[Біскуп ацёнскі]] |- ! 1 | [[Біскуп вюрцбургскі]] |- ! 1 | [[Біскуп віцебскі і мсціслаўскі]] |- ! 1 | [[Біскуп кракаўскі]] |- ! 1 | [[Біскуп лазанскі]] |- ! 1 | [[Біскуп луцкі і брэсцкі]] |- ! 1 | [[Біскуп льежскі]] |- ! 1 | [[Біскуп парыжскі]] |- ! 1 | [[Біскуп плоцкі]] |- ! 1 | [[Біскуп пінскі]] |- ! 1 | [[Біскуп пінскі і ўладзімірскі]] |- ! 1 | [[Біскуп сейненскі]] |- ! 1 | [[Біскуп смаленскія]] |- ! 1 | [[Біскуп троцкі]] |- ! 1 | [[Біскуп холмскі]] |- ! 1 | [[Біскуп хэлмскі]] |- ! 1 | [[Біскуп шаўляйскі]] |- ! 1 | [[Біскуп эфескі]] |- ! 1 | [[Біскуп і тры каралі]] |- ! 1 | [[Біскуп інфлянцкі]] |- ! 1 | [[Біскупская Біблія]] |- ! 1 | [[Біскупская вайна]] |- ! 1 | [[Біскупскі вікарый]] |- ! 1 | [[Біскупскі палац, Задар]] |- ! 1 | [[Біскупскі сталец]] |- ! 1 | [[Біскупскія войны]] |- ! 1 | [[Біскупства Бамберг]] |- ! 1 | [[Біскупства Гільдэсгайм]] |- ! 1 | [[Біскупы Тулузскай архідыяцэзіі]] |- ! 1 | [[Біскупы Фіятырскі]] |- ! 1 | [[Біскупы любланскія]] |- ! 1 | [[Біскупы пазнанскія]] |- ! 1 | [[Біскупы пазнаньскія]] |- ! 1 | [[Біскупы ўладзівастоцкія]] |- ! 1 | [[Біскупя Горка]] |- ! 1 | [[Біспеб'ерг]] |- ! 1 | [[Бісі]] |- ! 1 | [[Бітва за Багдад, 1258]] |- ! 1 | [[Бітва за Беэр-Шеву (1917)]] |- ! 1 | [[Бітва за Капенгаген, 1807]] |- ! 1 | [[Бітва за Монтэ-Касіна]] |- ! 1 | [[Бітва каля Ньіўпарта]] |- ! 1 | [[Бітва каля Фіданісі]] |- ! 1 | [[Бітва каля вострава Лес-Фармігес]] |- ! 1 | [[Бітва каля мыса Тэндра]] |- ! 1 | [[Бітва каля перавала Панісар]] |- ! 1 | [[Бітва ля Акраніёна]] |- ! 1 | [[Бітва ля Мульвіева моста]] |- ! 1 | [[Бітва ля Мульвійскага моста]] |- ! 1 | [[Бітва ля Сухіх Крут]] |- ! 1 | [[Бітва ля Таненберга]] |- ! 1 | [[Бітва ля Фіданісі]] |- ! 1 | [[Бітва ля Цэсіса]] |- ! 1 | [[Бітва на Іпры]] |- ! 1 | [[Бітва на Альце, 1019]] |- ! 1 | [[Бітва на Амоўжы]] |- ! 1 | [[Бітва на Вагры]] |- ! 1 | [[Бітва на Косавам поле, 1389]] |- ! 1 | [[Бітва на Няжацінай Ніве]] |- ! 1 | [[Бітва на Рэйне]] |- ! 1 | [[Бітва на Сабачым Полі]] |- ! 1 | [[Бітва на рацэ Стугне]] |- ! 1 | [[Бітва на рацэ Судаміры]] |- ! 1 | [[Бітва на рацэ Суцені]] |- ! 1 | [[Бітва на рацэ Трубежы]] |- ! 1 | [[Бітва на рацэ Хароле]] |- ! 1 | [[Бітва на рацэ Шахэ]] |- ! 1 | [[Бітва на рацэ Ялу]] |- ! 1 | [[Бітва на раўнінах Абраама]] |- ! 1 | [[Бітва над Бугам, 1018]] |- ! 1 | [[Бітва пад Адрыянопалем, 1205]] |- ! 1 | [[Бітва пад Арасам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Ашмянамі, 1700]] |- ! 1 | [[Бітва пад Брэслау (1757)]] |- ! 1 | [[Бітва пад Валансьенам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Ваплаўкен]] |- ! 1 | [[Бітва пад Вільняй, 1655]] |- ! 1 | [[Бітва пад Гратнікамі]] |- ! 1 | [[Бітва пад Дубкамі, 1431]] |- ! 1 | [[Бітва пад Каронавым]] |- ! 1 | [[Бітва пад Касельдорфам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Красным]] |- ! 1 | [[Бітва пад Лансом]] |- ! 1 | [[Бітва пад Ліпанамі]] |- ! 1 | [[Бітва пад Малаяраслаўцам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Монтэ-Касіна]] |- ! 1 | [[Бітва пад Мілославам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Невелем]] |- ! 1 | [[Бітва пад Ноермулен]] |- ! 1 | [[Бітва пад Оламаўцам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Пеонумам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Плоўцамі, 1331]] |- ! 1 | [[Бітва пад Прагай]] |- ! 1 | [[Бітва пад Прагай (1648)]] |- ! 1 | [[Бітва пад Прэстанам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Піляўцамі]] |- ! 1 | [[Бітва пад Севежам]] |- ! 1 | [[Бітва пад Смаленскам (1941)]] |- ! 1 | [[Бітва пад Хоцінам (1673)]] |- ! 1 | [[Бітва пры Ёмінгене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Іпсе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Ісе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Іўры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Іўшэме]] |- ! 1 | [[Бітва пры Аазазе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Азазе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Азенкуры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Аньядэлла]] |- ! 1 | [[Бітва пры Асандуне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Банкер-Хіле]] |- ! 1 | [[Бітва пры Баўцэне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Брайтэнфельдзе, 1642]] |- ! 1 | [[Бітва пры Брейтенфельдзе, 1631]] |- ! 1 | [[Бітва пры Брункебергу]] |- ! 1 | [[Бітва пры Брэйзахе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Брэйтэнфельдзе, 1631]] |- ! 1 | [[Бітва пры Буркерсдорфе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Бычыне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Вальмі]] |- ! 1 | [[Бітва пры Вербене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Волгасце]] |- ! 1 | [[Бітва пры Вімпфене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Вітштоку]] |- ! 1 | [[Бітва пры Гадэбушы]] |- ! 1 | [[Бітва пры Гохштэце]] |- ! 1 | [[Бітва пры Гёльгайме]] |- ! 1 | [[Бітва пры Дзюнах]] |- ! 1 | [[Бітва пры Дро]] |- ! 1 | [[Бітва пры Дрэздэне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Дэсау]] |- ! 1 | [[Бітва пры Ене і Аўэрштэце]] |- ! 1 | [[Бітва пры Жамблу]] |- ! 1 | [[Бітва пры Жоржу]] |- ! 1 | [[Бітва пры Каліякрыі]] |- ! 1 | [[Бітва пры Карах]] |- ! 1 | [[Бітва пры Каркары]] |- ! 1 | [[Бітва пры Каркемішы]] |- ! 1 | [[Бітва пры Карусэ]] |- ! 1 | [[Бітва пры Катр-Бра]] |- ! 1 | [[Бітва пры Кефісе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Клішаве]] |- ! 1 | [[Бітва пры Крэсенбруне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Кутра]] |- ! 1 | [[Бітва пры Ла-Марфе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Лейтэне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Лепанта, 1571]] |- ! 1 | [[Бітва пры Лепанта (1571)]] |- ! 1 | [[Бітва пры Лутэры-на-Барэнбергу]] |- ! 1 | [[Бітва пры Лютцэне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Лютцэне, 1632]] |- ! 1 | [[Бітва пры Лютцэне (1632)]] |- ! 1 | [[Бітва пры Ляаяне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Ліствене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Манкантуры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Марстон-Муры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Мен-сюр-Луар]] |- ! 1 | [[Бітва пры Мокерхейдзе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Мохачы (1526)]] |- ! 1 | [[Бітва пры Мэгіда (1918)]] |- ! 1 | [[Бітва пры Мюльбергу]] |- ! 1 | [[Бітва пры Мюрэ]] |- ! 1 | [[Бітва пры Нердлінгене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Нэйсбі]] |- ! 1 | [[Бітва пры Нікопале, 1396]] |- ! 1 | [[Бітва пры Ольдэндорфе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Осціі]] |- ! 1 | [[Бітва пры Патэ]] |- ! 1 | [[Бітва пры Равінэ]] |- ! 1 | [[Бітва пры Райнфельдзене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Ракруа]] |- ! 1 | [[Бітва пры Рамле]] |- ! 1 | [[Бітва пры Рудау]] |- ! 1 | [[Бітва пры Рэнці]] |- ! 1 | [[Бітва пры Салніцы]] |- ! 1 | [[Бітва пры Сандэпу]] |- ! 1 | [[Бітва пры Свольдэры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Сен-Дэні]] |- ! 1 | [[Бітва пры Сент-Абін-дзю-Карм'ер]] |- ! 1 | [[Бітва пры Сентгатхардзе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Сеўце]] |- ! 1 | [[Бітва пры Скудах]] |- ! 1 | [[Бітва пры Суле]] |- ! 1 | [[Бітва пры Тайбуры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Талбіяку]] |- ! 1 | [[Бітва пры Тойтлінгене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Тырзене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Тэндры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Фантэнэ, 841]] |- ! 1 | [[Бітва пры Фарміньі]] |- ! 1 | [[Бітва пры Фарнова]] |- ! 1 | [[Бітва пры Фарыскуры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Флерусе, 1622]] |- ! 1 | [[Бітва пры Фрайбургу]] |- ! 1 | [[Бітва пры Франкфурце-на-Одэры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Фулфардзе]] |- ! 1 | [[Бітва пры Хаарлемермееры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Харыме]] |- ! 1 | [[Бітва пры Хейлігерлее]] |- ! 1 | [[Бітва пры Хехстэ]] |- ! 1 | [[Бітва пры Хэлідан Хіл]] |- ! 1 | [[Бітва пры Цусмаргаўзене]] |- ! 1 | [[Бітва пры Чемніцэ]] |- ! 1 | [[Бітва пры Чывітаце]] |- ! 1 | [[Бітва пры Штадтлоне]] |- ! 1 | [[Бітва пры Эджхіле]] |- ! 1 | [[Бітва пры Эль-Ксар-эль-Кебіры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Эль-Мансуры]] |- ! 1 | [[Бітва пры Янкаве]] |- ! 1 | [[Бітва пры Яраславе 1245]] |- ! 1 | [[Бітва штандараў]] |- ! 1 | [[Бітва ў Ньіўпарта]] |- ! 1 | [[Бітва ў Сухіх Крут]] |- ! 1 | [[Бітве пад Таледа]] |- ! 1 | [[Бічаванне]] |- ! 1 | [[Бічаванне Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Бічэр]] |- ! 1 | [[Бішкекскае благачынне]] |- ! 1 | [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў]] |- ! 1 | [[Біялагічна актыўныя рэчывы]] |- ! 1 | [[Біянка Ланчыя]] |- ! 1 | [[Біём (Францыя)]] |- ! 1 | [[Біён са Смірны]] |- ! 1 | [[Б’ёрной]] |- ! 1 | [[В'ена]] |- ! 1 | [[В. І. Раманенка]] |- ! 1 | [[В. І. Чэрыкаў]] |- ! 1 | [[В. Атас]] |- ! 1 | [[В. Бажэнава]] |- ! 1 | [[В. Берггольц]] |- ! 1 | [[В. Бяляўскі]] |- ! 1 | [[В. В. Вінаградаў]] |- ! 1 | [[В. Валог]] |- ! 1 | [[В. Г. Каменскі]] |- ! 1 | [[В. Грабоўскі]] |- ! 1 | [[В. Давыдава]] |- ! 1 | [[В. Дзяменцеў]] |- ! 1 | [[В. Жаўня]] |- ! 1 | [[В. Жыльветра]] |- ! 1 | [[В. Клова]] |- ! 1 | [[В. Кранц]] |- ! 1 | [[В. Лахоўскі]] |- ! 1 | [[В. Моцарт]] |- ! 1 | [[В. П. Цітоў]] |- ! 1 | [[В. Райнер]] |- ! 1 | [[В. С. Маскалёў]] |- ! 1 | [[В. Тэмін]] |- ! 1 | [[В. Яворская]] |- ! 1 | [[В лесу родилась ёлочка]] |- ! 1 | [[В ограде Церкви]] |- ! 1 | [[ВІА]] |- ! 1 | [[ВАЗ]] |- ! 1 | [[ВМС Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[ВМС Румыніі]] |- ! 1 | [[ВПС Італіі]] |- ! 1 | [[Ваагн Арменакавіч Даўцян]] |- ! 1 | [[Ваал I]] |- ! 1 | [[Ваал II]] |- ! 1 | [[Вавіла (значэнні)]] |- ! 1 | [[Вавілонская вежа, Эшэр]] |- ! 1 | [[Вавілонскі Талмуд]] |- ! 1 | [[Вавілонскі палон яўрэяў]] |- ! 1 | [[Ваган Маміканян]] |- ! 1 | [[Вагенбург]] |- ! 1 | [[Вагера]] |- ! 1 | [[Вада жыцця (хрысціянства)]] |- ! 1 | [[Вадаспад, ода]] |- ! 1 | [[Вадаспуск]] |- ! 1 | [[Вадасцёк]] |- ! 1 | [[Вадзяная брама, Бабруйская крэпасць]] |- ! 1 | [[Вадзянка]] |- ! 1 | [[Вадзі-Кумран]] |- ! 1 | [[Вадзі аль-Джозі]] |- ! 1 | [[Вадзім Анатолевіч Густаў]] |- ! 1 | [[Вадзім Анатолевіч Рубель]] |- ! 1 | [[Вадзім Лапіцкі]] |- ! 1 | [[Вадзім Міронавіч Лур'е]] |- ! 1 | [[Вадзім Пятровіч Гецьман]] |- ! 1 | [[Вадзім Уладзіслававіч Навінскі]] |- ! 1 | [[Вадзіслаў]] |- ! 1 | [[Вадынскія]] |- ! 1 | [[Ваенна-марское вучылішча імя М. В. Фрунзэ]] |- ! 1 | [[Ваенна-палявы суд]] |- ! 1 | [[Ваенна-палявыя суды]] |- ! 1 | [[Ваенна-інжынерная акадэмія Іспаніі]] |- ! 1 | [[Ваеннае міністэрства Расій]] |- ! 1 | [[Ваеннае міністэрства Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Ваенная арганізацыя БКП]] |- ! 1 | [[Ваенная блакада]] |- ! 1 | [[Ваенная галерэя]] |- ! 1 | [[Ваенная калегія]] |- ! 1 | [[Ваенная камендатура]] |- ! 1 | [[Ваенная пракуратура Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Ваенная справа ў Расіі, 16 ст.]] |- ! 1 | [[Ваенны Ордэн Італіі]] |- ! 1 | [[Ваенны крыж, Чэхаславакія]] |- ! 1 | [[Ваенны манеж]] |- ! 1 | [[Ваенны ордэн Святога Георгія]] |- ! 1 | [[Ваенны савет]] |- ! 1 | [[Ваенны савет Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Ваенны інжынер]] |- ! 1 | [[Ваенны інстытут Міністэрства абароны СССР Чырвонага сцяга]] |- ! 1 | [[Ваенныя ордэны]] |- ! 1 | [[Ваенныя паселішчы]] |- ! 1 | [[Ваза, карабель]] |- ! 1 | [[Вазніцын, Пракофій Багданавіч]] |- ! 1 | [[Вайна Гога і Магога]] |- ! 1 | [[Вайна Камбрэйскай лігі]] |- ! 1 | [[Вайна Рэчы Паспалітай з Асманскай Імперыяй (1683-1699)]] |- ! 1 | [[Вайна Рэчы Паспалітай са Швецыяй (1621—1626)]] |- ! 1 | [[Вайна Сіцылійскай вячэрні]] |- ! 1 | [[Вайна гуарані]] |- ! 1 | [[Вайна за вуха Джэнкінса]] |- ! 1 | [[Вайна за незалежнасць Румыніі, 1877—1878]] |- ! 1 | [[Вайна ружаў]] |- ! 1 | [[Вайна сыноў свету]] |- ! 1 | [[Вайна чацвярнога альянсу]] |- ! 1 | [[Вайна ў Ірландыі]] |- ! 1 | [[Вайнары]] |- ! 1 | [[Вайнгартэн]] |- ! 1 | [[Вайсенбург]] |- ! 1 | [[Вайскопф]] |- ! 1 | [[Вайткевіч]] |- ! 1 | [[Вайфар]] |- ! 1 | [[Вайцехаў]] |- ! 1 | [[Вайцэховіч]] |- ! 1 | [[Вака Мураваная]] |- ! 1 | [[Вакалізацыя птушак]] |- ! 1 | [[Вакно Канхофера (царква Святога Лаўрэнція)]] |- ! 1 | [[Вакол свету, часопіс]] |- ! 1 | [[Вакханкі (Еўрыпід)]] |- ! 1 | [[Валаам (прашчур)]] |- ! 1 | [[Валаам Охрыдскі]] |- ! 1 | [[Валагодская епархія]] |- ! 1 | [[Валак, цар маавіцянскі]] |- ! 1 | [[Валакаламскі павет]] |- ! 1 | [[Валамброза, абацтва]] |- ! 1 | [[Валамір]] |- ! 1 | [[Валахва]] |- ! 1 | [[Валахіі]] |- ! 1 | [[Валачобніцтва]] |- ! 1 | [[Валдайскі Іверскі манастыр]] |- ! 1 | [[Валдас Вальдэмарас Адамкус]] |- ! 1 | [[Валдас Юрявічус]] |- ! 1 | [[Валенсійская мова]] |- ! 1 | [[Валенты Смальц]] |- ! 1 | [[Валенты Шмальц]] |- ! 1 | [[Валентыновіч]] |- ! 1 | [[Валентыніянства]] |- ! 1 | [[Валенштэйн, Альбрэхт фон]] |- ! 1 | [[Валеры Пахнер]] |- ! 1 | [[Валерый Аляксандравіч Дзягцяр]] |- ! 1 | [[Валерый Барысавіч Перхаўка]] |- ! 1 | [[Валерый Грынявецкі]] |- ! 1 | [[Валерый Лазэр]] |- ! 1 | [[Валерый Міхайлавіч Сероў]] |- ! 1 | [[Валерый Палідавец]] |- ! 1 | [[Валерый Паўлавіч Пуставойтанка]] |- ! 1 | [[Валерый Пятроў]] |- ! 1 | [[Валерый Уладзіміравіч Харчанка]] |- ! 1 | [[Валерыя Алфеева]] |- ! 1 | [[Валерыян Аляксеевіч Татарынаў]] |- ! 1 | [[Валерыян Жаба]] |- ! 1 | [[Валерыян Навіцкі]] |- ! 1 | [[Валерыян Панько]] |- ! 1 | [[Валерыян Пратасовіч]] |- ! 1 | [[Валерыяна Базал]] |- ! 1 | [[Валкаўскі павет]] |- ! 1 | [[Валміерскае благачынне]] |- ! 1 | [[Валожынскія]] |- ! 1 | [[Валпава]] |- ! 1 | [[Валуеўскі цыркуляр]] |- ! 1 | [[Валынская епархія УПЦ КП]] |- ! 1 | [[Вальвасары]] |- ! 1 | [[Вальгерда Сварстад Хаугланд]] |- ! 1 | [[Вальдзямарас Чарняцкіс]] |- ! 1 | [[Вальдрада Латарынгская]] |- ! 1 | [[Вальдэмар Магнусан, герцаг Фінляндскі]] |- ! 1 | [[Валье-дэ-Ока]] |- ! 1 | [[Вальелада]] |- ! 1 | [[Вальтар Раўшэнбуш]] |- ! 1 | [[Вальтэаф, 1-ы граф Нартгемптана]] |- ! 1 | [[Вальтэр Берэнс]] |- ! 1 | [[Вальтэр Брандмюлер]] |- ! 1 | [[Вальтэр Вінк]] |- ! 1 | [[Вальтэр Каўфман]] |- ! 1 | [[Вальтэр Каўфман (філосаф)]] |- ! 1 | [[Вальтэр Фрыц Мейснер]] |- ! 1 | [[Вальтэр дэ Кантылупе]] |- ! 1 | [[Вальтэр фон Нордэк]] |- ! 1 | [[Вальтэрсдорф]] |- ! 1 | [[Валютна-фінансавы крызіс 2014 года ў Беларусі]] |- ! 1 | [[Валянцін, гностык]] |- ! 1 | [[Валянцін Аляксандравіч Сроў]] |- ! 1 | [[Валянцін Аляксеевіч Кавалёў]] |- ! 1 | [[Валянцін Грацыян]] |- ! 1 | [[Валянцін Пятровіч Мазікін]] |- ! 1 | [[Валянцін Савіч Пікуль]] |- ! 1 | [[Валянцін Юмашаў]] |- ! 1 | [[Валянцін дэ Булонь]] |- ! 1 | [[Валянціна Іванаўна Антонава]] |- ! 1 | [[Валянціна Іванаўна Дыннік-Сакалова]] |- ! 1 | [[Валянціна Вісконці]] |- ! 1 | [[Валянціна Вісконці, герцагіня Арлеанская]] |- ! 1 | [[Валянціна Вісконці д'Асці]] |- ! 1 | [[Валянціна Джозефаўна Конен]] |- ! 1 | [[Валянціна Мінская]] |- ! 1 | [[Валянціна Цітовіч]] |- ! 1 | [[Валянцініяне]] |- ! 1 | [[Валяр'ян I]] |- ! 1 | [[Валяр’ян Мацкевіч]] |- ! 1 | [[Валіа]] |- ! 1 | [[Валінцір]] |- ! 1 | [[Вам і не снілася...]] |- ! 1 | [[Ван Чжымін]] |- ! 1 | [[Ванген-Ольтэн]] |- ! 1 | [[Ванда Даўгірдайтэ-Сруагенэ]] |- ! 1 | [[Вандзёгала]] |- ! 1 | [[Вандравання яўрэяў па пустыні]] |- ! 1 | [[Вандроўны чаляднік]] |- ! 1 | [[Вандэйскі мяцеж]] |- ! 1 | [[Ванк]] |- ! 1 | [[Ванхоцк]] |- ! 1 | [[Ваньлі]] |- ! 1 | [[Ваніс Квабебі]] |- ! 1 | [[Вар'яцкая вайна]] |- ! 1 | [[Вараб'ёва, сяло]] |- ! 1 | [[Варай]] |- ! 1 | [[Варакаяны]] |- ! 1 | [[Варанец (манастыр)]] |- ! 1 | [[Вараніхін]] |- ! 1 | [[Варатынічы]] |- ! 1 | [[Варашылаўскі раён, Растоў-на-Доне]] |- ! 1 | [[Варварскія каралі]] |- ! 1 | [[Варда Фока]] |- ! 1 | [[Варда Фока Малодшы]] |- ! 1 | [[Вардан Вялікі]] |- ! 1 | [[Вардурскае памесце]] |- ! 1 | [[Вардэсанус]] |- ! 1 | [[Варкаў]] |- ! 1 | [[Варлаам]] |- ! 1 | [[Варлаам, мітрапаліт маскоўскі]] |- ! 1 | [[Варлаам (Ванатовіч)]] |- ! 1 | [[Варлаам (Пікалаў)]] |- ! 1 | [[Варлаам (Рогаў)]] |- ! 1 | [[Варлаам (Чарняўскі)]] |- ! 1 | [[Варлаам (Эрыставі)]] |- ! 1 | [[Варлаам (Ясінскі)]] |- ! 1 | [[Варлаам Казінскі]] |- ! 1 | [[Варлаам Калабрыйскі]] |- ! 1 | [[Варлаам Хутынскі]] |- ! 1 | [[Варлам Калабрыйскі]] |- ! 1 | [[Вармійскае біскупства]] |- ! 1 | [[Вармійская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Вармінскае біскупства]] |- ! 1 | [[Вармінскае епіскапства]] |- ! 1 | [[Варнава (Патрыярх Сербскі)]] |- ! 1 | [[Варнава (Санін)]] |- ! 1 | [[Варнахар II]] |- ! 1 | [[Варненская мітраполія]] |- ! 1 | [[Варненская і Вялікапраслаўская епархія]] |- ! 1 | [[Варнянскае староства]] |- ! 1 | [[Варонежская епархія]] |- ! 1 | [[Варсанофій (Валах)]] |- ! 1 | [[Варсанофій (Руднік)]] |- ! 1 | [[Варсанофій (Судакоў)]] |- ! 1 | [[Варта каля труны]] |- ! 1 | [[Вартавы курган]] |- ! 1 | [[Вартан Вальдзір Багасян]] |- ! 1 | [[Вартан Гунанян]] |- ! 1 | [[Вартаўнік]] |- ! 1 | [[Вартбург]] |- ! 1 | [[Варух, прарок]] |- ! 1 | [[Варфаламей]] |- ! 1 | [[Варфаламей (значэнні)]] |- ! 1 | [[Варфаламей I, канстанцінопальскі патрыярх]] |- ! 1 | [[Варфаламей Завіервэ]] |- ! 1 | [[Варшаўска-Холмская епархія]] |- ! 1 | [[Варшаўскае навуковае таварыства]] |- ! 1 | [[Варшаўскае сельскагаспадарчае таварыства]] |- ! 1 | [[Варшаўская галоўная школа]] |- ! 1 | [[Варшаўская галоўная школа піяраў]] |- ! 1 | [[Варшаўская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Варшаўская епархія]] |- ! 1 | [[Варшаўская цытадэль]] |- ! 1 | [[Варшаўская і Бельская епархія]] |- ! 1 | [[Варшаўскі камерны хор]] |- ! 1 | [[Варшаўскі пагром]] |- ! 1 | [[Варшаўскі працэс, 1339]] |- ! 1 | [[Варшаўскі сабор Аляксандра Неўскага]] |- ! 1 | [[Варшаўскі сойм]] |- ! 1 | [[Варшаўскі сімфанічны аркестр]] |- ! 1 | [[Варшаўскія біскупы]] |- ! 1 | [[Варштат]] |- ! 1 | [[Варшэвіцкі]] |- ! 1 | [[Варшэвіцы]] |- ! 1 | [[Вар’яцкі дзень, ці Жаніцьба Фігаро]] |- ! 1 | [[Вар’яцтва караля Георга (фільм)]] |- ! 1 | [[Вас, паэт]] |- ! 1 | [[Васкае благачынне]] |- ! 1 | [[Васкес дэ Эспіноса]] |- ! 1 | [[Васкрасенская царква, (Санкт-Пецярбург, Волкаўскія могілкі)]] |- ! 1 | [[Васкрасенская царква (Батурын)]] |- ! 1 | [[Васкрасенская царква (Вільня)]] |- ! 1 | [[Васкрасенскі сабор (Токіа)]] |- ! 1 | [[Васпураканскае Царства]] |- ! 1 | [[Васудэва I]] |- ! 1 | [[Васьмерык]] |- ! 1 | [[Васьмерык на чацверыку]] |- ! 1 | [[Васьмівугольнік]] |- ! 1 | [[Васіл Друмеў]] |- ! 1 | [[Васілеў вечар]] |- ! 1 | [[Васіль (Багдашэўскі)]] |- ! 1 | [[Васіль (Касцюк)]] |- ! 1 | [[Васіль Іванавіч (князь бранскі)]] |- ! 1 | [[Васіль Іванавіч Абаленскі (філолаг)]] |- ! 1 | [[Васіль Іванавіч Арлоў (драматург)]] |- ! 1 | [[Васіль Іванавіч Друцкі-Бабіч]] |- ! 1 | [[Васіль Іванавіч Сядугін]] |- ! 1 | [[Васіль Ізмайлаў]] |- ! 1 | [[Васіль Алелькавіч]] |- ! 1 | [[Васіль Аляксандравіч]] |- ! 1 | [[Васіль Аляксандравіч Дзінкоў]] |- ! 1 | [[Васіль Аляксеевіч Багародзіцкі]] |- ! 1 | [[Васіль Аляксеевіч Маклакоў]] |- ! 1 | [[Васіль Антонавіч Марцінсан]] |- ! 1 | [[Васіль Анікіціч Рапнін]] |- ! 1 | [[Васіль Барысавіч Бажанаў]] |- ! 1 | [[Васіль Бедрос IV Авкадзян]] |- ! 1 | [[Васіль Буслаеў, фільм]] |- ! 1 | [[Васіль Васільевіч Вадавозаў]] |- ! 1 | [[Васіль Васільевіч Васільеў]] |- ! 1 | [[Васіль Васільевіч Галіцын]] |- ! 1 | [[Васіль Васільевіч Розанаў]] |- ! 1 | [[Васіль Велічкоўскі]] |- ! 1 | [[Васіль Гапановіч]] |- ! 1 | [[Васіль Грынык]] |- ! 1 | [[Васіль Дунін-Баркоўскі]] |- ! 1 | [[Васіль Еўдакімавіч Перавальскі]] |- ! 1 | [[Васіль Загароўскі]] |- ! 1 | [[Васіль Казьміч Шабуеў]] |- ! 1 | [[Васіль Калараў]] |- ! 1 | [[Васіль Каліка]] |- ! 1 | [[Васіль Кандратавіч Сазонаў]] |- ! 1 | [[Васіль Керкірскі]] |- ! 1 | [[Васіль Коўбыч]] |- ! 1 | [[Васіль Куйбіда]] |- ! 1 | [[Васіль Медвіт]] |- ! 1 | [[Васіль Міхайлавіч Кашынскі Старэйшы]] |- ! 1 | [[Васіль Міхайлавіч Нячаеў]] |- ! 1 | [[Васіль Міхайлавіч Сангушка]] |- ! 1 | [[Васіль Палатыла]] |- ! 1 | [[Васіль Палаціла]] |- ! 1 | [[Васіль Палецкі]] |- ! 1 | [[Васіль Папоў]] |- ! 1 | [[Васіль Парфёнчык]] |- ! 1 | [[Васіль Паўлавіч Калафаці]] |- ! 1 | [[Васіль Працэвіч]] |- ! 1 | [[Васіль Пяскоў]] |- ! 1 | [[Васіль Пятровіч Боткін]] |- ! 1 | [[Васіль Пятровіч Завадоўскі]] |- ! 1 | [[Васіль Пятровіч Шарамецеў]] |- ! 1 | [[Васіль Пячэрскі]] |- ! 1 | [[Васіль Серафімавіч Сінайскі]] |- ! 1 | [[Васіль Стахіевіч Княжынскі]] |- ! 1 | [[Васіль Сямёнавіч Садоўнікаў]] |- ! 1 | [[Васіль Тарлеў]] |- ! 1 | [[Васіль Феклістаў]] |- ! 1 | [[Васіль Фёдаравіч Гразноў]] |- ! 1 | [[Васіль Целяцеўскі]] |- ! 1 | [[Васіль Шыкуноў]] |- ! 1 | [[Васіль Якаўлевіч Багучарскі-Якаўлеў]] |- ! 1 | [[Васіль Якаўлевіч Якаўлеў-Багучарскі]] |- ! 1 | [[Васільеўская выспа]] |- ! 1 | [[Васілід]] |- ! 1 | [[Васілій, архіепіскап Наўгародскі]] |- ! 1 | [[Васіліна, жонка Юлія Канстанцыя]] |- ! 1 | [[Васіліяс Цаферыс]] |- ! 1 | [[Васіф Юсіф аглы Талыбаў]] |- ! 1 | [[Васіян Патрыкееў]] |- ! 1 | [[Ватыканская бібліятэка]] |- ! 1 | [[Ватыканская школа бібліятэкараў]] |- ! 1 | [[Ватыканскі апостальскі архіў]] |- ! 1 | [[Ватыўная Імша]] |- ! 1 | [[Ватыўныя імшы]] |- ! 1 | [[Ватэль (фільм)]] |- ! 1 | [[Ватэнберг]] |- ! 1 | [[Ваханскі хрыбет]] |- ! 1 | [[Вахтанг (значэнні)]] |- ! 1 | [[Вахтанг I Гаргасал]] |- ! 1 | [[Вацкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Вацлаў]] |- ! 1 | [[Вацлаў II, князь Чэхіі]] |- ! 1 | [[Вацлаў III (кароль Чэхіі)]] |- ! 1 | [[Вацлаў Ёнджэевіч]] |- ! 1 | [[Вацлаў Алоіз Свобада]] |- ! 1 | [[Вацлаў Бенеш Оптат]] |- ! 1 | [[Вацлаў Вашка]] |- ! 1 | [[Вацлаў Гаек]] |- ! 1 | [[Вацлаў Геранім Серакоўскі]] |- ! 1 | [[Вацлаў Грынявіцкі]] |- ! 1 | [[Вацлаў Костэк-Бярнацкі]] |- ! 1 | [[Вацлаў Левы]] |- ! 1 | [[Вацлаў Ляшчынскі]] |- ! 1 | [[Вацлаў Парлер]] |- ! 1 | [[Вацлаў Парлера]] |- ! 1 | [[Вацлаў Пацэвіч]] |- ! 1 | [[Вацлаў Пётр Жавускі]] |- ! 1 | [[Вацлаў Чацвярцінскі]] |- ! 1 | [[Ваш, медзье]] |- ! 1 | [[Вашварскі свет]] |- ! 1 | [[Вашкоў]] |- ! 1 | [[Вашынгтонскі ўніверсітэт у Сент-Луісе]] |- ! 1 | [[Ваявода калішскі]] |- ! 1 | [[Ваявода навагрудскі]] |- ! 1 | [[Ваявода падольскі]] |- ! 1 | [[Ваявода рускі]] |- ! 1 | [[Ваявода сандамірскі]] |- ! 1 | [[Ваявода хелмінскі]] |- ! 1 | [[Ваяводы рускія]] |- ! 1 | [[Ваідзіла]] |- ! 1 | [[Ваўватас]] |- ! 1 | [[Ваўжынец Барткевіч]] |- ! 1 | [[Ваўжэньчыцы]] |- ! 1 | [[Ваўкавыскае павятовае вучылішча]] |- ! 1 | [[Ваўкадаў з роду Шэрых Сабак]] |- ! 1 | [[Ваўковіч]] |- ! 1 | [[Ваўр (Бельгія)]] |- ! 1 | [[Вегар]] |- ! 1 | [[Ведаюць ісціну танкі]] |- ! 1 | [[Ведаўства]] |- ! 1 | [[Вежа Борджыа]] |- ! 1 | [[Вежа Ветраў]] |- ! 1 | [[Вежа Жанна-д'Арк]] |- ! 1 | [[Вежа Хлодвіга]] |- ! 1 | [[Вежбічаны]] |- ! 1 | [[Веймарская канстытуцыя]] |- ! 1 | [[Веймарская школа]] |- ! 1 | [[Веймарскі тэатр]] |- ! 1 | [[Вейнзберг]] |- ! 1 | [[Вейсенфельс]] |- ! 1 | [[Векшо]] |- ! 1 | [[Велазаводская плошча (Мінск)]] |- ! 1 | [[Велазіа Дэ Паоліс]] |- ! 1 | [[Велань]] |- ! 1 | [[Велбужд]] |- ! 1 | [[Велеградскі кляштар]] |- ! 1 | [[Велес]] |- ! 1 | [[Великое княжество Литовское]] |- ! 1 | [[Велнічы]] |- ! 1 | [[Велф VI]] |- ! 1 | [[Вельдземанава, Ніжагародская вобласць]] |- ! 1 | [[Вельдземанава, Ніжагародская вобласць)]] |- ! 1 | [[Велька Маня]] |- ! 1 | [[Вельмі смачна]] |- ! 1 | [[Вельтман, Аляксандр Фаміч]] |- ! 1 | [[Вельф, герцаг Карынтыі]] |- ! 1 | [[Вельф I, герцаг Баварыі]] |- ! 1 | [[Вельф II, герцаг Баварыі]] |- ! 1 | [[Вельф IV]] |- ! 1 | [[Вельф VI]] |- ! 1 | [[Вельфесхольц]] |- ! 1 | [[Велюньская зямля]] |- ! 1 | [[Велі Юсуф аглы Ахундаў]] |- ! 1 | [[Веліжская справа]] |- ! 1 | [[Велікалуцкі сельскагаспадарчы інстытут]] |- ! 1 | [[Велікамучаніца Варвара]] |- ! 1 | [[Велікапольскае паўстанне 1848 года]] |- ! 1 | [[Велікатырнаўская епархія]] |- ! 1 | [[Велікоднае богаслужэнне]] |- ! 1 | [[Велікоднае набажэнства]] |- ! 1 | [[Велікоднае прывітанне]] |- ! 1 | [[Велікодная акцыя]] |- ! 1 | [[Велікодная спрэчка другога стагоддзя]] |- ! 1 | [[Велікодная хроніка]] |- ! 1 | [[Велікодны канон]] |- ! 1 | [[Велікодны тыдзень]] |- ! 1 | [[Велікодныя табліцы]] |- ! 1 | [[Велічанне]] |- ! 1 | [[Вена фон Рорбах]] |- ! 1 | [[Венанцый Фартунат]] |- ! 1 | [[Венгерская рэфармацкая царква]] |- ! 1 | [[Венгерскі экзархат]] |- ! 1 | [[Венда]] |- ! 1 | [[Венда-ду-Піньейру]] |- ! 1 | [[Вендыдад]] |- ! 1 | [[Венера і Адоніс]] |- ! 1 | [[Венеранда]] |- ! 1 | [[Венецыя, вобласць]] |- ! 1 | [[Венецыянская камісія]] |- ! 1 | [[Венецыянскі флот]] |- ! 1 | [[Венецыянскі інтэрдыкт]] |- ! 1 | [[Венецыянскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Вензель]] |- ! 1 | [[Вениамин (Платонов)]] |- ! 1 | [[Венла]] |- ! 1 | [[Веноза]] |- ! 1 | [[Венскае сісла]] |- ! 1 | [[Венская класічная школа]] |- ! 1 | [[Венская опера]] |- ! 1 | [[Венская сістэма міжнародных адносін]] |- ! 1 | [[Венская і Будапешцкая епархія]] |- ! 1 | [[Венскі вакзал у Варшаве]] |- ! 1 | [[Венскі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Венстрэ (Нарвегія)]] |- ! 1 | [[Вентава]] |- ! 1 | [[Вентыляцыйны ход]] |- ! 1 | [[Венцаслаў Лінк]] |- ! 1 | [[Венцаслаў Чэрны]] |- ! 1 | [[Венцэль I (герцаг Люксембурга)]] |- ! 1 | [[Венцэль Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Венцэль Парлер]] |- ! 1 | [[Венцэслаус фон Кнобельсдорф]] |- ! 1 | [[Веньямін Тудэльскі]] |- ! 1 | [[Венядыкт Качаноўскі]] |- ! 1 | [[Венігн Дыжонскі]] |- ! 1 | [[Веніямін (Багранскі)]] |- ! 1 | [[Веніямін (Зарыцкі)]] |- ! 1 | [[Веніямін Тудэльскі]] |- ! 1 | [[Вер дзела, Піліп]] |- ! 1 | [[Вера. Надзея. Любоў]] |- ! 1 | [[Вера Іларыёнаўна Свянціцкая]] |- ! 1 | [[Вера Артураўна Судзейкіна]] |- ! 1 | [[Вера Клаўдзіеўна Звягінцава]] |- ! 1 | [[Вера Маркаўна Карэліна]] |- ! 1 | [[Вера Мікалаеўна Завадоўская]] |- ! 1 | [[Вераадступніцтва]] |- ! 1 | [[Верабей Стаянавіч]] |- ! 1 | [[Верагуа]] |- ! 1 | [[Вераломства]] |- ! 1 | [[Вераніка (значэнні)]] |- ! 1 | [[Вераніка (расліна)]] |- ! 1 | [[Вераніка Джуліяні]] |- ! 1 | [[Вераніка з Бінаска]] |- ! 1 | [[Вераскоўшчына]] |- ! 1 | [[Вераснёўскае паўстанне]] |- ! 1 | [[Вервенскі мір]] |- ! 1 | [[Вергінія]] |- ! 1 | [[Верджэрыа]] |- ! 1 | [[Вердэнскае абацтва]] |- ! 1 | [[Вернер Вейсбах]] |- ! 1 | [[Вернер Тысен]] |- ! 1 | [[Вернер фон Брайтгаўзен]] |- ! 1 | [[Вернер фон Тэтынген]] |- ! 1 | [[Верны пастух]] |- ! 1 | [[Вернік]] |- ! 1 | [[Вернікі]] |- ! 1 | [[Версаль (Місуры)]] |- ! 1 | [[Вертаград заключаны]] |- ! 1 | [[Вертумн]] |- ! 1 | [[Вертыкалізм]] |- ! 1 | [[Верхнелужыцкая навуковая бібліятэка]] |- ! 1 | [[Верхняя Брытанія]] |- ! 1 | [[Верхняя Бургундыя]] |- ! 1 | [[Верхняя Мёзія]] |- ! 1 | [[Верхняя Саксонія]] |- ! 1 | [[Верхняя Швабія]] |- ! 1 | [[Верхні Егіпет]] |- ! 1 | [[Верхні Суадаг]] |- ! 1 | [[Вершурэн (сямейства)]] |- ! 1 | [[Верыйская, Наўская і Камбанійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Верынар]] |- ! 1 | [[Верынопаліс]] |- ! 1 | [[Верынопаліскія біскупы]] |- ! 1 | [[Веселин Методиев]] |- ! 1 | [[Веславанне на байдарках і каноэ на Еўрапейскіх гульнях 2015]] |- ! 1 | [[Веславанне на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 2004]] |- ! 1 | [[Веславанне на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 2008]] |- ! 1 | [[Веславанне на байдарках і каноэ на летніх Алімпійскіх гульнях 2012]] |- ! 1 | [[Веслаў Здорт]] |- ! 1 | [[Веснавыя песні]] |- ! 1 | [[Веснік Беларускага Экзархата]] |- ! 1 | [[Веснік Беларускага экзархата]] |- ! 1 | [[Вестгоцкае пісьмо]] |- ! 1 | [[Вестгоцкі шрыфт]] |- ! 1 | [[Вести.ру]] |- ! 1 | [[Вестмінстэрскае абацтва]] |- ! 1 | [[Вестник МГИРО]] |- ! 1 | [[Вестник МГУ]] |- ! 1 | [[Вестник ПСТГУ]] |- ! 1 | [[Вестник древней истории]] |- ! 1 | [[Вестфальская сістэма міжнародных адносін]] |- ! 1 | [[Вестэркерк]] |- ! 1 | [[Вестэрло]] |- ! 1 | [[Весічы]] |- ! 1 | [[Ветласян]] |- ! 1 | [[Ветрагонны сродак]] |- ! 1 | [[Ветурыя]] |- ! 1 | [[Вефіль]] |- ! 1 | [[Вецсаўле]] |- ! 1 | [[Вечерний Столи]] |- ! 1 | [[Вечнае жыццё]] |- ! 1 | [[Вечнае жыццё ў Хрысціянстве]] |- ! 1 | [[Вечны каляндар]] |- ! 1 | [[Вечны рухавік]] |- ! 1 | [[Вечны ўказ]] |- ! 1 | [[Византийский временник]] |- ! 1 | [[Виноградов, Василий Петрович (священнослужитель)]] |- ! 1 | [[Виноградов, Виктор Владимирович]] |- ! 1 | [[Виртуальный Брест]] |- ! 1 | [[Витебские губернские новости]] |- ! 1 | [[Вкра]] |- ! 1 | [[Владас Урбанавічус]] |- ! 1 | [[Власовський Іван Федорович]] |- ! 1 | [[Власій Севасційскі]] |- ! 1 | [[Влацлаўская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Воаз]] |- ! 1 | [[Вобласць Анжу]] |- ! 1 | [[Вобласць Вальпараіса]] |- ! 1 | [[Вобыск]] |- ! 1 | [[Вогненная палата]] |- ! 1 | [[Водна-солевы абмен]] |- ! 1 | [[Водны гадзіннік]] |- ! 1 | [[Водпуст]] |- ! 1 | [[Водская пяціна]] |- ! 1 | [[Водэн]] |- ! 1 | [[Возера Блуднае]] |- ! 1 | [[Возера Брыдвайшыс]] |- ! 1 | [[Возера Охрыд]] |- ! 1 | [[Возера Сіверскае]] |- ! 1 | [[Войкавічы]] |- ! 1 | [[Война Грычына]] |- ! 1 | [[Войны Джучыдаў і Хулагуідаў]] |- ! 1 | [[Войны за незалежнасць Шатландыі]] |- ! 1 | [[Войска Івана IV]] |- ! 1 | [[Войска выратавання]] |- ! 1 | [[Войскі Еўропы 15 стагоддзя]] |- ! 1 | [[Войскі ваўкавыскі]] |- ! 1 | [[Войскі мсціслаўскі]] |- ! 1 | [[Войскі інфлянцкі]] |- ! 1 | [[Войт віленскі]] |- ! 1 | [[Войты віленскія]] |- ! 1 | [[Войцек Сушарда]] |- ! 1 | [[Войцех Іздэбскі]] |- ! 1 | [[Войцех Ассалінскі]] |- ! 1 | [[Войцех Бараноўскі]] |- ! 1 | [[Войцех Герсон]] |- ! 1 | [[Войцех Дамбскі]] |- ! 1 | [[Войцех Дземяшэўскі]] |- ! 1 | [[Войцех Жэмба]] |- ! 1 | [[Войцех Капінас]] |- ! 1 | [[Войцех Карфанты]] |- ! 1 | [[Войцех Козак]] |- ! 1 | [[Войцех Крыгзейзен]] |- ! 1 | [[Войцех Марчэўскі]] |- ! 1 | [[Войцех Салінарыус]] |- ! 1 | [[Войцех Скашэўскі]] |- ! 1 | [[Войцех Станіслаў Катоўскі]] |- ! 1 | [[Войцех Сялява]] |- ! 1 | [[Войцех Трампчынскі]] |- ! 1 | [[Войцех Ястжэмбец]] |- ! 1 | [[Войцэх Бабэрскі]] |- ! 1 | [[Вока Божае]] |- ! 1 | [[Вока за вока]] |- ! 1 | [[Вока чалавека]] |- ! 1 | [[Вокруг света]] |- ! 1 | [[Вокруг света, часопіс]] |- ! 1 | [[Волда]] |- ! 1 | [[Волдэ Цадык]] |- ! 1 | [[Волжскае Казацкае Войска]] |- ! 1 | [[Волкаў Аляксандр Аляксандравіч]] |- ! 1 | [[Волквін]] |- ! 1 | [[Вольга Аляксандраўна]] |- ! 1 | [[Вольга Аляксандраўна Юр'еўская]] |- ! 1 | [[Вольга Антонаўна Лагада-Шышкіна]] |- ! 1 | [[Вольга Антонаўна Ляскоўская]] |- ! 1 | [[Вольга Барысаўна Любімава]] |- ! 1 | [[Вольга Валер'еўна Салаўёва]] |- ! 1 | [[Вольга Дзіміртыеўна Бажэнава]] |- ! 1 | [[Вольга Крапоткіна]] |- ! 1 | [[Вольга Мікалаеўна, вялікая кнжна]] |- ! 1 | [[Вольга Скварцова]] |- ! 1 | [[Вольга Сяргееўна Паўлішчава]] |- ! 1 | [[Вольга Сігізмундаўна Папова]] |- ! 1 | [[Вольга Уладзіміраўна Лялекава]] |- ! 1 | [[Вольга Фёдараўна]] |- ! 1 | [[Вольгапальскі павет]] |- ! 1 | [[Вольнае таварыства аматараў расійскай славеснасці]] |- ! 1 | [[Вольнае эканамічнае таварыста]] |- ! 1 | [[Вольскі (народ)]] |- ! 1 | [[Вольскія]] |- ! 1 | [[Вольфганг Вольфангавіч Кавельмахер]] |- ! 1 | [[Вольфганг Цвейбрукенскі]] |- ! 1 | [[Вольфганг Шмідэр]] |- ! 1 | [[Вольфганг Шусэль]] |- ! 1 | [[Вольфганг Шутцбар Мільхлінг]] |- ! 1 | [[Вольфганг Шэнк]] |- ! 1 | [[Вольфганг Шэтэліх]] |- ! 1 | [[Вопросы языкознания]] |- ! 1 | [[Вопыт апісання Магілёўскай губерні]] |- ! 1 | [[Воранаўскі піярскі калегіум]] |- ! 1 | [[Вормскі дагавор]] |- ! 1 | [[Вормскі сабор, 868]] |- ! 1 | [[Вормскі сойм]] |- ! 1 | [[Ворцлаў Песіна]] |- ! 1 | [[Восем рускіх песень]] |- ! 1 | [[Воспа слівы]] |- ! 1 | [[Востраў Бруснёва]] |- ! 1 | [[Востраў Валаам]] |- ! 1 | [[Востраў Кампабела]] |- ! 1 | [[Востраў Кос]] |- ! 1 | [[Востраў Мазавецка]] |- ! 1 | [[Востраў Паксас]] |- ! 1 | [[Востраў Раб]] |- ! 1 | [[Востраў Салін]] |- ! 1 | [[Востраў Смаленск]] |- ! 1 | [[Востраў Тыберына]] |- ! 1 | [[Востраў скарбаў, фільм, 1971]] |- ! 1 | [[Вострыя прыправы]] |- ! 1 | [[Вось, Чалавек]] |- ! 1 | [[Вось мая вёска]] |- ! 1 | [[Восьмы Сусветны сабор]] |- ! 1 | [[Восіп Барысавіч Румер]] |- ! 1 | [[Восіп Пятровіч Курылас]] |- ! 1 | [[Восіп Старцаў]] |- ! 1 | [[Восіп Якаўлевіч Калычоў]] |- ! 1 | [[Вотум даверу]] |- ! 1 | [[Вотчынная калегія]] |- ! 1 | [[Воху Манах]] |- ! 1 | [[Воінскі статут Пятра I]] |- ! 1 | [[Воўк-Ланеўскія]] |- ! 1 | [[Вранаў-над-Топляў]] |- ! 1 | [[Вранье]] |- ! 1 | [[Врачанская епархія]] |- ! 1 | [[Вроцлаўская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Вроцлаўскі павет]] |- ! 1 | [[Вршоўцы]] |- ! 1 | [[Вугольнік]] |- ! 1 | [[Вудс-Хол]] |- ! 1 | [[Вуйціцкі]] |- ! 1 | [[Вук Лазаравіч]] |- ! 1 | [[Вукашын]] |- ! 1 | [[Вукол Ундольскі]] |- ! 1 | [[Вулиця Григорія Сковороди (Київ)]] |- ! 1 | [[Вульдэтрада]] |- ! 1 | [[Вульфер]] |- ! 1 | [[Вуліца 1 Мая, Навагрудак]] |- ! 1 | [[Вуліца 5-й Арміі, Іркуцк]] |- ! 1 | [[Вуліца Івана Насовіча]] |- ! 1 | [[Вуліца А. Волана]] |- ! 1 | [[Вуліца Ангелінай (Ліда)]] |- ! 1 | [[Вуліца Аркадзя Смоліча (Мінск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Байчы-Жылінскі]] |- ! 1 | [[Вуліца Брадвей]] |- ! 1 | [[Вуліца Бялінскага (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Вуліца Верашчагіна (Мінск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Воінаў-Інтэрнацыяналістаў (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Вялікая Ардынка]] |- ! 1 | [[Вуліца Глухава (Гродна)]] |- ! 1 | [[Вуліца Дарвіна (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Вуліца Дзям'яна Беднага, Гомель]] |- ! 1 | [[Вуліца Доўгія агароды (Гданьск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Ефрасінні Полацкай (Мінск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Ефрасінні Полацкай (Полацк)]] |- ! 1 | [[Вуліца Ефрасінні Полацкай (Слонім)]] |- ! 1 | [[Вуліца Зрыні]] |- ! 1 | [[Вуліца Камсамольская, Астравец]] |- ! 1 | [[Вуліца Камуністычная, Кобрын]] |- ! 1 | [[Вуліца Камісарава, Гомель]] |- ! 1 | [[Вуліца Карла Маркса (Жлобін)]] |- ! 1 | [[Вуліца Касманаўтаў (Мінск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Крылова (Бабруйск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Куйбышава (Баранавічы)]] |- ! 1 | [[Вуліца Леванеўскага (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Вуліца Леніна (Ваўкавыск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Ленінская, Нясвіж]] |- ! 1 | [[Вуліца Майронё]] |- ! 1 | [[Вуліца Ніжне-Пакроўская]] |- ! 1 | [[Вуліца Падвальная, Львоў]] |- ! 1 | [[Вуліца Пакроўка]] |- ! 1 | [[Вуліца Паўночная, Гродна]] |- ! 1 | [[Вуліца Першамайская, Кобрын]] |- ! 1 | [[Вуліца Політэхнічная (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Вуліца Прамая, Дамаск]] |- ! 1 | [[Вуліца Прымірэння]] |- ! 1 | [[Вуліца Руйтлі (Талін)]] |- ! 1 | [[Вуліца Руская, Львоў]] |- ! 1 | [[Вуліца Саборная Гара]] |- ! 1 | [[Вуліца Савецкая (Глыбокае)]] |- ! 1 | [[Вуліца Савецкая (Орша)]] |- ! 1 | [[Вуліца Савецкая (Пружаны)]] |- ! 1 | [[Вуліца Святога Казіміра (Вільня)]] |- ! 1 | [[Вуліца Святога Марка (Кракаў)]] |- ! 1 | [[Вуліца Спаская, Пінск]] |- ! 1 | [[Вуліца Субач]] |- ! 1 | [[Вуліца Субачаўс]] |- ! 1 | [[Вуліца Суворава (Полацк)]] |- ! 1 | [[Вуліца Тармасава (Пружаны)]] |- ! 1 | [[Вуліца Тоампеа]] |- ! 1 | [[Вуліца Тэльмана (Гомель)]] |- ! 1 | [[Вуліца Чкалава, Нясвіж]] |- ! 1 | [[Вуліца Чырвонапартызанская, Гродна]] |- ! 1 | [[Вуліца Швянта Ігнота]] |- ! 1 | [[Вуліца Швянта Мікала]] |- ! 1 | [[Вуліца Швянта Мікалаяўс (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Вуліца Шышкіна, Масква]] |- ! 1 | [[Вуліца Шышкіна, Мінск]] |- ! 1 | [[Вуліца Юрыя Грыгор’ева]] |- ! 1 | [[Вуліцы Горкага (Полацк)]] |- ! 1 | [[Вусаты нянь]] |- ! 1 | [[Вусная Тора]] |- ! 1 | [[Вусны Закон]] |- ! 1 | [[Вусны фальклор]] |- ! 1 | [[Вустэр (Масачусэтс)]] |- ! 1 | [[Вустэрскі мастацкі музей]] |- ! 1 | [[Вучань]] |- ! 1 | [[Вучань, хрысціянства]] |- ! 1 | [[Вучоны савет]] |- ! 1 | [[Вучэбная лабараторыя музейнай справы гістарычнага факультэта БДУ]] |- ! 1 | [[Вучэбная літаратура]] |- ! 1 | [[Вучэбная ўстанова]] |- ! 1 | [[Вучэльная рада]] |- ! 1 | [[Вучэльня]] |- ! 1 | [[Вучэнне]] |- ! 1 | [[Вучэнне Адая]] |- ! 1 | [[Вушная ракавіна]] |- ! 1 | [[Выбар партнёра]] |- ! 1 | [[Выбаргскае ваеннае авіяцыйнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Выбаргская і Фінляндская епархія]] |- ! 1 | [[Выбаргскі бок]] |- ! 1 | [[Выбарчы блок «ACUM Platforma DA și PAS»]] |- ! 1 | [[Выбары Прэзідэнта Расіі]] |- ! 1 | [[Выбары прэзідэнта РСФСР, 1991]] |- ! 1 | [[Выбары ў Вярхоўную Раду Украіны, 1994]] |- ! 1 | [[Выбары ў Вярхоўную Раду Украіны, 2007]] |- ! 1 | [[Выбары ў Еўрапарламент, 2009]] |- ! 1 | [[Выбары ў Еўрапарламент, 2014, Латвія]] |- ! 1 | [[Выбары ў Еўрапарламент, 2019, Латвія]] |- ! 1 | [[Выбары ў Еўрапарламент (2009)]] |- ! 1 | [[Выбары ў Еўрапарламент у Славакіі (2004)]] |- ! 1 | [[Выбары ў Еўрапарламент у Славакіі (2009)]] |- ! 1 | [[Выбраная рада, Расія]] |- ! 1 | [[Выбуты]] |- ! 1 | [[Выбух, мінаносец]] |- ! 1 | [[Выбух на Аптэкарскай выспе]] |- ! 1 | [[Вывадная пратока калявушнай сліннай залозы]] |- ! 1 | [[Вывяржэнне з сану]] |- ! 1 | [[Выгнанне Іаакіма з храма]] |- ! 1 | [[Выгнанне бесаў у Гадарынскай краіне]] |- ! 1 | [[Выгнанне гандляроў з храма]] |- ! 1 | [[Выгнанне з раю]] |- ! 1 | [[Выгурыўшчына]] |- ! 1 | [[Выдавецкая група URSS]] |- ! 1 | [[Выдавецкі савет Беларускай Праваслаўнай Царквы]] |- ! 1 | [[Выдавецтва «Унія»]] |- ! 1 | [[Выдавецтва Калумбійскага ўніверсітэта]] |- ! 1 | [[Выданне]] |- ! 1 | [[Выдатнік друку Беларусі]] |- ! 1 | [[Вызваленне Полацка]] |- ! 1 | [[Вызваленне апостала Пятра]] |- ! 1 | [[Вызнанне]] |- ! 1 | [[Вызначаны інтэграл]] |- ! 1 | [[Выканаўчая Дырэкторыя]] |- ! 1 | [[Выкраданне Празэрпіны]] |- ! 1 | [[Выкраданне з сераля]] |- ! 1 | [[Выкупленне ў Хрысціянстве]] |- ! 1 | [[Вылча Іванаў]] |- ! 1 | [[Вылячэнне]] |- ! 1 | [[Вылячэнне верай]] |- ! 1 | [[Вылячэнне слугі центурыёна]] |- ! 1 | [[Вылічэнне бясконца малых]] |- ! 1 | [[Вымперг]] |- ! 1 | [[Вынясенне пачэсных дрэў Жыватворнага Крыжа]] |- ! 1 | [[Выпадак на станцыі Кочатаўка]] |- ! 1 | [[Выпадак на станцыі Крэчатаўка]] |- ! 1 | [[Вырадкі]] |- ! 1 | [[Выратаванне]] |- ! 1 | [[Вырумааскае благачынне]] |- ! 1 | [[Вырыдыяна]] |- ! 1 | [[Высакародны пансіён]] |- ! 1 | [[Высокае Адраджэнне]] |- ! 1 | [[Выспа на Птушынай вуліцы]] |- ! 1 | [[Высылка (пакаранне)]] |- ! 1 | [[Выхаванне жорсткасці ў жанчын і сабак]] |- ! 1 | [[Выхад]] |- ! 1 | [[Выходжанне (вынясенне) святых дрэў Жыватворнага Крыжа Гасподняга]] |- ! 1 | [[Вышагародскае княства]] |- ! 1 | [[Вышаградскі канонік]] |- ! 1 | [[Вышгруд (Быдгашч)»]] |- ! 1 | [[Вышковіч]] |- ! 1 | [[Вышкі (Падляскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Вышыты пераплёт]] |- ! 1 | [[Вышэйшая духоўная семінарыю (Улацлавак)]] |- ! 1 | [[Вышэйшая духоўная семінарыя, Беласток]] |- ! 1 | [[Вышэйшая духоўная семінарыя (Кельцы)]] |- ! 1 | [[Вышэйшая духоўная семінарыя (Рыга)]] |- ! 1 | [[Вышэйшая духоўная семінарыя ў Драгічыне]] |- ! 1 | [[Вышэйшая партыйная школа]] |- ! 1 | [[Вышэйшая політэхнічная школы, Цюрых]] |- ! 1 | [[Вышэйшая школа (у ЗША)]] |- ! 1 | [[Вышэйшая школа палітычных навук (Вільня)]] |- ! 1 | [[Вышэйшы царкоўны суд Сербскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Вышэйшы інстытут рэлігійнай культуры]] |- ! 1 | [[Вышэйшыя багаслоўскія курсы]] |- ! 1 | [[Вышэйшыя жаночыя медыцынскія курсы]] |- ! 1 | [[Вышэйшыя курсы КДБ СССР]] |- ! 1 | [[Выяўленчае мастацтва, выдавецтва]] |- ! 1 | [[Выяўленчае мастацтва Польшчы]] |- ! 1 | [[Вэлька-Бітча]] |- ! 1 | [[Вэндзі Келер]] |- ! 1 | [[Вэндзі Шаліт]] |- ! 1 | [[Вюстэнфельдэ]] |- ! 1 | [[Вядзец]] |- ! 1 | [[Вяжышчскі манастыр]] |- ! 1 | [[Вязынка (музей)]] |- ! 1 | [[Вялены]] |- ! 1 | [[Вялюана]] |- ! 1 | [[Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Вялікае Даручэнне]] |- ! 1 | [[Вялікае герцагства Франкфурт]] |- ! 1 | [[Вялікае дарурэнне]] |- ! 1 | [[Вялікае касмічнае падарожжа]] |- ! 1 | [[Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Вялікае майстэрства артылерыі]] |- ! 1 | [[Вялікае паручэнне]] |- ! 1 | [[Вялікае расчараванне]] |- ! 1 | [[Вялікай Айчынная вайна]] |- ! 1 | [[Вялікамаравія]] |- ! 1 | [[Вялікапосны ліст]] |- ! 1 | [[Вялікаросія]] |- ! 1 | [[Вялікая Біблія]] |- ! 1 | [[Вялікая Запаведзь]] |- ! 1 | [[Вялікая Казаноўшчына]] |- ! 1 | [[Вялікая Казіміра]] |- ! 1 | [[Вялікая Ксёнжа]] |- ! 1 | [[Вялікая Літанія]] |- ! 1 | [[Вялікая Мадонна Каўпера]] |- ! 1 | [[Вялікая Садовая вуліца, Растоў-на-Доне]] |- ! 1 | [[Вялікая Чавуская вуліца]] |- ! 1 | [[Вялікая заходняя схізма]] |- ! 1 | [[Вялікая званіца Кіева-Пячэрска лаўры]] |- ! 1 | [[Вялікая кааліцыя]] |- ! 1 | [[Вялікая камета 1577 года]] |- ! 1 | [[Вялікая княжна Елізавета]] |- ! 1 | [[Вялікая прэмія Французскай Акадэміі маральна-палітычных навук]] |- ! 1 | [[Вялікая царква Зімовага палаца]] |- ! 1 | [[Вялікая эпідэмія чумы]] |- ! 1 | [[Вялікая імша До мінор]] |- ! 1 | [[Вялікдзень у народнай традыцыі]] |- ! 1 | [[Вялікодны тыдзень (Светлы тыдзень)]] |- ! 1 | [[Вялікі Інквізітар]] |- ! 1 | [[Вялікі Аўторак]] |- ! 1 | [[Вялікі Белы Трон]] |- ! 1 | [[Вялікі Катэхізіс]] |- ! 1 | [[Вялікі Крыж Заслугі]] |- ! 1 | [[Вялікі Кэнтэрберыйскі Псалтыр]] |- ! 1 | [[Вялікі Лісабон]] |- ! 1 | [[Вялікі Маскоўскі сабор]] |- ! 1 | [[Вялікі Сен-Бернар]] |- ! 1 | [[Вялікі Сінедрыён]] |- ! 1 | [[Вялікі Уваход]] |- ! 1 | [[Вялікі Юбілей]] |- ! 1 | [[Вялікі алхімічны збор]] |- ! 1 | [[Вялікі залаты медаль SEP]] |- ! 1 | [[Вялікі канон]] |- ! 1 | [[Вялікі катэхізіс Марціна Лютэра]] |- ! 1 | [[Вялікі лагафет]] |- ! 1 | [[Вялікі маскоўскі сабор (1667)]] |- ! 1 | [[Вялікі пажар Нью-Ёрка, 1776]] |- ! 1 | [[Вялікі пакаянны канон]] |- ! 1 | [[Вялікі палац (Канстанцінопаль)]] |- ! 1 | [[Вялікі раздатчык міласціны Францыі]] |- ! 1 | [[Вялікі раскол 1054 года]] |- ! 1 | [[Вялікі чацверг]] |- ! 1 | [[Вялікі і нямецкі магістр]] |- ! 1 | [[Вялікі інквізітар]] |- ! 1 | [[Вялікія Азяраны]] |- ! 1 | [[Вялікія Астроўчыцы]] |- ! 1 | [[Вялікія Грыбовічы]] |- ! 1 | [[Вялікія Лучкі]] |- ! 1 | [[Вялікія кападакійцы]] |- ! 1 | [[Вялікія князі расійскія]] |- ! 1 | [[Вялікія людзі Расіі]] |- ! 1 | [[Вялікія прарокі]] |- ! 1 | [[Вялікія святы]] |- ! 1 | [[Вялікія скруткі]] |- ! 1 | [[Вялікія чэцці-мінеі]] |- ! 1 | [[Вяндлярня]] |- ! 1 | [[Вяндліна (вёска)]] |- ! 1 | [[Вянец]] |- ! 1 | [[Вянок капэл]] |- ! 1 | [[Вянцлаўскія]] |- ! 1 | [[Вянчанне на царства]] |- ! 1 | [[Вяроўкін]] |- ! 1 | [[Вяртанне блуднага сына, Рэмбрант]] |- ! 1 | [[Вярхоўная кантрольная палата Польшчы]] |- ! 1 | [[Вярхоўная рада Украіны 1 склікання]] |- ! 1 | [[Вярхоўная рада Украіны 2 склікання]] |- ! 1 | [[Вярхоўная рада Украіны 3 склікання]] |- ! 1 | [[Вярхоўная рада Украіны 4 склікання]] |- ! 1 | [[Вярхоўная рада Украіны 5 склікання]] |- ! 1 | [[Вярхоўная рада Украіны 6 склікання]] |- ! 1 | [[Вярхоўная рада Украіны 8 склікання]] |- ! 1 | [[Вярхоўны Савет Аўтаномнай Рэспублікі Крым]] |- ! 1 | [[Вярхоўны Савет БССР 13-га склікання]] |- ! 1 | [[Вярхоўны Савет Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны Савет РФ]] |- ! 1 | [[Вярхоўны Савет Эстонскай ССР]] |- ! 1 | [[Вярхоўны Трыбунал Апасталічнай Сігнатуры]] |- ! 1 | [[Вярхоўны архіепіскап Румынскай каталіцкай царквы]] |- ! 1 | [[Вярхоўны архіепіскап Эрнакулам-Ангамалі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны касацыйны суд, Балгарыя]] |- ! 1 | [[Вярхоўны касацыйны суд Балгарыі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны князь літоўскі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны крымінальны суд па справе дзекабрыстаў]] |- ! 1 | [[Вярхоўны савет Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны савет Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны суд Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны суд Рэспублікі Крым]] |- ! 1 | [[Вярхоўны суд Славакіі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны суд Чэхіі]] |- ! 1 | [[Вярхоўны трыбунал апостальскай сігнатуры]] |- ! 1 | [[Вярхоўныя гаспітальеры Тэўтонскага ордэна]] |- ! 1 | [[Вярхоўныя генералы кангрэгацыі Айцоў Марыянаў]] |- ! 1 | [[Вярхоўныя інтэнданты Тэўтонскага ордэна]] |- ! 1 | [[Вяселейка]] |- ! 1 | [[Вяселле Фігаро]] |- ! 1 | [[Вяселле Фігаро (опера)]] |- ! 1 | [[Вяселле кронпрынцэсы Вікторыі і Даніэля Вестлінга]] |- ! 1 | [[Вяселле ў Кане Галілейскай, карціна Босха]] |- ! 1 | [[Вяселле ў Кане Галілейскай, карціна Джота]] |- ! 1 | [[Вясельныя песні]] |- ! 1 | [[Вяславанне]] |- ! 1 | [[Вясна святая]] |- ! 1 | [[Вясна свяшчэнная]] |- ! 1 | [[Вяснушкі (песні)]] |- ! 1 | [[Вяснянка (швейная фабрыка)]] |- ! 1 | [[Вяцкая зямля]] |- ! 1 | [[Вячаслаў Аляксандравіч Кісліцын]] |- ! 1 | [[Вячаслаў Апанасавіч Кабржыцкі]] |- ! 1 | [[Вячаслаў Вабішчэвіч]] |- ! 1 | [[Вячаслаў Далгоў]] |- ! 1 | [[Вячаслаў Мікалаевіч Шчэпкін]] |- ! 1 | [[Вячэра Гасподняя]] |- ! 1 | [[Вячэра ў Віфаніі]] |- ! 1 | [[Вячэра ў чатыры рукі]] |- ! 1 | [[Вячэра ў чатыры рукі (фільм)]] |- ! 1 | [[Вячэрняя школа]] |- ! 1 | [[Вяшчуны]] |- ! 1 | [[Вёльва]] |- ! 1 | [[Вёска Анаполіс]] |- ! 1 | [[Вёска Белы Луг]] |- ! 1 | [[Вёска Бярозаўка, Кобрынскі раён]] |- ! 1 | [[Вёска Ваплаўкі]] |- ! 1 | [[Вёска Варанец, Румынія]] |- ! 1 | [[Вёска Вардзія]] |- ! 1 | [[Вёска Ведзьма]] |- ! 1 | [[Вёска Выра]] |- ! 1 | [[Вёска Гарбатовічы]] |- ! 1 | [[Вёска Гембулы]] |- ! 1 | [[Вёска Глухаў, Груецкі павет]] |- ! 1 | [[Вёска Горбачы]] |- ! 1 | [[Вёска Грушка-Дужа]] |- ! 1 | [[Вёска Дрэні]] |- ! 1 | [[Вёска Елізараўшчына]] |- ! 1 | [[Вёска Калцявы]] |- ! 1 | [[Вёска Карэні]] |- ! 1 | [[Вёска Кляйнікі]] |- ! 1 | [[Вёска Крэчлі]] |- ! 1 | [[Вёска Кёрстава]] |- ! 1 | [[Вёска Кіневічы]] |- ! 1 | [[Вёска Лайжува]] |- ! 1 | [[Вёска Молдзін]] |- ! 1 | [[Вёска Пагажэліска]] |- ! 1 | [[Вёска Падгайдзі]] |- ! 1 | [[Вёска Папротня]] |- ! 1 | [[Вёска Петка-Славейкаў]] |- ! 1 | [[Вёска Плянта, Пружанскі раён]] |- ! 1 | [[Вёска Пранчаны]] |- ! 1 | [[Вёска Раваньшчына]] |- ! 1 | [[Вёска Саланікі]] |- ! 1 | [[Вёска Старая Загасць]] |- ! 1 | [[Вёска Таяў, раёна Банска-Бістрыца]] |- ! 1 | [[Вёска Тшэнсач]] |- ! 1 | [[Вёска Тышкоўшчына]] |- ! 1 | [[Вёска Ціневічы]] |- ! 1 | [[Вёска Чырвоны Шахтар, Ізюмскі раён]] |- ! 1 | [[Вёска Шылай]] |- ! 1 | [[Вёска Юдзішчына]] |- ! 1 | [[Вёска Якімовічы]] |- ! 1 | [[Вібарада]] |- ! 1 | [[Вібратар Герца]] |- ! 1 | [[Вівіян (граф Тура)]] |- ! 1 | [[Віганштайн]] |- ! 1 | [[Вігбад]] |- ! 1 | [[Вігерых (пфальцграф Латарынгіі)]] |- ! 1 | [[Вігерыхіды]] |- ! 1 | [[Віглаф (кароль Мерсіі)]] |- ! 1 | [[Вігнер]] |- ! 1 | [[Вігры (вёска)]] |- ! 1 | [[Вігунт]] |- ! 1 | [[Вігі, партыя]] |- ! 1 | [[Вігілія з дванаццаці страў]] |- ! 1 | [[Віда дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Відавы эпітэт]] |- ! 1 | [[Відавіч (значэнні)]] |- ! 1 | [[Відень]] |- ! 1 | [[Відзімір I]] |- ! 1 | [[Відонье]] |- ! 1 | [[Віды роду Лён]] |- ! 1 | [[Віды роду Шалфей]] |- ! 1 | [[Віжуны]] |- ! 1 | [[Віжуонас]] |- ! 1 | [[Візанталогія]] |- ! 1 | [[Візантыйская армія]] |- ! 1 | [[Візантыйская грэчаская мова]] |- ! 1 | [[Візантыйская літаратура]] |- ! 1 | [[Візантыйскі флот]] |- ! 1 | [[Візантыйскі іканапіс]] |- ! 1 | [[Візантыйскія лагафеты]] |- ! 1 | [[Візантыйскія манеты]] |- ! 1 | [[Візнаўская зямля]] |- ! 1 | [[Візуалізацыя графаў]] |- ! 1 | [[Візэ (Кыркларэлі)]] |- ! 1 | [[Візівараш]] |- ! 1 | [[Візіта]] |- ! 1 | [[Візіткі]] |- ! 1 | [[Візіты]] |- ! 1 | [[Вік, Барселона]] |- ! 1 | [[Вік (Іспанія)]] |- ! 1 | [[Вікарны епіскап]] |- ! 1 | [[Вікарны ксёндз]] |- ! 1 | [[Вікарый Хрыста]] |- ! 1 | [[Вікарыяцтва]] |- ! 1 | [[Вікенцій (Марар)]] |- ! 1 | [[Вікенцій (Морар)]] |- ! 1 | [[Вікенцій Ключынскі]] |- ! 1 | [[Вікенцій Сарагоскі]] |- ! 1 | [[Вікенцій Язвінскі]] |- ! 1 | [[Вікенцій дэ Поль]] |- ! 1 | [[Віконт Безье]] |- ! 1 | [[Віконт Брунікеля]] |- ! 1 | [[Віконт дэ Бражэлон, або Дзесяць гадоў пасля]] |- ! 1 | [[Віконт дэ Кастэльбон]] |- ! 1 | [[Віконты Безье]] |- ! 1 | [[Віконты Німа]] |- ! 1 | [[Віктар (Бедзь)]] |- ! 1 | [[Віктар (П'янкоў)]] |- ! 1 | [[Віктар IV II, антыпапа]] |- ! 1 | [[Віктар V, антыпапа]] |- ! 1 | [[Віктар Іванавіч Аўчарэнка]] |- ! 1 | [[Віктар Іванавіч Балдзін]] |- ! 1 | [[Віктар Іванавіч Грыгаровіч]] |- ! 1 | [[Віктар Альбертавіч Алымаў]] |- ! 1 | [[Віктар Аляксандравіч Касцецкі]] |- ! 1 | [[Віктар Амадэй Ангальт-Бернбургскі]] |- ! 1 | [[Віктар Андрэевіч Васілевіч]] |- ! 1 | [[Віктар Аўгусцін]] |- ! 1 | [[Віктар Братулеску]] |- ! 1 | [[Віктар Вайнтраўб]] |- ! 1 | [[Віктар Васнецоў]] |- ! 1 | [[Віктар Васільевіч Якунін]] |- ! 1 | [[Віктар Віктаравіч Бабынін]] |- ! 1 | [[Віктар Віктаравіч Януковіч]] |- ! 1 | [[Віктар Вінаградаў]] |- ! 1 | [[Віктар Георгіевіч Камплектаў]] |- ! 1 | [[Віктар Доўнар]] |- ! 1 | [[Віктар Кузьміч Зібараў]] |- ! 1 | [[Віктар Леон Эстэбан Сан-Мігель-і-Эрсэ]] |- ! 1 | [[Віктар Нікіціч Лазараў]] |- ! 1 | [[Віктар Пятровіч Абнінскі]] |- ! 1 | [[Віктар Піліпец]] |- ! 1 | [[Віктар Садкоўскі]] |- ! 1 | [[Віктар Фларыянавіч Свіда]] |- ! 1 | [[Віктар Хара]] |- ! 1 | [[Віктар Чарноў]] |- ! 1 | [[Віктар Шырма]] |- ! 1 | [[Віктарас Паліс]] |- ! 1 | [[Віктарын (Бяляеў)]] |- ! 1 | [[Віктарын (Любімаў)]] |- ! 1 | [[Віктарын Бочак з Подзебрадаў]] |- ! 1 | [[Віктарын Штрыгель]] |- ! 1 | [[Віктарын з Подзебрадаў]] |- ! 1 | [[Віктарыянская архітэктура]] |- ! 1 | [[Віктарыянская готыка]] |- ! 1 | [[Віктарыянская літаратура]] |- ! 1 | [[Віктор Рыгоравіч Уткоў]] |- ! 1 | [[Вікторый Аквітанскі]] |- ! 1 | [[Вікторыя Віктараўна Цігіпка]] |- ! 1 | [[Вікторыя Саксен-Кобург-Гоцкая]] |- ! 1 | [[Вікторыя Французская]] |- ! 1 | [[Вікторыя Фёдараўна]] |- ! 1 | [[Віла-Франка-ду-Разарыу]] |- ! 1 | [[Віла Памфілі]] |- ! 1 | [[Віланы]] |- ! 1 | [[Вілвардэ]] |- ! 1 | [[Вілвордэ]] |- ! 1 | [[Віле Рыекінен]] |- ! 1 | [[Віле Рыекіненаў]] |- ! 1 | [[Вілебад]] |- ! 1 | [[Вілейскае павятовае вучылішча]] |- ! 1 | [[Вілекін фон Ніндорф]] |- ! 1 | [[Вілем I, граф Галандыі]] |- ! 1 | [[Вілем Кобен]] |- ! 1 | [[Вілем ван Мірыс]] |- ! 1 | [[Вілем ван дэн Блоке]] |- ! 1 | [[Віленскае Марыінскае жаночае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віленскае архібіскупства]] |- ! 1 | [[Віленскае жаночае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віленскае жаночае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віленскае парафіяльнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віленскае праваслаўнае брацтва Святога Духа]] |- ! 1 | [[Віленскае самакіраванне]] |- ! 1 | [[Віленскае таварыства навук і мастацтва]] |- ! 1 | [[Віленскай адукацыйнай камісіі]] |- ! 1 | [[Віленская Медыка-хірургічная акадэмія]] |- ! 1 | [[Віленская беларуская настаўніцкая семінарыя]] |- ! 1 | [[Віленская брама (Брэст)]] |- ! 1 | [[Віленская брама (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Віленская брацкая школа]] |- ! 1 | [[Віленская вышэйшая тэхнічная школа]] |- ! 1 | [[Віленская галоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Віленская галоўная школа]] |- ! 1 | [[Віленская друкарня]] |- ! 1 | [[Віленская езуіцкая друкарня]] |- ! 1 | [[Віленская епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Віленская кансерваторыя]] |- ! 1 | [[Віленская мужчынская гімназія]] |- ! 1 | [[Віленская рымска-каталіцкя духоўная акадэмія]] |- ! 1 | [[Віленская турма]] |- ! 1 | [[Віленскі Прачысценскі сабор]] |- ! 1 | [[Віленскі абраз Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Віленскі бернардзінскі кляштар]] |- ! 1 | [[Віленскі веснік]] |- ! 1 | [[Віленскі гарадскі тэатр]] |- ! 1 | [[Віленскі губернатар]] |- ! 1 | [[Віленскі дамініканскі кляштар]] |- ! 1 | [[Віленскі евангелічна-рэфармацкі збор]] |- ! 1 | [[Віленскі збор]] |- ! 1 | [[Віленскі кляштар баніфратраў]] |- ! 1 | [[Віленскі кляштар бернардзінцаў]] |- ! 1 | [[Віленскі кляштар францысканцаў]] |- ! 1 | [[Віленскі сойм (1451)]] |- ! 1 | [[Віленскі статыстычны камітэт]] |- ! 1 | [[Віленскі цэнтральны архіў старажытных актавых кніг]] |- ! 1 | [[Віленскі яўрэйскі настаўніцкі інстытут]] |- ! 1 | [[Віленскія гімназіі]] |- ! 1 | [[Вілкавішкіскі дэканат]] |- ! 1 | [[Вілкавішскі павет]] |- ! 1 | [[Вілтан Граф]] |- ! 1 | [[Віль Саўбанавіч Бакіраў]] |- ! 1 | [[Вільвордэ]] |- ! 1 | [[Вільгельм, герцаг Юліха-Клевэ-Берга]] |- ! 1 | [[Вільгельм, граф фон Веймар-Орламюндэ]] |- ! 1 | [[Вільгельм, маркграф Паўночнай маркі]] |- ! 1 | [[Вільгельм (герцаг Юліх-Клевэ-Бергскі)]] |- ! 1 | [[Вільгельм II, курфюрст Гесэн-Каселя]] |- ! 1 | [[Вільгельм II, маркграф]] |- ! 1 | [[Вільгельм III, кароль Сіцыліі]] |- ! 1 | [[Вільгельм III, ландграф Цюрынгіі]] |- ! 1 | [[Вільгельм III (ландграф Цюрынгіі)]] |- ! 1 | [[Вільгельм II (маркграф Майсена)]] |- ! 1 | [[Вільгельм IV Аранскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм IV Тулузскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм I (герцаг Мантуі)]] |- ! 1 | [[Вільгельм I (граф Галандыі)]] |- ! 1 | [[Вільгельм I (маркграф Майсена)]] |- ! 1 | [[Вільгельм I Злы]] |- ! 1 | [[Вільгельм I Нармандскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм VI Манферацкі]] |- ! 1 | [[Вільгельм X Святы]] |- ! 1 | [[Вільгельм Англійскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм Бадэнскі (1792—1859)]] |- ! 1 | [[Вільгельм Браўншвайгскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм Вен]] |- ! 1 | [[Вільгельм Гесэн-Касельскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм Гумпенберг]] |- ! 1 | [[Вільгельм Людвіг Насау-Дыленбургскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм Мадэнскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм Мюлер]] |- ! 1 | [[Вільгельм Мяшкоўскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм Мёрбеке]] |- ! 1 | [[Вільгельм Плейдэнвурф]] |- ! 1 | [[Вільгельм Поль]] |- ! 1 | [[Вільгельм Прэгер]] |- ! 1 | [[Вільгельм Ручынскі]] |- ! 1 | [[Вільгельм Фрыдэман]] |- ! 1 | [[Вільгельм Фіц-Дункан]] |- ! 1 | [[Вільгельм Шнеемельхер]] |- ! 1 | [[Вільгельм Шцюрмер]] |- ! 1 | [[Вільгельм дэ Сен-Кале]] |- ! 1 | [[Вільгельм фон Кеттелер]] |- ! 1 | [[Вільгельм фон Урэнбах]] |- ! 1 | [[Вільгельм фон Фрымерсгайм]] |- ! 1 | [[Вільгельміна Гесэн-Касельская]] |- ! 1 | [[Вільгельміна Пруская]] |- ! 1 | [[Вільгельміна фон Ліхтэнау]] |- ! 1 | [[Вількер]] |- ! 1 | [[Вільмерсдорф]] |- ! 1 | [[Вільнская езуіцкая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Вільнюскі дэканат]] |- ! 1 | [[Вільчукі]] |- ! 1 | [[Вільчыцкі]] |- ! 1 | [[Вільям Годфрэй]] |- ! 1 | [[Вільям Левада]] |- ! 1 | [[Вільянуэва-дэ-Сіхена]] |- ! 1 | [[Вільярэс-дэ-Орбіга]] |- ! 1 | [[Вільяхаёса]] |- ! 1 | [[Вілі Брэдэль]] |- ! 1 | [[Вілібальд Піркгеймер]] |- ! 1 | [[Віліброрд]] |- ! 1 | [[Вілім Іванавіч Монс]] |- ! 1 | [[Вімінацыум]] |- ! 1 | [[Вінаград Ізабела]] |- ! 1 | [[Вінаград лісіны]] |- ! 1 | [[Вінаград скальны]] |- ! 1 | [[Вінаграды, Прага]] |- ! 1 | [[Вінаграды (Прага)]] |- ! 1 | [[Віная]] |- ! 1 | [[Вінвуд (Пенсільванія)]] |- ! 1 | [[Вінка Пуліч]] |- ! 1 | [[Віннікі]] |- ! 1 | [[Вінрых фон Кніпроде]] |- ! 1 | [[Вінс Гаральдзі]] |- ! 1 | [[Вінсентас Сладкявічус]] |- ! 1 | [[Вінтавая лесвіца]] |- ! 1 | [[Вінтавыя ўсходы]] |- ! 1 | [[Вінцэнбург]] |- ! 1 | [[Вінцэнт Грышкевіч]] |- ! 1 | [[Вінцэнт Давід]] |- ! 1 | [[Вінцэнт Латарэвіч]] |- ! 1 | [[Вінцэнт Ліпскі]] |- ! 1 | [[Вінцэнт Рачэці]] |- ! 1 | [[Вінцэнт Раўскі]] |- ! 1 | [[Вінцэнт Станіслаў Валовіч]] |- ! 1 | [[Вінцэнт з Бавэ]] |- ! 1 | [[Вінцэнты Сакоўскі]] |- ! 1 | [[Вінцэнц Эдуард Мільдэ]] |- ! 1 | [[Вінчэнца I Ганзага]] |- ! 1 | [[Вінчэнца Бікі]] |- ! 1 | [[Вінчэнца Галілей]] |- ! 1 | [[Вінчэнца Карафа]] |- ! 1 | [[Вінчэнца Лаўра]] |- ! 1 | [[Вінчэнца Марыя Каранэлі]] |- ! 1 | [[Вінчэнца Петра]] |- ! 1 | [[Вінчэнца Пятра]] |- ! 1 | [[Вінчэстэр (Англія)]] |- ! 1 | [[Вінчэстэрскі Псалтыр]] |- ! 1 | [[Віола Апольская]] |- ! 1 | [[Віпрэхт III фон Гройч]] |- ! 1 | [[Віпрэхт фон Гройч]] |- ! 1 | [[Вір'ял]] |- ! 1 | [[Вірджыніа Арсіні]] |- ! 1 | [[Вірыкус дэ Хомберх]] |- ! 1 | [[Віса, паэзія]] |- ! 1 | [[Вісарыён (Стратовіч)]] |- ! 1 | [[Вісбі]] |- ! 1 | [[Вісконсінскі евангелічны лютэранскі сінод]] |- ! 1 | [[Вісконці]] |- ! 1 | [[Вістыцкі кляштар цыстэрыянцаў]] |- ! 1 | [[Вітал дэ Кастэльмару]] |- ! 1 | [[Вітале II Мікіэль]] |- ! 1 | [[Віталь (Увядзенскі)]] |- ! 1 | [[Віталь (Усцінаў)]] |- ! 1 | [[Віталь (Шчапетаў)]] |- ! 1 | [[Віталь (Шчэпетаў)]] |- ! 1 | [[Віталь Вайцяхоўскі]] |- ! 1 | [[Віталь Кавалёў]] |- ! 1 | [[Віталь Сяргеевіч Красільнікаў]] |- ! 1 | [[Вітальд Рамуальдавіч Лопат]] |- ! 1 | [[Віталя Кастэнкі]] |- ! 1 | [[Віталій (Усцінаў)]] |- ! 1 | [[Віталіян, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Вітамін P]] |- ! 1 | [[Вітарына Галмайр]] |- ! 1 | [[Віташа]] |- ! 1 | [[Вітаўт Ландсбергіс]] |- ! 1 | [[Вітаўтас Габрунас]] |- ! 1 | [[Вітаўтас Заранка]] |- ! 1 | [[Вітаўтас Кярнагіс]] |- ! 1 | [[Вітаўтас Налівайка]] |- ! 1 | [[Вітаўтас Печура]] |- ! 1 | [[Вітольд Віктаравіч Валынец]] |- ! 1 | [[Вітольд Уладзіслававіч Навадворскі]] |- ! 1 | [[Вітольд Чачот]] |- ! 1 | [[Вітольд Юзафавіч Пашкевіч]] |- ! 1 | [[Віторыа Джавані Буса]] |- ! 1 | [[Віторыя Фарнезэ]] |- ! 1 | [[Віторыя Фарнезэ, герцагіня Урбінская]] |- ! 1 | [[Віторыя Франчэска Савойская]] |- ! 1 | [[Вітр]] |- ! 1 | [[Вітраж Рональда Фішэра]] |- ! 1 | [[Вітулін]] |- ! 1 | [[Вітшэўле]] |- ! 1 | [[Вітыя ўсходы]] |- ! 1 | [[Вітэ (значэнні)]] |- ! 1 | [[Вітэз]] |- ! 1 | [[Вітэла (месяцовы кратар)]] |- ! 1 | [[Вітэнагемат]] |- ! 1 | [[Вітэнбергская Замкавая царква]] |- ! 1 | [[Вітэнбергская капітуляцыя]] |- ! 1 | [[Вітэнберскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Вітэнштэйн]] |- ! 1 | [[Віфагія]] |- ! 1 | [[Віфанія, вёска]] |- ! 1 | [[Віфлеем, Галілея]] |- ! 1 | [[Віфлеемскі манастыр]] |- ! 1 | [[Віфлеемскі яслі]] |- ! 1 | [[Віфліемскія яслі]] |- ! 1 | [[Віфсаіды]] |- ! 1 | [[Віцебскае гарадскае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віцебскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віцебскае жаночае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віцебскае мастацка-графічнае педагагічнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віцебскае мужчынскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Віцебская вуліца, Полацк]] |- ! 1 | [[Віцебская семінарыя]] |- ! 1 | [[Віцебская энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Віцебскі педагагічны тэхнікум]] |- ! 1 | [[Віцебскія губернскія архітэктары]] |- ! 1 | [[Віцэ-губернатар (Расійская імперыя)]] |- ! 1 | [[Віцэ-дэкан Калегіі кардыналаў]] |- ! 1 | [[Віцэ-комтур]] |- ! 1 | [[Віцэ-прэзідэнт]] |- ! 1 | [[Віцэ-прэзідэнт Эквадора]] |- ! 1 | [[Віцэ-прэм'ер]] |- ! 1 | [[Віцэлін]] |- ! 1 | [[Віцігес, кароь остготаў]] |- ! 1 | [[Віціхенаў]] |- ! 1 | [[Вічэдаміна Дэ Вічэдамінус]] |- ! 1 | [[Вішнявецкі палац]] |- ! 1 | [[Вішнявеччына]] |- ! 1 | [[Вішнёвы сок]] |- ! 1 | [[Вішніца]] |- ! 1 | [[Вішцянец]] |- ! 1 | [[Віялаксантын]] |- ! 1 | [[Віяр дэ Анекур]] |- ! 1 | [[Г. І. Пех]] |- ! 1 | [[Г. Босак]] |- ! 1 | [[Г. В. Бабкін]] |- ! 1 | [[Г. Ваўчок]] |- ! 1 | [[Г. Карповіч]] |- ! 1 | [[Г. Косіна]] |- ! 1 | [[Г. М. Меер]] |- ! 1 | [[Г. П. Босак]] |- ! 1 | [[Г. Паўловіч]] |- ! 1 | [[Г. Салянка]] |- ! 1 | [[Г. Шэлег]] |- ! 1 | [[Гаагская і Нідэрландская епархія]] |- ! 1 | [[Гаас]] |- ! 1 | [[Габер]] |- ! 1 | [[Габрук]] |- ! 1 | [[Габрус]] |- ! 1 | [[Габрусёў]] |- ! 1 | [[Габрыель Біль]] |- ! 1 | [[Габрыель Цвілінг]] |- ! 1 | [[Габрыловіч]] |- ! 1 | [[Габрыэла Пескучы]] |- ! 1 | [[Габрыэла Райт]] |- ! 1 | [[Габрыэле Ферэці]] |- ! 1 | [[Габрыэль Бетлен]] |- ! 1 | [[Габрыэль Браўн]] |- ! 1 | [[Габрыэль Малагрыда]] |- ! 1 | [[Габрыэль Мантальва Хігуэра]] |- ! 1 | [[Габрыэль Раскіні]] |- ! 1 | [[Габрыэль Сільніцкі]] |- ! 1 | [[Габрыэль Чаховіч]] |- ! 1 | [[Габрыэль Яленскі]] |- ! 1 | [[Габрыэль дэ Мантгомеры]] |- ! 1 | [[Габрыэль фон Байзен]] |- ! 1 | [[Габрэль]] |- ! 1 | [[Гаварэнне на іншых мовах]] |- ! 1 | [[Гаво]] |- ! 1 | [[Гавриил (Петров)]] |- ! 1 | [[Гад, прарок]] |- ! 1 | [[Гадавы богаслужэбны круг]] |- ! 1 | [[Гадамар, абат Фульды]] |- ! 1 | [[Гадарынская вобласць]] |- ! 1 | [[Гадмар I фон Кюнрынг]] |- ! 1 | [[Гадфруа Бульёнскі]] |- ! 1 | [[Гадфруа дэ Ланьі]] |- ! 1 | [[Гады]] |- ! 1 | [[Гаек]] |- ! 1 | [[Газела (граф Ардэнгау)]] |- ! 1 | [[Газела I, герцаг Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Газенбург]] |- ! 1 | [[Газета Польская]] |- ! 1 | [[Газмбурк]] |- ! 1 | [[Гай Ітан]] |- ! 1 | [[Гай Ганік]] |- ! 1 | [[Гай Дыяс]] |- ! 1 | [[Гай Касій Лонгін, консул 73 гады да н.э.]] |- ! 1 | [[Гай Рымскі]] |- ! 1 | [[Гай Сенцый Сатурнін]] |- ! 1 | [[Гай Эфескі]] |- ! 1 | [[Гай Юлій Гігін]] |- ! 1 | [[Гайд Парк]] |- ! 1 | [[Гайдэнрык]] |- ! 1 | [[Гайдэнрык (біскуп хэлмінскі)]] |- ! 1 | [[Гайкаўцы (Баранавіцкі раён)]] |- ! 1 | [[Гайманава магіла]] |- ! 1 | [[Гаймбург]] |- ! 1 | [[Гака]] |- ! 1 | [[Гал Клермонскі]] |- ! 1 | [[Гала, жонка Юлія Канстанцыя]] |- ! 1 | [[Галава (пасада)]] |- ! 1 | [[Галава Штайнхайзера]] |- ! 1 | [[Галактыён (Табакаў)]] |- ! 1 | [[Галацкая вежа, Канстанцінопаль]] |- ! 1 | [[Галаўні-Астрожацкія]] |- ! 1 | [[Галгофа (малітоўны дом)]] |- ! 1 | [[Галеаца Марэскоці]] |- ! 1 | [[Галерэя Арацы]] |- ! 1 | [[Галерэя геаграфічных карт]] |- ! 1 | [[Галесвінт]] |- ! 1 | [[Галесвінта]] |- ! 1 | [[Галешаў]] |- ! 1 | [[Галеўскае Выдавецтва Гендэля]] |- ! 1 | [[Галовін, Фёдар Аляксеевіч]] |- ! 1 | [[Галоск Вялікі]] |- ! 1 | [[Галоскаў]] |- ! 1 | [[Галоўкай, архітэктура]] |- ! 1 | [[Галоўліт БССР]] |- ! 1 | [[Галоўная геафізічная абсерваторыя імя А. І. Ваейкава]] |- ! 1 | [[Галоўная крывая]] |- ! 1 | [[Галоўная саляная кантора]] |- ! 1 | [[Галоўны архітэктар]] |- ! 1 | [[Галоўны архітэктар Гомеля]] |- ! 1 | [[Галоўны ваенны клінічны шпіталь імя М. М. Бурдэнка]] |- ! 1 | [[Галоўныя скарбнікі Тэўтонскага ордэна]] |- ! 1 | [[Галоўск(археалагічныя помнікі)]] |- ! 1 | [[Галсцян]] |- ! 1 | [[Галтоўскія]] |- ! 1 | [[Галубы, птушкі]] |- ! 1 | [[Галун]] |- ! 1 | [[Галусавая кіслата]] |- ! 1 | [[Галынскія]] |- ! 1 | [[Гальванізацыя]] |- ! 1 | [[Гальская хроніка 511 года]] |- ! 1 | [[Гальстэн Стэнкільсан]] |- ! 1 | [[Гальшка Гулевіч]] |- ! 1 | [[Галянішчаў-Кутузаў, Павел Васільевіч]] |- ! 1 | [[Галёрка]] |- ! 1 | [[Галізацыя]] |- ! 1 | [[Галізна]] |- ! 1 | [[Галіканскі]] |- ! 1 | [[Галіканскі псалтыр]] |- ! 1 | [[Галіканства]] |- ! 1 | [[Галіканізм]] |- ! 1 | [[Галілея (значэнні)]] |- ! 1 | [[Галіна Паўлаўна Матвіеўская]] |- ! 1 | [[Галіна Ціханаўна Філенка]] |- ! 1 | [[Галісія (каралеўства)]] |- ! 1 | [[Галіцкая, львоўская і камянецкая епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Галіцкая архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Галіцкая мітраполія, 1303]] |- ! 1 | [[Галіцкая мітраполія, грэкакаталіцкая]] |- ! 1 | [[Галіцкая мітраполія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Галіцкі Сейм]] |- ! 1 | [[Галіцкія русафілы]] |- ! 1 | [[Галіцкія ўніяцкія епіскапы]] |- ! 1 | [[Галіцын, Барыс Аляксеевіч]] |- ! 1 | [[Галіцын, Сяргей Аляксеевіч]] |- ! 1 | [[Галіцын, Сяргей Міхайлавіч (1843—1915)]] |- ! 1 | [[Галіцынскае барока]] |- ! 1 | [[Галіяф, міна]] |- ! 1 | [[Галіяф (значэнні)]] |- ! 1 | [[Гама-прамені]] |- ! 1 | [[Гама-функцыя Ойлера]] |- ! 1 | [[Гамалііл]] |- ! 1 | [[Гаматруда]] |- ! 1 | [[Гамбургскае архібіскупства]] |- ! 1 | [[Гамбургская опера]] |- ! 1 | [[Гамель Братынгсборг]] |- ! 1 | [[Гаміёніца]] |- ! 1 | [[Ган (мова)]] |- ! 1 | [[Ганарат II Савойскі]] |- ! 1 | [[Ганаровая грамата Мінаблвыканкама]] |- ! 1 | [[Ганаровая грамата Мінгарвыканкама]] |- ! 1 | [[Ганаровая грамата Міністэрства спорту і турызму Беларусі]] |- ! 1 | [[Ганаровая грамата Міністэрства інфармацыі Беларусі]] |- ! 1 | [[Ганаровая грамата Прэзідыума НАН Беларусі]] |- ! 1 | [[Ганаровы дарожнік]] |- ! 1 | [[Ганаровы член]] |- ! 1 | [[Ганаровыя мянушкі ў Расіі]] |- ! 1 | [[Ганаровыя члены РАМ]] |- ! 1 | [[Гангрскага]] |- ! 1 | [[Гангрскі сабор]] |- ! 1 | [[Гангут, браняносец]] |- ! 1 | [[Гандляр]] |- ! 1 | [[Гандлёвы бок]] |- ! 1 | [[Гандрый Дучман]] |- ! 1 | [[Гандульф (біскуп Меца)]] |- ! 1 | [[Гандэрвіль]] |- ! 1 | [[Гандэрсгеймскі манастыр]] |- ! 1 | [[Ганконгская кухня]] |- ! 1 | [[Ганна, жонка Уладзіміра Святаславіча]] |- ! 1 | [[Ганна, святар]] |- ! 1 | [[Ганна-прарочыца]] |- ! 1 | [[Ганна (маці Самуіла)]] |- ! 1 | [[Ганна (парфірагеніта)]] |- ! 1 | [[Ганна Іванаўна Абрыкосава]] |- ! 1 | [[Ганна Аляксандра Радзівіл]] |- ! 1 | [[Ганна Аляксандраўна Вырубава]] |- ! 1 | [[Ганна Аляхновіч]] |- ! 1 | [[Ганна Амалія Браўншвайгская]] |- ! 1 | [[Ганна Венгерская]] |- ! 1 | [[Ганна Вітэльсбах]] |- ! 1 | [[Ганна Габсбург]] |- ! 1 | [[Ганна Герман. Таямніца белага анёла]] |- ! 1 | [[Ганна Дольская]] |- ! 1 | [[Ганна Жыро]] |- ! 1 | [[Ганна Калтоўская]] |- ! 1 | [[Ганна Кацярына Ганзага]] |- ! 1 | [[Ганна Крысціна Луіза Пфальцкая]] |- ! 1 | [[Ганна Легніцкая]] |- ! 1 | [[Ганна Лізавета Луіза Брандэнбург-Швецкая]] |- ! 1 | [[Ганна Мазавецкая]] |- ! 1 | [[Ганна Марыя Браўншвайг-Каленберг-Гётынгенская]] |- ! 1 | [[Ганна Марыя Тайгі]] |- ! 1 | [[Ганна Мар’янаўна Мацельская]] |- ! 1 | [[Ганна Медычы]] |- ! 1 | [[Ганна Палавецкая (жонка Усевалада Яраславіча)]] |- ! 1 | [[Ганна Палеалог]] |- ! 1 | [[Ганна Польская]] |- ! 1 | [[Ганна Прарочыца (Стары Запавет)]] |- ! 1 | [[Ганна Пруская (1576—1625)]] |- ! 1 | [[Ганна Пфальцкая]] |- ! 1 | [[Ганна Саксонская]] |- ! 1 | [[Ганна Сангушка]] |- ! 1 | [[Ганна Сапега]] |- ! 1 | [[Ганна Сафія Брандэнбургская]] |- ! 1 | [[Ганна Свідніцкая]] |- ! 1 | [[Ганна Соф'я Зяновіч]] |- ! 1 | [[Ганна Старачэ]] |- ! 1 | [[Ганна Сухоціна]] |- ! 1 | [[Ганна Усеваладаўна]] |- ! 1 | [[Ганна Швайдніцкая]] |- ! 1 | [[Ганна Ягелонка, 1476-1503]] |- ! 1 | [[Ганна Ягелонка (1515—1520)]] |- ! 1 | [[Ганна Якшыч]] |- ! 1 | [[Ганна Яраславаўна]] |- ! 1 | [[Ганна ван Эгманд]] |- ! 1 | [[Ганна дэ Бажо]] |- ! 1 | [[Ганна фон Зангерсгаўзен]] |- ! 1 | [[Ганназачаццеўская царква (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Ганон Мараплавец]] |- ! 1 | [[Ганорый III, Папа рымскі]] |- ! 1 | [[Ганорыс каўза]] |- ! 1 | [[Ганс, кароль Даніі]] |- ! 1 | [[Ганс-Ёхен Фогель]] |- ! 1 | [[Ганс II Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбургскі]] |- ! 1 | [[Ганс Адольф фон Мольтке]] |- ! 1 | [[Ганс Брозамер]] |- ! 1 | [[Ганс Бургкмайр]] |- ! 1 | [[Ганс Вольф]] |- ! 1 | [[Ганс Гут]] |- ! 1 | [[Ганс Дэльбрук]] |- ! 1 | [[Ганс Зюс]] |- ! 1 | [[Ганс Концэльман]] |- ! 1 | [[Ганс Концэльман (багаслоў)]] |- ! 1 | [[Ганс Крамерс]] |- ! 1 | [[Ганс Малодшы Гольбейн]] |- ! 1 | [[Ганс Петэр Моланд]] |- ! 1 | [[Ганс Плейдэнвурф]] |- ! 1 | [[Ганс Рудольф фон Бішафвердэр]] |- ! 1 | [[Ганс Себальд Бехам]] |- ! 1 | [[Ганс Таузен]] |- ! 1 | [[Ганс Тома]] |- ! 1 | [[Ганс Фалада]] |- ! 1 | [[Ганс Шлезвіг-Гольштэйн-Хадэрслеўскі]] |- ! 1 | [[Ганс Эварт]] |- ! 1 | [[Гансала Каэлью]] |- ! 1 | [[Ганута]] |- ! 1 | [[Ганфалон]] |- ! 1 | [[Ганібаліян Малодшы]] |- ! 1 | [[Ганіды]] |- ! 1 | [[Ганіна Яма]] |- ! 1 | [[Гапенішкі]] |- ! 1 | [[Гаплагрупа]] |- ! 1 | [[Гаплагрупа N (Y-ДНК)]] |- ! 1 | [[Гаплагрупа R1a (Y-ДНК)]] |- ! 1 | [[Гара Крыжоў]] |- ! 1 | [[Гара Праабражэння]] |- ! 1 | [[Гара Святога Навума]] |- ! 1 | [[Гара Святой Жэнеўевы]] |- ! 1 | [[Гара Спакушэння]] |- ! 1 | [[Гара Фавор]] |- ! 1 | [[Гара Харыў]] |- ! 1 | [[Гара Хермон]] |- ! 1 | [[Гара Яфрэмава]] |- ! 1 | [[Гара св. Фамы]] |- ! 1 | [[Гарабед Амадуні]] |- ! 1 | [[Гарадавы]] |- ! 1 | [[Гараджане]] |- ! 1 | [[Гарадзенская друкарня]] |- ! 1 | [[Гарадзенская парадкавая камісія]] |- ! 1 | [[Гарадзенская школа Адукацыйнай камісіі]] |- ! 1 | [[Гарадзіскія]] |- ! 1 | [[Гарадская легенда]] |- ! 1 | [[Гарадское права]] |- ! 1 | [[Гарадскі камітэт]] |- ! 1 | [[Гарадскі пейзаж]] |- ! 1 | [[Гарадскі сад, Цвер]] |- ! 1 | [[Гаразд Охрыдскі]] |- ! 1 | [[Гаральд II, каралём англійскім]] |- ! 1 | [[Гаральд II, кароль англійскі]] |- ! 1 | [[Гаральд III Хардродэ]] |- ! 1 | [[Гаральд Блум]] |- ! 1 | [[Гаральд у Італіі]] |- ! 1 | [[Гараманты]] |- ! 1 | [[Гарапалон]] |- ! 1 | [[Гарацыа Уолпал]] |- ! 1 | [[Гарацый Дарвін]] |- ! 1 | [[Гараіны]] |- ! 1 | [[Гарбар]] |- ! 1 | [[Гарбатовічы]] |- ! 1 | [[Гаргулля]] |- ! 1 | [[Гардзіян]] |- ! 1 | [[Гардэмарын]] |- ! 1 | [[Гарманічны асцылятар]] |- ! 1 | [[Гарматны ліцейны дом]] |- ! 1 | [[Гармонік]] |- ! 1 | [[Гармонія сфераў]] |- ! 1 | [[Гарнастаевае футра, геральдыка]] |- ! 1 | [[Гартвальд]] |- ! 1 | [[Гартэнзьё Фелікс Паравасіна]] |- ! 1 | [[Гарцбург]] |- ! 1 | [[Гарцэрскі Крыж]] |- ! 1 | [[Гарштынскі]] |- ! 1 | [[Гарыйскі муніцыпалітэт]] |- ! 1 | [[Гарыйскі павет]] |- ! 1 | [[Гарыса]] |- ! 1 | [[Гарэгін I]] |- ! 1 | [[Гасбек]] |- ! 1 | [[Гасегаў]] |- ! 1 | [[Гасліцы]] |- ! 1 | [[Гаспадарчае таварыства]] |- ! 1 | [[Гаспадарчая пабудова]] |- ! 1 | [[Гаспадарчы суд Мінска]] |- ! 1 | [[Гаспадарчыя пабудовы]] |- ! 1 | [[Гаспар I дэ Каліньі]] |- ! 1 | [[Гаспар Манес]] |- ! 1 | [[Гаспар дэ Гусман]] |- ! 1 | [[Гаспар дэ Гусман Аліварэс]] |- ! 1 | [[Гаспар дэ Партола]] |- ! 1 | [[Гасподнія святы]] |- ! 1 | [[Гасподскія святы]] |- ! 1 | [[Гасподства (Ангельскі чын)]] |- ! 1 | [[Гастон дэ Фуа, прынц Віянскі]] |- ! 1 | [[Гастунскі]] |- ! 1 | [[Гасудараў паход 1654 года]] |- ! 1 | [[Гасцінгс]] |- ! 1 | [[Гатвіль]] |- ! 1 | [[Гатчынскі маёнтак]] |- ! 1 | [[Гатычнае мастацтва]] |- ! 1 | [[Гатычная літаратура]] |- ! 1 | [[Гатычная ружа]] |- ! 1 | [[Гатычная скульптура]] |- ! 1 | [[Гатычны алфавіт]] |- ! 1 | [[Гатычныя скляпенні]] |- ! 1 | [[Гафір]] |- ! 1 | [[Гацье III д’Ангіен]] |- ! 1 | [[Гацье дэ Манбельяр]] |- ! 1 | [[Гацішчы]] |- ! 1 | [[Гашпар Ошвальд]] |- ! 1 | [[Гаштальская плошча]] |- ! 1 | [[Гашэ V дэ Шацільён]] |- ! 1 | [[Гашэ Рэймскі]] |- ! 1 | [[Гаэры, біскуп мецкі]] |- ! 1 | [[Гаэтана Біслеці]] |- ! 1 | [[Гаэтана Гандольфі]] |- ! 1 | [[Гаэтана Джыфуні]] |- ! 1 | [[Гаэтана К'яверы]] |- ! 1 | [[Гаэтана Кіяверы]] |- ! 1 | [[Гаянэ Самсоўнаўна Тандзілян-Авакян]] |- ! 1 | [[Гаізон]] |- ! 1 | [[Гаіцянская крэольская мова]] |- ! 1 | [[Гаўбелінг]] |- ! 1 | [[Гаўдэнты]] |- ! 1 | [[Гаўдэнцый, імя]] |- ! 1 | [[Гаўе]] |- ! 1 | [[Гаўлавіцэ]] |- ! 1 | [[Гаўрута]] |- ! 1 | [[Гаўручэнка]] |- ! 1 | [[Гаўруш]] |- ! 1 | [[Гаўрушчанка]] |- ! 1 | [[Гаўрыла (Банулеску-Бадоні)]] |- ! 1 | [[Гаўрыла (Ваяводзін)]] |- ! 1 | [[Гаўрыла Керла]] |- ! 1 | [[Гаўрыла Керло]] |- ! 1 | [[Гаўрыла Юшкоў]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Агінскі)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Балхавіцінаў)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Васкрасенскі)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Ваяводзін)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Дзінеў)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Крамянецкі)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Крызына)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Пятроў-Шапашнікаў)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл (Сцеблючэнка)]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл Канстанцінавіч]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл Халева]] |- ! 1 | [[Гаўрыіл Харытонавіч Папоў]] |- ! 1 | [[Гвадалест]] |- ! 1 | [[Гвалон]] |- ! 1 | [[Гвалт у дзень святога Брайса]] |- ! 1 | [[Гвемар IV]] |- ! 1 | [[Гвіда IV]] |- ! 1 | [[Гвіда Асканья Сфорца дзі Санта Ф'ёра]] |- ! 1 | [[Гвіда дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Гвідабальда да Мантэфельтра]] |- ! 1 | [[Гвіданіды]] |- ! 1 | [[Гданьскі бунт, 1525—1526]] |- ! 1 | [[Ге, Клод]] |- ! 1 | [[Геа Мілеў]] |- ! 1 | [[Геаграфічны слоўнік]] |- ! 1 | [[Геаграфічны слоўнік даўняй Жамойцкай зямлі XVI стагоддзя]] |- ! 1 | [[Геадэзічная]] |- ! 1 | [[Геадэзічная лінія]] |- ! 1 | [[Геаметрычнае месца кропак]] |- ! 1 | [[Геаметрычная мадэль Фішэра]] |- ! 1 | [[Геаргені]] |- ! 1 | [[Гебдаў]] |- ! 1 | [[Гебраізм]] |- ! 1 | [[Гебраістыка]] |- ! 1 | [[Гевал]] |- ! 1 | [[Гевандхаўс]] |- ! 1 | [[Гевонд Алішан]] |- ! 1 | [[Гегемон]] |- ! 1 | [[Гегесіп (хрысціянскі аўтар)]] |- ! 1 | [[Гедеон (Балабан)]] |- ! 1 | [[Гедзімінас Якубоніс]] |- ! 1 | [[Гедрэ Лукшайтэ]] |- ! 1 | [[Гедэон (Вішнеўскі)]] |- ! 1 | [[Гедэон (Сламінскі)]] |- ! 1 | [[Гедэон Балабан]] |- ! 1 | [[Гедэон Дашковіч Гарбацкі]] |- ! 1 | [[Гедэон Шумлянскі]] |- ! 1 | [[Гезы]] |- ! 1 | [[Гей-прайд у Хельсінкі]] |- ! 1 | [[Гейб О'Мара]] |- ! 1 | [[Геймех]] |- ! 1 | [[Гейнал]] |- ! 1 | [[Гейнрых фон Фельдэке]] |- ! 1 | [[Гейштар (герб)]] |- ! 1 | [[Гекатэй з Мілета]] |- ! 1 | [[Гексаграма]] |- ! 1 | [[Гектар Баэцый]] |- ! 1 | [[Гектар Мало]] |- ! 1 | [[Геласій Кесарыйскі]] |- ! 1 | [[Геласій Кізіцкі]] |- ! 1 | [[Гелацкая духоўная акадэмія]] |- ! 1 | [[Гельвецкае веравызнанне]] |- ! 1 | [[Гельміх Малінкрат]] |- ! 1 | [[Гельсінгланд]] |- ! 1 | [[Геліядор Сірыйскі]] |- ! 1 | [[Гемарагічны васкуліт]] |- ! 1 | [[Гематрансфузія]] |- ! 1 | [[Генадзь (Драніцын)]] |- ! 1 | [[Генадзь (Зервас)]] |- ! 1 | [[Генадзь (Крацінскі)]] |- ! 1 | [[Генадзь (архіепіскап Наўгародскі)]] |- ! 1 | [[Генадзь I, Патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Генадзь Віктаравіч Папоў]] |- ! 1 | [[Генадзь Львовіч Гольштэйн]] |- ! 1 | [[Генадзь Лінас Вадап'янавас]] |- ! 1 | [[Генадзь Сяргеевіч Казанскі]] |- ! 1 | [[Генадзь Якаўлевіч Макеяў]] |- ! 1 | [[Генацыд цыган]] |- ! 1 | [[Гендэлеўскае таварыства]] |- ! 1 | [[Гендэль, кратар]] |- ! 1 | [[Гендэль і гангстары]] |- ! 1 | [[Генезі Віамар]] |- ! 1 | [[Генезіс з Духа]] |- ! 1 | [[Генерал-бас]] |- ! 1 | [[Генерал-губернатара Ліфляндыі]] |- ! 1 | [[Генерал-рэвізор]] |- ! 1 | [[Генерал-суперінтэндант]] |- ! 1 | [[Генерал-суперінтэндэнт]] |- ! 1 | [[Генерал-фіскал]] |- ! 1 | [[Генерал (каталіцтва)]] |- ! 1 | [[Генерал манаскага ордэна]] |- ! 1 | [[Генерал ордэна]] |- ! 1 | [[Генеральнае консульства Польшчы ў Гродне]] |- ! 1 | [[Генеральная канвенцыя Епіскапальнай царквы ЗША]] |- ! 1 | [[Генеральная кансісторыя]] |- ! 1 | [[Генеральная пракуратура Украіны]] |- ! 1 | [[Генеральны пракурор Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Генеральны рымскі каляндар]] |- ! 1 | [[Генеральны рэгламент]] |- ! 1 | [[Генеральны інспектар]] |- ! 1 | [[Генеральныя штаты злучаных нідэрландскіх правінцый]] |- ! 1 | [[Генеральскае (Крым)]] |- ! 1 | [[Генетычнае счэпліванне]] |- ! 1 | [[Генетычная дактыласкапія]] |- ! 1 | [[Генетычная дысперсія]] |- ! 1 | [[Генетычная рэкамбінацыя]] |- ! 1 | [[Генетычная тэорыя натуральнага адбору]] |- ! 1 | [[Генетычны аналіз]] |- ! 1 | [[Генетычны форум Адэльфі]] |- ! 1 | [[Генры Альдэнбург]] |- ! 1 | [[Генры Блуаскі]] |- ! 1 | [[Генры Бофарт]] |- ! 1 | [[Генры Друманд]] |- ! 1 | [[Генры Ман]] |- ! 1 | [[Генры Мозлі]] |- ! 1 | [[Генры Саіз]] |- ! 1 | [[Генры Томас Осцін]] |- ! 1 | [[Генры Трэверс]] |- ! 1 | [[Генры Уорд Бічэр]] |- ! 1 | [[Генры дэ Суалі]] |- ! 1 | [[Генрыета Адэлаіда Савойская]] |- ! 1 | [[Генрык]] |- ! 1 | [[Генрык III Глагоўскі]] |- ! 1 | [[Генрык II Плантагенет]] |- ! 1 | [[Генрык Дэнгаф]] |- ! 1 | [[Генрык Зубаль]] |- ! 1 | [[Генрык Кетліч]] |- ! 1 | [[Генрык Люлевіч]] |- ! 1 | [[Генрых]] |- ! 1 | [[Генрых (герцаг Аўстрыі)]] |- ! 1 | [[Генрых (значэнні)]] |- ! 1 | [[Генрых I, граф Ортэнбурга]] |- ! 1 | [[Генрых I, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Генрых II, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Генрых III, граф Бара]] |- ! 1 | [[Генрых III, граф Лувена]] |- ! 1 | [[Генрых III, маркграф Мейсена]] |- ! 1 | [[Генрых III, імператар свяшчэннарымскі]] |- ! 1 | [[Генрых III (значэнні)]] |- ! 1 | [[Генрых III Бурбон Кандэ]] |- ! 1 | [[Генрых III Лімбургскі]] |- ! 1 | [[Генрых III фон Берг (біскуп Вюрцбурга)]] |- ! 1 | [[Генрых II (маркграф Істрыі)]] |- ! 1 | [[Генрых II Кіпрскі]] |- ! 1 | [[Генрых II Праціўнік]] |- ! 1 | [[Генрых II Урангель]] |- ! 1 | [[Генрых IV (архібіскуп кёльнскі)]] |- ! 1 | [[Генрых I (граф Ангальта)]] |- ! 1 | [[Генрых I (князь Сілезіі)]] |- ! 1 | [[Генрых I (князь Яварскі)]] |- ! 1 | [[Генрых I Доўгі фон Штадэ]] |- ! 1 | [[Генрых I Кіпрскі]] |- ! 1 | [[Генрых I Фельдэ]] |- ! 1 | [[Генрых V]] |- ! 1 | [[Генрых V, герцаг Саксоніі]] |- ! 1 | [[Генрых VIII (п'еса)]] |- ! 1 | [[Генрых VIII (тэлесерыял)]] |- ! 1 | [[Генрых VI (князь урацлаўскі)]] |- ! 1 | [[Генрых VI Добры]] |- ! 1 | [[Генрых V Англійскі]] |- ! 1 | [[Генрых V Люксембургскі]] |- ! 1 | [[Генрых І, герцаг дэ Гіз]] |- ! 1 | [[Генрых Акалатовіч]] |- ! 1 | [[Генрых Ангулемскі]] |- ! 1 | [[Генрых Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Генрых Борвін I]] |- ! 1 | [[Генрых Гельд]] |- ! 1 | [[Генрых Гуцлеф]] |- ! 1 | [[Генрых Дусмер]] |- ! 1 | [[Генрых Дэрбі]] |- ! 1 | [[Генрых Зіноўевіч Ёфе]] |- ! 1 | [[Генрых Крамер]] |- ! 1 | [[Генрых Мазавецкі]] |- ! 1 | [[Генрых Малады Кароль]] |- ! 1 | [[Генрых Мецрот]] |- ! 1 | [[Генрых От]] |- ! 1 | [[Генрых Парлер Старэйшы]] |- ! 1 | [[Генрых Прускі, 1726—1802]] |- ! 1 | [[Генрых Прускі, 1781–1846]] |- ! 1 | [[Генрых Распэ, ландграф Цюрынгіі]] |- ! 1 | [[Генрых Роберт дэ Ла Марк]] |- ! 1 | [[Генрых Ройс фон Плаўэн]] |- ! 1 | [[Генрых Рубенс]] |- ! 1 | [[Генрых Сандамірскі]] |- ! 1 | [[Генрых Сцюарт, герцаг Глостэр]] |- ! 1 | [[Генрых Сцюарт, лорд Дарнлі]] |- ! 1 | [[Генрых Тайсінг]] |- ! 1 | [[Генрых Фінцы фон Оверберг]] |- ! 1 | [[Генрых Хофман]] |- ! 1 | [[Генрых Шатландскі, граф Хантынгдан]] |- ! 1 | [[Генрых Шталь]] |- ! 1 | [[Генрых дэ Гіз]] |- ! 1 | [[Генрых дэ Сен-Рэмі]] |- ! 1 | [[Генрых малодшы]] |- ! 1 | [[Генрых фон Бёкефёрдэ]] |- ! 1 | [[Генрых фон Гаймбург]] |- ! 1 | [[Генрых фон Гален]] |- ! 1 | [[Генрых фон Гера]] |- ! 1 | [[Генрых фон Дынклагэ]] |- ! 1 | [[Генрых фон Плоцке]] |- ! 1 | [[Генрых фон Стратэйх]] |- ! 1 | [[Генрых фон Фітынгоф]] |- ! 1 | [[Генрыэта]] |- ! 1 | [[Генрыэта Французская]] |- ! 1 | [[Генуэзская крэпасць, Судак]] |- ! 1 | [[Генуэзскія калоніі]] |- ! 1 | [[Генуэзцы]] |- ! 1 | [[Генцкі кінафестываль 2005]] |- ! 1 | [[Генцкі мір]] |- ! 1 | [[Генінг-Фрыдрых Басевіч]] |- ! 1 | [[Генісарэт]] |- ! 1 | [[Георг, маркграф Ансбаха]] |- ! 1 | [[Георг Іаган Матарнові]] |- ! 1 | [[Георг Блаўрак]] |- ! 1 | [[Георг Вушанскі]] |- ! 1 | [[Георг Вільгельм (курфюрст Брандэнбурга)]] |- ! 1 | [[Георг Гендэль]] |- ! 1 | [[Георг Генрых Перц]] |- ! 1 | [[Георг Дэхія]] |- ! 1 | [[Георг Крыстоф Вагензейль]] |- ! 1 | [[Георг Марцінуці]] |- ! 1 | [[Георг Мігэль Бакар]] |- ! 1 | [[Георг Мільбрадт]] |- ! 1 | [[Георг Пенц]] |- ! 1 | [[Георг Спалацін]] |- ! 1 | [[Георг Форстэр]] |- ! 1 | [[Георг Фрыдрых (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)]] |- ! 1 | [[Георг Фрэдэрык Воттс]] |- ! 1 | [[Георг Хунд фон Венкхейм]] |- ! 1 | [[Георг Хіле]] |- ! 1 | [[Георг Шмітгамер]] |- ! 1 | [[Георг Штэрцінскі]] |- ! 1 | [[Георг фон Айхштэт]] |- ! 1 | [[Георг фон Браўншвайг-Люнебург]] |- ! 1 | [[Георг фон Фрундсберг]] |- ! 1 | [[Георгі Ёўчаў]] |- ! 1 | [[Георгіе Астрагорскі]] |- ! 1 | [[Георгіеўская царква, Кіеў]] |- ! 1 | [[Георгіеўская царква (Вычулкі)]] |- ! 1 | [[Георгіеўскі сабор, Венецыя]] |- ! 1 | [[Георгій (Вайтовіч)]] |- ! 1 | [[Георгій (Джокіч)]] |- ! 1 | [[Георгій II]] |- ! 1 | [[Георгій IV]] |- ! 1 | [[Георгій Іванавіч Каваленка]] |- ! 1 | [[Георгій Іванавіч Шавельскі]] |- ! 1 | [[Георгій Ільіч Бажанаў]] |- ! 1 | [[Георгій Аляксандравіч Юр'еўскі]] |- ! 1 | [[Георгій Булгак]] |- ! 1 | [[Георгій Вардан]] |- ! 1 | [[Георгій Васільевіч Форстэн]] |- ! 1 | [[Георгій Кадзін]] |- ! 1 | [[Георгій Канстанцінавіч]] |- ! 1 | [[Георгій Кастрыёці]] |- ! 1 | [[Георгій Кедрын]] |- ! 1 | [[Георгій Керкірскі]] |- ! 1 | [[Георгій Кісель]] |- ! 1 | [[Георгій Латушка]] |- ! 1 | [[Георгій Маніяк]] |- ! 1 | [[Георгій Міхайлавіч Бярыеў]] |- ! 1 | [[Георгій Нікамедыйскі]] |- ! 1 | [[Георгій Пяторвіч Фядотаў]] |- ! 1 | [[Георгій Пятровіч Фядотаў]] |- ! 1 | [[Георгій Святы]] |- ! 1 | [[Георгій Скалон]] |- ! 1 | [[Георгій Странскі]] |- ! 1 | [[Георгій Сінкел]] |- ! 1 | [[Георгій Таўстаногаў]] |- ! 1 | [[Георгій Уладзіміравіч Вярнадскі]] |- ! 1 | [[Георгікі]] |- ! 1 | [[Гера, архібіскуп кёльнскі]] |- ! 1 | [[Герада Ландсбергская]] |- ! 1 | [[Гераклеан]] |- ! 1 | [[Гераклій Лісянскі]] |- ! 1 | [[Геран]] |- ! 1 | [[Геранім Антоній Шаптыцкі]] |- ! 1 | [[Геранім Будрыс]] |- ! 1 | [[Геранім Ветар]] |- ! 1 | [[Геранім Друцкі-Сакалінскі]] |- ! 1 | [[Геранім Жаба]] |- ! 1 | [[Геранім Комар]] |- ! 1 | [[Геранім Ласкі]] |- ! 1 | [[Геранім Маскажоўскі]] |- ! 1 | [[Гераніма Страйноўскі]] |- ! 1 | [[Герапаліс]] |- ! 1 | [[Герард Дюфэт]] |- ! 1 | [[Герард Шрофэ]] |- ! 1 | [[Герасім, смаленскі епіскап]] |- ! 1 | [[Герасім (Бескі)]] |- ! 1 | [[Герасім (Строганаў)]] |- ! 1 | [[Герасім (значэнні)]] |- ! 1 | [[Герасім Іарданскі]] |- ! 1 | [[Герасім Болдзінскі]] |- ! 1 | [[Герасім Пятровіч Паўскі]] |- ! 1 | [[Герасім Сматрыцкі]] |- ! 1 | [[Гераштарт]] |- ! 1 | [[Гераіды]] |- ! 1 | [[Гераічнасць]] |- ! 1 | [[Гераічны эпас (альбом)]] |- ! 1 | [[Герб "Сякера"]] |- ! 1 | [[Герб «Агінец»]] |- ! 1 | [[Герб «Агінскі»]] |- ! 1 | [[Герб «Александровіч»]] |- ! 1 | [[Герб «Анцута»]] |- ! 1 | [[Герб «Буйвал»]] |- ! 1 | [[Герб «Вага»]] |- ! 1 | [[Герб «Вожык»]] |- ! 1 | [[Герб «Вонжык»]] |- ! 1 | [[Герб «Гералт»]] |- ! 1 | [[Герб «Граблі»]] |- ! 1 | [[Герб «Дадэркала»]] |- ! 1 | [[Герб «Корсак»]] |- ! 1 | [[Герб «Крышпін»]] |- ! 1 | [[Герб «Палубінскі»]] |- ! 1 | [[Герб «Прус I»]] |- ! 1 | [[Герб «Прус»]] |- ! 1 | [[Герб «Пяжхала»]] |- ! 1 | [[Герб «Траска»]] |- ! 1 | [[Герб «Фарэнсбах»]] |- ! 1 | [[Герб «Юдзіцкі»]] |- ! 1 | [[Герб Аландскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Герб Бажаволя]] |- ! 1 | [[Герб Брэтані]] |- ! 1 | [[Герб Векшэ]] |- ! 1 | [[Герб Джорджа Вашынгтона]] |- ! 1 | [[Герб Кастыліі]] |- ! 1 | [[Герб Курч]] |- ! 1 | [[Герб Кіпрскага каралеўства]] |- ! 1 | [[Герб Леона]] |- ! 1 | [[Герб Цверы]] |- ! 1 | [[Герберга фон Бабенберг]] |- ! 1 | [[Герберт, біскуп Асера]] |- ! 1 | [[Герберт II де Вермандуа]] |- ! 1 | [[Герберт II дэ Вермандуа]] |- ! 1 | [[Герберт Кеслер]] |- ! 1 | [[Герберт Райл]] |- ! 1 | [[Гербоўнік беларускай шляхты]] |- ! 1 | [[Гербурты]] |- ! 1 | [[Гербуты]] |- ! 1 | [[Герван]] |- ! 1 | [[Гервасі і Пратасі]] |- ! 1 | [[Гервасій і Пратасій]] |- ! 1 | [[Гергард Фосіус]] |- ! 1 | [[Герд Альтгоф]] |- ! 1 | [[Герла]] |- ! 1 | [[Гермаген (Дабранравін)]] |- ! 1 | [[Гермаген (Кожын)]] |- ! 1 | [[Гермаген (значэнні)]] |- ! 1 | [[Герман, герцаг Карынтыі]] |- ! 1 | [[Герман (Капцэвіч)]] |- ! 1 | [[Герман (Семанчук)]] |- ! 1 | [[Герман I, ландграф Цюрынгіі]] |- ! 1 | [[Герман II, мітрапаліт Афінскі]] |- ! 1 | [[Герман II, патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Герман III, пфальцграф Рэйнскі]] |- ! 1 | [[Герман II (Загорскі)]] |- ! 1 | [[Герман II Везель]] |- ! 1 | [[Герман II Людавінг]] |- ! 1 | [[Герман I (маркграф Брандэнбурга)]] |- ! 1 | [[Герман V, маркграф Бадэна]] |- ! 1 | [[Герман І, патрыярх]] |- ! 1 | [[Герман Іосіф Штэйнфельдскі]] |- ! 1 | [[Герман Аберт]] |- ! 1 | [[Герман Аляксандравіч Лапацін]] |- ! 1 | [[Герман Аляскінскі]] |- ! 1 | [[Герман Асерскі]] |- ! 1 | [[Герман Бланкенштайн]] |- ! 1 | [[Герман Бузенбаум]] |- ! 1 | [[Герман Буксгеўдэн]] |- ! 1 | [[Герман Валаамскі]] |- ! 1 | [[Герман Германавіч Грым]] |- ! 1 | [[Герман Зальмскі]] |- ! 1 | [[Герман Засімоўскі (Вілейка)]] |- ! 1 | [[Герман Зудэрман]] |- ! 1 | [[Герман Калькар]] |- ! 1 | [[Герман Львовіч Сцерлігаў]] |- ! 1 | [[Герман Ліберман]] |- ! 1 | [[Герман Парыжскі]] |- ! 1 | [[Герман Тулупаў]] |- ! 1 | [[Герман з Райхенау]] |- ! 1 | [[Герман фон Балк]] |- ! 1 | [[Герман фон Бругеноэ]] |- ! 1 | [[Герман фон Від]] |- ! 1 | [[Германскае грамадзянскае ўлажэнне]] |- ! 1 | [[Германскае язычніцтва]] |- ! 1 | [[Германскі нацыянальны музей]] |- ! 1 | [[Гермафрадыт Баргезэ]] |- ! 1 | [[Гермес і Дыяніс]] |- ! 1 | [[Герольд, манах]] |- ! 1 | [[Герольдыя]] |- ! 1 | [[Геронцій]] |- ! 1 | [[Геррада Ландсбергская]] |- ! 1 | [[Герсвінда Саксонская]] |- ! 1 | [[Герсфельд]] |- ! 1 | [[Герт Вільдэрс]] |- ! 1 | [[Гертнік]] |- ! 1 | [[Гертруда Маранская]] |- ! 1 | [[Гертруда фон Бабенберг, княгіня Чэхіі]] |- ! 1 | [[Гертруда фон Зульцбах]] |- ! 1 | [[Гертруда фон Комбург]] |- ! 1 | [[Герульфінгі]] |- ! 1 | [[Герхард III (граф Гелдэрна)]] |- ! 1 | [[Герхард фон Ёрк]] |- ! 1 | [[Герхард фон Кацэнелнбоген]] |- ! 1 | [[Герцаг Ангулемскі]] |- ! 1 | [[Герцаг Аосцкі]] |- ! 1 | [[Герцаг Апуліі]] |- ! 1 | [[Герцаг Апуліі і Калабрыі]] |- ! 1 | [[Герцаг Браўншвайг-Люнебурга]] |- ! 1 | [[Герцаг Карнуольскі]] |- ! 1 | [[Герцаг Курляндыі і Земгаліі]] |- ! 1 | [[Герцаг Медзіна-Сідонія]] |- ! 1 | [[Герцаг Норфалк]] |- ! 1 | [[Герцаг Ротсэй]] |- ! 1 | [[Герцаг Саксонскі]] |- ! 1 | [[Герцаг Саксоніі]] |- ! 1 | [[Герцаг Спалета]] |- ! 1 | [[Герцаг Цэрынгена]] |- ! 1 | [[Герцаг Шлезвіга]] |- ! 1 | [[Герцаг дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Герцаг саксонскі]] |- ! 1 | [[Герцагенрат]] |- ! 1 | [[Герцагства Аквітанскае]] |- ! 1 | [[Герцагства Анжу]] |- ! 1 | [[Герцагства Апулія і Калабрыя]] |- ! 1 | [[Герцагства Арлеанскае]] |- ! 1 | [[Герцагства Вестфальскае]] |- ! 1 | [[Герцагства Гасконь]] |- ! 1 | [[Герцагства Гвастала]] |- ! 1 | [[Герцагства Клеўскае]] |- ! 1 | [[Герцагства Наксаскае]] |- ! 1 | [[Герцагі Альба]] |- ! 1 | [[Герцагі Браўншвайг-Вольфенбютэля]] |- ! 1 | [[Герцагі альдэнбургскія]] |- ! 1 | [[Герцберг]] |- ! 1 | [[Герэфардшыр]] |- ! 1 | [[Гесэн, ландграфства]] |- ! 1 | [[Гесэн-Касель]] |- ! 1 | [[Гесэн (ландграфства)]] |- ! 1 | [[Гетжвалд]] |- ! 1 | [[Гетман Войска Запарожскага]] |- ! 1 | [[Гетум Патміч]] |- ! 1 | [[Гетэразіготная перавага]] |- ! 1 | [[Гетэрафонія]] |- ! 1 | [[Гефілтэ гелзеле]] |- ! 1 | [[Геэз]] |- ! 1 | [[Гжымала (герб)]] |- ! 1 | [[Главы Данецкай вобласці]] |- ! 1 | [[Главы Санкт-Пецярбурга]] |- ! 1 | [[Глазура]] |- ! 1 | [[Глазура (кулінарыя)]] |- ! 1 | [[Глас, музыка]] |- ! 1 | [[Гластанберы-Тор]] |- ! 1 | [[Гласіраванне]] |- ! 1 | [[Глбоке, Славакія]] |- ! 1 | [[Глеб (імя)]] |- ! 1 | [[Глеб Кінах]] |- ! 1 | [[Глеб Ланчына]] |- ! 1 | [[Глеб Святаславіч, князь наўгародскі]] |- ! 1 | [[Глеб Уладзіміравіч, князь пераяслаўскі]] |- ! 1 | [[Глеб Уладзіміравіч (князь мурамскі)]] |- ! 1 | [[Глеб Юр'евіч]] |- ! 1 | [[Глебаахоўная расліна]] |- ! 1 | [[Глен-Спэй]] |- ! 1 | [[Глен Фрымантл]] |- ! 1 | [[Глобус і пошта]] |- ! 1 | [[Глогау]] |- ! 1 | [[Глогаўскае княства]] |- ! 1 | [[Глостэршырскі сабор]] |- ! 1 | [[Глуская цэнтральная раённая бальніца імя Заслужанага ўрача БССР А. С. Сямёнава]] |- ! 1 | [[Глухія цэрквы]] |- ! 1 | [[Глыбокая пашана Святой Троіцы]] |- ! 1 | [[Глякоўскі]] |- ! 1 | [[Глянь назад!…]] |- ! 1 | [[Глізэ 436 b]] |- ! 1 | [[Гліфадская мітраполія]] |- ! 1 | [[Гліцэрыд алеінавай кіслаты]] |- ! 1 | [[Гліцэрыд лінолевай кіслаты]] |- ! 1 | [[Гміна Гарадок]] |- ! 1 | [[Гміна Горніца]] |- ! 1 | [[Гміна Стары-Тарг]] |- ! 1 | [[Гнастыцыз]] |- ! 1 | [[Гнастыцызму]] |- ! 1 | [[Гнастычныя Евангеллі]] |- ! 1 | [[Гнасціцызм]] |- ! 1 | [[Гнезненскае архібіскупства]] |- ! 1 | [[Гнезненская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Гнезненскі архібіскуп]] |- ! 1 | [[Гнезненскія біскупы]] |- ! 1 | [[Гней Карнелій Лентул Кладзіян, консул]] |- ! 1 | [[Гнёздаўскія курганы]] |- ! 1 | [[Гнілая скура]] |- ! 1 | [[Го ўт Сэнтэрэт]] |- ! 1 | [[Годзеч]] |- ! 1 | [[Годмершэм]] |- ! 1 | [[Годмершэм-парк]] |- ! 1 | [[Гожкаў]] |- ! 1 | [[Гозьлін]] |- ! 1 | [[Голад у Расіі (1891—1892)]] |- ! 1 | [[Голас (музыка)]] |- ! 1 | [[Голас Душы, газета]] |- ! 1 | [[Голас з нябёсаў]] |- ! 1 | [[Голча]] |- ! 1 | [[Голчавіцы]] |- ! 1 | [[Гомасексуальнасць і лютэранства]] |- ! 1 | [[Гомасексуальность ў Трэцім рэйху]] |- ! 1 | [[Гомасексуальныя паводзіны]] |- ! 1 | [[Гомбург]] |- ! 1 | [[Гомельскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Гомельскае прыходскае вучылішча]] |- ! 1 | [[Гомельское слово]] |- ! 1 | [[Гомельскі педтэхнікум]] |- ! 1 | [[Гомельскі чыгуначны тэхнікум]] |- ! 1 | [[Гонар Айчыны]] |- ! 1 | [[Гонія]] |- ! 1 | [[Горад Ізнук]] |- ! 1 | [[Горад Аджлун]] |- ! 1 | [[Горад Альба]] |- ! 1 | [[Горад Арыэль]] |- ! 1 | [[Горад Ацён]] |- ! 1 | [[Горад Бад-Эльстэр]] |- ! 1 | [[Горад Баніяс, Ізраіль]] |- ! 1 | [[Горад Бежацк, Расія]] |- ! 1 | [[Горад Белгарад-Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Горад Блаж]] |- ! 1 | [[Горад Вайн, Германія]] |- ! 1 | [[Горад Вайнутас]] |- ! 1 | [[Горад Вакулёр]] |- ! 1 | [[Горад Верыя]] |- ! 1 | [[Горад Вестэрборк]] |- ! 1 | [[Горад Віфавара]] |- ! 1 | [[Горад Гейнсбара]] |- ! 1 | [[Горад Глаговец]] |- ! 1 | [[Горад Джакава]] |- ! 1 | [[Горад Дзвелі-Гавазі]] |- ! 1 | [[Горад Дранава]] |- ! 1 | [[Горад Жалудок]] |- ! 1 | [[Горад Зльцбург]] |- ! 1 | [[Горад Кабра, Іспанія]] |- ! 1 | [[Горад Калафон]] |- ! 1 | [[Горад Кантамір]] |- ! 1 | [[Горад Каракарум]] |- ! 1 | [[Горад Карлава]] |- ! 1 | [[Горад Констанц]] |- ! 1 | [[Горад Корфу]] |- ! 1 | [[Горад Курця-дэ-Арджэш]] |- ! 1 | [[Горад Кізік]] |- ! 1 | [[Горад Кір, Сірыя]] |- ! 1 | [[Горад Кіртланд]] |- ! 1 | [[Горад Лас-Педраньерас]] |- ! 1 | [[Горад Луні]] |- ! 1 | [[Горад Людвігсхафен-на-Рэйне]] |- ! 1 | [[Горад Лікат]] |- ! 1 | [[Горад Маку]] |- ! 1 | [[Горад Мансфельд]] |- ! 1 | [[Горад Марыяцэль]] |- ! 1 | [[Горад Мікелі]] |- ! 1 | [[Горад Міра]] |- ! 1 | [[Горад Наву]] |- ! 1 | [[Горад Неаполь]] |- ! 1 | [[Горад Нуаён]] |- ! 1 | [[Горад Нікамедыя]] |- ! 1 | [[Горад Нін]] |- ! 1 | [[Горад Нінацмінда]] |- ! 1 | [[Горад Палестрына]] |- ! 1 | [[Горад Пуэрта-дэ-ла-Крус]] |- ! 1 | [[Горад Расана]] |- ! 1 | [[Горад Родзень]] |- ! 1 | [[Горад Санліс]] |- ! 1 | [[Горад Санта-Барбара]] |- ! 1 | [[Горад Свішдаў]] |- ! 1 | [[Горад Седан]] |- ! 1 | [[Горад Сланы]] |- ! 1 | [[Горад Сэнтэндрэ]] |- ! 1 | [[Горад Сіпонта]] |- ! 1 | [[Горад Траян]] |- ! 1 | [[Горад Траўна]] |- ! 1 | [[Горад Тэгернзе]] |- ! 1 | [[Горад Ур]] |- ! 1 | [[Горад Уроцлавек]] |- ! 1 | [[Горад Фабрыяна]] |- ! 1 | [[Горад Фаціма]] |- ! 1 | [[Горад Фесві]] |- ! 1 | [[Горад Фондзі]] |- ! 1 | [[Горад Халкідон]] |- ! 1 | [[Горад Чэзена]] |- ! 1 | [[Горазд (Паўлік)]] |- ! 1 | [[Гордан Фі]] |- ! 1 | [[Горжыневес]] |- ! 1 | [[Горліца]] |- ! 1 | [[Горна-Арахавіца]] |- ! 1 | [[Горная Кілікія]] |- ! 1 | [[Горная школа Парыжа]] |- ! 1 | [[Горненскі жаночы манастыр]] |- ! 1 | [[Горненскі манастыр, Эйн-Карэм]] |- ! 1 | [[Гортынская і Мегалопальская мітраполія]] |- ! 1 | [[Горшаўскі Тын]] |- ! 1 | [[Госвін Нікель]] |- ! 1 | [[Госвін фон Герыке]] |- ! 1 | [[Госелін]] |- ! 1 | [[Госпад]] |- ! 1 | [[Госпітальнае братэрства Святога Антонія]] |- ! 1 | [[Гостын]] |- ! 1 | [[Гостынскія ўзгоркі]] |- ! 1 | [[Готфрыд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Готфрыд II, герцаг Ніжняй Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Готфрыд III, герцаг Ніжняй Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Готфрыд III (граф Лувенскі)]] |- ! 1 | [[Готфрыд Барадаты]] |- ! 1 | [[Готфрыд Генрых Шцёльцль]] |- ! 1 | [[Готфрыд Папенгейм]] |- ! 1 | [[Готфрыд ван Світэн]] |- ! 1 | [[Готфрыд фон Ліндэн]] |- ! 1 | [[Готфрыд фон Рогэ]] |- ! 1 | [[Готфрыд фон Шпіцэнберг]] |- ! 1 | [[Готхард Ян Тызенгаўз]] |- ! 1 | [[Готыка, архітэктура]] |- ! 1 | [[Гофкірхэ]] |- ! 1 | [[Гохзаўэрланд]] |- ! 1 | [[Гоцэ-Дзелчаў]] |- ! 1 | [[Гоэнмёльзен]] |- ! 1 | [[Грабар]] |- ! 1 | [[Грабар, мова]] |- ! 1 | [[Грабе (Куяўска-паморскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Грабніца Іосіфа]] |- ! 1 | [[Грабніца Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Грабніца Святога Пятра]] |- ! 1 | [[Грабніца Сцыпіёнаў]] |- ! 1 | [[Гравюра Гродна Макоўскага 1600 года]] |- ! 1 | [[Гравюра на метале]] |- ! 1 | [[Гравітацыйнае поле Землі]] |- ! 1 | [[Граданачальнікі Санкт-Пецярбурга]] |- ! 1 | [[Градзец-Кралове]] |- ! 1 | [[Градыл]] |- ! 1 | [[Гражышкі]] |- ! 1 | [[Грайфенштайн, Гесэн]] |- ! 1 | [[Грамадзянская Вайна ў Ліване]] |- ! 1 | [[Грамадзянская вайна ў Грэцыі]] |- ! 1 | [[Грамадзянская пазіцыя (Украіна)]] |- ! 1 | [[Грамадзянскі саюз]] |- ! 1 | [[Грамадзянскія войны]] |- ! 1 | [[Грамадзянскія партнёрствы ў Фінляндыі]] |- ! 1 | [[Грамадзянін (часопіс)]] |- ! 1 | [[Грамадскі будынак]] |- ! 1 | [[Грамадства за іншую палітыку]] |- ! 1 | [[Грамата, дакумент]] |- ! 1 | [[Граматыка славянскай мовы]] |- ! 1 | [[Грамаўнік]] |- ! 1 | [[Гран-пры бразільскага кіно]] |- ! 1 | [[Гран-пры бразільскага кіно 2016]] |- ! 1 | [[Гранадскі дагавор 1500 года]] |- ! 1 | [[Гранат, плод]] |- ! 1 | [[Гранічная царква]] |- ! 1 | [[Граф-герцаг дэ Аліварэс]] |- ! 1 | [[Граф Ангулема]] |- ! 1 | [[Граф Асона]] |- ! 1 | [[Граф Бара]] |- ! 1 | [[Граф Барселонскі]] |- ! 1 | [[Граф Браўншвайга]] |- ! 1 | [[Граф Бульёнскі]] |- ! 1 | [[Граф Вермандуа]] |- ! 1 | [[Граф Дро]] |- ! 1 | [[Граф Лечэ]] |- ! 1 | [[Граф Мельгёя]] |- ! 1 | [[Граф Мэна]] |- ! 1 | [[Граф Насау]] |- ! 1 | [[Граф Оркні]] |- ! 1 | [[Граф Ортэнбурга]] |- ! 1 | [[Граф Панцьё]] |- ! 1 | [[Граф Перша]] |- ! 1 | [[Граф Перыгора]] |- ! 1 | [[Граф Ротэнбурга]] |- ! 1 | [[Граф Русільёна]] |- ! 1 | [[Граф Рычманд]] |- ! 1 | [[Граф Савоі]] |- ! 1 | [[Граф Солсберы]] |- ! 1 | [[Граф Суасона]] |- ! 1 | [[Граф Тулузскі]] |- ! 1 | [[Граф Туля]] |- ! 1 | [[Граф Хантынгдан]] |- ! 1 | [[Граф дэ Бар]] |- ! 1 | [[Граф дэ Брыен]] |- ! 1 | [[Граф дэ Макон]] |- ! 1 | [[Граф дэ Панцье]] |- ! 1 | [[Граф дэ Парсеан]] |- ! 1 | [[Граф дэ Форкальк'ер]] |- ! 1 | [[Граф дю Мэн]] |- ! 1 | [[Графа Лувена]] |- ! 1 | [[Графеній]] |- ! 1 | [[Графства Амаль]] |- ! 1 | [[Графства Брыен]] |- ! 1 | [[Графства Валуа]] |- ! 1 | [[Графства Гвастала]] |- ! 1 | [[Графства Кілкені]] |- ! 1 | [[Графства Лаоіс]] |- ! 1 | [[Графства Міт]] |- ! 1 | [[Графства Невер]] |- ! 1 | [[Графства Перыгор]] |- ! 1 | [[Графства Праванс]] |- ! 1 | [[Графства Пуацье]] |- ! 1 | [[Графства Радэз]] |- ! 1 | [[Графства Русільён]] |- ! 1 | [[Графства Рэтэль]] |- ! 1 | [[Графства Савоя]] |- ! 1 | [[Графства Тыперэры]] |- ! 1 | [[Графства Урхель]] |- ! 1 | [[Графства Форкальк'ер]] |- ! 1 | [[Графства Хантынгдан]] |- ! 1 | [[Графства Яфы і Аскалона]] |- ! 1 | [[Графы Каменжа]] |- ! 1 | [[Графы Панцье]] |- ! 1 | [[Графы Трыпалі]] |- ! 1 | [[Графы д'Арманьяк]] |- ! 1 | [[Графы дэ Фуа]] |- ! 1 | [[Графы тулузскія]] |- ! 1 | [[Грах]] |- ! 1 | [[Грахольскія]] |- ! 1 | [[Грачанік]] |- ! 1 | [[Грашовая рэформа Алены Глінскай]] |- ! 1 | [[Грашовая рэформа ў Расіі 1895—1897 гадоў]] |- ! 1 | [[Грашовы абарот]] |- ! 1 | [[Гродзенская губернская следчая камісія]] |- ! 1 | [[Гродзенская гімназія імя А. Міцкевіча]] |- ! 1 | [[Гродзенская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Гродзенская іканапісная школа]] |- ! 1 | [[Гродзенскі Барысаглебскі манастыр]] |- ! 1 | [[Гродзенскі Раства-Багародзіцкі манастыр]] |- ! 1 | [[Гродзенскі абласны архіў]] |- ! 1 | [[Гродзенскі абласны кардыялагічны дыспансер]] |- ! 1 | [[Гродзенскі абласны клінічны кардыялагічны цэнтр]] |- ! 1 | [[Гродзенскі абласны клінічны перынатальны цэнтр]] |- ! 1 | [[Гродзенскі абласны метадычны цэнтр народнай творчасці]] |- ! 1 | [[Гродзенскі галоўны суд]] |- ! 1 | [[Гродзенскі дыстрыкт]] |- ! 1 | [[Гродзенскі дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Гродзенскі дэканат]] |- ! 1 | [[Гродзенскі калегіум езуітаў]] |- ! 1 | [[Гродзенскі кафедальны касцёл]] |- ! 1 | [[Гродзенскі манастыр]] |- ! 1 | [[Гродзенскія епархіяльныя ведамасці]] |- ! 1 | [[Гродненскія епархіяльныя ведамасці]] |- ! 1 | [[Гродскі суддзя]] |- ! 1 | [[Грозаўскі манастыр]] |- ! 1 | [[Гроздана Олуіч]] |- ! 1 | [[Гронка]] |- ! 1 | [[Грос-Егерсдорфская бітва]] |- ! 1 | [[Гросмайстры Тэўтонскага ордэна]] |- ! 1 | [[Гротаферата]] |- ! 1 | [[Грузіна, Наўгародская вобласць]] |- ! 1 | [[Грунберг]] |- ! 1 | [[Грунвальд, помнік]] |- ! 1 | [[Грунвальдскае поле]] |- ! 1 | [[Груневальд (Берлін)]] |- ! 1 | [[Грунтвіг]] |- ! 1 | [[Грунтвігіянства]] |- ! 1 | [[Група АНЭКСІМ]] |- ! 1 | [[Група Ады]] |- ! 1 | [[Група Борджыа]] |- ! 1 | [[Групавая хуткасць]] |- ! 1 | [[Грыбовічы]] |- ! 1 | [[Грыгар IX]] |- ! 1 | [[Грыгар Бедрос XX]] |- ! 1 | [[Грыгар Нарэкацы]] |- ! 1 | [[Грыгарыянская місія]] |- ! 1 | [[Грыгарыянскі раскол]] |- ! 1 | [[Грыгарыянскі універсітэт]] |- ! 1 | [[Грыгор IX]] |- ! 1 | [[Грыгор IX Мусабегіян)]] |- ! 1 | [[Грыгор VII]] |- ! 1 | [[Грыгор Акнерцы]] |- ! 1 | [[Грыгор Бедрос VIII Дзерасдвазадуран]] |- ! 1 | [[Грыгор Бедрос V Купелян]] |- ! 1 | [[Грыгор Бедрос XV Агаджанян]] |- ! 1 | [[Грыгор Мушэгавіч Ахинян]] |- ! 1 | [[Грыгораў (Івана-Франкоўскі раён)]] |- ! 1 | [[Грыгорый (Дурыч)]] |- ! 1 | [[Грыгорый (Палятаеў)]] |- ! 1 | [[Грыгорый III]] |- ! 1 | [[Грыгорый III (Валовіч)]] |- ! 1 | [[Грыгорый III (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Грыгорый II Балгарын]] |- ! 1 | [[Грыгорый VI, антыпапа]] |- ! 1 | [[Грыгорый VII]] |- ! 1 | [[Грыгорый VIII, антыпапа]] |- ! 1 | [[Грыгорый V (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Грыгорый Акіндзін]] |- ! 1 | [[Грыгорый Амірыцкі]] |- ! 1 | [[Грыгорый Асветнік]] |- ! 1 | [[Грыгорый Мацкевіч (сын Грыгорыя)]] |- ! 1 | [[Грыгорый Мацкевіч (сын Крыштафа)]] |- ! 1 | [[Грыгорый Мацкевіч (сын Яраша Яна)]] |- ! 1 | [[Грыгорый Назіянзін Старэйшы]] |- ! 1 | [[Грыгорый О'Кіф]] |- ! 1 | [[Грыгорый Паўскі]] |- ! 1 | [[Грыгорый Пячэрскі]] |- ! 1 | [[Грыгорый Стратыгій]] |- ! 1 | [[Грыгорый Цудатворац]] |- ! 1 | [[Грыгулевіч, Іосіф Рамуальдавіч]] |- ! 1 | [[Грызім]] |- ! 1 | [[Грымальдзі]] |- ! 1 | [[Грымберген]] |- ! 1 | [[Грымуар]] |- ! 1 | [[Грынстэдская царква]] |- ! 1 | [[Грыфоны]] |- ! 1 | [[Грыфід ап Ллівелін]] |- ! 1 | [[Грыцанаў]] |- ! 1 | [[Грэвенская мітраполія]] |- ! 1 | [[Грэгар Ёзэф Рамашкан]] |- ! 1 | [[Грэгар Міхаіл Шымановіч]] |- ! 1 | [[Грэгар Пенч]] |- ! 1 | [[Грэгорыа Антоніа Марыя Сальвіяці]] |- ! 1 | [[Грэгорыа Асбеста]] |- ! 1 | [[Грэгорыа Барбарыга]] |- ! 1 | [[Грэйс Крысці]] |- ! 1 | [[Грэйсвальд]] |- ! 1 | [[Грэйфсвальдскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Грэка-будыйскае мастацтва]] |- ! 1 | [[Грэка-рымскі храм]] |- ! 1 | [[Грэкакаталіцтва]] |- ! 1 | [[Грэкі ў Албаніі]] |- ! 1 | [[Грэлікі]] |- ! 1 | [[Грэмбоцін над Струган]] |- ! 1 | [[Грэнадзёр]] |- ! 1 | [[Грэнвіль Уолдыгрэйв (3-і барон Рэдстак)]] |- ! 1 | [[Грэцкі арэх (плод)]] |- ! 1 | [[Грэцый]] |- ! 1 | [[Грэчаская Грэчаская]] |- ! 1 | [[Грэчаская Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Грэчаская літаратура]] |- ! 1 | [[Грэчаская праваслаўная архіепархія Італіі і Мальты]] |- ! 1 | [[Грэчаская праваслаўная архіепіскапія Амерыкі]] |- ! 1 | [[Грэчаская царква на Грэчаскай плошчы]] |- ! 1 | [[Грэчаская царкоўная музыка]] |- ! 1 | [[Грэчаскі напеў]] |- ! 1 | [[Грэчаскі распеў]] |- ! 1 | [[Грэчаскія Айцы царквы]] |- ! 1 | [[Грэчышкі]] |- ! 1 | [[Гуаранi]] |- ! 1 | [[Гуарані (прэмія)]] |- ! 1 | [[Гуарані (прэмія, 2016)]] |- ! 1 | [[Гуарнерый фон Мерэберк]] |- ! 1 | [[Губернатар Кемераўскай вобласці]] |- ! 1 | [[Губернатар Ленінградскай вобласці]] |- ! 1 | [[Губернатар Нью-Гэмпшыра]] |- ! 1 | [[Губернатар Ніжагародскай вобласці]] |- ! 1 | [[Губернатар штата Нью-Ёрк]] |- ! 1 | [[Губернскі архітэктар]] |- ! 1 | [[Губернскі камітэт па сялянскай справе]] |- ! 1 | [[Губерні і вобласці Расійскай імперыі па стане на 1914 год]] |- ! 1 | [[Губерт Тэафіл Зімар]] |- ! 1 | [[Губерт ван Эйк]] |- ! 1 | [[Губная рэформа]] |- ! 1 | [[Гувернёр]] |- ! 1 | [[Гуга, абат Сен-Квенціна]] |- ! 1 | [[Гуга II, абат Клюні]] |- ! 1 | [[Гуга III, герцаг Бургундыі]] |- ! 1 | [[Гуга IV, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Гуга IV (граф Сен-Поль)]] |- ! 1 | [[Гуга IX Лузіньян]] |- ! 1 | [[Гуга I (кароль Кіпра)]] |- ! 1 | [[Гуга VI дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Гуга X дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Гуга Ібелін]] |- ! 1 | [[Гуга Арльскі]] |- ! 1 | [[Гуга Вольф]] |- ! 1 | [[Гуга Вялікі, граф Вермандуа]] |- ! 1 | [[Гуга Вялікі (граф Вермандуа)]] |- ! 1 | [[Гуга Вялікі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Гуга Кронекер]] |- ! 1 | [[Гуга Ланселот дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Гуга Сен-Вікторскі]] |- ! 1 | [[Гуга Х Лузіньян]] |- ! 1 | [[Гуга де Вермандуа]] |- ! 1 | [[Гуга дэ Брыен]] |- ! 1 | [[Гуга д’Ібелін]] |- ! 1 | [[Гуга з Клюні]] |- ! 1 | [[Гугас I Кілікійскі]] |- ! 1 | [[Гуген Ашотавіч Аскар’я]] |- ! 1 | [[Гугеноцкі крыж]] |- ! 1 | [[Гуго Арльскі]] |- ! 1 | [[Гуго дэ Бо]] |- ! 1 | [[Гуго дэ Брыен]] |- ! 1 | [[Гуда (манахіня)]] |- ! 1 | [[Гуджараці (мова)]] |- ! 1 | [[Гудоніс]] |- ! 1 | [[Гудула]] |- ! 1 | [[Гуз]] |- ! 1 | [[Гукарад]] |- ! 1 | [[Гукарэжысёр]] |- ! 1 | [[Гулец (раман)]] |- ! 1 | [[Гульельма I Сануда]] |- ! 1 | [[Гульельма VI, маркіз Манферацкі]] |- ! 1 | [[Гульема Сірлета]] |- ! 1 | [[Гульняманія, хвароба]] |- ! 1 | [[Гуманітарная энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Гумаральная тэорыя]] |- ! 1 | [[Гумберт I, граф Савоі]] |- ! 1 | [[Гумберт II Савойскі]] |- ! 1 | [[Гуменісійская, Аксіупальская і Палікастронская мітраполія]] |- ! 1 | [[Гумкоўскі]] |- ! 1 | [[Гумнішкі]] |- ! 1 | [[Гуміліяты]] |- ! 1 | [[Гунар Валрус]] |- ! 1 | [[Гунара дэ Крэпон]] |- ! 1 | [[Гунвар Конгсвік]] |- ! 1 | [[Гундафор]] |- ! 1 | [[Гундльфінгер]] |- ! 1 | [[Гундыёх]] |- ! 1 | [[Гунтрам]] |- ! 1 | [[Гунхільд Харальдоцір]] |- ! 1 | [[Гунхільда Дацкая]] |- ! 1 | [[Гунхільда Шведская]] |- ! 1 | [[Гурбанава]] |- ! 1 | [[Гурген Амірханавіч Марціросаў]] |- ! 1 | [[Гурток барацьбітоў за набожнасць]] |- ! 1 | [[Гусаржэўскі]] |- ! 1 | [[Гусейн Хан Нахічэванскі]] |- ! 1 | [[Густава Мерына]] |- ! 1 | [[Густаф Ёхансан]] |- ! 1 | [[Густаў (значэнні)]] |- ! 1 | [[Густаў Б’ёркстранд]] |- ! 1 | [[Густаў Вагнер]] |- ! 1 | [[Густаў Дацкі]] |- ! 1 | [[Густаў Захс]] |- ! 1 | [[Густаў Каверау]] |- ! 1 | [[Густаў Карстэн]] |- ! 1 | [[Густаў Каўперт]] |- ! 1 | [[Густаў Мерэта]] |- ! 1 | [[Густаў Мудні]] |- ! 1 | [[Густаў Мі]] |- ! 1 | [[Густаў Орліч-Дрэшэр]] |- ! 1 | [[Густынскі Троіцкі манастыр]] |- ! 1 | [[Густынскі манастыр]] |- ! 1 | [[Гусь-Хрустальны раён]] |- ! 1 | [[Гусяціна]] |- ! 1 | [[Гусінае яйка]] |- ! 1 | [[Гусіная кроў]] |- ! 1 | [[Гусіная печань]] |- ! 1 | [[Гусіная шыя]] |- ! 1 | [[Гусіны смалец]] |- ! 1 | [[Гусіны тлушч]] |- ! 1 | [[Гусіныя]] |- ! 1 | [[Гусіты-чашнікі]] |- ! 1 | [[Гута Габсбург]] |- ! 1 | [[Гутаркі ля каміна]] |- ! 1 | [[Гутэрыты]] |- ! 1 | [[Гух’ясамаджа-тантра]] |- ! 1 | [[Гух’ясамаджа тантра]] |- ! 1 | [[Гынка (біскуп уладзімірскі)]] |- ! 1 | [[Гэмбіцы]] |- ! 1 | [[Гюда]] |- ! 1 | [[Гюнтэр Гофэ]] |- ! 1 | [[Гюнтэр дэ Бройн]] |- ! 1 | [[Гюнтэр фон Шварцбург]] |- ! 1 | [[Гядзімінас Квікліс]] |- ! 1 | [[Гядзімінас Якубоніс]] |- ! 1 | [[Гярсвінда Саксонская]] |- ! 1 | [[Гёрліцкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Гётэбаргская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Гёхштат]] |- ! 1 | [[Гі II дэ Ла Рош]] |- ! 1 | [[Гі I дэ Ла Рош]] |- ! 1 | [[Гі I дэ Манфор]] |- ! 1 | [[Гібан]] |- ! 1 | [[Гібель імперыі (тэлесерыял)]] |- ! 1 | [[Гіберна-саксонскае пісьмо]] |- ! 1 | [[Гіберна-шатландская місія]] |- ! 1 | [[Гібрыд (біялогія)]] |- ! 1 | [[Гідраксід натрыя]] |- ! 1 | [[Гідратэрапія]] |- ! 1 | [[Гідратэхніка]] |- ! 1 | [[Гідрыраванне]] |- ! 1 | [[Гіена]] |- ! 1 | [[Гізель, каралева Францыі]] |- ! 1 | [[Гізельберт, герцаг Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Гізульф II Беневенцкі]] |- ! 1 | [[Гізэла]] |- ! 1 | [[Гіларый (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Гілермены]] |- ! 1 | [[Гільдэбранд]] |- ! 1 | [[Гільдэсгаймская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Гільзены]] |- ! 1 | [[Гільём III Аквітанскі]] |- ! 1 | [[Гільём III дэ Макон]] |- ! 1 | [[Гільём II дэ Вілардуэн]] |- ! 1 | [[Гільём IV, граф Тулузы]] |- ! 1 | [[Гільём IV дэ Панцье]] |- ! 1 | [[Гільём I Аквітанскі]] |- ! 1 | [[Гільём I дэ Пуацье]] |- ! 1 | [[Гільём V, герцаг Аквітаніі]] |- ! 1 | [[Гільём X, герцаг Аквітаніі]] |- ! 1 | [[Гільём X (граф Аверні)]] |- ! 1 | [[Гільём Іардан (граф Трыпалі)]] |- ! 1 | [[Гільём Канхезій]] |- ! 1 | [[Гільём Мадэнскі]] |- ! 1 | [[Гільём Мербіке]] |- ! 1 | [[Гільём дэ Бюр]] |- ! 1 | [[Гіляр з Пуацье]] |- ! 1 | [[Гіляры Прач-Прачынскі]] |- ! 1 | [[Гілярый (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Гілярый Хамінскі]] |- ! 1 | [[Гіманід]] |- ! 1 | [[Гімн Каралеўства Нідэрландаў]] |- ! 1 | [[Гімн Шпіцбергена]] |- ! 1 | [[Гімн Ян-Маена]] |- ! 1 | [[Гімнаграфія]] |- ! 1 | [[Гімназія Фальковіча]] |- ! 1 | [[Гімназія і рэальнае вучылішча Гурэвіча]] |- ! 1 | [[Гімназія імя Карла Неруды]] |- ! 1 | [[Гімназія імя Тадэвуша Рэйтана]] |- ! 1 | [[Гімназія № 2 імя А. П. Чэхава, Таганрог]] |- ! 1 | [[Гінек з Подзебрадаў]] |- ! 1 | [[Гінекей]] |- ! 1 | [[Гінза Раба]] |- ! 1 | [[Гінкмар]] |- ! 1 | [[Гінкмар Рэймскі]] |- ! 1 | [[Гінтаўтас Забела]] |- ! 1 | [[Гінча з Рогава]] |- ! 1 | [[Гіпадарыйскі лад]] |- ! 1 | [[Гіпаліт]] |- ! 1 | [[Гіпаліт Баярунец]] |- ! 1 | [[Гіпантый]] |- ! 1 | [[Гіпас]] |- ! 1 | [[Гіпербала, геаметрыя]] |- ! 1 | [[Гіперонім]] |- ! 1 | [[Гіперпірон]] |- ! 1 | [[Гіпон Зарыцкі (тытулярная кафедра)]] |- ! 1 | [[Гіпотэза сексуальнага сына]] |- ! 1 | [[Гіраклеон]] |- ! 1 | [[Гіральд Камбрыйскі]] |- ! 1 | [[Гірард фон Маўберге]] |- ! 1 | [[Гірдэкух]] |- ! 1 | [[Гісль Джонсан]] |- ! 1 | [[Гістарычнае мовазнаўства]] |- ! 1 | [[Гістарычнае таварыства летапісца Нестара]] |- ! 1 | [[Гістарычная крытыка]] |- ! 1 | [[Гістарычная лексікаграфія]] |- ! 1 | [[Гістарычная лексікалогія]] |- ! 1 | [[Гістарычная марфалогія]] |- ! 1 | [[Гістарычны Ісус]] |- ! 1 | [[Гістарычны архіў Літвы]] |- ! 1 | [[Гістарычны манумент, Францыя]] |- ! 1 | [[Гістарычны музей]] |- ! 1 | [[Гістарычны помнік, Францыя]] |- ! 1 | [[Гістарычны цэнтр Іркуцка]] |- ! 1 | [[Гістарычны цэнтр Гродна]] |- ! 1 | [[Гістарычны цэнтр Магілёва]] |- ! 1 | [[Гісторык архітэктуры]] |- ! 1 | [[Гісторык культуры]] |- ! 1 | [[Гісторык літаратуры]] |- ! 1 | [[Гісторык права]] |- ! 1 | [[Гісторык царквы]] |- ! 1 | [[Гісторыка-геаграфічны факультэт МДПІ]] |- ! 1 | [[Гісторыка-статыстычнае апісанне Мінскай епархіі]] |- ! 1 | [[Гісторыка-філалагічны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта]] |- ! 1 | [[Гісторыя Англіі (Джэйн Осцін)]] |- ! 1 | [[Гісторыя Армянскай Царквы]] |- ! 1 | [[Гісторыя Аўгустаў]] |- ! 1 | [[Гісторыя Жыватворнага Крыжа]] |- ! 1 | [[Гісторыя Нідэрландаў]] |- ! 1 | [[Гісторыя Пратэстантызму]] |- ! 1 | [[Гісторыя Пятра]] |- ! 1 | [[Гісторыя Пятра і Паўла]] |- ! 1 | [[Гісторыя Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Гісторыя Расійская]] |- ! 1 | [[Гісторыя Расіі, 16 ст.]] |- ! 1 | [[Гісторыя Рэчы Паспалітай]] |- ! 1 | [[Гісторыя Сербскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Гісторыя Фадзея]] |- ! 1 | [[Гісторыя Фамы]] |- ! 1 | [[Гісторыя Царквы]] |- ! 1 | [[Гісторыя александрыйскіх патрыярхаў]] |- ! 1 | [[Гісторыя англійскіх каралёў]] |- ! 1 | [[Гісторыя апосталаў Аўдзея]] |- ! 1 | [[Гісторыя балгарскай мовы]] |- ! 1 | [[Гісторыя беларускага мастацтва]] |- ! 1 | [[Гісторыя беларускай літаратуры]] |- ! 1 | [[Гісторыя брытаў (Гальфрыд Монмуцкі)]] |- ! 1 | [[Гісторыя лангабардаў]] |- ! 1 | [[Гісторыя матэматыкі]] |- ! 1 | [[Гісторыя музыкі]] |- ! 1 | [[Гісторыя пошты і паштовых марак Славакіі]] |- ! 1 | [[Гісторыя праваслаўя]] |- ! 1 | [[Гісторыя ранняга хрысціянства]] |- ! 1 | [[Гісторыя салдата, опера]] |- ! 1 | [[Гісторыя сэра Чарлза Грандысана]] |- ! 1 | [[Гісторыя сэра Чарльза Грандысана]] |- ! 1 | [[Гісторыя царквы]] |- ! 1 | [[Гісторыя яўрэйскага народа ў Старым Запавеце]] |- ! 1 | [[Гісторыі апостала Яна]] |- ! 1 | [[Гіта Серэні]] |- ! 1 | [[Гіта Торкельдоцір]] |- ! 1 | [[Гітонга (мова)]] |- ! 1 | [[Гіфійская і Ітылская мітраполія]] |- ! 1 | [[Гіюр]] |- ! 1 | [[Гіяцынт]] |- ! 1 | [[Гіяцынт Адравонж]] |- ! 1 | [[Гіяцынт Жыгімонт Гердзіл]] |- ! 1 | [[Гіём IV дэ Макон]] |- ! 1 | [[Гіём Брысанэ]] |- ! 1 | [[Гіём дэ Крой]] |- ! 1 | [[Д'Эстэ]] |- ! 1 | [[Д. І. Грым]] |- ! 1 | [[Д. Банчкоўскі]] |- ! 1 | [[Д. Дынько]] |- ! 1 | [[Д. К. Шышка]] |- ! 1 | [[Д. Мерсье]] |- ! 1 | [[Д. Салаш]] |- ! 1 | [[Д. Трэвана]] |- ! 1 | [[Д. Тхаржэўскі]] |- ! 1 | [[ДАСА]] |- ! 1 | [[ДЗяржаўны аграрны ўніверсітэт Малдовы]] |- ! 1 | [[ДПІ-12 Мінлегпрама СССР]] |- ! 1 | [[Да Злучэння]] |- ! 1 | [[Дабжынаў]] |- ! 1 | [[Дабжынева Дужэ]] |- ! 1 | [[Дабжынскі ордэн]] |- ! 1 | [[Дабосня]] |- ! 1 | [[Дабравест (фестываль)]] |- ! 1 | [[Дабравешчанне (Фра Анджэліка, Прада)]] |- ! 1 | [[Дабравешчанне (Фра Анжэліка, Прада)]] |- ! 1 | [[Дабравешчанне Святой Ганне]] |- ! 1 | [[Дабравешчанская царква, Кіеў]] |- ! 1 | [[Дабравешчанская царква (Густыня)]] |- ! 1 | [[Дабравешчанская царква (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Дабравешчанскі манастыр]] |- ! 1 | [[Дабравешчанскі сабор]] |- ! 1 | [[Дабравольскія]] |- ! 1 | [[Дабрагост (біскуп пазнанскі)]] |- ! 1 | [[Дабрагост з Новага Двору]] |- ! 1 | [[Дабрадзейная дружына]] |- ! 1 | [[Дабранскі]] |- ! 1 | [[Дабранскія]] |- ! 1 | [[Дабраславенне (жанр)]] |- ! 1 | [[Дабраславенне дзяцей]] |- ! 1 | [[Дабратычы]] |- ! 1 | [[Дабрачынная арганізацыя]] |- ! 1 | [[Дабрачынне]] |- ! 1 | [[Дабро, этыка]] |- ! 1 | [[Даброгаста]] |- ! 1 | [[Дабрыня Мікіціч]] |- ! 1 | [[Дабужай]] |- ! 1 | [[Давангер]] |- ! 1 | [[Давар]] |- ! 1 | [[Давер (фільм, 1975)]] |- ! 1 | [[Давуд]] |- ! 1 | [[Давыд Рыгоравіч Бродскі]] |- ! 1 | [[Давід, епіскап Каломенскі]] |- ! 1 | [[Давід (значэнні)]] |- ! 1 | [[Давід V (Каталікос-Патрыярх Грузіі)]] |- ! 1 | [[Давід Ёрыс]] |- ! 1 | [[Давід Абер]] |- ! 1 | [[Давід Гарэджыйскі]] |- ! 1 | [[Давід Каханэ]] |- ! 1 | [[Давід Констант]] |- ! 1 | [[Давід Расціславіч]] |- ! 1 | [[Давід Салунскі]] |- ! 1 | [[Давід Саслан]] |- ! 1 | [[Давід Тэніс Малодшы]] |- ! 1 | [[Дагавор Ананьі]] |- ! 1 | [[Дагавор Тараскона]] |- ! 1 | [[Дагавор у Блуа, 1504]] |- ! 1 | [[Дагавор у Труа]] |- ! 1 | [[Дагаворы Ансэй]] |- ! 1 | [[Дагмара, прынцэса Дацкая]] |- ! 1 | [[Дагмат аб першародным граху]] |- ! 1 | [[Дагматы]] |- ! 1 | [[Дагон]] |- ! 1 | [[Дагір]] |- ! 1 | [[Дадатковыя рукапісы]] |- ! 1 | [[Дадэркі]] |- ! 1 | [[Дайгайлейская воласць]] |- ! 1 | [[Дакеты]] |- ! 1 | [[Дакладны крытэрый Фішэра]] |- ! 1 | [[Дакладны і разважлівы раб]] |- ! 1 | [[Даксалогія]] |- ! 1 | [[Дактарантура]] |- ! 1 | [[Дактрына]] |- ! 1 | [[Дакуз-хатун]] |- ! 1 | [[Далабела]] |- ! 1 | [[Далгашэй]] |- ! 1 | [[Далер]] |- ! 1 | [[Далкобаў]] |- ! 1 | [[Далобры]] |- ! 1 | [[Далобскі з'езд]] |- ! 1 | [[Далучэнне Латвіі да СССР]] |- ! 1 | [[Далучэнне ўніятаў да Рускай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Даль (Ердут)]] |- ! 1 | [[Дальбергі]] |- ! 1 | [[Дальние пещеры]] |- ! 1 | [[Дальтан]] |- ! 1 | [[Далюце Она Матуляйце]] |- ! 1 | [[Далёкаўсходні выпраўленча-працоўны лагер]] |- ! 1 | [[Даліла]] |- ! 1 | [[Даліна Бейт Нетофа]] |- ! 1 | [[Даліна Гіном]] |- ! 1 | [[Даліна Кедрон]] |- ! 1 | [[Даліна Смерці (Быдгашч)]] |- ! 1 | [[Даліна Эла]] |- ! 1 | [[Далістава]] |- ! 1 | [[Далістова]] |- ! 1 | [[Дам'ета]] |- ! 1 | [[Дамавая царква]] |- ! 1 | [[Дамаводства]] |- ! 1 | [[Даманава, Падляскае ваяводства]] |- ! 1 | [[Дамас I, Папа рымскі]] |- ! 1 | [[Дамас II, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Дамаская брама]] |- ! 1 | [[Дамаская брама, Іерусалім]] |- ! 1 | [[Дамаскі Кетэр (X стагоддзе)]] |- ! 1 | [[Дамаскін, Архіепіскап Афінскі]] |- ! 1 | [[Дамаскін (Сямёнаў-Руднеў)]] |- ! 1 | [[Дамаскін (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Дамаскін Афінскі]] |- ! 1 | [[Дамаслаўскія]] |- ! 1 | [[Дамасій (значэнні)]] |- ! 1 | [[Дамасій I (папа рымскі)]] |- ! 1 | [[Дамбартан-Окс]] |- ! 1 | [[Даменіка Арсіні д'Арагона]] |- ! 1 | [[Даменіка Барталіні]] |- ! 1 | [[Даменіка Кальканья]] |- ! 1 | [[Даменіка Кансаліні]] |- ! 1 | [[Даменіка Мікель]] |- ! 1 | [[Даменіка Серафіні]] |- ! 1 | [[Даменіка дэ Анджэліс]] |- ! 1 | [[Даместыкі]] |- ! 1 | [[Даметыян (Тапузліеў)]] |- ! 1 | [[Дамрэмі]] |- ! 1 | [[Дамінанта]] |- ! 1 | [[Дамінантнасць (генетыка)]] |- ! 1 | [[Дамінік Алаіз Валадковіч]] |- ! 1 | [[Дамінік Ануфрыевіч Луцэвіч]] |- ! 1 | [[Дамінік Валовіч]] |- ! 1 | [[Дамінік Ваня]] |- ! 1 | [[Дамінік Казімір Пац]] |- ! 1 | [[Дамінік Марцін Валовіч]] |- ! 1 | [[Дамінік Радзівіл]] |- ! 1 | [[Дамінік Стацэвіч]] |- ! 1 | [[Дамінік Швадерлапп]] |- ! 1 | [[Дамінік Эйдымонт]] |- ! 1 | [[Дамініка Мікеле]] |- ! 1 | [[Дамініка Энрычы]] |- ! 1 | [[Дамініканская вуліца (Пінск)]] |- ! 1 | [[Дамініканскі манастыр (Луцк)]] |- ! 1 | [[Даміцый Булгароўскі]] |- ! 1 | [[Дан]] |- ! 1 | [[Дан, Старажытны Ізраіль]] |- ! 1 | [[Дан (горад)]] |- ! 1 | [[Дан I]] |- ! 1 | [[Данат Навіцкі]] |- ! 1 | [[Данатас Каткус]] |- ! 1 | [[Данверс (Масачусетс)]] |- ! 1 | [[Дангель (герб)]] |- ! 1 | [[Данскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Данута Кейстутаўна]] |- ! 1 | [[Данфермлінскае абацтва]] |- ! 1 | [[Данікейскі перыяд]] |- ! 1 | [[Даніла Астрожскі]] |- ! 1 | [[Даніла Цітовіч]] |- ! 1 | [[Данілаўскае благачынне ў Маскве]] |- ! 1 | [[Данілаўская набярэжная]] |- ! 1 | [[Данілаўскі вал]] |- ! 1 | [[Данілевічы (род)]] |- ! 1 | [[Даніловічы]] |- ! 1 | [[Данішменд Газі]] |- ! 1 | [[Даніэль Ігнатавіч Горват]] |- ! 1 | [[Даніэль Акерман]] |- ! 1 | [[Даніэль Камбоні]] |- ! 1 | [[Даніэль Крэспі]] |- ! 1 | [[Даніэль Мікалаеўскі]] |- ! 1 | [[Даніэль Хансан]] |- ! 1 | [[Данііл (Наток-Міхайлоўскі)]] |- ! 1 | [[Данііл (епіскап уладзімірскі і берасцейскі)]] |- ! 1 | [[Данііл Андрэевіч Бялевіч]] |- ! 1 | [[Данііл Нушыра]] |- ! 1 | [[Данііл Стоўпнік]] |- ! 1 | [[Данііл Сямёнавіч Данін]] |- ! 1 | [[Дапамога (арганізацыя)]] |- ! 1 | [[Дапаможная статыстыка]] |- ! 1 | [[Дапаможны касцёл]] |- ! 1 | [[Дапаможны патруль для складаных аператыўных сітуацый]] |- ! 1 | [[Дапатопны час]] |- ! 1 | [[Дараваная нядзеля]] |- ! 1 | [[Дарагамілаўскі сабор]] |- ! 1 | [[Дарагастаі]] |- ! 1 | [[Дарадчы орган]] |- ! 1 | [[Дараманскае мастацтва]] |- ! 1 | [[Дарастольская епархія]] |- ! 1 | [[Даратэя, герцагіня Курляндыі]] |- ! 1 | [[Даратэя Брадэнбургская]] |- ! 1 | [[Даратэя Брандэнбург-Кульмбахская]] |- ! 1 | [[Даратэя Гальштэйн-Готарпская]] |- ! 1 | [[Даратэя Дацкая (1504—1547)]] |- ! 1 | [[Дарафей, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Дарафей, свяшчэннамучанік]] |- ! 1 | [[Дарафей (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Дарафей Сідонскі]] |- ! 1 | [[Дараўская парафія]] |- ! 1 | [[Дарвел]] |- ! 1 | [[Дарвінізм]] |- ! 1 | [[Даргамыжскі]] |- ! 1 | [[Дарданія, рымская правінцыя]] |- ! 1 | [[Дарджылінг (акруга)]] |- ! 1 | [[Дарміторый]] |- ! 1 | [[Дарожанька]] |- ! 1 | [[Дарожная аварыя]] |- ! 1 | [[Дарота Нікалаюк]] |- ! 1 | [[Дарота Слензак]] |- ! 1 | [[Дарота Сталіньска]] |- ! 1 | [[Дарота Фірлей]] |- ! 1 | [[Дароўная]] |- ! 1 | [[Дарсберы]] |- ! 1 | [[Дарунак Канстанціна]] |- ! 1 | [[Даръ]] |- ! 1 | [[Дары Духу Святога]] |- ! 1 | [[Дарыа Кастрыльён Ояс]] |- ! 1 | [[Дарыа дэ Рэгояс]] |- ! 1 | [[Дарый III]] |- ! 1 | [[Дарылей]] |- ! 1 | [[Дарыфор]] |- ! 1 | [[Дарыюш Парадоўскі]] |- ! 1 | [[Дарыя Кастрыльён Ояс]] |- ! 1 | [[Дарэктар]] |- ! 1 | [[Дарэмскі дагавор, 1139]] |- ! 1 | [[Дарэмскі шўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Дарэці]] |- ! 1 | [[Даследчык Бібліі]] |- ! 1 | [[Дастатковая статыстыка]] |- ! 1 | [[Дасцыліум]] |- ! 1 | [[Дасіфей (Моціка)]] |- ! 1 | [[Датаваная вера]] |- ! 1 | [[Датаванне]] |- ! 1 | [[Датам]] |- ! 1 | [[Датрыдэнцкая імша]] |- ! 1 | [[Датычная]] |- ! 1 | [[Датычны трохграннік]] |- ! 1 | [[Даугаўгрыва]] |- ! 1 | [[Дафан]] |- ! 1 | [[Дафна (опера)]] |- ! 1 | [[Дафін В'енскі]] |- ! 1 | [[Дахалкедонскія цэрквы]] |- ! 1 | [[Дахау, канцэнтрацыйны лагер]] |- ! 1 | [[Дахаў (канцэнтрацыйны лагер)]] |- ! 1 | [[Даходны дом Жарабцовай]] |- ! 1 | [[Дацка-шведская вайна 1657–1658]] |- ! 1 | [[Дацкая вайна 1864]] |- ! 1 | [[Дацкая каралеўская акадэмія навук]] |- ! 1 | [[Дацкая кухня]] |- ! 1 | [[Дацкі кароль]] |- ! 1 | [[Дачы, цар Іберыі]] |- ! 1 | [[Дашаў]] |- ! 1 | [[Дашута]] |- ! 1 | [[Даян]] |- ! 1 | [[Даян Друфенброк]] |- ! 1 | [[Даімберт Пізанскі]] |- ! 1 | [[Даўгаўпілскае благачынне]] |- ! 1 | [[Даўгаўпілскі краязнаўчы і мастацкі музей]] |- ! 1 | [[Даўгелішкі]] |- ! 1 | [[Даўгяй]] |- ! 1 | [[Даўка на Хадынскім полі]] |- ! 1 | [[Даўлет-Гірэй]] |- ! 1 | [[Даўлет I Гірэй]] |- ! 1 | [[Даўн-Ампні]] |- ! 1 | [[Даўнт-Мора]] |- ! 1 | [[Два Фаскары]] |- ! 1 | [[Два жыцці (фільм, 1961)]] |- ! 1 | [[Двайнік]] |- ! 1 | [[Дванаццаць Апосталаў]] |- ! 1 | [[Дванаццаць артыкулаў]] |- ! 1 | [[Дваранавічы]] |- ! 1 | [[Дваранскі полк]] |- ! 1 | [[Дваранскі род]] |- ! 1 | [[Дваранскі сход]] |- ! 1 | [[Дварцовая капліца Карла Вялікага]] |- ! 1 | [[Дваццатае стагоддзе (фільм)]] |- ! 1 | [[Дваццаць гадоў пасля]] |- ! 1 | [[Дваяслоў (значэнні)]] |- ! 1 | [[Двор-карэ]] |- ! 1 | [[Двунадзясятыя святы]] |- ! 1 | [[Двухатомныя малекулы]] |- ! 1 | [[Двухвуголка]] |- ! 1 | [[Двухгадовая расліна]] |- ! 1 | [[Двухперсце]] |- ! 1 | [[Двінскі сінод (506)]] |- ! 1 | [[Декрет об отделении церкви от государства и школы от церкви]] |- ! 1 | [[Дж. Сакстан]] |- ! 1 | [[Дж. Сорці]] |- ! 1 | [[Джаакіна Безоці]] |- ! 1 | [[Джаана Акрская]] |- ! 1 | [[Джаванні Марыя Галі]] |- ! 1 | [[Джавані I Сануда]] |- ! 1 | [[Джавані Альдабрандзіні]] |- ! 1 | [[Джавані Амброджыа дэ Прэдзіс]] |- ! 1 | [[Джавані Антоніа Факінеці]] |- ! 1 | [[Джавані Анімучы]] |- ! 1 | [[Джавані Бальдзіні]] |- ! 1 | [[Джавані Бальтрафіа]] |- ! 1 | [[Джавані Бальтрафіё]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Бананчыні]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Вісконці]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Джыслені]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Кавальказеле]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Крапач]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Назалі Рока дзі Карнеліяна]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Рычы]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Сантоні]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Тамазі]] |- ! 1 | [[Джавані Батыста Т’епола]] |- ! 1 | [[Джавані Берардзі]] |- ! 1 | [[Джавані Берэці]] |- ! 1 | [[Джавані Біліверці]] |- ! 1 | [[Джавані Вілані]] |- ! 1 | [[Джавані Вінчэнца Брака]] |- ! 1 | [[Джавані Галоні]] |- ! 1 | [[Джавані Даменіка Цьепала]] |- ! 1 | [[Джавані Калона, кардынал]] |- ! 1 | [[Джавані Карла Боскі]] |- ! 1 | [[Джавані Копа]] |- ! 1 | [[Джавані Легрэнцы]] |- ! 1 | [[Джавані Маліверна]] |- ! 1 | [[Джавані Марыа Галі]] |- ! 1 | [[Джавані Мінута]] |- ! 1 | [[Джавані Паала Аліва]] |- ! 1 | [[Джавані Пізана]] |- ! 1 | [[Джавані Сервандоні]] |- ! 1 | [[Джавані Сімеоні]] |- ! 1 | [[Джавані Урбані]] |- ! 1 | [[Джавані Фарціна]] |- ! 1 | [[Джавані дзі Козіма Медычы, 1421—1463]] |- ! 1 | [[Джавані дзі Паала]] |- ! 1 | [[Джавані дэ Андрэа]] |- ! 1 | [[Джакама Антанелі]] |- ! 1 | [[Джакама Брыяна]] |- ! 1 | [[Джакама Джузэпэ Бельтрыці]] |- ! 1 | [[Джакама Кантэльмі]] |- ! 1 | [[Джакама Квірыні]] |- ! 1 | [[Джакама Конці]] |- ! 1 | [[Джакама Мейербер]] |- ! 1 | [[Джакама Пальма]] |- ! 1 | [[Джакама Росі]] |- ! 1 | [[Джакама Трамбара]] |- ! 1 | [[Джалал ад-Дзін]] |- ! 1 | [[Джамбатыста Касці]] |- ! 1 | [[Джамбатыста Фрэдыяні]] |- ! 1 | [[Джамбульская вобласць]] |- ! 1 | [[Джамі ат-таварых]] |- ! 1 | [[Джан Галеаца Вісконці]] |- ! 1 | [[Джанад Абу Умая]] |- ! 1 | [[Джанантоніа Давія]] |- ! 1 | [[Джанані Лувум]] |- ! 1 | [[Джанджакама Тэадора Трывульцыа]] |- ! 1 | [[Джанет Маргарэт Тод]] |- ! 1 | [[Джанет Тод]] |- ! 1 | [[Джанкарла Медычы]] |- ! 1 | [[Джанлука Мінучы]] |- ! 1 | [[Джанфранка Гірланда]] |- ! 1 | [[Джанфранка Равазі]] |- ! 1 | [[Джарджыяна Кавендыш]] |- ! 1 | [[Джарэд Дайманд]] |- ! 1 | [[Джарэдзіты]] |- ! 1 | [[Джасцін Фрэнсіс Рыгалі]] |- ! 1 | [[Джвары]] |- ! 1 | [[Джо Уікліфн]] |- ! 1 | [[Джоан Баез]] |- ! 1 | [[Джозеф Адысон]] |- ! 1 | [[Джозеф Артур Анкра]] |- ! 1 | [[Джозеф Брэндан Уэлан]] |- ! 1 | [[Джозеф Дзювін, 1-шы барон Дзювін]] |- ! 1 | [[Джозеф Сельскі]] |- ! 1 | [[Джозеф Шлезінгер]] |- ! 1 | [[Джозэф Барбер Лайтфут]] |- ! 1 | [[Джозэф Оскар Ірвін]] |- ! 1 | [[Джозэф Фостэр (генеалог)]] |- ! 1 | [[Джой Грэшам]] |- ! 1 | [[Джока Сліепчэвіч]] |- ! 1 | [[Джон-Пол Хімка]] |- ! 1 | [[Джон Багнел Б'юры]] |- ! 1 | [[Джон Бромптан]] |- ! 1 | [[Джон Брыдж]] |- ! 1 | [[Джон Буньян]] |- ! 1 | [[Джон Бэйканторп]] |- ! 1 | [[Джон Бёрдан Сандэрсан Голдэйн]] |- ! 1 | [[Джон Вандэрлін]] |- ! 1 | [[Джон Вікліф]] |- ! 1 | [[Джон Гарднер Уілкінсан]] |- ! 1 | [[Джон Гвін]] |- ! 1 | [[Джон Гей]] |- ! 1 | [[Джон Генры Ньюмен]] |- ! 1 | [[Джон Генры Хопкінс Малодшы]] |- ! 1 | [[Джон Герд]] |- ! 1 | [[Джон Гордан Мелтан]] |- ! 1 | [[Джон Графтан]] |- ! 1 | [[Джон Грынхіл]] |- ! 1 | [[Джон Дадлі]] |- ! 1 | [[Джон Данстал]] |- ! 1 | [[Джон Джэймс Хейдэгер]] |- ! 1 | [[Джон Доўсан]] |- ! 1 | [[Джон Дэвісан Рокфелер]] |- ! 1 | [[Джон Кальвін]] |- ! 1 | [[Джон Канінгэм Мак-Ленан]] |- ! 1 | [[Джон Комін]] |- ! 1 | [[Джон Кулідж Адамс]] |- ! 1 | [[Джон Ламберт]] |- ! 1 | [[Джон Ланкастарскі, герцаг Бэдфард]] |- ! 1 | [[Джон Льюіс]] |- ! 1 | [[Джон Марцін]] |- ! 1 | [[Джон Мур (епіскап Ілі)]] |- ! 1 | [[Джон Мюрэй (выдавецтва)]] |- ! 1 | [[Джон Нок]] |- ! 1 | [[Джон Нэльсан Дарбі]] |- ! 1 | [[Джон Парычэлі]] |- ! 1 | [[Джон Рыч, дырэктар]] |- ! 1 | [[Джон Рэйналдс]] |- ! 1 | [[Джон Сміт]] |- ! 1 | [[Джон Сомерс]] |- ! 1 | [[Джон Сілі Таўнсенд]] |- ! 1 | [[Джон Тальбат, 1-ы граф Шрусберы]] |- ! 1 | [[Джон Уоліс]] |- ! 1 | [[Джон Уорэн]] |- ! 1 | [[Джон Фастальф]] |- ! 1 | [[Джон Флемстыд]] |- ! 1 | [[Джон Флетчар]] |- ! 1 | [[Джон Флетчэр]] |- ! 1 | [[Джон Франклін-Робінс]] |- ! 1 | [[Джон Фэрау]] |- ! 1 | [[Джон Фіцжэральд Кенэдзі]] |- ! 1 | [[Джон Фішар, святы]] |- ! 1 | [[Джон Фішэр, святы]] |- ! 1 | [[Джон Эдвард Тэйлар]] |- ! 1 | [[Джонатан Рыс-Маерс]] |- ! 1 | [[Джонстаўн (Пенсільванія)]] |- ! 1 | [[Джоні Метыс]] |- ! 1 | [[Джорданвіль]] |- ! 1 | [[Джорданвіль (Нью-Ёрк)]] |- ! 1 | [[Джордж Бокс]] |- ! 1 | [[Джордж Вейгель]] |- ! 1 | [[Джордж Вільерс, 1-ы герцаг Бекінгем]] |- ! 1 | [[Джордж Генры Льюіс]] |- ! 1 | [[Джордж Гордан Ноэл Байран]] |- ! 1 | [[Джордж Гільберт Скот]] |- ! 1 | [[Джордж Д'юі]] |- ! 1 | [[Джордж Канінг, 1-ы барон Гарваг]] |- ! 1 | [[Джордж Мерэдыт]] |- ! 1 | [[Джордж Осцін]] |- ! 1 | [[Джордж Плантагенет, 1-ы герцаг Кларэнс]] |- ! 1 | [[Джордж Сміт, асірыёлаг]] |- ! 1 | [[Джордж Снедэкор]] |- ! 1 | [[Джордж Уільям Б’юкенен]] |- ! 1 | [[Джордж Фокс]] |- ! 1 | [[Джордж Фрэдэрык Бодлі]] |- ! 1 | [[Джордж Фрэдэрык Рут]] |- ! 1 | [[Джордж Хэнкак]] |- ! 1 | [[Джордж Эліёт]] |- ! 1 | [[Джорджа Бландрата]] |- ! 1 | [[Джорджа Карбеліні]] |- ! 1 | [[Джорджа Фіескі]] |- ! 1 | [[Джорджыа Баста]] |- ! 1 | [[Джос Стоўн]] |- ! 1 | [[Джош Гробан]] |- ! 1 | [[Джузэппе Рібера]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Альбані]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Антоніа Ферэта]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Брэчыа Фратадокі]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Вазі]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Валерг]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Валерга]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Версальдзі]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Гарампі]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Кампарэзэ]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Марыя Кастэлі]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Паўпіні]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Печы]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Раміта]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Сакрыпантэ]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Спінелі]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Сіры]] |- ! 1 | [[Джузэпэ Угаліні]] |- ! 1 | [[Джульельма Станья]] |- ! 1 | [[Джульета Артураўна Кючарыянц]] |- ! 1 | [[Джулі Браўн]] |- ! 1 | [[Джуліа Антоніа Санторыа]] |- ! 1 | [[Джуліа Габрыэлі]] |- ! 1 | [[Джуліа Габрыэлі малодшы]] |- ! 1 | [[Джуліа Куальі]] |- ! 1 | [[Джуліа Марыя дэла Самалья]] |- ! 1 | [[Джуліа П’яца]] |- ! 1 | [[Джуліа Фельтрэ дэла Роверэ]] |- ! 1 | [[Джуліян Гловер]] |- ! 1 | [[Джуліяна Бернерс]] |- ! 1 | [[Джуліяна Брыганці]] |- ! 1 | [[Джуліяна Фрыджэні]] |- ! 1 | [[Джуліяна дэла Раверэ]] |- ! 1 | [[Джун Дайан Рафаэль]] |- ! 1 | [[Джура Гашпаравіч]] |- ! 1 | [[Джура Храніч]] |- ! 1 | [[Джуста дзі Менабуоі]] |- ! 1 | [[Джыкеты]] |- ! 1 | [[Джым О'Хір]] |- ! 1 | [[Джын Робінсан]] |- ! 1 | [[Джынеўра]] |- ! 1 | [[Джыні (прэмія, 2003)]] |- ! 1 | [[Джыралама Грымальдзі]] |- ! 1 | [[Джыралама Кампанья]] |- ! 1 | [[Джыралама Марыя Гоці]] |- ! 1 | [[Джыралама Парабоска]] |- ! 1 | [[Джэбейль]] |- ! 1 | [[Джэзірэ]] |- ! 1 | [[Джэйкаб Багдані]] |- ! 1 | [[Джэйкаб Марлі]] |- ! 1 | [[Джэймс, 4-ы граф Ботвел Хепберн]] |- ! 1 | [[Джэймс Болдуін]] |- ! 1 | [[Джэймс Брыджэс (1—ы герцаг Чэндаскі)]] |- ! 1 | [[Джэймс Гамб'е, 1-ы барон Гамб'е]] |- ! 1 | [[Джэймс Гамільтан (герцаг дэ Шатэлеро)]] |- ! 1 | [[Джэймс Грэгары]] |- ! 1 | [[Джэймс Грэм]] |- ! 1 | [[Джэймс Дэвід Форбс]] |- ! 1 | [[Джэймс Майкл Харві]] |- ! 1 | [[Джэймс Осцін]] |- ! 1 | [[Джэймс Ролінс]] |- ! 1 | [[Джэймс Стэн’ер Кларк]] |- ! 1 | [[Джэймс Уільям Эдмунд Дойл]] |- ! 1 | [[Джэймс Уільямсан, кінарэжысёр]] |- ! 1 | [[Джэймс Фарлі]] |- ! 1 | [[Джэймс Фітцджэймс, 1-ы герцаг Бервік]] |- ! 1 | [[Джэймс Эбат Мак-Нейл Уістлер]] |- ! 1 | [[Джэймс Эрл Рэй]] |- ! 1 | [[Джэйніты]] |- ! 1 | [[Джэк Бендэр]] |- ! 1 | [[Джэксан Таўншып (Нью-Джэрсі)]] |- ! 1 | [[Джэкі Іванка]] |- ! 1 | [[Джэлаладдзін]] |- ! 1 | [[Джэнет Бэкхауз]] |- ! 1 | [[Джэніс Фульмер]] |- ! 1 | [[Джэралама Арсіні]] |- ! 1 | [[Джэралама Квірыні]] |- ! 1 | [[Джэрарда Б'янка]] |- ! 1 | [[Джэром Горсей]] |- ! 1 | [[Джэром Мёрфі-О’Конар]] |- ! 1 | [[Джэрэмі Свіфт]] |- ! 1 | [[Джэрэмі Скот Джонсан]] |- ! 1 | [[Джэфры II Плантагенет, герцаг Брэтані]] |- ! 1 | [[Джэфры Гордан]] |- ! 1 | [[Джэфры Мілер]] |- ! 1 | [[Джэфры дэ Сент-Круа]] |- ! 1 | [[Дз. Букстэхудэ]] |- ! 1 | [[Дз. Кальчанка]] |- ! 1 | [[Дзбюрдава]] |- ! 1 | [[Дзвесце год разам]] |- ! 1 | [[Дзвінячка]] |- ! 1 | [[Дзева Марыя Гвадэлупская]] |- ! 1 | [[Дзева Марыя Ружанцовая]] |- ! 1 | [[Дзева Марыя Снежная]] |- ! 1 | [[Дзевін]] |- ! 1 | [[Дземніц]] |- ! 1 | [[Дзень, газета]] |- ! 1 | [[Дзень Інтэрнэту]] |- ! 1 | [[Дзень Марціна Лютэра Кінга]] |- ! 1 | [[Дзень Незалежнасці Польшчы]] |- ! 1 | [[Дзень Памяці]] |- ! 1 | [[Дзень Патсдама]] |- ! 1 | [[Дзень Прымажа Трубара]] |- ! 1 | [[Дзень барыкад]] |- ! 1 | [[Дзень каралявання]] |- ! 1 | [[Дзень міру]] |- ! 1 | [[Дзень падарункаў]] |- ! 1 | [[Дзень памяці]] |- ! 1 | [[Дзень святога Марціна]] |- ! 1 | [[Дзень і ўсё жыццё]] |- ! 1 | [[Дзепрэрадовіч]] |- ! 1 | [[Дзеражна]] |- ! 1 | [[Дзераўнянскі касцёл]] |- ! 1 | [[Дзерманскі]] |- ! 1 | [[Дзерманскі манастыр]] |- ! 1 | [[Дзесяць караў егіпецкіх]] |- ! 1 | [[Дзесяць кніг пра дойлідства]] |- ! 1 | [[Дзетлеб, біскуп оламаўцкі]] |- ! 1 | [[Дзеці Бога]] |- ! 1 | [[Дзеці Пятра I]] |- ! 1 | [[Дзеян]] |- ! 1 | [[Дзеянні Андрэя]] |- ! 1 | [[Дзеянні Паўла]] |- ! 1 | [[Дзеянні Паўла і Тэклі]] |- ! 1 | [[Дзеянні Паўла і Фёклы]] |- ! 1 | [[Дзеянні Пятра і Паўла]] |- ! 1 | [[Дзеянні Пілата]] |- ! 1 | [[Дзеянні мецкіх біскупаў]] |- ! 1 | [[Дзеі Паўла]] |- ! 1 | [[Дзеі Пятра]] |- ! 1 | [[Дзеі Пілата]] |- ! 1 | [[Дзеі Фамы]] |- ! 1 | [[Дзеі Філіпа]] |- ! 1 | [[Дзмітраўлаг]] |- ! 1 | [[Дзмітраўскае княства]] |- ! 1 | [[Дзмітраўскі з'езд князёў]] |- ! 1 | [[Дзмітраўскі лагер]] |- ! 1 | [[Дзмітры Баброк]] |- ! 1 | [[Дзмітрыевы-Мамонавы]] |- ! 1 | [[Дзмітрыеў-Мамонаў, Аляксандр Мацвеевіч]] |- ! 1 | [[Дзмітрыеў-Мамонаў, Мацвей Аляксандравіч]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Іванавіч Пяўніцкі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Іванавіч Унук]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Іванавіч Шуйскі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Аляксандравіч Агрэнеў-Славянскі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Аляксеевіч Жарынаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Аляксеевіч Лявонцьеў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Анегін]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Бартнянскі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Барысавіч]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Барысавіч Кедрын]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Блажэёўскі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Васілевіч Бобышаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Васільевіч Кузін]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Вінаходаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Герасімавіч Рохлін]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Герасімаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Грозныя Вочы]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Грыгор'еў Пляханаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Дзямідаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Канстанцінавіч, князь суздальскі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Караў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Ласько]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Мікалаевіч Талстой]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Мікалаевіч Шыпоў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Міхайлавіч Балашоў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Паўлавіч Тацішчаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Пераяслаўскі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Раманавіч Раманаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Рыгоравіч Багроў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Сурскі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Уласавіч Стэпавік]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Умецкі]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Шчарбатаў]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Юр'евіч Красны]] |- ! 1 | [[Дзмітрый Яўгенавіч Афінагенаў]] |- ! 1 | [[Дзьюла Зіці]] |- ! 1 | [[Дзьёрдзь Гірк]] |- ! 1 | [[Дзьёрдзь Марцінуццы]] |- ! 1 | [[Дзьёрдзь Удвардзі]] |- ! 1 | [[Дзьёрдзь Юстыніян Шэрэдзі]] |- ! 1 | [[Дзьёрская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Дзюдзенева раць]] |- ! 1 | [[Дзюжардэн]] |- ! 1 | [[Дзюкен]] |- ! 1 | [[Дзюнамюндэ]] |- ! 1 | [[Дзюрнкрут]] |- ! 1 | [[Дзюсельдорф-Бенрат]] |- ! 1 | [[Дзюсельдорф-Кайзерверт]] |- ! 1 | [[Дзюсельдорфская мастацкая школа]] |- ! 1 | [[Дзявоцкае прозвішча]] |- ! 1 | [[Дзявочая французская гімназія]] |- ! 1 | [[Дзявятае Ава]] |- ! 1 | [[Дзядолайці]] |- ! 1 | [[Дзяканнік]] |- ! 1 | [[Дзяканік]] |- ! 1 | [[Дзямественная натацыя]] |- ! 1 | [[Дзямественны спеў]] |- ! 1 | [[Дзямественнік]] |- ! 1 | [[Дзямідаўская прэмія]] |- ! 1 | [[Дзямідаўскі юрыдычны ліцэй]] |- ! 1 | [[Дзянчынскія]] |- ! 1 | [[Дзяньга]] |- ! 1 | [[ДзяржНІІР]] |- ! 1 | [[Дзяржава Закона]] |- ! 1 | [[Дзяржавазнаўства]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная дума Федэральнага сходу Расійскай Федэрацыі VI склікання]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная мяжа]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная прэмія Малдовы]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная прэмія Польшчы]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная прэмія РСФСР імя М. Горкага]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная рада]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная таямніца]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная харавая капэла Беларусі]] |- ! 1 | [[Дзяржаўная цэнтральная мастацкая рэстаўрацыйная майстэрня]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны Сакратар Папы]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны акадэмічны рускі хор імя А. В. Свешнікава]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны акадэмічны сімфанічны аркестр Расіі]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны архіў Магілёўскай вобласці]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны асігнацыйны банк]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны камерны хор Беларусі]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны камітэт БНР]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны камітэт Рэспублікі Беларусь па друку]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны камітэт Украіны па справах нацыянальнасцей і рэлігій]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны маладзёжны тэатр Літвы]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны мастацкі музей Латвіі]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны музей Аўшвіц-Біркенау]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны мытны камітэт Расіі]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны рэестр селекцыйных дасягненняў Расіі]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны савет Княства Балгарыя]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны савет Нідэрландаў]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны савет Рэспублікі Крым]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны сакра]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны сакратар Ватыкана]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны сакратарыят]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны сакратарыят Савета Бяспекі Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны тэатр Літвы]] |- ! 1 | [[Дзяржаўны ўніверсітэт кіравання]] |- ! 1 | [[Дзяржбанк]] |- ! 1 | [[Дзяржбанк СССР]] |- ! 1 | [[Дзярждума РФ]] |- ! 1 | [[Дзярждума Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Дзяржкамстат Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Дзяржпераварот]] |- ! 1 | [[Дзяржплан СССР]] |- ! 1 | [[Дзяржтэлерадыёкампанія]] |- ! 1 | [[Дзяткавічы]] |- ! 1 | [[Дзяцінства Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Дзячок]] |- ! 1 | [[Дзяўчына са збаном]] |- ! 1 | [[Дзяўчынка з запалкамі, мультфільм]] |- ! 1 | [[Дзяўчынка з запалкамі, фільм]] |- ! 1 | [[Дзёна (коммуна)]] |- ! 1 | [[Дзённы цягнік]] |- ! 1 | [[Дзённік]] |- ! 1 | [[Дзённік Карласа Эспінолы]] |- ! 1 | [[Дзённікі (творы Гамбровіча)]] |- ! 1 | [[Дзіда Лангіна]] |- ! 1 | [[Дзідахе]] |- ! 1 | [[Дзікоўскі]] |- ! 1 | [[Дзімітар Няманіч]] |- ! 1 | [[Дзімітр Златараў]] |- ! 1 | [[Дзімітры Паўскі]] |- ! 1 | [[Дзімітры Плышэўскі]] |- ! 1 | [[Дзімітрые Багдановіч]] |- ! 1 | [[Дзімітрый (Рудзюк)]] |- ! 1 | [[Дзімітрый (Самбікін)]] |- ! 1 | [[Дзімітрый Манферацкі]] |- ! 1 | [[Дзімітрый Угліцкі]] |- ! 1 | [[Дзімітрыс Хрыстофіяс]] |- ! 1 | [[Дзімітрыяс Анданопулас]] |- ! 1 | [[Дзін (Хэмпшыр)]] |- ! 1 | [[Дзінара Нурсултанаўна Кулібаева]] |- ! 1 | [[Дзіну Плынгэу]] |- ! 1 | [[Дзірк Боўтс]] |- ! 1 | [[Дзірскае абацтва]] |- ! 1 | [[Дзітрых фон Грунынген]] |- ! 1 | [[Дзіцячае чытанне]] |- ! 1 | [[Дзіцячая музычная студыя «Зорачка»]] |- ! 1 | [[Дзіцячы садок Г’енэстад]] |- ! 1 | [[Дзіцячы фільм]] |- ! 1 | [[Дзіцячыя вёскі SOS]] |- ! 1 | [[Дзіцячыя гульні 3]] |- ! 1 | [[Дзіянісій, мітрапаліт Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Дзіянісій (Балабан)]] |- ! 1 | [[Дзіянісій (значэнні)]] |- ! 1 | [[Дзіянісій I Мудры]] |- ! 1 | [[Дзіянісій Галавецкі]] |- ! 1 | [[Дзіянісій Ткачук]] |- ! 1 | [[Дзіярмайд МакКалах]] |- ! 1 | [[Димитрий Ростовский]] |- ! 1 | [[Длабачаў Новы Запавет]] |- ! 1 | [[Для карысці справы]] |- ! 1 | [[Дніпроўская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Добжынскі ордэн]] |- ! 1 | [[Добжынь]] |- ! 1 | [[Добра тэмпераваны клавір]] |- ! 1 | [[Добразычлівасць]] |- ! 1 | [[Добры вечар табе, пане гаспадар]] |- ! 1 | [[Догма]] |- ! 1 | [[Догматы ў Каталіцкай Царкве]] |- ! 1 | [[Дойран]] |- ! 1 | [[Доказы быцця Бога]] |- ! 1 | [[Доксанскі кляштар]] |- ! 1 | [[Доктар абодвух праў]] |- ! 1 | [[Доктар філалогіі]] |- ! 1 | [[Докшыцкая добрапрыстойнасць]] |- ! 1 | [[Долны Кубін]] |- ! 1 | [[Доля (тэрытарыяльная адзінка)]] |- ! 1 | [[Дом-музей Джэйн Осцін]] |- ! 1 | [[Дом-музей Дзюрэра]] |- ! 1 | [[Дом-музей Рафаэля Санці]] |- ! 1 | [[Дом Арманьяк]] |- ! 1 | [[Дом Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Дом Гарыет Бічэр-Стоу, Брансуік]] |- ! 1 | [[Дом Дамп'ер]] |- ! 1 | [[Дом Жанны д’Арк у Дамрэмі]] |- ! 1 | [[Дом Каліньі]] |- ! 1 | [[Дом Куртэнэ]] |- ! 1 | [[Дом Кіджы]] |- ! 1 | [[Дом Лейбніца (Гановер)]] |- ! 1 | [[Дом Малітвы]] |- ! 1 | [[Дом Перыньён, шампанскае]] |- ! 1 | [[Дом Святога Ананіі]] |- ! 1 | [[Дом Святой Марты]] |- ! 1 | [[Дом Чорнагаловых]] |- ! 1 | [[Дом губернатара]] |- ! 1 | [[Дом кліру на Рагожскім]] |- ! 1 | [[Дом купца Грошыкава]] |- ! 1 | [[Дом на Англійскім беразе]] |- ! 1 | [[Дом прафесаў (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Дом піянераў (Баранавічы)]] |- ! 1 | [[Домавая царква ў Дура-Эўрапос]] |- ! 1 | [[Домн Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Домнаў]] |- ! 1 | [[Домніна]] |- ! 1 | [[Домскі сабор, Тарту]] |- ! 1 | [[Домскі ўзгорак]] |- ! 1 | [[Домінік Скутацкі]] |- ! 1 | [[Дон Жуан]] |- ! 1 | [[Дон Карлас]] |- ! 1 | [[Дона Ліан]] |- ! 1 | [[Дональд Кінг]] |- ! 1 | [[Донаўвёрт]] |- ! 1 | [[Донус II]] |- ! 1 | [[Дораг]] |- ! 1 | [[Дордрэхцкі сінод]] |- ! 1 | [[Дорсэтшыр]] |- ! 1 | [[Дорынг]] |- ! 1 | [[Дос-Эрманас]] |- ! 1 | [[Доса Досі]] |- ! 1 | [[Досифей II (патриарх Иерусалимский)]] |- ! 1 | [[Дочкі Гары]] |- ! 1 | [[Драбы]] |- ! 1 | [[Драга Янчар]] |- ! 1 | [[Драгаміра]] |- ! 1 | [[Драган Лакічавіч]] |- ! 1 | [[Драгана Лазаравіч]] |- ! 1 | [[Драганады]] |- ! 1 | [[Драганаўцы (Габраўская вобласць)]] |- ! 1 | [[Драганешці]] |- ! 1 | [[Драгаслаў Міхаілавіч]] |- ! 1 | [[Драгаш Водэ]] |- ! 1 | [[Драгомысль]] |- ! 1 | [[Драгічынскае дваранскае вучылішча]] |- ! 1 | [[Драгічынская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Драгічынскі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Дражаўцы]] |- ! 1 | [[Драктавей]] |- ! 1 | [[Дракула (фільм, 1979)]] |- ! 1 | [[Дралёва]] |- ! 1 | [[Драмалагафет]] |- ! 1 | [[Драмская мітраполія]] |- ! 1 | [[Дранава]] |- ! 1 | [[Дранске]] |- ! 1 | [[Дрансі (канцэнтрацыйны лагер)]] |- ! 1 | [[Драсіда Антыяхійская]] |- ! 1 | [[Драхма, Старажытная Грэцыя]] |- ! 1 | [[Драцэна]] |- ! 1 | [[Драўляная архітэктура]] |- ! 1 | [[Драўляная царква ў Ролдале]] |- ! 1 | [[Драўляныя цэрквы Карпатаў]] |- ! 1 | [[Драўляныя цэрквы Палесся]] |- ! 1 | [[Драўняны вугаль]] |- ! 1 | [[Дрвенца]] |- ! 1 | [[Дрг]] |- ! 1 | [[Дробка]] |- ! 1 | [[Дрога, біскуп Меца]] |- ! 1 | [[Дрога, граф Апуліі]] |- ! 1 | [[Дрога, епіскап Меца]] |- ! 1 | [[Дрога (біскуп Меца)]] |- ! 1 | [[Дрога (епіскап Меца)]] |- ! 1 | [[Дроган]] |- ! 1 | [[Дройзен]] |- ! 1 | [[Дростан]] |- ! 1 | [[Другая Англійская рэвалюцыя]] |- ! 1 | [[Другая Капельская вайна]] |- ! 1 | [[Другая гадзіна]] |- ! 1 | [[Другая кніга]] |- ! 1 | [[Другая кніга Паралепаменон]] |- ! 1 | [[Другая сірыйская вайна]] |- ! 1 | [[Другое апалчэнне]] |- ! 1 | [[Другое прускае паўстанне]] |- ! 1 | [[Другі Іерусалімскі Храм]] |- ! 1 | [[Другі Сусветны Сабор]] |- ! 1 | [[Другі двор]] |- ! 1 | [[Другі ліст Клімента]] |- ! 1 | [[Другі падзел Польшчы]] |- ! 1 | [[Другі шведскі крыжовы паход]] |- ! 1 | [[Другі ўрад Юліі Цімашэнкі]] |- ! 1 | [[Другі ўрад Януковіча]] |- ! 1 | [[Дружба, Калінінградская вобласць]] |- ! 1 | [[Друзіяна]] |- ! 1 | [[Друйскі кляштар]] |- ! 1 | [[Друкавальны станок]] |- ! 1 | [[Друкарня Ланчыцкага]] |- ! 1 | [[Друкарня Стаўрапігійскага брацтва]] |- ! 1 | [[Друкарскі варштат]] |- ! 1 | [[Друкарскі прэс]] |- ! 1 | [[Друкарскі станок]] |- ! 1 | [[Друцкае вікарыяцтва]] |- ! 1 | [[Друцкія-Пуцяцічы]] |- ! 1 | [[Дрыинупальская, Паганіянійская і Каніцыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Дрыстр]] |- ! 1 | [[Дрэва Жыцця (Кабала)]] |- ! 1 | [[Дрэва Пазнання Дабра і Зла]] |- ! 1 | [[Дрэва Яссеява]] |- ! 1 | [[Дрэва пазнання Дабра і Зла]] |- ! 1 | [[Дрэздэнска-Мейсенская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Дрэздэнская Біблія]] |- ! 1 | [[Дрэздэнскі алтар]] |- ! 1 | [[Дрэнчаны]] |- ! 1 | [[Дрэпан]] |- ! 1 | [[Дрэўпрамінвест]] |- ! 1 | [[Дуайт Дэвід Эйзенхаўар]] |- ! 1 | [[Дуалізм (рэлігія)]] |- ! 1 | [[Дуартэ Барбоза]] |- ! 1 | [[Дуб аксамітавы]] |- ! 1 | [[Дублінскі інстытут вышэйшых даследаванняў]] |- ! 1 | [[Дубовая]] |- ! 1 | [[Дубровіцкі піярскі калегіум]] |- ! 1 | [[Дубровіцы (Маскоўская вобласць)]] |- ! 1 | [[Дубін]] |- ! 1 | [[Дубінушка]] |- ! 1 | [[Дуглас-Гамільтан, Вікторыя Марыя]] |- ! 1 | [[Дудэн]] |- ! 1 | [[Дужэц]] |- ! 1 | [[Дука, тытул]] |- ! 1 | [[Дукат, манета]] |- ! 1 | [[Дукля, дзяржава]] |- ! 1 | [[Дукс, пасада]] |- ! 1 | [[Дула Егіпецкі]] |- ! 1 | [[Дулава]] |- ! 1 | [[Думка, жанр]] |- ! 1 | [[Думноніі]] |- ! 1 | [[Дунайская школа жывапісу]] |- ! 1 | [[Дунс Скот]] |- ! 1 | [[Дунін-Раецкія]] |- ! 1 | [[Дуніны]] |- ! 1 | [[Дуома, Арвіета]] |- ! 1 | [[Дура Эўропас]] |- ! 1 | [[Дурайсамі Сімон Лурдусамі]] |- ! 1 | [[Дусбург]] |- ! 1 | [[Дух Святой]] |- ! 1 | [[Духмяныя рэчывы]] |- ! 1 | [[Духоўнае адраджэнне (фестываль)]] |- ! 1 | [[Духоўнае пасвечанне]] |- ! 1 | [[Духоўная песня]] |- ! 1 | [[Духоўная песня (кніга)]] |- ! 1 | [[Духоўны Рэгламент 1721 года]] |- ! 1 | [[Духоўны гімн]] |- ! 1 | [[Духоўны дар]] |- ! 1 | [[Духоўны рэгламент]] |- ! 1 | [[Душан Юркавіч]] |- ! 1 | [[Душкевічы]] |- ! 1 | [[Душпастыр]] |- ! 1 | [[Душпастэрства]] |- ! 1 | [[Душчыцы]] |- ! 1 | [[Дуэль]] |- ! 1 | [[Дыафізіцтва]] |- ! 1 | [[Дыверсант]] |- ! 1 | [[Дыгеніс Акрыт]] |- ! 1 | [[Дыглота]] |- ! 1 | [[Дыгнітарый]] |- ! 1 | [[Дыдаскалія Апосталаў]] |- ! 1 | [[Дыдрахма]] |- ! 1 | [[Дыдыматыхская і Арэстыядская мітраполія]] |- ! 1 | [[Дыдымотыка]] |- ! 1 | [[Дыега Калон]] |- ! 1 | [[Дыега Лапэс дэ Кагальюда]] |- ! 1 | [[Дыега Лаінес]] |- ! 1 | [[Дыега Лаінэс]] |- ! 1 | [[Дыега Лопэс дэ Кагальлюда]] |- ! 1 | [[Дыега Лопэс дэ Кагальюда]] |- ! 1 | [[Дыега дэ Дэса]] |- ! 1 | [[Дыжонская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Дыжонскі музей выяўленчага мастацтва]] |- ! 1 | [[Дый]] |- ! 1 | [[Дыкарый]] |- ! 1 | [[Дыкастэрыя па камунікацыі]] |- ! 1 | [[Дылееўка, Тарэцкі гарадскі савет]] |- ! 1 | [[Дылінген]] |- ! 1 | [[Дымавая труба Анаконды]] |- ! 1 | [[Дымітрыядская і Алміраская мітраполія]] |- ! 1 | [[Дынабургскі кляштар езуітаў]] |- ! 1 | [[Дынабургскі павятовы маршалак]] |- ! 1 | [[Дынаміка, мастацтва]] |- ! 1 | [[Дынара Нурсултанаўна Кулібаева]] |- ! 1 | [[Дынастыя Свенцаў]] |- ! 1 | [[Дындовіч]] |- ! 1 | [[Дынцэнхоферы]] |- ! 1 | [[Дыпламатычны корпус]] |- ! 1 | [[Дыпламатычны падарунак]] |- ! 1 | [[Дыпціх (хрысціянства)]] |- ! 1 | [[Дырвяны]] |- ! 1 | [[Дырк Баутрыц]] |- ! 1 | [[Дырэктар тэатра]] |- ! 1 | [[Дысананс]] |- ! 1 | [[Дысенскі кляштар]] |- ! 1 | [[Дысентэры]] |- ! 1 | [[Дыск]] |- ! 1 | [[Дыскабол]] |- ! 1 | [[Дыскас (значэнні)]] |- ! 1 | [[Дыскурс]] |- ! 1 | [[Дыскусія сутнасць-энергія]] |- ! 1 | [[Дысперсійны аналіз]] |- ! 1 | [[Дыспут: В. Цяпінскі і С. Будны]] |- ! 1 | [[Дыст]] |- ! 1 | [[Дысцыплінарная Камісія Рымскай курыі]] |- ! 1 | [[Дысідэнцкі мір]] |- ! 1 | [[Дытмар Шон]] |- ! 1 | [[Дытмаршэн]] |- ! 1 | [[Дытрых, граф Ольдэнбурга]] |- ! 1 | [[Дытрых III Дамераў]] |- ! 1 | [[Дытрых II Фюсгузен]] |- ! 1 | [[Дытрых II фон Ветын]] |- ! 1 | [[Дытрых IV Рослер]] |- ! 1 | [[Дытрых V Гаке]] |- ! 1 | [[Дытрых Крэйгэ]] |- ! 1 | [[Дытрых Торк]] |- ! 1 | [[Дытрых фон Бернхайм]] |- ! 1 | [[Дытрых фон Грунінген]] |- ! 1 | [[Дытрыхсдорф]] |- ! 1 | [[Дыядор Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Дыядор Тарскі]] |- ! 1 | [[Дыядор Тарсійскі]] |- ! 1 | [[Дыядох]] |- ! 1 | [[Дыяканіс]] |- ! 1 | [[Дыяклетыянаў палац]] |- ! 1 | [[Дыялектолаг]] |- ! 1 | [[Дыялекты старажытнагрэчаскай мовы]] |- ! 1 | [[Дыялілдысульфід]] |- ! 1 | [[Дыяна (міфалогія)]] |- ! 1 | [[Дыянісыяс]] |- ! 1 | [[Дыянісій I Мудры]] |- ! 1 | [[Дыянісій Амін Кан Рискалла]] |- ! 1 | [[Дыянісій Балабан]] |- ! 1 | [[Дыянісій Збіруйскі]] |- ! 1 | [[Дыянісій Каетановіч]] |- ! 1 | [[Дыянісій Ляховіч]] |- ! 1 | [[Дыянісій Ткачук]] |- ! 1 | [[Дыяпазон]] |- ! 1 | [[Дыяскар Александрыйскі]] |- ! 1 | [[Дыяскор, антыпапа]] |- ! 1 | [[Дыятоніка]] |- ! 1 | [[Дыяцэз]] |- ! 1 | [[Дыяцэз Галія]] |- ! 1 | [[Дыяцэз Упсалы]] |- ! 1 | [[Дыяцэз Фракія]] |- ! 1 | [[Дыяцэз Хернёсанда (Царква Швецыі)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзарэя Ісаўрыйская]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Іпра]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Анцыа]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Аполе]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Банска-Быстрыцы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Бельска-Жывеца]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Борг (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Борга (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Браціславы, грэкакаталіцкая]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Бубанзы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Буруры]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Быдгашча]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Бьёргвіна (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Б’ёргвіна (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Варшава-Прагі]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Ваца]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Версаля]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Вестэроса]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Глівіцы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Гётэбарга]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Джыбуці]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Дзьёра]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Дрэздэн-Мейсен]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Дэбрэцэн-Ньірэдзьхаза]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Жыліны]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Жэшава]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Замасць-Любачэва]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Зялёна-Гура—Гажува]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Каліша]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Капашвара]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Капенгагена]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Карлстада]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Картахены]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Кашаліна-Калабжэга]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Кельцаў]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Кельцы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Кентэрберы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Клуж-Герлы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Кошыцаў, грэкакаталіцкая]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Крэтэя]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Куопіа]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Кура]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Лейрыя-Фацімы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Ловіча]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Ломжы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Лулеа]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Лунда]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Луцка]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Лягніцы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Лінчэпінга]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Літамержыцэ]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Лічфілда]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Магадыша]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Мёрэ (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Нансі]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Нантэра]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Нгазі]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Нотынгема]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Нідараса (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Нітры]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Осла, каталіцкая]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Острава-Опавы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Оўлу]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Падуі]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Пантуаза]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Плоцка]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Пльзеня]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Порва]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Пэльпліна]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Радама]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Рэйк'явіка]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сандомежа]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сапара]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сасновеца]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сафіі-Плоўдзіва]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Свідніцы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сегед-Чанад]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Седльцы]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сен-Дэні]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сенігаліі]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Скары]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сомбатхея]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сора-Касіна-Аквіна-Пантэкорва]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Спіша]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Ставангера (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Стрэнгнеса]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Сёр-Халугалана (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Тарнаваі]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Торуня]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Трура]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Туля]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Тунсберга (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Турку]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Улацлаўка]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Фельдкірха]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Хамара (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Хернёсанда]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Элка]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Эльблёнга]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Эспа]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія Эўры-Карбей-Эсона]] |- ! 1 | [[Дыяцэзія святога Іосіфа ў Іркуцку]] |- ! 1 | [[Дыяцэзіяльная семінарыя]] |- ! 1 | [[Дыяцэзіі Царквы Швецыі]] |- ! 1 | [[Дыёгу дэ Азамбужа]] |- ! 1 | [[Дыён Касій]] |- ! 1 | [[Дэ Раес]] |- ! 1 | [[Дэбабрата Басу]] |- ! 1 | [[Дэбара Уорнэр]] |- ! 1 | [[Дэбелт]] |- ! 1 | [[Дэвум I]] |- ! 1 | [[Дэвід Батлер]] |- ! 1 | [[Дэвід Брустэр]] |- ! 1 | [[Дэвід Брэдынг]] |- ! 1 | [[Дэвід Біяле]] |- ! 1 | [[Дэвід Герберт Лоўрэнс]] |- ! 1 | [[Дэвід Джон Фіні]] |- ! 1 | [[Дэвід Дзю Плесі]] |- ! 1 | [[Дэвід Крос]] |- ! 1 | [[Дэвід Л. Кінг]] |- ! 1 | [[Дэвід Мак-Алістэр]] |- ! 1 | [[Дэвід Ноўкс]] |- ! 1 | [[Дэвід Рокфелер]] |- ! 1 | [[Дэвід Уілер]] |- ! 1 | [[Дэвід Фрык]] |- ! 1 | [[Дэвід Х'ю Джонс]] |- ! 1 | [[Дэвід Х’юбел]] |- ! 1 | [[Дэгустацыя чая лэдзі]] |- ! 1 | [[Дэдзі III (маркграф Лужыцкі)]] |- ! 1 | [[Дэдэрка]] |- ! 1 | [[Дэзманд Барыт]] |- ! 1 | [[Дэзідэрый Адам Хлапоўскі]] |- ! 1 | [[Дэзідэрыус Ленц]] |- ! 1 | [[Дэйрдрэ Ле Фэй]] |- ! 1 | [[Дэкан, хрысціянства]] |- ! 1 | [[Дэкан калегіі кардыналаў]] |- ! 1 | [[Дэканаль]] |- ! 1 | [[Дэкананізацыя]] |- ! 1 | [[Дэкларацыя аб незалежнасці Аўстрыі]] |- ! 1 | [[Дэкларацыя незалежнасці Аўстрыі]] |- ! 1 | [[Дэкларацыя пачуццяў]] |- ! 1 | [[Дэкрэт Геласія]] |- ! 1 | [[Дэкрэталіі]] |- ! 1 | [[Дэкстэр Скот Кінг]] |- ! 1 | [[Дэкуманус]] |- ! 1 | [[Дэлагардзі]] |- ! 1 | [[Дэле Масенье]] |- ! 1 | [[Дэлегацкая вуліца (Масква)]] |- ! 1 | [[Дэлькус]] |- ! 1 | [[Дэльта Арынока]] |- ! 1 | [[Дэльфін, музыкант]] |- ! 1 | [[Дэльфінавыя]] |- ! 1 | [[Дэмабілізацыя]] |- ! 1 | [[Дэмакратычная ліга Косава]] |- ! 1 | [[Дэмакратычная нацыяналістычная партыя]] |- ! 1 | [[Дэмакратычная партыя]] |- ! 1 | [[Дэмакратычная партыя, Італія]] |- ! 1 | [[Дэмакратычная партыя, Албанія]] |- ! 1 | [[Дэмакратычная партыя, Балгарыя]] |- ! 1 | [[Дэмакратычная партыя (Італія)]] |- ! 1 | [[Дэмакратычны Альянс (Бразілія)]] |- ! 1 | [[Дэмакратычны цэнтр, Харватыя]] |- ! 1 | [[Дэмакратычны і сацыяльны цэнтр - Народная партыя]] |- ! 1 | [[Дэмаркацыйная лінія]] |- ! 1 | [[Дэмбна, Наватаргскі павет]] |- ! 1 | [[Дэметрый Паліяркет]] |- ! 1 | [[Дэметрыус Манферацкі]] |- ! 1 | [[Дэмограф]] |- ! 1 | [[Дэмрэ]] |- ! 1 | [[Дэм’янкіўці]] |- ! 1 | [[Дэнары Святога Пятра]] |- ! 1 | [[Дэнсуш]] |- ! 1 | [[Дэніел Стэрн (акцёр)]] |- ! 1 | [[Дэніэл Кеўлес]] |- ! 1 | [[Дэніэль Стоўн, гісторык]] |- ! 1 | [[Дэпартамент па гуманітарнай дзейнасці пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Дэпартамент паліцыі]] |- ! 1 | [[Дэпартацыя ўкраінскіх дзяцей у Расію]] |- ! 1 | [[Дэпутацкая недатыкальнасць]] |- ! 1 | [[Дэрбі (Канектыкут)]] |- ! 1 | [[Дэрвія]] |- ! 1 | [[Дэрло]] |- ! 1 | [[Дэрмат Раян]] |- ! 1 | [[Дэрпцкі замак]] |- ! 1 | [[Дэрпцкія біскупы]] |- ! 1 | [[Дэрусіфікацыя ва Украіне]] |- ! 1 | [[Дэрыл Хана]] |- ! 1 | [[Дэтлеф Берэнцэн]] |- ! 1 | [[Дэтлеф Гарбе]] |- ! 1 | [[Дэфекты апрацоўкі драўніны]] |- ! 1 | [[Дэчыа Ацаліні Малодшы]] |- ! 1 | [[Дяцэзія Версаля]] |- ! 1 | [[Дяцэзія Крэтэя]] |- ! 1 | [[Дяцэзія Мо]] |- ! 1 | [[Дяцэзія Нантэра]] |- ! 1 | [[Дяцэзія Пантуаза]] |- ! 1 | [[Дяцэзія Сен-Дэні]] |- ! 1 | [[Дяцэзія Эўры-Карбей-Эсона]] |- ! 1 | [[Дія]] |- ! 1 | [[Е. Вернер]] |- ! 1 | [[Е. Ложыце]] |- ! 1 | [[Ева Канія]] |- ! 1 | [[Ева Ліпска]] |- ! 1 | [[Ева Норбург Бітром]] |- ! 1 | [[Евагрый Схаластык]] |- ! 1 | [[Евангелле Юрыя Алелькі]] |- ! 1 | [[Евангелле ад Мацея]] |- ! 1 | [[Евангелле ад Нікадзіма]] |- ! 1 | [[Евангелле ад Псеўда-Мацвея]] |- ! 1 | [[Евангелле ад яўрэяў]] |- ! 1 | [[Евангелле дзяцінства]] |- ! 1 | [[Евангелле дзяцінства Фамы]] |- ! 1 | [[Евангелле назарэйцаў]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Іуды]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Андрэя]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Варнавы]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Варфаламея]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Лукаша]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Матфія]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Нікадзім]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Нікадзіма]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле Філіпа]] |- ! 1 | [[Евангелле паводле дванаццаці]] |- ! 1 | [[Евангелле пваодле Фамы]] |- ! 1 | [[Евангелле праўды]] |- ! 1 | [[Евангелле эбіянітаў]] |- ! 1 | [[Евангелле іўдзеяў]] |- ! 1 | [[Евангеллі паводле Яна]] |- ! 1 | [[Евангельска-лютэранская царква]] |- ! 1 | [[Евангельска-лютэранская царква ў Расіі, Украіне, Казахстане і Сярэдняй Азіі]] |- ! 1 | [[Евангельскае хрысціянства]] |- ! 1 | [[Евангельская лютэранская царква Латвіі]] |- ! 1 | [[Евангельская лютэранская царква Літвы]] |- ! 1 | [[Евангельская лютэранская царква ў Амерыцы]] |- ! 1 | [[Евангельская ўэсліянская царква]] |- ! 1 | [[Евангельскі альянс]] |- ! 1 | [[Евангельскія апокрыфы]] |- ! 1 | [[Евангельскія дабраславенствы]] |- ! 1 | [[Евангелісты (значэнні)]] |- ! 1 | [[Евангелічна-лютэранская царква Румыніі]] |- ! 1 | [[Евангелічная Зямельная Царква Вюртэмберга]] |- ! 1 | [[Евангелічная лютэранская царква ў Амерыцы]] |- ! 1 | [[Евангелічная унія]] |- ! 1 | [[Евангелічная царква]] |- ! 1 | [[Евангелічная ўнія]] |- ! 1 | [[Евангеліярый Гадэскалька]] |- ! 1 | [[Евгений (Шерешилов)]] |- ! 1 | [[Евсевий (Гроздов)]] |- ! 1 | [[Евсевий (Ильинский)]] |- ! 1 | [[Евусеі]] |- ! 1 | [[Евіяніты]] |- ! 1 | [[Егіпецкае Евангелле]] |- ! 1 | [[Егіпецкі патэрык]] |- ! 1 | [[Егіпецкі эялет]] |- ! 1 | [[Егіпцяне]] |- ! 1 | [[Егішэ]] |- ! 1 | [[Едвард Ліковський]] |- ! 1 | [[Едзівід Даўспрункавіч]] |- ! 1 | [[Едзінецкая і Брычанская епархія]] |- ! 1 | [[Едлін]] |- ! 1 | [[Едом]] |- ! 1 | [[Едыгей]] |- ! 1 | [[Ежы Ігнацы Любамірскі]] |- ! 1 | [[Ежы Анжыеўскі]] |- ! 1 | [[Ежы Віхерт]] |- ! 1 | [[Ежы Глуўчэўскі]] |- ! 1 | [[Ежы Гільзен]] |- ! 1 | [[Ежы Зас]] |- ! 1 | [[Ежы Здзяхоўскі]] |- ! 1 | [[Ежы Кавальчык (гісторык мастацтва)]] |- ! 1 | [[Ежы Казімір Булгак]] |- ! 1 | [[Ежы Любамірскі]] |- ! 1 | [[Ежы Максымюк]] |- ! 1 | [[Ежы Мілеўскі]] |- ! 1 | [[Ежы Навасельскі]] |- ! 1 | [[Ежы Пракопіўк]] |- ! 1 | [[Ежы Прушынскі]] |- ! 1 | [[Ежы Турэк]] |- ! 1 | [[Ежы Федаровіч]] |- ! 1 | [[Ежы Фрыдэрык Радзівіл]] |- ! 1 | [[Ежы Хвалеўскі]] |- ! 1 | [[Ежы Цяпінскі]] |- ! 1 | [[Ездыгерд II]] |- ! 1 | [[Езнік]] |- ! 1 | [[Езнік Кахбаці]] |- ! 1 | [[Езнік Петрасян]] |- ! 1 | [[Езуіцкі калегіум (Пултуск)]] |- ! 1 | [[Езуіцкі калегіум у Любліне]] |- ! 1 | [[Езуіцкія калегіумы]] |- ! 1 | [[Езуіцкія місіі ў Кітаі]] |- ! 1 | [[Езэкііль]] |- ! 1 | [[Езідызм]] |- ! 1 | [[Екацярынінскі палац, Пушкін]] |- ! 1 | [[Екацярынінскі парк (Царскае Сяло)]] |- ! 1 | [[Екацярынінскі інстытут, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Експрес (газета)]] |- ! 1 | [[Екценія]] |- ! 1 | [[Елагін востраў]] |- ! 1 | [[Елеазар Анзерскі]] |- ! 1 | [[Елеяасвячэнне]] |- ! 1 | [[Елеяпамазанне]] |- ! 1 | [[Елпідый (стратыг Сіцыліі)]] |- ! 1 | [[Елхава]] |- ! 1 | [[Ельская абсерваторыя]] |- ! 1 | [[Ельцын-цэнтр]] |- ! 1 | [[Елізавет]] |- ! 1 | [[Елізавета Ёркская]] |- ! 1 | [[Елізавета Іванаўна Гагарына]] |- ! 1 | [[Елізавета Аўстрыйская]] |- ! 1 | [[Елізавета Аўстрыйская (1554—1592)]] |- ! 1 | [[Елізавета Баварская, 1227–1273]] |- ! 1 | [[Елізавета Вудвіл]] |- ! 1 | [[Елізавета Гогенштаўфен]] |- ! 1 | [[Елізавета Канары]] |- ! 1 | [[Елізавета Люксембургская]] |- ! 1 | [[Елізавета Польская]] |- ! 1 | [[Елізавета Саксонская]] |- ! 1 | [[Елізавета Шарлота Пфальцкая]] |- ! 1 | [[Елісей Панурын]] |- ! 1 | [[Еліфаз]] |- ! 1 | [[Енджэй Гертых]] |- ! 1 | [[Енох]] |- ! 1 | [[Еноха, 1-ая кніга]] |- ! 1 | [[Енош]] |- ! 1 | [[Енс-Петэр Ёнсэн]] |- ! 1 | [[Енс Бернзен]] |- ! 1 | [[Енс Лунд]] |- ! 1 | [[Енё Гергей]] |- ! 1 | [[Енісейская губерня]] |- ! 1 | [[Енішы]] |- ! 1 | [[Епархія Ісмаіліі, Копцкая каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Епархія Ісфахана (Армянская Каталіцкая Царква)]] |- ! 1 | [[Епархія Агдэра и Тэлемарка]] |- ! 1 | [[Епархія Александрыі, Копцкая каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Епархія Арадзі, грэкакаталіцкая]] |- ! 1 | [[Епархія Асьюта, Копцкая каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Епархія Б'елавар-Крыжэўцы]] |- ! 1 | [[Епархія Брно]] |- ! 1 | [[Епархія Б’ёргвін]] |- ! 1 | [[Епархія Б’ёргвін (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Епархія Васіля Вялікага]] |- ! 1 | [[Епархія Векшэ]] |- ! 1 | [[Епархія Вюрцбурга]] |- ! 1 | [[Епархія Градзец-Кралавэ]] |- ! 1 | [[Епархія Грац-Шэкау]] |- ! 1 | [[Епархія Гізы, Копцкая каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Епархія Дрэздэн-Майсена]] |- ! 1 | [[Епархія Дрэздэн-Мейсена]] |- ! 1 | [[Епархія Кальмара]] |- ! 1 | [[Епархія Карэ]] |- ! 1 | [[Епархія Каіра]] |- ! 1 | [[Епархія Клуж-Герлы]] |- ! 1 | [[Епархія Копера]] |- ! 1 | [[Епархія Лугожа]] |- ! 1 | [[Епархія Луксора, Копцкая каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Епархія Майнца]] |- ! 1 | [[Епархія Марамурэша]] |- ! 1 | [[Епархія Мёрэ]] |- ! 1 | [[Епархія Найсвяцейшай Дзевы Марыі Нарэг у Глендэйле]] |- ! 1 | [[Епархія Нікопала]] |- ! 1 | [[Епархія Пармы (Русінская Грэка-Каталіцкая Царква)]] |- ! 1 | [[Епархія Порт-Піры]] |- ! 1 | [[Епархія Прасвятой Дзевы Марыі Збавіцелькі ў Ньюарке]] |- ! 1 | [[Епархія Сафія-Плоўдзіў]] |- ! 1 | [[Епархія Сахага, Копцкая каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Епархія Святога Грыгора Нарэкацы ў Буэнас-Айрэсе]] |- ! 1 | [[Епархія Святога Крыжа ў Парыжы]] |- ! 1 | [[Епархія Сер-Холагалэн]] |- ! 1 | [[Епархія Трыра]] |- ! 1 | [[Епархія Фульды]] |- ! 1 | [[Епархія Элка]] |- ! 1 | [[Епархія Элы]] |- ! 1 | [[Епархія Эль-Міньі, Копцкая каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Епархія святога Георгія ў Кантоне]] |- ! 1 | [[Епархіяльнае вучылішча (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Епархіяльны дырэктар]] |- ! 1 | [[Епархіяльны савет Сербскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Епархіі Канстанцінопальскага патрыярхата]] |- ! 1 | [[Епафрадыт]] |- ! 1 | [[Епіскап Віцебскі і Полацкі]] |- ! 1 | [[Епіскап Конара]] |- ! 1 | [[Епіскап Кранштацкі]] |- ! 1 | [[Епіскап Ладажскі]] |- ! 1 | [[Епіскап Магілёўскі і Мсціслаўскі]] |- ! 1 | [[Епіскап Норыджа]] |- ! 1 | [[Епіскап ковенскі]] |- ! 1 | [[Епіскап магілёўскі і беларускі]] |- ! 1 | [[Епіскап мінскі і бабруйскі]] |- ! 1 | [[Епіскап наўгародскі]] |- ! 1 | [[Епіскап разанскі]] |- ! 1 | [[Епіскап рэймскі]] |- ! 1 | [[Епіскап трэнцкі]] |- ! 1 | [[Епіскапальная сістэма кіравання]] |- ! 1 | [[Епіскапскі сабор (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Епіскапы цверскія]] |- ! 1 | [[Епіскапы і архіепіскапы Таледа]] |- ! 1 | [[Епіскапы ўніяцкія галіцкія]] |- ! 1 | [[Епіскапія]] |- ! 1 | [[Епітымія]] |- ! 1 | [[Епіфаній з Павіі]] |- ! 1 | [[Ерамія (Тысароўскі)]] |- ! 1 | [[Ерамія II (Патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Ерамія II Транас]] |- ! 1 | [[Ерамія Дрэксель]] |- ! 1 | [[Ерамія Ламніцкі]] |- ! 1 | [[Ерамія Тысароўскі]] |- ! 1 | [[Еранім I, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Еранім II, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Еранім I (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Еранім Блажэнны]] |- ! 1 | [[Еранім Ваўчанскі]] |- ! 1 | [[Ерась трох раздзелаў]] |- ! 1 | [[Ерасіярх]] |- ! 1 | [[Ерафей (Маліцкі)]] |- ! 1 | [[Ерафей Карчынскі]] |- ! 1 | [[Ермаген (Арэхаў)]] |- ! 1 | [[Ермаген (Голубеў)]] |- ! 1 | [[Ермінія]] |- ! 1 | [[Ермінія, іканапіс]] |- ! 1 | [[Ерун Крабэ]] |- ! 1 | [[Ерун ван Вэн]] |- ! 1 | [[Ерусалімская Біблія]] |- ! 1 | [[Ерусалімскі Статут]] |- ! 1 | [[Ерэванскі дзяржаўны ўніверсітэт архітэктуры і будаўніцтва]] |- ! 1 | [[Ерэтык]] |- ! 1 | [[Есэі]] |- ! 1 | [[Еуд]] |- ! 1 | [[Ефанда]] |- ! 1 | [[Ефес]] |- ! 1 | [[Ефрасін Сіназерскі]] |- ! 1 | [[Ефрасіннеўская царква (Азершчына)]] |- ! 1 | [[Ефрасіннеўская царква (Варонча)]] |- ! 1 | [[Ефрасіннеўская царква (Драгічын)]] |- ! 1 | [[Ефрасіннеўская царква (Скаўшын)]] |- ! 1 | [[Ефрасіннеўская царква (Сосны)]] |- ! 1 | [[Ефрасіння Александрыйская]] |- ! 1 | [[Ефры Хусэбі]] |- ! 1 | [[Ехуд Медыната]] |- ! 1 | [[Ешу Насрай]] |- ! 1 | [[Ешуа]] |- ! 1 | [[Еўбул]] |- ! 1 | [[Еўграф Іванавіч Лавягін]] |- ! 1 | [[Еўдаксій Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Еўдакія, святая]] |- ! 1 | [[Еўдакія (ігумення)]] |- ! 1 | [[Еўдакія Ільінічна Істоміна]] |- ! 1 | [[Еўдакія Алелькаўна]] |- ! 1 | [[Еўдакія Ваяна]] |- ! 1 | [[Еўлогій (Геогріеўскі)]] |- ! 1 | [[Еўпраксія Тавеніская]] |- ! 1 | [[Еўра-Азіяцкая федэрацыя саюзаў евангельскіх хрысціян-баптыстаў]] |- ! 1 | [[Еўрапейскае таварыства кардыёлагаў]] |- ! 1 | [[Еўрапейская культурная спадчына]] |- ! 1 | [[Еўрапейская срэбная стужка]] |- ! 1 | [[Еўрапейская філасофія]] |- ! 1 | [[Еўрапейская частка Расія]] |- ! 1 | [[Еўрапейскі шлях цаглянай готыкі]] |- ! 1 | [[Еўропацэнтрызм]] |- ! 1 | [[Еўропе]] |- ! 1 | [[Еўсевій (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Еўсевій Самасацкі]] |- ! 1 | [[Еўстафій Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Еўстахій Гранье]] |- ! 1 | [[Еўсторгій]] |- ! 1 | [[Еўтропій]] |- ! 1 | [[Еўтропія]] |- ! 1 | [[Еўтыхій]] |- ! 1 | [[Еўтыхій, ерасіярх]] |- ! 1 | [[Еўтыхія]] |- ! 1 | [[Еўфражына Апольская]] |- ! 1 | [[Еўфрасін Пскоўскі]] |- ! 1 | [[Еўфрасіння Суздальская]] |- ! 1 | [[Еўхалогій]] |- ! 1 | [[Еўхарыстычная літургія]] |- ! 1 | [[Еўхарыстычная малітва]] |- ! 1 | [[Еўхаіты]] |- ! 1 | [[Еўінскі манастыр]] |- ! 1 | [[Ж. Атран]] |- ! 1 | [[Ж. Л. Рэнье]] |- ! 1 | [[Ж. П. Саўчук]] |- ! 1 | [[ЖМП]] |- ! 1 | [[ЖРЭА]] |- ! 1 | [[Жаакен-Жан-Ксаўе д’Ізаар]] |- ! 1 | [[Жаакім Машаду дэ Каштру]] |- ! 1 | [[Жаашым Рухуна]] |- ! 1 | [[Жабоатан-дус-Гуарарапіс]] |- ! 1 | [[Жабрацкі ордэны]] |- ! 1 | [[Жаваранак]] |- ! 1 | [[Жадаю поспехаў]] |- ! 1 | [[Жадонь]] |- ! 1 | [[Жазеф-Франсуа Мантэск'ю]] |- ! 1 | [[Жазеф Пусье]] |- ! 1 | [[Жазефа Душак]] |- ! 1 | [[Жазефіна дэ Багарнэ]] |- ! 1 | [[Жазэ Мануэл да Камара ды Аталая]] |- ! 1 | [[Жазэ Насі]] |- ! 1 | [[Жазэ Сарайва Мартынш]] |- ! 1 | [[Жазэ Себасцьян ды Алмейда Нету]] |- ! 1 | [[Жазэ Франсішку Мігел Антонью ды Мендоза-Валдэрэйш]] |- ! 1 | [[Жазэ да Круш Палікарпу]] |- ! 1 | [[Жак-Поль Мартэн]] |- ! 1 | [[Жак II, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Жак Бенінь Басюэт]] |- ! 1 | [[Жак Панталеон Кур-Пале]] |- ! 1 | [[Жак Поль Мінь]] |- ! 1 | [[Жак д'Альбон Сент-Андрэ]] |- ! 1 | [[Жак дэ Вітры]] |- ! 1 | [[Жалезная маска (фільм, 1929)]] |- ! 1 | [[Жалезістае чарніла]] |- ! 1 | [[Жалкеўскі]] |- ! 1 | [[Жалоба]] |- ! 1 | [[Жамагірк]] |- ! 1 | [[Жамайчу-Кальварыйскі дэканат]] |- ! 1 | [[Жамблу]] |- ! 1 | [[Жамойцкае паўстанне, 1409]] |- ! 1 | [[Жамойцкія паўстанні]] |- ! 1 | [[Жан, герцаг Берыйскі]] |- ! 1 | [[Жан, герцаг Турэні]] |- ! 1 | [[Жан, герцаг Турэні, дафін Францыі, 1398-1417]] |- ! 1 | [[Жан, дафін Францыі]] |- ! 1 | [[Жан-Батыст Амудру]] |- ! 1 | [[Жан-Батыст Янсэнс]] |- ! 1 | [[Жан-Гастон Арлеанскі]] |- ! 1 | [[Жан-Дамінік Рашэт]] |- ! 1 | [[Жан-Поль Ларан]] |- ! 1 | [[Жан-П’ер Арыньён]] |- ! 1 | [[Жан-Сіфрэн Мары]] |- ! 1 | [[Жан-Франсуа Шальгрэн]] |- ! 1 | [[Жан-ле-Лу]] |- ! 1 | [[Жан II]] |- ! 1 | [[Жан III, граф Ангулема]] |- ! 1 | [[Жан II ле Менгр]] |- ! 1 | [[Жан I (герцаг Брабанта)]] |- ! 1 | [[Жан I Ібелін]] |- ! 1 | [[Жан I Кіпрскі]] |- ! 1 | [[Жан I д'Авэн]] |- ! 1 | [[Жан Ібелін]] |- ! 1 | [[Жан Ібелін, граф Яфы]] |- ! 1 | [[Жан Ангулемскі]] |- ! 1 | [[Жан Баланд]] |- ! 1 | [[Жан Бар]] |- ! 1 | [[Жан Батыст Арман Луі Леонс Элі дэ Бамон]] |- ! 1 | [[Жан Батыст Кальбер]] |- ! 1 | [[Жан Батыст Мары Віяней]] |- ! 1 | [[Жан Батыст Сімеон Шардэн]] |- ! 1 | [[Жан Батыст Сімяон Шардэн]] |- ! 1 | [[Жан Бекер]] |- ! 1 | [[Жан Брэтонскі]] |- ! 1 | [[Жан Валуа, герцаг Берыйскі]] |- ! 1 | [[Жан Габрыэль Пербуар]] |- ! 1 | [[Жан Гію]] |- ! 1 | [[Жан Жадо]] |- ! 1 | [[Жан Жак Режы дэ Камбасерэс]] |- ! 1 | [[Жан Леон Жэром]] |- ! 1 | [[Жан Луі дэ Нагарэ дэ Ла Валет д'Эпернон]] |- ! 1 | [[Жан Мары Люсціжэ]] |- ! 1 | [[Жан Пальтро дэ Меры]] |- ! 1 | [[Жан Русэт дэ Мюсі]] |- ! 1 | [[Жан Французскі]] |- ! 1 | [[Жан Шале]] |- ! 1 | [[Жан Шапавіль]] |- ! 1 | [[Жан д'Арбэ]] |- ! 1 | [[Жан дэ Бетанкур]] |- ! 1 | [[Жан дэ Жуанвіль]] |- ! 1 | [[Жан дэ Мата]] |- ! 1 | [[Жан дэ Мец]] |- ! 1 | [[Жанна (графіня Тулузы)]] |- ! 1 | [[Жанна I]] |- ! 1 | [[Жанна III, каралева Навары]] |- ! 1 | [[Жанна I (графіня Аверні)]] |- ! 1 | [[Жанна I Фландрская]] |- ! 1 | [[Жанна Бургундская]] |- ! 1 | [[Жанна Жуган]] |- ! 1 | [[Жанна д'Альбрэ]] |- ! 1 | [[Жанна д'Арк, карціна Басцьен-Лепажа]] |- ! 1 | [[Жанна дэ Дамартэн]] |- ! 1 | [[Жаночае святарства]] |- ! 1 | [[Жаночае свяшчэнства]] |- ! 1 | [[Жаночая адукацыя]] |- ! 1 | [[Жаночая гімназія Лявіцкай]] |- ! 1 | [[Жаночая гімназія у Вільні]] |- ! 1 | [[Жаночая эмансіпацыя]] |- ! 1 | [[Жаночы манастыр у гонар Святых Жонак-Міраносіц]] |- ! 1 | [[Жаніцьба (опера)]] |- ! 1 | [[Жар-птушка, балет]] |- ! 1 | [[Жар-птушка (балет)]] |- ! 1 | [[Жардан I (князь Капуі)]] |- ! 1 | [[Жаржо]] |- ! 1 | [[Жарскі]] |- ! 1 | [[Жарсці па Іаану]] |- ! 1 | [[Жарсці па Матфею]] |- ! 1 | [[Жарчыцы Дужэ]] |- ! 1 | [[Жаслен I]] |- ! 1 | [[Жаслен III]] |- ! 1 | [[Жаслен III, граф Эдэсы]] |- ! 1 | [[Жаслен дэ Куртэнэ]] |- ! 1 | [[Жафруа I, граф Намюра]] |- ! 1 | [[Жафруа III дзю Перш]] |- ! 1 | [[Жафруа V, Граф Анжу]] |- ! 1 | [[Жафруа дэ Вілардуэн]] |- ! 1 | [[Жаўцягонны сродак]] |- ! 1 | [[Жаўцягонны чай]] |- ! 1 | [[Ждеймс Цісо]] |- ! 1 | [[Ждзяр-над-Сазавау]] |- ! 1 | [[Железнякович, Серафим Арсеньевич]] |- ! 1 | [[Живая старина]] |- ! 1 | [[Жизнь замечательных людей]] |- ! 1 | [[Жнівень Чатырнаццатага]] |- ! 1 | [[Жнівеньскае пагадненне]] |- ! 1 | [[Жозэ Сарнэй]] |- ! 1 | [[Жолд]] |- ! 1 | [[Жолудзь]] |- ! 1 | [[Жорж-Мары-Мартэн Кацье]] |- ! 1 | [[Жорж Амбуаз]] |- ! 1 | [[Жорж Марыс Палеалог]] |- ! 1 | [[Жорны]] |- ! 1 | [[Жоўнінэ]] |- ! 1 | [[Жоўтая царква]] |- ! 1 | [[Жоўцевыя камяні]] |- ! 1 | [[Жуан Гуларт]] |- ! 1 | [[Жуан Фернандэс Наварэта]] |- ! 1 | [[Жуаў да Мадрэ дэ Дэўш Сейшаш да Фонсека Боргеш]] |- ! 1 | [[Жукы (Палтаўскі раён)]] |- ! 1 | [[Жулкоўскі]] |- ! 1 | [[Жуляны, мясцовасць]] |- ! 1 | [[Жупаня]] |- ! 1 | [[Журавель, археалагічны помнік]] |- ! 1 | [[Жываносная крыніца]] |- ! 1 | [[Жыватворчы Крыж Хрыстовы]] |- ! 1 | [[Жыверні]] |- ! 1 | [[Жывое полымя любові]] |- ! 1 | [[Жывое полымя любові (кніга)]] |- ! 1 | [[Жывы Ружоўнік]] |- ! 1 | [[Жывіца]] |- ! 1 | [[Жывіца, батаніка]] |- ! 1 | [[Жыганскі ўлус Якуціі]] |- ! 1 | [[Жыгманд Ковач]] |- ! 1 | [[Жыгімонт (эрцгерцаг Аўстрыі)]] |- ! 1 | [[Жыгімонт Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Жыгімонт Ксаверый Грабоўскі]] |- ! 1 | [[Жыгімонт Франц Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Жыдзічынскі манастыр]] |- ! 1 | [[Жыдоўская вуліца (Брэст)]] |- ! 1 | [[Жыдоўская вуліца (Вільня)]] |- ! 1 | [[Жызэль]] |- ! 1 | [[Жылая пабудова]] |- ! 1 | [[Жылы квартал]] |- ! 1 | [[Жылы пакой]] |- ! 1 | [[Жылы раён Усход, Брэст]] |- ! 1 | [[Жыльбер, герцаг Бургундыі]] |- ! 1 | [[Жын Батыст Буй Туан]] |- ! 1 | [[Жыровіцкае праваслаўнае брацтва]] |- ! 1 | [[Жыровіцкая кангрэгацыя]] |- ! 1 | [[Жыровіцкі распеў]] |- ! 1 | [[Жыслен Даманжэ]] |- ! 1 | [[Жыта, карціна Шышкіна]] |- ! 1 | [[Жытомірская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Жытомірская каталіцкая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Жытомірская семінарыя]] |- ! 1 | [[Жытомірская і Наваград-Валынская епархія]] |- ! 1 | [[Жытомірскі павет (Расійская імперыя)]] |- ! 1 | [[Жыццеапісанне картлійскіх цароў]] |- ! 1 | [[Жыццё (аб'яднанне)]] |- ! 1 | [[Жыццё (аб’яднанне)]] |- ! 1 | [[Жыццё Аўрамія Смаленскага]] |- ! 1 | [[Жыццё Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Жыццё Кліма Самгіна, тэлесерыял]] |- ! 1 | [[Жыццё Хрыста]] |- ! 1 | [[Жыццё адно]] |- ! 1 | [[Жыць без ілжы]] |- ! 1 | [[Жыціе-марцірый]] |- ! 1 | [[Жыціе Аўраамія Смаленскага]] |- ! 1 | [[Жыціе Аўрамія Растоўскага]] |- ! 1 | [[Жыціе Барыса і Глеба]] |- ! 1 | [[Жыціе Кірылы Тураўскага]] |- ! 1 | [[Жыціе Святога Томаса Бекета]] |- ! 1 | [[Жыціе Феодосія Пячэрскага]] |- ! 1 | [[Жыціе імператара Конрада II]] |- ! 1 | [[Жыційная ікона]] |- ! 1 | [[Жыцік жорсткі]] |- ! 1 | [[Жыцік многагадовы]] |- ! 1 | [[Жыцік шматгадовы]] |- ! 1 | [[Жэмомысл Інаўроцлаўскі]] |- ! 1 | [[Жэмомысл Куяўскі]] |- ! 1 | [[Жэнеўская Біблія]] |- ! 1 | [[Жэнеўская акадэмія]] |- ! 1 | [[Жэнеўская канферэнцыя 1905 года]] |- ! 1 | [[Жэральд I]] |- ! 1 | [[Жэрар Бальтазар]] |- ! 1 | [[Жэрацін]] |- ! 1 | [[Жэрвэ Баншыміюбуса]] |- ! 1 | [[Жэст]] |- ! 1 | [[Жюльен, Жан Люсьен Адольф]] |- ! 1 | [[З'езд беларускага каталіцкага духавенства ў Мінску, 1917]] |- ! 1 | [[З'езд ва Увецічах]] |- ! 1 | [[З'яўленне Хрыста вучням]] |- ! 1 | [[З'яўленне Хрыста пасля ўваскрасення]] |- ! 1 | [[З'яўленні ўваскрослага Хрыста]] |- ! 1 | [[З. Івінскіс]] |- ! 1 | [[З. Зільберглейт]] |- ! 1 | [[З Зямлі на Месяц (міні-серыял)]] |- ! 1 | [[ЗНТШ]] |- ! 1 | [[За Украіну!]] |- ! 1 | [[За заслугі перад польскай культурай]] |- ! 1 | [[За рулём]] |- ! 1 | [[За службу па выкананні закона]] |- ! 1 | [[Заалтарная вежа]] |- ! 1 | [[Зааршынне]] |- ! 1 | [[Заатроп]] |- ! 1 | [[Забабоны]] |- ! 1 | [[Забайкальскі раён]] |- ! 1 | [[Забарона ордэна езуітаў]] |- ! 1 | [[Забаронены плён]] |- ! 1 | [[Заблудаўскі Успенскі манастыр]] |- ! 1 | [[Заблудаўскі збор]] |- ! 1 | [[Забойная сіла (тэлесерыял)]] |- ! 1 | [[Забойства Аляксандра II]] |- ! 1 | [[Забойства Георгія Гапона]] |- ! 1 | [[Забойства Джона Кенэдзі]] |- ! 1 | [[Забойства Марціна Лютэра Кінга]] |- ! 1 | [[Забойства Сталыпіна]] |- ! 1 | [[Завадоўскія]] |- ! 1 | [[Завалач]] |- ! 1 | [[Завальнюк]] |- ! 1 | [[Заваяванне Перу]] |- ! 1 | [[Завесы]] |- ! 1 | [[Завтра, газета]] |- ! 1 | [[Завулак Радзішчава (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Завэн]] |- ! 1 | [[Завідава, Закарпацкая вобласць]] |- ! 1 | [[Завіш Віткавец]] |- ! 1 | [[Загад аб выгнанні святароў]] |- ! 1 | [[Загальск]] |- ! 1 | [[Загальскі збор]] |- ! 1 | [[Загароўскія]] |- ! 1 | [[Загон]] |- ! 1 | [[Заграбскае землетрасенне 1880 года]] |- ! 1 | [[Заграбская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Заграбская каталіцкая семінарыя]] |- ! 1 | [[Заграбская мітраполія]] |- ! 1 | [[Заграбская рымска-каталіцкія архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Заграбскі музей]] |- ! 1 | [[Задастойнік]] |- ! 1 | [[Задача Берэнса-Фішэра]] |- ! 1 | [[Задзіночанне беларускіх скаўтаў на чужыне]] |- ! 1 | [[Задняя]] |- ! 1 | [[Зажабле]] |- ! 1 | [[Заиконоспасский монастырь]] |- ! 1 | [[Закары Коўп]] |- ! 1 | [[Закарыя]] |- ! 1 | [[Закат (іслам)]] |- ! 1 | [[Закатальская акруга]] |- ! 1 | [[Заключны акт НБСЕ]] |- ! 1 | [[Закліканне Матфея]] |- ! 1 | [[Закон (Біблія)]] |- ! 1 | [[Закон Вебера — Фехнера]] |- ! 1 | [[Закон Майсея]] |- ! 1 | [[Закон Украіны «Аб свабодзе сумлення і рэлігійных арганізацыях»]] |- ! 1 | [[Закон аб ахове гісторыка-культурнай спадчыны Беларусі]] |- ! 1 | [[Закон аб малітоўных сходах]] |- ! 1 | [[Закон пра земства ў заходніх губернях]] |- ! 1 | [[Закон тоеснасці]] |- ! 1 | [[Закон і справядлівасць]] |- ! 1 | [[Законы Мендэля]] |- ! 1 | [[Законы Рауля]] |- ! 1 | [[Законы добрага Самарыцяніна]] |- ! 1 | [[Законы механікі Ньютана]] |- ! 1 | [[Законы супраць садаміі]] |- ! 1 | [[Заксенгаўзен]] |- ! 1 | [[Заксенхаўзен (канцэнтрацыйны лагер)]] |- ! 1 | [[Заксенштайн]] |- ! 1 | [[Закубянскае]] |- ! 1 | [[Закят]] |- ! 1 | [[Закінфская мітраполія]] |- ! 1 | [[Зала Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Зала Дам]] |- ! 1 | [[Зала К'яраскуры]] |- ! 1 | [[Зала Уладзіслава]] |- ! 1 | [[Зала калясніцы]] |- ! 1 | [[Зала царства сведак Іеговы]] |- ! 1 | [[Зала часаных камянёў]] |- ! 1 | [[Залалёвё]] |- ! 1 | [[Залатая сіцылійская була]] |- ! 1 | [[Залатая шпора]] |- ! 1 | [[Залатое правіла]] |- ! 1 | [[Залатое руно]] |- ! 1 | [[Залатое стагоддзе галандскага жывапісу]] |- ! 1 | [[Залаты Віцязь]] |- ! 1 | [[Залаты Крыж Заслугі]] |- ! 1 | [[Залаты век Сімяона]] |- ! 1 | [[Залаты глобус (прэмія, 1992)]] |- ! 1 | [[Залаты глобус (прэмія, 1994)]] |- ! 1 | [[Залаты ланцуг]] |- ! 1 | [[Залаты медаль Дэрэка Бартана]] |- ! 1 | [[Залаты медаль Нацыянальнага цэнтра навуковых даследаванняў]] |- ! 1 | [[Залаты медаль Пола Карэра]] |- ! 1 | [[Залаты медаль Пія XI]] |- ! 1 | [[Залаты фон]] |- ! 1 | [[Залаты юбілей]] |- ! 1 | [[Залатыя вароты, Канстанцінопаль]] |- ! 1 | [[Залатыя вароты (Іерусалім)]] |- ! 1 | [[Залемскае абацтва]] |- ! 1 | [[Залом]] |- ! 1 | [[Зальныя храмы]] |- ! 1 | [[Зальцбургскі сабор]] |- ! 1 | [[Заляшаны (Гайнаўскі павет)]] |- ! 1 | [[Заліў Іскендэрун]] |- ! 1 | [[Заліў Уладзіміра]] |- ! 1 | [[Замак-палац Манмусар]] |- ! 1 | [[Замак Іф]] |- ! 1 | [[Замак Балмарал]] |- ! 1 | [[Замак Бальга]] |- ! 1 | [[Замак Калавер]] |- ! 1 | [[Замак Кардона]] |- ! 1 | [[Замак Каштру-Марын]] |- ! 1 | [[Замак Монмут]] |- ! 1 | [[Замак Рамбуе]] |- ! 1 | [[Замак Тамар]] |- ! 1 | [[Замак Тарон]] |- ! 1 | [[Замак Хаапсалу]] |- ! 1 | [[Замак Хамерштэйн]] |- ! 1 | [[Замак Элтэм]] |- ! 1 | [[Замак у Баброўніках]] |- ! 1 | [[Замак у Златарыі]] |- ! 1 | [[Замаразкі]] |- ! 1 | [[Замах на Яўгена Кушнарова 21 сакавіка 2006 года]] |- ! 1 | [[Замбжэзінскія]] |- ! 1 | [[Замежная Беларусь]] |- ! 1 | [[Замежная мова]] |- ! 1 | [[Замежны агент]] |- ! 1 | [[Заменнік малака]] |- ! 1 | [[Замка Ардзруні]] |- ! 1 | [[Замкавая гара, Крычаў]] |- ! 1 | [[Замкавая гара, Навагрудак]] |- ! 1 | [[Замкавая гара (Браслаў)]] |- ! 1 | [[Замкавая гара (Вільня)]] |- ! 1 | [[Замкавая гара (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Замкавая плошча, Рыга]] |- ! 1 | [[Замкі Луары]] |- ! 1 | [[Замойскае благачынне]] |- ! 1 | [[Замойская Акадэмія]] |- ! 1 | [[Замок Кёнігсберг]] |- ! 1 | [[Занадта бедныя і багатыя]] |- ! 1 | [[Занатоўкі з мёртвай хаты]] |- ! 1 | [[Зангерсгаўзен]] |- ! 1 | [[Зангіды]] |- ! 1 | [[Занкевіч]] |- ! 1 | [[Зантыр]] |- ! 1 | [[Занёманскі дыстрыкт]] |- ! 1 | [[Зані (Падляскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Заокскі адвентысцкі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Запаведзь]] |- ! 1 | [[Запаведзі Закона Божага]] |- ! 1 | [[Запаведзі блажэнства]] |- ! 1 | [[Запавет Ісаака]] |- ! 1 | [[Запавет Абрагама]] |- ! 1 | [[Запавет Адама]] |- ! 1 | [[Запавет Майсея]] |- ! 1 | [[Запавет у Бібліі]] |- ! 1 | [[Запаветы Дванаццаці Патрыярхаў]] |- ! 1 | [[Западнарусізм]] |- ! 1 | [[Западный вестник]] |- ! 1 | [[Запаленне мозгу]] |- ! 1 | [[Запальныя бомбы]] |- ! 1 | [[Записки Наукового товариства імені Шевченка]] |- ! 1 | [[Записки Северо-Западного отделения Русского географического общества]] |- ! 1 | [[Запор]] |- ! 1 | [[Запусты]] |- ! 1 | [[Запяканне]] |- ! 1 | [[Запішкіс]] |- ! 1 | [[Зара (сын Іуды)]] |- ! 1 | [[Зара Галіцкая]] |- ! 1 | [[Зарайскае вікарыяцтва]] |- ! 1 | [[Заранкі]] |- ! 1 | [[Зарасайскі дэканат]] |- ! 1 | [[Зарок (манаства)]] |- ! 1 | [[Зарок беднасці]] |- ! 1 | [[Зарок паслушэнства]] |- ! 1 | [[Зарок цнатлівасці]] |- ! 1 | [[Заручыны]] |- ! 1 | [[Зарэчча (Ліда)]] |- ! 1 | [[Заслаўскі музей рамёстваў і народных промыслаў]] |- ! 1 | [[Заслужаны акадэмічны хор Белтэлерадыёкампаніі]] |- ! 1 | [[Заслужаны архітэктар Расіі]] |- ! 1 | [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Абхазіі]] |- ! 1 | [[Заслужаны дзеяч мастацтваў Татарстана]] |- ! 1 | [[Заслужаны дзеяч навукі РСФСР]] |- ! 1 | [[Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Беларускай ССР]] |- ! 1 | [[Заслужаны работнік Міністэрства ўнутраных спраў СССР]] |- ! 1 | [[Заснаванне Месяца]] |- ! 1 | [[Заспакаяльнае дзеянне]] |- ! 1 | [[Заставці (Манастырыскі раён)]] |- ! 1 | [[Застаўка]] |- ! 1 | [[Застрэшкі]] |- ! 1 | [[Заступнік, хрысціянства]] |- ! 1 | [[Засцярога]] |- ! 1 | [[Захад (геапалітыка)]] |- ! 1 | [[Захар-Каліта]] |- ! 1 | [[Захар Чацвярцінскі]] |- ! 1 | [[Захара (значэнні)]] |- ! 1 | [[Захарына]] |- ! 1 | [[Захарыі, кніга]] |- ! 1 | [[Захворванні страўніка]] |- ! 1 | [[Заход амерыканскай імперыі]] |- ! 1 | [[Заходне-Амерыканская і Сан-Францыская епархія]] |- ! 1 | [[Заходне-Японская епархія]] |- ! 1 | [[Заходнеармянская мова]] |- ! 1 | [[Заходнееўрапейская епархія]] |- ! 1 | [[Заходняе Памор’е]] |- ! 1 | [[Заходняя Месапатамія]] |- ! 1 | [[Заходняя экспедыцыя па асушцы палескіх балот і арашэнні паўднёвых зямель]] |- ! 1 | [[Заходні абрад у праваслаўі]] |- ! 1 | [[Заходні канон: кнігі і школа ўсіх часоў]] |- ! 1 | [[Заходні тып тэксту]] |- ! 1 | [[Захумска-Герцагавінская епархія]] |- ! 1 | [[Зачала]] |- ! 1 | [[Зашчырын]] |- ! 1 | [[Заяц (Дзюрэр)]] |- ! 1 | [[Заяц над безданню]] |- ! 1 | [[Заіконаспаскае вучылішча]] |- ! 1 | [[Заіконаспаскі манастыр]] |- ! 1 | [[Заўдыту]] |- ! 1 | [[Заўтлеу]] |- ! 1 | [[Збаўца свету (Леанарда да Вінчы)]] |- ! 1 | [[Збежнасць]] |- ! 1 | [[Зборна-Казачы лейб-гвардыі полк]] |- ! 1 | [[Збоіскі]] |- ! 1 | [[Збройнік]] |- ! 1 | [[Збучын]] |- ! 1 | [[Збігнеў, князь Польскі]] |- ! 1 | [[Збігнеў Аганоўскі]] |- ! 1 | [[Збігнеў Борэк]] |- ! 1 | [[Збігнеў Запасевіч]] |- ! 1 | [[Збігнеў Кернікоўскі]] |- ! 1 | [[Збігнеў Леў-Старовіч]] |- ! 1 | [[Збігнеў Палета]] |- ! 1 | [[Збігнеў Станкевіч]] |- ! 1 | [[Збігнеў з Лапанава]] |- ! 1 | [[Збіткоўскі]] |- ! 1 | [[Званка (сядзіба)]] |- ! 1 | [[Зварот Паўла]] |- ! 1 | [[Зваротная імавернасць]] |- ! 1 | [[Звер]] |- ! 1 | [[Зверкі (Падляскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Звеставанне Пана]] |- ! 1 | [[Звон (інструмент)]] |- ! 1 | [[Звон «Ісус»]] |- ! 1 | [[Звон «Вацлаў»]] |- ! 1 | [[Звон «Дамінік»]] |- ! 1 | [[Звон «Зікмунд»]] |- ! 1 | [[Звон «Марыя»]] |- ! 1 | [[Зворніцка-Тузлінская епархія]] |- ! 1 | [[Звычайнае дыферэнцыяльнае ўраўненне]] |- ! 1 | [[Звычайная форма рымскага абраду]] |- ! 1 | [[Звярынская вуліца, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Звіняць званы Святой Сафіі]] |- ! 1 | [[Згуртаванне беларускіх камбатантаў]] |- ! 1 | [[Здзекі над Хрыстом]] |- ! 1 | [[Здзяхоўскія]] |- ! 1 | [[Здзіслаў Любамірскі]] |- ! 1 | [[Здзіслаў Рыхтэр]] |- ! 1 | [[Здзіслаў Тобяш]] |- ! 1 | [[Здзіўлены радасцю]] |- ! 1 | [[Здрада]] |- ! 1 | [[Здрада Іуды]] |- ! 1 | [[Здушэнне англійскіх абацтваў]] |- ! 1 | [[Здэнка з Подзебрадаў]] |- ! 1 | [[Зебедэн]] |- ! 1 | [[Зегеберге]] |- ! 1 | [[Зееман]] |- ! 1 | [[Зежлін]] |- ! 1 | [[Зейтунская епархія]] |- ! 1 | [[Зейтынлі-кёю]] |- ! 1 | [[Зеландская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Зеленагорскі рукапіс]] |- ! 1 | [[Зелоты]] |- ! 1 | [[Зельбург]] |- ! 1 | [[Зелянецкі-Траецкі манастыр]] |- ! 1 | [[Земавіт IV]] |- ! 1 | [[Земавіт Мазавецкі]] |- ! 1 | [[Зембіцкае княства]] |- ! 1 | [[Земгальская мова]] |- ! 1 | [[Землетрасенне ў Шэньсі]] |- ! 1 | [[Земская рэформа Івана IV]] |- ! 1 | [[Земскі камісар]] |- ! 1 | [[Земскі мір]] |- ! 1 | [[Зенебэ Уорк]] |- ! 1 | [[Зенькаўскі павет]] |- ! 1 | [[Зеркало недели]] |- ! 1 | [[Зернясховішча]] |- ! 1 | [[Зет Кальвізій]] |- ! 1 | [[Зеўс Атрыкалійскі]] |- ! 1 | [[Злата Прага, часопіс]] |- ! 1 | [[Злетаўска-Струміцкая епархія]] |- ! 1 | [[Злосць]] |- ! 1 | [[Злотнік (нумізматыка)]] |- ! 1 | [[Злучэнне]] |- ! 1 | [[Зліццё даных]] |- ! 1 | [[Зліццё рэк Хацбані, Хармон і Дан]] |- ! 1 | [[Злічанскае княства]] |- ! 1 | [[Злічэнне канечных рознасцей]] |- ! 1 | [[Змаганне за балгарскую царкоўную незалежнасць]] |- ! 1 | [[Змей (міфалогія)]] |- ! 1 | [[Змена - А. Бетанкур]] |- ! 1 | [[Змова]] |- ! 1 | [[Змова (фільм, 2007)]] |- ! 1 | [[Змова 20 ліпеня]] |- ! 1 | [[Змова Пацы]] |- ! 1 | [[Змова з мэтай здзяйснення злачынства або прычынення шкоды Злучаным Штатам]] |- ! 1 | [[Змовіны]] |- ! 1 | [[Змякчальнае]] |- ! 1 | [[Знак афіцэрскі "Парасон"]] |- ! 1 | [[Знак крыжа]] |- ! 1 | [[Знак міру]] |- ! 1 | [[Знак супакою]] |- ! 1 | [[Знакі Рурыкавічаў]] |- ! 1 | [[Знакі кантыляцыі ў яўрэйскім пісьме]] |- ! 1 | [[Знаменная натацыя]] |- ! 1 | [[Знаменне (ікона)]] |- ! 1 | [[Знаменны распеў]] |- ! 1 | [[Знахарства]] |- ! 1 | [[Знаходжанне Збаўцы Ісуса ў Храме]] |- ! 1 | [[Знешпрамбанк]] |- ! 1 | [[Знешэканамбанк СССР]] |- ! 1 | [[Зносіны ВКЛ і Маскоўскай дзяржавы]] |- ! 1 | [[Зняццё з крыжа]] |- ! 1 | [[Знікненне]] |- ! 1 | [[Зоар]] |- ! 1 | [[Зодчие нашего города]] |- ! 1 | [[Зольгер]] |- ! 1 | [[Зондэрготыка]] |- ! 1 | [[Зоран Гаўрылавіч]] |- ! 1 | [[Зорка, фільм, 2002]] |- ! 1 | [[Зорка і смерць Хаакіна Мур'еты]] |- ! 1 | [[Зорка і смерць Хаакіна Мур'еты, фільм]] |- ! 1 | [[Зоркавае скляпенне]] |- ! 1 | [[Зоркавыя скляпенні]] |- ! 1 | [[Зоркі на ранішнім небе (п’еса)]] |- ! 1 | [[Зорнае прароцтва]] |- ! 1 | [[Зорная і геаграфічная карты Дзюрэра]] |- ! 1 | [[Зосули]] |- ! 1 | [[Зосім, гісторык]] |- ! 1 | [[Зосім Салавецкі]] |- ! 1 | [[Зосіма (значэнні)]] |- ! 1 | [[Зотаў]] |- ! 1 | [[Зоф’я Сінка]] |- ! 1 | [[Зоя Аляксандраўна Кайданоўская]] |- ! 1 | [[Зоя Заутца]] |- ! 1 | [[Зоя Карбанапсіна]] |- ! 1 | [[Зрок чалавека]] |- ! 1 | [[Зуаў]] |- ! 1 | [[Зубчык, архітэктура]] |- ! 1 | [[Зузана Гансеўская]] |- ! 1 | [[Зулуленд]] |- ! 1 | [[Зуль-Кіфль]] |- ! 1 | [[Зураб Канстанцінавіч Царатэлі]] |- ! 1 | [[Зухі]] |- ! 1 | [[Зуюны]] |- ! 1 | [[Зыгмунт Баліцкі]] |- ! 1 | [[Зыгмунт Валерыянавіч Венцлавовіч]] |- ! 1 | [[Зыгмунт Гендэль]] |- ! 1 | [[Зыгмунт Каралевіч Свянціцкі]] |- ! 1 | [[Зыгмунт Удавішэўскі]] |- ! 1 | [[Зыгмунт Фогель]] |- ! 1 | [[Зыгмунт Чыжоўскі (біскуп)]] |- ! 1 | [[Зыгмунтам Красінскім]] |- ! 1 | [[Зыход з Егіпта]] |- ! 1 | [[Зыход яўрэяў з Егіпта]] |- ! 1 | [[Зялёная гара]] |- ! 1 | [[Зялёная палітыка]] |- ! 1 | [[Зямацкі]] |- ! 1 | [[Зямля Ізраіля]] |- ! 1 | [[Зямля Італія]] |- ! 1 | [[Зямля ганчара]] |- ! 1 | [[Зямовіт Добжынскі]] |- ! 1 | [[Зямчонак]] |- ! 1 | [[Зянковічы-Ператрускія]] |- ! 1 | [[Зянон Веронскі]] |- ! 1 | [[Зянон Кавалык]] |- ! 1 | [[Зянон Пшасмыцкі]] |- ! 1 | [[Зяць]] |- ! 1 | [[Зігберт]] |- ! 1 | [[Зігмунт Лаўксьмін]] |- ! 1 | [[Зігурд Рахман]] |- ! 1 | [[Зігфрыд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Зігфрыд I, архібіскуп Майнца]] |- ! 1 | [[Зігфрыд I, архібіскуп майнцкі]] |- ! 1 | [[Зігфрыд Бломберг]] |- ! 1 | [[Зігфрыд Ландэр фон Шпонгайм]] |- ! 1 | [[Зігфрыд Люксембургскі]] |- ! 1 | [[Зігфрыд Хермелінк]] |- ! 1 | [[Зігфрыд фон Дахенфельт]] |- ! 1 | [[Зігхард фон Шварцбург]] |- ! 1 | [[Зінаіда Аляксандраўна Валконская]] |- ! 1 | [[Зінаіда Грэчаная]] |- ! 1 | [[Зінаіда Канстанцінаўна Шышова]] |- ! 1 | [[Зінаіда Трафімаўна Арцюшэнка]] |- ! 1 | [[Зіновій Корсак]] |- ! 1 | [[Зіусудра]] |- ! 1 | [[Зіхатлівая карона]] |- ! 1 | [[Зіхнская і Неўракапійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Зіхры]] |- ! 1 | [[З’езд ва Увецічах]] |- ! 1 | [[З’езд еўрапейскіх манархаў у Луцку]] |- ! 1 | [[З’езды рускіх прыродазнаўцаў і ўрачоў]] |- ! 1 | [[ИВИ РАН]] |- ! 1 | [[Из истории мирового искусства]] |- ! 1 | [[Известия Академии наук]] |- ! 1 | [[Издательский Совет РПЦ]] |- ! 1 | [[Иннокентий (Беляев)]] |- ! 1 | [[Иоаким (патриарх Московский)]] |- ! 1 | [[Иоанн Шанхайский и Сан-Францисский]] |- ! 1 | [[Иосиф (Дроздов)]] |- ! 1 | [[Иосиф (Соколов)]] |- ! 1 | [[Искусство, выдавецтва]] |- ! 1 | [[Искусство (выдавецтва)]] |- ! 1 | [[Историческое Обозрение]] |- ! 1 | [[Иустин (Полянский)]] |- ! 1 | [[Йуша ібн Нун]] |- ! 1 | [[Йіржыкаў]] |- ! 1 | [[К'ерсі]] |- ! 1 | [[К. Ваньковіч]] |- ! 1 | [[К. Гросман]] |- ! 1 | [[К. Гудымель]] |- ! 1 | [[К. Зданьскі]] |- ! 1 | [[К. К. Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[К. Квяткоўскі]] |- ! 1 | [[К. Лукін]] |- ! 1 | [[К. Лявон]] |- ! 1 | [[К. Маскалік]] |- ! 1 | [[К. Масіні]] |- ! 1 | [[К. Прозар]] |- ! 1 | [[К. Радзілоўскі]] |- ! 1 | [[К. Філалет]] |- ! 1 | [[К. Харткнач]] |- ! 1 | [[К. Чэрні]] |- ! 1 | [[К. Шварцэнберг]] |- ! 1 | [[К. Швыкоўскі]] |- ! 1 | [[Кiконга]] |- ! 1 | [[Кiкуйю]] |- ! 1 | [[Кiлуба]] |- ! 1 | [[Кiрыбацi]] |- ! 1 | [[КІМ]] |- ! 1 | [[КВ-1]] |- ! 1 | [[КДБ Брэсцкай вобласці]] |- ! 1 | [[КЗ Мінск]] |- ! 1 | [[КП РСФСР]] |- ! 1 | [[КаАП Беларусі]] |- ! 1 | [[Кааліцыйная партыя]] |- ! 1 | [[Кааліцыя]] |- ! 1 | [[Кааліцыя радыкальных левых]] |- ! 1 | [[Кааператыў]] |- ! 1 | [[Кааператыўная вуліца (Гомель)]] |- ! 1 | [[Каардынацыйны савет расійскай апазіцыі]] |- ! 1 | [[Каарлела]] |- ! 1 | [[Каарэ Клінта]] |- ! 1 | [[Кааф]] |- ! 1 | [[Кабелякскі павет]] |- ! 1 | [[Кабылінскія]] |- ! 1 | [[Кабыліца (Калінкавіцкі раён)]] |- ! 1 | [[Кабінет-сакратар]] |- ! 1 | [[Кавалергард]] |- ! 1 | [[Кавальская]] |- ! 1 | [[Кавальская вуліца (Брэст)]] |- ! 1 | [[Кавальская вуліца (Навагрудак)]] |- ! 1 | [[Каванне]] |- ! 1 | [[Кавельмахер]] |- ! 1 | [[Кавенацкі рух]] |- ! 1 | [[Кавендышская лабараторыя]] |- ! 1 | [[Кагерэнтнасць]] |- ! 1 | [[Каджэнне]] |- ! 1 | [[Кадзіла (літургія)]] |- ! 1 | [[Кадзіла (рэлігія)]] |- ! 1 | [[Кадрант]] |- ! 1 | [[Кадрыль]] |- ! 1 | [[Кадыкёй]] |- ! 1 | [[Кадыфікацыя]] |- ! 1 | [[Кадэцкі корпус імператара Аляксандра II]] |- ! 1 | [[Каеркан]] |- ! 1 | [[Каетан Аўгустын Вартэрэсовіч]] |- ! 1 | [[Казанне Паўла]] |- ! 1 | [[Казанскае знамя]] |- ! 1 | [[Казанская Маці Божая]] |- ! 1 | [[Казанская дзяржаўная кансерваторыя]] |- ! 1 | [[Казанская лінгвістычная школа]] |- ! 1 | [[Казанская царква (Ярапалец)]] |- ! 1 | [[Казанская ікона божай маці]] |- ! 1 | [[Казанскі абраз Божай Маці]] |- ! 1 | [[Казанскі востраў]] |- ! 1 | [[Казанскі драгунскі полк]] |- ! 1 | [[Казанскі рускі тэатр]] |- ! 1 | [[Казанскі сабор, Масква]] |- ! 1 | [[Казанскі сабор у Маскве]] |- ! 1 | [[Казаранела]] |- ! 1 | [[Казахскай]] |- ! 1 | [[Казахскі нацыянальны аграрны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Казахстанская мітрапаліцкая акруга]] |- ! 1 | [[Казахстану]] |- ! 1 | [[Казацтва на Украіне]] |- ! 1 | [[Казачынскі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Казка пра цара Салтана, опера]] |- ! 1 | [[Казкі... казкі... казкі старога Арбату]] |- ! 1 | [[Казкі... казкі... казкі старога Арбату, фільм]] |- ! 1 | [[Казлоўскія]] |- ! 1 | [[Казляціна]] |- ! 1 | [[Казначэйства Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Казоўскі, Міхаіл Рыгоравіч]] |- ! 1 | [[Казула, убор]] |- ! 1 | [[Казынская вясковая абшчына]] |- ! 1 | [[Казьма (полацкі епіскап)]] |- ! 1 | [[Казьма Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Казьма Цярэнцьевіч Салдацёнкаў]] |- ! 1 | [[Казьма Эталійскі]] |- ! 1 | [[Казюкас]] |- ! 1 | [[Казёл адпушчэння]] |- ! 1 | [[Казімеж Вышыньскі]] |- ! 1 | [[Казімеж Грабоўскі]] |- ! 1 | [[Казімеж Гурда]] |- ! 1 | [[Казімеж Млядзяноўскі]] |- ! 1 | [[Казімеж Ныч]] |- ! 1 | [[Казімеж Рушкевіч]] |- ! 1 | [[Казімеж Саснкоўскі]] |- ! 1 | [[Казімеж Стаміроўскі]] |- ! 1 | [[Казімерас Палтаракас]] |- ! 1 | [[Казімір (значэнні)]] |- ! 1 | [[Казімір III Гнеўкаўскі]] |- ! 1 | [[Казімір II Ленчыцкі]] |- ! 1 | [[Казімір II ленчыцкі]] |- ! 1 | [[Казімір IV, князь Памераніі]] |- ! 1 | [[Казімір I Апольскі]] |- ! 1 | [[Казімір I Куяўскі]] |- ! 1 | [[Казімір V]] |- ! 1 | [[Казімір V Памеранскі]] |- ! 1 | [[Казімір Агінскі]] |- ! 1 | [[Казімір Адрыян Масальскі]] |- ! 1 | [[Казімір Вайшняровіч]] |- ! 1 | [[Казімір Валодзька]] |- ! 1 | [[Казімір Валішэўскі]] |- ! 1 | [[Казімір Гедройц]] |- ! 1 | [[Казімір Гнатоўскі]] |- ! 1 | [[Казімір Дабкевіч]] |- ! 1 | [[Казімір Дульбіньскі]] |- ! 1 | [[Казімір Дынарскі]] |- ! 1 | [[Казімір Звеж]] |- ! 1 | [[Казімір Клакоцкі]] |- ! 1 | [[Казімір Леан Сапега]] |- ! 1 | [[Казімір Мустэйкіс]] |- ! 1 | [[Казімір Мікалай Сапега]] |- ! 1 | [[Казімір Нарушэвіч]] |- ! 1 | [[Казімір Пястушкевіч]] |- ! 1 | [[Казімір Рычан]] |- ! 1 | [[Казімір Справядлівы]] |- ! 1 | [[Казімір Сырвіт]] |- ! 1 | [[Казімір Туміловіч]] |- ! 1 | [[Казімір Тызенгаўз]] |- ! 1 | [[Казімір Тышкевіч, сын Эмануэля Уладзіслава]] |- ! 1 | [[Казімір Феліксавіч Валішэўскі]] |- ! 1 | [[Казімір Францавіч Яновіч]] |- ! 1 | [[Казімір Юзафавіч Батура]] |- ! 1 | [[Казімір Юрага]] |- ! 1 | [[Казіміраў прывілей]] |- ! 1 | [[Казіміраў прывілеі, 1447]] |- ! 1 | [[Казіміраўская слабада]] |- ! 1 | [[Кайсун]] |- ! 1 | [[Кайшадорыскі дэканат]] |- ! 1 | [[Какошнік, аріхтэктура]] |- ! 1 | [[Какошнік, галаўны ўбор]] |- ! 1 | [[Какошнікі]] |- ! 1 | [[Какошнікі, архітэктура]] |- ! 1 | [[Какімба (рэгіён)]] |- ! 1 | [[Кала (Германія)]] |- ! 1 | [[Калавей]] |- ! 1 | [[Каламбака]] |- ! 1 | [[Каланады]] |- ! 1 | [[Каланім]] |- ! 1 | [[Калапс хвалевага пакета]] |- ! 1 | [[Каларашскі раён]] |- ! 1 | [[Каласок]] |- ! 1 | [[Калаун]] |- ! 1 | [[Калафон]] |- ! 1 | [[Калацка-Кечкемецкая архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Калашнікаў]] |- ! 1 | [[Калаўрыцкая і Эгіялійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Калварыйскае самакіраванне]] |- ! 1 | [[Калварыйскі павет]] |- ! 1 | [[Калегіум Канарскага]] |- ! 1 | [[Калегіум Кліментынум]] |- ! 1 | [[Калегіум Навадворскага]] |- ! 1 | [[Калегіум Св. Афанасія]] |- ! 1 | [[Калегіум Св. Сальвадора]] |- ! 1 | [[Калегіум езуітаў]] |- ! 1 | [[Калегіум езуітаў у Новым Сончы]] |- ! 1 | [[Калегіум назарэнум]] |- ! 1 | [[Калегіят]] |- ! 1 | [[Калегіяцкі капітул]] |- ! 1 | [[Калегіі, Расійская імперыя]] |- ! 1 | [[Калегіі (Расійская імперыя)]] |- ! 1 | [[Каледж Гонвіл-энд-Кіз]] |- ! 1 | [[Каледж Куінс]] |- ! 1 | [[Каледж Магдалены (Кембрыдж)]] |- ! 1 | [[Каледж Магдаліны, Оксфард]] |- ! 1 | [[Каледж Святога Іаана (Оксфард)]] |- ! 1 | [[Каледж Святога Эдмунда (Кембрыдж)]] |- ! 1 | [[Каледж Тройцы, Кембрыдж]] |- ! 1 | [[Каледж Шарубцэ]] |- ! 1 | [[Каледж святога крыжа (Масачусэтс)]] |- ! 1 | [[Каледж усіх душ (Оксфард)]] |- ! 1 | [[Калеж Сарбона]] |- ! 1 | [[Калейкіна, Татарстан]] |- ! 1 | [[Калейкіна (Татарстан)]] |- ! 1 | [[Калекцыя сучаснага рэлігійнага мастацтва]] |- ! 1 | [[Калекцыя сучаснага царкоўнага мастацтва]] |- ! 1 | [[Калемчыцы]] |- ! 1 | [[Каленберг]] |- ! 1 | [[Калені]] |- ! 1 | [[Калеруэга]] |- ! 1 | [[Калнабержэ]] |- ! 1 | [[Каложская ікона Божай Маці]] |- ! 1 | [[Калоквіум у Пуасі]] |- ! 1 | [[Каломенская епархія]] |- ! 1 | [[Каломенскі 119-ы пяхотны полк]] |- ! 1 | [[Каломенскі палац]] |- ! 1 | [[Каломенскі пяхотны полк]] |- ! 1 | [[Калона Канстанціна]] |- ! 1 | [[Калона перамогі, Рыга]] |- ! 1 | [[Калорна]] |- ! 1 | [[Калужская епархія]] |- ! 1 | [[Калхедонскі сабор]] |- ! 1 | [[Калыска]] |- ! 1 | [[Кальварыйскі павет]] |- ! 1 | [[Кальварыя (Вільня)]] |- ! 1 | [[Кальварыя (значэнні)]] |- ! 1 | [[Кальвінскі збор (Берасце)]] |- ! 1 | [[Кальвінскі збор (Клецк)]] |- ! 1 | [[Кальвінісцкія могілкі Варшавы]] |- ! 1 | [[Калькулятар Лейбніца]] |- ! 1 | [[Калькілія]] |- ! 1 | [[Кальман I Кніжнік]] |- ! 1 | [[Кальменар-дэ-Арэха]] |- ! 1 | [[Кальтабелоцкі дагавор]] |- ! 1 | [[Кальямпудзі Радхакрышна Раа]] |- ! 1 | [[Калючкі (батаніка)]] |- ! 1 | [[Каля Чырвонага касцёла (песня)]] |- ! 1 | [[Каля чырвонага касцёла]] |- ! 1 | [[Калядкі]] |- ! 1 | [[Каляднае апавяданне]] |- ! 1 | [[Калядная гусь]] |- ! 1 | [[Калядная гісторыя]] |- ! 1 | [[Калядная песня]] |- ! 1 | [[Калядныя купанні]] |- ! 1 | [[Каляеў]] |- ! 1 | [[Каляндар з Гезера]] |- ! 1 | [[Каляндар святых]] |- ! 1 | [[Каляндар святых, лютэранства]] |- ! 1 | [[Каляндарна-абрадавыя песні]] |- ! 1 | [[Каляровы фотаздымак]] |- ! 1 | [[Каляровыя рэвалюцыі]] |- ! 1 | [[Калятар]] |- ! 1 | [[Калі дражыць зямля]] |- ! 1 | [[Калібровачная інварыянтнасць]] |- ! 1 | [[Калідорная планіроўка]] |- ! 1 | [[Калікст]] |- ! 1 | [[Калікст (значэнні)]] |- ! 1 | [[Калікст Нікадзімавіч Ажэшка]] |- ! 1 | [[Калікстынцы]] |- ! 1 | [[Калімах, скульптар]] |- ! 1 | [[Калін Найдзенаў]] |- ! 1 | [[Калінград]] |- ! 1 | [[Калінкавіцкі ваенны шпіталь]] |- ! 1 | [[Калінскі]] |- ! 1 | [[Каліньі]] |- ! 1 | [[Калініград]] |- ! 1 | [[Калінік (Аляксандраў)]] |- ! 1 | [[Каліст]] |- ! 1 | [[Каліст II (епіскап полацкі)]] |- ! 1 | [[Каліст I (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Калішскі сабор]] |- ! 1 | [[Калішскі фарны касцёл]] |- ! 1 | [[Камагена (рэгіён)]] |- ! 1 | [[Камедыя часоў Рэстаўрацыі Сцюартаў]] |- ! 1 | [[Камемаратыўная марка]] |- ! 1 | [[Камендацыя]] |- ! 1 | [[Каменна Стара]] |- ! 1 | [[Каменнаастроўскі праспект]] |- ! 1 | [[Каменны госць (опера)]] |- ! 1 | [[Камень-Кашырскі льнозавод]] |- ! 1 | [[Камень мірапамазання]] |- ! 1 | [[Камень памазання]] |- ! 1 | [[Каменячос]] |- ! 1 | [[Камер-калегія]] |- ! 1 | [[Камер-кантора]] |- ! 1 | [[Камеры Ватыкана]] |- ! 1 | [[Камнінаўскае адраджэнне]] |- ! 1 | [[Каморніцтва]] |- ! 1 | [[Каморы познанскі]] |- ! 1 | [[Каморы сталовіцкі]] |- ! 1 | [[Кампазіцыя, мастацтва]] |- ! 1 | [[Кампазіцыя (выяўленчае мастацтва)]] |- ! 1 | [[Кампан]] |- ! 1 | [[Камплета]] |- ! 1 | [[Камплютэнская паліглота]] |- ! 1 | [[Кампосты]] |- ! 1 | [[Кампраміс дваран]] |- ! 1 | [[Камсамольская вуліца (Орша)]] |- ! 1 | [[Камуна, грамадская]] |- ! 1 | [[Камуна Бейсак, дэпартамент Карэз]] |- ! 1 | [[Камуна Вільнев-Ле-Авіньён, дэпартамент Гар]] |- ! 1 | [[Камуна Тодзі]] |- ! 1 | [[Камуніо]] |- ! 1 | [[Камуністы, манаскі ордэн]] |- ! 1 | [[Камуністычная вышэйшая навучальная ўстанова]] |- ! 1 | [[Камуністычная партыя ЗША]] |- ! 1 | [[Камянец-Падольская каталіцкая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Камянец-Падольская мужчынская гімназія]] |- ! 1 | [[Камянецкае староства]] |- ! 1 | [[Камянецкая цэнтральная раённая бібліятэка]] |- ! 1 | [[Камянецкі ўніяцкі дэканат]] |- ! 1 | [[Камянецкія біскупы]] |- ! 1 | [[Каміл Гілберт]] |- ! 1 | [[Каміла Балін]] |- ! 1 | [[Каміла Барберыні]] |- ! 1 | [[Каміла Васілеўна Трэвер]] |- ! 1 | [[Каміла Кача Дамініёні]] |- ! 1 | [[Каміла Лаўрэнці]] |- ! 1 | [[Каміла Русконі]] |- ! 1 | [[Каміла Серафіні]] |- ! 1 | [[Каміла Чыбіна]] |- ! 1 | [[Камілу Кавалькантэ]] |- ! 1 | [[Каміль Томасан]] |- ! 1 | [[Камісія ЗША па міжнароднай рэлігійнай свабодзе]] |- ! 1 | [[Камісія Рымскай курыі па рэлігійных адносінах з мусульманамі]] |- ! 1 | [[Камісія аб каменным будаванні Санкт-Пецярбурга і Масквы]] |- ! 1 | [[Камісія складання законаў]] |- ! 1 | [[Камітат]] |- ! 1 | [[Камітат, адміністрацыйная адзінка]] |- ! 1 | [[Камітат Шомадзь]] |- ! 1 | [[Камітэт Ёнэса]] |- ! 1 | [[Камітэт архітэктуры Мінгарвыканкама]] |- ! 1 | [[Камітэт беларуска-польскага збліжэння]] |- ! 1 | [[Камітэт вызвалення Беларусі]] |- ! 1 | [[Камітэт дапамогі ахвярам вайны ў Польшчы]] |- ! 1 | [[Камітэт дзяржаўнага кантролю Мінскай вобласці]] |- ! 1 | [[Камітэт міністраў Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Камітэт незалежнай Беларусі]] |- ! 1 | [[Камітэт па Дзяржаўных прэміях Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Камітэт па Ленінскіх прэміях]] |- ! 1 | [[Камітэт па архітэктуры і будаўніцтве Гомельскага аблвыканкама]] |- ! 1 | [[Камітэт па архітэктуры і горадабудаўніцтве горада Масквы]] |- ! 1 | [[Камітэт па дзяржаўнаму кантролю, выкарыстанню і ахове помнікаў гісторыі і культуры Санкт-Пецярбурга]] |- ! 1 | [[Камітэт па радыёвяшчанні пры ЦВК БССР]] |- ! 1 | [[Камітэт помачы пацярпелым ад вайны]] |- ! 1 | [[Камітэт прэзідэнтаў статыстычных таварыстваў]] |- ! 1 | [[Камітэт радыёінфармацыі і радыёвяшчання пры СНК БССР]] |- ! 1 | [[Камітэт супраціву дыктатуры]] |- ! 1 | [[Камітэт супраціўлення дыктатуры]] |- ! 1 | [[Камітэт ўдасканалення духоўных вучылішчаў]] |- ! 1 | [[Кан'юктывіт]] |- ! 1 | [[Канадскі ваенны музей]] |- ! 1 | [[Канадскі экспедыцыйны корпус]] |- ! 1 | [[Канак (сяло, Турцыя)]] |- ! 1 | [[Каналета-Белота]] |- ! 1 | [[Канальс, Іспанія]] |- ! 1 | [[Кананізаваны]] |- ! 1 | [[Кананізацыя царскай сям’і]] |- ! 1 | [[Кананіса]] |- ! 1 | [[Кананіскі]] |- ! 1 | [[Кананічная каранацыя]] |- ! 1 | [[Кананічныя табліцы]] |- ! 1 | [[Канапасевіч]] |- ! 1 | [[Канвакацыйны сойм]] |- ! 1 | [[Канверз]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя, Рымская Курыя]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя, значэнні]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя Айцоў Марыянаў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя Божага Культу і Дысцыпліны Сакраментаў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя Братоў Дабжыньскіх]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя Дактрыны Веры]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя Евангелізацыі Народаў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя Каталіцкай Адукацыі]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя Клюні]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя Набажэнства і Дысцыпліны Таінстваў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя кананізацыйных спраў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя каталіцкай асветы]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя міласэрных сёстраў Святога Крыжа]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя навучання веры]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя па Справах Усходніх Цэркваў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя па справах Біскупаў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя па справах Духавенства]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя па справах Усходніх Цэркваў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя па справах Усходніх цэркваў]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя пашырэння веры]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя сясцёр Беззаганнага Зачацця]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыя інстытутаў духоўнага жыцця і таварыстваў апостальскага жыцця]] |- ! 1 | [[Кангрэгацыі па Справах Усходніх Цэркваў]] |- ! 1 | [[Кангрэс Канфедэрацыі]] |- ! 1 | [[Кангрэс мясцовых і рэгіянальных улад Еўропы]] |- ! 1 | [[Канданіміум]] |- ! 1 | [[Кандыдат гісторыка-філалагічных навук]] |- ! 1 | [[Кандыдат філасофіі]] |- ! 1 | [[Кандыдацкая дысертацыя]] |- ! 1 | [[Кандыдаў]] |- ! 1 | [[Кандытарскі тлушч]] |- ! 1 | [[Кандыцыяніраванне паветра]] |- ! 1 | [[Кандыя]] |- ! 1 | [[Кандэ-ан-Бры]] |- ! 1 | [[Кандэлябр]] |- ! 1 | [[Кандэнсат Бозэ — Эйнштэйна]] |- ! 1 | [[Канефоры]] |- ! 1 | [[Канец часоў]] |- ! 1 | [[Канеўскае староства]] |- ! 1 | [[Канкардат з нацысцкай Германіяй]] |- ! 1 | [[Канкардацыя]] |- ! 1 | [[Канклаў 1378 года]] |- ! 1 | [[Канклаў 1455 года]] |- ! 1 | [[Канклаў 1492 года]] |- ! 1 | [[Канклаў 1799—1800 гадоў]] |- ! 1 | [[Канклаў 1978 года]] |- ! 1 | [[Канон (мастацтва)]] |- ! 1 | [[Канон Мураторы]] |- ! 1 | [[Канон Мураторыя]] |- ! 1 | [[Каноны Еўсевія]] |- ! 1 | [[Каноны Праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Канонікі віленскія]] |- ! 1 | [[Каноская дынастыя]] |- ! 1 | [[Каноскі замак]] |- ! 1 | [[Канрэктар]] |- ! 1 | [[Кансеньёр]] |- ! 1 | [[Кансерваторыя Штэрна]] |- ! 1 | [[Кансерватыўная народная партыя, Данія]] |- ! 1 | [[Кансерватыўная партыя]] |- ! 1 | [[Кансерватыўная партыя (Балгарыя)]] |- ! 1 | [[Канстаманіт]] |- ! 1 | [[Канстантынас Фанеліс]] |- ! 1 | [[Канстанцый (значэнні)]] |- ! 1 | [[Канстанцый Гал]] |- ! 1 | [[Канстанцыя]] |- ! 1 | [[Канстанцыя, каралева Сіцыліі]] |- ! 1 | [[Канстанцыя Kaзiмipa Гільзен]] |- ! 1 | [[Канстанцыя Лоза]] |- ! 1 | [[Канстанцыя Радзівіл]] |- ! 1 | [[Канстанцыя Сакалінская]] |- ! 1 | [[Канстанцыя Тулузская]] |- ! 1 | [[Канстанцыя Урацлаўская]] |- ! 1 | [[Канстанцыя Французская, дачка Людовіка VI]] |- ! 1 | [[Канстанцыя Францішка Радзівіл]] |- ! 1 | [[Канстанцін I, значэнні]] |- ! 1 | [[Канстанцін I, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Канстанцін II (значэнні)]] |- ! 1 | [[Канстанцін I (Каталікос Усіх Армян)]] |- ! 1 | [[Канстанцін VI Вагацы]] |- ! 1 | [[Канстанцін Іванавіч Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Канстанцін Іванавіч Конічаў]] |- ! 1 | [[Канстанцін Іванавіч Ружыцкі]] |- ! 1 | [[Канстанцін Алелькавіч]] |- ! 1 | [[Канстанцін Аляксеевіч Міхайлаў]] |- ! 1 | [[Канстанцін Бранкавяну]] |- ! 1 | [[Канстанцін Вайцяхоўскі, архітэктар]] |- ! 1 | [[Канстанцін Васільевіч]] |- ! 1 | [[Канстанцін Гамсахурдзія]] |- ! 1 | [[Канстанцін Георгіеў]] |- ! 1 | [[Канстанцін Канеўскі]] |- ! 1 | [[Канстанцін Канстанцінавіч Іваноў]] |- ! 1 | [[Канстанцін Капранім]] |- ! 1 | [[Канстанцін Кшыштаф Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Канстанцін Мачульскі]] |- ! 1 | [[Канстанцін Мікалаевіч Лядаў]] |- ! 1 | [[Канстанцін Паганат]] |- ! 1 | [[Канстанцін Паўлавіч]] |- ! 1 | [[Канстанцін Праслаўскі]] |- ! 1 | [[Канстанцін Пурпурародны]] |- ! 1 | [[Канстанцін Пятровіч Каўфман]] |- ! 1 | [[Канстанцін Пілінкевіч]] |- ! 1 | [[Канстанцін Раманаў]] |- ! 1 | [[Канстанцін Семянюк]] |- ! 1 | [[Канстанцін Стойлаў]] |- ! 1 | [[Канстанцін Сяргеевіч Аксакаў]] |- ! 1 | [[Канстанцін Тышэндорф]] |- ! 1 | [[Канстанцін Уладзіміравіч Чэўкін]] |- ! 1 | [[Канстанцін Фёдаравіч Затулін]] |- ! 1 | [[Канстанцін Цукерман]] |- ! 1 | [[Канстанцін Ярашэвіч]] |- ! 1 | [[Канстанцін фон Цішэндорф]] |- ! 1 | [[Канстанціна, дачка Канстанціна Вялікага]] |- ! 1 | [[Канстанціна Тэнкала]] |- ! 1 | [[Канстанцінагорская крэпасць]] |- ! 1 | [[Канстанцінаў дар]] |- ! 1 | [[Канстанцінопальскі сабор, 1285]] |- ! 1 | [[Канструктар]] |- ! 1 | [[Канструкцыя]] |- ! 1 | [[Канстытуцыйны Канвент]] |- ! 1 | [[Канстытуцыйны біскуп]] |- ! 1 | [[Канстытуцыйны суд Італіі]] |- ! 1 | [[Канстытуцыя Мексікі]] |- ! 1 | [[Канстытуцыя Польскай Народнай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Канстытуцыя РСФСР 1978 года]] |- ! 1 | [[Канстытуцыя РФ]] |- ! 1 | [[Канстытуцыя Рэчы Паспалітай 1793]] |- ! 1 | [[Канстытуцыя Федэратыўнай Рэспублікі Германія]] |- ! 1 | [[Кансубстанцыяцыя]] |- ! 1 | [[Кансісторыя, каталіцызм]] |- ! 1 | [[Канта-Венесен]] |- ! 1 | [[Кантар (музыка)]] |- ! 1 | [[Кантилена]] |- ! 1 | [[Кантора «Антыкварыят»]] |- ! 1 | [[Кантрольная палата Рэспублікі Беларусь па Магілёўскай вобласці]] |- ! 1 | [[Кантрыбуцыя]] |- ! 1 | [[Кантыга]] |- ! 1 | [[Кантык]] |- ! 1 | [[Кантыляцыя]] |- ! 1 | [[Кантынентальная Армія]] |- ! 1 | [[Кантыненцыя]] |- ! 1 | [[Канфедэрацыя Ірландыі]] |- ! 1 | [[Канфедэрацыя Спыткі III з Мельштына]] |- ! 1 | [[Канфедэрацыя беларускіх моладзевых суполак]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя Аўстрыйскіх Біскупаў]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя Каталіцкіх Біскупаў Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя Каталіцкіх Епіскапаў ЗША]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя біскупаў]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Германіі]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Латвіі]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Літвы]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Польшчы]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Расіі]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя каталіцкіх біскупаў Славакіі]] |- ! 1 | [[Канферэнцыя паўднёвага хрысціянскага кіраўніцтва]] |- ! 1 | [[Канферэнцыі па правах жанчын]] |- ! 1 | [[Канфлікт у Паўночнай Ірландыі]] |- ! 1 | [[Канфлікты Тэўтонскага ордэна з Вялікім Княствам Літоўскім]] |- ! 1 | [[Канформнае пераўтварэнне]] |- ! 1 | [[Канфрэрыя]] |- ! 1 | [[Канфі]] |- ! 1 | [[Канфігурацыйная прастора]] |- ! 1 | [[Канфіскацыя]] |- ! 1 | [[Канфіскацыя царкоўных каштоўнасцей у Расіі ў 1922 годзе]] |- ! 1 | [[Канцавізна]] |- ! 1 | [[Канцлер Гі]] |- ! 1 | [[Канцоўка, кніжная графіка]] |- ! 1 | [[Канцылярыя ад будынкаў]] |- ! 1 | [[Канцэлебрацыя]] |- ! 1 | [[Канцэнтрат]] |- ! 1 | [[Канцэнтрацыйныя лагеры Трэцяга рэйху]] |- ! 1 | [[Канцэптуальная мадэль]] |- ! 1 | [[Канцэпцыя дадатковасці]] |- ! 1 | [[Канцэрт для фартэпіяна з аркестрам № 20 (Моцарт)]] |- ! 1 | [[Канцэртная зала]] |- ! 1 | [[Канцэсія]] |- ! 1 | [[Канчак]] |- ! 1 | [[Канчэрта гроса]] |- ! 1 | [[Канэтабль Францыі]] |- ! 1 | [[Канюшневы прыказ]] |- ! 1 | [[Канюшы надворны літоўскі]] |- ! 1 | [[Каніна]] |- ! 1 | [[Канішка I]] |- ! 1 | [[Кан’ектура]] |- ! 1 | [[Каондэ]] |- ! 1 | [[Кап'ё, адзінка]] |- ! 1 | [[Кап (біялогія)]] |- ! 1 | [[Капа, каталіцтва]] |- ! 1 | [[Капела Скравеньі]] |- ! 1 | [[Капель]] |- ! 1 | [[Капелян]] |- ! 1 | [[Капенгагенскай інтэрпрэтацыі]] |- ! 1 | [[Капенгагенская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Капер]] |- ! 1 | [[Капленяк]] |- ! 1 | [[Капліца-пахавальня О'Руркаў]] |- ! 1 | [[Капліца-помнік Імператару Мікалаю II і Аляксандру I]] |- ! 1 | [[Капліца Аляксандра Неўскага]] |- ! 1 | [[Капліца Божай любові]] |- ! 1 | [[Капліца Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Капліца Жыровіцкай іконы Божай Маці (Перт)]] |- ! 1 | [[Капліца Найсвяцейшага Сэрца Езуса (Лельчыцы)]] |- ! 1 | [[Капліца Святога Казіміра ў Віленскай кафедры]] |- ! 1 | [[Капліца Святога Яна Хрысціцеля (Вята)]] |- ! 1 | [[Капліца Святой Барбары (Ліда)]] |- ! 1 | [[Капліца Святой Захвеі (Сафіі) Слуцкай]] |- ! 1 | [[Капліца Сымона Кірынеяніна]] |- ! 1 | [[Капліца каралевы Соф'і]] |- ! 1 | [[Капліца пакутніцы Параскевы Пятніцы]] |- ! 1 | [[Капліца праваслаўных пакутнікаў Падляшша]] |- ! 1 | [[Капліца прыходу Смаленскай Божай Маці (Бэлэр-Менск)]] |- ! 1 | [[Капліца святога Казіміра ў Віленскай кафедры]] |- ! 1 | [[Капліца ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых» (Боркі)]] |- ! 1 | [[Капліца ў імя святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра (Асінагарадок)]] |- ! 1 | [[Капліцы (горад)]] |- ! 1 | [[Каплічнікі]] |- ! 1 | [[Капрыфікацыя]] |- ! 1 | [[Капусцінскае]] |- ! 1 | [[Капуцынкі]] |- ! 1 | [[Капуя (княства)]] |- ! 1 | [[Капцёўскія могілкі]] |- ! 1 | [[Капэла, Ахен]] |- ! 1 | [[Капэла, архітэктура]] |- ! 1 | [[Капэла (архітэктура)]] |- ! 1 | [[Капэла (калектыў)]] |- ! 1 | [[Капэла Бардзі]] |- ! 1 | [[Капэла Генрыха VII]] |- ! 1 | [[Капэла Дэль Арэна]] |- ! 1 | [[Капэла Кіджы]] |- ! 1 | [[Капэла Нікаліна]] |- ! 1 | [[Капэла Святой Маргарыты]] |- ! 1 | [[Капэла Тарнабуоні]] |- ! 1 | [[Капэла Урбана VIII]] |- ! 1 | [[Капэла Чэразі]] |- ! 1 | [[Капэла вешчуноў]] |- ! 1 | [[Капэла мудрацоў]] |- ! 1 | [[Капэла франкаў]] |- ! 1 | [[Капэлан]] |- ! 1 | [[Капістрана]] |- ! 1 | [[Капіталіс]] |- ! 1 | [[Капітан-паручнік]] |- ! 1 | [[Капітолій (узгорак)]] |- ! 1 | [[Капітула]] |- ! 1 | [[Капітулярый]] |- ! 1 | [[Капітулярый аб маёнтках]] |- ! 1 | [[Капітуляцыя Італіі]] |- ! 1 | [[Капііст]] |- ! 1 | [[КарЛАГ]] |- ! 1 | [[Карабас]] |- ! 1 | [[Карабель, архітэктура]] |- ! 1 | [[Карабель дурняў (паэма)]] |- ! 1 | [[Карабельны журнал]] |- ! 1 | [[Карабеўская Пушча]] |- ! 1 | [[Караблебудаванне]] |- ! 1 | [[Карай Лоц]] |- ! 1 | [[Карал Гінек Маха]] |- ! 1 | [[Карал Крыл]] |- ! 1 | [[Карал Кузманы]] |- ! 1 | [[Карал Явурак]] |- ! 1 | [[Каралева, якая валадарыць]] |- ! 1 | [[Каралева Бона]] |- ! 1 | [[Каралева Марго, раман]] |- ! 1 | [[Каралева Франкаў]] |- ! 1 | [[Каралева фей, паэма]] |- ! 1 | [[Каралевы Польшчы]] |- ! 1 | [[Каралеўскае чэшскае таварыства навук]] |- ! 1 | [[Каралеўская акадэмія музыкі]] |- ! 1 | [[Каралеўская брама (Калінінград)]] |- ! 1 | [[Каралеўская медыцынская армія]] |- ! 1 | [[Каралеўская міля]] |- ! 1 | [[Каралеўская пошта]] |- ! 1 | [[Каралеўская фламандская акадэмія мовы і літаратуры]] |- ! 1 | [[Каралеўская школа ў Гранхаме]] |- ! 1 | [[Каралеўская інжынерная акадэмія навук Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Каралеўскі Гвельфскі Ордэн]] |- ! 1 | [[Каралеўскі батанічны сад Эдынбуга]] |- ! 1 | [[Каралеўскі манастыр Сан-Беніта (Саагун)]] |- ! 1 | [[Каралеўскі музей вытанчаных мастацтваў, Брусель]] |- ! 1 | [[Каралеўскі ордэн Бутана]] |- ! 1 | [[Каралеўскі пантэон у Сан-Ісідра-дэ-Леон]] |- ! 1 | [[Каралеўскі трыбунал]] |- ! 1 | [[Каралеўскі тытул]] |- ! 1 | [[Каралеўскі інстытут Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Каралеўскі ірландскі полк, 1992]] |- ! 1 | [[Каралеўскія абрады]] |- ! 1 | [[Каралеўства Італія (сярэдневяковае)]] |- ! 1 | [[Каралеўства Бургундыя]] |- ! 1 | [[Каралеўства Венгрыя (1526—1867)]] |- ! 1 | [[Каралеўства Кіпр]] |- ! 1 | [[Караль Бялініс]] |- ! 1 | [[Караль Вырвіч]] |- ! 1 | [[Караль Грынявецкі]] |- ! 1 | [[Караль Дадэрка]] |- ! 1 | [[Караль Дзіленіус]] |- ! 1 | [[Караль Ельскі, кампазітар]] |- ! 1 | [[Караль Карэцкі]] |- ! 1 | [[Караль Ліпінскі]] |- ! 1 | [[Караль Малечыньскі]] |- ! 1 | [[Караль Міхалавіч Кастравіцкі]] |- ! 1 | [[Караль Попель]] |- ! 1 | [[Караль Радзівіл]] |- ! 1 | [[Караль Стэпкоўскі]] |- ! 1 | [[Караль Талочка]] |- ! 1 | [[Караль Ціхы]] |- ! 1 | [[Каралі Баварыі]] |- ! 1 | [[Каралі Кіпра]] |- ! 1 | [[Каралі Лангабардскага каралеўства]] |- ! 1 | [[Каралі англійскія]] |- ! 1 | [[Каралі нямецкія]] |- ! 1 | [[Караліна-Мацільда Вялікабрытанская]] |- ! 1 | [[Караліна Амалія Аўгустэнбургская]] |- ! 1 | [[Караліна Ансбахская]] |- ! 1 | [[Караліна Браўншвайгская]] |- ! 1 | [[Караліна Пармская]] |- ! 1 | [[Караліна Тэрэза Радзівіл]] |- ! 1 | [[Каралінгскі Рэнесанс]] |- ! 1 | [[Каралінгскія кнігі]] |- ! 1 | [[Каралінгскія ілюмінаваныя рукапісы]] |- ! 1 | [[Карамагара]] |- ! 1 | [[Каранаванне Марыі]] |- ! 1 | [[Каранаванне Маці Божай]] |- ! 1 | [[Каранаванне Маці Божай (Латыгава)]] |- ! 1 | [[Каранацыя Марыі Медычы]] |- ! 1 | [[Каранацыя імператара Свяшчэннай Рымскай імперыі]] |- ! 1 | [[Карантанцы]] |- ! 1 | [[Карантынная прамова]] |- ! 1 | [[Каранцін, фільм, 1983]] |- ! 1 | [[Карастышыўскі льнозавод]] |- ! 1 | [[Карасценскі раён]] |- ! 1 | [[Карасцялёў]] |- ! 1 | [[Карат]] |- ! 1 | [[Каратыноіды]] |- ! 1 | [[Караціноіды]] |- ! 1 | [[Караіты]] |- ! 1 | [[Карбонія-Іглезіяс]] |- ! 1 | [[Карбункул (захворванне)]] |- ! 1 | [[Карваейра, Мафра]] |- ! 1 | [[Карвацкая]] |- ! 1 | [[Каргофор]] |- ! 1 | [[Кардинал]] |- ! 1 | [[Кардон (папера)]] |- ! 1 | [[Кардоўская мячэць]] |- ! 1 | [[Кардуля з Бжастоўскіх]] |- ! 1 | [[Кардыкійскага]] |- ! 1 | [[Кардынал-прасвітар]] |- ! 1 | [[Кардынал-пратабіскуп]] |- ! 1 | [[Кардынал-пратэктар]] |- ! 1 | [[Кардынал-свяшчэннік]] |- ! 1 | [[Кардынал (значэнні)]] |- ! 1 | [[Кардынал Альтэмпс]] |- ! 1 | [[Кардынал Гумберт]] |- ! 1 | [[Кардынал Мендоса]] |- ! 1 | [[Кардынал дэ Ларашфуко]] |- ! 1 | [[Кардыян, драма]] |- ! 1 | [[Каржова]] |- ! 1 | [[Каркасная сістэма гатычнай архітэктуры]] |- ! 1 | [[Каркеміш]] |- ! 1 | [[Карксіскае благачынне]] |- ! 1 | [[Карл, кардынал Латарынгскі]] |- ! 1 | [[Карл-Людвіг-Іаан]] |- ! 1 | [[Карл II, герцаг Арлеанскі]] |- ! 1 | [[Карл II, герцаг Берыйскі]] |- ! 1 | [[Карл II (герцаг Берыйскі)]] |- ! 1 | [[Карл II дэ Бурбон Кандэ]] |- ! 1 | [[Карл IV (кароль Францыі)]] |- ! 1 | [[Карл IX , кароль Францыі]] |- ! 1 | [[Карл I дэ Бурбон, архібіскуп Руанскі]] |- ! 1 | [[Карл X, кароль Швецыі]] |- ! 1 | [[Карл XIII, кароль Швецыі]] |- ! 1 | [[Карл Інгеліус]] |- ! 1 | [[Карл Іозеф Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Карл Іозеф Бекер]] |- ! 1 | [[Карл Іозеф Шультэ]] |- ! 1 | [[Карл Адольф Вангераў]] |- ! 1 | [[Карл Аксель Аўрэліус]] |- ! 1 | [[Карл Алаіз Ліхноўскі]] |- ! 1 | [[Карл Альтэнштэйн]] |- ! 1 | [[Карл Аляксандр, прынц Латарынгскі]] |- ! 1 | [[Карл Аляксандр Хайдэлаф]] |- ! 1 | [[Карл Аляксандравіч Флігэ]] |- ! 1 | [[Карл Ангулемская]] |- ! 1 | [[Карл Багдановіч Веніг]] |- ! 1 | [[Карл Бадэнскі]] |- ! 1 | [[Карл Бернгардавіч Радэк]] |- ! 1 | [[Карл Бялініс]] |- ! 1 | [[Карл Вормунд]] |- ! 1 | [[Карл Вільгельм Карлберг]] |- ! 1 | [[Карл Вільгельм Фердынанд, герцаг Браўншвайгскі]] |- ! 1 | [[Карл Вільгельм Фердынанд Браўншвайгскі]] |- ! 1 | [[Карл Вільгельм фон Гумбальт]] |- ! 1 | [[Карл Гампельн]] |- ! 1 | [[Карл Гегель]] |- ! 1 | [[Карл Генрых Блох]] |- ! 1 | [[Карл Гесен-Касельскі]] |- ! 1 | [[Карл Готгард Ланганс]] |- ! 1 | [[Карл Готхард Лангханс]] |- ! 1 | [[Карл Дытэрс фон Дытэрсдорф]] |- ! 1 | [[Карл Калабрыйскі]] |- ! 1 | [[Карл Карлонэ]] |- ! 1 | [[Карл Каўцкі]] |- ! 1 | [[Карл Леапольд Мекленбург-Швярынскі]] |- ! 1 | [[Карл Леман]] |- ! 1 | [[Карл Людвіг Райнхарт]] |- ! 1 | [[Карл Лівен]] |- ! 1 | [[Карл Медэм]] |- ! 1 | [[Карл Росеніус]] |- ! 1 | [[Карл Руф]] |- ! 1 | [[Карл Рэзнер]] |- ! 1 | [[Карл Слівоўскі]] |- ! 1 | [[Карл Фрыдрых Шлезвіг-Гольштэйн-Гаторпскі]] |- ! 1 | [[Карл Фрэдэрык Венкебах]] |- ! 1 | [[Карл Фрэдэрык Цьетген]] |- ! 1 | [[Карл Хэвекер]] |- ! 1 | [[Карл Шайноха]] |- ! 1 | [[Карл Эмануіл II, герцаг Савойскі]] |- ! 1 | [[Карл Эмануіл IV]] |- ! 1 | [[Карл дэ Бурбон-Суасон]] |- ! 1 | [[Карл дэ Гіз, кардынал Латарынгскі]] |- ! 1 | [[Карл фон Мільтыц]] |- ! 1 | [[Карла Адзелья Чампі]] |- ! 1 | [[Карла Апіцоні]] |- ! 1 | [[Карла Барберыні]] |- ! 1 | [[Карла Грубач]] |- ! 1 | [[Карла Джэзуальда]] |- ! 1 | [[Карла Карафа]] |- ! 1 | [[Карла Лурага]] |- ! 1 | [[Карла Марыя Марыні]] |- ! 1 | [[Карла Марыя Педзічыні]] |- ! 1 | [[Карла Медычы]] |- ! 1 | [[Карла Сканьямілья]] |- ! 1 | [[Карла Сфорца]] |- ! 1 | [[Карла Фурно]] |- ! 1 | [[Карла Эмануэле Піа дзі Савоя]] |- ! 1 | [[Карлава]] |- ! 1 | [[Карлавацкая мітраполія]] |- ! 1 | [[Карлайл, Англія]] |- ! 1 | [[Карлайлская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Карлам Фрыдрыхам Абелем]] |- ! 1 | [[Карламан, маярдом франкаў]] |- ! 1 | [[Карламан (маярдом франкаў)]] |- ! 1 | [[Карлас Торэс]] |- ! 1 | [[Карлаў Мост]] |- ! 1 | [[Карлгеіц Дэшнер]] |- ! 1 | [[Карлуш да Кунья-і-Менезіш]] |- ! 1 | [[Карлёс Эчэніке Альтаміра]] |- ! 1 | [[Кармавая культура]] |- ! 1 | [[Кармантэль]] |- ! 1 | [[Кармленне]] |- ! 1 | [[Карнабат]] |- ! 1 | [[Карначыўка]] |- ! 1 | [[Карная акцыя]] |- ! 1 | [[Карнеад]] |- ! 1 | [[Карнелі Макушынскі]] |- ! 1 | [[Карнелій]] |- ! 1 | [[Карнелій Лапід (езуіт)]] |- ! 1 | [[Карнелій Стаўпавіцкі-Любянецкі]] |- ! 1 | [[Карнеліус Міскат]] |- ! 1 | [[Карнет (галаўны ўбор)]] |- ! 1 | [[Карнуоліс]] |- ! 1 | [[Карныя паходы на Ветку]] |- ! 1 | [[Карніла Сталпавіцкі-Лябецкі]] |- ! 1 | [[Карнілій (Папоў)]] |- ! 1 | [[Карнілій (Цітоў)]] |- ! 1 | [[Карнілій (Якабс)]] |- ! 1 | [[Карнілій Валагодскі]] |- ! 1 | [[Кароль Албаніі]] |- ! 1 | [[Кароль Галісіі]] |- ! 1 | [[Кароль Кента]] |- ! 1 | [[Кароль Коль]] |- ! 1 | [[Кароль пад гарой]] |- ! 1 | [[Карона Аўстрыйскай імперыі]] |- ! 1 | [[Каронная Метрыка]] |- ! 1 | [[Каронны Трыбунал]] |- ! 1 | [[Каронны вялікі духоўны пісар]] |- ! 1 | [[Каронны канцлер]] |- ! 1 | [[Каросна]] |- ! 1 | [[Кароткі катэхізіс]] |- ! 1 | [[Кароткі нарыс гісторыі Беларусі]] |- ! 1 | [[Кароткі царкоўнаславянска-беларускі слоўнік]] |- ! 1 | [[Кароя]] |- ! 1 | [[Карпакрат Александрыйскі]] |- ! 1 | [[Карпенісіёнская мітраполія]] |- ! 1 | [[Карсар]] |- ! 1 | [[Карсар (балет)]] |- ! 1 | [[Карская (парода гусей)]] |- ! 1 | [[Карсхольм]] |- ! 1 | [[Карсіканская рэспубліка]] |- ! 1 | [[Карта-мазаіка, Мадаба]] |- ! 1 | [[Карта выратавання]] |- ! 1 | [[Карта медыцкая]] |- ! 1 | [[Карта свету Беата]] |- ! 1 | [[Картахена, дэ Індыяс]] |- ! 1 | [[Карташов Антон Володимирович]] |- ! 1 | [[Карташёв А. В.]] |- ! 1 | [[Карупцыя пры Мікалаі II]] |- ! 1 | [[Карфагенскага]] |- ! 1 | [[Карфагенская мітраполія]] |- ! 1 | [[Карфагенскі сабор]] |- ! 1 | [[Карфагеняне]] |- ! 1 | [[Карцынома]] |- ! 1 | [[Карцінная галерэя Бірмінгема]] |- ! 1 | [[Кары Вейтэберг]] |- ! 1 | [[Кары Мякінен]] |- ! 1 | [[Карымаў]] |- ! 1 | [[Карынгтан Вільямс]] |- ! 1 | [[Карынфская, Сікіёнская, Земенанская, Тарская і Паліфенгаская мітраполія]] |- ! 1 | [[Карыстас]] |- ! 1 | [[Карыстыйская і Скіраская мітраполія]] |- ! 1 | [[Карыяндрол]] |- ! 1 | [[Карыят Гедзімінавіча]] |- ! 1 | [[Карыён]] |- ! 1 | [[Карэ, пастраенне]] |- ! 1 | [[Карэй (значэнні)]] |- ! 1 | [[Карэйскі нацыянальны касцюм]] |- ! 1 | [[Карэл Сволінскі]] |- ! 1 | [[Карэла]] |- ! 1 | [[Карэляцыя паміж сваякамі на падставе мендэлеўскай спадчыннасці]] |- ! 1 | [[Карэліцкі раённы Савет дэпутатаў]] |- ! 1 | [[Карэн Армстранг]] |- ! 1 | [[Карэнная пустынь]] |- ! 1 | [[Карэспандэнцыя]] |- ! 1 | [[Карэта Скот Кінг]] |- ! 1 | [[Карэтнік]] |- ! 1 | [[Каса, прылада]] |- ! 1 | [[Касакаўшчына-Гедройцы]] |- ! 1 | [[Касандрыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Касаслойнасць]] |- ! 1 | [[Касач, расліна]] |- ! 1 | [[Касачы Фішэра]] |- ! 1 | [[Каскеленскі раён]] |- ! 1 | [[Каскі]] |- ! 1 | [[Касма Маюмскі]] |- ! 1 | [[Касмапалітычнае распаўсюджанне]] |- ! 1 | [[Касмограф]] |- ! 1 | [[Касмізм]] |- ! 1 | [[Касмічная трылогія]] |- ! 1 | [[Касогі]] |- ! 1 | [[Касп]] |- ! 1 | [[Каспар Бароўскі]] |- ! 1 | [[Каспар фон Квестэнберг]] |- ! 1 | [[Каспер Бароўскі]] |- ! 1 | [[Каспійскі 148-ы пяхотны полк]] |- ! 1 | [[Каср аль-Ашык]] |- ! 1 | [[Кастамлот (вёска, Бяльскі павет)]] |- ! 1 | [[Кастар і Полукс]] |- ! 1 | [[Кастарыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Кастра (Лацыа)]] |- ! 1 | [[Каструча Кастраканэ дэльі Антэльмінелі]] |- ! 1 | [[Кастрычніку]] |- ! 1 | [[Кастрычніцкая (гасцініца, Мінск)]] |- ! 1 | [[Кастусь Цішэндорф]] |- ! 1 | [[Кастыльская рада]] |- ! 1 | [[Кастэль Гандольфа]] |- ! 1 | [[Кастэльвэкіа]] |- ! 1 | [[Касуле]] |- ! 1 | [[Касцелішча]] |- ! 1 | [[Касцючук]] |- ! 1 | [[Касцёл (будынак)]] |- ! 1 | [[Касцёл Ісуса Міласэрнага]] |- ! 1 | [[Касцёл Апекі Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Касцёл Ахвяравання Найсвяцейшай Панны Марыі і кляштар дамініканцаў (Ружанасток)]] |- ! 1 | [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Зэльва)]] |- ! 1 | [[Касцёл Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бенедыкцінак (Кражэй)]] |- ! 1 | [[Касцёл Беззаганнага Сэрца Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Касцёл Бога Ісуса, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёл Божага Провіду (Кузніца)]] |- ! 1 | [[Касцёл Божай Волі]] |- ! 1 | [[Касцёл Божай Маці Каралевы]] |- ! 1 | [[Касцёл Божай Маці Суцяшэння, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Сумы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Дабравешчання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Фашчаўка)]] |- ! 1 | [[Касцёл Дзевы Марыі (Даўгаўпілс)]] |- ! 1 | [[Касцёл Звеставання Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Ганцавічы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Марыі Магдаліны (Рыга)]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Анёльскай]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Анёльскай (Замошша)]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Балеснай]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Бялыніцкай (Бялынічы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Вастрабрамскай (Язна)]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Каралевы Свету]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Лурдскай (Барань)]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Нястомнай Дапамогі (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Суцяшэння і кляштар аўгусцінцаў (Вільня)]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Фацімскай (Клічаў)]] |- ! 1 | [[Касцёл Маці Божай Шкаплернай i Святога Яна (Ярэва)]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшага Адкупіцеля]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Варшава]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Дзевы Марыі і кляштар бенедыкцінаў (Кіеў)]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Канстанцінава]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы, Трнава]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Ашмяны)]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Баліны)]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Бігосава)]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Канстанцінава)]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Касцюковічы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Судэрва)]] |- ! 1 | [[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Люшаў)]] |- ! 1 | [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Краснаярск)]] |- ! 1 | [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Уладыславова)]] |- ! 1 | [[Касцёл Перамянення Гасподняга (Чашнікі)]] |- ! 1 | [[Касцёл Св. Ігнацыя (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Касцёл Св. Тэрэзы (Вільня)]] |- ! 1 | [[Касцёл Св. Яна (Вільня)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Іасафата Кунцэвіча]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Ігнацыя, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Ігнація, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Ігнація (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Ігнація Лаёлы (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Іосіфа (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Іосіфа Абручніка Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Варшава]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Айца Піо]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Айца Піо (Замасць)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Альберта (Рыга)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Андрэя Баболі]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Антонія (Барковічы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Антонія (Вясёлава)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Антонія Падуанскага (Корань)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Вінцэнта дэ Поль (Обаль)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Віта, Чэскі Крумлаў]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Георгія, Каўнас]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Дамініка (Акцябр)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Дамініка (Хатаевічы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Духа (Фарынава)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Казіміра, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Казіміра (Варшава)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Людовіка Французскага]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Марка (Кракаў)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Марыі Магдалены (Асвея)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Мікалая (Лабішын)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Міколы, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Міхала Арханёла]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Міхала Арханёла і кляштар бэрнардзінцаў (Мазыр)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Міхаіла Арханёла (Аколава)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Себасцьяна]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Севярына, Парыж]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Станіслава]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Станіслава (Пашаўшы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Тамаша i Святога Яна Боско (Мішкавічы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Фларыяна, Кракаў]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Францыска Асізскага]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Францішка]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Юрыя]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Юрыя (значэнні)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Язэпа ў Кракаве (Падгор'е)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля, Легніца]] |- ! 1 | [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Юркавічы)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Вольгі]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Ганны, Варшава]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Ганны, Кодзень]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Ганны, Кракаў]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Ганны, Трнава]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Ганны (Бяла Падляска)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Ганны (Глуск)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Кацярыны]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Кацярыны (Вільня)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Кацярыны (Рынажэва)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Клары i Святой Фаўсціны Кавальскай (Мікалаева)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Марыі ў Гданьску]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Сафіі (Жытомір)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Сям'і i Святога Яна Марыі Віянея (Барсукі)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Тройцы]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Тройцы (Слуцк)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Тройцы і кляштар езуітаў (Слуцк)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Троіцы, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Тэрэзы, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Тэрэзы, Вільня]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Тэрэзы ў Вільні]] |- ! 1 | [[Касцёл Святой Эльжбеты, Ютросін]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Апосталаў, Кёльн]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Варней)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Пятра і Паўла, Райград]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Масква)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Пятра і Паўла (Хаментава)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Якава і Піліпа (Вільня)]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых Якуба і Піліпа]] |- ! 1 | [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла, Часлаў]] |- ! 1 | [[Касцёл Сэрца Ісуса (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Касцёл Сэрца Ісуса (Рэзэкнэ)]] |- ! 1 | [[Касцёл Сэрцы Ісуса, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Аглона)]] |- ! 1 | [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Беласток)]] |- ! 1 | [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Мазыр)]] |- ! 1 | [[Касцёл Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Сар'я)]] |- ! 1 | [[Касцёл Хрыста Валадара (Бягомль)]] |- ! 1 | [[Касцёл Эмаўс у Кракаве]] |- ! 1 | [[Касцёл Яна Паўла II]] |- ! 1 | [[Касцёл благаслаўлёнага Юрыя Матулевіча]] |- ! 1 | [[Касцёл трынітарыяў, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Касцёла Святых Янаў (Люблін)]] |- ! 1 | [[Касцёлам Святога Людовіка Французскага]] |- ! 1 | [[Касці вешчуноў]] |- ! 1 | [[Касьцёл Сьвятога Тамаша Аквінскага і кляштар дамініканаў (Менск)]] |- ! 1 | [[Касій]] |- ! 1 | [[Касімаўская і Скопінская епархія]] |- ! 1 | [[Касімія Уорэна]] |- ! 1 | [[Касіна]] |- ! 1 | [[Касіян (Яраслаўскі)]] |- ! 1 | [[Касіян Саковіч]] |- ! 1 | [[Катавасія]] |- ! 1 | [[Катажына Піваварчык]] |- ! 1 | [[Катажына Шаўрук]] |- ! 1 | [[Катакомбная царква]] |- ! 1 | [[Катакомбы]] |- ! 1 | [[Катакомбы Каліста]] |- ! 1 | [[Катакомбы Сан Каліста]] |- ! 1 | [[Катакомбы святога Каліста]] |- ! 1 | [[Каталог-рэзанэ]] |- ! 1 | [[Каталікасат]] |- ! 1 | [[Каталіцкае дзеянне]] |- ! 1 | [[Каталіцкасць царквы]] |- ! 1 | [[Каталіцкая Епархія Каталікоў у Германіі]] |- ! 1 | [[Каталіцкая Праваслаўная царква Партугаліі]] |- ! 1 | [[Каталіцкая Энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Каталіцкая ліга]] |- ! 1 | [[Каталіцкая ліга, Германія]] |- ! 1 | [[Каталіцкая тэалагічная акадэмія]] |- ! 1 | [[Каталіцкая царква Чэхіі]] |- ! 1 | [[Каталіцкая царква марыявітаў]] |- ! 1 | [[Каталіцкая царква ў Вялікім Княстве Літоўскім]] |- ! 1 | [[Каталіцкая царква ў Фінляндыі]] |- ! 1 | [[Каталіцкая і Каралеўская армія]] |- ! 1 | [[Каталіцкі Тэалагічны Саюз]] |- ! 1 | [[Каталіцкі пост]] |- ! 1 | [[Каталіцкі ўніверсітэт (Фрыбур)]] |- ! 1 | [[Каталіцкі ўніверсітэт Амерыкі]] |- ! 1 | [[Каталіцкія брацтвы]] |- ! 1 | [[Каталіцкія літургічныя кнігі]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ва Усходнім Тыморы]] |- ! 1 | [[Каталіцтва на Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне]] |- ! 1 | [[Каталіцтва на Мальдывах]] |- ! 1 | [[Каталіцтва на Тайвані]] |- ! 1 | [[Каталіцтва на Шры-Ланцы]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Іракскім Курдыстане]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Азад Кашміры]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Акратыры і Дэкеліі]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Брунеі]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Бутане]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Вазірыстане]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Ганконгу]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Дзяржаве Ва]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Дзяржаве Шан]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Макаа]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Малайзіі]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў М’янме]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Нагорным Карабаху]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Непале]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Палесціне]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Паўднёвай Карэі]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Паўночнай Карэі]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Паўночным Кіпры]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў СССР]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Саудаўскай Аравіі]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ў Сірыйскім Курдыстане]] |- ! 1 | [[Каталіцтва ўсходняга абраду]] |- ! 1 | [[Каталіцызм у Італіі]] |- ! 1 | [[Каталіцызм у ЗША]] |- ! 1 | [[Каталіцызм у Замбіі]] |- ! 1 | [[Каталіцызм у Кеніі]] |- ! 1 | [[Каталіцызм у Літве]] |- ! 1 | [[Каталіцызм у Польшчы]] |- ! 1 | [[Каталіцызм у Расіі]] |- ! 1 | [[Каталіцызм у Танзаніі]] |- ! 1 | [[Катаонія]] |- ! 1 | [[Катар верхніх дыхальных шляхоў]] |- ! 1 | [[Катаржына з Подзебрадаў]] |- ! 1 | [[Катарына Кеплер]] |- ! 1 | [[Катарына Французская]] |- ! 1 | [[Катафалк (транспарт)]] |- ! 1 | [[Катберт Ліндзісфарнскі]] |- ! 1 | [[Катберт Ліндысфарнскі]] |- ! 1 | [[Катберт Танстэл]] |- ! 1 | [[Катлета па-кіеўску (промова)]] |- ! 1 | [[Катонаўскі Генезіс]] |- ! 1 | [[Катурн]] |- ! 1 | [[Катэгорыя (філасофія)]] |- ! 1 | [[Катэгорыі рукапісаў Новага Запавету]] |- ! 1 | [[Катэры Тэкаквіта]] |- ! 1 | [[Катэхетычны інстытут, Гродна]] |- ! 1 | [[Катэхумен]] |- ! 1 | [[Катэхізіс рэвалюцыянера]] |- ! 1 | [[Катэхіст]] |- ! 1 | [[Кафедра, узвышэнне для аратара]] |- ! 1 | [[Кафедральная плошча (Брэст)]] |- ! 1 | [[Кафедральная царква Найсвяцейшай Багародзіцы, Стамбул]] |- ! 1 | [[Кафедральная школа Аба]] |- ! 1 | [[Кафедральны касцёл Святога Марціна і Святога Мікалая]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор, Падуя]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Безаганная Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Масква)]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Масква)]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Бергена]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Бурга-дэ-Осма]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Векшо]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Гаваны]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Дрэздэн]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Каўнаса]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Куопіа]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Кёнігсберга]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Лапуа]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Мадэны]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Палерма]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Порва]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Раства Хрыстова (Салігорск)]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Санта-Дамінга]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Святога Іаана Хрысціцеля ў Камені Паморскім]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Святых Жонак-Міраносіц]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Святых Жонак-міраносіц]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Святых Кірыла і Мяфодзія, Прага]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Святых Мучанікаў (Гюмры)]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Святых Пятра і Паўла (Талін)]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Трыра]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор Эспа]] |- ! 1 | [[Кафедральны сабор святога Вігілія, Трэнта]] |- ! 1 | [[Кафлі]] |- ! 1 | [[Кафр-Кана]] |- ! 1 | [[Кафра Канна]] |- ! 1 | [[Каханне і сяброўства (апавяданне)]] |- ! 1 | [[Каханне і сяброўства (фільм, 2016)]] |- ! 1 | [[Кахены]] |- ! 1 | [[Кацутосі Сугаі]] |- ! 1 | [[Кацярына II, імператрыйа расійская]] |- ! 1 | [[Кацярына II (значэнні)]] |- ! 1 | [[Кацярына Барбара Радзівіл]] |- ! 1 | [[Кацярына Брандэнбургская]] |- ! 1 | [[Кацярына Браўншвайг-Люнебургская]] |- ! 1 | [[Кацярына Варанцова]] |- ! 1 | [[Кацярына Генрыэта дэ Бальзак д'Антраг]] |- ! 1 | [[Кацярына Грэчаская і Дацкая]] |- ! 1 | [[Кацярына Дзмітрыеўна Кускова]] |- ! 1 | [[Кацярына Канстанцыя Юдзіцкая-Салатыцкая]] |- ! 1 | [[Кацярына Караткевіч]] |- ! 1 | [[Кацярына Карнара]] |- ! 1 | [[Кацярына Кюстрынская]] |- ! 1 | [[Кацярына Ляшчынская]] |- ! 1 | [[Кацярына Міхайлаўна Галіцына]] |- ! 1 | [[Кацярына Міхайлаўна Румянцава]] |- ! 1 | [[Кацярына Міхайлаўна Юшчанка]] |- ! 1 | [[Кацярына Саксонская (1421—1476)]] |- ! 1 | [[Кацярына Яленская]] |- ! 1 | [[Кацярына з Дольскіх]] |- ! 1 | [[Кацярынінскі палац]] |- ! 1 | [[Кацінае фартэпіяна]] |- ! 1 | [[Качанаўка, нацыянальны гісторыка-культурны запаведнік]] |- ! 1 | [[Качанаўка, сядзіба]] |- ! 1 | [[Качэўе]] |- ! 1 | [[Кашалёк самарыцяніна]] |- ! 1 | [[Кашалін-Калобжагская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кашталяны кракаўскія]] |- ! 1 | [[Кашырскае вікарыяцтва]] |- ! 1 | [[Кашыцкая архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кашыцкая епархія]] |- ! 1 | [[Каяніскае благачынне]] |- ! 1 | [[Каятан Ігнацы Солтык]] |- ! 1 | [[Каятан Навіцкі]] |- ! 1 | [[Каін і Авель]] |- ! 1 | [[Каінан]] |- ! 1 | [[Каўказскае наместніцтва]] |- ! 1 | [[Каўколікі]] |- ! 1 | [[Каўнаскі дзяржаўны драматычны тэатр]] |- ! 1 | [[Каўнаскі дэканат I]] |- ! 1 | [[Каўнаскі дэканат II]] |- ! 1 | [[Каўнаскі кафедральны сабор]] |- ! 1 | [[Каўнаскі раён]] |- ! 1 | [[Каўнерык]] |- ! 1 | [[Каўнці Даўн]] |- ! 1 | [[Каўніраўскі корпус]] |- ! 1 | [[Каўпак (аблачэнне)]] |- ! 1 | [[Каўчэг-машчавік]] |- ! 1 | [[Каўчэг Дыянісія]] |- ! 1 | [[Каўчэг з 13 часцінкамі мошчаў]] |- ! 1 | [[Каўчэг са слановай косці (Сан-Ісідра-дэ-Леон)]] |- ! 1 | [[Квадратная натацыя]] |- ! 1 | [[Квадратура]] |- ! 1 | [[Квадрывій]] |- ! 1 | [[Квадрывіум]] |- ! 1 | [[Квадрыфолій (мастацтва)]] |- ! 1 | [[Квазіканстытуцыйная манархія]] |- ! 1 | [[Квангельская царква ў Драгомыслі]] |- ! 1 | [[Квант, часопіс]] |- ! 1 | [[Квантавая заблытанасць]] |- ! 1 | [[Кварта, музыка]] |- ! 1 | [[Квартал]] |- ! 1 | [[Квартальнік]] |- ! 1 | [[Квартэты, прысвечаныя Гайдну]] |- ! 1 | [[Квенцін Массіс]] |- ! 1 | [[Квенціна]] |- ! 1 | [[Кветаложа]] |- ! 1 | [[Кветка жыцця (геаметрыя)]] |- ! 1 | [[Кветканос]] |- ! 1 | [[Квінс-каледж]] |- ! 1 | [[Квінт Септымій Флорэнс Тэртуліян]] |- ! 1 | [[Квінт Серторый]] |- ! 1 | [[Квінтыл]] |- ! 1 | [[Квінтыліян]] |- ! 1 | [[Квірыке III Кахетынскі]] |- ! 1 | [[Квітнеючы міндаль]] |- ! 1 | [[Кевін Макс]] |- ! 1 | [[Кевін Фарэл]] |- ! 1 | [[Кегелі (гульня)]] |- ! 1 | [[Кедайнейскі дэканат]] |- ! 1 | [[Кедронская доліна]] |- ! 1 | [[Кежы]] |- ! 1 | [[Кей-Кавус II]] |- ! 1 | [[Кейданская друкарня]] |- ! 1 | [[Кейлі]] |- ! 1 | [[Кеканен]] |- ! 1 | [[Кексгольм]] |- ! 1 | [[Келар]] |- ! 1 | [[Келейная вучэльня]] |- ! 1 | [[Келесцін I]] |- ! 1 | [[Келецкая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Келс, Міт]] |- ! 1 | [[Келскае абацтва]] |- ! 1 | [[Келсос]] |- ! 1 | [[Кельцкае язычніцтва]] |- ! 1 | [[Кельцкая музыка]] |- ! 1 | [[Кельцкая міфалогія]] |- ! 1 | [[Кембрыджская Гісторыя Хрысціянства]] |- ! 1 | [[Кемдэн]] |- ! 1 | [[Кемпферол]] |- ! 1 | [[Кемферол]] |- ! 1 | [[Кена, дачка Альгерда]] |- ! 1 | [[Кеннет (Навакіўскі)]] |- ! 1 | [[Кенсоўскія]] |- ! 1 | [[Кент (каралеўства)]] |- ! 1 | [[Кені Доўці]] |- ! 1 | [[Керак Мааўскі]] |- ! 1 | [[Керамічная цэгла]] |- ! 1 | [[Кербог]] |- ! 1 | [[Керчанская бітва]] |- ! 1 | [[Керчанская марская бітва, 1790]] |- ! 1 | [[Кесар, тытул]] |- ! 1 | [[Кесарыя Паслестынская]] |- ! 1 | [[Кесарыянійская, Віронская і Імітаская мітраполія]] |- ! 1 | [[Кеслёўскі (альбом)]] |- ! 1 | [[Кеттелер]] |- ! 1 | [[Кетэван Мучаніца]] |- ! 1 | [[Кефалінійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Кефіс, Беотыя]] |- ! 1 | [[Кефіс (Беотыя)]] |- ! 1 | [[Кечуа (Анкаш)]] |- ! 1 | [[Кечуа (Аякуча)]] |- ! 1 | [[Кечуа (Балiвiя)]] |- ! 1 | [[Кечуа (Куска)]] |- ! 1 | [[Кеўлін, кароль Уэсекса]] |- ! 1 | [[Кеўлін, кароль Уэсэкса]] |- ! 1 | [[Киевская духовная академия]] |- ! 1 | [[Кладоўка]] |- ! 1 | [[Клаес-Бертыль Ітэрберг]] |- ! 1 | [[Клайнмарыяцэль]] |- ! 1 | [[Клайпедскі дэканат]] |- ! 1 | [[Клакоцкі]] |- ! 1 | [[Клан О’Донэл]] |- ! 1 | [[Клара Рыў]] |- ! 1 | [[Кларыс, манастыр]] |- ! 1 | [[Кларысава]] |- ! 1 | [[Кларысы]] |- ! 1 | [[Кларэнданскі палац]] |- ! 1 | [[Кларэнданскія канстытуцыі]] |- ! 1 | [[Кларэтыны]] |- ! 1 | [[Класiцызм]] |- ! 1 | [[Класічная літаратура]] |- ! 1 | [[Класічная мандэйская мова]] |- ! 1 | [[Класічная скульптура]] |- ! 1 | [[Клатыльда Фердынандаўна Хршчановіч]] |- ! 1 | [[Клаудыа Аквавіва]] |- ! 1 | [[Клаус Берг]] |- ! 1 | [[Клаус Ман]] |- ! 1 | [[Клаус Сцёртэбекер]] |- ! 1 | [[Клацільда Бургундская]] |- ! 1 | [[Клацільда Святая]] |- ! 1 | [[Клаўдзіа Аквавіва]] |- ! 1 | [[Клаўдзіа Мерула]] |- ! 1 | [[Клаўдзій Безансонскі]] |- ! 1 | [[Клаўдзій Клаўдзіян]] |- ! 1 | [[Клаўдзій Лебедзеў]] |- ! 1 | [[Клаўдзій Лісій]] |- ! 1 | [[Клаўдзія Медычы]] |- ! 1 | [[Клаўс Шэнк фон Штаўфэнберг]] |- ! 1 | [[Клаўсхальм]] |- ! 1 | [[Кле Франсуа-Рэжы]] |- ! 1 | [[Клеапатра Святаполк-Мірская]] |- ! 1 | [[Клеменс Венцаслаў Саксонскі]] |- ! 1 | [[Клеменс з Маскожава]] |- ! 1 | [[Клемент II]] |- ! 1 | [[Клемент Андэрсен]] |- ! 1 | [[Клеменціна]] |- ! 1 | [[Клеменцінская капліца]] |- ! 1 | [[Клемянціны]] |- ! 1 | [[Клеопа]] |- ! 1 | [[Клерк Парламентаў]] |- ! 1 | [[Клерле]] |- ! 1 | [[Клермон]] |- ! 1 | [[Клерэсторый]] |- ! 1 | [[Клефты]] |- ! 1 | [[Клецаны]] |- ! 1 | [[Клеявыя фарбы]] |- ! 1 | [[Клод, каралева Францыі]] |- ! 1 | [[Клод Гудзімель]] |- ! 1 | [[Клод Мілер]] |- ! 1 | [[Клойстэрс]] |- ! 1 | [[Клонард]] |- ! 1 | [[Клостер Асбах]] |- ! 1 | [[Клостэрнойбург, манастыр]] |- ! 1 | [[Клэр Слейтэр]] |- ! 1 | [[Клэр Томалін]] |- ! 1 | [[Клюкоўскі]] |- ! 1 | [[Клюні (значэнні)]] |- ! 1 | [[Клюнійская кангрэгацыя]] |- ! 1 | [[Клюнійскі рух]] |- ! 1 | [[Ключы Царства Нябеснага]] |- ! 1 | [[Ключэўскі]] |- ! 1 | [[Кляймо, іканапіс]] |- ! 1 | [[Клямры]] |- ! 1 | [[Клястэраспарыёз]] |- ! 1 | [[Клятва]] |- ! 1 | [[Кляштар Адведзін]] |- ! 1 | [[Кляштар Бобіа]] |- ! 1 | [[Кляштар Святога Георгія, Прага]] |- ! 1 | [[Кляштар Святой Брыгіты, Талін]] |- ! 1 | [[Кляштар бернардзінцаў і касцёл Звеставання Найсвяцейшай Панны Марыі (Крэтынга)]] |- ! 1 | [[Кляштар дамініканцаў (Каўнас)]] |- ! 1 | [[Кляштар марыявітак, Віцебск]] |- ! 1 | [[Кляштар францысканцаў (Бранева)]] |- ! 1 | [[Кляштарны касцёл]] |- ! 1 | [[Кліжэс]] |- ! 1 | [[Клімавіцка-Мсціслаўскі дэканат]] |- ! 1 | [[Клімент, епіскап Анкірскі]] |- ! 1 | [[Клімент (Вернікоўскі)]] |- ! 1 | [[Клімент (Вячэра)]] |- ! 1 | [[Клімент (Смаляціч)]] |- ! 1 | [[Клімент VIII, антыпапа]] |- ! 1 | [[Клімент Тырнаўскі]] |- ! 1 | [[Клімент Х, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Клімент Ягоравіч Іваноў]] |- ! 1 | [[Клімента, 1-ы ліст]] |- ! 1 | [[Кліменту I]] |- ! 1 | [[Кліменцій, Шаптыцкі]] |- ! 1 | [[Кліменцій Казімір Шаптыцкі]] |- ! 1 | [[Кліменцінская зала]] |- ! 1 | [[Клімоўскі]] |- ! 1 | [[Клірык Астрожскі]] |- ! 1 | [[Кнайпхоф]] |- ! 1 | [[Кнерэдскі мір]] |- ! 1 | [[Кнорпельверк]] |- ! 1 | [[Кнуд II Вялікі]] |- ! 1 | [[Кнуд Арыльд Харыдэ]] |- ! 1 | [[Княжацкія царкоўныя статуты]] |- ! 1 | [[Княжпагост]] |- ! 1 | [[Князь-Уладзімірскі сабор, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Князь-кансорт Антыёхіі]] |- ! 1 | [[Князь Іерамія Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Князь Антыёхіі]] |- ! 1 | [[Князь Ахейскі]] |- ! 1 | [[Князь Зноемскі]] |- ! 1 | [[Князь Манака]] |- ! 1 | [[Князь Мекленбурга]] |- ! 1 | [[Князь Ніжняй Сілезіі]] |- ! 1 | [[Князь Трансільваніі]] |- ! 1 | [[Князь Тураўскі]] |- ! 1 | [[Князь Уладзімір, мультфільм]] |- ! 1 | [[Князь Уладзімір, персанаж]] |- ! 1 | [[Князь Цэрквы]] |- ! 1 | [[Князь брненскі]] |- ! 1 | [[Князь оламаўцкі]] |- ! 1 | [[Князь пераяслаўскі]] |- ! 1 | [[Князь слуцкі]] |- ! 1 | [[Князь старадубскі]] |- ! 1 | [[Князі аквітанскія]] |- ! 1 | [[Князі белгародскія]] |- ! 1 | [[Князі дзяволцкія]] |- ! 1 | [[Князі жамойцкія]] |- ! 1 | [[Князі луцкія]] |- ! 1 | [[Князі пераяслаўскія]] |- ! 1 | [[Князі пронскія]] |- ! 1 | [[Князі уладзімірскія]] |- ! 1 | [[Княства, Францыя]] |- ! 1 | [[Княства Галілея]] |- ! 1 | [[Княства Марэя]] |- ! 1 | [[Княства Насау-Аранж-Фульда]] |- ! 1 | [[Княства Салерна]] |- ! 1 | [[Княства Сілезія]] |- ! 1 | [[Княствы Руркавічаў]] |- ! 1 | [[Кніга Арма]] |- ! 1 | [[Кніга Мудрасці Саламона]] |- ! 1 | [[Кніга Ноя]] |- ! 1 | [[Кніга Прарок Данііл, Скарына]] |- ! 1 | [[Кніга Псалмаў]] |- ! 1 | [[Кніга Псалтыр, Скарына]] |- ! 1 | [[Кніга Язэпа Цесляра]] |- ! 1 | [[Кніга агульнай малітвы]] |- ! 1 | [[Кніга агульных малітваў]] |- ! 1 | [[Кніга жыцця Адама і Евы]] |- ! 1 | [[Кніга прарока Авакума]] |- ! 1 | [[Кніга страшнага суда]] |- ! 1 | [[Кніга таямніц]] |- ! 1 | [[Кніга таямніц Эноха]] |- ! 1 | [[Кнігавыдавец]] |- ! 1 | [[Кнігазнаўца]] |- ! 1 | [[Кнігі Мекабян]] |- ! 1 | [[Кнігі мудраслоўяў]] |- ! 1 | [[Кнігі народу і пілігрымства польскага]] |- ! 1 | [[Кніжка з малюнкамі]] |- ! 1 | [[Кніжнікі]] |- ! 1 | [[Кобрынскае староства]] |- ! 1 | [[Кобрынскі манастыр]] |- ! 1 | [[Кобрынскія князі]] |- ! 1 | [[Ковельскі павет]] |- ! 1 | [[Ковенскага езуіцкага калегіум]] |- ! 1 | [[Ковенскае Мікалаеўскае брацтва]] |- ! 1 | [[Ковенская мужчынская гімназія]] |- ! 1 | [[Ковенская семінарыя]] |- ! 1 | [[Ковенскі губернатар]] |- ! 1 | [[Ковенскі губернскі статыстычны камітэт]] |- ! 1 | [[Ковенскі павет (Расійская Імперыя)]] |- ! 1 | [[Ковент-Гардэн, тэатр]] |- ! 1 | [[Ковент-Гардэн (раён, Лондан)]] |- ! 1 | [[Кодэкс Борджыа, ацтэкскі]] |- ! 1 | [[Кодэкс Борджыа, копцкі]] |- ! 1 | [[Кодэкс Юнга]] |- ! 1 | [[Кодэкс бясчэсця]] |- ! 1 | [[Кодэкс законаў аб працы Украіны]] |- ! 1 | [[Кодэксам Канонаў Усходніх Цэркваў]] |- ! 1 | [[Кожаезерскі манастыр]] |- ! 1 | [[Козіма Медычы (значэнні)]] |- ! 1 | [[Козіма дэ Торэс]] |- ! 1 | [[Козірог]] |- ! 1 | [[Козія]] |- ! 1 | [[Койнэ]] |- ! 1 | [[Коко Роша]] |- ! 1 | [[Кола, выдавецкі дом]] |- ! 1 | [[Колаш Ферэнц Васары]] |- ! 1 | [[Колбачкі, сятчатка]] |- ! 1 | [[Колеравая слепата]] |- ! 1 | [[Колеры богаслужэбных аблачэнняў]] |- ! 1 | [[Колумбийский оратор]] |- ! 1 | [[Колькасная генетыка]] |- ! 1 | [[Колькасць]] |- ! 1 | [[Кольская ГМК]] |- ! 1 | [[Колібактэрыёз]] |- ! 1 | [[Колінская бітва]] |- ! 1 | [[Комарні Льготка]] |- ! 1 | [[Комерц-калегія]] |- ! 1 | [[Комплекс будынкаў Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Комплекс будынкаў Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта культуры і мастацтваў]] |- ! 1 | [[Комі-пермякі]] |- ! 1 | [[Комі Аўтаномная Савекая Сацыялістычная Рэспубліка]] |- ! 1 | [[Комін]] |- ! 1 | [[Коміт]] |- ! 1 | [[Коміт святых шчодрасцей]] |- ! 1 | [[Конк]] |- ! 1 | [[Конкард (Масачусетс)]] |- ! 1 | [[Конкурс скрыпачоў імя Паганіні]] |- ! 1 | [[Конкурс імя Лонг і Цібо]] |- ! 1 | [[Конкурс імя Чайкоўскага]] |- ! 1 | [[Коннагвардзейскі манеж]] |- ! 1 | [[Конная статуя Гамамелаты]] |- ! 1 | [[Конны партрэт Карла V]] |- ! 1 | [[Коннік над горадам]] |- ! 1 | [[Конрад]] |- ! 1 | [[Конрад, архібіскуп зальцбургскі]] |- ! 1 | [[Конрад, герцаг Ніжняй Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Конрад I, архібіскуп Майнца]] |- ! 1 | [[Конрад I, кароль Бургундыі]] |- ! 1 | [[Конрад II, князь Чэхіі]] |- ! 1 | [[Конрад II, маркграф Лужыцкі]] |- ! 1 | [[Конрад II (герцаг Меранскі)]] |- ! 1 | [[Конрад II (герцаг Швабіі)]] |- ! 1 | [[Конрад I (значэнні)]] |- ! 1 | [[Конрад I фон Вітэльсбах (архібіскуп Майнца)]] |- ! 1 | [[Конрад VII Белы]] |- ! 1 | [[Конрад Бурдах]] |- ! 1 | [[Конрад Бітшын]] |- ! 1 | [[Конрад Закс]] |- ! 1 | [[Конрад Кесельгут]] |- ! 1 | [[Конрад Лангэ]] |- ! 1 | [[Конрад Манфератскі]] |- ! 1 | [[Конрад Марбургскі]] |- ! 1 | [[Конрад Т. Нэйлар]] |- ! 1 | [[Конрад Хейнфогель]] |- ! 1 | [[Конрад Цэльтыс]] |- ! 1 | [[Конрад Цэрынгенскі]] |- ! 1 | [[Конрад з Вехты]] |- ! 1 | [[Конрад фон Гатштэйн]] |- ! 1 | [[Конрад фон Гохштадэн]] |- ! 1 | [[Конрад фон Мандэрн]] |- ! 1 | [[Конрад фон Тырберг Малодшы]] |- ! 1 | [[Конрад фон Тырберг малодшы]] |- ! 1 | [[Конрад фон Урах]] |- ! 1 | [[Конрад фон Фітынггоф]] |- ! 1 | [[Конрад фон Эрліхсхаўзен]] |- ! 1 | [[Конрадас Кавяцкас]] |- ! 1 | [[Констанция Бениславская]] |- ! 1 | [[Конституційний Суд України]] |- ! 1 | [[Контрабанда]] |- ! 1 | [[Контрагент]] |- ! 1 | [[Контральта]] |- ! 1 | [[Контрданс]] |- ! 1 | [[Контфорс]] |- ! 1 | [[Конунгі Вестфальда]] |- ! 1 | [[Конхаіда]] |- ! 1 | [[Конці]] |- ! 1 | [[Конь белы (тэлесерыял)]] |- ! 1 | [[Коні Цыліякус]] |- ! 1 | [[Копа]] |- ! 1 | [[Копань]] |- ! 1 | [[Коптская царква]] |- ! 1 | [[Копцкі Апакаліпсіс Паўла]] |- ! 1 | [[Копцкі каляндар]] |- ! 1 | [[Копыскі збор]] |- ! 1 | [[Копін (Падляшскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Кор]] |- ! 1 | [[Корж (кулінарыя)]] |- ! 1 | [[Корнева, Калінінградская вобласць]] |- ! 1 | [[Корнель дэ Ліён]] |- ! 1 | [[Корпус Аховы Памежжа]] |- ! 1 | [[Корсак (герб)]] |- ! 1 | [[Корсаўка]] |- ! 1 | [[Корсунска-Багародзіцкі сабор]] |- ! 1 | [[Корсунская епархія]] |- ! 1 | [[Корсунская ікона Божай Маці]] |- ! 1 | [[Корыя]] |- ! 1 | [[Корэ Сцёйлен]] |- ! 1 | [[Коса (мова)]] |- ! 1 | [[Косава (Украіна)]] |- ! 1 | [[Косма Індыкаплоў]] |- ! 1 | [[Космас: Па-за межамі]] |- ! 1 | [[Коста-дэль-Соль]] |- ! 1 | [[Коста Тодаравіч]] |- ! 1 | [[Костандын I]] |- ! 1 | [[Костка]] |- ! 1 | [[Костров, Ермил Иванович]] |- ! 1 | [[Косць Антонавіч Лявіцкі]] |- ! 1 | [[Косінец]] |- ! 1 | [[Котанская бібліятэка]] |- ! 1 | [[Котачка (фільм, 2009)]] |- ! 1 | [[Котвіца]] |- ! 1 | [[Котович, Иоанн Антонович]] |- ! 1 | [[Коцій]] |- ! 1 | [[Кошты Еўропы 15 стагоддзя]] |- ! 1 | [[Коэны]] |- ! 1 | [[Коін]] |- ! 1 | [[Коўш (рабочы орган)]] |- ! 1 | [[Кравец (прафесія)]] |- ! 1 | [[Кравіцкі]] |- ! 1 | [[Крагі]] |- ! 1 | [[Крайст-Чорч]] |- ! 1 | [[Крак]] |- ! 1 | [[Кракаўскае ваяводства (Польскае каралеўства)]] |- ! 1 | [[Кракаўская акадэмія навук]] |- ! 1 | [[Кракаўская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кракаўская лацінская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кракаўская мастацкая школа]] |- ! 1 | [[Кракаўская францысканская семінарыя]] |- ! 1 | [[Кракаўскі ваявода]] |- ! 1 | [[Кракаўскі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Кракаўскі кляштар бернардзінак]] |- ! 1 | [[Кракаўскі луг]] |- ! 1 | [[Кракаўскі парк «Блоня»]] |- ! 1 | [[Кракаўскі псалтыр]] |- ! 1 | [[Кракаўскі тып]] |- ! 1 | [[Кракес]] |- ! 1 | [[Краледворскі рукапіс]] |- ! 1 | [[Краліцкая біблія]] |- ! 1 | [[Краліцы]] |- ! 1 | [[Краліцы над Ославаў]] |- ! 1 | [[Кранізм]] |- ! 1 | [[Крапасная вежа]] |- ! 1 | [[Крапасная сцяна]] |- ! 1 | [[Крапасное права]] |- ! 1 | [[Крапоткіны]] |- ! 1 | [[Красавіцкае паўстанне]] |- ! 1 | [[Краслаг]] |- ! 1 | [[Краснадарская мастацкая школа]] |- ! 1 | [[Краснасельскае староства]] |- ! 1 | [[Красны вугал]] |- ! 1 | [[Красінскія]] |- ! 1 | [[Красічын]] |- ! 1 | [[Красічын (Польшча)]] |- ! 1 | [[Кратар Альфонс]] |- ! 1 | [[Крацісты дах]] |- ! 1 | [[Крашаніннікаў]] |- ! 1 | [[Краёвая сувязь]] |- ! 1 | [[Кречетович, Иосиф Павлович]] |- ! 1 | [[Крожская школа]] |- ! 1 | [[Кройцфіртэль]] |- ! 1 | [[Крокенская царква]] |- ! 1 | [[Кронан з Роскрэя]] |- ! 1 | [[Кронах]] |- ! 1 | [[Кросненскі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Кросны]] |- ! 1 | [[Кроствіц]] |- ! 1 | [[Круглая вежа (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Круглы Стол (Польшча)]] |- ! 1 | [[Кружганак]] |- ! 1 | [[Крук, натацыя]] |- ! 1 | [[Круніянскі медаль]] |- ! 1 | [[Крупецкая Маці Божая Адзігітрыя]] |- ! 1 | [[Крупозная пнеўманія]] |- ! 1 | [[Крупяцкі Увядзенскі манастыр]] |- ! 1 | [[Крупіна]] |- ! 1 | [[Крупіцкі манастыр]] |- ! 1 | [[Круцыфікс]] |- ! 1 | [[Крушавацкі сабор]] |- ! 1 | [[Крыва]] |- ! 1 | [[Крывавае вяселле Буандэльмонтэ]] |- ! 1 | [[Крывавы савет]] |- ! 1 | [[Крывы замак, Вільня]] |- ! 1 | [[Крывы замак (Вільня)]] |- ! 1 | [[Крывяныя клеткі]] |- ! 1 | [[Крыж Выратавання]] |- ! 1 | [[Крыж Заслугі Войск Сярэдняй Літвы]] |- ! 1 | [[Крыж Лотара]] |- ! 1 | [[Крыж Поўдня, адзначэнне]] |- ! 1 | [[Крыж за адвагу]] |- ! 1 | [[Крыж крыжакоў]] |- ! 1 | [[Крыж на Сілезскай Стужцы Змагарнасці і Заслугі]] |- ! 1 | [[Крыж святой Ніны]] |- ! 1 | [[Крыж і Медаль Незалежнасці]] |- ! 1 | [[Крыжагорск]] |- ! 1 | [[Крыжаквет]] |- ! 1 | [[Крыжапаклонная нядзеля]] |- ! 1 | [[Крыжацвет]] |- ! 1 | [[Крыжаўзвіжанская царква (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Крыжаўзвіжанскі манастыр (Смаленск)]] |- ! 1 | [[Крыжовая Дарога]] |- ! 1 | [[Крыжовы Шлях]] |- ! 1 | [[Крыжовы паход баронаў]] |- ! 1 | [[Крыжовы ход]] |- ! 1 | [[Крыжовыя дні]] |- ! 1 | [[Крыжы, археалагічны помнік]] |- ! 1 | [[Крыжывецкая епархія]] |- ! 1 | [[Крыжыніца]] |- ! 1 | [[Крыкор Бедрос XV Агаджанян]] |- ! 1 | [[Крыкс]] |- ! 1 | [[Крылас]] |- ! 1 | [[Крылаты выраз]] |- ! 1 | [[Крылаты дыск]] |- ! 1 | [[Крымінальны вышук]] |- ! 1 | [[Крымічау]] |- ! 1 | [[Крынс]] |- ! 1 | [[Крыніца L]] |- ! 1 | [[Крыніца M]] |- ! 1 | [[Крынічын]] |- ! 1 | [[Крыпта (значэнні)]] |- ! 1 | [[Крыптаксантын]] |- ! 1 | [[Крыптахрысціянства]] |- ! 1 | [[Крыптаіўдзеі]] |- ! 1 | [[Крыс Рэйнальдс]] |- ! 1 | [[Крысп (значэнні)]] |- ! 1 | [[Крыспін Герант]] |- ! 1 | [[Крыста дэ ла Канкордзія]] |- ! 1 | [[Крыстабаль дэ Маралес]] |- ! 1 | [[Крыстаф Аўгуст Габлер]] |- ! 1 | [[Крыстаф Кляйн]] |- ! 1 | [[Крыстаф Мекленбург-Шверынскі]] |- ! 1 | [[Крыстаф Пенс]] |- ! 1 | [[Крыстаф Хартнач]] |- ! 1 | [[Крыстаф Шонбарн]] |- ! 1 | [[Крыстафер, герцаг Лоланскі]] |- ! 1 | [[Крыстафер Бінгем]] |- ! 1 | [[Крыстафер Клавій]] |- ! 1 | [[Крыстафер Менол]] |- ! 1 | [[Крыстафер Нумар з Фарлі]] |- ! 1 | [[Крыстафер Хэймел]] |- ! 1 | [[Крыстафер дэ Хэмел]] |- ! 1 | [[Крыстафора Мунары]] |- ! 1 | [[Крыстнісага]] |- ! 1 | [[Крыстоф Луі Леон Жушо дэ Ламарысьер]] |- ! 1 | [[Крыступас Чыбірас]] |- ! 1 | [[Крысцю Златараў]] |- ! 1 | [[Крысцін Гунлейксруд Роўм]] |- ! 1 | [[Крысціна, значэнні (значэнні)]] |- ! 1 | [[Крысціна Алена Радзівіл]] |- ! 1 | [[Крысціна Бігельмаер]] |- ! 1 | [[Крысціна Геранімаўна Друцкая-Любецкая]] |- ! 1 | [[Крысціна Гесэн-Эшвегская]] |- ! 1 | [[Крысціна Дэак]] |- ! 1 | [[Крысціна Саксонская, 1461—1521]] |- ! 1 | [[Крысціна Сігурдсдотэр]] |- ! 1 | [[Крысціна з Збароўскіх]] |- ! 1 | [[Крысціян I, курфюрст Саксоніі]] |- ! 1 | [[Крысціян III, кароль Даніі]] |- ! 1 | [[Крысціян IV Дацкі]] |- ! 1 | [[Крысціян VII]] |- ! 1 | [[Крысціян VIII (кароль Даніі)]] |- ! 1 | [[Крысціян ІІІ (кароль Даніі)]] |- ! 1 | [[Крысціян Альбрэхт Гольштэйн-Готарпскі]] |- ! 1 | [[Крысціян Бомгавер]] |- ! 1 | [[Крысціян Гюйгэнс]] |- ! 1 | [[Крысціян Фрэдэрык Хансен]] |- ! 1 | [[Крысціян дзі Магонца]] |- ! 1 | [[Крысціян фон Верніч]] |- ! 1 | [[Крысціяна Эбергардзіна Брандэнбург-Байрэйцкая]] |- ! 1 | [[Крысціянсанскі сабор]] |- ! 1 | [[Крысціянсбарг]] |- ! 1 | [[Крысціянстад, камуна]] |- ! 1 | [[Крыт і Кірэнаіка]] |- ! 1 | [[Крытэрый хі-квадрат Пірсана]] |- ! 1 | [[Крыцкае архіепіскапства]] |- ! 1 | [[Крыцкая архіепіскапія]] |- ! 1 | [[Крыцкая школа]] |- ! 1 | [[Крычаўская верф]] |- ! 1 | [[Крышан (Балгарыя)]] |- ! 1 | [[Крыштап Краінскі]] |- ! 1 | [[Крыштаф II Радзівіл]] |- ! 1 | [[Крыштаф Антоній Храпавіцкі]] |- ! 1 | [[Крыштаф Апалінскі]] |- ! 1 | [[Крыштаф Батары]] |- ! 1 | [[Крыштаф Гегендорфер]] |- ! 1 | [[Крыштаф Дынцэнхофер]] |- ! 1 | [[Крыштаф Камароўскі]] |- ! 1 | [[Крыштаф Касінскі]] |- ! 1 | [[Крыштаф Мацкевіч (сын Крыштафа)]] |- ! 1 | [[Крыштаф Мацкевіч (сын Яраша)]] |- ! 1 | [[Крыштаф Мікалай Радзівіл (сын Мікалая Крыштафа)]] |- ! 1 | [[Крыштаф Пацей]] |- ! 1 | [[Крыштаф Пенс]] |- ! 1 | [[Крыштаф Таўбман-Тжэбіцкі]] |- ! 1 | [[Крыштафарава]] |- ! 1 | [[Крыштоф Імлер]] |- ! 1 | [[Крышчэнне]] |- ! 1 | [[Крэда, спеў]] |- ! 1 | [[Крэда (песнапенне)]] |- ! 1 | [[Крэда (спеў)]] |- ! 1 | [[Крэйг Бломберг]] |- ! 1 | [[Крэйнсвіл]] |- ! 1 | [[Крэйсерская вайна]] |- ! 1 | [[Крэменц, Філіп]] |- ! 1 | [[Крэмль]] |- ! 1 | [[Крэнг (музыкант)]] |- ! 1 | [[Крэпасць Манфор]] |- ! 1 | [[Крэпасць Німрод]] |- ! 1 | [[Крэпасць Царэвец]] |- ! 1 | [[Крэпасць Эльміна, Сан-Жоржы-да-Міна]] |- ! 1 | [[Крэспелана]] |- ! 1 | [[Крэшэнцыа Сепэ]] |- ! 1 | [[Крэяцыянізм]] |- ! 1 | [[Ксаверый Пілаці]] |- ! 1 | [[Ксантэнскі мір]] |- ! 1 | [[Ксанфійская і Перыфеарыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Ксенафонт Бусько]] |- ! 1 | [[Ксенія Аляксандраўна]] |- ! 1 | [[Ксенія Пецярбургская]] |- ! 1 | [[Ксератэрмны травастой]] |- ! 1 | [[Ксёндз Марак]] |- ! 1 | [[Ксірапатам]] |- ! 1 | [[Куба Паўтаржыцкі]] |- ! 1 | [[Кубанская вобласць]] |- ! 1 | [[Кублішчын]] |- ! 1 | [[Кубік з Мінска]] |- ! 1 | [[Кубічны корань]] |- ! 1 | [[Кувуклія]] |- ! 1 | [[Куджона]] |- ! 1 | [[Кудзераўшчына]] |- ! 1 | [[Кудэяр]] |- ! 1 | [[Кужалічы]] |- ! 1 | [[Кужэтнік]] |- ! 1 | [[Кузнецкі вугальны басейн]] |- ! 1 | [[Кукенойскі замак]] |- ! 1 | [[Кукцішкес]] |- ! 1 | [[Кукша Адэскі]] |- ! 1 | [[Кула (Балгарыя)]] |- ! 1 | [[Кулдзічэ]] |- ! 1 | [[Кулешы]] |- ! 1 | [[Кульгавасць]] |- ! 1 | [[Кульман, Елисавета Борисовна]] |- ! 1 | [[Культ Юзафа Пілсудскага]] |- ! 1 | [[Культавы будынак]] |- ! 1 | [[Культавыя рэчы]] |- ! 1 | [[Культура Балгарыі]] |- ! 1 | [[Культурная айкумена]] |- ! 1 | [[Культурная расліна]] |- ! 1 | [[Культурная спадчына РФ]] |- ! 1 | [[Культурны дзеяч]] |- ! 1 | [[Куліса]] |- ! 1 | [[Кумарынавая кіслата]] |- ! 1 | [[Кумаўскі капіталізм]] |- ! 1 | [[Кумкапы]] |- ! 1 | [[Кумпанствы]] |- ! 1 | [[Куна Фішэр]] |- ! 1 | [[Куна фон Ліхтэнштайн]] |- ! 1 | [[Куна фон Урах]] |- ! 1 | [[Кунвальд, Чэхія]] |- ! 1 | [[Кунгэльв]] |- ! 1 | [[Кундзін]] |- ! 1 | [[Кунерсдорфская бітва]] |- ! 1 | [[Кунсентмартан]] |- ! 1 | [[Кунсультар]] |- ! 1 | [[Кунцэвічы (Баранавіцкі раён)]] |- ! 1 | [[Куніберт Берынг]] |- ! 1 | [[Кунігунда]] |- ! 1 | [[Кунігунда Славанская]] |- ! 1 | [[Кунігунда Славонская]] |- ! 1 | [[Кунігунда фон Гогенштаўфен (каралева Чэхіі)]] |- ! 1 | [[Кунігунда фор Арламюндэ]] |- ! 1 | [[Куніцкія]] |- ! 1 | [[Купал, архітэктура]] |- ! 1 | [[Купалам]] |- ! 1 | [[Купальная базіліка]] |- ! 1 | [[Купальны ліхтар]] |- ! 1 | [[Купецкая гільдыя]] |- ! 1 | [[Купчая]] |- ! 1 | [[Купішкіскі дэканат]] |- ! 1 | [[Кур'я]] |- ! 1 | [[Курага]] |- ! 1 | [[Курбана]] |- ! 1 | [[Курбат]] |- ! 1 | [[Курганскае вышэйшае ваенна-палітычнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Курляндская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Курска-Харкаўска-Азоўская чыгунка]] |- ! 1 | [[Курскае намесніцтва]] |- ! 1 | [[Курсіўны шрыфт]] |- ! 1 | [[Курт Аттэнберг]] |- ! 1 | [[Курт Буа]] |- ! 1 | [[Курт Кох]] |- ! 1 | [[Курт Кізінгер]] |- ! 1 | [[Куртэнэ, Агнэс дэ]] |- ! 1 | [[Курця-дэ-Арджэш]] |- ! 1 | [[Кусайр-Амра]] |- ! 1 | [[Куст, абрад]] |- ! 1 | [[Кустодзія Святой Зямлі]] |- ! 1 | [[Кустоўніца]] |- ! 1 | [[Кутайсаў]] |- ! 1 | [[Кутар, судна]] |- ! 1 | [[Кутаіская губерня]] |- ! 1 | [[Кутберт]] |- ! 1 | [[Кутнагорская Біблія]] |- ! 1 | [[Кухмістр]] |- ! 1 | [[Кухня, архітэктура]] |- ! 1 | [[Кухня Тэач’ю]] |- ! 1 | [[Кухістан]] |- ! 1 | [[Куцейна]] |- ! 1 | [[Куцеінка]] |- ! 1 | [[Кучук-Кайнарджыйскі мір]] |- ! 1 | [[Кушаба (герб)]] |- ! 1 | [[Кушалева дача]] |- ! 1 | [[Куяў]] |- ! 1 | [[Кшыштаф Варшэвіцкі]] |- ! 1 | [[Кшыштаф Стопка]] |- ! 1 | [[Кшыштаф Юргель]] |- ! 1 | [[Кылыч-Арслан II]] |- ! 1 | [[Кылыч-Арслан IV]] |- ! 1 | [[Кэдвала]] |- ! 1 | [[Кэлэрашскі раён]] |- ! 1 | [[Кэрал]] |- ! 1 | [[Кэрэнская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кэсэрван]] |- ! 1 | [[Кэтрын, або Альтанка]] |- ! 1 | [[Кэтрын Джэферс Шоры]] |- ! 1 | [[Кэтрын Джэфертс Шоры]] |- ! 1 | [[Кэтрын Элізабэт Мак-Олі]] |- ! 1 | [[Кюрунская епархія]] |- ! 1 | [[Кялецкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кяльмскі дэканат]] |- ! 1 | [[Кямран Мамед аглы Багіраў]] |- ! 1 | [[Кястайчэй]] |- ! 1 | [[Кёльн-Альтштат-Норд]] |- ! 1 | [[Кёльнская канфедэрацыя]] |- ! 1 | [[Кёльнская каралеўская хроніка]] |- ! 1 | [[Кёльнскі архібіскуп]] |- ! 1 | [[Кёльн—Бон (аэрапорт)]] |- ! 1 | [[Кёнігсбергскі сабор]] |- ! 1 | [[Кётчэ]] |- ! 1 | [[Кётэн]] |- ! 1 | [[Кёюліёнярві]] |- ! 1 | [[Ківерцаўскі раён]] |- ! 1 | [[Кідальныя машыны]] |- ! 1 | [[Кіданійская і Апакаронская епархія]] |- ! 1 | [[Кідзекшская Барысаглебская царкве]] |- ! 1 | [[Кідулей]] |- ! 1 | [[Кіева-Жытомірская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кіева-Пячэрская ікона Божай Маці]] |- ! 1 | [[Кіеўска-літоўскі напеў]] |- ! 1 | [[Кіеўскага мітрапаліта]] |- ! 1 | [[Кіеўскае знамя]] |- ! 1 | [[Кіеўскае праваслаўнае брацтва]] |- ! 1 | [[Кіеўская гарадская дзяржаўная адміністрацыя]] |- ! 1 | [[Кіеўская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кіеўская епархія, Украінская праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Кіеўская зямля]] |- ! 1 | [[Кіеўская мітрапаліцкая архіепархія]] |- ! 1 | [[Кіеўская мітраполія, 1458—1596]] |- ! 1 | [[Кіеўская мітраполія, 1620-1685]] |- ! 1 | [[Кіеўская мітраполія, 988-1240]] |- ! 1 | [[Кіеўская мітраполія (значэнні)]] |- ! 1 | [[Кіеўская мітраполія Украінскай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату]] |- ! 1 | [[Кіеўская мітраполія да 1458]] |- ! 1 | [[Кіеўская мітрополія (1458—1688)]] |- ! 1 | [[Кіеўская праваслаўная духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Кіеўская школа жывапісу]] |- ! 1 | [[Кіеўскі Георгіеўскі манастыр]] |- ! 1 | [[Кіеўскі Межыгорскі манастыр]] |- ! 1 | [[Кіеўскі брацкі манастыр]] |- ! 1 | [[Кіеўскі напеў]] |- ! 1 | [[Кіеўскі нацыянальны эканамічны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Кіеўскі павет (Каралеўства Польскае)]] |- ! 1 | [[Кіеўскі паход Баляслава I]] |- ! 1 | [[Кіеўскі распеў]] |- ! 1 | [[Кіеўскі сабор (1628)]] |- ! 1 | [[Кіеўскі сінопсіс]] |- ! 1 | [[Кіеўскі ўніверсітэт Св. Уладзіміра]] |- ! 1 | [[Кіеўскія біскупы]] |- ! 1 | [[Кіеўскія глагалічныя лісткі]] |- ! 1 | [[Кій (востраў)]] |- ! 1 | [[Кійскі крыж]] |- ! 1 | [[Кікімара (Лядаў)]] |- ! 1 | [[Кікімара (балет)]] |- ! 1 | [[Кілвінінг]] |- ! 1 | [[Кілепадобныя аркі]] |- ! 1 | [[Кіліан Ігнац Дзінцэнгофер]] |- ! 1 | [[Кілікійская разня]] |- ! 1 | [[Кілікійскі каталікосат]] |- ! 1 | [[Кілін Кормак]] |- ! 1 | [[Кіліян]] |- ! 1 | [[Кіліян (святы)]] |- ! 1 | [[Кіліян Ігнац Дынцэнхофер]] |- ! 1 | [[Кімбараўка]] |- ! 1 | [[Кінакампазітар]] |- ! 1 | [[Кінальд, Венцэслаус Іозеф]] |- ! 1 | [[Кінафраншыза]] |- ! 1 | [[Кінг, тэлесерыял, 1978]] |- ! 1 | [[Кінгс-скул]] |- ! 1 | [[Кінематограф ЗША]] |- ! 1 | [[Кіньяруанда]] |- ! 1 | [[Кінір]] |- ! 1 | [[Кіпень]] |- ! 1 | [[Кіпрыян, епіскап полацкі і велікалуцкі]] |- ! 1 | [[Кіпрыян (Зёрнаў)]] |- ! 1 | [[Кіпрыян дэ Роры]] |- ! 1 | [[Кіпрыёнас Незабітаўскас-Забіціс]] |- ! 1 | [[Кіпчак]] |- ! 1 | [[Кір'янава, Дача Дашкавай]] |- ! 1 | [[Кір Александрыйскі]] |- ! 1 | [[Кіра Стаянаў]] |- ! 1 | [[Кіраванае апыленне]] |- ! 1 | [[Кіракос Гандзакецы]] |- ! 1 | [[Кіраўнік Адміністрацыі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Кіраўнік Рэспублікі Башкартастан]] |- ! 1 | [[Кіраўнік Рэспублікі Крым]] |- ! 1 | [[Кіраўнік Рэспублікі Марый Эл]] |- ! 1 | [[Кіраўнік справамі Маскоўскай Патрыярхіі]] |- ! 1 | [[Кіраўнікі Алтайскага края]] |- ! 1 | [[Кіраўнікі Масквы]] |- ! 1 | [[Кіраўнікі Мілана]] |- ! 1 | [[Кіраўнікі Старажытнага Ізраіля і Іўдзеі]] |- ! 1 | [[Кіраўнікі ўрадаў Расіі і СССР]] |- ! 1 | [[Кіраўскі завод]] |- ! 1 | [[Кіраўскі край]] |- ! 1 | [[Кіраўскі раён, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Кірундзі]] |- ! 1 | [[Кіруючы бургамістр]] |- ! 1 | [[Кірха памяці Герцага Альбрэхта]] |- ! 1 | [[Кірхберг-Тэнінг]] |- ! 1 | [[Кірхберг-на-Вэксалі]] |- ! 1 | [[Кірхерыянум]] |- ! 1 | [[Кірыгайла]] |- ! 1 | [[Кірые элейсон]] |- ! 1 | [[Кірык Наўгародзец]] |- ! 1 | [[Кірыл (Арлоў)]] |- ! 1 | [[Кірыл (Багаслоўскі-Платонаў)]] |- ! 1 | [[Кірыл (Куніцкі)]] |- ! 1 | [[Кірыл (Мыхайлюк)]] |- ! 1 | [[Кірыл (Смірноў)]] |- ! 1 | [[Кірыл II]] |- ! 1 | [[Кірыл II (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Кірыл Іосіфавіч Студзінскі]] |- ! 1 | [[Кірыл Мап Беннам]] |- ! 1 | [[Кірыл Нарышкін]] |- ! 1 | [[Кірыл Пейчынавіч]] |- ! 1 | [[Кірыл Разумоўскі]] |- ! 1 | [[Кірыл Уладзіміравіч]] |- ! 1 | [[Кірыла-Белазёрскі манастыр]] |- ! 1 | [[Кірыла Белазёрскі]] |- ! 1 | [[Кірыла Лукарыс]] |- ! 1 | [[Кірыла–Белазерскі манастыр]] |- ! 1 | [[Кірылічнае пісьмо]] |- ! 1 | [[Кірыякуз Буюрук-хан]] |- ! 1 | [[Кірыян II]] |- ! 1 | [[Кірыяпасха]] |- ! 1 | [[Кірыён (Сагадзелі)]] |- ! 1 | [[Кірыён II]] |- ! 1 | [[Кірэнаікі]] |- ! 1 | [[Кістафор]] |- ! 1 | [[Кісць]] |- ! 1 | [[Кісялевічы]] |- ! 1 | [[Кісілевічы]] |- ! 1 | [[Кіт-Буга]] |- ! 1 | [[Кітайгародская сцяна]] |- ! 1 | [[Кітайская каталіцкая патрыятычная асацыяцыя]] |- ! 1 | [[Кітайская міфалогія]] |- ! 1 | [[Кітайская філасофія]] |- ! 1 | [[Кітайскі Хрысціянскі Савет]] |- ! 1 | [[Кітайскі фарфор]] |- ! 1 | [[Кітайскі імператар]] |- ! 1 | [[Кітан]] |- ! 1 | [[Кітбука]] |- ! 1 | [[Кітраская, Катэрынінская і Платамонская мітраполія]] |- ! 1 | [[Кітцынген]] |- ! 1 | [[Кіфхойзер]] |- ! 1 | [[Кіфірская мітраполія]] |- ! 1 | [[Кішынёўская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Кішынёўская кансерваторыя]] |- ! 1 | [[Кішынёўскі пагром]] |- ! 1 | [[Кішынёўскі рускі тэатр]] |- ! 1 | [[Кішэнькі сліў]] |- ! 1 | [[Кіяксар]] |- ! 1 | [[Кіёт]] |- ! 1 | [[Кіўрувесіскае благачынне]] |- ! 1 | [[Л. А. Пяроў]] |- ! 1 | [[Л. А. Спічакаў]] |- ! 1 | [[Л. Акаловіч]] |- ! 1 | [[Л. Брагілеўская]] |- ! 1 | [[Л. Красіа]] |- ! 1 | [[Л. Курыловіч]] |- ! 1 | [[Л. Кішка]] |- ! 1 | [[Л. Л. Шавінская]] |- ! 1 | [[Л. Паніякевіч]] |- ! 1 | [[Л. Саванеўскі]] |- ! 1 | [[Л. Савіцкі]] |- ! 1 | [[Л. Собінаў]] |- ! 1 | [[Л. Урмоўскі]] |- ! 1 | [[ЛПВШ]] |- ! 1 | [[ЛПНШ]] |- ! 1 | [[ЛЦМС]] |- ! 1 | [[Ла-Рабіда]] |- ! 1 | [[Ла-Уг]] |- ! 1 | [[Ла-Фер]] |- ! 1 | [[Ла-Фрэснеда]] |- ! 1 | [[Ла-Шарытэ]] |- ! 1 | [[Ла Перла]] |- ! 1 | [[Ла Рэнадзі]] |- ! 1 | [[Лаа Цзы]] |- ! 1 | [[Лаадзікіі]] |- ! 1 | [[Лаадыкея]] |- ! 1 | [[Лаакаон і яго сыны]] |- ! 1 | [[Лабараторыя Галтана]] |- ! 1 | [[Лабараторыя Гальтана]] |- ! 1 | [[Лабараторыя Рэзерфорда — Эплтана]] |- ! 1 | [[Лабарум]] |- ! 1 | [[Лабачаў Малы]] |- ! 1 | [[Лавела]] |- ! 1 | [[Лавелас]] |- ! 1 | [[Лавецкая епархія]] |- ! 1 | [[Лаврентий (Князев)]] |- ! 1 | [[Лавы (Мінск)]] |- ! 1 | [[Лагарыфмічнае размеркаванне]] |- ! 1 | [[Лагафет (значэнні)]] |- ! 1 | [[Лагафет генікона]] |- ! 1 | [[Лагафет прыватнай маёмасці]] |- ! 1 | [[Лагафет прэторыя]] |- ! 1 | [[Лагафет статкаў]] |- ! 1 | [[Лагафет стратыётыкаў]] |- ! 1 | [[Лагер]] |- ! 1 | [[Лагеры DP]] |- ! 1 | [[Лагеўнікі]] |- ! 1 | [[Лагман, кароль вострава Мэн]] |- ! 1 | [[Лагойскі замак]] |- ! 1 | [[Лагойскі музей старажытнасцей]] |- ! 1 | [[Лагранжыян]] |- ! 1 | [[Лагішынская вуліца (Пінск)]] |- ! 1 | [[Лада Сямёнаўна Міляева]] |- ! 1 | [[Ладамірава]] |- ! 1 | [[Ладвігова]] |- ! 1 | [[Ладзійскі мір]] |- ! 1 | [[Ладзіслаў I (кароль Чэхіі)]] |- ! 1 | [[Ладзіслаў Гучко]] |- ! 1 | [[Ладзіслаў Хуньядзі]] |- ! 1 | [[Лазар з Бэтаніі]] |- ! 1 | [[Лазарус Шпэнглер]] |- ! 1 | [[Лаздзійскі дэканат]] |- ! 1 | [[Лаздзійскі раён]] |- ! 1 | [[Лаздзіну Пяледа]] |- ! 1 | [[Лазнеў]] |- ! 1 | [[Лазня-Лукская епархія]] |- ! 1 | [[Лазоўскі раён]] |- ! 1 | [[Лайл]] |- ! 1 | [[Лайла Рыксасэн Даль]] |- ! 1 | [[Лаймэн Спітцэр]] |- ! 1 | [[Лакаматыў (Вінніца)]] |- ! 1 | [[Лактанцыўс]] |- ! 1 | [[Ламанне хлебу]] |- ! 1 | [[Ламаны стыль]] |- ! 1 | [[Ламаркі]] |- ! 1 | [[Ламата]] |- ! 1 | [[Ламбардская мова]] |- ! 1 | [[Ламберт II]] |- ! 1 | [[Ламбрэкен]] |- ! 1 | [[Ламентацыя]] |- ! 1 | [[Ламперт Герсфельдскі]] |- ! 1 | [[Лампсак]] |- ! 1 | [[Лангвіль]] |- ! 1 | [[Лангенарген]] |- ! 1 | [[Лангенхолтэнсен]] |- ! 1 | [[Лангесун (фіёрд)]] |- ! 1 | [[Ландаф]] |- ! 1 | [[Ландграф Цюрынгіі]] |- ! 1 | [[Ландграфства Шцюлінген]] |- ! 1 | [[Ландон, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Ландры, Савоя]] |- ! 1 | [[Ландсберг (марка)]] |- ! 1 | [[Ландскрона]] |- ! 1 | [[Ландэн]] |- ! 1 | [[Ландэскрон]] |- ! 1 | [[Ланкадаская мітраполія]] |- ! 1 | [[Ланкастэр, графскі і герцагскі тытул]] |- ! 1 | [[Ланс]] |- ! 1 | [[Ланскі сабор]] |- ! 1 | [[Ланувій]] |- ! 1 | [[Ланц]] |- ! 1 | [[Ланчанава]] |- ! 1 | [[Ланчыцкі]] |- ! 1 | [[Лапатка (анатомія)]] |- ! 1 | [[Лапенберг]] |- ! 1 | [[Лапка, прыток Охты]] |- ! 1 | [[Лапландскае благачынне]] |- ! 1 | [[Лапта]] |- ! 1 | [[Лапухіна, Еўдакія]] |- ! 1 | [[Лара Лемперт]] |- ! 1 | [[Ларан Ульрыш]] |- ! 1 | [[Ларс Айдзінгер]] |- ! 1 | [[Ларс Андэрс Арбареліус]] |- ! 1 | [[Ларс Сонк]] |- ! 1 | [[Ларыса Густава]] |- ! 1 | [[Ларыса Сімаковіч]] |- ! 1 | [[Ларыса Чарнышова]] |- ! 1 | [[Ларыская і Тырнаваская мітраполія]] |- ! 1 | [[Ларэйн, гатэль]] |- ! 1 | [[Ларэнца Іларыёнэ Рандзі]] |- ! 1 | [[Ларэнца Альцьеры]] |- ! 1 | [[Ларэнца Антанеці]] |- ! 1 | [[Ларэнца Валья]] |- ! 1 | [[Ларэнца Лаўры]] |- ! 1 | [[Ларэнца Маціелі]] |- ! 1 | [[Ларэнца Медычы, прынц Тасканскі]] |- ! 1 | [[Ларэнца Перозі]] |- ! 1 | [[Ларэнца Пучы]] |- ! 1 | [[Ларэнца Рычы]] |- ! 1 | [[Ларэнца Скуполі]] |- ! 1 | [[Ларэнца да Понтэ]] |- ! 1 | [[Ларэнца дэла Валья]] |- ! 1 | [[Ларэтанскае брацтва]] |- ! 1 | [[Ларэш]] |- ! 1 | [[Ласка (Нараўлянскі раён)]] |- ! 1 | [[Ласка Божая]] |- ! 1 | [[Ласка Боскай]] |- ! 1 | [[Ласка божая]] |- ! 1 | [[Ласкарыс]] |- ! 1 | [[Ласкі]] |- ! 1 | [[Ласла]] |- ! 1 | [[Ласла IV]] |- ! 1 | [[Ласла Лысы]] |- ! 1 | [[Ласла Тот, вандал]] |- ! 1 | [[Ласла Хуньядзі]] |- ! 1 | [[Латарынгскі крыж]] |- ! 1 | [[Латвійскае біблейскае таварыства]] |- ! 1 | [[Латвійская акадэмія сельскай і лясной гаспадаркі]] |- ! 1 | [[Латур д'Авернь]] |- ! 1 | [[Латур д’Авернь]] |- ! 1 | [[Латышская кухня]] |- ! 1 | [[Латэранаў]] |- ! 1 | [[Латэранскі Сабор]] |- ! 1 | [[Латэранскі дагавор]] |- ! 1 | [[Латэранскі ўзгорак]] |- ! 1 | [[Лафертэ]] |- ! 1 | [[Лахова (Куяўска-Паморскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Лацку]] |- ! 1 | [[Лацінскае Каралеўства]] |- ! 1 | [[Лацінская Царква ва Украіне]] |- ! 1 | [[Лацінская літаратура]] |- ! 1 | [[Лацінская царква]] |- ! 1 | [[Лацінская царква ва Украіне]] |- ! 1 | [[Лацінскі абрад каталіцтва]] |- ! 1 | [[Лацінскі квадрат]] |- ! 1 | [[Лацінскія патрыярхі Канстанцінопаля]] |- ! 1 | [[Лацінства]] |- ! 1 | [[Лаялізм]] |- ! 1 | [[Лаялізм Ольстэра]] |- ! 1 | [[Лаянел Антверп]] |- ! 1 | [[Лаяш Бокраш]] |- ! 1 | [[Лаёш Балінт]] |- ! 1 | [[Лаўбэ]] |- ! 1 | [[Лаўгуаньтай]] |- ! 1 | [[Лаўка (мэбля)]] |- ! 1 | [[Лаўр Якаўлевіч Лаўроўскі]] |- ! 1 | [[Лаўрык]] |- ! 1 | [[Лаўрын Дравінскі]] |- ! 1 | [[Лаўрын Лаўрынавіч Блюментрост]] |- ! 1 | [[Лаўрынас Гуцявічус]] |- ! 1 | [[Лаўрыц Туксен]] |- ! 1 | [[Лаўрэн Літа]] |- ! 1 | [[Лаўрэнт]] |- ! 1 | [[Лаўрэнт дэ ла Хір]] |- ! 1 | [[Лаўрэнцій (Міговіч)]] |- ! 1 | [[Лаўрэнцій (Некрасаў)]] |- ! 1 | [[Лаўрэнцій (Трыфуновіч)]] |- ! 1 | [[Лаўрэнцій Андрээ]] |- ! 1 | [[Лаўрэнцій Друцкі-Сакалінскі]] |- ! 1 | [[Ле-Везінэ]] |- ! 1 | [[Леа Аронс]] |- ! 1 | [[Леавігільд]] |- ! 1 | [[Леадзікія Фрыгійска]] |- ! 1 | [[Леадэгарый]] |- ! 1 | [[Леанард Анджэеўскі]] |- ! 1 | [[Леанард Дарвін]] |- ! 1 | [[Леанард Кавецкі]] |- ! 1 | [[Леанард Марконі]] |- ! 1 | [[Леанард Якаўлевіч Бараноўскі]] |- ! 1 | [[Леанарда I Тока]] |- ! 1 | [[Леанарда Гроса дэла Роверэ]] |- ! 1 | [[Леанарда Леа]] |- ! 1 | [[Леанарда да Вінчы, кампазітар]] |- ! 1 | [[Леанарт Фукс]] |- ! 1 | [[Леандр]] |- ! 1 | [[Леандра Каларэда]] |- ! 1 | [[Леанела Спада]] |- ! 1 | [[Леанора Тамазія дэ Тавора]] |- ! 1 | [[Леанід, Каталікос-патрыярх Грузінскі]] |- ! 1 | [[Леанід (Краснапеўкаў)]] |- ! 1 | [[Леанід Іванавіч Фёдараў]] |- ! 1 | [[Леанід Іванавіч Філімонаў]] |- ! 1 | [[Леанід Іванавіч Цімафееў]] |- ! 1 | [[Леанід Аляксандравіч Радзіхоўскі]] |- ! 1 | [[Леанід Аляксандравіч Успенскі]] |- ! 1 | [[Леанід Аляксеевіч Спыткоў]] |- ! 1 | [[Леанід Арбузаў]] |- ! 1 | [[Леанід Біруковіч]] |- ! 1 | [[Леанід Валянцінавіч Блаватнік]] |- ! 1 | [[Леанід Дададжонавіч Рэйман]] |- ! 1 | [[Леанід Нясцюк]] |- ! 1 | [[Леанід Панцялееў]] |- ! 1 | [[Леанід Стонаў]] |- ! 1 | [[Леанід Фёдаравіч Мясін]] |- ! 1 | [[Леанід Цвікі]] |- ! 1 | [[Леанід Эмануілавіч Шышко]] |- ! 1 | [[Леапольд, вялікі герцаг Бадэна]] |- ! 1 | [[Леапольд (вялікі герцаг Бадэнскі)]] |- ! 1 | [[Леапольд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Леапольд I, герцаг Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Леапольд I (герцаг Аўстрыі)]] |- ! 1 | [[Леапольд V]] |- ! 1 | [[Леапольд VI (герцаг Аўстрыі)]] |- ! 1 | [[Леапольд V (значэнні)]] |- ! 1 | [[Леапольд V Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Леапольд Бадэнскі]] |- ! 1 | [[Леапольд Браўншвайг-Вольфенбютэльскі]] |- ! 1 | [[Леапольд Хофман]] |- ! 1 | [[Леапольд Штадэнскі]] |- ! 1 | [[Леапольд дэ Меер]] |- ! 1 | [[Леапольда Медычы]] |- ! 1 | [[Леапольдас Дыгрыс]] |- ! 1 | [[Леапольдштат]] |- ! 1 | [[Левада-Центр]] |- ! 1 | [[Леван (цар Кахетыі)]] |- ! 1 | [[Левантыйскі кірмаш]] |- ! 1 | [[Левацэнтрысты]] |- ! 1 | [[Левон II, цар Кілікійскай Арменіі]] |- ! 1 | [[Левон VI Лузін'ян]] |- ! 1 | [[Легенда, нумізматыка]] |- ! 1 | [[Легенда пра Літалію]] |- ! 1 | [[Легенда пра княгіню Вольгу]] |- ! 1 | [[Легенда пра ўдар нажом у спіну]] |- ! 1 | [[Лежская ліга]] |- ! 1 | [[Лейб-гвардыя]] |- ! 1 | [[Лейб-гвардыі Гусарскі яго Вялікасці полк]] |- ! 1 | [[Лейб-гвардыі Драгунскі полк]] |- ! 1 | [[Лейб-грэнадзёрскі полк № 1 (Прускае каралеўства)]] |- ! 1 | [[Лейдэнская абсерваторыя]] |- ! 1 | [[Лейкас]] |- ! 1 | [[Лейнстэр]] |- ! 1 | [[Лейпцыгскі кірмаш]] |- ! 1 | [[Лейпцыгскі інтэрым]] |- ! 1 | [[Лейт]] |- ! 1 | [[Лейта]] |- ! 1 | [[Лейтэнант Ільін, мінны крэйсер]] |- ! 1 | [[Лекавая раслінная сыравіна]] |- ! 1 | [[Лекавы збор]] |- ! 1 | [[Лекар Панцеляймон]] |- ! 1 | [[Лекары ў хрысціянстве]] |- ! 1 | [[Лектар]] |- ! 1 | [[Лектар (хрысціянства)]] |- ! 1 | [[Лекцыя]] |- ! 1 | [[Лекцыі 3M]] |- ! 1 | [[Лелеў]] |- ! 1 | [[Лельчыцкая воласць]] |- ! 1 | [[Леліа Руіні]] |- ! 1 | [[Леліо Орсі]] |- ! 1 | [[Леліч]] |- ! 1 | [[Лема Кронекера]] |- ! 1 | [[Лемантар]] |- ! 1 | [[Лембаўка]] |- ! 1 | [[Лемех]] |- ! 1 | [[Лемех, архітэктура]] |- ! 1 | [[Лемех (архітэктура)]] |- ! 1 | [[Лен (зямельнае ўладанне)]] |- ! 1 | [[Ленарт Коскінен]] |- ! 1 | [[Ленас]] |- ! 1 | [[Лендлер]] |- ! 1 | [[Леневардэн]] |- ! 1 | [[Лениздат]] |- ! 1 | [[Ленсавет]] |- ! 1 | [[Ленскія]] |- ! 1 | [[Леньяна]] |- ! 1 | [[Леніградская вуліца (Полацк)]] |- ! 1 | [[Ленінградскі тэатральны інстытут імя А. Астроўскага]] |- ! 1 | [[Ленінградскі ўсходні інстытут]] |- ! 1 | [[Ленінская вуліца (Ельск)]] |- ! 1 | [[Ленінскі камсамол]] |- ! 1 | [[Леон (гістарычная вобласць)]] |- ! 1 | [[Леон (каралеўства)]] |- ! 1 | [[Леон Вялікі]] |- ! 1 | [[Леон ван Дывает]] |- ! 1 | [[Леонберг]] |- ! 1 | [[Леонид (Скобеев)]] |- ! 1 | [[Леонскі Беатус]] |- ! 1 | [[Леонэ Леоні]] |- ! 1 | [[Лепль]] |- ! 1 | [[Лепразорый]] |- ! 1 | [[Лерынскія астравы]] |- ! 1 | [[Лес Дына]] |- ! 1 | [[Лесві]] |- ! 1 | [[Лесвіца, кніга]] |- ! 1 | [[Леслі Стывен]] |- ! 1 | [[Летапіс Папа Дукляніна]] |- ! 1 | [[Летапіс Радзівілаў]] |- ! 1 | [[Летапіс Рачынскага]] |- ! 1 | [[Летапісанне]] |- ! 1 | [[Летапісец]] |- ! 1 | [[Летапісы]] |- ! 1 | [[Летняя школа]] |- ! 1 | [[Лефарт, Франц Якаўлевіч]] |- ! 1 | [[Леў, вядзьмарка і адзежная шафа]] |- ! 1 | [[Леў IV]] |- ! 1 | [[Леў Іванавіч Ашанін]] |- ! 1 | [[Леў Адольфавіч Озераў]] |- ! 1 | [[Леў Аляксандравіч Бяляўскі]] |- ! 1 | [[Леў Аляксандравіч Каршуноў]] |- ! 1 | [[Леў Армянін]] |- ! 1 | [[Леў Артуравіч Давід]] |- ! 1 | [[Леў Астыйскі]] |- ! 1 | [[Леў Бернардавіч Бертэнсон]] |- ! 1 | [[Леў Дабранскі]] |- ! 1 | [[Леў Малы]] |- ! 1 | [[Леў Мікалаевіч Мітрохін]] |- ! 1 | [[Леў Мікалаевіч Шакун]] |- ! 1 | [[Леў Панькоўскі]] |- ! 1 | [[Леў Равазовіч Парцхаладзэ]] |- ! 1 | [[Леў Рыгоравіч Дэйч]] |- ! 1 | [[Леў Трыпалійскі]] |- ! 1 | [[Леў Уладзіміравіч Крывіцкі]] |- ! 1 | [[Леў Яўгенавіч Астравумаў]] |- ! 1 | [[Леўкаская і Іфакійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Леўцій]] |- ! 1 | [[Лжэ-Дыяген]] |- ! 1 | [[Лжэдзмітрый ІІ]] |- ! 1 | [[Литературная Россия]] |- ! 1 | [[Лоан]] |- ! 1 | [[Лобань]] |- ! 1 | [[Ловіцкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Логія]] |- ! 1 | [[Лодачнік (скульптура)]] |- ! 1 | [[Лоджыі Рафаэля]] |- ! 1 | [[Лоджыі двара Сан Дамаза]] |- ! 1 | [[Лодзьскі кафедральны сабор]] |- ! 1 | [[Лодзінская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Лозинский, Самуил Горациевич]] |- ! 1 | [[Лозка]] |- ! 1 | [[Лойцы]] |- ! 1 | [[Локаны]] |- ! 1 | [[Ломжыцкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Лон Поф]] |- ! 1 | [[Лонг-Айленд]] |- ! 1 | [[Лонгін (Крчо)]] |- ! 1 | [[Лонгін Пастусяк]] |- ! 1 | [[Лонданскае Лінееўскае таварыства]] |- ! 1 | [[Лонданскае місіянерскае таварыства]] |- ! 1 | [[Лонданскае навуковае таварыства]] |- ! 1 | [[Лонданская епархія Прасвятой сям’і]] |- ! 1 | [[Лонданская епархія Святой Сям’і]] |- ! 1 | [[Лонданская каралеўская акадэмія]] |- ! 1 | [[Лонданскі інстытут тэхнічнай стаматалогіі]] |- ! 1 | [[Лора Лумер]] |- ! 1 | [[Лора Фрэйзер]] |- ! 1 | [[Лорд-правост]] |- ! 1 | [[Лорд-пратэктар]] |- ! 1 | [[Лорд вярхоўны суддзя Ірландыі]] |- ! 1 | [[Лоршскія аналы]] |- ! 1 | [[Лот, пляменнік Аўрама]] |- ! 1 | [[Лотар (опера)]] |- ! 1 | [[Лотар Уда II фон Штадэ]] |- ! 1 | [[Лохау]] |- ! 1 | [[Лошынь]] |- ! 1 | [[Луа]] |- ! 1 | [[Луар-э-Шэр]] |- ! 1 | [[Луарга]] |- ! 1 | [[Лубенскія]] |- ! 1 | [[Лубок]] |- ! 1 | [[Лувале]] |- ! 1 | [[Лувен-ла-Нёў]] |- ! 1 | [[Лувестэйн]] |- ! 1 | [[Луг, хімія]] |- ! 1 | [[Лугаль]] |- ! 1 | [[Луганскі Завод]] |- ! 1 | [[Лугаўніцтва]] |- ! 1 | [[Лугіне]] |- ! 1 | [[Лудавіка Антоніа Мураторы]] |- ! 1 | [[Лудавіка Арыёста]] |- ! 1 | [[Лудавіка Ганзага, герцаг Неверскі]] |- ! 1 | [[Лудовіка Антоніа Мураторы]] |- ! 1 | [[Лужэцкі Мажайскі манастыр (РПЦ)]] |- ! 1 | [[Луз]] |- ! 1 | [[Лузіньянскі замак]] |- ! 1 | [[Луйс]] |- ! 1 | [[Лука (горад)]] |- ! 1 | [[Лука (горад, Італія)]] |- ! 1 | [[Лука (епіскап полацкі)]] |- ! 1 | [[Лука Іваноў]] |- ! 1 | [[Лука дзі Томэ]] |- ! 1 | [[Лукавіт]] |- ! 1 | [[Лукас Ворстэрман]] |- ! 1 | [[Лукаса Кранаха Малодшага]] |- ! 1 | [[Лукаш Пражскі]] |- ! 1 | [[Лукаш Халева]] |- ! 1 | [[Лукошын]] |- ! 1 | [[Лукрэцыя д’Эстэ]] |- ! 1 | [[Лукул]] |- ! 1 | [[Лукіа Рыкакі]] |- ! 1 | [[Лукішкі (Вільня)]] |- ! 1 | [[Лукішская плошча]] |- ! 1 | [[Лул Майнцкі]] |- ! 1 | [[Лундскае архібіскупства]] |- ! 1 | [[Лундская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Луніджыяна]] |- ! 1 | [[Лунінецкі дэканат]] |- ! 1 | [[Луп II, герцаг Гасконі]] |- ! 1 | [[Луры]] |- ! 1 | [[Лусіян Тапіеды]] |- ! 1 | [[Лут]] |- ! 1 | [[Луфуку (рака)]] |- ! 1 | [[Луцка-Жытомірская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Луцка-Уладзімірскае біскупства]] |- ! 1 | [[Луцкая епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Луцкая зямля]] |- ! 1 | [[Луцкая і Валынская епархія]] |- ! 1 | [[Луцкая і астрожская епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Луцкі дагавор (1390)]] |- ! 1 | [[Луцкі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Луцкі епіскап]] |- ! 1 | [[Луцый Аней Флор]] |- ! 1 | [[Луцый Вітэлій]] |- ! 1 | [[Луцый Гелій Публікола]] |- ! 1 | [[Луцый Ліцыній Лукул]] |- ! 1 | [[Луцый Мумій Ахаік]] |- ! 1 | [[Луцый Сула (опера)]] |- ! 1 | [[Луцыя Сіракузская]] |- ! 1 | [[Лучардзі]] |- ! 1 | [[Лучковае скляпенне]] |- ! 1 | [[Лучнік]] |- ! 1 | [[Лучэра]] |- ! 1 | [[Луі]] |- ! 1 | [[Луі-Агюст дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Луі-Агюст дэ Бурбон, герцаг Мэнскі]] |- ! 1 | [[Луі-Аляксандр дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Луі-Аляксандр дэ Бурбон Ламбаль]] |- ! 1 | [[Луі-Жан-Мары дэ Бурбон Пенцьеўр]] |- ! 1 | [[Луі-Філіп (граф Парыжскі)]] |- ! 1 | [[Луі-Філіп Арлеанскі, 1725-1785]] |- ! 1 | [[Луі Альтюсе]] |- ! 1 | [[Луі Галахер]] |- ! 1 | [[Луі Гёфлінгер]] |- ! 1 | [[Луі Жак Тэнар]] |- ! 1 | [[Луі Каравак]] |- ! 1 | [[Луі дэ Сен-Сімон]] |- ! 1 | [[Луіc дэ Гранада]] |- ! 1 | [[Луіджы Арсіні]] |- ! 1 | [[Луіджы Барласіна]] |- ! 1 | [[Луіджы Білья]] |- ! 1 | [[Луіджы Гацолі]] |- ! 1 | [[Луіджы Дадалья]] |- ! 1 | [[Луіджы Дэ Маджыстрыс, архібіскуп]] |- ! 1 | [[Луіджы Лука Кавалі-Сфорца]] |- ! 1 | [[Луіджы Макі]] |- ! 1 | [[Луіджы П'яві]] |- ! 1 | [[Луіджы Поджы]] |- ! 1 | [[Луіджы Стурцо]] |- ! 1 | [[Луіджы Фортыс]] |- ! 1 | [[Луіджы Чэнтурыёнэ]] |- ! 1 | [[Луіджы д'Эстэ]] |- ! 1 | [[Луіджы д’Эстэ]] |- ! 1 | [[Луіза, прынцэса Дацкая]] |- ! 1 | [[Луіза Амалія Браўншвайг-Вольфенбютэльская]] |- ! 1 | [[Луіза Генрыэта Аранская]] |- ! 1 | [[Луіза Гесен-Дармштацкая]] |- ! 1 | [[Луіза Дацкая, 1726—1756]] |- ! 1 | [[Луіза Караліна Гесэн-Касельская]] |- ! 1 | [[Луіза Мекленбург-Гюстраўская]] |- ! 1 | [[Луіза Мілер]] |- ! 1 | [[Луіза Пруская (1770—1836)]] |- ! 1 | [[Луіза Пруская (1838—1923)]] |- ! 1 | [[Луіза Франсуаза дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Луіза Франсуаза дэ Лавальер]] |- ! 1 | [[Луіза Французская]] |- ! 1 | [[Луіза Шведская]] |- ! 1 | [[Луіза дэ Каліньі]] |- ! 1 | [[Луіза дэ Марыяк]] |- ! 1 | [[Луіс-Антоніа]] |- ! 1 | [[Луіс Ладарыя Ферэр]] |- ! 1 | [[Луіс Марцін]] |- ! 1 | [[Луіс Мялендэс]] |- ! 1 | [[Луіс Хуліян дэ Міла]] |- ! 1 | [[Луіс дэ Гранада]] |- ! 1 | [[Луіс дэ Рэкезенс]] |- ! 1 | [[Луіс дэ ла Серда Медзінаселі]] |- ! 1 | [[Луўрская карціна]] |- ! 1 | [[Лысіна]] |- ! 1 | [[Лычык]] |- ! 1 | [[Львова]] |- ! 1 | [[Львоўска-Сакальская епархія Праваслаўнай царквы Украіны]] |- ! 1 | [[Львоўскае брацтва]] |- ! 1 | [[Львоўская Нацыянальная Навуковая Бібліятэка імя В. Стэфаніка НАН Украіны]] |- ! 1 | [[Львоўская акадэмія]] |- ! 1 | [[Львоўская антрапалагічная школа]] |- ! 1 | [[Львоўская архіепархія (АКЦ)]] |- ! 1 | [[Львоўская езуіцкая акадэмія]] |- ! 1 | [[Львоўская кансерваторыя]] |- ! 1 | [[Львоўская карцінная галерэя]] |- ! 1 | [[Львоўская мітраполія]] |- ! 1 | [[Львоўская нацыянальная галерэя мастацтваў]] |- ! 1 | [[Львоўская нацыянальная навуковая бібліятэка Украіны імя Васіля Стэфаніка]] |- ! 1 | [[Львоўская і Галіцкая епархія]] |- ! 1 | [[Львоўскі езуцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Львоўскі кафедральны сабор]] |- ! 1 | [[Львоўскі музей гісторыі рэлігіі]] |- ! 1 | [[Львоўскі тэатр Савецкай Арміі]] |- ! 1 | [[Львоўскі ірмалагіён]] |- ! 1 | [[Львоўскі ірмалой]] |- ! 1 | [[Льежская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Льюіс Кэмбэл]] |- ! 1 | [[Лэдзі Гадыва]] |- ! 1 | [[Лэдзі Сьюзан (раман)]] |- ! 1 | [[Лэнас]] |- ! 1 | [[Лэнстэр]] |- ! 1 | [[Любадзейства]] |- ! 1 | [[Любадраг Дзіміч]] |- ! 1 | [[Любамір Гузор]] |- ! 1 | [[Любасцінія]] |- ! 1 | [[Любашанскае староства]] |- ! 1 | [[Любекскі мір]] |- ! 1 | [[Любенаў]] |- ! 1 | [[Любите друг друга]] |- ! 1 | [[Люблінскае благачынне]] |- ! 1 | [[Люблінскі дыстрыкт]] |- ! 1 | [[Люблінскі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Люблінскі замак]] |- ! 1 | [[Люблінскі сойм, 1703]] |- ! 1 | [[Любмел]] |- ! 1 | [[Любоў Ісаакаўна Аксельрод]] |- ! 1 | [[Любоў Якаўлеўна Гурэвіч]] |- ! 1 | [[Любоўная лірыка]] |- ! 1 | [[Любоўны раман]] |- ! 1 | [[Любск]] |- ! 1 | [[Любяшоўскі навіцыят]] |- ! 1 | [[Любі рэвалюцыю]] |- ! 1 | [[Любіце ворагаў вашых]] |- ! 1 | [[Людавіку Альварэш дэ Фігейрэду]] |- ! 1 | [[Людас Павілоніс]] |- ! 1 | [[Людвіг I, герцаг Баварыі]] |- ! 1 | [[Людвіг II, герцаг Баварыі]] |- ! 1 | [[Людвіг II (вялікі герцаг Бадэна)]] |- ! 1 | [[Людвіг II Баварскі]] |- ! 1 | [[Людвіг IV, ландграф Цюрынгіі]] |- ! 1 | [[Людвіг I (вялікі герцаг Бадэна)]] |- ! 1 | [[Людвіг VI (граф Отынген)]] |- ! 1 | [[Людвіг Ёхан Бакэвіг]] |- ! 1 | [[Людвіг Аверкамп]] |- ! 1 | [[Людвіг Антон фон дэр Пфальц-Нойбург]] |- ! 1 | [[Людвіг Вільгельм, маркграф Бадэн-Бадэна]] |- ! 1 | [[Людвіг Вільгельм Бадэнскі]] |- ! 1 | [[Людвіг Вільгельм Бадэнскі (1865-1888)]] |- ! 1 | [[Людвіг Дзёр]] |- ! 1 | [[Людвіг Рудольф Браўншвайг-Вольфенбютэльскі]] |- ! 1 | [[Людвіг Рытэр фон Кёхель]] |- ! 1 | [[Людвіг Рэн]] |- ! 1 | [[Людвіг Траубэ]] |- ! 1 | [[Людвіг Фрыдрых Прускі]] |- ! 1 | [[Людвіг Шангауэр]] |- ! 1 | [[Людвіг Эрнст Браўншвайг-Вольфенбютэльскі]] |- ! 1 | [[Людвіг фон Хорфлеговэ]] |- ! 1 | [[Людвігсгафен-на-Рэйне]] |- ! 1 | [[Людвік Барталамей Брынк]] |- ! 1 | [[Людвік Дамінік Радзівіл]] |- ! 1 | [[Людвік Пехнік]] |- ! 1 | [[Людвік Рыякур]] |- ! 1 | [[Людвік Сакульскі]] |- ! 1 | [[Людвік Сольскі]] |- ! 1 | [[Людвікас Рэза]] |- ! 1 | [[Людгард]] |- ! 1 | [[Людміла Аляксандраўна Лыкава]] |- ! 1 | [[Людміла Барысаўна Аляксандрава]] |- ! 1 | [[Людміла Васілеўна Жураўлёва]] |- ! 1 | [[Людміла Генадзеўна Смародзіна]] |- ! 1 | [[Людміла Новак]] |- ! 1 | [[Людміла Пеціна]] |- ! 1 | [[Людміла Уладзіміраўна Строева]] |- ! 1 | [[Людміла з Подзебрадаў]] |- ! 1 | [[Людовік, Герцаг Арлеанскі, 1549-1550]] |- ! 1 | [[Людовік, герцаг Брэтонскі]] |- ! 1 | [[Людовік, герцаг Гіені]] |- ! 1 | [[Людовік, граф Вермандуа]] |- ! 1 | [[Людовік I, герцаг Савойскі]] |- ! 1 | [[Людовік II (граф Фландрыі)]] |- ! 1 | [[Людовік II Бурбон]] |- ! 1 | [[Людовік II Бурбон-Кандэ]] |- ! 1 | [[Людовік II Французскі]] |- ! 1 | [[Людовік I (граф Фландрыі)]] |- ! 1 | [[Людовік I Французскі]] |- ! 1 | [[Людовік VIII (значэнні)]] |- ! 1 | [[Людовік Аранскі]] |- ! 1 | [[Людовік Бертран]] |- ! 1 | [[Людовік Бургундскі]] |- ! 1 | [[Людовік Дэцыюш]] |- ! 1 | [[Людовік Жазеф, дафін Францыі]] |- ! 1 | [[Людовік Казіміравіч Плятэр]] |- ! 1 | [[Людовік Каравак]] |- ! 1 | [[Людовік Марыя Грыньён дэ Манфор]] |- ! 1 | [[Людовік Пабожны]] |- ! 1 | [[Людовік Савойскі]] |- ! 1 | [[Людовік Тарэнцкі]] |- ! 1 | [[Людовік дэ Бурбон Суасон]] |- ! 1 | [[Людовік дэ Гіз]] |- ! 1 | [[Людовік дэ Гіз, кардынал]] |- ! 1 | [[Людовік дэ Санкер]] |- ! 1 | [[Людовіка Ганзага]] |- ! 1 | [[Людовіка Людавізі]] |- ! 1 | [[Людовіка дэ Блуа]] |- ! 1 | [[Людольф Кёніг]] |- ! 1 | [[Люзытанская каталіцкая апостальская евангельская царква]] |- ! 1 | [[Люйшунькоу]] |- ! 1 | [[Люк-Аліўе Мерсон]] |- ! 1 | [[Люкарны]] |- ! 1 | [[Люлія Мікалаеўна Грыгор'ева]] |- ! 1 | [[Люстра (свяцільня)]] |- ! 1 | [[Люстэрка загадак]] |- ! 1 | [[Люсі Уолтэр]] |- ! 1 | [[Люсія (княгіня Трыпалі)]] |- ! 1 | [[Лютэр фон Браўншвайг]] |- ! 1 | [[Лютэранская Царква]] |- ! 1 | [[Лютэранская Царква — Місурыйскі сінод]] |- ! 1 | [[Лютэранская кірха (Вільня)]] |- ! 1 | [[Лютэранская кірха (Вільні)]] |- ! 1 | [[Лютэранская сусветная федэрацыя]] |- ! 1 | [[Лютэранская царква, Бістрыца]] |- ! 1 | [[Лютэранская царква, Клуж-Напока]] |- ! 1 | [[Лютэранская царква, Краёва]] |- ! 1 | [[Лютэранская царква (Вільня)]] |- ! 1 | [[Лютэранская царква - Місурыйскі сінод]] |- ! 1 | [[Лютэранская царква Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Лютэранская царква Святых Пятра і Паўла (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Лютэранская царква — Місурыйскі сінод]] |- ! 1 | [[Лютэранскія могілкі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Люцыян Марачэўскі]] |- ! 1 | [[Люцыян Радомскі]] |- ! 1 | [[Люцыян Сяменскі]] |- ! 1 | [[Люцыян Шчэрба]] |- ! 1 | [[Люцэн]] |- ! 1 | [[Лявон II Рубенід]] |- ! 1 | [[Лявон V, цар Кілікійскай Арменіі]] |- ! 1 | [[Лявон XIII]] |- ! 1 | [[Лявон Ігольнік]] |- ! 1 | [[Лявон Аганесавіч Акапян]] |- ! 1 | [[Лявон Вазгенавіч Нерсесян]] |- ! 1 | [[Лявон Духноўскі]] |- ! 1 | [[Лявон Лапацінскі]] |- ! 1 | [[Лявон Міхайлавіч Буйноўскі]] |- ! 1 | [[Лявон Францавіч Даўкша]] |- ! 1 | [[Лявон Шавейка]] |- ! 1 | [[Лявонцій (Гудзімаў)]] |- ! 1 | [[Лявонцій (Лебядзінскі)]] |- ! 1 | [[Лявонцій (значэнні)]] |- ! 1 | [[Лявонцій (фон Вімпфен)]] |- ! 1 | [[Лявонцій Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Лявонцій Лявонцьевіч Бенігсен]] |- ! 1 | [[Лядэсма]] |- ! 1 | [[Лякальная цэгла]] |- ! 1 | [[Лялічы, Бранская вобласць]] |- ! 1 | [[Лялічы (Бранская вобласць)]] |- ! 1 | [[Лямеш, земляробства]] |- ! 1 | [[Ляндскрона]] |- ! 1 | [[Ляпіс-блакіт]] |- ! 1 | [[Ляснеўскі]] |- ! 1 | [[Лясныя браты (1905—1906)]] |- ! 1 | [[Лятаючы макаронны монстр]] |- ! 1 | [[Ляфортава, раён Масквы]] |- ! 1 | [[Ляхнаў]] |- ! 1 | [[Ляхніцкі]] |- ! 1 | [[Ляшок]] |- ! 1 | [[Ляўковічы]] |- ! 1 | [[Лёбеніхт]] |- ! 1 | [[Лёвен-ле-Нёў]] |- ! 1 | [[Лёд слабільны]] |- ! 1 | [[Лён-даўгунец]] |- ! 1 | [[Лён-кудравец, ці кудраш]] |- ! 1 | [[Лён буйнанасенны]] |- ! 1 | [[Лён звычайны]] |- ! 1 | [[Лён культурны]] |- ! 1 | [[Лён прамежкавы]] |- ! 1 | [[Лён сцелісты]] |- ! 1 | [[Лёнгінас Вірбалас]] |- ! 1 | [[Лёска, кій]] |- ! 1 | [[Лётчык]] |- ! 1 | [[Лёў Рыгоравіч Дэйч]] |- ! 1 | [[Ліберальна-дэмакратычная партыя Малдовы]] |- ! 1 | [[Ліберальная народная партыя, Фінляндыя]] |- ! 1 | [[Ліберальная партыя (Іспанія)]] |- ! 1 | [[Ліберальная партыя (Нарвегія)]] |- ! 1 | [[Ліберальная тэалогія]] |- ! 1 | [[Лібералізм у Расіі]] |- ! 1 | [[Лібертарная педагогіка]] |- ! 1 | [[Лібертвіль]] |- ! 1 | [[Лібурцый]] |- ! 1 | [[Лібіца]] |- ! 1 | [[Лівадзійскі палац]] |- ! 1 | [[Лівадыя]] |- ! 1 | [[Лівен]] |- ! 1 | [[Ліверпульскі каталіцкі сабор]] |- ! 1 | [[Лівий берег]] |- ! 1 | [[Лівонская Рыфмаваная хроніка]] |- ! 1 | [[Лівонцы]] |- ! 1 | [[Лівійцы, старажытныя]] |- ! 1 | [[Лівіцы-над-Цыдлінай]] |- ! 1 | [[Лівіцы над Цыдлінай]] |- ! 1 | [[Ліга.net]] |- ! 1 | [[Ліга абароны правоў беларусаў-каталікоў]] |- ! 1 | [[Лігеці]] |- ! 1 | [[Лігніц]] |- ! 1 | [[Лігінішкіс]] |- ! 1 | [[Лідар Таўэр]] |- ! 1 | [[Лідарства]] |- ! 1 | [[Лідзія Іванаўна Іёўлева]] |- ! 1 | [[Лідыйскі лад]] |- ! 1 | [[Ліепайскае благачынне]] |- ! 1 | [[Ліз Сміт]] |- ! 1 | [[Лізавета]] |- ! 1 | [[Лізавета, расійская імператрыца]] |- ! 1 | [[Лізавета-Шарлота Пфальцкая]] |- ! 1 | [[Лізавета Іванаўна Барышнікава]] |- ! 1 | [[Лізавета Александрына Вюртэмбергская]] |- ! 1 | [[Лізавета Аўстрыйская (1554-1592)]] |- ! 1 | [[Лізавета Баніфацыя]] |- ! 1 | [[Лізавета Валуа]] |- ! 1 | [[Лізавета Варанянская]] |- ! 1 | [[Лізавета Вюртэмбергская (1767—1790)]] |- ! 1 | [[Лізавета Генрыэта Гесэн-Касельская]] |- ! 1 | [[Лізавета Гогенштаўфен]] |- ! 1 | [[Лізавета Карынтыйская]] |- ! 1 | [[Лізавета Радзівіл]] |- ! 1 | [[Лізавета Развадоўская]] |- ! 1 | [[Лізавета Рудланская]] |- ! 1 | [[Лізавета Сафія Брадэнбургская]] |- ! 1 | [[Лізавета Тэнчынская]] |- ! 1 | [[Лізавета Хрысціна Браўншвайгская]] |- ! 1 | [[Лізавета Яраславаўна]] |- ! 1 | [[Лізавета з Шонау]] |- ! 1 | [[Лізацым]] |- ! 1 | [[Лізена]] |- ! 1 | [[Лікавы шэраг]] |- ! 1 | [[Лікапін]] |- ! 1 | [[Лікофран]] |- ! 1 | [[Лікскі дагавор]] |- ! 1 | [[Лілея, геральдыка]] |- ! 1 | [[Ліловы колер]] |- ! 1 | [[Лільшаль]] |- ! 1 | [[Ліля Венеда]] |- ! 1 | [[Ліляна Хаб’янавіч-Джуравіч]] |- ! 1 | [[Ліліенфельд, кляштар]] |- ! 1 | [[Ліман Бічэр]] |- ! 1 | [[Лімар, архібіскуп гамбургскі]] |- ! 1 | [[Лімбургская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Лімнаская і Святога Еўстрація мітраполія]] |- ! 1 | [[Лімонны сок]] |- ! 1 | [[Ліна]] |- ! 1 | [[Лінас Антанас Ліцкявічус]] |- ! 1 | [[Ліндсі Стырлінг]] |- ! 1 | [[Ліндысфарн]] |- ! 1 | [[Лінейная перспектыва]] |- ! 1 | [[Лінчэпінгская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Лінія M2, Будапешцкі метрапалітэн]] |- ! 1 | [[Ліпа, драўніна]] |- ! 1 | [[Ліпендорф]] |- ! 1 | [[Ліпле]] |- ! 1 | [[Ліпсіус]] |- ! 1 | [[Ліс-Ілінойс]] |- ! 1 | [[Лісабонская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Ліст Ігнацыя да Рымлян]] |- ! 1 | [[Ліст Арыстэя да Філакрата]] |- ! 1 | [[Ліст Варнавы]] |- ! 1 | [[Ліст Карынфянаў да Паўла]] |- ! 1 | [[Ліст Палікарпа да Філіпійцаў]] |- ! 1 | [[Ліст да Александрыйцаў]] |- ! 1 | [[Ліст да Карынфянаў Клімента]] |- ! 1 | [[Ліст да Лаадыкійцаў]] |- ! 1 | [[Ліст да Сенекі Малодшага]] |- ! 1 | [[Лісты Баламута]] |- ! 1 | [[Лісты апосталаў]] |- ! 1 | [[Лісянскі]] |- ! 1 | [[Лісій, рэгент Сірыі]] |- ! 1 | [[Лісістрата]] |- ! 1 | [[Літ (Шатландыя)]] |- ! 1 | [[Літа]] |- ! 1 | [[Літальд, князь зноемскі]] |- ! 1 | [[Літальд Зноемскі]] |- ! 1 | [[Літанне]] |- ! 1 | [[Літанія]] |- ! 1 | [[Літаратура Балгарыі]] |- ! 1 | [[Літаратурная газета]] |- ! 1 | [[Літаратурная прэмія імя А. Фадзеева]] |- ! 1 | [[Літаратурная прэмія імя В. Пікуля]] |- ! 1 | [[Літаратурны душапрыказчык]] |- ! 1 | [[Літаратурны музей Адама Міцкевіча, Варшава]] |- ! 1 | [[Літасць Ціта]] |- ! 1 | [[Літвінка з вербамі]] |- ! 1 | [[Літвіны, опера]] |- ! 1 | [[Літл-Фолс (Нью-Джэрсі)]] |- ! 1 | [[Літоўска-польска-ўкраінская брыгада]] |- ! 1 | [[Літоўскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Літоўскае епархіяльнае ўпраўленне]] |- ! 1 | [[Літоўскае навуковае таварыства]] |- ! 1 | [[Літоўская адукацыйная камісія]] |- ! 1 | [[Літоўская грэка-ўніяцкая семінарыя]] |- ! 1 | [[Літоўская духоўная кансісторыя]] |- ! 1 | [[Літоўская евангелічна-рэфармацкая калегія]] |- ! 1 | [[Літоўская епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Літоўская знаць]] |- ! 1 | [[Літоўская кансерваторыя]] |- ! 1 | [[Літоўская кансісторыя]] |- ! 1 | [[Літоўская капела]] |- ! 1 | [[Літоўская кухня]] |- ! 1 | [[Літоўская навучальная акруга]] |- ! 1 | [[Літоўская праваслаўная епархія]] |- ! 1 | [[Літоўская правінцыя базыльян]] |- ! 1 | [[Літоўская правінцыя ордэна бернардзінцаў]] |- ! 1 | [[Літоўская правінцыя ордэна езуітаў]] |- ! 1 | [[Літоўская хрысціянска-дэмакратычная партыя]] |- ! 1 | [[Літоўская і Віленская епархія]] |- ! 1 | [[Літоўская ўніяцкая духоўная кансісторыя]] |- ! 1 | [[Літоўскі дзяржаўны банк]] |- ! 1 | [[Літоўскі евангелічна-рэфармацкі Сінод]] |- ! 1 | [[Літоўскі нацыянальны музей]] |- ! 1 | [[Літоўскі тэатр оперы і балета]] |- ! 1 | [[Літоўскія епархіяльныя ведамасці]] |- ! 1 | [[Літургічнае адзенне]] |- ! 1 | [[Літургічнае начынне]] |- ! 1 | [[Літургічная кніга]] |- ! 1 | [[Літургічны Рух]] |- ! 1 | [[Літургічныя абрады]] |- ! 1 | [[Літургічныя кнігі лацінскага абраду]] |- ! 1 | [[Літургія Іаана Златавуста]] |- ! 1 | [[Літургія Апостала Якава]] |- ! 1 | [[Літургія Несторыя]] |- ! 1 | [[Літургія Святога Якава]] |- ! 1 | [[Літургія Слова]] |- ! 1 | [[Літургія Фадзея і Марыя]] |- ! 1 | [[Літургія Яна Залатавуснага]] |- ! 1 | [[Літургія абвешчаных]] |- ! 1 | [[Літургія слова]] |- ! 1 | [[Ліутпранд Крэмонскі]] |- ! 1 | [[Ліхань Стары]] |- ! 1 | [[Ліцзян]] |- ! 1 | [[Ліцкі дагавор]] |- ! 1 | [[Ліцый звычайны]] |- ! 1 | [[Ліцэй Генрыха IV]] |- ! 1 | [[Ліцэй Людовіка Вялікага]] |- ! 1 | [[Ліцэнзія на шлюб]] |- ! 1 | [[Ліцэнзіят тэалогіі]] |- ! 1 | [[Ліцэнціят]] |- ! 1 | [[Лічб]] |- ! 1 | [[Лічбавы відэадыск]] |- ! 1 | [[Лічбы на сэрцы]] |- ! 1 | [[Лічфілд (Канектыкут)]] |- ! 1 | [[Лічфілдскае Евангелле]] |- ! 1 | [[Лічфілдскае евангелле]] |- ! 1 | [[Лішніцы]] |- ! 1 | [[Ліям]] |- ! 1 | [[Ліёнская прывілея 1510 года]] |- ! 1 | [[Ліёнская унія]] |- ! 1 | [[Ліёнскі сабор]] |- ! 1 | [[Ліўтгарда]] |- ! 1 | [[Ліўтпранд]] |- ! 1 | [[Ліўтпранд Крэмонскі]] |- ! 1 | [[М-16]] |- ! 1 | [[М. І. Дамакураў]] |- ! 1 | [[М. І. Лук’янчык]] |- ! 1 | [[М. А. Багаслоўскі]] |- ! 1 | [[М. Адахоўскі]] |- ! 1 | [[М. Арландзіні]] |- ! 1 | [[М. Бяспалаў]] |- ! 1 | [[М. В. Ліхапол]] |- ! 1 | [[М. Галаўня]] |- ! 1 | [[М. Длугаш]] |- ! 1 | [[М. Жалевіч]] |- ! 1 | [[М. Калечыц]] |- ! 1 | [[М. Капуцкая]] |- ! 1 | [[М. Косаў]] |- ! 1 | [[М. М. Дзятко]] |- ! 1 | [[М. М. Памяранцаў]] |- ! 1 | [[М. М. Языкаў]] |- ! 1 | [[М. Малеўская]] |- ! 1 | [[М. Н. Былоў]] |- ! 1 | [[М. С. Рыўкін]] |- ! 1 | [[М. Сапель]] |- ! 1 | [[М. Сівіцкі]] |- ! 1 | [[М. Тулейка]] |- ! 1 | [[М. Хафнер]] |- ! 1 | [[М. Чапля]] |- ! 1 | [[М. Эйген]] |- ! 1 | [[М. Я. Рыбко]] |- ! 1 | [[М. Я. Сакаленка]] |- ! 1 | [[М. Я. Шашкова]] |- ! 1 | [[МВА]] |- ! 1 | [[МДБ]] |- ! 1 | [[МДБ СССР]] |- ! 1 | [[МЗС Расіі]] |- ! 1 | [[МНДІТЭП]] |- ! 1 | [[МПА СНД. 30 гадоў]] |- ! 1 | [[Мааканда]] |- ! 1 | [[Маан, мухафаза]] |- ! 1 | [[Маасейк]] |- ! 1 | [[Мааха]] |- ! 1 | [[Магакія Арманян]] |- ! 1 | [[Магдала]] |- ! 1 | [[Магдалена Альшэўска]] |- ! 1 | [[Магдалена Саксонская, 1507—1534]] |- ! 1 | [[Магдебург]] |- ! 1 | [[Магдэбургскія дзверы]] |- ! 1 | [[Магн Магненцый]] |- ! 1 | [[Магн Фелікс Энодый]] |- ! 1 | [[Магнаўрская школа]] |- ! 1 | [[Магнезія, Грэцыя]] |- ! 1 | [[Магнус (кароль Лівоніі)]] |- ! 1 | [[Магнус Броструп Ландстад]] |- ! 1 | [[Магнус Сэнскі]] |- ! 1 | [[Магпрамсаюз]] |- ! 1 | [[Магіла Ісуса]] |- ! 1 | [[Магілеўскае праваслаўнае брацтва]] |- ! 1 | [[Магілеўская семінарыя]] |- ! 1 | [[Магілы Гасподняя]] |- ! 1 | [[Магільскае абацтва]] |- ! 1 | [[Магілёва-Падольская епархія (АКЦ)]] |- ! 1 | [[Магілёўскае Богаяўленскае брацтва]] |- ! 1 | [[Магілёўскае жаночае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Магілёўскае мужчынскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Магілёўскае народнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Магілёўская абутковая фабрыка]] |- ! 1 | [[Магілёўская архідыяцэзія, гістарычная]] |- ! 1 | [[Магілёўская праваслаўнае брацтва]] |- ! 1 | [[Магілёўская рымска-каталіцкая кансісторыя]] |- ! 1 | [[Магілёўская суперінтэндацыя]] |- ! 1 | [[Магілёўская турма НКУС]] |- ! 1 | [[Магілёўская іканапісная школа]] |- ! 1 | [[Магілёўскі гарадскі Савет дэпутатаў]] |- ! 1 | [[Магілёўскі губернскі архіў]] |- ! 1 | [[Магілёўскі губернскі суд]] |- ! 1 | [[Магілёўскі гісторыка-статыстычны камітэт]] |- ! 1 | [[Магілёўскі дзяржаўны абласны інстытут развіцця адукацыі]] |- ! 1 | [[Магілёўскі кафедральны сабор]] |- ! 1 | [[Магілёўскі староста]] |- ! 1 | [[Магілёўскія каталіцкія архібіскупы]] |- ! 1 | [[Магістр Лівонскага ордэна]] |- ! 1 | [[Магістр вольных мастацтваў]] |- ! 1 | [[Магістр мастацтваў]] |- ! 1 | [[Магістр ордэна дамініканцаў]] |- ! 1 | [[Магістр тэалогіі]] |- ! 1 | [[Магістраль, фільм]] |- ! 1 | [[Магістры Лівонскага ордэна]] |- ! 1 | [[Магістэрыум]] |- ! 1 | [[Магічны квадрат]] |- ! 1 | [[Мадагаскарас]] |- ! 1 | [[Мадалін Мюрэй О’Хэйр]] |- ! 1 | [[Мадам дэ Ламбаль]] |- ! 1 | [[Мадам дэ Мантэспан]] |- ! 1 | [[Маданскае благачынне]] |- ! 1 | [[Мадлен дэ ла Тур, графіня Авернская]] |- ! 1 | [[Мадлен дэ ла Тур-д'Авернь]] |- ! 1 | [[Мадонна, мастацтва]] |- ! 1 | [[Мадонна (мастацтва)]] |- ! 1 | [[Мадонна Брыджуотэра]] |- ! 1 | [[Мадонна Нортбрука]] |- ! 1 | [[Мадонна боскай любові]] |- ! 1 | [[Мадонна дэла Тенда]] |- ! 1 | [[Мадонна дэль Імпаната]] |- ! 1 | [[Мадонна дэль Попала]] |- ! 1 | [[Мадонна з дзіцем (Чыма да Канельяна, Лондан)]] |- ! 1 | [[Мадонна з дзіцем (Чыма да Канельяна, Лос-Анджэлес)]] |- ! 1 | [[Мадонна з дзіцем (Чыма да Канельяна, Луўр)]] |- ! 1 | [[Мадонна з дзіцем (Чыма да Канельяна, Ролі)]] |- ! 1 | [[Мадонна з дому Санці]] |- ! 1 | [[Мадонна з калаўротам]] |- ! 1 | [[Мадонна з немаўлём]] |- ! 1 | [[Мадонна з чыжыкам]] |- ! 1 | [[Мадонна пад балдахінам]] |- ! 1 | [[Мадонна ў славе з пуці]] |- ! 1 | [[Мадраскі хрысціянскі каледж]] |- ! 1 | [[Мадрыгал]] |- ! 1 | [[Мадрыдскі летапіс]] |- ! 1 | [[Мадульён]] |- ! 1 | [[Мадыкеры]] |- ! 1 | [[Мадыльяна]] |- ! 1 | [[Мадыяніцяне]] |- ! 1 | [[Мадэль]] |- ! 1 | [[Мадэль Гейзенберга]] |- ! 1 | [[Мадэль дэ Сітэра]] |- ! 1 | [[Мадэльныя арганізмы]] |- ! 1 | [[Мадэліроўка]] |- ! 1 | [[Мадэрнізм у Каталіцкай Царкве]] |- ! 1 | [[Мадэст (Стральбіцкі)]] |- ! 1 | [[Мадэст Іванавіч Пісараў]] |- ! 1 | [[Мадэст Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Мадэст Андрэевіч Корф]] |- ! 1 | [[Мадэст Данілавіч Сасенка]] |- ! 1 | [[Маестат]] |- ! 1 | [[Мажайскі князь]] |- ! 1 | [[Мажайскі крэмль]] |- ! 1 | [[Мажэйкейскі дэканат]] |- ! 1 | [[Мажэна Палякоўна]] |- ! 1 | [[Мазаліна да Панікале]] |- ! 1 | [[Мазаіка цыбулі]] |- ! 1 | [[Маздаюзм]] |- ! 1 | [[Мазендеран]] |- ! 1 | [[Мазурскі дыялект]] |- ! 1 | [[Мазурышкі]] |- ! 1 | [[Мазырска-Рэчыцкі дэканат]] |- ! 1 | [[Мазырская гімназія]] |- ! 1 | [[Мазырская епархія]] |- ! 1 | [[Мазь]] |- ! 1 | [[Мазэпа]] |- ! 1 | [[Мазінаў]] |- ! 1 | [[Майкл Аранда]] |- ! 1 | [[Майкл Браўн, кардынал]] |- ! 1 | [[Майкл Дукакіс]] |- ! 1 | [[Майкл Дэвіс]] |- ! 1 | [[Майкл Келі, архібіскуп]] |- ! 1 | [[Майкл Кліры]] |- ! 1 | [[Майкл Лансдэйл]] |- ! 1 | [[Майкл Уэйт]] |- ! 1 | [[Майкл Фіцджэральд]] |- ! 1 | [[Майкл Холерых]] |- ! 1 | [[Майлз Кавердэйл]] |- ! 1 | [[Майн Кампф]] |- ! 1 | [[Майнгау]] |- ! 1 | [[Майнхард II]] |- ! 1 | [[Майнцкае архібіскупства]] |- ! 1 | [[Майсееў закон]] |- ! 1 | [[Майсей, які разбівае Скрыжалі Запавету]] |- ! 1 | [[Майсей (Блізняцоў-Платонаў)]] |- ! 1 | [[Майсей Вугрын]] |- ! 1 | [[Майсей Маймон]] |- ! 1 | [[Майскія палі]] |- ! 1 | [[Майстар Манола]] |- ! 1 | [[Майстар Матэа]] |- ! 1 | [[Майстар Тэадорых]] |- ! 1 | [[Майстар Франку]] |- ! 1 | [[Майстар святога Эрмінольда]] |- ! 1 | [[Майя (мова)]] |- ! 1 | [[Макавае малако]] |- ! 1 | [[Макалестэраў каледж]] |- ! 1 | [[Макановіцкая царква]] |- ! 1 | [[Макар'еў Жоўтаводскі манастыр]] |- ! 1 | [[Макар'еўскія саборы]] |- ! 1 | [[Макаранічная мова]] |- ! 1 | [[Макарый, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Макарый, мітрапаліт маскоўскі]] |- ! 1 | [[Макарый (Глухароў)]] |- ! 1 | [[Макарый (Зімін)]] |- ! 1 | [[Макарый (Свістун)]] |- ! 1 | [[Макарый (мітрапаліт Маскоўскі)]] |- ! 1 | [[Макарый (мітрапаліт УАПЦ)]] |- ! 1 | [[Макарый (патрыярх канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Макарый II, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Макарый II Маскавіцянін]] |- ! 1 | [[Макарый I Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Макарый I Чорт]] |- ! 1 | [[Макарый Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Макарый Маскоўскі (Вілейка)]] |- ! 1 | [[Макарэўскі]] |- ! 1 | [[Макар’еўская прэмія]] |- ! 1 | [[Макар’еўскі павет]] |- ! 1 | [[Макаўка (архітэктура)]] |- ! 1 | [[Макаўка (купал)]] |- ! 1 | [[Македаніяне]] |- ! 1 | [[Македонскі рэнесанс]] |- ! 1 | [[Македонія, рымская правінцыя]] |- ! 1 | [[Макон]] |- ! 1 | [[Макрафагі]] |- ! 1 | [[Макрына Мечыслаўская]] |- ! 1 | [[Макс Гейт]] |- ! 1 | [[Макс Джэмер]] |- ! 1 | [[Макс Малас]] |- ! 1 | [[Макс Оэлер]] |- ! 1 | [[Макс Фэрбербёк]] |- ! 1 | [[Макс Швабінскі]] |- ! 1 | [[Максім, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Максім (Жыжыленка)]] |- ! 1 | [[Максім (Патрыярх Балгарскі)]] |- ! 1 | [[Максім (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Максім Беразоўскі]] |- ! 1 | [[Максім Васільевіч Яраменка]] |- ! 1 | [[Максім Вейганд]] |- ! 1 | [[Максім Вызнаўца]] |- ! 1 | [[Максім Трошын]] |- ! 1 | [[Максім Тырскі]] |- ! 1 | [[Максіміан Геркулій]] |- ! 1 | [[Максімільян I]] |- ! 1 | [[Максімільян Ягоравіч Месмахер]] |- ! 1 | [[Максіміліян II, курфюрст Баварыі]] |- ! 1 | [[Максіміліян III (курфюрст Баварыі)]] |- ! 1 | [[Максіміліян Іозеф Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Максіміліян Аўстрыйскі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Максіміліян Бадэнскі (1796-1882)]] |- ! 1 | [[Максіміліян Бекер]] |- ! 1 | [[Максіміліян Вятрынскі]] |- ! 1 | [[Максіміліян Вільчынскі]] |- ! 1 | [[Максіміліян Генінскі]] |- ! 1 | [[Максіміліян Саксонскі]] |- ! 1 | [[Максіміліян дэ Фюрстэнберг]] |- ! 1 | [[Максімін]] |- ! 1 | [[Малагошч]] |- ! 1 | [[Маладая Польшча, мастацтва]] |- ! 1 | [[Маладая музыка (хор)]] |- ! 1 | [[Маладзечанская гарадская бальніца]] |- ! 1 | [[Маладзёжны (Ліда)]] |- ! 1 | [[Маладзёжны цэнтр (Слуцк)]] |- ! 1 | [[Маладых]] |- ! 1 | [[Малаканства]] |- ! 1 | [[Маламшак]] |- ! 1 | [[Маланкарская Сіра-Якавіцкая Праваслаўная Царква]] |- ! 1 | [[Маланкарская Сірыйская Праваслаўная Царква]] |- ! 1 | [[Малапольская правінцыя езуітаў]] |- ! 1 | [[Маларасійская губерня]] |- ! 1 | [[Маларасійская калегія]] |- ! 1 | [[Маларасійская ідэнтычнасць]] |- ! 1 | [[Маларасія]] |- ! 1 | [[Малаточкавае фартэпіяна]] |- ! 1 | [[Малатыйская епархія]] |- ! 1 | [[Малатэста]] |- ! 1 | [[Малая Лубянка]] |- ! 1 | [[Малая Русь (значэнні)]] |- ! 1 | [[Малая Цярноўка]] |- ! 1 | [[Малая базліка]] |- ! 1 | [[Малая тэрцыя]] |- ! 1 | [[Малвейра]] |- ! 1 | [[Малгажата Ражнятоўска]] |- ! 1 | [[Малгажата Цвэнк]] |- ! 1 | [[Малдаўскае барока]] |- ! 1 | [[Мале-ле-Руа]] |- ! 1 | [[Малекула вадарода]] |- ! 1 | [[Малетайскі дэканат]] |- ! 1 | [[Малетайскі раён]] |- ! 1 | [[Малка-Тырнава]] |- ! 1 | [[Малкальм III]] |- ! 1 | [[Малфрадзь]] |- ! 1 | [[Малх, раб]] |- ! 1 | [[Малх Філадэльфіец]] |- ! 1 | [[Малы Уваход]] |- ! 1 | [[Малы гасціны двор, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Малы катэхізіс Марціна Лютэра]] |- ! 1 | [[Малы комтур]] |- ! 1 | [[Малы царкоўны мір]] |- ! 1 | [[Малышоўка]] |- ! 1 | [[Малыя Гарошкі]] |- ! 1 | [[Мальберт]] |- ! 1 | [[Мальзерб]] |- ! 1 | [[Малькальм IV]] |- ! 1 | [[Мальплак]] |- ! 1 | [[Мальта пад уладай гаспітальераў]] |- ! 1 | [[Мальткі]] |- ! 1 | [[Мальтэгарда]] |- ! 1 | [[Малюшыцы]] |- ! 1 | [[Маліннікі (Бельскі павет)]] |- ! 1 | [[Маліннікі (Падляскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Маліноўскія]] |- ! 1 | [[Малінскі раён]] |- ! 1 | [[Маліпура]] |- ! 1 | [[Малітва Азарыі і Спеў трох дзяцей у гарачай печы]] |- ! 1 | [[Малітва Манасіі]] |- ! 1 | [[Малітва Яфрэма Сірына]] |- ! 1 | [[Малітва апостала Паўла]] |- ! 1 | [[Малітва за Беларусь]] |- ! 1 | [[Малітва за гетмана Мазепу, фільм]] |- ! 1 | [[Малітва ў Гефсіманскім садзе]] |- ! 1 | [[Малітоўны дом]] |- ! 1 | [[Малітоўны дом Хрысціян Адвентыстаў Сёмага Дня (Мінск)]] |- ! 1 | [[Малітоўны пакой]] |- ! 1 | [[Малітоўны пакой у гонар абраза Божай Маці «Цалiцельнiца»]] |- ! 1 | [[Малітоўнік Клод Французскай]] |- ! 1 | [[Малітоўнік Максіміліяна]] |- ! 1 | [[Мамврыйскі дуб]] |- ! 1 | [[Мамору Асіі]] |- ! 1 | [[Маміканяны]] |- ! 1 | [[Манаграма Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Манаграма Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Манадалогія]] |- ! 1 | [[Мананалі]] |- ! 1 | [[Манапалізацыя]] |- ! 1 | [[Манарзінізм]] |- ! 1 | [[Манархіянства]] |- ! 1 | [[Манаская абшчына]] |- ! 1 | [[Манаскі зарок]] |- ! 1 | [[Манаскія шлюбы]] |- ! 1 | [[Манастыр Іаана Новага ў Сучаве]] |- ! 1 | [[Манастыр Ануфрыя Вялікага, Акелдама]] |- ! 1 | [[Манастыр Багдана]] |- ! 1 | [[Манастыр Бзамар]] |- ! 1 | [[Манастыр Бобіа]] |- ! 1 | [[Манастыр Давідавец]] |- ! 1 | [[Манастыр Дайр-эс-Зафаран]] |- ! 1 | [[Манастыр Драгамірна]] |- ! 1 | [[Манастыр Жытамісліч]] |- ! 1 | [[Манастыр Жыча]] |- ! 1 | [[Манастыр Завала]] |- ! 1 | [[Манастыр Каона]] |- ! 1 | [[Манастыр Клерво]] |- ! 1 | [[Манастыр Латому]] |- ! 1 | [[Манастыр Любастыня]] |- ! 1 | [[Манастыр Любасціня]] |- ! 1 | [[Манастыр Манасія]] |- ! 1 | [[Манастыр Мар-Матай]] |- ! 1 | [[Манастыр Мілешава]] |- ! 1 | [[Манастыр Мілешева]] |- ! 1 | [[Манастыр Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы ў Зверках]] |- ! 1 | [[Манастыр Нараджэння Прасвятой Багародзіцы (Перасопніца)]] |- ! 1 | [[Манастыр Панагіі Адзігітрыі]] |- ! 1 | [[Манастыр Петкавіца]] |- ! 1 | [[Манастыр Прэторыя]] |- ! 1 | [[Манастыр Раваніца]] |- ! 1 | [[Манастыр Раства Найсвяцейшай Багародзіцы (Уладзімір)]] |- ! 1 | [[Манастыр Сан-Мігель-дэ-Эскалада]] |- ! 1 | [[Манастыр Сан-Сальвадор-дэ-Табара]] |- ! 1 | [[Манастыр Св. Ануфрыя у Яблэчне]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Адрыяна]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Ануфрыя (Дабромыль)]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Збавіцеля]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Крыжа (Іерусалім)]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Панцеляймона]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Паўла]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Ператварэння (Мінск)]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Сімяона Стоўпніка, Брэст]] |- ! 1 | [[Манастыр Святога Харалампія]] |- ! 1 | [[Манастыр Святой Параскевы, Сгурадэс]] |- ! 1 | [[Манастыр Святой Тройцы, Метэора]] |- ! 1 | [[Манастыр Святых Арханёлаў (Прызрэн)]] |- ! 1 | [[Манастыр Слаціна]] |- ! 1 | [[Манастыр Стаўравуні]] |- ! 1 | [[Манастыр Тврдош]] |- ! 1 | [[Манастыр Хору]] |- ! 1 | [[Манастыр Шарфэ]] |- ! 1 | [[Манастыр святога Герарда]] |- ! 1 | [[Манастыр спаслання Святога Духу]] |- ! 1 | [[Манастыр супольнага жыцця]] |- ! 1 | [[Манастыр у Алкабасе]] |- ! 1 | [[Манастыр у Батальі]] |- ! 1 | [[Манастыр у Тамары]] |- ! 1 | [[Манастыр у гонар Святых Царскіх Пакутнікаў ва ўрочышчы Ганіна Яма]] |- ! 1 | [[Манастырскія працэсы ў Трэцім рэйху]] |- ! 1 | [[Манастырскія сяляне]] |- ! 1 | [[Манастыры Меграгета]] |- ! 1 | [[Манасіеўскі летапіс]] |- ! 1 | [[Манафеліцтва]] |- ! 1 | [[Манафізіты]] |- ! 1 | [[Манашаства]] |- ! 1 | [[Манашка Варвара]] |- ! 1 | [[Мангольска-татарскае іга]] |- ! 1 | [[Мандзялёўскі]] |- ! 1 | [[Мандова]] |- ! 1 | [[Мандэіская кніга Іаана]] |- ! 1 | [[Манемвасійская і Спарцкая мітраполія]] |- ! 1 | [[Манесен]] |- ! 1 | [[Манетны двор Польшчы]] |- ! 1 | [[Манеты Уладзіміра Альгердавіча]] |- ! 1 | [[Манефа Гомельская]] |- ! 1 | [[Манжэт]] |- ! 1 | [[Манкада]] |- ! 1 | [[Манмарансі, Ганнаў дэ]] |- ! 1 | [[Манмуцкая бітва]] |- ! 1 | [[Манодыя]] |- ! 1 | [[Манпасье]] |- ! 1 | [[Манрэаль, Од]] |- ! 1 | [[Манрэальскі міжнародны конкурс выканаўцаў]] |- ! 1 | [[Мансфельд]] |- ! 1 | [[Мансьёрскі мір]] |- ! 1 | [[Мансіньёр]] |- ! 1 | [[Мант-ла-Жалі]] |- ! 1 | [[Мантайл]] |- ! 1 | [[Мантан]] |- ! 1 | [[Мантанчэс]] |- ! 1 | [[Мантаржы]] |- ! 1 | [[Мантгомеры, Уэльс]] |- ! 1 | [[Мантуа-ла-Мантань]] |- ! 1 | [[Мантынійская і Кінурыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Мантэвельё]] |- ! 1 | [[Мантэгю Родс Джэймс]] |- ! 1 | [[Манугевічы]] |- ! 1 | [[Мануель Кесон]] |- ! 1 | [[Манументалны жывапіс]] |- ! 1 | [[Мануфактур-калегія]] |- ! 1 | [[Мануэл Гансалвіш Серэжэйра]] |- ! 1 | [[Мануэл Жазэ Макарыу ду Нашсіменту Клементы]] |- ! 1 | [[Мануэль Батакян]] |- ! 1 | [[Мануэль Пінту да Фансека]] |- ! 1 | [[Мануэль дэ Рода]] |- ! 1 | [[Мануіл]] |- ! 1 | [[Мануіл (Глеб)]] |- ! 1 | [[Мануіл (Лемяшэўскі)]] |- ! 1 | [[Манфор, крэпасць]] |- ! 1 | [[Манфрэд, кароль Сіцыліі]] |- ! 1 | [[Манфрэд Мельцэр]] |- ! 1 | [[Манхайм-на-Рэйне]] |- ! 1 | [[Манцье-ан-Дэр]] |- ! 1 | [[Манчэ Масемола]] |- ! 1 | [[Маніліёз]] |- ! 1 | [[Маніфест 17 кастрычніка 1905]] |- ! 1 | [[Маніфест 93-х]] |- ! 1 | [[Маніфест аб свабодзе сумлення]] |- ! 1 | [[Маніфест аб секулярызацыі манастырскіх земляў, 1764]] |- ! 1 | [[Маніхейская Праваслаўная Царква ЗША]] |- ! 1 | [[Маніхеізм]] |- ! 1 | [[Мар'ян Смалухоўскі]] |- ! 1 | [[Мар Ігнат Бэхнам III Бэні]] |- ! 1 | [[Мар Ігнат Габрыэль І Тапуні]] |- ! 1 | [[Мар Ігнат Міхаіл III Джарвэ]] |- ! 1 | [[Мар Ігнат Пётр VII Джарвэ]] |- ! 1 | [[Мара, дэман]] |- ! 1 | [[Мара (Біблія)]] |- ! 1 | [[Мара Лазаравіч]] |- ! 1 | [[Мара бен Серапіён]] |- ! 1 | [[Маравая пошасць]] |- ! 1 | [[Марак Крыжын]] |- ! 1 | [[Марак Мілавіцкі]] |- ! 1 | [[Маралеха-дэ-Энмедыа]] |- ! 1 | [[Мараль-дэ-Калатрава]] |- ! 1 | [[Маральдсвайзах]] |- ! 1 | [[Маральная тэалогія]] |- ! 1 | [[Маралёўскі]] |- ! 1 | [[Маралізаваны Авідзій]] |- ! 1 | [[Маралітэ]] |- ! 1 | [[Марамараш]] |- ! 1 | [[Марамураш]] |- ! 1 | [[Марамурэш (жудец)]] |- ! 1 | [[Марамурэшская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Мараны (значэнні)]] |- ! 1 | [[Маранійская і Каматынійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Марачэўскія]] |- ! 1 | [[Марашская епархія]] |- ! 1 | [[Мараўская царква]] |- ! 1 | [[Марга]] |- ! 1 | [[Маргарыта-Луіза Арлеанская]] |- ! 1 | [[Маргарыта II Фландрыйская]] |- ! 1 | [[Маргарыта Аўстрыйская (1480-1530)]] |- ! 1 | [[Маргарыта Аўстрыйская (1480—1530)]] |- ! 1 | [[Маргарыта Аўстрыйская (1567—1633)]] |- ! 1 | [[Маргарыта Баварская, маркіза Мантуанская]] |- ! 1 | [[Маргарыта Бургундская]] |- ! 1 | [[Маргарыта Латарынгская]] |- ! 1 | [[Маргарыта Марыя Алакок]] |- ! 1 | [[Маргарыта Медычы]] |- ! 1 | [[Маргарыта Наварская, каралева Сіцыліі]] |- ! 1 | [[Маргарыта Савойская, каралева Італіі]] |- ! 1 | [[Маргарыта Торэс]] |- ! 1 | [[Маргарыта Фарнезэ]] |- ! 1 | [[Маргарыта Французская Валуа]] |- ! 1 | [[Маргарыта Фуа]] |- ! 1 | [[Маргарыта дэ Брыен]] |- ! 1 | [[Маргарыта дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Маргарыта дэ Бурбон (1438-1483)]] |- ! 1 | [[Маргарыта дэ Куртэнэ]] |- ! 1 | [[Маргарэт Ігер]] |- ! 1 | [[Маргарэт Кэмпбел Барнс]] |- ! 1 | [[Маргарэт Плантагенет графіня Пембрак]] |- ! 1 | [[Маргарэт Эн Дудзі]] |- ! 1 | [[Маргрыт Нідэрландская]] |- ! 1 | [[Маргрэтэ Памеранская]] |- ! 1 | [[Маргіт Венгерская]] |- ! 1 | [[Марк (Арнт)]] |- ! 1 | [[Марк (Галаўкоў)]] |- ! 1 | [[Марк (Леўкіў)]] |- ! 1 | [[Марк (графства)]] |- ! 1 | [[Марк (епіскап перамышльскі)]] |- ! 1 | [[Марк Мікалаевіч Любамудраў]] |- ! 1 | [[Марк Тэрэнцій Варон Лукул]] |- ! 1 | [[Марк Уладзіміравіч Грыгаран, архітэктар]] |- ! 1 | [[Марк Уладзіміравіч Грыгаран, журналіст]] |- ! 1 | [[Марк Уэле]] |- ! 1 | [[Марк Эфескі]] |- ! 1 | [[Марка (прадпрыемства)]] |- ! 1 | [[Марка II Сануда]] |- ! 1 | [[Марка I Сануда]] |- ! 1 | [[Марка Марцыяле]] |- ! 1 | [[Марка С. Маркавіч]] |- ! 1 | [[Марка Сануда]] |- ! 1 | [[Марка Чэ]] |- ! 1 | [[Маркава першынство]] |- ! 1 | [[Маркантоніа Раймондзі]] |- ! 1 | [[Маркаўшчына, Віцебск]] |- ! 1 | [[Маркграф Істрыі]] |- ! 1 | [[Маркграф Брандэнбург-Ансбаха]] |- ! 1 | [[Маркграф Брандэнбурга]] |- ! 1 | [[Маркграф Майсена]] |- ! 1 | [[Маркграф Паўночнай маркі]] |- ! 1 | [[Маркграфа Лужыцкі]] |- ! 1 | [[Маркграфа Мейсэна]] |- ! 1 | [[Маркграфства Манферат]] |- ! 1 | [[Маркел, мітрапаліт Казанскі]] |- ! 1 | [[Маркел (Папель)]] |- ! 1 | [[Маркел Анкірскі]] |- ! 1 | [[Маркс Трайтцзаўрвайн]] |- ! 1 | [[Марктль]] |- ! 1 | [[Маркуз Буюрук-хан]] |- ! 1 | [[Маркіз Готыі]] |- ! 1 | [[Маркіз Манферата]] |- ! 1 | [[Маркіз Нейстрыі]] |- ! 1 | [[Маркіз дэ Мандэхар]] |- ! 1 | [[Маркіян Сямёнавіч Шашкевіч]] |- ! 1 | [[Маркіян Шашкевіч]] |- ! 1 | [[Маркіянізм]] |- ! 1 | [[Мармуровы палац, Патсдам]] |- ! 1 | [[Марнэ (Італія)]] |- ! 1 | [[Марозавы (баярскі род)]] |- ! 1 | [[Марсель Брыён]] |- ! 1 | [[Марсель Люсьен Фрэшар]] |- ! 1 | [[Марская Нікалаеўская акадэмія]] |- ! 1 | [[Марская біялагічная лабараторыя]] |- ! 1 | [[Марскі генеральны штаб]] |- ! 1 | [[Марскі каледж Тэмзы]] |- ! 1 | [[Марсіньі]] |- ! 1 | [[Марта Дацкая, каралева Швецыі]] |- ! 1 | [[Марталісты]] |- ! 1 | [[Мартан Чокаш]] |- ! 1 | [[Мартарана]] |- ! 1 | [[Мартыропаль]] |- ! 1 | [[Мартырый]] |- ! 1 | [[Марфа-Марыінскі манастыр міласэрнасці]] |- ! 1 | [[Марфа Іаанаўна Раманава]] |- ! 1 | [[Марфа Мацвееўна Апраксіна]] |- ! 1 | [[Марфа Пятроўна Сабакіна]] |- ! 1 | [[Марцыбела Зянкевіч]] |- ! 1 | [[Марцыбела з Агінскіх]] |- ! 1 | [[Марцый]] |- ! 1 | [[Марцыпаны]] |- ! 1 | [[Марцыян Валовіч]] |- ! 1 | [[Марцыян Корсак]] |- ! 1 | [[Марцыяна Іваноўская]] |- ! 1 | [[Марцэл, прэфект Іўдзеі]] |- ! 1 | [[Марцэл (значэнні)]] |- ! 1 | [[Марцэлі Янушэвіч]] |- ! 1 | [[Марцэлій Гуйскі]] |- ! 1 | [[Марцэлін (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Марці]] |- ! 1 | [[Марцін Александровіч]] |- ! 1 | [[Марцін Алонса Пінзон]] |- ! 1 | [[Марцін Алонса Пінсон]] |- ! 1 | [[Марцін Альтамонтэ]] |- ! 1 | [[Марцін Апаўскі]] |- ! 1 | [[Марцін Барычка]] |- ! 1 | [[Марцін Грюнберг]] |- ! 1 | [[Марцін Кобер]] |- ! 1 | [[Марцін Крачовіч]] |- ! 1 | [[Марцін Латэрна]] |- ! 1 | [[Марцін Лютэр Кінг III]] |- ! 1 | [[Марцін Лінд]] |- ! 1 | [[Марцін Марці]] |- ! 1 | [[Марцін Ракоўскі]] |- ! 1 | [[Марцін Роас]] |- ! 1 | [[Марцін Шангауэр]] |- ! 1 | [[Марцін Шонгауэр]] |- ! 1 | [[Марцін Яблонскі]] |- ! 1 | [[Марцін дэ Воса]] |- ! 1 | [[Марціна Марціні]] |- ! 1 | [[Марцінсбург]] |- ! 1 | [[Марцінская гусь]] |- ! 1 | [[Марцірыум]] |- ! 1 | [[Марчэла Чэрвіні]] |- ! 1 | [[Марш, архітэктура]] |- ! 1 | [[Марш на Вашынгтон]] |- ! 1 | [[Маршалак ашмянскі]] |- ! 1 | [[Маршалак ваўкавыскі]] |- ! 1 | [[Маршалак каронны]] |- ! 1 | [[Маршалак старадубскі]] |- ! 1 | [[Мары-Ганна Арлеанская]] |- ! 1 | [[Мары Алкатыры]] |- ! 1 | [[Мары Жульета Лувэ]] |- ! 1 | [[Марыа Філанардзі]] |- ! 1 | [[Марыенбад]] |- ! 1 | [[Марыенталь (манастыр)]] |- ! 1 | [[Марыенхаўзен]] |- ! 1 | [[Марыйнасць]] |- ! 1 | [[Марыйская мова]] |- ! 1 | [[Марымонскае абацтва]] |- ! 1 | [[Марын Сракіч]] |- ! 1 | [[Марына Антыяхійская]] |- ! 1 | [[Марына Вяжэвіч]] |- ! 1 | [[Марына Длуская]] |- ! 1 | [[Марына Сануда Малодшы]] |- ! 1 | [[Марынаванне]] |- ! 1 | [[Марыс Мазье]] |- ! 1 | [[Марытэн, Жак]] |- ! 1 | [[Марыупальскі гусарскі полк]] |- ! 1 | [[Марыца Уладзіміраўна]] |- ! 1 | [[Марышаў]] |- ! 1 | [[Марыя, Каралева Іерусаліма]] |- ! 1 | [[Марыя, каралева Англіі]] |- ! 1 | [[Марыя, маці Якава Меньшага]] |- ! 1 | [[Марыя-Адэлаіда дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Марыя-Бістрыца]] |- ! 1 | [[Марыя-Вікторыя дэ Наай, графіня Тулузская]] |- ! 1 | [[Марыя-Жазэфіна Савойская]] |- ! 1 | [[Марыя-Сіска Аалта]] |- ! 1 | [[Марыя (маці Ісуса)]] |- ! 1 | [[Марыя II]] |- ! 1 | [[Марыя Іванаўна Пуціна]] |- ! 1 | [[Марыя Іларыёнаў Васільчыкава]] |- ! 1 | [[Марыя Ільінічна Міласлаўская]] |- ! 1 | [[Марыя Іозефа Аўстрыйская, 1687–1703]] |- ! 1 | [[Марыя Ісаева]] |- ! 1 | [[Марыя Абрамовіч]] |- ! 1 | [[Марыя Адэлаіда Савойская]] |- ! 1 | [[Марыя Адэлаіда Французская]] |- ! 1 | [[Марыя Альгердаўна]] |- ! 1 | [[Марыя Аляксандраўна]] |- ! 1 | [[Марыя Аляксандраўна (вялікая княжна)]] |- ! 1 | [[Марыя Аляксандраўна (вялікі князёўна)]] |- ! 1 | [[Марыя Аляксандраўна Маханько]] |- ! 1 | [[Марыя Амалія Аўстрыйская]] |- ! 1 | [[Марыя Амнійская]] |- ! 1 | [[Марыя Андрэеўна (княжна лукомская)]] |- ! 1 | [[Марыя Андрэеўна Гальшанская]] |- ! 1 | [[Марыя Андрэеўна Румянцава]] |- ! 1 | [[Марыя Антонія Іспанская]] |- ! 1 | [[Марыя Антонія Аўстрыйская]] |- ! 1 | [[Марыя Антуанэта Іспанская]] |- ! 1 | [[Марыя Антыяхійская]] |- ! 1 | [[Марыя Арлеанская]] |- ! 1 | [[Марыя Ахаровіч-Манатова]] |- ! 1 | [[Марыя Аўгуста Непамусена Саксонская]] |- ! 1 | [[Марыя Аўстрыйская (1531—1581)]] |- ! 1 | [[Марыя Аўэрсперг Атэмс]] |- ! 1 | [[Марыя Бабіна]] |- ! 1 | [[Марыя Барысаўна Міхайлава]] |- ! 1 | [[Марыя Брабанцкая, імператрыца]] |- ! 1 | [[Марыя Брабанцкая (імператрыца Свяшчэннай Рымскай імперыі)]] |- ! 1 | [[Марыя Булонская]] |- ! 1 | [[Марыя Валадковіч]] |- ! 1 | [[Марыя Войкіца]] |- ! 1 | [[Марыя Вудстак]] |- ! 1 | [[Марыя Вульфаўна Вільбушэвіч-Шахат]] |- ! 1 | [[Марыя Вікторыя дэ Наай]] |- ! 1 | [[Марыя Ганна Амалія Гесэн-Гомбургская]] |- ! 1 | [[Марыя Ганна Аўстрыйская, каралева Партугаліі]] |- ! 1 | [[Марыя Ганна Баварская, 1805—1877]] |- ! 1 | [[Марыя Ганна Баварская (1660—1690)]] |- ! 1 | [[Марыя Ганна Караліна Савойская]] |- ! 1 | [[Марыя Ганна Саксонская, курфюрсціна Баварыі]] |- ! 1 | [[Марыя Гесэн-Касельская]] |- ! 1 | [[Марыя Гладкоўска]] |- ! 1 | [[Марыя Дыслова]] |- ! 1 | [[Марыя Елізавета Аўстрыйская, 1680–1741]] |- ! 1 | [[Марыя Каламайска-Сайд]] |- ! 1 | [[Марыя Камніна]] |- ! 1 | [[Марыя Канстанцінаўна Кексгольмская]] |- ! 1 | [[Марыя Канізія]] |- ! 1 | [[Марыя Караліна Аўстрыйская]] |- ! 1 | [[Марыя Караліна Аўстрыйская, 1801—1832]] |- ! 1 | [[Марыя Караліна Савойская]] |- ! 1 | [[Марыя Касцялкоўска]] |- ! 1 | [[Марыя Клеменціна Сабеская]] |- ! 1 | [[Марыя Клеўская]] |- ! 1 | [[Марыя Крысціна Аўстрыйская, 1574–1621]] |- ! 1 | [[Марыя Крысціна Медычы]] |- ! 1 | [[Марыя Крысціна дэ Бецюн]] |- ! 1 | [[Марыя Лукрэцыя Строцы]] |- ! 1 | [[Марыя Луіза Елізавета Арлеанская]] |- ! 1 | [[Марыя Луіза Елізавета Французская]] |- ! 1 | [[Марыя Луіза Французская]] |- ! 1 | [[Марыя Люксембургская]] |- ! 1 | [[Марыя Магдалена Аўстрыйская, 1689–1743]] |- ! 1 | [[Марыя Магдаліна Медычы]] |- ! 1 | [[Марыя Мангупская]] |- ! 1 | [[Марыя Манпелье]] |- ! 1 | [[Марыя Манферат]] |- ! 1 | [[Марыя Масціцкая]] |- ! 1 | [[Марыя Міхайлаўна Замахоўская]] |- ! 1 | [[Марыя Нясвіцкая]] |- ! 1 | [[Марыя Пакульніс]] |- ! 1 | [[Марыя Плантагенет]] |- ! 1 | [[Марыя Раган-Манбазон]] |- ! 1 | [[Марыя Саксен-Альтэнбургская]] |- ! 1 | [[Марыя Старыцкая]] |- ! 1 | [[Марыя Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Марыя Тэлента]] |- ! 1 | [[Марыя Тэрэза Рафаэла Іспанская]] |- ! 1 | [[Марыя Тэрэза Феліцыта д’Эстэ]] |- ! 1 | [[Марыя Тэрэзія, значэнні]] |- ! 1 | [[Марыя Уладзіміраўна Раманава]] |- ! 1 | [[Марыя Французская (герцагіня Брабанта)]] |- ! 1 | [[Марыя Французская (графіня Шампані)]] |- ! 1 | [[Марыя Фёдараўна, імператрыца, жонка Аляксандра III]] |- ! 1 | [[Марыя Хелебергс]] |- ! 1 | [[Марыя Цемрукаўна]] |- ! 1 | [[Марыя Цемрукоўна]] |- ! 1 | [[Марыя Цюдар, прынцэса Англійская]] |- ! 1 | [[Марыя Шыманоўская]] |- ! 1 | [[Марыя Шэткевіч]] |- ! 1 | [[Марыя Эдзінбургская]] |- ! 1 | [[Марыя Юліх-Бергская]] |- ! 1 | [[Марыя Юшкевіч]] |- ! 1 | [[Марыя Яраслаўна, князёўна бароўская]] |- ! 1 | [[Марыя дзі Манферат]] |- ! 1 | [[Марыя дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Марыя дэ Бурбон, герцагіня Манпансье]] |- ! 1 | [[Марыя дэ Манпелье]] |- ! 1 | [[Марыя дэ Пуацье]] |- ! 1 | [[Марыя з Віфаніі]] |- ! 1 | [[Марыя з Грабоўскіх]] |- ! 1 | [[Марыя з дзіцем]] |- ! 1 | [[Марыя фон Юліх-Берг]] |- ! 1 | [[Марыялогія]] |- ! 1 | [[Марыямна, другая жонка Ірада]] |- ! 1 | [[Марыямпальская базіліка]] |- ! 1 | [[Марыямпальская гімназія]] |- ! 1 | [[Марыямпальскі дэканат]] |- ! 1 | [[Марыян Алесь]] |- ! 1 | [[Марыян Біскуп]] |- ! 1 | [[Марыян Лакніцкі]] |- ! 1 | [[Марыян Янушайціс-Жэгота]] |- ! 1 | [[Марыяна, другая жонка Ірада Вялікага]] |- ! 1 | [[Марыяна Аўстрыйская]] |- ! 1 | [[Марыяна Рампола дэль Тындара]] |- ! 1 | [[Марыяна Стоўкс]] |- ! 1 | [[Марыянеллі]] |- ! 1 | [[Марыянка]] |- ! 1 | [[Марыянская Пушча]] |- ! 1 | [[Марыянін]] |- ! 1 | [[Марыяхільф]] |- ! 1 | [[Марыінская бальніца]] |- ! 1 | [[Марыінская бібліятэка]] |- ! 1 | [[Марыінскі інстытут]] |- ! 1 | [[Марыўпальскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Марэйская вайна]] |- ! 1 | [[Марэк Ендрашэўскі]] |- ! 1 | [[Марэк Ліс]] |- ! 1 | [[Марэк Мось]] |- ! 1 | [[Марэк Хальтаф]] |- ! 1 | [[Мар’ен]] |- ! 1 | [[Мар’ян Феліксавіч Вандалоўскі]] |- ! 1 | [[Мас'уд-бек]] |- ! 1 | [[Маса-Лубрэнсэ]] |- ! 1 | [[Маса-Марыціма]] |- ! 1 | [[Масаа Маруяма]] |- ! 1 | [[Масавае забойства беларусаў ва ўсходняй Польшчы ў 1946 годзе]] |- ! 1 | [[Масавы голад]] |- ! 1 | [[Масальская ардынацыя]] |- ! 1 | [[Масалянская ардынацыя]] |- ! 1 | [[Масарабский абрад]] |- ! 1 | [[Масарэтскі тэкст]] |- ! 1 | [[Маскавіцкае гарадзішча]] |- ! 1 | [[Маскалік]] |- ! 1 | [[Маскароны]] |- ! 1 | [[Масква, часопіс]] |- ! 1 | [[Масква 2042]] |- ! 1 | [[Маскварэцкае благачынне]] |- ! 1 | [[Маскварэцкае дабрачынне]] |- ! 1 | [[Масквафільства]] |- ! 1 | [[Масквіч-2142R5 «Князь Уладзімір»]] |- ! 1 | [[Маскоўска-Канстанцінопальская схізма (2018)]] |- ! 1 | [[Маскоўска-наўгародская вайна, 1471]] |- ! 1 | [[Маскоўскае Таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх]] |- ! 1 | [[Маскоўскае таварыства гісторыі і старажытнасцей Расійскіх]] |- ! 1 | [[Маскоўскае таварыства гісторыі і старажытнасцей расійскіх]] |- ! 1 | [[Маскоўскае фізіка-медыцынскае таварыства]] |- ! 1 | [[Маскоўская Славянка]] |- ! 1 | [[Маскоўская археалагічная выстаўка, 1889]] |- ! 1 | [[Маскоўская гарадская епархія]] |- ! 1 | [[Маскоўская дзяржаўная акадэмічная філармонія]] |- ! 1 | [[Маскоўская дзяржаўная акадэмія ветэрынарнай медыцыны і біятэхналогіі імя К. І. Скрабіна]] |- ! 1 | [[Маскоўская епархія (абласная)]] |- ! 1 | [[Маскоўская мітраполія]] |- ! 1 | [[Маскоўскі Сіманаў манастыр]] |- ! 1 | [[Маскоўскі Узнясенскі манастыр]] |- ! 1 | [[Маскоўскі галоўны архіў]] |- ! 1 | [[Маскоўскі гарадскі навукова-даследчы інстытут хуткай дапамогі імя М. В. Скліфасоўскага]] |- ! 1 | [[Маскоўскі дзяржаўны адкрыты ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Маскоўскі дзяржаўны інстытут культуры]] |- ! 1 | [[Маскоўскі епархіяльны дом]] |- ! 1 | [[Маскоўскі навукова-даследчы і праектны інстытут тыпалогіі эксперыментальнага праектавання]] |- ! 1 | [[Маскоўскі пажар 1812 года]] |- ! 1 | [[Маскоўскі педагагічны інстытут]] |- ! 1 | [[Маскоўскі праваслаўны багаслоўскі інстытут]] |- ! 1 | [[Маскоўскі сабор, 1656]] |- ! 1 | [[Маскоўскі сабор (1675)]] |- ! 1 | [[Маскоўскі фінансавы інстытут]] |- ! 1 | [[Маскоўскі экзархат]] |- ! 1 | [[Маскоўскі інстытут сусветных цывілізацый]] |- ! 1 | [[Маскоўскі інстытут эканомікі, менеджменту і права]] |- ! 1 | [[Маскоўскі ўніверытэт]] |- ! 1 | [[Маскоўскія ведамасці]] |- ! 1 | [[Маскоўскія вышэйшыя жаночыя курсы]] |- ! 1 | [[Масленіца, манета]] |- ! 1 | [[Масонскія ступені]] |- ! 1 | [[Массовая библиотечка по искусству]] |- ! 1 | [[Мастацкая галерэя]] |- ! 1 | [[Мастацкая маркіраваная каперта]] |- ! 1 | [[Мастацкая проза]] |- ! 1 | [[Мастацкі вобраз]] |- ! 1 | [[Мастацкі музей Кліўленда]] |- ! 1 | [[Мастацкі музей Кімбела]] |- ! 1 | [[Мастацкі музей Літвы]] |- ! 1 | [[Мастацкі музей Рубіна]] |- ! 1 | [[Мастацкі музей Уолтэрса]] |- ! 1 | [[Мастацтва Ірландыі]] |- ! 1 | [[Мастацтва Каралінгаў]] |- ! 1 | [[Мастацтва кнігі]] |- ! 1 | [[Масціскі раён]] |- ! 1 | [[Масцітычы]] |- ! 1 | [[Масіма]] |- ! 1 | [[Масіма Джузтэці]] |- ! 1 | [[Масінопаль]] |- ! 1 | [[Масіх ад-Даджаль]] |- ! 1 | [[Матанбаал]] |- ! 1 | [[Матарэла]] |- ! 1 | [[Матон I]] |- ! 1 | [[Матон II]] |- ! 1 | [[Матрона Маскоўская]] |- ! 1 | [[Матронін двор]] |- ! 1 | [[Матфей (Шаўчук)]] |- ! 1 | [[Матыяс Стом]] |- ! 1 | [[Матэа Ніджэці]] |- ! 1 | [[Матэа Серафіні з Баскіа]] |- ! 1 | [[Матэа Хіль]] |- ! 1 | [[Матэа Чэрэза]] |- ! 1 | [[Матэвуш Бейтнік]] |- ! 1 | [[Матэвуш Марцінкевіч]] |- ! 1 | [[Матэвуш Ромер]] |- ! 1 | [[Матэматычная мадэль]] |- ! 1 | [[Мафорыя]] |- ! 1 | [[Махавая вуліца (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Махпэла]] |- ! 1 | [[Мацвей (апостал)]] |- ! 1 | [[Мацвей Іванавіч Ламздорф]] |- ! 1 | [[Мацвей Альбанскі]] |- ! 1 | [[Мацвей Грыцук]] |- ! 1 | [[Мацвей Ржэўскі]] |- ! 1 | [[Мацвей Сакалоўскі]] |- ! 1 | [[Мацвій, апостал]] |- ! 1 | [[Мацееў]] |- ! 1 | [[Мацей (Сямашка)]] |- ! 1 | [[Мацей Барнінскі]] |- ! 1 | [[Мацей Басараб]] |- ! 1 | [[Мацей Вацлаў Екель]] |- ! 1 | [[Мацей Грабоўскі (падскарбі вялікі каронны)]] |- ! 1 | [[Мацей Грушэцкі]] |- ! 1 | [[Мацей Гутэн-Чапскі]] |- ! 1 | [[Мацей Касакоўскі]] |- ! 1 | [[Мацей Куронь]] |- ! 1 | [[Мацей Лубенскі]] |- ! 1 | [[Мацей Любенскі]] |- ! 1 | [[Мацей Мацяеўскі]] |- ! 1 | [[Мацей Млоцкі]] |- ! 1 | [[Мацей Русецкі]] |- ! 1 | [[Мацей Штур]] |- ! 1 | [[Мацелякоўскі]] |- ! 1 | [[Мацкевічы (род)]] |- ! 1 | [[Мацыевіч]] |- ! 1 | [[Мацье (значэнні)]] |- ! 1 | [[Мацье II, граф Туля]] |- ! 1 | [[Мацье Эльзаскі]] |- ! 1 | [[Мацярык (археалогія)]] |- ! 1 | [[Мацярынства]] |- ! 1 | [[Мацяёвіцкая бітва]] |- ! 1 | [[Маці (фільм, 1989)]] |- ! 1 | [[Маці Божая Барунская]] |- ! 1 | [[Маці Божая Гвадэлупская]] |- ! 1 | [[Маці Божая Даверу]] |- ! 1 | [[Маці Божая Дзяржаўная]] |- ! 1 | [[Маці Божая Жыровіцкая]] |- ! 1 | [[Маці Божая Замілаванне]] |- ! 1 | [[Маці Божая Казанская]] |- ! 1 | [[Маці Божая Ларэтанская]] |- ! 1 | [[Маці Божая Ляснянская]] |- ! 1 | [[Маці Божая Млекакорміца]] |- ! 1 | [[Маці Божая Мінская]] |- ! 1 | [[Маці Божая Навагрудская]] |- ! 1 | [[Маці Божая Пултуская]] |- ! 1 | [[Маці Божая Усецарыца]] |- ! 1 | [[Маці Божая Чанстахоўская]] |- ! 1 | [[Маці Божая з Лурда]] |- ! 1 | [[Маці Божая з гары Кармель]] |- ! 1 | [[Маці Божая з дзіцем]] |- ! 1 | [[Маці Вяйсянен]] |- ! 1 | [[Маці Марыя, фільм]] |- ! 1 | [[Маці Рэпа]] |- ! 1 | [[Маці каралёў: часы Ягайлавы]] |- ! 1 | [[Мацільда, герцагіня Брабанцкая]] |- ! 1 | [[Мацільда Брабанцкая (графіня Галандыі)]] |- ! 1 | [[Мацільда Булонская (герцагіня Брабанта)]] |- ! 1 | [[Мацільда Франконская]] |- ! 1 | [[Маціньёны]] |- ! 1 | [[Маціяс Медычы]] |- ! 1 | [[Маціяс Рынг]] |- ! 1 | [[Маціяс Стом]] |- ! 1 | [[Маціяс з Араса]] |- ! 1 | [[Мачагоннае дзеянне]] |- ! 1 | [[Мачула]] |- ! 1 | [[Маштаніца]] |- ! 1 | [[Маштоц, кніга]] |- ! 1 | [[Машынабудаўнічы коледж Данбаскай дзяржаўнай машынабудаўнічай акадэміі]] |- ! 1 | [[Машынскія]] |- ! 1 | [[Машэкаўка]] |- ! 1 | [[Маэста, Дуча]] |- ! 1 | [[Мая Барэлкоўска]] |- ! 1 | [[Маяк Калумба]] |- ! 1 | [[Маякмас]] |- ! 1 | [[Маёль Клюнійскі]] |- ! 1 | [[Маёнтак Хамянтоўскіх]] |- ! 1 | [[Маёнткавая царква]] |- ! 1 | [[Маісей (прарок)]] |- ! 1 | [[Маісей Эльевіч Кірпічнікаў]] |- ! 1 | [[Маўр, вучань Бенедыкта]] |- ! 1 | [[Маўра, опера]] |- ! 1 | [[Маўрыкій дэ Ласі]] |- ! 1 | [[Маўрыцыа Савойскі]] |- ! 1 | [[Маўсол]] |- ! 1 | [[Маўтхаўзен (канцэнтрацыйны лагер)]] |- ! 1 | [[Мгарскі Спасапраабражэнскі манастыр]] |- ! 1 | [[Мгарскі манастыр]] |- ! 1 | [[Мгер Наваян]] |- ! 1 | [[Меандр]] |- ! 1 | [[Мега Спілеон]] |- ! 1 | [[Мегарская і Саламінская мітраполія]] |- ! 1 | [[Мегафон]] |- ! 1 | [[Мегрэльская мова]] |- ! 1 | [[Мегідон]] |- ! 1 | [[Медаль «За задушэнне польскага мецяжу»]] |- ! 1 | [[Медаль «За заслугі ў культуры — Gloria Artis»]] |- ! 1 | [[Медаль Альберта Эйнштэйна]] |- ! 1 | [[Медаль Анзагера]] |- ! 1 | [[Медаль Бенджаміна Франкліна]] |- ! 1 | [[Медаль Генры Дрэйпера]] |- ! 1 | [[Медаль Дарвіна-Уолеса]] |- ! 1 | [[Медаль Дзесяцігоддзя Здабытай Незалежнасці]] |- ! 1 | [[Медаль Дэві]] |- ! 1 | [[Медаль Еўфрасінні Полацкай]] |- ! 1 | [[Медаль Каруса]] |- ! 1 | [[Медаль Лавуазье]] |- ! 1 | [[Медаль Матэўчы]] |- ! 1 | [[Медаль Ота Варбурга]] |- ! 1 | [[Медаль Румфарда]] |- ! 1 | [[Медаль Рэзерфорда]] |- ! 1 | [[Медаль Уілсана]] |- ! 1 | [[Медаль Франкліна]] |- ! 1 | [[Медаль Шлейдана]] |- ! 1 | [[Медаль свяціцеля Інакенція Маскоўскага]] |- ! 1 | [[Медаль і прэмія Рэзерфорда]] |- ! 1 | [[Медаль імя Бетанкура]] |- ! 1 | [[Медаль імя Яна Масарыка]] |- ! 1 | [[Медведь, Роман Иванович]] |- ! 1 | [[Медзгінай]] |- ! 1 | [[Медзілаборцы]] |- ! 1 | [[Медлінген]] |- ! 1 | [[Меднік]] |- ! 1 | [[Медыка-хірургічная акадэмія]] |- ! 1 | [[Медыцынская візуалізацыя]] |- ! 1 | [[Медыцынскі факультэт Імператарскага Харкаўскага ўніверсітэта]] |- ! 1 | [[Медычы, Ларэнца]] |- ! 1 | [[Медычы, Франчэска (1614—1634)]] |- ! 1 | [[Медыяланскі эдыкт]] |- ! 1 | [[Межанова]] |- ! 1 | [[Межотнэ]] |- ! 1 | [[Межыгорскі манастыр]] |- ! 1 | [[Мезон-Лафіт (горад)]] |- ! 1 | [[Мезуза]] |- ! 1 | [[Меймундзіз]] |- ! 1 | [[Мейсен, фарфор]] |- ! 1 | [[Мейсенскі сабор]] |- ! 1 | [[Мелех]] |- ! 1 | [[Мелкон Маркар Тахманян]] |- ! 1 | [[Мелкон Тазбазян]] |- ! 1 | [[Мелодыка]] |- ! 1 | [[Мелоца дзі Форлі]] |- ! 1 | [[Мелхіседэк]] |- ! 1 | [[Мелхіседэк (Лебедзеў)]] |- ! 1 | [[Мелхіседэк (Лебядзеў)]] |- ! 1 | [[Мелхіседэк Паеўскі]] |- ! 1 | [[Мелхісэдэк]] |- ! 1 | [[Мелькіты]] |- ! 1 | [[Мелькіцкая Грэка-Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Мелькіцкая грэка-каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Мельна (Грудзёндзкі павет)]] |- ! 1 | [[Мельна (возера)]] |- ! 1 | [[Мельнікаў (Калінінградская вобласць)]] |- ! 1 | [[Мельрыкстат]] |- ! 1 | [[Мельфі]] |- ! 1 | [[Мельхус]] |- ! 1 | [[Мельхіёр Гейш]] |- ! 1 | [[Мельхіёр Градзецкі]] |- ! 1 | [[Мельхіёр Назаран]] |- ! 1 | [[Мельхіёр Эрленберг]] |- ! 1 | [[Мелісенда, каралева Іерусаліма]] |- ! 1 | [[Мелісенда дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Мелісэнда Іерусалімская]] |- ! 1 | [[Меліт]] |- ! 1 | [[Мелітон (Карас)]] |- ! 1 | [[Мелітон (Хадзіс)]] |- ! 1 | [[Мелітон Сардыйскі]] |- ! 1 | [[Мелітопальскі сабор]] |- ! 1 | [[Мелітыянскі раскол]] |- ! 1 | [[Меліяратар]] |- ! 1 | [[Мемарыял у гонар загінулых у 1944 годзе воінаў-вызваліцеляў (Бабруйск)]] |- ! 1 | [[Мемарыяльны музей Халакоста (США)]] |- ! 1 | [[Меналогій Васіля II]] |- ! 1 | [[Менанізм]] |- ! 1 | [[Менаніт]] |- ! 1 | [[Менаніты]] |- ! 1 | [[Менгестэаб Тэсфамарыям]] |- ! 1 | [[Мендэ]] |- ! 1 | [[Мензялінскі павет]] |- ! 1 | [[Менса (будаўніцтва)]] |- ! 1 | [[Менсаф]] |- ! 1 | [[Менская акруга (нямецкая акупацыя)]] |- ! 1 | [[Менская гарадская ўправа]] |- ! 1 | [[Менскі магістрат]] |- ! 1 | [[Менскія гарадскія ўмацаванні]] |- ! 1 | [[Менсурый Карфагенскі]] |- ! 1 | [[Менуэт]] |- ! 1 | [[Меншасць]] |- ! 1 | [[Меншыкавы]] |- ! 1 | [[Мень]] |- ! 1 | [[Мера (філасофія)]] |- ! 1 | [[Мерагэ]] |- ! 1 | [[Мерадах Баладан]] |- ! 1 | [[Мерапрыемства]] |- ! 1 | [[Мерацкі калегіум]] |- ! 1 | [[Мербаал]] |- ! 1 | [[Мерв]] |- ! 1 | [[Мергензэйм]] |- ! 1 | [[Меркурый (Іваноў)]] |- ! 1 | [[Меркурый Кесарыйскі]] |- ! 1 | [[Меркіты]] |- ! 1 | [[Мернептах]] |- ! 1 | [[Меружан Артазскі]] |- ! 1 | [[Меры-Жазеф Бландэль]] |- ! 1 | [[Мерытакратыя]] |- ! 1 | [[Меса, музыка]] |- ! 1 | [[Месагейская і Лаўрэатыкійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Месроп I Артазэці]] |- ! 1 | [[Местоблюститель патрыяршага пасаду]] |- ! 1 | [[Месынскі праліў]] |- ! 1 | [[Месяц, месяцавы каляндар]] |- ! 1 | [[Месяц (спадарожнік)]] |- ! 1 | [[Месінскае землетрасенне]] |- ! 1 | [[Месінійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Месія (араторыя)]] |- ! 1 | [[Месіянская эра]] |- ! 1 | [[Мета-аналіз]] |- ! 1 | [[Метад Кронекера]] |- ! 1 | [[Метад Фішэра]] |- ! 1 | [[Метадалогія]] |- ! 1 | [[Метадыст]] |- ! 1 | [[Металачарапіца]] |- ! 1 | [[Метамарфозы]] |- ! 1 | [[Метамарфозы, Авідзій]] |- ! 1 | [[Метамарфозы, паэма]] |- ! 1 | [[Метанаў цыкл]] |- ! 1 | [[Метастабільнасць]] |- ! 1 | [[Метлахская плітка]] |- ! 1 | [[Метысацыя]] |- ! 1 | [[Метэнбург]] |- ! 1 | [[Метэора, фільм]] |- ! 1 | [[Мефістофель]] |- ! 1 | [[Механоша]] |- ! 1 | [[Механіцызм]] |- ! 1 | [[Мехаўскі павет (Келецкая губерня)]] |- ! 1 | [[Мецкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Мецкі сабор]] |- ! 1 | [[Мецэнацтва]] |- ! 1 | [[Меч Святога Пятра]] |- ! 1 | [[Мечыславас Леанардас Палюлёніс]] |- ! 1 | [[Мечыслаў Баляслававіч Ялавецкі]] |- ! 1 | [[Мечыслаў Клінт]] |- ! 1 | [[Мечыслаў Малыніч]] |- ! 1 | [[Мечыслаў Слізень]] |- ! 1 | [[Мечэк]] |- ! 1 | [[Мешлін]] |- ! 1 | [[Минский курьер]] |- ! 1 | [[Митылена]] |- ! 1 | [[Михаел Балфе]] |- ! 1 | [[Мишин, Артем]] |- ! 1 | [[Млечны сок]] |- ! 1 | [[Млоцкі]] |- ! 1 | [[Млоцкіх]] |- ! 1 | [[Млынішча]] |- ! 1 | [[Мнематэхніка]] |- ! 1 | [[Мнімы хворы]] |- ! 1 | [[Мовы Азіі]] |- ! 1 | [[Могилёвская правда]] |- ! 1 | [[Моглен]] |- ! 1 | [[Могілкі Фельдмохінг]] |- ! 1 | [[Мод, 2-я графіня Хантынгдана]] |- ! 1 | [[Модест (Стрельбицкий)]] |- ! 1 | [[Мозебург]] |- ! 1 | [[Мозес Мантэфіёрэ]] |- ! 1 | [[Моисеев, Роман Юрьевич]] |- ! 1 | [[Мокк]] |- ! 1 | [[Моладзь з місіяй]] |- ! 1 | [[Молодая гвардия (выдавецтва)]] |- ! 1 | [[Молодёжь Эстонии]] |- ! 1 | [[Мольткі]] |- ! 1 | [[Момант колькасці руху]] |- ! 1 | [[Момір Лазіч]] |- ! 1 | [[Монатэлектызм]] |- ! 1 | [[Монафізітызм]] |- ! 1 | [[Монтанізм]] |- ! 1 | [[Монтвід]] |- ! 1 | [[Монтэ-Гаргана]] |- ! 1 | [[Монтэчыторыа]] |- ! 1 | [[Монхайм-на-Рэйне]] |- ! 1 | [[Моніка Марон]] |- ! 1 | [[Мор]] |- ! 1 | [[Моравіч (вёска)]] |- ! 1 | [[Мордазаў]] |- ! 1 | [[Моркар]] |- ! 1 | [[Морслебен]] |- ! 1 | [[Мортадель]] |- ! 1 | [[Мортан Гроўв]] |- ! 1 | [[Морыс Брэзіл Прэндэргаст]] |- ! 1 | [[Морыц (курфюрст Саксоніі)]] |- ! 1 | [[Морыц Насаўскі]] |- ! 1 | [[Морыц Таузінг]] |- ! 1 | [[Моска дэі Ламберці]] |- ! 1 | [[Московские ведомости]] |- ! 1 | [[Мост Кербедзя]] |- ! 1 | [[Мост Панятоўскага]] |- ! 1 | [[Мост Святога Анёла]] |- ! 1 | [[Мост імя 25 красавіка]] |- ! 1 | [[Моту пропрыа]] |- ! 1 | [[Моту пропрыё]] |- ! 1 | [[Моц наканавання]] |- ! 1 | [[Моцарт і Сальеры]] |- ! 1 | [[Моцартэум]] |- ! 1 | [[Мошавічы]] |- ! 1 | [[Мошаў]] |- ! 1 | [[Мошчавік]] |- ! 1 | [[Мошэ бен-Ашэра]] |- ! 1 | [[Мсціслава Уладзіміраўна]] |- ! 1 | [[Мсціславава грамата]] |- ! 1 | [[Мсціслаў Усеваладавіч, князь гарадзенскі]] |- ! 1 | [[Мсціслаўскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Мсціслаўская суфраганія]] |- ! 1 | [[Муавія]] |- ! 1 | [[Муаравы ўзор]] |- ! 1 | [[Мудрацы, Біблія]] |- ! 1 | [[Мужнасць]] |- ! 1 | [[Мужчынскія калготкі]] |- ! 1 | [[Мужы Арвада]] |- ! 1 | [[Музей-запаведнік «Нясвіж»]] |- ! 1 | [[Музей-запаведнік Пушкіна]] |- ! 1 | [[Музей Бодэ]] |- ! 1 | [[Музей Грабэ-Лабадзі]] |- ! 1 | [[Музей Кандэ]] |- ! 1 | [[Музей Уржэльскай дыяцэзіі]] |- ! 1 | [[Музей Фабержэ ў Санкт-Пецярбургу]] |- ! 1 | [[Музей Феша]] |- ! 1 | [[Музей архітэктуры Акадэміі будаўніцтва і архітэктуры СССР]] |- ! 1 | [[Музей атэізму]] |- ! 1 | [[Музей выяўленчых мастацтваў (Будапешт)]] |- ! 1 | [[Музей візантыйскага і хрысціянскага мастацтва]] |- ! 1 | [[Музей гарадской скульптуры]] |- ! 1 | [[Музей гісторыі Санкт-Пецярбурга]] |- ! 1 | [[Музей гісторыі рэлігіі (Гродна)]] |- ! 1 | [[Музей мастацтва Кур'е]] |- ! 1 | [[Музей сакральнага мастацтва, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Музей сакральнага мастацтва (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Музей славянскай бібліятэкі]] |- ! 1 | [[Музей сяла, Кішынёў]] |- ! 1 | [[Музей царкоўнай спадчыны]] |- ! 1 | [[Музей этнаграфіі, Берлін]] |- ! 1 | [[Музей этнаграфіі народаў СССР]] |- ! 1 | [[Музей ікон, Супрасль]] |- ! 1 | [[Музейная справа]] |- ! 1 | [[Музея старажытнасцей у Вільні]] |- ! 1 | [[Музонскае абацтва]] |- ! 1 | [[Музыка Вялікага Княства Літоўскага]] |- ! 1 | [[Музыка барока]] |- ! 1 | [[Музыка на вадзе (Гендэль)]] |- ! 1 | [[Музыка феерверка]] |- ! 1 | [[Музычна-харавая школа № 106]] |- ! 1 | [[Музычная культура]] |- ! 1 | [[Музычная прэмія «Фрыдэрык»]] |- ! 1 | [[Музычная прэмія «Фрыдэрык» — Кампазітар года (класічная музыка)]] |- ! 1 | [[Музычная табакерка]] |- ! 1 | [[Музычная форма]] |- ! 1 | [[Музычная этнаграфія]] |- ! 1 | [[Музычная імправізацыя]] |- ! 1 | [[Музычны тон]] |- ! 1 | [[Муйнадзін Унар]] |- ! 1 | [[Мукарны]] |- ! 1 | [[Мукачаўская Грэка-Каталіцкая Епархія]] |- ! 1 | [[Мукачаўская унія]] |- ! 1 | [[Мукачаўская і ужгарадская епархія]] |- ! 1 | [[Мукачоўская Грэка-Каталіцкая Епархія]] |- ! 1 | [[Мукачэўская грэкакаталіцкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Мукдэнская бітва]] |- ! 1 | [[Мукі Гасподні]] |- ! 1 | [[Мультыкультуралізм]] |- ! 1 | [[Мульчыраванне]] |- ! 1 | [[Мулінгская кніга]] |- ! 1 | [[Мундзір]] |- ! 1 | [[Мункеліў]] |- ! 1 | [[Мурамскі павет]] |- ! 1 | [[Мурамскі паход, 1096]] |- ! 1 | [[Мурат Магаметавіч Зязікаў]] |- ! 1 | [[Мурза]] |- ! 1 | [[Муса Чэлебі]] |- ! 1 | [[Мусин-Пушкин, Иван Алексеевич (1659)]] |- ! 1 | [[Мусульманскае летазлічэнне]] |- ! 1 | [[Мухамад I аль-Мустансір]] |- ! 1 | [[Мухамад ібн-Джарыр ат-Табары]] |- ! 1 | [[Мухафаза Тартус]] |- ! 1 | [[Муцыа Вітэлескі]] |- ! 1 | [[Муцье (Швейцарыя)]] |- ! 1 | [[Мучанік Мамонт]] |- ! 1 | [[Мучанікаў]] |- ! 1 | [[Мучаніцтва]] |- ! 1 | [[Мучаніцтва дзесяці тысяч хрысціян]] |- ! 1 | [[Муш]] |- ! 1 | [[Муш (горад)]] |- ! 1 | [[Мушкан Нісалавурт]] |- ! 1 | [[Мушрыф I Кабалан Аль-Хазін]] |- ! 1 | [[Мхітар Скеўрацы]] |- ! 1 | [[Мцыры]] |- ! 1 | [[Мшата]] |- ! 1 | [[Мшчуй са Скрынна]] |- ! 1 | [[Мы не можам угадаць…]] |- ! 1 | [[Мылаварэнне]] |- ! 1 | [[Мысль, выдавецтва]] |- ! 1 | [[Мытар]] |- ! 1 | [[Мытнік]] |- ! 1 | [[Мэйнхард II]] |- ! 1 | [[Мэндзі Мур]] |- ! 1 | [[Мэнсфілд-парк (раман)]] |- ! 1 | [[Мэнэстырэа Хумурулуй]] |- ! 1 | [[Мэры Глэспул]] |- ! 1 | [[Мэры Джэй Блайдж]] |- ! 1 | [[Мэры Ласелс]] |- ! 1 | [[Мэры Мэдж Ласелс]] |- ! 1 | [[Мэрыян Зімер Брэдлі]] |- ! 1 | [[Мэсфін Мэканын]] |- ! 1 | [[Мэцью Лоўрэнс]] |- ! 1 | [[Мэцью Лілард]] |- ! 1 | [[Мэцью Фестынг]] |- ! 1 | [[Мюлер, Герхард Людвіг]] |- ! 1 | [[Мюльберг]] |- ! 1 | [[Мюльберг, Эльба]] |- ! 1 | [[Мюнстэрская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Мюнстэрская камуна]] |- ! 1 | [[Мюнстэрскі дагавор]] |- ! 1 | [[Мюнстэрскі сабор]] |- ! 1 | [[Мюнхенскі каталіцкі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Мюрчу]] |- ! 1 | [[Мяаін]] |- ! 1 | [[Мядзведжая Гара]] |- ! 1 | [[Мядзёўшчына]] |- ! 1 | [[Мядовы месяц]] |- ! 1 | [[Мяккі электронны тавар]] |- ! 1 | [[Мяленскі Андрэй Іванавіч]] |- ! 1 | [[Мялецій (Андрыеўскі)]] |- ! 1 | [[Мялеціянства]] |- ! 1 | [[Мяльжынскія]] |- ! 1 | [[Мяркінскі дэканат]] |- ! 1 | [[Мясапуст]] |- ! 1 | [[Мястэчка Крынчынас]] |- ! 1 | [[Мясцовашанаваныя святыя]] |- ! 1 | [[Мясцовыя выбары ў Латвіі, 2013, Рыга]] |- ! 1 | [[Мята даўгалістая]] |- ! 1 | [[Мята каласковая]] |- ! 1 | [[Мята палявая]] |- ! 1 | [[Мяфодзій (Веліканаў)]] |- ! 1 | [[Мяфодзій (Кантастанас)]] |- ! 1 | [[Мяфодзій (Пішнячэўскі)]] |- ! 1 | [[Мяфодзій (Смірноў)]] |- ! 1 | [[Мяфодзій Салунскі]] |- ! 1 | [[Мяфодзій Страціеў]] |- ! 1 | [[Мяфодзій Цярлецкі]] |- ! 1 | [[Мяце]] |- ! 1 | [[Мяцёлка, суквецце]] |- ! 1 | [[Мячыслаў Вахоўскі]] |- ! 1 | [[Мячэць Шэйха Лютфалы]] |- ! 1 | [[Мяшок]] |- ! 1 | [[Мяшчанскае аб'яднанне]] |- ! 1 | [[Мяшчэрская]] |- ! 1 | [[Мёра]] |- ! 1 | [[Мёсбаўэр]] |- ! 1 | [[Мі-бемоль мажор]] |- ! 1 | [[Мігель Анхель Аюсо Гіксот]] |- ! 1 | [[Мігель дэ Унамуна]] |- ! 1 | [[Мігулка]] |- ! 1 | [[Мідзіян]] |- ! 1 | [[Мідланд]] |- ! 1 | [[Між незнаёмцамі]] |- ! 1 | [[Міждыяцэзіяльная вышэйшая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Міжземнаморскага паходу Ушакова]] |- ! 1 | [[Міжземнаморская кухня]] |- ! 1 | [[Міжкаралеўе]] |- ! 1 | [[Міжнародная Тэалагічная Камісія]] |- ! 1 | [[Міжнародная акадэмія архітэктуры]] |- ! 1 | [[Міжнародная акадэмія інфарматызацыі]] |- ! 1 | [[Міжнародная еўгенічная канферэнцыя]] |- ! 1 | [[Міжнародная папская тэалагічная камісія]] |- ! 1 | [[Міжнародная прэмія Ота Гана]] |- ! 1 | [[Міжнародная тэалагічная камісія]] |- ! 1 | [[Міжнародны Кембрыджскі цэнтр]] |- ! 1 | [[Міжнародны демакратычны саюз]] |- ! 1 | [[Міжнародны дзень міру]] |- ! 1 | [[Міжнародны камітэт па фотабіялогіі]] |- ! 1 | [[Міжнародны конкурс імя Муіры Тамакі]] |- ! 1 | [[Міжнародны конкурс імя П. І. Чайкоўскага]] |- ! 1 | [[Міжнародны рэспубліканскі інстытут]] |- ! 1 | [[Міжнародны савет па навуцы]] |- ! 1 | [[Міжнародны саюз цэркваў евангельскіх хрысціян-баптыстаў]] |- ! 1 | [[Міжнародны фестываль фільмаў у Некапалянуве]] |- ! 1 | [[Міжнародны цэнтр сельскагаспадарчых даследаванняў у засушлівых раёнах]] |- ! 1 | [[Міжнародны інстытут правоў чалавека]] |- ! 1 | [[Міжпарламенцкая асамблея праваслаўя]] |- ! 1 | [[Міжрэчанск]] |- ! 1 | [[Міжсаборная канцылярыя Рускай Праваслаўнай Царквы]] |- ! 1 | [[Міжусобная вайна на Русі, 1094—1097]] |- ! 1 | [[Міжусобная вайна на Русі, 1097—1100]] |- ! 1 | [[Міжусобная вайна на Русі, 1146—1154]] |- ! 1 | [[Міжусобная вайна ў Паўночна-Усходняй Русі, 1281—1293]] |- ! 1 | [[Міжусобіца на Русі (1014—1019)]] |- ! 1 | [[Міжцаркоўны савет (Нарвежская лютэранская царва)]] |- ! 1 | [[Міжцаркоўны савет (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Міка Хейка]] |- ! 1 | [[Мікалаеўская марская акадэмія]] |- ! 1 | [[Мікалаеўская царква (Мір)]] |- ! 1 | [[Мікалаеўскі ланцуговы мост]] |- ! 1 | [[Мікалаеўскі сабор (Беласток)]] |- ! 1 | [[Мікалаеўскі сабор (Ніца)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Ёканавіч)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Альхоўскі)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Арлоў)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Веляміравіч)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Дабрахотаў)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Зёраў)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Мрджа)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Налімаў)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Пакроўскі)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Позднеў)]] |- ! 1 | [[Мікалай (Севасціянаў)]] |- ! 1 | [[Мікалай (біскуп уладзімірскі)]] |- ! 1 | [[Мікалай II (значэнні)]] |- ! 1 | [[Мікалай II Бернулі]] |- ! 1 | [[Мікалай I (значэнні)]] |- ! 1 | [[Мікалай I Містык]] |- ! 1 | [[Мікалай V, антыпапа]] |- ! 1 | [[Мікалай Іванавіч Ільмінскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Іванавіч Балашоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Іванавіч Грыгаровіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Іванавіч Дзмітрыеўскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Іванавіч Кедраў]] |- ! 1 | [[Мікалай Іванавіч Разанаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Іванавіч Субоцін, прафесар]] |- ! 1 | [[Мікалай Іванавіч Ціхабразаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Ікановіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Ільіч Вараніхін]] |- ! 1 | [[Мікалай Ільіч Сабельнікаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Інфлянт]] |- ! 1 | [[Мікалай Іудавіч Іваноў]] |- ! 1 | [[Мікалай Абалонскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксандравіч (сын Аляксандра II)]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксандравіч Заазёрскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксандравіч Латан]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксандравіч Найдзёнаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксандравіч Рамазанаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксандравіч Салтыкоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксандравіч Сяргеяў, мастак]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксеевіч Зіноўеў]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксеевіч Мілюцін]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляксеевіч Сталыпін]] |- ! 1 | [[Мікалай Аляхновіч (падкаморы лідскі)]] |- ! 1 | [[Мікалай Анатольевіч Нікіфараў]] |- ! 1 | [[Мікалай Андрэевіч Зяфіраў]] |- ! 1 | [[Мікалай Андрэевіч Ордзін]] |- ! 1 | [[Мікалай Апанасавіч Скабалановіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Бруні]] |- ! 1 | [[Мікалай Бутома]] |- ! 1 | [[Мікалай Вакар]] |- ! 1 | [[Мікалай Валер’евіч Чарыкоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Валяр'янавіч Мураўёў]] |- ! 1 | [[Мікалай Васюковіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Васілевіч Парыйскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Васільевіч Арцыбушаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Васільевіч Благаразумаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Васільевіч Васільчыкаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Васільевіч Пакроўскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Вердэнскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Вяжэвіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Вячаслававіч Крушэўскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Віктаравіч Насонаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Віктаравіч Чапурын]] |- ! 1 | [[Мікалай Віталевіч Шабураў]] |- ! 1 | [[Мікалай Вітальевіч Шабураў]] |- ! 1 | [[Мікалай Ге]] |- ! 1 | [[Мікалай Георгіевіч Колакалаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Грынкевіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Дзмітрыевіч Барабанаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Дзмітрыевіч Быкаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Дзмітрыевіч Кавалёў]] |- ! 1 | [[Мікалай Дзмітрыевіч Крапоткін]] |- ! 1 | [[Мікалай Дзянісаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Дзімітраў Катранаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Ельскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Зебжыдоўскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Кавасіла]] |- ! 1 | [[Мікалай Канцэвіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Капшай]] |- ! 1 | [[Мікалай Каранцэвіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Красінскі (староста гомельскі)]] |- ! 1 | [[Мікалай Красіцкі]] |- ! 1 | [[Мікалай Крыштаф Радзівіл]] |- ! 1 | [[Мікалай Крыштоф Радзівіл]] |- ! 1 | [[Мікалай Кунцэвіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Куроўскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Лаўрыновіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Людвіг Цынцэндорф]] |- ! 1 | [[Мікалай Літвінаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Мацкевіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Месмер]] |- ! 1 | [[Мікалай Мялецкі]] |- ! 1 | [[Мікалай Мікалаевіч Бантыш-Каменскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Мікалаевіч Кутлер]] |- ! 1 | [[Мікалай Мікалаевіч Львоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Мікалаевіч Обручаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Мікалаевіч Трубяцкі]] |- ! 1 | [[Мікалай Мікалаевіч Цвялёў]] |- ! 1 | [[Мікалай Міліевіч Анічкаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Міхайлавіч Бубноў]] |- ! 1 | [[Мікалай Міхайлавіч Варнашоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Міхайлавіч Жуковіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Міхайлавіч Кішкін]] |- ! 1 | [[Мікалай Насута]] |- ! 1 | [[Мікалай Науэн]] |- ! 1 | [[Мікалай Немст]] |- ! 1 | [[Мікалай Неміровіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Патарскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Пац (сын Мікалая)]] |- ! 1 | [[Мікалай Паўлавіч Барсаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Паўлавіч Дылецкі]] |- ! 1 | [[Мікалай Паўлавіч Разанаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Петрахновіч-Марахоўскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Пражмоўскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Пятровіч Урусаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Пінарскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Радзівіл (генерал-маёр)]] |- ! 1 | [[Мікалай Радзівіл (сын Мікалая Крыштофа)]] |- ! 1 | [[Мікалай Раманавіч Раманаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Рыла]] |- ! 1 | [[Мікалай Рэнье]] |- ! 1 | [[Мікалай Сабельнікаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Святоша]] |- ! 1 | [[Мікалай Смык]] |- ! 1 | [[Мікалай Сцяпанавіч Піменаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Сямёнавіч Гардзіенка]] |- ! 1 | [[Мікалай Сяргеевіч Розаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Сяргеевіч Русанаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Сівіцкі]] |- ! 1 | [[Мікалай Тарановіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Таросавіч]] |- ! 1 | [[Мікалай Тучэмскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Угоднік]] |- ! 1 | [[Мікалай Уладзіміравіч Балашоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Уладзіміравіч Цімафееў-Расоўскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Феапемптавіч Салаўёў]] |- ! 1 | [[Мікалай Феліксавіч Ускоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Францішак Радзівіл]] |- ! 1 | [[Мікалай Фрыдрых Гербель]] |- ! 1 | [[Мікалай Фрэдэрык Севярын Грунтвіг]] |- ! 1 | [[Мікалай Фёдаравіч Алфёраў]] |- ! 1 | [[Мікалай Фёдаравіч Калчыцкі]] |- ! 1 | [[Мікалай Фёдаравіч Капцераў]] |- ! 1 | [[Мікалай Фёдаравіч Сумцоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Шчаглоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Шчолакаў]] |- ! 1 | [[Мікалай Шыманскі]] |- ! 1 | [[Мікалай Шышкоўскі (пам. 1643)]] |- ! 1 | [[Мікалай Эйтвед]] |- ! 1 | [[Мікалай Юзаф Грабніцкі]] |- ! 1 | [[Мікалай Юр'евіч Ільініч]] |- ! 1 | [[Мікалай Юстын Радзівіл]] |- ! 1 | [[Мікалай Яздан]] |- ! 1 | [[Мікалай Якаўлевіч Кузняцоў]] |- ! 1 | [[Мікалай Яфімавіч Яфімаў, архітэктар]] |- ! 1 | [[Мікалай з Міхалова]] |- ! 1 | [[Мікалай фон Ерошын]] |- ! 1 | [[Мікалаус фон Рэніс]] |- ! 1 | [[Мікалая Кавасіла]] |- ! 1 | [[Міканор (Браўковіч)]] |- ! 1 | [[Мікатаксіны]] |- ! 1 | [[Мікаэл Лазаравіч Налбандзян]] |- ! 1 | [[Мікаэл Чамчан]] |- ! 1 | [[Мікаэль Ага]] |- ! 1 | [[Мікаэль Антуан Мурадзян]] |- ! 1 | [[Мікеланджэла Банароці]] |- ! 1 | [[Мікеланджэла Лукі]] |- ! 1 | [[Мікеланджэла Сіманеці]] |- ! 1 | [[Мікеланджэла Тамбурыні]] |- ! 1 | [[Мікеле Дзі П'етра]] |- ! 1 | [[Мікеле Сааві]] |- ! 1 | [[Мікеле дзі П'етра]] |- ! 1 | [[Міклаш Дудаш]] |- ! 1 | [[Міклаш Эстэрхазі]] |- ! 1 | [[Міклашаў]] |- ! 1 | [[Міклаўш Бедрых-Радлубін]] |- ! 1 | [[Міклаўш Жур]] |- ! 1 | [[Міклаўш Зарэнк]] |- ! 1 | [[Міклаўш Чорліх]] |- ! 1 | [[Міклаўш Юст]] |- ! 1 | [[Міклош Гараі]] |- ! 1 | [[Мікола, абразок]] |- ! 1 | [[Мікола-Дварышчанскі сабор]] |- ! 1 | [[Мікола-Тропінская царква]] |- ! 1 | [[Мікола Бычок]] |- ! 1 | [[Мікола Мажайскі]] |- ! 1 | [[Мікола Мірлікійскі]] |- ! 1 | [[Мікола Цудатворца]] |- ! 1 | [[Мікольскае (Расонскі раён)]] |- ! 1 | [[Мікольскі Вайсковы сабор]] |- ! 1 | [[Мікольскі Пустынскі манастыр, Кіеў]] |- ! 1 | [[Мікольскі сабор (Бабруйск)]] |- ! 1 | [[Мікрастужка]] |- ! 1 | [[Мікрафлора чалавека]] |- ! 1 | [[Мікулаш I (князь Опаўскі)]] |- ! 1 | [[Мікулінецкія могілкі]] |- ! 1 | [[Мікіта (Латушка)]] |- ! 1 | [[Мікіта Гоцкі]] |- ! 1 | [[Мікіта Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Мікіта Маісеевіч Зотаў]] |- ! 1 | [[Мікіта Міхайлавіч Мураўёў]] |- ! 1 | [[Мікіта Пятровіч Панін]] |- ! 1 | [[Мікіта Раманавіч]] |- ! 1 | [[Мікіта Сціфат]] |- ! 1 | [[Мікіта Юр'евіч Белых]] |- ! 1 | [[Мілан Хаўтур]] |- ! 1 | [[Міланская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Міланскі сабор, 355]] |- ! 1 | [[Міларадавічы]] |- ! 1 | [[Міласціна]] |- ! 1 | [[Міласэрнасць, хрысціянства]] |- ! 1 | [[Мілаш Біч]] |- ! 1 | [[Мілашуны]] |- ! 1 | [[Мілашы (род)]] |- ! 1 | [[Мілашэўскія]] |- ! 1 | [[Мілет (Асманская Імперыя)]] |- ! 1 | [[Мілецкія біскупы]] |- ! 1 | [[Мілтан]] |- ! 1 | [[Міль дэ Плансі]] |- ! 1 | [[Мільтыяд (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Мільцава]] |- ! 1 | [[Мільяраду]] |- ! 1 | [[Міліца Чарнагорская]] |- ! 1 | [[Міна (Шустоў)]] |- ! 1 | [[Міна Катуанскі]] |- ! 1 | [[Міна Лукіч Калакольнікаў]] |- ! 1 | [[Міналогій Васілій II]] |- ! 1 | [[Міналогій Васілія II]] |- ! 1 | [[Міндаль, падрод]] |- ! 1 | [[Міндаль (плод)]] |- ! 1 | [[Міндаль ў шакаладзе]] |- ! 1 | [[Міндальнае малако]] |- ! 1 | [[Міндальнае печыва]] |- ! 1 | [[Міндальная паста]] |- ! 1 | [[Міндальны алей]] |- ! 1 | [[Міндаўгас II]] |- ! 1 | [[Міндаўгас Гервалдас]] |- ! 1 | [[Міндзяржмаёмасць Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Міндэльгайм]] |- ! 1 | [[Мінеральныя солі]] |- ! 1 | [[Мінея Агульная]] |- ! 1 | [[Мінея Месячная]] |- ! 1 | [[Мінея агульная]] |- ! 1 | [[Мінковічы]] |- ! 1 | [[Мінлаг]] |- ! 1 | [[Мінмейстар]] |- ! 1 | [[Мінны трал]] |- ! 1 | [[Мінскае епархіяльнае папячыцельства пра бедных]] |- ! 1 | [[Мінскае жаночае камерцыйнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Мінскае камерцыйнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Мінскае політэхнічнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Мінскае праваслаўнае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Мінскае прафесійна-тэхнічнае вучылішча № 23]] |- ! 1 | [[Мінскае таварыства гісторыі і старажытнасці]] |- ! 1 | [[Мінскае філасофскае кола]] |- ! 1 | [[Мінскархпраект]] |- ! 1 | [[Мінская беларуская гімназія]] |- ! 1 | [[Мінская вуліца (Бабруйск)]] |- ! 1 | [[Мінская гарадская дума]] |- ! 1 | [[Мінская жаночая гімназія]] |- ! 1 | [[Мінская рымска-каталіцкая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Мінская семінарыя]] |- ! 1 | [[Мінская спадчына]] |- ! 1 | [[Мінская турма]] |- ! 1 | [[Мінскпрампраект]] |- ! 1 | [[Мінскрэстаўрацыя]] |- ! 1 | [[Мінскі Петрапаўлаўскі манастыр]] |- ! 1 | [[Мінскі Праабражэнскі манастыр]] |- ! 1 | [[Мінскі Спаса-Праабражэнскі жаночы манастыр]] |- ! 1 | [[Мінскі абласны савет дэпутатаў]] |- ! 1 | [[Мінскі архіепіскап]] |- ! 1 | [[Мінскі бернардзінскі кляштар]] |- ! 1 | [[Мінскі гарадскі інстытут развіцця адукацыі]] |- ! 1 | [[Мінскі гістарычны музей]] |- ! 1 | [[Мінскі дэканат]] |- ! 1 | [[Мінскі епіскап]] |- ! 1 | [[Мінскі жаночы манастыр]] |- ! 1 | [[Мінскі камбінат сілікатных вырабаў]] |- ! 1 | [[Мінскі касцёл бенедыкцінак]] |- ! 1 | [[Мінскі навукова-практычны цэнтр хірургіі, транспланталогіі і гематалогіі]] |- ! 1 | [[Мінскі праваслаўны кафедральны сабор]] |- ! 1 | [[Мінскі прыборабудаўнічы завод]] |- ! 1 | [[Мінскі прыказ грамадскай апекі]] |- ! 1 | [[Мінскі тэалагічны каледж iмя Святога Яна Хрысціцеля]] |- ! 1 | [[Мінскі францысканскі кляштар]] |- ! 1 | [[Мінскі інстытут паліталогіі і сацыяльнага кіравання]] |- ! 1 | [[Мінскія епархіяльныя ведамасці]] |- ! 1 | [[Мінскія могілкі (Бабруйск)]] |- ! 1 | [[Мінстэр-Ін-Танет]] |- ! 1 | [[Мінускул 2]] |- ! 1 | [[Мінускул 2814]] |- ! 1 | [[Мінускул 2816]] |- ! 1 | [[Мінускул 3]] |- ! 1 | [[Мінускул 7]] |- ! 1 | [[Мінускул 817 (Грэгары—Аланд)]] |- ! 1 | [[Мінускульны курсіў]] |- ! 1 | [[Мінуцый Фелікс]] |- ! 1 | [[Мінчанін года]] |- ! 1 | [[Мінімальная інфармацыя Фішэра]] |- ! 1 | [[Мінін, крэйсер]] |- ! 1 | [[Міністр-прэзідэнт Ніжняй Саксоніі]] |- ! 1 | [[Міністр-прэзідэнт Рэйланд-Пфальца]] |- ! 1 | [[Міністр (хрысціянства)]] |- ! 1 | [[Міністр адукацыі і навукі Украіны]] |- ! 1 | [[Міністр замежных спраў Італіі]] |- ! 1 | [[Міністр замежных спраў Балгарыі]] |- ! 1 | [[Міністр замежных спраў Расіі]] |- ! 1 | [[Міністр унутраных спраў]] |- ! 1 | [[Міністр фінансаў Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Міністр фінансаў Царства Польскага]] |- ! 1 | [[Міністэрства Расійскай Федэрацыі па падатках і зборах]] |- ! 1 | [[Міністэрства адукацыі і навукі Балгарыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства адукацыі і навукі Літвы]] |- ! 1 | [[Міністэрства веравызнанняў]] |- ! 1 | [[Міністэрства дзяржаўных маёмасцей Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства замежных спраў Чэхіі]] |- ! 1 | [[Міністэрства замежных спраў і гандлю Новай Зеландыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства культуры СССР]] |- ! 1 | [[Міністэрства навукі і вышэйшай адукацыі Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства народнай адукацыі Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства па падатках і зборах Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства па справах культуры і царквы Нарвегіі]] |- ! 1 | [[Міністэрства прапаганды Трэцяга Рэйха]] |- ! 1 | [[Міністэрства сельскай гаспадаркі (Польская Народная Рэспубліка)]] |- ! 1 | [[Міністэрства сельскай гаспадаркі Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства сувязі і масавых камунікацый Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства фінансаў Літвы]] |- ! 1 | [[Міністэрства шляхоў зносін Расіі]] |- ! 1 | [[Міністэрства эканамічнага развіцця і гандлю Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства эканомікі Малдовы]] |- ! 1 | [[Міністэрства юстыцыі Літвы]] |- ! 1 | [[Міністэрства юстыцыі РФ]] |- ! 1 | [[Міністэрства юстыцыі Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Міністэрства юстыцыі Украіны]] |- ! 1 | [[Міністэрства ўнутраных спраў Прыднястроўя]] |- ! 1 | [[Міністэрства ўнутраных спраў Славакіі]] |- ! 1 | [[Мініх]] |- ! 1 | [[Мір (пасёлак)]] |- ! 1 | [[Мір у Крэпі]] |- ! 1 | [[Мір у Ланжумо]] |- ! 1 | [[Мір у Флё]] |- ! 1 | [[Міра, міфалогія]] |- ! 1 | [[Міра Радоевіч]] |- ! 1 | [[Міравы суддзя]] |- ! 1 | [[Міравіцкія]] |- ! 1 | [[Міража]] |- ! 1 | [[Міранамашчанне]] |- ! 1 | [[Міраслаў Кахальскі]] |- ! 1 | [[Міраслаў Марыновіч]] |- ! 1 | [[Міратачэнне]] |- ! 1 | [[Міратворчасць]] |- ! 1 | [[Мірдат V]] |- ! 1 | [[Мірза Гулам Ахмад]] |- ! 1 | [[Міро]] |- ! 1 | [[Мірон Галуза]] |- ! 1 | [[Мірон Пігарэвіч]] |- ! 1 | [[Мірская Свята-Мікалаеўская царква]] |- ! 1 | [[Мірыакефалон]] |- ! 1 | [[Мірысцінавая кіслата]] |- ! 1 | [[Мірыян III]] |- ! 1 | [[Місаіл]] |- ! 1 | [[Місаіл (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Місаіл IV, мітрапаліт Афінскі]] |- ! 1 | [[Містэрыя]] |- ! 1 | [[Місурыйскі кампраміс]] |- ! 1 | [[Місіс Браўн]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris на Кайманавых астравах]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris на Такелау]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris на Тувалу]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris на астравах Святой Алены, Узнясення і Трыстан-да-Кунья]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris на астравах Цёркс і Кайкас]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris у Афганістане]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris у Баку]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris у Таджыкістане]] |- ! 1 | [[Місія sui iuris у Туркменістане]] |- ! 1 | [[Місія Кандэларыя]] |- ! 1 | [[Місіянерская праца]] |- ! 1 | [[Місіянеры-аблаты Беззаганнай Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Мітата]] |- ! 1 | [[Мітрадат]] |- ! 1 | [[Мітральны клапан]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Аляксій]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Антоній (Крацэвіч)]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Антоній (Мельнікаў)]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт БАПЦ]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Гурый (Ягораў)]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Круціцкі і Каломенcкі Ювеналій]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Круціцкі і Каломенскі]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Кіеўскі і ўсяе Украіны, Маскоўскі патрыярхат]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Маскоўскі і Каломенскі Філарэт (Драздоў)]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Маскоўскі і ўсяе Русі Фотый]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Мінскі і Заслаўскі]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Піцірым (Свірыдаў)]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Раман]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Сергій (Пятроў)]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт Феафіл]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт кіеўскі і галіцкі]] |- ! 1 | [[Мітрапаліт маскоўскі]] |- ! 1 | [[Мітрапалітальная духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Мітрапаліты Нікадзім (Ротаў)]] |- ! 1 | [[Мітрапаліты кіеўскія]] |- ! 1 | [[Мітрапаліцкая архіепархія Дамаска]] |- ! 1 | [[Мітрапаліцкая архіепархія Хомса]] |- ! 1 | [[Мітрафан (Бутынскі)]] |- ! 1 | [[Мітрафан (Слатвінскі)]] |- ! 1 | [[Мітрафан Друцкі-Сакалінскі]] |- ! 1 | [[Мітрафан Краснапольскі]] |- ! 1 | [[Мітрафан Серабранскі]] |- ! 1 | [[Мітрыдат, цар Пантыйскі (опера)]] |- ! 1 | [[Мітчэл Ліхтэнштэйн]] |- ! 1 | [[Мітылінская, Эрэсаская і Пламарыёнская мітраполія]] |- ! 1 | [[Мітэ (раён Берліна)]] |- ! 1 | [[Міфалагічная школа]] |- ! 1 | [[Міфограф]] |- ! 1 | [[Міфімнійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Міхай I Апафі]] |- ! 1 | [[Міхай Маер]] |- ! 1 | [[Міхайла Апанасавіч Драй-Хмара]] |- ! 1 | [[Міхайлаўскі Гарадзецкі манастыр]] |- ! 1 | [[Міхайлаўскі сабор, Орша]] |- ! 1 | [[Міхайлаўскі сабор (Чаркасы)]] |- ! 1 | [[Міхайлоўскі]] |- ! 1 | [[Міхал Абрынскі]] |- ! 1 | [[Міхал Аляксандр Юдыцкі]] |- ! 1 | [[Міхал Алясніцкі]] |- ! 1 | [[Міхал Антоній Гратус-Тарноўскі]] |- ! 1 | [[Міхал Бедрых]] |- ! 1 | [[Міхал Бялінскі]] |- ! 1 | [[Міхал Весела]] |- ! 1 | [[Міхал Германус]] |- ! 1 | [[Міхал Зяньковіч]] |- ! 1 | [[Міхал Казімір Рэйтан]] |- ! 1 | [[Міхал Кюхмейстэр фон Штэрнберг]] |- ! 1 | [[Міхал Лацк]] |- ! 1 | [[Міхал Навадворскі]] |- ! 1 | [[Міхал Пацей]] |- ! 1 | [[Міхал Пашкоўскі]] |- ! 1 | [[Міхал Піўніцкі]] |- ! 1 | [[Міхал Рачынскі]] |- ! 1 | [[Міхал Стэфан Радзяёўскі]] |- ! 1 | [[Міхал Сулістроўскі (сын Караля)]] |- ! 1 | [[Міхал Тымоўскі]] |- ! 1 | [[Міхал Францкевіч-Радзімінскі]] |- ! 1 | [[Міхал Шэўчык (пісьменнік)]] |- ! 1 | [[Міхал Юнгэ]] |- ! 1 | [[Міхал Юр’евіч Тамашэўскі]] |- ! 1 | [[Міхал Яленскі]] |- ! 1 | [[Міхал Ян Піўніцкі]] |- ! 1 | [[Міхалаўская зямля]] |- ! 1 | [[Міхаліна Масціцкая]] |- ! 1 | [[Міхась Баброўскі]] |- ! 1 | [[Міхась Бурачэўскі]] |- ! 1 | [[Міхась Дрынеўскі]] |- ! 1 | [[Міхась Махнач]] |- ! 1 | [[Міхась Шлык]] |- ! 1 | [[Міхаэль Глос]] |- ! 1 | [[Міхаэль Дорфман]] |- ! 1 | [[Міхаэль Хільдэбранд]] |- ! 1 | [[Міхаіл, мітрапаліт кіеўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл, нарачоны мітрапаліт кіеўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл-Карыят Гедзімінавіч]] |- ! 1 | [[Міхаіл (Баднарчук)]] |- ! 1 | [[Міхаіл (Грыбаноўскі)]] |- ! 1 | [[Міхаіл (Казлоў)]] |- ! 1 | [[Міхаіл (Канстантынідыс)]] |- ! 1 | [[Міхаіл (Капысценскі)]] |- ! 1 | [[Міхаіл (Лузін)]] |- ! 1 | [[Міхаіл (Мудзюгін)]] |- ! 1 | [[Міхаіл (Цёмнарусаў)]] |- ! 1 | [[Міхаіл (мітрапаліт Кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Міхаіл I, гаспадар Валахіі]] |- ! 1 | [[Міхаіл II, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл III, візантыйскі імператар]] |- ! 1 | [[Міхаіл II Шышман]] |- ! 1 | [[Міхаіл I (армянскі каталікос)]] |- ! 1 | [[Міхаіл I Кілікійскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл VIII]] |- ! 1 | [[Міхаіл VI Даэр]] |- ! 1 | [[Міхаіл Іванавіч Варанцоў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Іванавіч Саваіцкі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Іванавіч Церабянёў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Аляксандравіч Абаленскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Аляксандравіч Зянкевіч]] |- ! 1 | [[Міхаіл Аляксандравіч Максімавіч]] |- ! 1 | [[Міхаіл Аляксандравіч Стаховіч, палітычны дзеяч]] |- ! 1 | [[Міхаіл Аляксеевіч Ляніўцаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Анатольевіч Ялісееў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Андрэевіч Дастаеўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Апанасавіч Булгакаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Барысавіч Кіслюк]] |- ! 1 | [[Міхаіл Бедрос III Каспаран]] |- ! 1 | [[Міхаіл Васілевіч Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Васільевіч Рытаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Васільевіч Скопін-Шуйскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Віталевіч Шкароўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Гадлеўскі (біскуп)]] |- ! 1 | [[Міхаіл Галубовіч]] |- ! 1 | [[Міхаіл Германавіч Мейеровіч]] |- ! 1 | [[Міхаіл Гольдман]] |- ! 1 | [[Міхаіл Далгарукі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Данілавіч Трушкін]] |- ! 1 | [[Міхаіл Дзмітрыевіч Далбілаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Дзмітрыевіч Прысёлкаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Дзмітрыевіч Піліпчук]] |- ! 1 | [[Міхаіл Жалтоў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Збаражскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Квачэўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Кесаравіч Міхайлаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Кранідавіч Сперанскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Кранідавіч Спяранскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Крачэтнікаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Мацвеевіч Руднеў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Мікалаевіч Васільеў (мастак)]] |- ! 1 | [[Міхаіл Мікалаевіч Жамчужнікаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Мікалаевіч Мураўёў (1845)]] |- ! 1 | [[Міхаіл Мікалаевіч Петэрсан]] |- ! 1 | [[Міхаіл Мікалаевіч Святаполк Мірскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Мікалаевіч Чаранкоў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Міхайлавіч (вялікі князь)]] |- ! 1 | [[Міхаіл Міхайлавіч Асаргін, 1861]] |- ! 1 | [[Міхаіл Міхайлавіч Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Міхайлавіч Дастаеўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Міхайлавіч Пасохін]] |- ! 1 | [[Міхаіл Міхайлавіч Постнікаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Міхайлавіч Сперанскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Міхайлавіч Суцягін]] |- ! 1 | [[Міхаіл Мічаі Кітбунчу]] |- ! 1 | [[Міхаіл Нігярэвіч]] |- ! 1 | [[Міхаіл Нічыпаравіч Каткоў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Пагодзін]] |- ! 1 | [[Міхаіл Паўлавіч]] |- ! 1 | [[Міхаіл Паўлавіч Смірноў, гісторык]] |- ! 1 | [[Міхаіл Пружынскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Пятровіч Новікаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Пятровіч Румянцаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Расолав]] |- ! 1 | [[Міхаіл Рафаілавіч Гоц]] |- ! 1 | [[Міхаіл Рыгоравіч Казоўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Сабінін]] |- ! 1 | [[Міхаіл Стаўраў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Сямёнавіч Друскин]] |- ! 1 | [[Міхаіл Сяргеевіч Еўдакімаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Сяргеевіч Канстанцінав]] |- ! 1 | [[Міхаіл Сяргеевіч Лунін]] |- ! 1 | [[Міхаіл Таляжынскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Уладзіміравіч Іваноў-Барэцкі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Уладзіміравіч Алпатаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Уладзіміравіч Радзянка]] |- ! 1 | [[Міхаіл Фабіянавіч Гнесін]] |- ! 1 | [[Міхаіл Фёдаравіч Баратынскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Фёдаравіч Паазерскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Філіпавіч Шатроў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Хатоўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Цвярскі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Міхаіл Цёмнарусаў]] |- ! 1 | [[Міхаіл Цімафеевіч Праабражэнскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Шалепін]] |- ! 1 | [[Міхаіл Шыманоўскі]] |- ! 1 | [[Міхаіл Якаўлевіч Лібман]] |- ! 1 | [[Міхаіл Якаўлевіч Марошкін]] |- ! 1 | [[Міхей (Аляксееў)]] |- ! 1 | [[Мішкальцкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Мішне Тора]] |- ! 1 | [[Мішэль Гандажэ]] |- ! 1 | [[Мішэль Д'Эрбіньі]] |- ! 1 | [[Мішэль Летэлье, міністр]] |- ! 1 | [[Мішэль Сабах]] |- ! 1 | [[Мішэль Французская]] |- ! 1 | [[Мішэль ван Эсбрук]] |- ! 1 | [[Мішэль дэ л’Апіталь]] |- ! 1 | [[Н. І. Рамановіч]] |- ! 1 | [[Н. А. Асіноўскі]] |- ! 1 | [[Н. Аранецкая]] |- ! 1 | [[Н. К. Мазоўка]] |- ! 1 | [[Н. Л. Дунаева]] |- ! 1 | [[НГ-Религии]] |- ! 1 | [[НДІ геаграфіі пры ЛДУ]] |- ! 1 | [[НДІ эканомікі і эканоміка-матэматычных метадаў планавання]] |- ! 1 | [[НЛА Каледж-універсітэт]] |- ! 1 | [[НТШ]] |- ! 1 | [[НФЭ]] |- ! 1 | [[На поўначы дзікай, карціна Шышкіна]] |- ! 1 | [[Набажэнства Крыжовага шляху]] |- ! 1 | [[Набажэнства хрысціянскае]] |- ! 1 | [[Набажэнствы]] |- ! 1 | [[Набанід]] |- ! 1 | [[Набатэя]] |- ! 1 | [[Набатэі]] |- ! 1 | [[Набедраная павязка]] |- ! 1 | [[Набор]] |- ! 1 | [[Наборны шрыфт]] |- ! 1 | [[Набука]] |- ! 1 | [[Набярэжная Абводнага канала]] |- ! 1 | [[Навабуд]] |- ! 1 | [[Наваградская мітраполія]] |- ! 1 | [[Наваградчына]] |- ! 1 | [[Навагрудскае гарадское вучылішча]] |- ! 1 | [[Навагрудская дамініканская школа]] |- ! 1 | [[Навагрудская настаўніцкая семінарыя]] |- ! 1 | [[Навагрудскі Барысаглебскі манастыр]] |- ! 1 | [[Навагрудскі ваявода]] |- ! 1 | [[Навагрудскі лясгас]] |- ! 1 | [[Навагрудскія мучаніцы]] |- ! 1 | [[Навагрудскія пакутніцы]] |- ! 1 | [[Навадворскі манастыр]] |- ! 1 | [[Навальмараль-дэ-ла-Мата]] |- ! 1 | [[Навара, Італія]] |- ! 1 | [[Наварскі калеж]] |- ! 1 | [[Навасада]] |- ! 1 | [[Наваспасскі манастыр, Масква]] |- ! 1 | [[Навасёлкі-Затрокскія]] |- ! 1 | [[Навасільск]] |- ! 1 | [[Навацыянства]] |- ! 1 | [[Навачунка]] |- ! 1 | [[Навелы Юстыніяна]] |- ! 1 | [[Навеліна]] |- ! 1 | [[Навука логікі (Гегель)]] |- ! 1 | [[Навукова-даследчая ўстанова]] |- ! 1 | [[Навукова-папулярная літаратура]] |- ! 1 | [[Навуковае таварыства імя Т. Шаўчэнкі]] |- ! 1 | [[Навуковае таварыства імя Шаўчэнкі]] |- ! 1 | [[Навуковая бібліятэка МДУ]] |- ! 1 | [[Навуковы кіраўнік]] |- ! 1 | [[Навум (Дзімітраў)]] |- ! 1 | [[Навум Цюфякчыеў]] |- ! 1 | [[Навучальная ўстанова]] |- ! 1 | [[Навучальны камітэт (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Навяртанне]] |- ! 1 | [[Навігацыйны Акт]] |- ! 1 | [[Навіны Палесся]] |- ! 1 | [[Навісь]] |- ! 1 | [[Навісі]] |- ! 1 | [[Наг-Хамадзі]] |- ! 1 | [[Нагайская арда]] |- ! 1 | [[Нагацінскі Затон, раён Масквы]] |- ! 1 | [[Нагрудны крыж «У памяць вайны 1853—1856»]] |- ! 1 | [[Надбрамная званіца на Аскольдавай магіле]] |- ! 1 | [[Наджран]] |- ! 1 | [[Надзвычайная форма рымскага абраду]] |- ! 1 | [[Надзвычайны служыцель Святой Камуніі]] |- ! 1 | [[Надзвычайны і паўнамоцны пасол Расійскай Федэрацыі ва Украіне]] |- ! 1 | [[Надзея (фільм, 2007)]] |- ! 1 | [[Надзея Кім]] |- ! 1 | [[Надзея Міхайлаўна Палякова]] |- ! 1 | [[Надзея Усава]] |- ! 1 | [[Надзея Чабатар]] |- ! 1 | [[Надзея Яўгенаўна Мнёва]] |- ! 1 | [[Надзьдэм]] |- ! 1 | [[Надмагільны помнік Вольскіх]] |- ! 1 | [[Надпіс Галіёна]] |- ! 1 | [[Надпіс Дэір Ала]] |- ! 1 | [[Надпіс з Эль-Керак]] |- ! 1 | [[Назабудкі]] |- ! 1 | [[Назабытоўскія]] |- ! 1 | [[Назарыем Істоміным]] |- ! 1 | [[Назарыцянскі рух]] |- ! 1 | [[Назарэйцы]] |- ! 1 | [[Назарэцкая мітраполія]] |- ! 1 | [[Назарэі]] |- ! 1 | [[Называнне]] |- ! 1 | [[Назіянз]] |- ! 1 | [[Найвышэйшы земскі бургграф]] |- ! 1 | [[Найвялікшая запаведзь]] |- ! 1 | [[Найджэла Лоўсан]] |- ! 1 | [[Найдзен Гераў]] |- ! 1 | [[Найманае войска]] |- ! 1 | [[Найпрасцейшы дроб]] |- ! 1 | [[Найсвяцейшае Сэрца]] |- ! 1 | [[Найсвяцейшае Сэрца Ісуса]] |- ! 1 | [[Найсвяцейшае Сэрца Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Найсвяцейшы Архібіскуп Канстанцінопаля — Новага Рыма і Сусветны Патрыярх]] |- ! 1 | [[Найсвяцейшы Сінод Рускай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Найсвяцейшы сінод]] |- ! 1 | [[Найстаражытнейшыя крыніцы па гісторыі народаў СССР]] |- ! 1 | [[Наказ Кацярыны II]] |- ! 1 | [[Наканаванне Божае]] |- ! 1 | [[Наксас]] |- ! 1 | [[Накідка]] |- ! 1 | [[Наливка]] |- ! 1 | [[Наліўка]] |- ! 1 | [[Намаканон]] |- ! 1 | [[Намашчэнне]] |- ! 1 | [[Намейсіс]] |- ! 1 | [[Намен]] |- ! 1 | [[Наменклатура]] |- ! 1 | [[Намесны рад]] |- ! 1 | [[Намеснік Старшыня Вярхоўнага Савета Прыднястроўя]] |- ! 1 | [[Намеснік Старшыні Вярхоўнага Савета Прыднястроўя]] |- ! 1 | [[Намеснік старшыні Федэральнага сходу Савета Федэрацыі Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Намеснік старшыні ўрада Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Намінатыўны падвід]] |- ! 1 | [[Нандар Бошак]] |- ! 1 | [[Нандар Дуланскі]] |- ! 1 | [[Напалеон-Карл]] |- ! 1 | [[Напалеон: шлях да вяршыні]] |- ! 1 | [[Напалеон Фелікс Жаба]] |- ! 1 | [[Наперад!, 1948]] |- ! 1 | [[Наплечнікі Андрэя Багалюбскага]] |- ! 1 | [[Нар-эль-Кельба]] |- ! 1 | [[Нараджнне Марыі]] |- ! 1 | [[Нараджэнне Іаана Прадцечы]] |- ! 1 | [[Нараджэнне Іаана Хрысціцеля]] |- ! 1 | [[Нараджэнне Ісуса ў мастацтве]] |- ! 1 | [[Нараджэнне Прасвятой Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Нараджэнне Хрыстова ў Беларусі]] |- ! 1 | [[Нараджэнне Хрыстова ў Польшчы]] |- ! 1 | [[Нараджэнне святога Яна Хрысціцеля]] |- ! 1 | [[Нарадоўцы]] |- ! 1 | [[Нарберт Кляйн]] |- ! 1 | [[Нарберт Ксантэнскі]] |- ! 1 | [[Нарберта Эўхеніа Канрада Марціна]] |- ! 1 | [[Нарвежскае царкоўнае пагадненне 2008 года]] |- ! 1 | [[Нарвежская тэалагічная школа]] |- ! 1 | [[Нарвежская хрысціянская студэнтская і школьная асацыяцыя]] |- ! 1 | [[Нарвежскі закон Крысціяна V]] |- ! 1 | [[Нарвская брама]] |- ! 1 | [[Нарвская застава]] |- ! 1 | [[Нарвскі Свята-Васкрасенскі сабор]] |- ! 1 | [[Наржо дэ Тусі]] |- ! 1 | [[Наркамасветы РСФСР]] |- ! 1 | [[Нармальная крывая]] |- ! 1 | [[Нарманская архітэктура]] |- ! 1 | [[Народ свабоды]] |- ! 1 | [[Народаўладдзе, дэпутацкая група]] |- ! 1 | [[Народзічы]] |- ! 1 | [[Народна-дэмакратычная партыя (Іспанія)]] |- ! 1 | [[Народна-ліберальная партыя, Балгарыя]] |- ! 1 | [[Народна-нацыянальны саюз]] |- ! 1 | [[Народна-працоўным саюзам расійскіх салідарыстаў]] |- ! 1 | [[Народнае права]] |- ! 1 | [[Народнае хрысціянства]] |- ! 1 | [[Народная Палата ГДР]] |- ! 1 | [[Народная партыя, Іспанія]] |- ! 1 | [[Народная партыя Італіі]] |- ! 1 | [[Народная самаабарона]] |- ! 1 | [[Народная трыбуна]] |- ! 1 | [[Народная школа Бьеркелі]] |- ! 1 | [[Народная школа Вікен]] |- ! 1 | [[Народная школа Грэнлан]] |- ! 1 | [[Народная школа Данвіка]] |- ! 1 | [[Народная школа Нордвестландэ]] |- ! 1 | [[Народная школа Нордфьёрд]] |- ! 1 | [[Народная школа Рысой]] |- ! 1 | [[Народная школа Сагаволь]] |- ! 1 | [[Народная школа Сальборг]] |- ! 1 | [[Народная школа Сунфьёрд]] |- ! 1 | [[Народная школа Сёрландэ]] |- ! 1 | [[Народная школа Фредлі]] |- ! 1 | [[Народная школа Хаугетун]] |- ! 1 | [[Народны Саюз Эстоніі]] |- ! 1 | [[Народны альянс (Іспанія)]] |- ! 1 | [[Народны артыст Армянскай ССР]] |- ! 1 | [[Народны артыст Дагестана]] |- ! 1 | [[Народны артыст Літоўскай ССР]] |- ! 1 | [[Народны артыст Рэспублікі Башкартастан]] |- ! 1 | [[Народны артыст Рэспублікі Паўночная Асеція — Аланія]] |- ! 1 | [[Народны архітэктар Расіі]] |- ! 1 | [[Народны камісарыят асветы]] |- ! 1 | [[Народны камісарыят асветы РСФСР]] |- ! 1 | [[Народны камісарыят дзяржаўнай бяспекі СССР]] |- ! 1 | [[Народны камісарыят юстыцыі]] |- ! 1 | [[Народны мастак СССР]] |- ! 1 | [[Народны паэт Літоўскай ССР]] |- ! 1 | [[Народны прадстаўнік (Балгарыя)]] |- ! 1 | [[Народны пісьменнік Літвы]] |- ! 1 | [[Народны пісьменнік Літоўскай ССР]] |- ! 1 | [[Народны саюз – Наша Украіна]] |- ! 1 | [[Народны сойм]] |- ! 1 | [[Народны сход БалгарыісНароднага сходу]] |- ! 1 | [[Народны фронт (Украіна)]] |- ! 1 | [[Народны фронт Эстонііі]] |- ! 1 | [[Народны хор імя Цітовіча]] |- ! 1 | [[Народны ўніверсітэт Альта]] |- ! 1 | [[Народныя гулянні]] |- ! 1 | [[Народныя дэпутаты Украіны 6-га склікання]] |- ! 1 | [[Народныя сходы]] |- ! 1 | [[Народныя сілы вызвалення імя Фарабунда Марці]] |- ! 1 | [[Народныя танцы]] |- ! 1 | [[Наройкі]] |- ! 1 | [[Нарталертан]] |- ! 1 | [[Нартэнгерскае абацтва (раман)]] |- ! 1 | [[Нарудзін]] |- ! 1 | [[Наруодная школа Бакетун]] |- ! 1 | [[Нарыльлаг]] |- ! 1 | [[Нарыс гісторыі Ліфляндыі, Эстляндыі і Курляндыі]] |- ! 1 | [[Нарысе гісторыі Рускай Царквы]] |- ! 1 | [[Нарышкін]] |- ! 1 | [[Нарышкіна, Наталля Кірылаўна]] |- ! 1 | [[Нарышкінскае барока]] |- ! 1 | [[Нарышкіны]] |- ! 1 | [[Нарэвіч]] |- ! 1 | [[Насейковічы]] |- ! 1 | [[Насер]] |- ! 1 | [[Наскальныя малюнкі]] |- ! 1 | [[Насовіч]] |- ! 1 | [[Настойка, лекавая форма]] |- ! 1 | [[Насычэнне пяці тысяч людзей]] |- ! 1 | [[Насі]] |- ! 1 | [[Наталля Аляксееўна Раманава]] |- ! 1 | [[Наталля Мазоўка]] |- ! 1 | [[Наталля Монцік]] |- ! 1 | [[Наталля Мікалаеўна Гурэева]] |- ! 1 | [[Наталля Пальчонак]] |- ! 1 | [[Наталля Сазановіч-Орса]] |- ! 1 | [[Наталля Святлова]] |- ! 1 | [[Наталля Сцяпанаўна Гардзіенка]] |- ! 1 | [[Наталля Юр'еўна Сухава]] |- ! 1 | [[Натан]] |- ! 1 | [[Натанаель Матэус фон Вольф]] |- ! 1 | [[Натангія]] |- ! 1 | [[Натанзі]] |- ! 1 | [[Натарый]] |- ! 1 | [[Натуральнае асвятленне]] |- ! 1 | [[Натье, Жан-Марк]] |- ! 1 | [[Наука (выдавецтва)]] |- ! 1 | [[Наука и религия]] |- ! 1 | [[Научно-биографическая серия]] |- ! 1 | [[Нафан]] |- ! 1 | [[Нафан, сын Давіда]] |- ! 1 | [[Нафанаіл (Львоў)]] |- ! 1 | [[Нафанаіл (Паўлоўскі)]] |- ! 1 | [[Нафанаіл I]] |- ! 1 | [[Нафанаіл I (Сядліцкі-Бяліцкі)]] |- ! 1 | [[Нахр эль-Кебір]] |- ! 1 | [[Нацысцкая акупацыя Літвы]] |- ! 1 | [[Нацыянальнае Свята Незалежнасці, Польшчы]] |- ! 1 | [[Нацыянальная Акадэмія праўных навук Украіны]] |- ! 1 | [[Нацыянальная Дэмакратыя]] |- ! 1 | [[Нацыянальная акадэмія аграрных навук Украіны]] |- ! 1 | [[Нацыянальная асацыяцыя прагрэсу каляровага насельніцтва]] |- ! 1 | [[Нацыянальная баптысцкая канвенцыя]] |- ! 1 | [[Нацыянальная бібліятэка Ізраіля]] |- ! 1 | [[Нацыянальная бібліятэка Віктара Эмануіла III]] |- ! 1 | [[Нацыянальная бібліятэка Літвы імя Марцінаса Мажвідаса]] |- ! 1 | [[Нацыянальная бібліятэка Святых Кірыла і Мяфодзія]] |- ! 1 | [[Нацыянальная бібліятэка Украіны]] |- ! 1 | [[Нацыянальная бібліятэка Украіны імя Вярнадскага]] |- ! 1 | [[Нацыянальная бібліятэка Украіны імя У. І. Вярнадскага]] |- ! 1 | [[Нацыянальная бібліятэка Чэшскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Нацыянальная вышэйшая школа мастацтваў і рамёстваў]] |- ! 1 | [[Нацыянальная галерэя ў Празе]] |- ! 1 | [[Нацыянальная гістарычная славутасць ЗША]] |- ! 1 | [[Нацыянальная жалоба]] |- ! 1 | [[Нацыянальная жандармерыя, Аргенціна]] |- ! 1 | [[Нацыянальная опера Украіны]] |- ! 1 | [[Нацыянальная партрэтная галерэя Шатландыі]] |- ! 1 | [[Нацыянальная прэмія «Расіянін года»]] |- ! 1 | [[Нацыянальная царква]] |- ! 1 | [[Нацыянальны археалагічны музей Неапаля]] |- ! 1 | [[Нацыянальны гістарычны архіў Іспаніі]] |- ! 1 | [[Нацыянальны дэмакратычны інстытут па міжнародных пытаннях, ЗША]] |- ! 1 | [[Нацыянальны музей Судана]] |- ! 1 | [[Нацыянальны музей у Львове]] |- ! 1 | [[Нацыянальны музей у Львове імя Андрэя Шаптыцкага]] |- ! 1 | [[Нацыянальны помнік]] |- ! 1 | [[Нацыянальны помнік культуры Чэшскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Нацыянальны рэзервовы банк]] |- ! 1 | [[Нацыянальны савет па працоўных і сацыяльных пытаннях]] |- ! 1 | [[Нацыянальны склад насельніцтва Расіі ў 2002 годзе]] |- ! 1 | [[Нацыянальны тэатр, Осла]] |- ! 1 | [[Нацыянальны фестываль архітэктуры]] |- ! 1 | [[Нацыянальны фонд даследаванняў рака]] |- ! 1 | [[Нацыянальны фронт, Украіна]] |- ! 1 | [[Нацыянальны цэнтр заканадаўчых і прававых даследаванняў]] |- ! 1 | [[Нацыянальны інстытут стандартаў і тэхналогій, ЗША]] |- ! 1 | [[Нацыянальныя музей і галерэя Кападзімонтэ]] |- ! 1 | [[Нацыянальныя помнікі Чэхіі]] |- ! 1 | [[Нацыяналістычная партыя]] |- ! 1 | [[Нацыяналістычны рэспубліканскі саюз]] |- ! 1 | [[Нача Руіс Капільяс]] |- ! 1 | [[Начартальная геаметрыя]] |- ! 1 | [[Начная кашуля]] |- ! 1 | [[Начное здарэнне]] |- ! 1 | [[Начны зрок]] |- ! 1 | [[Начынка]] |- ! 1 | [[Наша Украіна, партыя]] |- ! 1 | [[Наша Царква]] |- ! 1 | [[Наше мнение]] |- ! 1 | [[Наше эхо]] |- ! 1 | [[Наён]] |- ! 1 | [[Наіна Ельцына]] |- ! 1 | [[Наўгародска-пскоўскія ерасі]] |- ! 1 | [[Наўгародская і Стараруская епархія]] |- ! 1 | [[Наўгародскі дзядзінец]] |- ! 1 | [[Наўгародскі музей-запаведнік]] |- ! 1 | [[Наўгародскія берасцяныя граматы]] |- ! 1 | [[Наўенская воласць]] |- ! 1 | [[Наўйінінкай]] |- ! 1 | [[Наўмбург]] |- ! 1 | [[Наўпакцкая і Святога Уласія мітраполія]] |- ! 1 | [[Наўсі]] |- ! 1 | [[Не было]] |- ! 1 | [[Не кранайся Мяне]] |- ! 1 | [[Неаабсалютызм]] |- ! 1 | [[Неабпальная Купіна]] |- ! 1 | [[Неабпальная купіна]] |- ! 1 | [[Неадбелены лён]] |- ! 1 | [[Неаегіпецкі стыль]] |- ! 1 | [[Неакесарыйскага]] |- ! 1 | [[Неакласіцызм, музыка]] |- ! 1 | [[Неапальская і Стаўрупальская мітраполія]] |- ! 1 | [[Неаплатанізм і Хрысціянства]] |- ! 1 | [[Неапіфагарыянства]] |- ! 1 | [[Неапіфагарэізм]] |- ! 1 | [[Неасаламонiк]] |- ! 1 | [[Неауніяцтва]] |- ! 1 | [[Неафіт V, мітрапаліт Афінскі]] |- ! 1 | [[Неаўніяцтва]] |- ! 1 | [[Неба і зямля ныне торжествуюць]] |- ! 1 | [[Небельшуц]] |- ! 1 | [[Небяспечныя сувязі (фільм, 1988)]] |- ! 1 | [[Невельская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Неверагодны Берындэеў, фільм]] |- ! 1 | [[Невесіне]] |- ! 1 | [[Негвалтоўны супраціў]] |- ! 1 | [[Негэнтрапія]] |- ! 1 | [[Недаравальны грэх]] |- ! 1 | [[Недзялкоўскія]] |- ! 1 | [[Нежынская гімназія]] |- ! 1 | [[Незабытоўскія]] |- ! 1 | [[Незабыўны шпацыр (раман)]] |- ! 1 | [[Незаконнанароджаны]] |- ! 1 | [[Незалежная Філіпінская царква, агліпаянцы]] |- ! 1 | [[Незалежны Расійскі рэгіён Таварыства Ісуса]] |- ! 1 | [[Незалежны кінематограф ЗША]] |- ! 1 | [[Незаменныя тлустыя кіслоты]] |- ! 1 | [[Нейгаўз]] |- ! 1 | [[Нейгаўзен]] |- ! 1 | [[Нейрапсіхолаг]] |- ! 1 | [[Нейскі канкардат]] |- ! 1 | [[Некакласіцызм]] |- ! 1 | [[Некляпаеў]] |- ! 1 | [[Некранутасць]] |- ! 1 | [[Некраш Валадковіч]] |- ! 1 | [[Нектарый]] |- ! 1 | [[Нектарый, патрыярх]] |- ! 1 | [[Нектарый (Довас)]] |- ! 1 | [[Нектарый (Трэзвінскі)]] |- ! 1 | [[Нектар’еўскі]] |- ! 1 | [[Нельская вежа]] |- ! 1 | [[Неман (Калінінградская вобласць)]] |- ! 1 | [[Немаўля Ісус]] |- ! 1 | [[Немаўлятка Ісус]] |- ! 1 | [[Немаўлятка Хрыстос]] |- ! 1 | [[Немка]] |- ! 1 | [[Немцы Магілёва]] |- ! 1 | [[Немцішор]] |- ! 1 | [[Ненароджанаму дзіцяці]] |- ! 1 | [[Непакалянаў]] |- ! 1 | [[Непакойчыцы]] |- ! 1 | [[Непакойчыцы (вёска)]] |- ! 1 | [[Непамыльнасць папы Рымскага]] |- ! 1 | [[Непацыян]] |- ! 1 | [[Непраціўленне злу гвалтам]] |- ! 1 | [[Непі]] |- ! 1 | [[Нерак]] |- ! 1 | [[Нервюра (значэнні)]] |- ! 1 | [[Нервюрныя скляпенні]] |- ! 1 | [[Нерон (опера)]] |- ! 1 | [[Нерсес Бедрас XIX]] |- ! 1 | [[Нерсес Шноралі]] |- ! 1 | [[Неруш (фільм)]] |- ! 1 | [[Нерэвуша Падзяльніцкая]] |- ! 1 | [[Несвядомае]] |- ! 1 | [[Несесіці]] |- ! 1 | [[Нескучный сад, часопіс]] |- ! 1 | [[Нестар (Пысык)]] |- ! 1 | [[Нестарыянізм]] |- ! 1 | [[Несцяровічы]] |- ! 1 | [[Нетэрміновая вясна (фільм)]] |- ! 1 | [[Неустроев, Александр Николаевич]] |- ! 1 | [[Нефег]] |- ! 1 | [[Нефінеі]] |- ! 1 | [[Неха II]] |- ! 1 | [[Нехалкідонскія цэрквы]] |- ! 1 | [[Нехао]] |- ! 1 | [[Нецэнтральнае гіпергеаметрычнае размеркаванне Фішэра]] |- ! 1 | [[Нецімер]] |- ! 1 | [[Нечысць]] |- ! 1 | [[Неўмавая натацыя]] |- ! 1 | [[Неўменная натацыя]] |- ! 1 | [[Неўміручасць душы]] |- ! 1 | [[Неўпівальная чаша]] |- ! 1 | [[Неўракопская епархія]] |- ! 1 | [[Неўская бітва, 1240]] |- ! 1 | [[Неўская добрапрыстойнасць]] |- ! 1 | [[Неўская застава]] |- ! 1 | [[Неўянск]] |- ! 1 | [[Нзема]] |- ! 1 | [[Нива, часопіс]] |- ! 1 | [[Нова-Іанійская і Філадэльфійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Нова-Александрыйскі інстытут сельскай гаспадаркі і лесаводства]] |- ! 1 | [[Нова-Крынійская і Каламарыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Нова-Мікалаеўка]] |- ! 1 | [[Нова-Нахічэванская і Расійская епархія]] |- ! 1 | [[Нова-Смірнская мітраполія]] |- ! 1 | [[Нова Астралэнка]] |- ! 1 | [[Новаасірыйскае царства]] |- ! 1 | [[Новавузенскі павет]] |- ! 1 | [[Новагародскі дыстрыкт]] |- ! 1 | [[Новагародскі кашталян]] |- ! 1 | [[Новаданілаўская набярэжная]] |- ! 1 | [[Новадзявочы манастыр (значэнні)]] |- ! 1 | [[Новае Места, Старасамбарскі раён]] |- ! 1 | [[Новае Места (Варшава)]] |- ! 1 | [[Новапакутнік]] |- ! 1 | [[Новапакутнікаў]] |- ! 1 | [[Новасібірская епархія]] |- ! 1 | [[Новашведская мова]] |- ! 1 | [[Новая Краліцкая Біблія]] |- ! 1 | [[Новая Райца]] |- ! 1 | [[Новая Сакрысція]] |- ! 1 | [[Новая Сібір]] |- ! 1 | [[Новая Усходняя Прусія]] |- ! 1 | [[Новая газета, Расія]] |- ! 1 | [[Новая гліптатэка Карлсберга]] |- ! 1 | [[Новая радасць стала]] |- ! 1 | [[Новая філасофская энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Новая хваля (музыка)]] |- ! 1 | [[Новаіерусалімскі манастыр]] |- ! 1 | [[Нове-Места-над-Вагам]] |- ! 1 | [[Новелаў кодэкс]] |- ! 1 | [[Новы Двор (Хойніцкі раён)]] |- ! 1 | [[Новы Замак (часопіс)]] |- ! 1 | [[Новы Запавет у перакладзе Станіслава Муржыноўскага]] |- ! 1 | [[Новы Куплін]] |- ! 1 | [[Новы Міжнародны пераклад]] |- ! 1 | [[Новы Скаржын]] |- ! 1 | [[Новы кафедральны сабор, Выбарг]] |- ! 1 | [[Новы час, Латвія]] |- ! 1 | [[Новый взгляд, газета]] |- ! 1 | [[Новый энциклопедический словарь]] |- ! 1 | [[Новым Запавеце]] |- ! 1 | [[Новыя Трокі]] |- ! 1 | [[Новыя прыгоды капітана Урунгеля]] |- ! 1 | [[Новікі, Шумілінскі раён]] |- ! 1 | [[Ноендэтэльзау]] |- ! 1 | [[Ножны]] |- ! 1 | [[Нойгартэн]] |- ! 1 | [[Нойдёрфель (Рэкельвіц)]] |- ! 1 | [[Нойенгаме]] |- ! 1 | [[Нойстат]] |- ! 1 | [[Нойцеле]] |- ! 1 | [[Ном Трыкала]] |- ! 1 | [[Нор — Па-дэ-Кале — Пікардыя]] |- ! 1 | [[Норбарг]] |- ! 1 | [[Норберт Барліцкі]] |- ! 1 | [[Норберт Рэтген]] |- ! 1 | [[Норгем]] |- ! 1 | [[Норма, опера]] |- ! 1 | [[Нормісджон]] |- ! 1 | [[Норнікель]] |- ! 1 | [[Норт-Пітэртан]] |- ! 1 | [[Нортгайм]] |- ! 1 | [[Нортгейм]] |- ! 1 | [[Нортэнгерскае абацтва (раман)]] |- ! 1 | [[Нотр-Дам-дзю-Пюі]] |- ! 1 | [[Нотр-Дам-дэ-Рэймс]] |- ! 1 | [[Нотр-Дам дэ Пары]] |- ! 1 | [[Ноусіяйнен, абшчына]] |- ! 1 | [[Ночэра]] |- ! 1 | [[Ноўгарад-Северскае намесніцтва]] |- ! 1 | [[Ноўгарадская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Нуаёнскі сабор]] |- ! 1 | [[Нулявая гіпотэза]] |- ! 1 | [[Нулявая энергія]] |- ! 1 | [[Нунья Санчэс, граф Русільёна]] |- ! 1 | [[Нур ад-Дзін Махмуд ібн Зангі]] |- ! 1 | [[Нурхан Манукян]] |- ! 1 | [[Нурэц (гміна Нурэц-Станцыя)]] |- ! 1 | [[Нус]] |- ! 1 | [[Нуэва-Ракафуэртэ]] |- ! 1 | [[Ньюберыпорт]] |- ! 1 | [[Ньірбатар]] |- ! 1 | [[Ньірэдзьхазская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Ньіўпарт]] |- ! 1 | [[Нэвена Вітошавіч Чэкліч]] |- ! 1 | [[Нэнсі Сторас]] |- ! 1 | [[Нэнсі Фезер]] |- ! 1 | [[Нэрсэс Ламбранацы]] |- ! 1 | [[Нэрсэс Шнаралі]] |- ! 1 | [[Нэўма]] |- ! 1 | [[Ню-Олесун]] |- ! 1 | [[Нюкебінг Фальстэр]] |- ! 1 | [[Нюланд]] |- ! 1 | [[Нюрнбергская Біблія]] |- ! 1 | [[Нюэн]] |- ! 1 | [[Нябеснае Валадарства]] |- ! 1 | [[Нябеснае Царства]] |- ! 1 | [[Нябеснае войска]] |- ! 1 | [[Нябожчык]] |- ! 1 | [[Няведра (вёска)]] |- ! 1 | [[Нявер'е святога Фамы, Кавараджа]] |- ! 1 | [[Няверныя]] |- ! 1 | [[Нявіннае зачацце]] |- ! 1 | [[Нядзелю]] |- ! 1 | [[Нядзеля мытара і фарысея]] |- ! 1 | [[Нямецкае фізічнае таварыства]] |- ! 1 | [[Нямецкая біржа]] |- ! 1 | [[Нямецкая евангельская лютэранская царква Святога Матфея]] |- ! 1 | [[Нямецкая евангелічна-лютэранская царква Украіны]] |- ! 1 | [[Нямецкі рэквіем]] |- ! 1 | [[Нямецкі ідэалізм]] |- ! 1 | [[Нямчынаўка (Маскоўская вобласць)]] |- ! 1 | [[Няроўнасць Фішэра]] |- ! 1 | [[Нясвіжская бібліятэка Радзівілаў]] |- ! 1 | [[Нясвіжская лінія Радзівілаў]] |- ! 1 | [[Нясвіжская пратэстанцкая школа]] |- ! 1 | [[Нясвіжская тыпаграфія Радзівілаў]] |- ! 1 | [[Нясвіжскі ардынат]] |- ! 1 | [[Нясенне крыжа (карціна)]] |- ! 1 | [[Нясучая канструкцыя]] |- ! 1 | [[Нячыстая сіла]] |- ! 1 | [[Нячысцікі (раман)]] |- ! 1 | [[Няшаўскі статут]] |- ! 1 | [[Няяўная функцыя]] |- ! 1 | [[Няўласна-простая мова]] |- ! 1 | [[Ніаская мова]] |- ! 1 | [[Нідароскі абрад]] |- ! 1 | [[Нідэрландская рэфармацкая царква]] |- ! 1 | [[Нідэрландскі жывапіс]] |- ! 1 | [[Нідэрландскі інстытут гісторыі мастацтваў]] |- ! 1 | [[Ніжагародскае княства]] |- ! 1 | [[Ніжагародская губернія]] |- ! 1 | [[Ніжагародскі кірмаш]] |- ! 1 | [[Ніжне-Архызскае гарадзішча]] |- ! 1 | [[Ніжняя Брытанія]] |- ! 1 | [[Ніжняя Германія]] |- ! 1 | [[Ніжні Егіпет]] |- ! 1 | [[Ніжэйшая духоўная семінарыя (Навагрудак)]] |- ! 1 | [[Нізарыты]] |- ! 1 | [[Нізкі замак (Львоў)]] |- ! 1 | [[Нізье Антэльм Філіп]] |- ! 1 | [[Нік Вуйчыч]] |- ! 1 | [[Ніка Пірасмані]] |- ! 1 | [[Нікабарская мова]] |- ! 1 | [[Нікадзім (Белакураў)]] |- ! 1 | [[Нікадзім (Бокаў)]] |- ! 1 | [[Нікадзім (Пучанкоў)]] |- ! 1 | [[Нікадзім Андрэевіч Сакалоў]] |- ! 1 | [[Нікадзім Кандакоў]] |- ! 1 | [[Нікадэм Пузына]] |- ! 1 | [[Нікала-Клод Фабры дэ Пейрэск]] |- ! 1 | [[Нікала Грасі]] |- ! 1 | [[Нікала Пусен]] |- ! 1 | [[Нікалае Ёрга]] |- ! 1 | [[Нікалай Веліміравіч]] |- ! 1 | [[Нікалас Кратцэр]] |- ! 1 | [[Нікалас Мурад]] |- ! 1 | [[Нікалас Рален]] |- ! 1 | [[Нікалас Сент-Омер]] |- ! 1 | [[Нікалас Спаркс]] |- ! 1 | [[Нікалас Трокмартан]] |- ! 1 | [[Нікалас Ферэр]] |- ! 1 | [[Нікалас дэ Альбалат]] |- ! 1 | [[Нікалаус Вірваль]] |- ! 1 | [[Нікалаус Людвіг фон Цынцэндорф]] |- ! 1 | [[Нікалаус фон Пакасі]] |- ! 1 | [[Нікалаўс фон Наўэн]] |- ! 1 | [[Нікало I Сануда]] |- ! 1 | [[Нікало Гадзі]] |- ! 1 | [[Нікало Пічыніна]] |- ! 1 | [[Нікало Рыдольфі]] |- ! 1 | [[Нікаля Анры, герцаг Арлеанскі]] |- ! 1 | [[Нікаля Шарль Серэнж]] |- ! 1 | [[Нікамедыйскі эдыкт]] |- ! 1 | [[Нікан]] |- ! 1 | [[Нікан (Сафійскі)]] |- ! 1 | [[Ніканор]] |- ! 1 | [[Ніканор (Багуновіч)]] |- ! 1 | [[Ніканор (Каменскі)]] |- ! 1 | [[Ніканор (Кляменцьеўскі)]] |- ! 1 | [[Ніканіянства]] |- ! 1 | [[Нікасій з Рэймса]] |- ! 1 | [[Ніке, літаратурная прэмія]] |- ! 1 | [[Нікеа-Цараградскі сімвал веры]] |- ! 1 | [[Нікейска-Цараградскі Сімвал веры]] |- ! 1 | [[Нікейска-Царгарадскі Сімвал веры]] |- ! 1 | [[Нікейская мітраполія]] |- ! 1 | [[Нікола III Карчэры]] |- ! 1 | [[Нікола Альбергаці-Людавізі]] |- ! 1 | [[Нікола Пакасі]] |- ! 1 | [[Нікола Порпора]] |- ! 1 | [[Нікола Пізана]] |- ! 1 | [[Нікола Піяна]] |- ! 1 | [[Нікола Семітэкола]] |- ! 1 | [[Нікола Спінола]] |- ! 1 | [[Нікола Стойнаў]] |- ! 1 | [[Нікола Фламель]] |- ! 1 | [[Нікола Фларэнцінец]] |- ! 1 | [[Нікола Франчэска Хайм]] |- ! 1 | [[Нікола Этэравіч]] |- ! 1 | [[Нікола дэ Пелевэ]] |- ! 1 | [[Ніколас Пітэрс Берхем]] |- ! 1 | [[Ніколаус Кнюпфер]] |- ! 1 | [[Нікольскі аднаверскі манастыр]] |- ! 1 | [[Нікольскія могілкі Аляксандра-Неўскай лаўры]] |- ! 1 | [[Нікопаль]] |- ! 1 | [[Нікопаль, Пант]] |- ! 1 | [[Нікопаль-ад-Іструм]] |- ! 1 | [[Нікопальская і Прэвезійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Нікуд]] |- ! 1 | [[Нікіта Пафлагон]] |- ! 1 | [[Нікіфар]] |- ! 1 | [[Нікіфар, мітрапаліт кіеўскі]] |- ! 1 | [[Нікіфар (значэнні)]] |- ! 1 | [[Нікіфар (цэзар)]] |- ! 1 | [[Нікіфар Каліста]] |- ! 1 | [[Нікіфар Кантакузін]] |- ! 1 | [[Нікіфар Ласоўскі]] |- ! 1 | [[Нікіфар Феатокі]] |- ! 1 | [[Ніл (Лушчак)]] |- ! 1 | [[Ніл Патрык Харыс]] |- ! 1 | [[Ніл Сорскі]] |- ! 1 | [[Нільс-Тур Андэрсан]] |- ! 1 | [[Нільс Зэё]] |- ! 1 | [[Німбшэн]] |- ! 1 | [[Німвегенскі мір]] |- ! 1 | [[Німфадора Сямёнаўна Сямёнава]] |- ! 1 | [[Німфей]] |- ! 1 | [[Ніна Віктараўна Пігулеўская]] |- ! 1 | [[Ніна Гарсаян]] |- ! 1 | [[Ніна Георгіеўна Раманава]] |- ! 1 | [[Нінадцмінд]] |- ! 1 | [[Нінья]] |- ! 1 | [[Ніпурскі канон]] |- ! 1 | [[Нітрыд тытану]] |- ! 1 | [[Нітрыйская пустыня]] |- ! 1 | [[Ніфант (епіскап Наўгародскі)]] |- ! 1 | [[Ніфант (мітрапаліт Галіцкі)]] |- ! 1 | [[Ніфант I, Патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Нічыпар Касніковіч]] |- ! 1 | [[Нічыпар Харлампіевіч Копцеў]] |- ! 1 | [[О. Яневіч]] |- ! 1 | [[ОЛМА-ПРЕСС]] |- ! 1 | [[Оарт]] |- ! 1 | [[Обална-Крашка]] |- ! 1 | [[Обер-Лаўзіц]] |- ! 1 | [[Обер-сакратар]] |- ! 1 | [[Обер-фіскал]] |- ! 1 | [[Обергармерсбах]] |- ! 1 | [[Оберлін-каледж]] |- ! 1 | [[Оберндорф-бай-Зальцбург]] |- ! 1 | [[Оберрат]] |- ! 1 | [[Обст]] |- ! 1 | [[Ован Одзнеці]] |- ! 1 | [[Оверайсел]] |- ! 1 | [[Огонёк]] |- ! 1 | [[Од Бундэвік]] |- ! 1 | [[Одб’ерн Эвеншауг]] |- ! 1 | [[Одэмпэ]] |- ! 1 | [[Озерава (Калініградская вобласць)]] |- ! 1 | [[Ойген Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Ойлерава характарыстыка]] |- ! 1 | [[Ойлеравы вуглы]] |- ! 1 | [[Ойлеравы падстаноўкі]] |- ! 1 | [[Окпа]] |- ! 1 | [[Оксенфурт]] |- ! 1 | [[Оксфардская школа]] |- ! 1 | [[Оксфардскі руху]] |- ! 1 | [[Октябрь]] |- ! 1 | [[Оламаўцкі гаралогіум]] |- ! 1 | [[Оламаўцкі князь]] |- ! 1 | [[Олаф I]] |- ! 1 | [[Олаф I Тругвальдсан]] |- ! 1 | [[Олаф Нешчаслівы]] |- ! 1 | [[Олаф Ойгарт]] |- ! 1 | [[Олаф Фюксэ Твайт]] |- ! 1 | [[Олаф Фюксэ Твейт]] |- ! 1 | [[Олаф Харальдсон]] |- ! 1 | [[Олаўс Петры]] |- ! 1 | [[Олд-Дзір]] |- ! 1 | [[Олд-Ромні]] |- ! 1 | [[Олд Вік]] |- ! 1 | [[Олдгейт]] |- ! 1 | [[Олджнзал]] |- ! 1 | [[Олдэрмэн]] |- ! 1 | [[Олма медиа групп]] |- ! 1 | [[Ольгінскі раён]] |- ! 1 | [[Ольжині читання]] |- ! 1 | [[Ольстэрскія добраахвотніцкія сілы]] |- ! 1 | [[Олі Крыстэнсен Ромер]] |- ! 1 | [[Омскі ветэрынарны інстытут]] |- ! 1 | [[Омскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт імя П. А. Сталыпіна]] |- ! 1 | [[Омскі завулак (Мінск)]] |- ! 1 | [[Она Вавярыене]] |- ! 1 | [[Онья]] |- ! 1 | [[Опаўская Сілезія]] |- ! 1 | [[Опенгейм]] |- ! 1 | [[Опера-дэль-Дуома]] |- ! 1 | [[Опцінскія старцы]] |- ! 1 | [[Орас (дакумент)]] |- ! 1 | [[Органы пачуццяў]] |- ! 1 | [[Оргус]] |- ! 1 | [[Ордарная аркада]] |- ! 1 | [[Орден хрызантэмы]] |- ! 1 | [[Ордруф]] |- ! 1 | [[Ордульф, герцаг Саксоніі]] |- ! 1 | [[Орды]] |- ! 1 | [[Ордынацыянізм]] |- ! 1 | [[Ордэн (узнагарода)]] |- ! 1 | [[Ордэн «Дастык»]] |- ! 1 | [[Ордэн «Достык»]] |- ! 1 | [[Ордэн «За адвагу»]] |- ! 1 | [[Ордэн «За заслугі перад Рэспублікай Башкартастан»]] |- ! 1 | [[Ордэн «Святыя Роўнаапостальныя Кірыл і Мяфодзій»]] |- ! 1 | [[Ордэн Іскандэр-Саліс]] |- ! 1 | [[Ордэн Іскандэр-Саіс]] |- ! 1 | [[Ордэн Італьянскай кароны]] |- ! 1 | [[Ордэн Авіса]] |- ! 1 | [[Ордэн Алега Разанскага]] |- ! 1 | [[Ордэн Андрая Глінкі]] |- ! 1 | [[Ордэн Андрэя Першазванага]] |- ! 1 | [[Ордэн Белага арла, Сербія]] |- ! 1 | [[Ордэн Братоў Мар Яфрэма]] |- ! 1 | [[Ордэн Вайсковай заслугі]] |- ! 1 | [[Ордэн Вахтанга Гаргасала]] |- ! 1 | [[Ордэн Вежы і Шпагі]] |- ! 1 | [[Ордэн Вендскай кароны]] |- ! 1 | [[Ордэн Вернасці, Бадэн]] |- ! 1 | [[Ордэн Вітаўта]] |- ! 1 | [[Ордэн Вітаўта Вялікага]] |- ! 1 | [[Ордэн Ганаровага легіёну]] |- ! 1 | [[Ордэн Гедзіміна]] |- ! 1 | [[Ордэн Гонару, Грузія]] |- ! 1 | [[Ордэн Гонару (Расія)]] |- ! 1 | [[Ордэн Жалезнай Кароны]] |- ! 1 | [[Ордэн За заслугі перад Рэспублікай Польшча]] |- ! 1 | [[Ордэн Забойцы Мядзведзя]] |- ! 1 | [[Ордэн Заслуг (Партугалія)]] |- ! 1 | [[Ордэн Заслуг герцага Пятра-Фрыдрыха-Людвіга]] |- ! 1 | [[Ордэн Звеставання]] |- ! 1 | [[Ордэн Каралеўскага дому Чакры]] |- ! 1 | [[Ордэн Караля І]] |- ! 1 | [[Ордэн Кароны, Прусія]] |- ! 1 | [[Ордэн Кароны дзяржавы Бухары]] |- ! 1 | [[Ордэн Каштоўнага жазла]] |- ! 1 | [[Ордэн Кветак паўлоўніі]] |- ! 1 | [[Ордэн Леапольда(Бельгія)]] |- ! 1 | [[Ордэн Людвіга Гесенскага]] |- ! 1 | [[Ордэн Манжуа]] |- ! 1 | [[Ордэн Мантэсы]] |- ! 1 | [[Ордэн Міхала Адважнага]] |- ! 1 | [[Ордэн Падвойнага Цмока]] |- ! 1 | [[Ордэн Пашаны]] |- ! 1 | [[Ордэн Пашаны (ПМР))]] |- ! 1 | [[Ордэн Паўднёвага Крыжа]] |- ! 1 | [[Ордэн Сант'яга]] |- ! 1 | [[Ордэн Св. Марыі Віфліемскай]] |- ! 1 | [[Ордэн Свабоды]] |- ! 1 | [[Ордэн Свабоды, Партугалія]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога Іаана Іерусалімскага]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога Андрэя Першазваннага]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога Данііла Маскоўскага]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога Духа, арганізацыя]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога Міхаіла]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога Станіслава, Расійская імперыя]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога Стэфана (ваенны ордэн)]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога апостала Андрэя Першазваннага]] |- ! 1 | [[Ордэн Святога князя Лазара]] |- ! 1 | [[Ордэн Святой Брыгіты]] |- ! 1 | [[Ордэн Святой Магілы Гасподняй Іерусалімскай]] |- ! 1 | [[Ордэн Святой Труны Гасподняй Іерусалімскага]] |- ! 1 | [[Ордэн Сергія Раданежскага]] |- ! 1 | [[Ордэн Сёстраў Служэбніц Ісуса ў Еўхарыстыі]] |- ! 1 | [[Ордэн Сіняга Плашча]] |- ! 1 | [[Ордэн Узыходзячага Сонца]] |- ! 1 | [[Ордэн Узыходнага сонца]] |- ! 1 | [[Ордэн Усмешкі]] |- ! 1 | [[Ордэн Хрыста, Бразілія]] |- ! 1 | [[Ордэн Чорнага Полымя]] |- ! 1 | [[Ордэн Шляхетнай Бухары]] |- ! 1 | [[Ордэн айцоў марыянаў]] |- ! 1 | [[Ордэн базыльян святога Іасафата]] |- ! 1 | [[Ордэн бернардзінцаў]] |- ! 1 | [[Ордэн еранімітаў]] |- ! 1 | [[Ордэн марыян]] |- ! 1 | [[Ордэн марыянаў]] |- ! 1 | [[Ордэн прападобнага Нестара Летапісца]] |- ! 1 | [[Ордэн прэманстрантаў]] |- ! 1 | [[Ордэн разенкрэйцараў]] |- ! 1 | [[Ордэн салатынаў]] |- ! 1 | [[Ордэн святога апостала Андрэя Першазванага]] |- ! 1 | [[Ордэн святога благавернага князя Данііла Маскоўскага, РПЦ]] |- ! 1 | [[Ордэн святога раўнаапостальнага вялікага князя Уладзіміра]] |- ! 1 | [[Ордэн святога роўнаапостальнага вялікага князя Уладзіміра, РПЦ]] |- ! 1 | [[Ордэн святога роўнаапостальнага князя Уладзіміра]] |- ! 1 | [[Ордэн тэатынаў]] |- ! 1 | [[Ордэне марыян]] |- ! 1 | [[Ордэнская стужка]] |- ! 1 | [[Ордэр]] |- ! 1 | [[Орламюндэ]] |- ! 1 | [[Ортэль]] |- ! 1 | [[Орфікі]] |- ! 1 | [[Орхускае кафедральнае пробства]] |- ! 1 | [[Орхуская епархія (Дацкая лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Оры Лешман]] |- ! 1 | [[Орыа Мастрап'етра]] |- ! 1 | [[Осаў]] |- ! 1 | [[Осберт Мозельскі]] |- ! 1 | [[Осберт дэ Клэр]] |- ! 1 | [[Освальд, кароль Нартумбрыі]] |- ! 1 | [[Освальд Бальцар]] |- ! 1 | [[Освальд Варчэстэрскі]] |- ! 1 | [[Освальд Кругер]] |- ! 1 | [[Освальд Уорчэстэрскі]] |- ! 1 | [[Освальд Франк]] |- ! 1 | [[Оскар Клейн]] |- ! 1 | [[Оскар Мейштовіч]] |- ! 1 | [[Оскар Пітэрсан]] |- ! 1 | [[Оскар Томаш Сасноўскі]] |- ! 1 | [[Оскар Эмільевіч Вегенер]] |- ! 1 | [[Оскар фон Гебгард]] |- ! 1 | [[Ослаўская дыяцэзія, каталіцкая]] |- ! 1 | [[Оснабрукская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Оссе]] |- ! 1 | [[Ост-Індыя]] |- ! 1 | [[Остгоцкае каралеўства]] |- ! 1 | [[Остраг]] |- ! 1 | [[Острыц]] |- ! 1 | [[Остштат (Карлсруэ)]] |- ! 1 | [[Остыя Антыка]] |- ! 1 | [[Остэндскі маніфест]] |- ! 1 | [[Остэрланд]] |- ! 1 | [[Осцін Генры Лэярд]] |- ! 1 | [[Осіецкапольска-Бараньская епархія]] |- ! 1 | [[Осіп Іванавіч Бове]] |- ! 1 | [[Ота, граф Савоі]] |- ! 1 | [[Ота II, князь оламаўцкі]] |- ! 1 | [[Ота Бамбергскі]] |- ! 1 | [[Ота Вюст]] |- ! 1 | [[Ота Гіпіус]] |- ! 1 | [[Ота Зеек]] |- ! 1 | [[Ота Люмер]] |- ! 1 | [[Ота Ляш]] |- ! 1 | [[Ота Ліман фон Сандэрс]] |- ! 1 | [[Ота Магнус фон Штакельберг]] |- ! 1 | [[Ота Фрыцшэ]] |- ! 1 | [[Ота фон Бамберг]] |- ! 1 | [[Ота фон Бюлаў (дыпламат)]] |- ! 1 | [[Ота фон Вітэльсбах]] |- ! 1 | [[Ота фон Лаўтэнберг]] |- ! 1 | [[Ота фон Лютэнберг]] |- ! 1 | [[Отакар IV, герцаг Штырыі]] |- ! 1 | [[Отберт, біскуп Льежа]] |- ! 1 | [[Отвацк Велькі]] |- ! 1 | [[Отмар Галенскі]] |- ! 1 | [[Отмар Зінке]] |- ! 1 | [[Отмар Хёрль]] |- ! 1 | [[Отмар Шпан]] |- ! 1 | [[Отмар фон Фершуэр]] |- ! 1 | [[Отпуст]] |- ! 1 | [[Отрач манастыр]] |- ! 1 | [[Отрыкалі]] |- ! 1 | [[Отфард]] |- ! 1 | [[Отынген]] |- ! 1 | [[Офра Тэвет]] |- ! 1 | [[Офрый]] |- ! 1 | [[Офу (кароль Мерсіі)]] |- ! 1 | [[Охава]] |- ! 1 | [[Охрыдска-Біталская епархія]] |- ! 1 | [[Охрыдская архіепархія]] |- ! 1 | [[Ошскае благачынне]] |- ! 1 | [[Ошскі павет]] |- ! 1 | [[Оўлавюр (значэнні)]] |- ! 1 | [[Оўлаўсёка]] |- ! 1 | [[Оўлускае благачынне]] |- ! 1 | [[Оўруцкі замак]] |- ! 1 | [[Оўруцкі павет]] |- ! 1 | [[Оўруцкія шыферныя праліцы]] |- ! 1 | [[П'евэ Тэсіна]] |- ! 1 | [[П'ер-Дамінік Базен]] |- ! 1 | [[П'ер V дэ Бермон, сеньёр Андзюза]] |- ! 1 | [[П'ер Аляксандр Віньён]] |- ! 1 | [[П'ер Вейс]] |- ! 1 | [[П'ер Жыльяр]] |- ! 1 | [[П'ер Краза]] |- ! 1 | [[П'ер Кроза]] |- ! 1 | [[П'ер Луі дэ Маперцюі]] |- ! 1 | [[П'ер Мюры]] |- ! 1 | [[П'ер Міньяр]] |- ! 1 | [[П'ер Пера]] |- ! 1 | [[П'ер Франка Беатрычэ]] |- ! 1 | [[П'ер д'Осма]] |- ! 1 | [[П'ер дэ Бурдэйль Брантом]] |- ! 1 | [[П'ер дэ Кастэльно]] |- ! 1 | [[П'ер дэ Куртэнэ]] |- ! 1 | [[П'ер дэ Мантрой]] |- ! 1 | [[П'ер дэ Паліньяк]] |- ! 1 | [[П'ера дзі Козіма]] |- ! 1 | [[П'ербатыста Піцабала]] |- ! 1 | [[П'етра Альдабрандзіні]] |- ! 1 | [[П'етра Бенвенуці]] |- ! 1 | [[П'етра Гаспары]] |- ! 1 | [[П'етра Капуана]] |- ! 1 | [[П'етра Нені]] |- ! 1 | [[П'етра Самбі]] |- ! 1 | [[П'етра Фумасоні Б'ёндзі]] |- ! 1 | [[П'етра да Кантона]] |- ! 1 | [[П'етра дзі Картона]] |- ! 1 | [[П'етра дэ Росі]] |- ! 1 | [[П'етра дэла Вінья]] |- ! 1 | [[П'ютар]] |- ! 1 | [[П'янскае пабоішча]] |- ! 1 | [[П'янства]] |- ! 1 | [[П. І. Бок]] |- ! 1 | [[П. А. Качаноўскі]] |- ! 1 | [[П. Аркудзій]] |- ! 1 | [[П. Бацюшкоў]] |- ! 1 | [[П. Бесэ]] |- ! 1 | [[П. Бокша]] |- ! 1 | [[П. Валуцкі]] |- ! 1 | [[П. Жараў]] |- ! 1 | [[П. Загаруйка]] |- ! 1 | [[П. Кацярыніч]] |- ! 1 | [[П. М. Бацюшкоў]] |- ! 1 | [[П. Манькоўскі]] |- ! 1 | [[П. Палубінскі]] |- ! 1 | [[П. Р. Гайдукоў]] |- ! 1 | [[П. С. Сярэбраны]] |- ! 1 | [[П. Саліньяк]] |- ! 1 | [[П. Урандзіна]] |- ! 1 | [[П. Шукшт]] |- ! 1 | [[П. Шукшта]] |- ! 1 | [[Пiлон]] |- ! 1 | [[Па-за полем зроку]] |- ! 1 | [[Паала Мануцыа]] |- ! 1 | [[Паала Марэла]] |- ! 1 | [[Паала Пеццы]] |- ! 1 | [[Паала Рамеа]] |- ! 1 | [[Паала Сардзі]] |- ! 1 | [[Паала Сеньеры]] |- ! 1 | [[Паала Тасканелі]] |- ! 1 | [[Пабег]] |- ! 1 | [[Пабла Касада]] |- ! 1 | [[Паблік скул]] |- ! 1 | [[Пабудова з дапамогай цыркуля і лінейкі]] |- ! 1 | [[Павалака, іканапіс]] |- ! 1 | [[Павел (Варнавас)]] |- ! 1 | [[Павел (Краўчук)]] |- ! 1 | [[Павел (Крылоў)]] |- ! 1 | [[Павел (Лебедзеў)]] |- ! 1 | [[Павел (Панамароў, Пётр Мікалаевіч)]] |- ! 1 | [[Павел (Паспелаў)]] |- ! 1 | [[Павел (Патрыярх Сербскі)]] |- ! 1 | [[Павел (Паўлоўскі)]] |- ! 1 | [[Павел (Поспелов)]] |- ! 1 | [[Павел (значэнні)]] |- ! 1 | [[Павел (патрыярх Сербскі)]] |- ! 1 | [[Павел I, архіепіскап]] |- ! 1 | [[Павел IV (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Павел I (значэнні)]] |- ! 1 | [[Павел Іванавіч Фанвізін]] |- ! 1 | [[Павел Іванавіч Якушкін]] |- ! 1 | [[Павел Ігнатавіч Жыцецкі]] |- ! 1 | [[Павел Іларыёнавіч Сасноўскі]] |- ! 1 | [[Павел Іосіфавіч Іваноў-Радкевіч]] |- ! 1 | [[Павел Аляксеевіч Адамовіч]] |- ! 1 | [[Павел Аляксеевіч Уласаў]] |- ! 1 | [[Павел Антонавіч Латышэнка]] |- ! 1 | [[Павел Афонскі]] |- ! 1 | [[Павел Барысавіч Аксельрод]] |- ! 1 | [[Павел Бокша]] |- ! 1 | [[Павел Валовіч (біскуп)]] |- ! 1 | [[Павел Васільевіч Галенішчаў-Кутузаў]] |- ! 1 | [[Павел Вяземскі]] |- ! 1 | [[Павел Дземітровіч]] |- ! 1 | [[Павел Дзмітрыевіч Саламірскі]] |- ! 1 | [[Павел Каломенскі]] |- ! 1 | [[Павел Канстанцінавіч Бенкендорф]] |- ! 1 | [[Павел Керножыцкі]] |- ! 1 | [[Павел Корсак]] |- ! 1 | [[Павел Маер]] |- ! 1 | [[Павел Муратаў]] |- ! 1 | [[Павел Мыскіў]] |- ! 1 | [[Павел Мікалаевіч Ігнацьеў]] |- ! 1 | [[Павел Мікалаевіч Малянтовіч]] |- ! 1 | [[Павел Мікалаевіч Шубін, паэт]] |- ! 1 | [[Павел Міхайлавіч Нікіфараў]] |- ! 1 | [[Павел Паўлавіч Рабушынскі]] |- ! 1 | [[Павел Пятровіч Мельнікаў]] |- ! 1 | [[Павел Піятроўскі]] |- ! 1 | [[Павел Рыгоравіч Краснацветаў]] |- ! 1 | [[Павел Рымлянін]] |- ! 1 | [[Павел Самасадскі]] |- ! 1 | [[Павел Самасатскі]] |- ! 1 | [[Павел Севярын]] |- ! 1 | [[Павел Страшынскі]] |- ! 1 | [[Павел Стэван Сапега]] |- ! 1 | [[Павел Сямёнавіч Коган]] |- ! 1 | [[Павел Сяргеевіч Строганаў]] |- ! 1 | [[Павел Уладзіміравіч Крашаніннікаў]] |- ! 1 | [[Павел Уладзіміравіч Масальскі]] |- ! 1 | [[Павел Уладковіц]] |- ! 1 | [[Павел Уладковіч]] |- ! 1 | [[Павел Фрыкшодэр]] |- ! 1 | [[Павел Цыбуля]] |- ! 1 | [[Павел Цяцера]] |- ! 1 | [[Павел Часнакоў]] |- ! 1 | [[Павел Юстэн]] |- ! 1 | [[Павер'е]] |- ! 1 | [[Павераны ў справах]] |- ! 1 | [[Павер’е]] |- ! 1 | [[Паветрана-дэсантныя войскі СССР і Расіі]] |- ! 1 | [[Паветраная перспектыва]] |- ! 1 | [[Павешанне, трыбушэнне і чвартаванне]] |- ! 1 | [[Паводкі ў Санкт-Пецярбургу]] |- ! 1 | [[Паволжскі інстытут кіравання імя П. А. Сталыпіна]] |- ! 1 | [[Павучэнне Фадзея]] |- ! 1 | [[Павытчык]] |- ! 1 | [[Павячэр'е]] |- ! 1 | [[Павілас (Бакшыс)]] |- ! 1 | [[Павіннасць]] |- ! 1 | [[Павіннасці]] |- ! 1 | [[Пагада сусветнай віпасаны]] |- ! 1 | [[Пагадненне Баптыстаў Гаіці]] |- ! 1 | [[Пагадненне Баптыстаў Нікарагуа]] |- ! 1 | [[Пагадненне аб выжыванні]] |- ! 1 | [[Пагадненні ў Рапала]] |- ! 1 | [[Пагалоснік]] |- ! 1 | [[Паганцтва]] |- ! 1 | [[Пагарэлаў]] |- ! 1 | [[Пагарэльскі раён]] |- ! 1 | [[Пагранічныя войскі КДБ СССР]] |- ! 1 | [[Пагулянка (Вільня)]] |- ! 1 | [[Падазраваны]] |- ! 1 | [[Паданне аб Мамаевым пабоішчы]] |- ! 1 | [[Паданне пра Грааль, або Персеваль]] |- ! 1 | [[Падарожжа пілігрыма ў Нябесную краіну]] |- ! 1 | [[Падвойнае грамадзянства]] |- ! 1 | [[Падвойны інтэграл]] |- ! 1 | [[Падвор'е]] |- ! 1 | [[Падвід]] |- ! 1 | [[Падгалосак]] |- ! 1 | [[Падгальскі Новы Запавет]] |- ! 1 | [[Падгорскі Лядзінскі манастыр]] |- ! 1 | [[Падгорцы (Бродаўскі раён)]] |- ! 1 | [[Паджыбонсі]] |- ! 1 | [[Падзамкавая вуліца (Брэст)]] |- ! 1 | [[Падзел Рымскай імперыі]] |- ! 1 | [[Падзенне Раманавых]] |- ! 1 | [[Падзеі на плошчы Цяньаньмэнь]] |- ! 1 | [[Падкаморы ваўкавыскі]] |- ! 1 | [[Падкаморы лідскі]] |- ! 1 | [[Падкаморы полацкі]] |- ! 1 | [[Падканцлер каронны]] |- ! 1 | [[Падкладка]] |- ! 1 | [[Падлужжа, археалагічны помнік]] |- ! 1 | [[Падляскія мучанікі]] |- ! 1 | [[Падляссе]] |- ! 1 | [[Падліковая палата Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Паднябесная]] |- ! 1 | [[Падняпроўе]] |- ! 1 | [[Падняпроўе (Украіна)]] |- ! 1 | [[Падол]] |- ! 1 | [[Падоўжаны англіканскі рух]] |- ! 1 | [[Падпал]] |- ! 1 | [[Падполле]] |- ! 1 | [[Падрабязны хрысціянскі катэхізіс Праваслаўнай Кафалічнай Усходняй царквы]] |- ! 1 | [[Падрад]] |- ! 1 | [[Падрамнік]] |- ! 1 | [[Падробка]] |- ! 1 | [[Падскарбі вялікі каронны]] |- ! 1 | [[Падстароста]] |- ! 1 | [[Падстолі вендэнскі]] |- ! 1 | [[Падступёнак]] |- ! 1 | [[Падхарунжы]] |- ! 1 | [[Падэрборнская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Паен дэ Мільі]] |- ! 1 | [[Пажайскі Свята-Успенскі манастыр]] |- ! 1 | [[Пажайскі манастыр]] |- ! 1 | [[Пажайсце]] |- ! 1 | [[Пажар у гандлёвым цэнтры «Зімняя вішня»]] |- ! 1 | [[Пажарскі, Дзмітрый]] |- ! 1 | [[Пазбаўленне з сану]] |- ! 1 | [[Пазваночна-рухальны сегмент]] |- ! 1 | [[Пазнаньская Біблія]] |- ! 1 | [[Пазнаньская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Пазнаньскія біскупы]] |- ! 1 | [[Пазоўнік]] |- ! 1 | [[Пазіграфія]] |- ! 1 | [[Пазірафія]] |- ! 1 | [[Пайсту]] |- ! 1 | [[Пак Хонан]] |- ! 1 | [[Пакаянне ў хрысціянстве]] |- ! 1 | [[Пакланенне Каралёў]] |- ! 1 | [[Пакланенне вешчуноў (Дзюрэр)]] |- ! 1 | [[Пакой Джавані]] |- ! 1 | [[Пакора]] |- ! 1 | [[Пакрац]] |- ! 1 | [[Пакроў (Латыгава)]] |- ! 1 | [[Пакроў Найсвяцейшай Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Пакроў Прасвятой Багародзіцы (памятны знак, Маладзечна)]] |- ! 1 | [[Пакроўская капліца (Жалезніца)]] |- ! 1 | [[Пакроўская царква, Аляксандраў]] |- ! 1 | [[Пакроўская царква (Семежава)]] |- ! 1 | [[Пакроўскі кафедральны сабор, Самара]] |- ! 1 | [[Пакроўскі манастыр, Орша]] |- ! 1 | [[Пакроўскі раён, Арлоўская вобласць]] |- ! 1 | [[Пакроўскі сабор (Івана-Франкоўск)]] |- ! 1 | [[Пакроўскі сабор на Рагожскіх могілках]] |- ! 1 | [[Пакроўцы]] |- ! 1 | [[Пакруойскі дэканат]] |- ! 1 | [[Пакт аб ненападзе, 1932]] |- ! 1 | [[Пакута]] |- ! 1 | [[Пакутны тыдзень]] |- ! 1 | [[Пакутніцтва Палікарпа]] |- ! 1 | [[Пакутніцтва прарока Ісаі]] |- ! 1 | [[Пакуцце (Украіна)]] |- ! 1 | [[Пакінутыя]] |- ! 1 | [[Пал Чакі]] |- ! 1 | [[Пал Эстэрхазі]] |- ! 1 | [[Пала д’Ора]] |- ! 1 | [[Палавое ўстрыманне]] |- ! 1 | [[Палавы адбор]] |- ! 1 | [[Палавічыні]] |- ! 1 | [[Паладый (Ганкевіч)]] |- ! 1 | [[Паладый (Камінскі)]] |- ! 1 | [[Паладый (Раеў-Пісараў)]] |- ! 1 | [[Палажэнне ў магілу]] |- ! 1 | [[Палажэнні атамна-малекулярнай тэорыі Ламаносава]] |- ! 1 | [[Паламізм]] |- ! 1 | [[Палангскі дэканат]] |- ! 1 | [[Паланістыка]] |- ! 1 | [[Палас]] |- ! 1 | [[Паласатая муроўка]] |- ! 1 | [[Палата Лордаў]] |- ! 1 | [[Палата дзяржаўных маёмасцяў]] |- ! 1 | [[Палац Інакенція VII]] |- ! 1 | [[Палац Агінскага (Ганута)]] |- ! 1 | [[Палац Бельведэр]] |- ! 1 | [[Палац Бельвю (Берлін)]] |- ! 1 | [[Палац Мікалая V]] |- ! 1 | [[Палац Пацаў, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Палац Пшаздзецкага, Заслаўе]] |- ! 1 | [[Палац Пільніц]] |- ! 1 | [[Палац Пія]] |- ! 1 | [[Палац Санта-Крус (Вальядалід)]] |- ! 1 | [[Палац Сапегаў, Бяроза]] |- ! 1 | [[Палац Тэабальдс]] |- ! 1 | [[Палац Фрыдрыхсфельдэ]] |- ! 1 | [[Палац Фрэдэрыксберг]] |- ! 1 | [[Палац Хартэнфельс]] |- ! 1 | [[Палац епіскапа Эразма Цёлака]] |- ! 1 | [[Палац культуры (Маладзечна)]] |- ! 1 | [[Палац курфюрстаў, Трыр]] |- ! 1 | [[Палацава-паркавы ансамбль Абрамовічаў (Варняны)]] |- ! 1 | [[Палацава-паркавы ансамбль Слатвінскіх (Раванічы)]] |- ! 1 | [[Палацавыя перавароты]] |- ! 1 | [[Палацца Векіа]] |- ! 1 | [[Палацца Публіка, Сіена]] |- ! 1 | [[Палацца Спінола]] |- ! 1 | [[Палацца дэль Арэнга]] |- ! 1 | [[Палацінская акадэмія]] |- ! 1 | [[Палацінская бібліятэка]] |- ! 1 | [[Палацінская капліца]] |- ! 1 | [[Палачкі, сятчатка]] |- ! 1 | [[Палеа-яўрэйскі алфавіт]] |- ! 1 | [[Палель]] |- ! 1 | [[Палемічная літаратура Рэчы Паспалітай]] |- ! 1 | [[Палемічная тэалогія]] |- ! 1 | [[Палеская епархія]] |- ! 1 | [[Палея]] |- ! 1 | [[Палладий (Добронравов)]] |- ! 1 | [[Палладий (Роговский)]] |- ! 1 | [[Палнатокі]] |- ! 1 | [[Паломніцтва Друя—Росіца]] |- ! 1 | [[Палоннікі]] |- ! 1 | [[Палтаўская епархія]] |- ! 1 | [[Палтаўская царкоўная гісторыка-археалагічная камісія]] |- ! 1 | [[Палужная]] |- ! 1 | [[Палуца Палуцы Альцьеры дэльі Альбертоні]] |- ! 1 | [[Палымнеючая готыка]] |- ! 1 | [[Палымяная готыка]] |- ! 1 | [[Палын Сіверса]] |- ! 1 | [[Палын аднагадовы]] |- ! 1 | [[Палын аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Палын звычайны]] |- ! 1 | [[Палын палявы]] |- ! 1 | [[Палын цытварны]] |- ! 1 | [[Палын шыракалісты]] |- ! 1 | [[Палынаўка]] |- ! 1 | [[Паль і Эрленд Торфінсаны]] |- ! 1 | [[Пальчаткі]] |- ! 1 | [[Пальярс-Жуса]] |- ! 1 | [[Палявая пошта]] |- ! 1 | [[Палякі ў Літве]] |- ! 1 | [[Палямон]] |- ! 1 | [[Палянова, Пружаны]] |- ! 1 | [[Палянскі]] |- ! 1 | [[Палянчык]] |- ! 1 | [[Палярныя каардынаты]] |- ! 1 | [[Палярызаванае святло]] |- ! 1 | [[Палярызацыя хваль]] |- ! 1 | [[Палярына]] |- ! 1 | [[Палясоўшчык]] |- ! 1 | [[Паляўнічая зброя]] |- ! 1 | [[Палёт з касманаўтам]] |- ! 1 | [[Паліглот]] |- ! 1 | [[Палідор]] |- ! 1 | [[Палій (каталіцтва)]] |- ! 1 | [[Палікап са Смірны]] |- ! 1 | [[Палікарп (Радкевіч)]] |- ! 1 | [[Палікарп Мігуневіч]] |- ! 1 | [[Палікарп Міхуневіч]] |- ! 1 | [[Паліклініка]] |- ! 1 | [[Паліксена Крысціна Гесэн-Рэйнфельс-Ротэнбургская]] |- ! 1 | [[Паліксену Крысціна Гесенская]] |- ! 1 | [[Палімарфізм (біялогія)]] |- ! 1 | [[Палімент]] |- ! 1 | [[Паліптык]] |- ! 1 | [[Паліптых (жывапіс)]] |- ! 1 | [[Паліпціх]] |- ! 1 | [[Палітры]] |- ! 1 | [[Палітыка Італіі]] |- ! 1 | [[Палітычнае ўпраўленне Чырвонай арміі]] |- ! 1 | [[Палітычная партыя Аднаўленне]] |- ! 1 | [[Палітычная партыя ў Італіі]] |- ! 1 | [[Палітычная эканомія]] |- ! 1 | [[Палітычныя каляндарыкі]] |- ! 1 | [[Палітычныя чысткі ў Беларусі (2020-я)]] |- ! 1 | [[Паліца, зброя]] |- ! 1 | [[Паліцмайстар]] |- ! 1 | [[Паліцэйскі нагляд]] |- ! 1 | [[Паліянійская і Кілкісійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Паліўка]] |- ! 1 | [[Памазанне на царства]] |- ! 1 | [[Памела, або Ўзнагароджаная цнота]] |- ! 1 | [[Памер эфекту]] |- ! 1 | [[Памесны сабор Праваслаўнай Расійскай Царквы (1917—1918)]] |- ! 1 | [[Памесны сабор Рускай праваслаўнай царквы, 1917—1918]] |- ! 1 | [[Памесны сабор Рускай праваслаўнай царквы, 1971]] |- ! 1 | [[Памесныя праваслаўныя цэрквы]] |- ! 1 | [[Памесныя цэрквы]] |- ! 1 | [[Памочнік Папскага трона]] |- ! 1 | [[Памочнік Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па асобых даручэннях]] |- ! 1 | [[Памочнік прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Пампеа Джыралама Батоні]] |- ! 1 | [[Пампеа Калона]] |- ! 1 | [[Пампей Мікалаевіч Бацюшкоў]] |- ! 1 | [[Пампоній Лет]] |- ! 1 | [[Памутненне]] |- ! 1 | [[Памфіл (мучанік)]] |- ! 1 | [[Памяранне]] |- ! 1 | [[Памяранцавая вада]] |- ! 1 | [[Памятная книжка]] |- ! 1 | [[Памятная манета]] |- ! 1 | [[Памятны медаль]] |- ! 1 | [[Памятны медаль «За супрацоўніцтва»]] |- ! 1 | [[Памятны медаль Лібіха]] |- ! 1 | [[Памятные монеты Литвы]] |- ! 1 | [[Памятныя кніжкі]] |- ! 1 | [[Памяць Азова (крэйсер)]] |- ! 1 | [[Памяць аб вайне 1812 года]] |- ! 1 | [[Памілаванне]] |- ! 1 | [[Памінанне]] |- ! 1 | [[Памінкі]] |- ! 1 | [[Памірская воласць]] |- ! 1 | [[Панаванні]] |- ! 1 | [[Панагія Элеуса]] |- ! 1 | [[Пананхалма, абацтва]] |- ! 1 | [[Панатарай]] |- ! 1 | [[Пангансінанская мова]] |- ! 1 | [[Панджабі (мова)]] |- ! 1 | [[Пандульф IV]] |- ! 1 | [[Пандульф Пізанскі]] |- ! 1 | [[Панеада]] |- ! 1 | [[Панеўрапеізм]] |- ! 1 | [[Панкрацій (Жэрдзяў)]] |- ! 1 | [[Панна Окс]] |- ! 1 | [[Пантонны мост пад Чэрвінскам]] |- ! 1 | [[Пантуаза]] |- ! 1 | [[Пантэн]] |- ! 1 | [[Панцажынскія]] |- ! 1 | [[Панцелеімон (Ражноўскі)]] |- ! 1 | [[Панцеляймон (Далганаў)]] |- ! 1 | [[Панцеляймон Лекар]] |- ! 1 | [[Панявежыска-Кракянаваўскі дэканат]] |- ! 1 | [[Панявежыскі дэканат]] |- ! 1 | [[Панявежыскі льнозавод]] |- ! 1 | [[Панядзелак пачынаецца ў суботу]] |- ! 1 | [[Панямунак]] |- ! 1 | [[Паніжан]] |- ! 1 | [[Паола Венецыяна]] |- ! 1 | [[Паола Ганзага]] |- ! 1 | [[Паола Картэлезі]] |- ! 1 | [[Паола Учэла]] |- ! 1 | [[Пап'ямента (Кюрасаа)]] |- ! 1 | [[Пап (цар Вялікай Арменіі)]] |- ! 1 | [[Папа Аляксандр III]] |- ! 1 | [[Папа Пымскі]] |- ! 1 | [[Папа Пій XII]] |- ! 1 | [[Папа Рымскі на спачынку]] |- ! 1 | [[Папа Сільверый]] |- ! 1 | [[Папа Урбан VIII]] |- ! 1 | [[Папа Ян XXII]] |- ! 1 | [[Папа і Патрыярх вялікага горада Александрыі, Лівіі, Пентапаля, Эфіопіі, усяго Егіпта і ўсяе Афрыкі]] |- ! 1 | [[Папа і Патрыярх вялікага граду Александрыі, Лівіі, Пентаполю, Эфіёпіі, усяго Егіпту і ўсёй Афрыкі]] |- ! 1 | [[Папарчэй]] |- ! 1 | [[Папеса Іаана (значэнні)]] |- ! 1 | [[Паполь Мецкі]] |- ! 1 | [[Папоўка (месца памяці)]] |- ! 1 | [[Папоўства]] |- ! 1 | [[Папроць Дужа]] |- ! 1 | [[Папскае імя]] |- ! 1 | [[Папская Біблейская Камісія]] |- ! 1 | [[Папская Духоўная Акадэмія]] |- ! 1 | [[Папская Камісія па культурнай спадчыне Царкве]] |- ! 1 | [[Папская Камісія па свяшчэннай археалогіі]] |- ! 1 | [[Папская Камісія па справах Лацінскай Амерыкі]] |- ! 1 | [[Папская була]] |- ! 1 | [[Папская духоўная семінарыя (Дубна)]] |- ! 1 | [[Папская місія дапамогі галадаючым у Расіі]] |- ! 1 | [[Папская семінарыя (Бранева)]] |- ! 1 | [[Папская французская семінарыя]] |- ! 1 | [[Папская ўлада]] |- ! 1 | [[Папскі Камітэт па Міжнародных Еўхарыстычных Кангрэсах]] |- ! 1 | [[Папскі Камітэт па гістарычных навуках]] |- ! 1 | [[Папскі Савет па садзейнічанні Хрысціянскаму Адзінству]] |- ! 1 | [[Папскі Усходні інстытут]] |- ! 1 | [[Папскі армянскі калегіум]] |- ! 1 | [[Папскі германска-венгерскі калегіум]] |- ! 1 | [[Папскі калегіум Урбанум]] |- ! 1 | [[Папскі мантум]] |- ! 1 | [[Папскі нунцый]] |- ! 1 | [[Папскі савет Cor Unum]] |- ! 1 | [[Папскі савет па культуры]] |- ! 1 | [[Папскі савет па масавых камунікацыях]] |- ! 1 | [[Папскі савет па пастарскай апецы аб працаўніках аховы здароўя]] |- ! 1 | [[Папскі савет па садзейнічанні новай евангелізацыі]] |- ! 1 | [[Папскі савет па садзейнічанні хрысціянскаму адзінству]] |- ! 1 | [[Папскі савет па справах парафіян]] |- ! 1 | [[Папскі савет па справах сям'і]] |- ! 1 | [[Папскі савет па інтэрпрэтацыі заканадаўчых тэкстаў]] |- ! 1 | [[Папскі савет справядлівасці і свету]] |- ! 1 | [[Папскі скуда]] |- ! 1 | [[Папскі інстытут марыязнаўства]] |- ! 1 | [[Папскі інстытут усходніх навук]] |- ! 1 | [[Папскія Апартаменты]] |- ! 1 | [[Папскія апартаменты]] |- ! 1 | [[Папуляцыйная дынаміка]] |- ! 1 | [[Папій]] |- ! 1 | [[Папірус 1]] |- ! 1 | [[Папірус 15]] |- ! 1 | [[Папірус P52]] |- ! 1 | [[Папірус Бодмера]] |- ! 1 | [[Пар, сельская гаспадарка]] |- ! 1 | [[Пар-Раяль]] |- ! 1 | [[Паравас]] |- ! 1 | [[Парад]] |- ! 1 | [[Парад, балет]] |- ! 1 | [[Параеўка]] |- ! 1 | [[Паразій (жывапісец)]] |- ! 1 | [[Параклет]] |- ! 1 | [[Паралін]] |- ! 1 | [[Парамійнік]] |- ! 1 | [[Параміфійская, Філіятэская, Гірамерыйская і Паргская мітраполія]] |- ! 1 | [[Паранаксійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Параскева Іканійская]] |- ! 1 | [[Парасон, суквецце]] |- ! 1 | [[Паратыфы]] |- ! 1 | [[Парафія Жыровіцкай Божай Маці]] |- ! 1 | [[Парафія Св. Кірылы Тураўскага (Бруклін)]] |- ! 1 | [[Парафія Святой Барбары (Варшава)]] |- ! 1 | [[Парафіяльны храм]] |- ! 1 | [[Парафіяне]] |- ! 1 | [[Парафіянін]] |- ! 1 | [[Парахрысціянскія арганізацыя]] |- ! 1 | [[Параўнальнае мовазаўства]] |- ! 1 | [[Параўнальнае рэлігіязнаўства]] |- ! 1 | [[Паргелій]] |- ! 1 | [[Париж]] |- ! 1 | [[Парк Хонан]] |- ! 1 | [[Парламент Абхазіі]] |- ! 1 | [[Парламент Азорскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Парламент Аландскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Парламент Гібралтара]] |- ! 1 | [[Парламент Джэрсі]] |- ! 1 | [[Парламент Паўднёвай Асеціі]] |- ! 1 | [[Парламент Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Парламент Шпіцбергена]] |- ! 1 | [[Парламент Ян-Маена]] |- ! 1 | [[Парламент сусветных рэлігій]] |- ! 1 | [[Парламентарызм]] |- ! 1 | [[Парламентська асамблея Ради Європи]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ва Украіне (2012)]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ва Украіне 2006]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Венгрыі, 1990]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Венгрыі, 1994]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Венгрыі, 1996]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Венгрыі, 2010]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Германіі 1994 года]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Германіі 2002 года]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Германіі 2009 года]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Германіі 2021 года]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Латвіі, 2010]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Латвіі 2010 года]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Латвіі 2011 года]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Латвіі 2014 года]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Латвіі 2018 года]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Малдове (2014)]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Нарвегіі (2009)]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Польшчы, 2011]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Польшчы ў 1930 г.]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Румыніі, 2008]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Славакіі (1998)]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Славакіі (2010)]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (2011)]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Фінляндыі (2023)]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Харватыі, 2003]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Харватыі 2000]] |- ! 1 | [[Парламенцкія выбары ў Швецыі (2010)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1933)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1936)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1945)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1949)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1953)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1957)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1961)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1965)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1969)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1973)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1977)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1981)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1985)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1989)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1993)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (1997)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (2001)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (2005)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (2009)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (2013)]] |- ! 1 | [[Парламенція выбары ў Нарвегіі (2017)]] |- ! 1 | [[Парлаторыум]] |- ! 1 | [[Парлеры]] |- ! 1 | [[Пармская епархія (Русінская Грэка-Каталіцкая Царква)]] |- ! 1 | [[Парнакратыя (значэнні)]] |- ! 1 | [[Парнасізм]] |- ! 1 | [[Парнік]] |- ! 1 | [[Пароль]] |- ! 1 | [[Парочына]] |- ! 1 | [[Парсіфаль]] |- ! 1 | [[Партабела]] |- ! 1 | [[Партрыярх (царкоўны сан)]] |- ! 1 | [[Партрэт Папа Інакенція X]] |- ! 1 | [[Партрэтная мініяцюра]] |- ! 1 | [[Партугальская Малака]] |- ! 1 | [[Партугальская кампанія]] |- ! 1 | [[Партызанская мадонна, Траццякоўская галерэя]] |- ! 1 | [[Партыйная кааліцыя]] |- ! 1 | [[Партыя Хрысціян (Нарвегія)]] |- ! 1 | [[Партыя Цэнтра (Нарвегія)]] |- ! 1 | [[Партыя Цэнтру (Нарвегія)]] |- ! 1 | [[Партыя вігаў, ЗША]] |- ! 1 | [[Партыя дэмакратычнага дзеяння]] |- ! 1 | [[Партыя дэмакратычнага прагрэсу]] |- ! 1 | [[Партыя народнай свабоды «За Расію без самаўпраўнасці і карупцыі»]] |- ! 1 | [[Партыя працы Польшча]] |- ! 1 | [[Партыя свободных дэмократаў]] |- ! 1 | [[Партэнопа (опера)]] |- ! 1 | [[Партэсныя спевы]] |- ! 1 | [[Парубанак]] |- ! 1 | [[Парудаміна]] |- ! 1 | [[Парусія]] |- ! 1 | [[Паручынская царква]] |- ! 1 | [[Парфеній (Агееў)]] |- ! 1 | [[Парфеній (Лявіцкі)]] |- ! 1 | [[Парфеній (Чарткоў)]] |- ! 1 | [[Парфір (парода)]] |- ! 1 | [[Парфір Скарбек-Важынскі]] |- ! 1 | [[Парфіра]] |- ! 1 | [[Парфіры Рубановіч]] |- ! 1 | [[Парфірый]] |- ! 1 | [[Парфірый (Крайскі)]] |- ! 1 | [[Парфірый (філосаф)]] |- ! 1 | [[Парфірый (філосаў)]] |- ! 1 | [[Парфірый Карнеевіч Іваноў]] |- ! 1 | [[Парфірыя (філосаф)]] |- ! 1 | [[Парфіяй]] |- ! 1 | [[Парцыюнкала]] |- ! 1 | [[Парчэўцы]] |- ! 1 | [[Парыжская Акадэмія Навук]] |- ! 1 | [[Парыжская акадэмія]] |- ! 1 | [[Парыжская нацыянальная бібліятэка]] |- ! 1 | [[Парыжскі дагавор (1259)]] |- ! 1 | [[Парыжскі парламент]] |- ! 1 | [[Парыжскія пагадненні]] |- ! 1 | [[Парынцінская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Парэмія, літургіка]] |- ! 1 | [[Парэчкавы сок]] |- ! 1 | [[Пас]] |- ! 1 | [[Паса Села]] |- ! 1 | [[Пасада заснавана]] |- ! 1 | [[Пасажырка, фільм, 2008]] |- ! 1 | [[Пасакалія]] |- ! 1 | [[Пасаў]] |- ! 1 | [[Пасваліскі дэканат]] |- ! 1 | [[Пасваліскі раён]] |- ! 1 | [[Паселішчы замежнікаў у Расіі]] |- ! 1 | [[Пасесійныя сяляне]] |- ! 1 | [[Пасеў]] |- ! 1 | [[Пасланне]] |- ! 1 | [[Пасланне Іаана]] |- ! 1 | [[Пасланне Ісуса Хрыста цару Абгару]] |- ! 1 | [[Пасланне Іуды]] |- ! 1 | [[Пасланне Барнабы]] |- ! 1 | [[Пасланне Лентула]] |- ! 1 | [[Пасланне Сіксту IV (1476)]] |- ! 1 | [[Пасланне апосталаў]] |- ! 1 | [[Пасланне да Ефесянаў]] |- ! 1 | [[Пасланне да Лаадыкійцаў]] |- ! 1 | [[Пасланне да Рымлян апостала Паўла]] |- ! 1 | [[Пасленк]] |- ! 1 | [[Паслы (карціна Гольбейна)]] |- ! 1 | [[Паслядоўнікі Царквы (Паслядоўнікі Хрыста) Хрыста]] |- ! 1 | [[Паслясвята]] |- ! 1 | [[Пасол Польшчы ў Літве]] |- ! 1 | [[Пасол Расіі ва Украіне]] |- ! 1 | [[Пасол добрай волі]] |- ! 1 | [[Пасольскі прыказ]] |- ! 1 | [[Пасольства Ізраіля ў Беларусі]] |- ! 1 | [[Пасольства Беларусі ў Літве]] |- ! 1 | [[Паспольства]] |- ! 1 | [[Паставымэбля]] |- ! 1 | [[Пастараль]] |- ! 1 | [[Пастафорый]] |- ! 1 | [[Пастаянная галактычнай структуры Оарта]] |- ! 1 | [[Пастаянны прадстаўнік Расіі пры ААН]] |- ! 1 | [[Паства]] |- ! 1 | [[Пастрана]] |- ! 1 | [[Пастрыг]] |- ! 1 | [[Пастыла]] |- ! 1 | [[Пастыр Ермы]] |- ! 1 | [[Пастырскае правіла]] |- ! 1 | [[Пастырства]] |- ! 1 | [[Пасудзіна]] |- ! 1 | [[Пасха, страва]] |- ! 1 | [[Пасхазій Радберт]] |- ! 1 | [[Пасхальнае набажэнства]] |- ! 1 | [[Пасхальнае ягня]] |- ! 1 | [[Пасхальная вігілія]] |- ! 1 | [[Пасхалій, антыпапа]] |- ! 1 | [[Пасціла]] |- ! 1 | [[Пасыпка]] |- ! 1 | [[Пасэсія]] |- ! 1 | [[Пасяванне]] |- ! 1 | [[Пасёлак Арбат]] |- ! 1 | [[Пасёлак Ваейкава, Ленінградская вобласць]] |- ! 1 | [[Пасёлак Корын]] |- ! 1 | [[Пасёлак Прачы Аджаньскія]] |- ! 1 | [[Пасёлак гарадскога тыпу Тайцы]] |- ! 1 | [[Пасіянарная тэорыя этнагенезу]] |- ! 1 | [[Пат Сазерн]] |- ! 1 | [[Патайная казна]] |- ! 1 | [[Патайя]] |- ! 1 | [[Патара]] |- ! 1 | [[Патарэне]] |- ! 1 | [[Патафізіялогія]] |- ! 1 | [[Патканов, Керопэ Петрович]] |- ! 1 | [[Патока (Падляскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Патомства]] |- ! 1 | [[Патон дэ Сентрайль]] |- ! 1 | [[Патоп, Біблія]] |- ! 1 | [[Патрапіла зярнятка паміж двух жорнаў]] |- ! 1 | [[Патриархия.ru]] |- ! 1 | [[Патриархия.Ру]] |- ! 1 | [[Патриархия.ру]] |- ! 1 | [[Патрон (святы)]] |- ! 1 | [[Патрская мітраполія]] |- ! 1 | [[Патрык, граф Солсберы]] |- ! 1 | [[Патрык Гамільтан]] |- ! 1 | [[Патрык Гардон]] |- ! 1 | [[Патрык Зэнсбург]] |- ! 1 | [[Патрык Келі]] |- ! 1 | [[Патрысью да Сілва]] |- ! 1 | [[Патрыца]] |- ! 1 | [[Патрыцый Жыраўскі]] |- ! 1 | [[Патрыцыят]] |- ! 1 | [[Патрыярх Іаакім]] |- ! 1 | [[Патрыярх Іаасаф I]] |- ! 1 | [[Патрыярх Іаасаф II]] |- ! 1 | [[Патрыярх Ігнацій]] |- ! 1 | [[Патрыярх Іосіф]] |- ! 1 | [[Патрыярх Іяакім]] |- ! 1 | [[Патрыярх Аквілеі]] |- ! 1 | [[Патрыярх Балгарскі]] |- ! 1 | [[Патрыярх Вавілона Халдзейскага]] |- ! 1 | [[Патрыярх Канстанцінопальскага]] |- ! 1 | [[Патрыярх Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Патрыярх Сербскі Павел]] |- ! 1 | [[Патрыярх Феафан]] |- ! 1 | [[Патрыярх Фоцій]] |- ! 1 | [[Патрыярх вялікага Божыя граду Антыёхіі, Сірыі, Аравіі, Кілікіі, Іверыі, Месапатаміі і ўсяго Усходу]] |- ! 1 | [[Патрыярх канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Патрыярх сербскі]] |- ! 1 | [[Патрыярхальны час]] |- ! 1 | [[Патрыярхат (значэнні)]] |- ! 1 | [[Патрыярхат Александрыі Копцкай, каталіцкі]] |- ! 1 | [[Патрыярхат Заходняй Індыі]] |- ! 1 | [[Патрыярхат Селеўкіі-Ктэсіфона]] |- ! 1 | [[Патрыярхі (Біблія)]] |- ! 1 | [[Патрыярхі Копцкай каталіцкай царквы]] |- ! 1 | [[Патрыярхійны савет Сербскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Патрыярхія.ру]] |- ! 1 | [[Патрыяршая Семінарыя Шарфет]] |- ! 1 | [[Патрыяршая епархія Бейрута]] |- ! 1 | [[Патрыяршы месцаахоўнік]] |- ! 1 | [[Патрыяршы экзархат Іерусаліма]] |- ! 1 | [[Патрыяршы экзархат Басры і заліва]] |- ! 1 | [[Патрыяршы экзархат Судану і Паўднёвага Судану]] |- ! 1 | [[Патрыяршы экзархат Турцыі]] |- ! 1 | [[Патрыяршы экзархат у Паўднёва-Усходняй Азіі]] |- ! 1 | [[Патрыяршыя прыходы ў ЗША]] |- ! 1 | [[Патрыяршыя прыходы ў Канадзе]] |- ! 1 | [[Патрыяршыя прыходы ў Туркменіі]] |- ! 1 | [[Патрыятычны рух нацыянальнага адраджэння]] |- ! 1 | [[Патрыёт]] |- ! 1 | [[Патэнтальныя баі]] |- ! 1 | [[Пахаванні]] |- ! 1 | [[Пахаваньне Хрыста]] |- ! 1 | [[Пахвала дурасці]] |- ! 1 | [[Паход на Брандэнбург, 1326]] |- ! 1 | [[Паход на Брандэнбург, 1327]] |- ! 1 | [[Паход на Казань]] |- ! 1 | [[Паход на Каркус, 1329]] |- ! 1 | [[Паход на Наваградак, 1314]] |- ! 1 | [[Паход на Прусію, 1319]] |- ! 1 | [[Паход русаў на Царград (860)]] |- ! 1 | [[Пахом Агілевіч]] |- ! 1 | [[Пахом Война-Аранскі]] |- ! 1 | [[Пахомій]] |- ! 1 | [[Пахомій Война Аранскі]] |- ! 1 | [[Пахомій Серб]] |- ! 1 | [[Пацешныя гульні (фільм, 2007)]] |- ! 1 | [[Пацучыныя сцежкі]] |- ! 1 | [[Пацярык]] |- ! 1 | [[Пацёмкінскі палац, Днепрапятроўск]] |- ! 1 | [[Пацімокха]] |- ! 1 | [[Пачаеўская Лаўра]] |- ! 1 | [[Пачаеўская друкарня]] |- ! 1 | [[Пачайна (рака)]] |- ! 1 | [[Пачапаўская воласць]] |- ! 1 | [[Пачатак (Ангельскі чын)]] |- ! 1 | [[Пачатковая школа Ўмарыя]] |- ! 1 | [[Пачатковая школа № 24 імя Люблінскіх партызан, Люблін]] |- ! 1 | [[Пачаткі]] |- ! 1 | [[Пачобут]] |- ! 1 | [[Пашал III, антыпапа]] |- ! 1 | [[Пашана]] |- ! 1 | [[Пашаўша]] |- ! 1 | [[Пашаўшы]] |- ! 1 | [[Пашковы]] |- ! 1 | [[Паштовыя маркі СССР]] |- ! 1 | [[Паштовыя маркі і гісторыя пошты Ватыкана]] |- ! 1 | [[Паштровічы]] |- ! 1 | [[Пашырэнне НАТА]] |- ! 1 | [[Пашэндаль: Апошні бой]] |- ! 1 | [[Паэты-метафізікі]] |- ! 1 | [[Паяская епархія]] |- ! 1 | [[Паісій]] |- ! 1 | [[Паісій (Кухарчук)]] |- ! 1 | [[Паісій Лігарыд]] |- ! 1 | [[Паісій Сахоўскі]] |- ! 1 | [[Паісій Святагорац]] |- ! 1 | [[Паўбог]] |- ! 1 | [[Паўвальма]] |- ! 1 | [[Паўвостраў Ціхань]] |- ! 1 | [[Паўднёва-Заходнія чыгункі]] |- ! 1 | [[Паўднёва-Маньчжурская чыгунка]] |- ! 1 | [[Паўднёва-Усходняя Украінская Аўтаномная Рэспубліка]] |- ! 1 | [[Паўднёва-цірольская народная партыя]] |- ! 1 | [[Паўднёвае Бутава]] |- ! 1 | [[Паўднёвая Італія]] |- ! 1 | [[Паўднёвая Маравія]] |- ! 1 | [[Паўднёвая Палесціна]] |- ! 1 | [[Паўднёвая Ютландыя]] |- ! 1 | [[Паўднёвая баптысцкая канвенцыя]] |- ! 1 | [[Паўднёвы Кітай]] |- ! 1 | [[Паўднёвы Сахалін]] |- ! 1 | [[Паўднёвы Ціроль]] |- ! 1 | [[Паўднёвы Эйршыр]] |- ! 1 | [[Паўкаштоўныя камяні]] |- ! 1 | [[Паўла Бірн]] |- ! 1 | [[Паўлаўск (музей-запаведнік)]] |- ! 1 | [[Паўлаўскі лейб-гвардыі полк]] |- ! 1 | [[Паўлаўскі павет (Варонежская губерня)]] |- ! 1 | [[Паўлаўскі палац]] |- ! 1 | [[Паўлаўскі полк (Расійская імперыя)]] |- ! 1 | [[Паўлаўскі інстытут]] |- ! 1 | [[Паўловічы (Круглянскі раён)]] |- ! 1 | [[Паўлу Эварысту Арнс]] |- ! 1 | [[Паўлу Эварышту Арнс]] |- ! 1 | [[Паўль Ігнац Баер]] |- ! 1 | [[Паўль Іозеф Кордэс]] |- ! 1 | [[Паўль Гаўч]] |- ! 1 | [[Паўль Друдэ Карл Людвіг]] |- ! 1 | [[Паўль Сператус]] |- ! 1 | [[Паўль Хайдэр]] |- ! 1 | [[Паўль Эрэнфест]] |- ! 1 | [[Паўлюс Понтыюс]] |- ! 1 | [[Паўлікені]] |- ! 1 | [[Паўлін Наланскі]] |- ! 1 | [[Паўліна Конча]] |- ! 1 | [[Паўліна Лізавета Бадэнская]] |- ! 1 | [[Паўліна Ноланскі]] |- ! 1 | [[Паўліны (ордэн)]] |- ! 1 | [[Паўліты]] |- ! 1 | [[Паўліяне]] |- ! 1 | [[Паўліўс Шлежас]] |- ! 1 | [[Паўночна-Асецінскі педагагічны інстытут]] |- ! 1 | [[Паўночна-Заходняя Русь]] |- ! 1 | [[Паўночна-Заходнія семіцкія мовы]] |- ! 1 | [[Паўночна-Капская правінцыя]] |- ! 1 | [[Паўночна-Каўказскі педагагічны інстытут]] |- ! 1 | [[Паўночна-Усходняя Азія]] |- ! 1 | [[Паўночна-усходняя Русь]] |- ! 1 | [[Паўночнаамерыканская засуха 2012-15 гадоў]] |- ! 1 | [[Паўночнае Прычарнамор’е]] |- ! 1 | [[Паўночнае мастацтва]] |- ! 1 | [[Паўночнасеміцкая падгрупа]] |- ! 1 | [[Паўночнаэстонская мова]] |- ! 1 | [[Паўночная зорка, опера]] |- ! 1 | [[Паўночная каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Паўночная праўда]] |- ! 1 | [[Паўночны Ёркшыр]] |- ! 1 | [[Паўночны Фінчлі]] |- ! 1 | [[Паўночны ваенны гарадок (Ліда)]] |- ! 1 | [[Паўночны рэнесанс]] |- ! 1 | [[Паўночныя Нідэрланды]] |- ! 1 | [[Паўночныя штаты ЗША]] |- ! 1 | [[Паўскі]] |- ! 1 | [[Паўстанне 31 мая — 2 чэрвеня]] |- ! 1 | [[Паўстанне Астраніна і Гуні]] |- ! 1 | [[Паўстанне Касцюшка]] |- ! 1 | [[Паўстанне Оўайна Гліндура]] |- ! 1 | [[Паўстанне Паўлюка]] |- ! 1 | [[Паўстанне войта Альберта]] |- ! 1 | [[Паўстанне ў Верхняй Сілезіі 1921]] |- ! 1 | [[Паўстанне ў Сімабары]] |- ! 1 | [[Паўстанні жамойтаў]] |- ! 1 | [[Паўуставец]] |- ! 1 | [[Паўустаў (шрыфт)]] |- ! 1 | [[Паўцыркульныя скляпенні]] |- ! 1 | [[Пегау]] |- ! 1 | [[Педагогіка прыгнечаных]] |- ! 1 | [[Педра Алонса Нінья]] |- ! 1 | [[Педра Арупэ]] |- ! 1 | [[Педра Арэнтэ]] |- ! 1 | [[Педра Гансалес дэ Мендоса]] |- ! 1 | [[Педра Луіс дэ Борха-Лансоль дэ Рамані]] |- ! 1 | [[Педра Марыя Босу]] |- ! 1 | [[Педра Пабла Абарка дэ Балеа]] |- ! 1 | [[Педра Радрыгес дэ Кампаманес]] |- ! 1 | [[Педру Афонсу]] |- ! 1 | [[Педфак БДУ]] |- ! 1 | [[Педэр Енсен]] |- ! 1 | [[Педэр Клінт]] |- ! 1 | [[Педэр Шумахер, граф Грыфенфельд]] |- ! 1 | [[Педэраст]] |- ! 1 | [[Пекла, Боская камедыя]] |- ! 1 | [[Пекла (фільм, 2005)]] |- ! 1 | [[Пектынавыя рэчывы]] |- ! 1 | [[Пела, палацава-паркавы ансамбль]] |- ! 1 | [[Пелагіанства]] |- ! 1 | [[Пелагій Кордаўскі]] |- ! 1 | [[Пелагія, дзева Антыяхійская]] |- ! 1 | [[Пелагіянізм]] |- ! 1 | [[Пелевіж]] |- ! 1 | [[Пелегрына Тыбальдзі]] |- ! 1 | [[Пелка]] |- ! 1 | [[Пелузій]] |- ! 1 | [[Пенаты, сядзіба]] |- ! 1 | [[Пенелопа]] |- ! 1 | [[Пензельвуд]] |- ! 1 | [[Пензенскі абласны драматычны тэатр імя А. В. Луначарскага]] |- ! 1 | [[Пенсіянер )Акадэмія мастацтваў]] |- ! 1 | [[Пенсіённая каса]] |- ! 1 | [[Пентапаліс]] |- ! 1 | [[Пентапартыта]] |- ! 1 | [[Пентаполь]] |- ! 1 | [[Пентархія]] |- ! 1 | [[Пентэлікон]] |- ! 1 | [[Пенцьеўр, Луі-Жан-Мары дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Пенча Славейкава]] |- ! 1 | [[Пеньіскола]] |- ! 1 | [[Пеніквік]] |- ! 1 | [[Пенітэнцыярная ўстанова]] |- ! 1 | [[Пеперын]] |- ! 1 | [[Пеплум, жанр]] |- ! 1 | [[Пер Воксе]] |- ! 1 | [[Пер Оскар Хьёлас]] |- ! 1 | [[Перавал Бермеха]] |- ! 1 | [[Пераварот 1886 года ў Балгарыі]] |- ! 1 | [[Перавод з дошкі на палатно]] |- ! 1 | [[Перавод на палатно]] |- ! 1 | [[Перавозскі раён Ніжагародскай вобласці]] |- ! 1 | [[Перадраг Пузовіч]] |- ! 1 | [[Перадсаборную Прысутнасць]] |- ! 1 | [[Перадсвята]] |- ! 1 | [[Перадсмяротная песня Беды]] |- ! 1 | [[Перадіснаванне]] |- ! 1 | [[Перадіснаванне Ісуса]] |- ! 1 | [[Перажыванне, блізкае да смерці]] |- ! 1 | [[Перакладная літаратура]] |- ! 1 | [[Пераклады Бібліі Чэслава Мілаша]] |- ! 1 | [[Пераклады Бібліі на арамейскую мову]] |- ! 1 | [[Пераклады Бібліі на стараанглійскую мову]] |- ! 1 | [[Пераклады Бібліі на татарскую мову]] |- ! 1 | [[Перакопская вуліца, Херсон]] |- ! 1 | [[Перакрыжаванае апыленне]] |- ! 1 | [[Перакрыццё]] |- ! 1 | [[Перакрыцці]] |- ! 1 | [[Пераксінітрыт]] |- ! 1 | [[Перамоўная трубка]] |- ! 1 | [[Перамычка]] |- ! 1 | [[Перамышлькая і самбарская епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Перамышльска-Варшаўская мітраполія]] |- ! 1 | [[Перамышльскае княства, удзел Галіцка-Валынскага]] |- ! 1 | [[Перамышльская епархія]] |- ! 1 | [[Перамышльская епархія, да 1691]] |- ! 1 | [[Перамышльская і Навасандэцкая епархія]] |- ! 1 | [[Перамышльскі епіскап]] |- ! 1 | [[Перамышляны]] |- ! 1 | [[Перамяненне]] |- ! 1 | [[Перамір'е]] |- ! 1 | [[Перамір’е]] |- ! 1 | [[Перанос панельных карцін]] |- ! 1 | [[Перанясенне ў Гатчыну часткі Крыжа Гасподняга]] |- ! 1 | [[Пераплёт]] |- ! 1 | [[Перапіс насельніцтва Расійскай імперыі (1897)]] |- ! 1 | [[Перасячэнне]] |- ! 1 | [[Ператасоўка Фішэра-Ейтса]] |- ! 1 | [[Пераход Суворава праз Альпы]] |- ! 1 | [[Пераходнае свята]] |- ! 1 | [[Пераяслаў-Хмяльніцкая епархія]] |- ! 1 | [[Пераяслаўская епархія]] |- ! 1 | [[Пераўтварэнне]] |- ! 1 | [[Перг]] |- ! 1 | [[Перга]] |- ! 1 | [[Перевезенцев, Сергей Вячеславович]] |- ! 1 | [[Перкусія]] |- ! 1 | [[Перляева]] |- ! 1 | [[Пермскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Пермскі дзяржаўны педуніверсітэт]] |- ! 1 | [[Пермскія епархіяльныя ведамасці]] |- ! 1 | [[Пернікавае цеста]] |- ! 1 | [[Персанал]] |- ! 1 | [[Персанальнай уніі]] |- ! 1 | [[Персанальная апостальская адміністратура Святога Іаана Марыі Віянея]] |- ! 1 | [[Перспектыўная размалёўка]] |- ! 1 | [[Перспектыўны партал]] |- ! 1 | [[Персіваль ле Галуа]] |- ! 1 | [[Персідскі паход 1722-1723]] |- ! 1 | [[Перуцы фларэнтыйскія]] |- ! 1 | [[Перхтольдсдорф]] |- ! 1 | [[Першага апалчэння]] |- ! 1 | [[Першадрукар]] |- ! 1 | [[Першае пасланне да Карынфян]] |- ! 1 | [[Першае пасланне да карынцянаў]] |- ! 1 | [[Першае прускае паўстанне]] |- ! 1 | [[Першамайская вуліца (Гомель)]] |- ! 1 | [[Першамайская вуліца (Кобрын)]] |- ! 1 | [[Першамайская вуліца (Слонім)]] |- ! 1 | [[Першапачатковая Русь, фільм]] |- ! 1 | [[Першародства]] |- ! 1 | [[Першасвятарская малітва]] |- ! 1 | [[Першасвяшчэннік]] |- ! 1 | [[Першасьвятар]] |- ! 1 | [[Першая Англійская рэвалюцыя]] |- ! 1 | [[Першая Апалогія Іусціна Мучаніка]] |- ! 1 | [[Першая Казанская мужчынская гімназія]] |- ! 1 | [[Першая Камунія]] |- ! 1 | [[Першая Капельская вайна]] |- ! 1 | [[Першая Літоўская Рэспубліка]] |- ! 1 | [[Першая Полацкая бітва]] |- ! 1 | [[Першая англа-галандская вайна]] |- ! 1 | [[Першая віленская мужчынская гімназія]] |- ! 1 | [[Першая кніга]] |- ! 1 | [[Першая кніга Летапісаў]] |- ! 1 | [[Першая кніга Царстваў, Скарына]] |- ! 1 | [[Першая расійска-чачэнская вайна]] |- ! 1 | [[Першая рэспубліка, Іспанія]] |- ! 1 | [[Першая эпідэмія халеры ў Расіі]] |- ! 1 | [[Першая імперыя]] |- ! 1 | [[Першая іудзейская вайна]] |- ! 1 | [[Першы Аахенскі мір]] |- ! 1 | [[Першы Канстантынопальскі сабор]] |- ! 1 | [[Першы з'езд беларускага каталіцкага духавенства]] |- ! 1 | [[Першы кадэцкі корпус, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Першы сакратар ЦК КП(б)У]] |- ! 1 | [[Першы сакратар ЦК Кампартыі Азербайджанскай ССР]] |- ! 1 | [[Першы сусветны сабор]] |- ! 1 | [[Першыя сто дзён]] |- ! 1 | [[Перыга]] |- ! 1 | [[Перызома]] |- ! 1 | [[Перыкле Фелічы]] |- ! 1 | [[Перыстальтыка]] |- ! 1 | [[Перыстэрыёнская мітраполія]] |- ! 1 | [[Перыядычнае выданне]] |- ! 1 | [[Перыядычны закон]] |- ! 1 | [[Перыястыт]] |- ! 1 | [[Перэгрынацыя]] |- ! 1 | [[Перэя]] |- ! 1 | [[Песнапенні]] |- ! 1 | [[Песня (літаратурны жанр)]] |- ! 1 | [[Песня Святой Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Песня песень (значэнні)]] |- ! 1 | [[Песімізм]] |- ! 1 | [[Петар Пазмань]] |- ! 1 | [[Петар Хельчыцкі]] |- ! 1 | [[Петка Мамчылаў]] |- ! 1 | [[Петка Хрыстаў]] |- ! 1 | [[Петкавіч]] |- ! 1 | [[Петра-Паўлаўскі манастыр, Мінск]] |- ! 1 | [[Петраградская Канстанцінаўская жаночая гімназія]] |- ! 1 | [[Петраградская епархія]] |- ! 1 | [[Петраградская канферэнцыя]] |- ! 1 | [[Петраградская рымска-каталіцкая духоўная акадэмія]] |- ! 1 | [[Петраградскі багаслоўскі інстытут]] |- ! 1 | [[Петрапаўлаўская царква, Старчыцы]] |- ! 1 | [[Петрапаўлаўскі]] |- ! 1 | [[Петрапаўлаўскі манастыр, Мінск]] |- ! 1 | [[Петрас Сюнеці]] |- ! 1 | [[Петрашкевічы]] |- ! 1 | [[Петру I Малдаўскі]] |- ! 1 | [[Петру Гергель]] |- ! 1 | [[Петрунэлі]] |- ! 1 | [[Петрушко, Владислав Игоревич]] |- ! 1 | [[Петрыч]] |- ! 1 | [[Петрышуле]] |- ! 1 | [[Петэр Іозеф Лаўсберг]] |- ! 1 | [[Петэр Венцэль]] |- ! 1 | [[Петэр Ганс Кольвенбах]] |- ! 1 | [[Петэр Магнусан]] |- ! 1 | [[Петэр Сунесан]] |- ! 1 | [[Петэр Фіц]] |- ! 1 | [[Петэр Фішэр]] |- ! 1 | [[Петэр Хемель фон Андлау]] |- ! 1 | [[Петэр Чэнчэр]] |- ! 1 | [[Петэр Эрнст]] |- ! 1 | [[Петэр Ян Бекс]] |- ! 1 | [[Пецкі патрыярхат]] |- ! 1 | [[Пецыярбургская акадэмія навук]] |- ! 1 | [[Пецярбургская Акадэмія Навук]] |- ! 1 | [[Пецярбургская вуліца (Пінск)]] |- ! 1 | [[Пецярбургская духоўная каталіцкая калегія]] |- ! 1 | [[Пецярбургская духоўная каталіцкая семінарыя]] |- ! 1 | [[Пецярбургская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Пецярбургская каталіцкая семінарыя]] |- ! 1 | [[Пецярбургская публічная бібліятэка]] |- ! 1 | [[Пецярбургская фаналагічная школа]] |- ! 1 | [[Пецярбургскі Пурпурны кодэкс]] |- ! 1 | [[Пецярбургскі археалагічны інстытут]] |- ! 1 | [[Пецярбургскі кадэцкі корпус]] |- ! 1 | [[Пецяргофская дарога]] |- ! 1 | [[Печскі патрыярхат]] |- ! 1 | [[Пештэра]] |- ! 1 | [[Пешхала]] |- ! 1 | [[Пеўг]] |- ! 1 | [[Пеўчы]] |- ! 1 | [[Пжэзмарк]] |- ! 1 | [[Плагіят]] |- ! 1 | [[Пладовыя культуры]] |- ! 1 | [[Плады Святога Духа]] |- ! 1 | [[Плайскірхен]] |- ! 1 | [[Плакетка]] |- ! 1 | [[Плакіраванне]] |- ! 1 | [[План рамана, згодна з падказкамі з розных крыніц]] |- ! 1 | [[Планаванне эксперыментаў]] |- ! 1 | [[Планкалькюль]] |- ! 1 | [[Планіроўка]] |- ! 1 | [[Пластом]] |- ! 1 | [[Пластун, кліпер, 1879]] |- ! 1 | [[Платан усходні]] |- ! 1 | [[Плато Бырса]] |- ! 1 | [[Платон ( Кульбуш)]] |- ! 1 | [[Платон (Городецкий)]] |- ! 1 | [[Платон (Леўшын)]] |- ! 1 | [[Платон (Раждзественскі)]] |- ! 1 | [[Платон (Траяпольскі)]] |- ! 1 | [[Платон Аляксандравіч Зубаў]] |- ! 1 | [[Платон Мікалаеві Жуковіч]] |- ! 1 | [[Платонава цела]] |- ! 1 | [[Платонаўская Акадэмія]] |- ! 1 | [[Плацбург]] |- ! 1 | [[Плаціна Атацюрка]] |- ! 1 | [[Плацінавая прэмія]] |- ! 1 | [[Плацінавая прэмія 2021]] |- ! 1 | [[Плацінавая прэмія за найлепшую арыгінальную музыку]] |- ! 1 | [[Плач]] |- ! 1 | [[Плач (жанр)]] |- ! 1 | [[Плач прарока Ераміі]] |- ! 1 | [[Плашка]] |- ! 1 | [[Плашч-накідка]] |- ! 1 | [[Плевенская епархія]] |- ! 1 | [[Плезанс Кіпрская]] |- ! 1 | [[Племянныя герцагства]] |- ! 1 | [[Плесневыя грыбы]] |- ! 1 | [[Плешаўскі павет]] |- ! 1 | [[Плеўна]] |- ! 1 | [[Плеўральная паражніна]] |- ! 1 | [[Плеўрыт]] |- ! 1 | [[Плоцкі біскуп]] |- ! 1 | [[Плоцкі князь]] |- ! 1 | [[Плошча Іржы з Подэбрадаў]] |- ! 1 | [[Плошча Астроўскага, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Плошча Багдана Хмяльніцкага, Чарнігаў]] |- ! 1 | [[Плошча Жандармэнмаркт]] |- ! 1 | [[Плошча Марціна Лютэра Кінга]] |- ! 1 | [[Плошча Мінервы]] |- ! 1 | [[Плошча Пілс]] |- ! 1 | [[Плошча Свабоднай Расіі]] |- ! 1 | [[Плошча Святога Іштвана]] |- ! 1 | [[Плошча Святога Георгія]] |- ! 1 | [[Плошча Станіслава, Нансі]] |- ! 1 | [[Плоўдзіўская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Плоўдзіўская епархія]] |- ! 1 | [[Плоўдзіўскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Плунгскі дэканат]] |- ! 1 | [[Плюскае перамір’е]] |- ! 1 | [[Пляйсенланд]] |- ! 1 | [[Пляценне]] |- ! 1 | [[Плітка]] |- ! 1 | [[Пнеўмалогіяй]] |- ! 1 | [[Пнеўматалогія]] |- ! 1 | [[Пнеўматычная зброя]] |- ! 1 | [[Погляд]] |- ! 1 | [[Подблюдные песни]] |- ! 1 | [[Поджа-а-Каяна]] |- ! 1 | [[Подзвіг]] |- ! 1 | [[Подл]] |- ! 1 | [[Подунайскія Біскупіцы]] |- ! 1 | [[Подых навальніцы (раман)]] |- ! 1 | [[Пожажская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Пожажская дыяцэзія Пожагі]] |- ! 1 | [[Позвізд Уладзіміравіч]] |- ! 1 | [[Познаньская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Позняя антычнасць]] |- ! 1 | [[Покрыва Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Пол Дулі]] |- ! 1 | [[Пол Квонг]] |- ! 1 | [[Пол Рычард Галахер]] |- ! 1 | [[Пол Уільям Андэрсан]] |- ! 1 | [[Полацка-Віцебская іканапісная школа]] |- ! 1 | [[Полацкая ананімная друкарня]] |- ! 1 | [[Полацкая вуліца (Вільня)]] |- ! 1 | [[Полацкая суперінтэндацыя]] |- ! 1 | [[Полацкая і Глубоцкая епархія]] |- ! 1 | [[Полацкі будаўнічы тэхнікум]] |- ! 1 | [[Полацкі гарадскі Савет дэпутатаў]] |- ! 1 | [[Полацкі навіцыят]] |- ! 1 | [[Полацкія касцёлы]] |- ! 1 | [[Поле, іканапіс]] |- ! 1 | [[Поле залатой парчы]] |- ! 1 | [[Полетаев, Николай Иванович]] |- ! 1 | [[Полоцко-Витебская старина]] |- ! 1 | [[Поль]] |- ! 1 | [[Поль Дзюбуа (скульптар)]] |- ! 1 | [[Поль Зюмтор]] |- ! 1 | [[Поль Ландоўскі]] |- ! 1 | [[Поль Роўч]] |- ! 1 | [[Поль Ульрыш Віяр]] |- ! 1 | [[Польска-літоўская акупацыя Масквы]] |- ! 1 | [[Польска-літоўскія адносіны]] |- ! 1 | [[Польскае біблейскае таварыства]] |- ! 1 | [[Польскае войска]] |- ! 1 | [[Польскае пагадненне "Незалежнасць"]] |- ! 1 | [[Польскае радыё для замежжа]] |- ! 1 | [[Польскае таварыства дапамогі ахвярам вайны]] |- ! 1 | [[Польскакаталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Польская акупацыя Мінска]] |- ! 1 | [[Польская аўтакефальная царква]] |- ! 1 | [[Польская культура]] |- ! 1 | [[Польская мацеж школьная]] |- ! 1 | [[Польская нацыянал-дэмакратычная партыя]] |- ! 1 | [[Польская сялянская партыя]] |- ! 1 | [[Польская філармонія «Sinfonia Baltica» у Слупску]] |- ! 1 | [[Польскі Чырвоны Крыж]] |- ! 1 | [[Польскі аддзел Інбелкульта]] |- ! 1 | [[Польскі грамадскі камітэт, Цюрых]] |- ! 1 | [[Польскі калабарацыянізм у Другой сусветнай вайне]] |- ! 1 | [[Польскі нацыянальны фонд]] |- ! 1 | [[Польскі сялянскі саюз "Пяст"]] |- ! 1 | [[Польскія ваенныя могілкі ў Монтэ-Касіна]] |- ! 1 | [[Польскія пераклады Бібліі]] |- ! 1 | [[Польський біографічний словник]] |- ! 1 | [[Польшьча]] |- ! 1 | [[Полюс]] |- ! 1 | [[Полімарфізм, генетыка]] |- ! 1 | [[Полінг]] |- ! 1 | [[Полісульфіды]] |- ! 1 | [[Полісінодыя]] |- ! 1 | [[Поместный собор Православной российской церкви (1917—1918)]] |- ! 1 | [[Помнік, Пушкін]] |- ! 1 | [[Помнік «1000-годдзе Русі»]] |- ! 1 | [[Помнік Івану Баграмяну (Гарадок)]] |- ! 1 | [[Помнік Аляксандру II, Кіеў]] |- ! 1 | [[Помнік Еўфрасінні Полацкай (Мінск)]] |- ! 1 | [[Помнік Еўфрасінні Полацкай (Мінск, дворык БДУ)]] |- ! 1 | [[Помнік Крылову, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Помнік Кірылу Тураўскаму (Мінск)]] |- ! 1 | [[Помнік Кірылу Тураўскаму (Мінск, Духоўна-адукацыйны цэнтр БПЦ)]] |- ! 1 | [[Помнік Ламаносаву, Архангельск]] |- ! 1 | [[Помнік М. Доўнар-Запольскаму]] |- ! 1 | [[Помнік Максіму Багдановічу (Яраслаўль)]] |- ! 1 | [[Помнік Мікалаю II (Бялград)]] |- ! 1 | [[Помнік Міколу Гусоўскаму (Мінск)]] |- ! 1 | [[Помнік Паўлу I]] |- ! 1 | [[Помнік Петру Сталыпіну, Масква]] |- ! 1 | [[Помнік Пятру I, Міхайлаўскі замак]] |- ! 1 | [[Помнік Пятру Сталыпіну, Кіеў]] |- ! 1 | [[Помнік Пятру Сталыпіну, Саратаў]] |- ! 1 | [[Помнік Тысячагоддзю Расіі]] |- ! 1 | [[Помнік Уладзіміру Вялікаму, Кіеў]] |- ! 1 | [[Помнік Уладзіміру Вялікаму, Лондан]] |- ! 1 | [[Помнік воінам-інтэрнацыяналістам (Асіповічы)]] |- ! 1 | [[Помнік герцагу Альбрэхту]] |- ! 1 | [[Помнік князю Давыду]] |- ! 1 | [[Помнік і Музей 26 мучанікаў у Нагасакі]] |- ! 1 | [[Помнікі Вітаўту ў Літве]] |- ! 1 | [[Понс (граф Трыпалі)]] |- ! 1 | [[Понс дэ Мельгель]] |- ! 1 | [[Понса Тулузскі]] |- ! 1 | [[Понт-Інлет]] |- ! 1 | [[Понторма]] |- ! 1 | [[Понтус дэ ла Гардзі]] |- ! 1 | [[Поп, фільм]] |- ! 1 | [[Поп Багаміл]] |- ! 1 | [[Попа (значэнні)]] |- ! 1 | [[Попава]] |- ! 1 | [[Пор-Вандр]] |- ! 1 | [[Пор-Руаяль]] |- ! 1 | [[Порваа Супольнасць]] |- ! 1 | [[Порт-Чэстэр]] |- ! 1 | [[Порта]] |- ! 1 | [[Порта-дэль-Попала]] |- ! 1 | [[Портал-Credo.ru]] |- ! 1 | [[Портсмут (Нью-Гемпшыр)]] |- ! 1 | [[Поры года, Вівальдзі]] |- ! 1 | [[Посах, манаскі]] |- ! 1 | [[Посах Якава]] |- ! 1 | [[Послух (манаства)]] |- ! 1 | [[Пост, хрысціянства]] |- ! 1 | [[Постаць]] |- ! 1 | [[Посткласіцызм]] |- ! 1 | [[Постлюдый]] |- ! 1 | [[Постмадэрн]] |- ! 1 | [[Постмадэрнізм ў архітэктуры]] |- ! 1 | [[Постнік Якаўлеў]] |- ! 1 | [[Постум]] |- ! 1 | [[Пофін Ліёнскі]] |- ! 1 | [[Похан]] |- ! 1 | [[Почапская сотня]] |- ! 1 | [[Пошт-дырэктар]] |- ! 1 | [[Пошта Ірландыі]] |- ! 1 | [[Пошта Ісландыі]] |- ! 1 | [[Пошта Іспаніі]] |- ! 1 | [[Пошта Італіі]] |- ! 1 | [[Пошта Абхазіі]] |- ! 1 | [[Пошта Азербайджана]] |- ! 1 | [[Пошта Азорскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Пошта Аландскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Пошта Албаніі]] |- ! 1 | [[Пошта Андоры]] |- ! 1 | [[Пошта Аўстрыі]] |- ! 1 | [[Пошта Балгарыі]] |- ! 1 | [[Пошта Бельгіі]] |- ! 1 | [[Пошта Босніі і Герцагавіны]] |- ! 1 | [[Пошта Венгрыі]] |- ! 1 | [[Пошта Вострава Мэн]] |- ! 1 | [[Пошта Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Пошта Гернсі]] |- ! 1 | [[Пошта Грузіі]] |- ! 1 | [[Пошта Грэцыі]] |- ! 1 | [[Пошта Гібралтара]] |- ! 1 | [[Пошта Даніі]] |- ! 1 | [[Пошта Джэрсі]] |- ! 1 | [[Пошта ЗША]] |- ! 1 | [[Пошта Казахстана]] |- ! 1 | [[Пошта Косава]] |- ! 1 | [[Пошта Кіпра]] |- ! 1 | [[Пошта Латвіі]] |- ! 1 | [[Пошта Люксембурга]] |- ! 1 | [[Пошта Літвы]] |- ! 1 | [[Пошта Ліхтэнштэйна]] |- ! 1 | [[Пошта Малдовы]] |- ! 1 | [[Пошта Мальты]] |- ! 1 | [[Пошта Манака]] |- ! 1 | [[Пошта Нідэрландаў]] |- ! 1 | [[Пошта Партугаліі]] |- ! 1 | [[Пошта Паўднёвай Асеціі]] |- ! 1 | [[Пошта Паўночнай Македоніі]] |- ! 1 | [[Пошта Польшчы]] |- ! 1 | [[Пошта Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Пошта Сан-Марына]] |- ! 1 | [[Пошта Сербіі]] |- ! 1 | [[Пошта Славакіі]] |- ! 1 | [[Пошта Славеніі]] |- ! 1 | [[Пошта Турцыі]] |- ! 1 | [[Пошта Фарэрскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Пошта Францыі]] |- ! 1 | [[Пошта Харватыі]] |- ! 1 | [[Пошта Чарнагорыі]] |- ! 1 | [[Пошта Чэхіі]] |- ! 1 | [[Пошта Швейцарыі]] |- ! 1 | [[Пошта Шпіцбергена]] |- ! 1 | [[Пошта Ян-Маена]] |- ! 1 | [[Пояс]] |- ! 1 | [[Пояс (адзенне)]] |- ! 1 | [[Пояс Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Поўнач Расіі]] |- ! 1 | [[Поўная супольнасць]] |- ! 1 | [[Поўны граф]] |- ! 1 | [[Поўны двудольны граф]] |- ! 1 | [[Поўны дыферэнцыял]] |- ! 1 | [[Поўны збор законаў Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Пра-нунцый]] |- ! 1 | [[Пра Этну]] |- ! 1 | [[Пра змову Катыліны]] |- ! 1 | [[Пра знакамітых мужоў, Еранім]] |- ! 1 | [[Пра пабудовы]] |- ! 1 | [[Пра рабства волі]] |- ! 1 | [[Пра смерць ганіцеляў]] |- ! 1 | [[Праабражэнская дыяцэзія з цэнтрам у Новасібірск]] |- ! 1 | [[Праабражэнская плошча (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Праабражэнская царква, Маскоўская Славянка]] |- ! 1 | [[Праабражэнская царква (Дзятлава)]] |- ! 1 | [[Праабражэнская царква (Ужгарад)]] |- ! 1 | [[Праабражэнская царква на востраве Кіжы]] |- ! 1 | [[Праабражэнскі манастыр, Балгарыя]] |- ! 1 | [[Праабражэнскі сабор (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Праблема двух імператараў]] |- ! 1 | [[Праблема прыналежнасці Крыма]] |- ! 1 | [[Прабойная вуліца (Полацк)]] |- ! 1 | [[Прабор]] |- ! 1 | [[Пработа, Сучава]] |- ! 1 | [[Права мёртвай рукі]] |- ! 1 | [[Права падавання]] |- ! 1 | [[Прававер'е]] |- ! 1 | [[Правадзейны член]] |- ! 1 | [[Правадзія]] |- ! 1 | [[Правансальскай]] |- ! 1 | [[Праваслаўе ў Беларусі і ў свеце]] |- ! 1 | [[Праваслаўе ў Рэспубліцы Македоніі]] |- ! 1 | [[Праваслаўнае багаслоўе]] |- ! 1 | [[Праваслаўнае царкоўнае і літургічнае адзенне]] |- ! 1 | [[Праваслаўная Охрыдская архіепіскапія]] |- ! 1 | [[Праваслаўная Царква Партугаліі]] |- ! 1 | [[Праваслаўная духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Праваслаўная музыка]] |- ! 1 | [[Праваслаўная старастыльная царква Румыніі]] |- ! 1 | [[Праваслаўная царква Літвы]] |- ! 1 | [[Праваслаўная царква Фінляндыі]] |- ! 1 | [[Праваслаўная царква Чэшскіх земляў і Славакіі]] |- ! 1 | [[Праваслаўная царква на Беларусі]] |- ! 1 | [[Праваслаўная царква чэшскіх зямель і Славакіі]] |- ! 1 | [[Праваслаўны Калегіум св. Андрэя]] |- ! 1 | [[Праваслаўны каляндар]] |- ! 1 | [[Праваслаўны крыж]] |- ! 1 | [[Праваслаўным шляхам]] |- ! 1 | [[Праваслаўныя могілкі, Пружаны]] |- ! 1 | [[Праваслаўныя могілкі (Пружаны)]] |- ! 1 | [[Праваслаўныя могілкі ў Беластоку]] |- ! 1 | [[Праваслаўныя святыя]] |- ! 1 | [[Правацэнтрысты]] |- ! 1 | [[Правая кісць]] |- ! 1 | [[Праведная Ганна]] |- ! 1 | [[Праведны Іаакім]] |- ! 1 | [[Правобраз]] |- ! 1 | [[Православие.Ру]] |- ! 1 | [[Православие.ру]] |- ! 1 | [[Православная Русь (журнал)]] |- ! 1 | [[Правы ЛГБТ]] |- ! 1 | [[Правы жанчын]] |- ! 1 | [[Правячы сенат]] |- ! 1 | [[Правізорыум]] |- ! 1 | [[Правіла Бенедыкта]] |- ! 1 | [[Правіла святога Аўгусціна]] |- ! 1 | [[Правіла фаз]] |- ! 1 | [[Правілы святых апосталаў]] |- ! 1 | [[Правільная піраміда]] |- ! 1 | [[Правільны шматвугольнік]] |- ! 1 | [[Правільныя шматграннікі]] |- ! 1 | [[Правінцыя Ёрка]] |- ! 1 | [[Правінцыя Ізернія]] |- ! 1 | [[Правінцыя Блекінгэ]] |- ! 1 | [[Правінцыя Віфлеем]] |- ! 1 | [[Правінцыя Вічэнца]] |- ! 1 | [[Правінцыя Ліверпуля]] |- ! 1 | [[Правінцыя Л’Аквіла]] |- ! 1 | [[Правінцыял, каталіцтва]] |- ! 1 | [[Правінцыі Францыі]] |- ! 1 | [[Правіца]] |- ! 1 | [[Правіца вялікага майстра, раман]] |- ! 1 | [[Праграма ўмярцвення Т-4]] |- ! 1 | [[Прагрэсівізм у ЗША]] |- ! 1 | [[Прагрэсіўная партыя працоўнага народа Кіпра]] |- ! 1 | [[Прадаўжальнік Феафана]] |- ! 1 | [[Прадказальнік]] |- ! 1 | [[Прадказанне здрады Ісуса]] |- ! 1 | [[Прадлока]] |- ! 1 | [[Прадмет]] |- ! 1 | [[Прадстаўніцтва польскага ўрада на Радзіме]] |- ! 1 | [[Прадукцыйнасць працы]] |- ! 1 | [[Прадух]] |- ! 1 | [[Праезд Галадзеда, Мінск]] |- ! 1 | [[Праезд Шышкіна, Ліпецк]] |- ! 1 | [[Праект Гутэнберг]] |- ! 1 | [[Праектрэстаўрацыя]] |- ! 1 | [[Праеўрапеанізм]] |- ! 1 | [[Праеўрапеізм]] |- ! 1 | [[Пражскае Дзіцяці Ісуса]] |- ! 1 | [[Пражскае архібіскупства]] |- ! 1 | [[Пражскае паўстанне]] |- ! 1 | [[Пражскае паўстанне саслоўяў]] |- ! 1 | [[Пражская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Пражскі Новы запавет]] |- ! 1 | [[Пражскі мір]] |- ! 1 | [[Пражскі інстытут заалогіі]] |- ! 1 | [[Праз церні да зор]] |- ! 1 | [[Празарліўства]] |- ! 1 | [[Празеліт]] |- ! 1 | [[Празеліты]] |- ! 1 | [[Празерпіна (карціна)]] |- ! 1 | [[Празрыстая браня]] |- ! 1 | [[Праканескі мармур]] |- ! 1 | [[Праклятыя каралі]] |- ! 1 | [[Пракляцце]] |- ! 1 | [[Праклён]] |- ! 1 | [[Пракоп I, мітрапаліт Афінскі]] |- ! 1 | [[Пракоп II, мітрапаліт Афінскі]] |- ! 1 | [[Пракоп Ляпуноў]] |- ! 1 | [[Пракоп Хмялеўскі]] |- ! 1 | [[Пракопій Кесарыйскі, велікамучанік]] |- ! 1 | [[Пракопій Усцюжскі]] |- ! 1 | [[Праксей]] |- ! 1 | [[Практычны беларускі вайсковы слоўнік]] |- ! 1 | [[Пракуратура]] |- ! 1 | [[Пракуратура БССР]] |- ! 1 | [[Пракуратура Брэсцкай вобласці]] |- ! 1 | [[Пракуратура Гродзенскай вобласці]] |- ! 1 | [[Пракуратура Украіны]] |- ! 1 | [[Пралог (фільм)]] |- ! 1 | [[Пральня]] |- ! 1 | [[Пралюбадзейства]] |- ! 1 | [[Пралінэ]] |- ! 1 | [[Праліў Дарланелы]] |- ! 1 | [[Прамая Ойлера]] |- ! 1 | [[Праменадныя канцэрты]] |- ! 1 | [[Праменная готыка]] |- ! 1 | [[Прамоўца]] |- ! 1 | [[Прамудрасць ствары сабе храм]] |- ! 1 | [[Прамянёвая хуткасць]] |- ! 1 | [[Прапаганда гомасэксуалізму]] |- ! 1 | [[Прападобны, тытул]] |- ! 1 | [[Прапорцыя палоў]] |- ! 1 | [[Прапорцыі]] |- ! 1 | [[Прапіска]] |- ! 1 | [[Прарадзіма]] |- ! 1 | [[Прарок Ілья]] |- ! 1 | [[Праростак]] |- ! 1 | [[Прароцтва]] |- ! 1 | [[Прароцтва пра Папаў]] |- ! 1 | [[Прароцтвы Сівілы]] |- ! 1 | [[Прасанта Чандра Махаланобіс]] |- ! 1 | [[Прасанта Чандра Махаланобіса]] |- ! 1 | [[Праскоўя Іванаўна Жамчугова]] |- ! 1 | [[Праскоўя Аляксандраўна Брус]] |- ! 1 | [[Праскоўя Андрэеўна Батэзат]] |- ! 1 | [[Праскоўя Салтыкова]] |- ! 1 | [[Прасла, архітэктура]] |- ! 1 | [[Праслаўленая Маці Божай]] |- ! 1 | [[Праслаўленне]] |- ! 1 | [[Прасодыя]] |- ! 1 | [[Праспект Ветэранаў]] |- ! 1 | [[Праспект Дабралюбава]] |- ! 1 | [[Праспект Рымскага-Корсакава]] |- ! 1 | [[Праспер Грэк]] |- ! 1 | [[Праспера Катэрыні]] |- ! 1 | [[Праспера Орсі]] |- ! 1 | [[Прастачок, аповесць]] |- ! 1 | [[Прастол, біскупскі]] |- ! 1 | [[Прастол (алтар)]] |- ! 1 | [[Прастол (значэнні)]] |- ! 1 | [[Прастол прызначаны]] |- ! 1 | [[Прастол у алтары]] |- ! 1 | [[Прастол у праваслаўным храме]] |- ! 1 | [[Прастольнае свята]] |- ! 1 | [[Прастольнік]] |- ! 1 | [[Прастор]] |- ! 1 | [[Прасфара]] |- ! 1 | [[Прасфорня]] |- ! 1 | [[Прасфорнік]] |- ! 1 | [[Прасьвета (таварыства)]] |- ! 1 | [[Пратаархімандрыт]] |- ! 1 | [[Пратагон]] |- ! 1 | [[Пратагор (дыялог)]] |- ! 1 | [[Пратанатарый]] |- ! 1 | [[Пратапопія]] |- ! 1 | [[Пратограф]] |- ! 1 | [[Пратулін]] |- ! 1 | [[Пратэктарат, Англія]] |- ! 1 | [[Пратэстантства ў Вялікім Княстве Літоўскім]] |- ! 1 | [[Пратэстантызм у Беларусі]] |- ! 1 | [[Пратэстантызм у Вялікім Княстве Літоўскам]] |- ! 1 | [[Пратэстанцкая этыка і дух капіталізму]] |- ! 1 | [[Пратэстанцкі мэйнстрым]] |- ! 1 | [[Пратэстанцкі эдыкт]] |- ! 1 | [[Пратэстанцтва ў Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Пратэсты ў Арменіі (2018)]] |- ! 1 | [[Пратэсты ў Малдове, 2015 — 2016)]] |- ! 1 | [[Пратэсты ў Малдове (2015—2016)]] |- ! 1 | [[Прафес]] |- ! 1 | [[Прафесар генетыкі імя Артура Бэлфара]] |- ! 1 | [[Праформа]] |- ! 1 | [[Прафілакторый]] |- ! 1 | [[Прах]] |- ! 1 | [[Прахіндыяда, альбо бег на месцы]] |- ! 1 | [[Працершы вочы]] |- ! 1 | [[Працоўная сіла]] |- ! 1 | [[Працэс Габера]] |- ! 1 | [[Працэс філаматаў]] |- ! 1 | [[Працягласць жыцця]] |- ! 1 | [[Прачка]] |- ! 1 | [[Прачыстая Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Прачысценская царква, Шарашова]] |- ! 1 | [[Прашовіцы]] |- ! 1 | [[Праэрэсій]] |- ! 1 | [[Праём]] |- ! 1 | [[Праўда, часопіс]] |- ! 1 | [[Праўдзіч]] |- ! 1 | [[Предупреждение учёных человечеству]] |- ! 1 | [[Премия EMET]] |- ! 1 | [[Преображение]] |- ! 1 | [[Притча о работниках в винограднике]] |- ! 1 | [[Пробашч геранёнскі]] |- ! 1 | [[Пробашч троцкі]] |- ! 1 | [[Пробства Тромсё]] |- ! 1 | [[Провід Божы]] |- ! 1 | [[Продки]] |- ! 1 | [[Проклус, патрыярх]] |- ! 1 | [[Пролетарская литература]] |- ! 1 | [[Промеж]] |- ! 1 | [[Промысел]] |- ! 1 | [[Промысл Божы]] |- ! 1 | [[Пропаведзь на Доліне]] |- ! 1 | [[Проста хрысціянства]] |- ! 1 | [[Простыя словы Катэхізісу]] |- ! 1 | [[Протаархімандрыта]] |- ! 1 | [[Протабалгары]] |- ! 1 | [[Протаевангелля Якава]] |- ! 1 | [[Протанатарыус]] |- ! 1 | [[Профіль]] |- ! 1 | [[Прохар Лебяднік]] |- ! 1 | [[Проэдр]] |- ! 1 | [[Пружанская Галгофа]] |- ! 1 | [[Пружанскі абраз Божай Маці]] |- ! 1 | [[Пружанскі малочны камбінат]] |- ! 1 | [[Пруназін]] |- ! 1 | [[Прускае герцагства]] |- ! 1 | [[Пруская Ромува]] |- ! 1 | [[Пруская даніна]] |- ! 1 | [[Прускі ордэн]] |- ! 1 | [[Прускія ночы]] |- ! 1 | [[Прускія паўстанні]] |- ! 1 | [[Прусіноўскія]] |- ! 1 | [[Прут (адзінка плошчы)]] |- ! 1 | [[Пруф-лайф]] |- ! 1 | [[Пруцкі мірный дагавор]] |- ! 1 | [[Пруцкі паход, 1711]] |- ! 1 | [[Пршыбрам]] |- ! 1 | [[Прыбыгнеў]] |- ! 1 | [[Прыбыслаў Вагрскі]] |- ! 1 | [[Прыватнае жыццё Генрыха VIII]] |- ! 1 | [[Прыватызацыя ў Расіі]] |- ! 1 | [[Прывід]] |- ! 1 | [[Прывід у даспехах (анімэ, 1995)]] |- ! 1 | [[Прывілей 1447 года]] |- ! 1 | [[Прывілеі Густава II Адольфа]] |- ! 1 | [[Прыгаворка]] |- ! 1 | [[Прыгоды Бураціна, фільм, 1975]] |- ! 1 | [[Прыгоды бравага салдата Швейка ў часе сусветнай вайны]] |- ! 1 | [[Прыгоды валацугі, опера]] |- ! 1 | [[Прыгожая Касандра (раман)]] |- ! 1 | [[Прыгожая мадонна]] |- ! 1 | [[Прыдворны сабор Спасу Нерукатворнага (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Прыенайскі дэканат]] |- ! 1 | [[Прыз за найлепшую рэжысуру (Канскі кінафестываль)]] |- ! 1 | [[Прызма Ніколя]] |- ! 1 | [[Прызнанне Пятра]] |- ! 1 | [[Прыказ]] |- ! 1 | [[Прыказ (орган кіравання)]] |- ! 1 | [[Прыказчык]] |- ! 1 | [[Прыказы патрыяршыя]] |- ! 1 | [[Прыкладное мастацтва]] |- ! 1 | [[Прылады Мук]] |- ! 1 | [[Прылуцкае вікарыяцтва]] |- ! 1 | [[Прылістнік]] |- ! 1 | [[Прымас Бразіліі]] |- ! 1 | [[Прымас Епіскапальнай Царквы ЗША]] |- ! 1 | [[Прымасы Польшчы]] |- ! 1 | [[Прымат Папы Рымскага]] |- ! 1 | [[Прыморскі краявы тэатр драмы]] |- ! 1 | [[Прыміце тэлеграму ў пазыку]] |- ! 1 | [[Прыміцыйная Імша]] |- ! 1 | [[Прыміцыя]] |- ! 1 | [[Прынстанская тэалагічная семінарыя]] |- ! 1 | [[Прынц Віянскі]] |- ! 1 | [[Прынц Кандэ]] |- ! 1 | [[Прынц крыві]] |- ! 1 | [[Прынцы ў Таўэры]] |- ! 1 | [[Прынцып Каперніка]] |- ! 1 | [[Прынцып Фішэра]] |- ! 1 | [[Прынцып дадатковасці]] |- ! 1 | [[Прынцып дастатковай асновы]] |- ! 1 | [[Прынцып несупярэчнасці]] |- ! 1 | [[Прынцып праўдападобнасці]] |- ! 1 | [[Прынцып суперпазіцыі]] |- ! 1 | [[Прынцэса Марыя-Адэлаіда Савойская]] |- ! 1 | [[Прыпеў]] |- ! 1 | [[Прырода (Хрысталогія)]] |- ! 1 | [[Прырода (хрысталогія)]] |- ! 1 | [[Прыродазнаўчая гісторыя, Пліній]] |- ! 1 | [[Прысвятак]] |- ! 1 | [[Прысецкія]] |- ! 1 | [[Прысуд, фільм, 1993]] |- ! 1 | [[Прытво]] |- ! 1 | [[Прытулак]] |- ! 1 | [[Прытч]] |- ! 1 | [[Прытча аб бязбожных вінаградараў]] |- ! 1 | [[Прытча пра багацея і Лазара]] |- ! 1 | [[Прытча пра гарчычным зерні]] |- ! 1 | [[Прытча пра добрага самарыцяніна]] |- ! 1 | [[Прытча пра закваску]] |- ! 1 | [[Прытча пра работнікаў у вінаградніку]] |- ! 1 | [[Прытчы авечак і казлоў]] |- ! 1 | [[Прыхаджанне]] |- ! 1 | [[Прыхадская бібліятэка]] |- ! 1 | [[Прыхадскі вікарый]] |- ! 1 | [[Прыхадскі пастар (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Прыхадскі храм]] |- ! 1 | [[Прыход Самсё]] |- ! 1 | [[Прыход Транеб’ерг]] |- ! 1 | [[Прыходскае вучылішча]] |- ! 1 | [[Прыхільны Амвросій]] |- ! 1 | [[Прычарнамор'е]] |- ! 1 | [[Прычарнамор’е]] |- ! 1 | [[Прычасны]] |- ! 1 | [[Прышчэп]] |- ! 1 | [[Прыярацкі палац]] |- ! 1 | [[Прыярытэт]] |- ! 1 | [[Прэабражэнскае, сяло]] |- ! 1 | [[Прэабражэнскі полк]] |- ! 1 | [[Прэгель]] |- ! 1 | [[Прэдэла]] |- ! 1 | [[Прэжыхаў Воранц]] |- ! 1 | [[Прэзбітэры]] |- ! 1 | [[Прэзбітэрыум]] |- ! 1 | [[Прэзід]] |- ! 1 | [[Прэзідэнт Парагвая]] |- ! 1 | [[Прэзідэнт Расійскай Савецкай Федэратыўнай Сацыялістычнай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Прэзідэнт Расійскай акадэміі навук]] |- ! 1 | [[Прэзідэнт Рэспублікі Башкартастан]] |- ! 1 | [[Прэзідэнт Рэспублікі Саха (Якуція)]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкі музей Джэральда Форда]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкі палац]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ва Украіне (2014)]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ва Украіне 2010]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Італіі (1971)]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Бразіліі (2010)]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Германіі (1925)]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (1976)]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША (1992)]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Малдове, 2016]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Расіі 1991]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Расіі 1996]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Славакіі (2004)]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Харватыі, 2000]] |- ! 1 | [[Прэзідэнцкія выбары ў Эквадоры 2006 года]] |- ! 1 | [[Прэлат Ф'якета]] |- ! 1 | [[Прэлат Яго Экселенцыі]] |- ! 1 | [[Прэлюдыя (музыка)]] |- ! 1 | [[Прэлюдыі]] |- ! 1 | [[Прэм'ер-міністр Усходняга Тымора]] |- ! 1 | [[Прэм'ер-міністр Эфіопіі]] |- ! 1 | [[Прэмія «Бодыль» за найлепшы неангламоўны фільм]] |- ! 1 | [[Прэмія «Гоя» за найлепшую жаночую ролю]] |- ! 1 | [[Прэмія «Гоя» за найлепшую рэжысуру]] |- ! 1 | [[Прэмія «Гоя» за найлепшы фільм]] |- ! 1 | [[Прэмія «Оскар» за найлепшы адаптаваны сцэнарый]] |- ! 1 | [[Прэмія А. Эйнштэйна]] |- ! 1 | [[Прэмія Аляксандра Салжаніцына]] |- ! 1 | [[Прэмія Баўэра]] |- ! 1 | [[Прэмія Гей-Люсака — Гумбальта]] |- ! 1 | [[Прэмія Гётэ]] |- ! 1 | [[Прэмія Дзіксана]] |- ! 1 | [[Прэмія Дэна Дэвіда]] |- ! 1 | [[Прэмія Жуля Жансена]] |- ! 1 | [[Прэмія Карла Цыглера]] |- ! 1 | [[Прэмія Ларса Онзагера]] |- ! 1 | [[Прэмія Ленінскага камсамола]] |- ! 1 | [[Прэмія НАН Беларусі для маладых навукоўцаў імя акадэміка В. М. Ігнатоўскага]] |- ! 1 | [[Прэмія Парацэльса]] |- ! 1 | [[Прэмія Роберта Робінсана]] |- ! 1 | [[Прэмія Румфарда]] |- ! 1 | [[Прэмія Шоу]] |- ! 1 | [[Прэмія стагоддзя]] |- ! 1 | [[Прэмія стагоддзя (Каралеўскае хімічнае таварыства)]] |- ! 1 | [[Прэмія імя Івана Франко (Нацыянальны саюз пісьменнікаў Украіны)]] |- ! 1 | [[Прэмія імя М. М. Багалюбава]] |- ! 1 | [[Прэм’ер-міністр Арменіі]] |- ! 1 | [[Прэм’ер-міністры Крыма]] |- ! 1 | [[Прэнамен]] |- ! 1 | [[Прэнцік]] |- ! 1 | [[Прэс-служба Святога Прастола]] |- ! 1 | [[Прэсвітарства]] |- ! 1 | [[Прэсвітарыяне]] |- ! 1 | [[Прэсвітэр]] |- ! 1 | [[Прэсвітэрый, прэсвітарыянства]] |- ! 1 | [[Прэсвітэрыяне]] |- ! 1 | [[Прэсвітэрыянская сістэма царкоўнага кіравання]] |- ! 1 | [[Прэторый]] |- ! 1 | [[Прэторыум]] |- ! 1 | [[Прэфект, кардынал]] |- ! 1 | [[Прэфект, факультэцкі]] |- ! 1 | [[Прэфект (духоўны інспектар)]] |- ! 1 | [[Прэфект (кардынал)]] |- ! 1 | [[Прэфект Канстанцінопаля]] |- ! 1 | [[Прэцэсія (рэлігія)]] |- ! 1 | [[Прэшаўская архіепархія, грэкакаталіцкая]] |- ! 1 | [[Прэшаўская епархія]] |- ! 1 | [[Прэшбург]] |- ! 1 | [[Псаванне манет]] |- ! 1 | [[Псаломнік]] |- ! 1 | [[Псалтыр Германа Цюрынгскага]] |- ! 1 | [[Псалтыр Мелісэндзі]] |- ! 1 | [[Псалтыр Эадвіна]] |- ! 1 | [[Псалтыр святой Кінгі]] |- ! 1 | [[Псальм 131]] |- ! 1 | [[Псальм 23]] |- ! 1 | [[Псальм 25]] |- ! 1 | [[Псальм 42]] |- ! 1 | [[Псальм 99]] |- ! 1 | [[Псарален]] |- ! 1 | [[Псары]] |- ! 1 | [[Псеўда-Апулей]] |- ! 1 | [[Псеўда-Кіпрыян]] |- ! 1 | [[Псеўдабазіліка]] |- ! 1 | [[Псеўдабарока]] |- ! 1 | [[Пскова-Пячэрская лаўра]] |- ! 1 | [[Пскоўскі 2-і лейб-драгунскі полк]] |- ! 1 | [[Псіхалагізацыя (літаратуразнаўства)]] |- ! 1 | [[Псіхатэхніка]] |- ! 1 | [[Пталамей XIII]] |- ! 1 | [[Пталемаідская мітраполія]] |- ! 1 | [[Птамаіны]] |- ! 1 | [[Пташыцкі]] |- ! 1 | [[Публій Квінтылій Вар]] |- ! 1 | [[Публій Квірыній Вар]] |- ! 1 | [[Публій Папіній Стацый]] |- ! 1 | [[Публій Сільптус Квірыній]] |- ! 1 | [[Публій Тэрэнцій Варон]] |- ! 1 | [[Публічна-прававая карпарацыя]] |- ! 1 | [[Пуга Андрэсэн]] |- ! 1 | [[Пудасцкі камень]] |- ! 1 | [[Пудосцкі камень]] |- ! 1 | [[Пужыца]] |- ! 1 | [[Пузавіцкая пастанова 1698]] |- ! 1 | [[Пуканец]] |- ! 1 | [[Пулаўскі псалтыр]] |- ! 1 | [[Пулкава]] |- ! 1 | [[Пульчынела, балет]] |- ! 1 | [[Пункт Амега]] |- ! 1 | [[Пунсовы колер]] |- ! 1 | [[Пуня (Літва)]] |- ! 1 | [[Пупарый]] |- ! 1 | [[Пурытане, опера]] |- ! 1 | [[Пустэльніцтва]] |- ! 1 | [[Путнянскае евангелле]] |- ! 1 | [[Пухоўка вузкалістая]] |- ! 1 | [[Пухоўка шыракалістая]] |- ! 1 | [[Пуцявы палац, Цвер]] |- ! 1 | [[Пуцявы распеў]] |- ! 1 | [[Пуцявы спеў]] |- ! 1 | [[Пуцята, тысяцкі]] |- ! 1 | [[Пушкінская вуліца, Кіеў]] |- ! 1 | [[Пушча Марыянская]] |- ! 1 | [[Пуэрта-Мараль]] |- ! 1 | [[Пуэрта-дэ-ла-Крус]] |- ! 1 | [[Пуэрта-дэль-Кармэн]] |- ! 1 | [[Пуяты]] |- ! 1 | [[Пуі-ан-Велэ]] |- ! 1 | [[Пфальц-Нойбург]] |- ! 1 | [[Пфальцграф Баварыі]] |- ! 1 | [[Пфафентайх]] |- ! 1 | [[Пчалавод]] |- ! 1 | [[Пшамыслаў II Цешынскі]] |- ! 1 | [[Пшамысльская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Пшаніца звычайная]] |- ! 1 | [[Пшаніца мяккая]] |- ! 1 | [[Пшэмка Сцынаўскі]] |- ! 1 | [[Пшэмыскае разважанне]] |- ! 1 | [[Пшэмысл I, кароль Польшчы]] |- ! 1 | [[Пшэмысл Інаўроцлаўскі]] |- ! 1 | [[Пылтсамааскае благачынне]] |- ! 1 | [[Пыха]] |- ! 1 | [[Пыха і перадузятасць (фільм, 2005)]] |- ! 1 | [[Пыхаджане]] |- ! 1 | [[Пышчава]] |- ! 1 | [[Пьетра Самбі]] |- ! 1 | [[Пьетра да Картона]] |- ! 1 | [[Пэльпінская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Пэн Саньюань]] |- ! 1 | [[Пэр Арнэ Даль]] |- ! 1 | [[Пэрства, Вялікабрытанія]] |- ! 1 | [[Пэтрэўці]] |- ! 1 | [[Пэтэр Руснак]] |- ! 1 | [[Пюпітр]] |- ! 1 | [[Пякарскія]] |- ! 1 | [[Пярнускае благачынне]] |- ! 1 | [[Пяро, пісьмовая прыналежнасць]] |- ! 1 | [[Пярогі]] |- ! 1 | [[Пярэмышльская епархія]] |- ! 1 | [[Пярэравінскі манастыр]] |- ! 1 | [[Пяскі (Брэст)]] |- ! 1 | [[Пясочнае (Капыльскі раён)]] |- ! 1 | [[Пясочны чалавек (апавяданне)]] |- ! 1 | [[Пятая авеню, Манхэтэн]] |- ! 1 | [[Пятніцкая царква]] |- ! 1 | [[Пятрас Рымша]] |- ! 1 | [[Пятрашка Любіч]] |- ! 1 | [[Пятровін]] |- ! 1 | [[Пятрок Малы]] |- ! 1 | [[Пятроў дзень]] |- ! 1 | [[Пятроўскі, Аляксандр Васільевіч]] |- ! 1 | [[Пятрушка, балет]] |- ! 1 | [[Пяты Усяленскі сабор]] |- ! 1 | [[Пяць партоў]] |- ! 1 | [[Пяць святых братоў]] |- ! 1 | [[Пяцьдзясят Біблій Канстанціна]] |- ! 1 | [[Пяцідзесятніцтва на Украіне]] |- ! 1 | [[Пяцікніжжа Майсеевае]] |- ! 1 | [[Пячоначна-клетачны рак]] |- ! 1 | [[Пячыста]] |- ! 1 | [[Пячэрскі летапіс]] |- ! 1 | [[Пячэрскі патэрык]] |- ! 1 | [[Пётр, біскуп Амальфі]] |- ! 1 | [[Пётр (Жалязоўскі)]] |- ! 1 | [[Пётр (біскуп уладзімірскі)]] |- ! 1 | [[Пётр (значэнні)]] |- ! 1 | [[Пётр I, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Пётр I, опера]] |- ! 1 | [[Пётр II, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Пётр II, кіраўнік Малдаўскага княства]] |- ! 1 | [[Пётр II (значэнні)]] |- ! 1 | [[Пётр VII (Патрыярх Александрыйскі)]] |- ! 1 | [[Пётр І (імператар расійскі)]] |- ! 1 | [[Пётр Іванавіч Апраксін]] |- ! 1 | [[Пётр Іванавіч Барценеў]] |- ! 1 | [[Пётр Іванавіч Радзівонаў]] |- ! 1 | [[Пётр Іванавіч Севасцьянаў]] |- ! 1 | [[Пётр Ізвольскі]] |- ! 1 | [[Пётр Іспанскі]] |- ! 1 | [[Пётр Італьянец]] |- ! 1 | [[Пётр Ажахоўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Александрыйскі]] |- ! 1 | [[Пётр Алькантрыйскі]] |- ! 1 | [[Пётр Аляксандравіч Гейдэн]] |- ! 1 | [[Пётр Аляксандравіч Герасімаў]] |- ! 1 | [[Пётр Аляксандравіч Рапапорт]] |- ! 1 | [[Пётр Аляксеевіч Аляксееў, протаіерэй]] |- ! 1 | [[Пётр Ам'енскі]] |- ! 1 | [[Пётр Ам’енскі]] |- ! 1 | [[Пётр Ананьевіч Красікаў]] |- ! 1 | [[Пётр Антоній Курчэўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Аркудзій]] |- ! 1 | [[Пётр Артоміус]] |- ! 1 | [[Пётр Афанасьевіч Праскура-Сушчынскі]] |- ! 1 | [[Пётр Аўгло]] |- ! 1 | [[Пётр Валынскі]] |- ! 1 | [[Пётр Васілевіч Постнікаў]] |- ! 1 | [[Пётр Войт]] |- ! 1 | [[Пётр Восіпавіч Росі]] |- ! 1 | [[Пётр Вялебны]] |- ! 1 | [[Пётр Вялікі, опера]] |- ! 1 | [[Пётр Вялікі, цар рускі, ці Лівонскі цясляр, опера]] |- ! 1 | [[Пётр Гаштольд]] |- ! 1 | [[Пётр Гаўрылавіч Яцына]] |- ! 1 | [[Пётр Гезка]] |- ! 1 | [[Пётр Готфрыдавіч Ганзен]] |- ! 1 | [[Пётр Гофманскі]] |- ! 1 | [[Пётр Гранатовіч]] |- ! 1 | [[Пётр Грудзінскі]] |- ! 1 | [[Пётр Грыгарэнка]] |- ! 1 | [[Пётр Зыгмунтавіч Ваньковіч]] |- ! 1 | [[Пётр Каўнацкі]] |- ! 1 | [[Пётр Кміта]] |- ! 1 | [[Пётр Куроўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Кусевіч]] |- ! 1 | [[Пётр Ламбардскі]] |- ! 1 | [[Пётр Леанідавіч Зыкаў]] |- ! 1 | [[Пётр Лыкоўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Майсеевіч Пільскі]] |- ! 1 | [[Пётр Майсеевіч Рутэнберг]] |- ! 1 | [[Пётр Манькоўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Мартыновіч і гады вялікага жыцця]] |- ! 1 | [[Пётр Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Мікалаевіч Максімаў (гісторык архітэктуры)]] |- ! 1 | [[Пётр Павел Вяжбоўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Пацей]] |- ! 1 | [[Пётр Паўлавіч Шафіраў]] |- ! 1 | [[Пётр Пятровіч Іларыёнаў]] |- ! 1 | [[Пётр Пятровіч Баркоўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Пятровіч Зялінскі]] |- ! 1 | [[Пётр Пятровіч Сойкін]] |- ! 1 | [[Пётр Пятровіч Суўчынскі]] |- ! 1 | [[Пётр Пятровіч Сямёнаў-Цян-Шанскі]] |- ! 1 | [[Пётр Пятровіч Талачко]] |- ! 1 | [[Пётр Пятровіч Халодны]] |- ! 1 | [[Пётр Пімашкоў]] |- ! 1 | [[Пётр Ражко]] |- ! 1 | [[Пётр Рудаміна-Дусяцкі]] |- ! 1 | [[Пётр Рыгоравіч Юрчанка]] |- ! 1 | [[Пётр Рыгоравіч Яліноўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Сейка]] |- ! 1 | [[Пётр Семяненка]] |- ! 1 | [[Пётр Сліжык]] |- ! 1 | [[Пётр Стаінскі]] |- ! 1 | [[Пётр Стаінскі, малодшы]] |- ! 1 | [[Пётр Сяргеевіч Вельямінаў]] |- ! 1 | [[Пётр Сяргеевіч Семяноўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Сярэбраны-Абаленскі]] |- ! 1 | [[Пётр Тамашэўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Таміцкі]] |- ! 1 | [[Пётр Тасіа Дзінусі]] |- ! 1 | [[Пётр Тыліцкі]] |- ! 1 | [[Пётр Франчэўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Фёдаравіч Сакалоў]] |- ! 1 | [[Пётр Фёдаравіч Трускоўскі]] |- ! 1 | [[Пётр Халодны Старэйшы]] |- ! 1 | [[Пётр Хрызалог]] |- ! 1 | [[Пётр Хрысціянавіч Шванебах]] |- ! 1 | [[Пётр Цялушкін]] |- ! 1 | [[Пётр Цімафеевіч Залескі]] |- ! 1 | [[Пётр Язэпавіч Аўгло]] |- ! 1 | [[Пётр Януковіч]] |- ! 1 | [[Пётр Ястрэмбец]] |- ! 1 | [[Пётр абвешчанае Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Піа Лагі]] |- ! 1 | [[Півавар]] |- ! 1 | [[Піваварня]] |- ! 1 | [[Піваварства]] |- ! 1 | [[Підлютэ]] |- ! 1 | [[Піемарэ]] |- ! 1 | [[Пізанскі сабор, 1409]] |- ! 1 | [[Пій Невё]] |- ! 1 | [[Піксіс]] |- ! 1 | [[Пілау]] |- ! 1 | [[Пілсудскія]] |- ! 1 | [[Пілтэн]] |- ! 1 | [[Пільтын]] |- ! 1 | [[Пілястр]] |- ! 1 | [[Пілігрымка]] |- ! 1 | [[Пілігрымства]] |- ! 1 | [[Піліп Валадковіч]] |- ! 1 | [[Піліп Казіцкі]] |- ! 1 | [[Піліп Марачэўскі]] |- ! 1 | [[Піліп Піліпавіч Вігель]] |- ! 1 | [[Піліпаўскі пост]] |- ! 1 | [[Пімен (Савелаў)]] |- ! 1 | [[Пімен (Энеў)]] |- ! 1 | [[Пімен (значэнні)]] |- ! 1 | [[Пінскае староства]] |- ! 1 | [[Пінская і тураўская епархія]] |- ! 1 | [[Пінская ўніяцкая епархія]] |- ! 1 | [[Пінскі кафедральны сабор]] |- ! 1 | [[Пінскія біскупы]] |- ! 1 | [[Пінхас Гольдшміт]] |- ! 1 | [[Пінчаўская гімназія]] |- ! 1 | [[Піньятэлі]] |- ! 1 | [[Піпін I, кароль Аквітаніі]] |- ! 1 | [[Піпін III Кароткі]] |- ! 1 | [[Піпін II Аквітанскі]] |- ! 1 | [[Піпін Гарбаты]] |- ! 1 | [[Піравінаградная кіслата]] |- ! 1 | [[Піраговы]] |- ! 1 | [[Піраміда, геаметрыя]] |- ! 1 | [[Піраміда (геаметрыя)]] |- ! 1 | [[Пірат, опера]] |- ! 1 | [[Пірдоп]] |- ! 1 | [[Пірогі]] |- ! 1 | [[Пірчупяй]] |- ! 1 | [[Пірэйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Пісанне]] |- ! 1 | [[Пісанні Яна]] |- ! 1 | [[Пісар гродскі]] |- ! 1 | [[Піска (напой)]] |- ! 1 | [[Пістойскі сабор]] |- ! 1 | [[Пістыс Сафія]] |- ! 1 | [[Пісчакі]] |- ! 1 | [[Пісідыя]] |- ! 1 | [[Піт Пітэрсан Хайн]] |- ! 1 | [[Піт Эссер]] |- ! 1 | [[Пітырым (епіскап Тамбоўскі)]] |- ! 1 | [[Пітэр Браухле]] |- ! 1 | [[Пітэр Гатры Тэт]] |- ! 1 | [[Пітэр Глосап]] |- ! 1 | [[Пітэр Джэй Вільгоўскі]] |- ! 1 | [[Пітэр Клемоўз]] |- ! 1 | [[Пітэр Коят]] |- ! 1 | [[Пітэр Макларен]] |- ! 1 | [[Пітэр Макінтайр]] |- ! 1 | [[Пітэр Морган]] |- ! 1 | [[Пітэр Ноўлз]] |- ! 1 | [[Пітэр Хаўэл (кампазітар)]] |- ! 1 | [[Пітэр дэ Ёдэ (старэйшы)]] |- ! 1 | [[Пітэра Фішэра-старэйшага]] |- ! 1 | [[Пітэрхаус]] |- ! 1 | [[Піцбург]] |- ! 1 | [[Піцундская і Сухума-Абхазская епархія]] |- ! 1 | [[Піцірым (Акноў)]] |- ! 1 | [[Піцірым (Тварогаў)]] |- ! 1 | [[Пічэтаўскія чытанні]] |- ! 1 | [[Пія VII]] |- ! 1 | [[Піянерскае, Ленінградская вобласць]] |- ! 1 | [[Піянізм]] |- ! 1 | [[Піяр]] |- ! 1 | [[П’ер Берсюір]] |- ! 1 | [[П’ер Жыльяр]] |- ! 1 | [[П’ера Злашчасны]] |- ! 1 | [[П’ера дзі Ларэнца Медычы]] |- ! 1 | [[П’ета (карціна Ван Гога)]] |- ! 1 | [[П’етра IV Кандыяна]] |- ! 1 | [[П’етра Відоні]] |- ! 1 | [[П’етра Ганзага]] |- ! 1 | [[П’етра Негры]] |- ! 1 | [[П’етра Парэнтэ]] |- ! 1 | [[П’етра Ратары]] |- ! 1 | [[П’янства]] |- ! 1 | [[П’яца Венецыя]] |- ! 1 | [[П’яцца дэль Дуома]] |- ! 1 | [[Р. І. Аўчыннікава]] |- ! 1 | [[Р. Джадзота]] |- ! 1 | [[Р. М. Валадковіч]] |- ! 1 | [[Р. Норыш]] |- ! 1 | [[Р. Пяцэвіч]] |- ! 1 | [[Р. Энгель]] |- ! 1 | [[Р. Яноўскі]] |- ! 1 | [[Р.Х.]] |- ! 1 | [[РГКЦ]] |- ! 1 | [[РДГА]] |- ! 1 | [[РДЦ]] |- ! 1 | [[РПР-ПАРНАС]] |- ! 1 | [[РПСЦ]] |- ! 1 | [[Рабаванне Рыма, 1084]] |- ! 1 | [[Рабаванні Рыма]] |- ! 1 | [[Рабагандаль]] |- ! 1 | [[Рабаўладанне]] |- ! 1 | [[Рабер Малемскі]] |- ! 1 | [[Раберт Аберкрамбі]] |- ! 1 | [[Раберта Пучы]] |- ! 1 | [[Раберта Сансеверына]] |- ! 1 | [[Раберта Тучы]] |- ! 1 | [[Раберта д’Абюсон]] |- ! 1 | [[Рабочая партыя (Нарвегія)]] |- ! 1 | [[Рабрыстае скляпенне]] |- ! 1 | [[Рабрысты шоўк]] |- ! 1 | [[Рабрыстыя пліты перакрыцця]] |- ! 1 | [[Рабства волі]] |- ! 1 | [[Рабчэўск]] |- ! 1 | [[Рабіністычная літаратура]] |- ! 1 | [[Рабіцу]] |- ! 1 | [[Равала]] |- ! 1 | [[Равела]] |- ! 1 | [[Равена, архібіскупства]] |- ! 1 | [[Равенскі дакумент]] |- ! 1 | [[Равіністычная літаратура]] |- ! 1 | [[Рагавіца]] |- ! 1 | [[Рагаза]] |- ! 1 | [[Рагачоўскі дэканат]] |- ! 1 | [[Рагачоўскі педтэхнікум]] |- ! 1 | [[Рагнар Персеніус]] |- ! 1 | [[Рагнетруда]] |- ! 1 | [[Рагніта]] |- ! 1 | [[Рагожскія могілкі]] |- ! 1 | [[Рагоз вузкалісты]] |- ! 1 | [[Рагоз шыракалісты]] |- ! 1 | [[Рагуза]] |- ! 1 | [[Рагуціс]] |- ! 1 | [[Рад Ойлера — Маклорэна]] |- ! 1 | [[Рада Беларускага Экзархату ГКЦ]] |- ! 1 | [[Рада дзяржавы, Царства Польскае]] |- ! 1 | [[Радавод Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Радаводны зборнік рускіх дваранскіх фамілій]] |- ! 1 | [[Радавыя імёны Рурыкавічаў]] |- ! 1 | [[Радамская канстытуцыя, 1505]] |- ! 1 | [[Радамысльскі павет]] |- ! 1 | [[Радамір]] |- ! 1 | [[Радамір В. Паповіч]] |- ! 1 | [[Радаміст (опера)]] |- ! 1 | [[Раданежскае княства]] |- ! 1 | [[Радаслаў Сікора]] |- ! 1 | [[Радашкаўскі раён]] |- ! 1 | [[Радашковіцкія могілкі]] |- ! 1 | [[Радгар Фульдскі]] |- ! 1 | [[Радзвілішкіскі дэканат]] |- ! 1 | [[Радзібор]] |- ! 1 | [[Радзівай Радзіч]] |- ! 1 | [[Радзільная гарачка]] |- ! 1 | [[Радзім, імя]] |- ! 1 | [[Радзім (значэнні)]] |- ! 1 | [[Радзімінскія]] |- ! 1 | [[Радок]] |- ! 1 | [[Радольфа Палукіні]] |- ! 1 | [[Радрыга (опера)]] |- ! 1 | [[Радрыга дэ Бастыдас]] |- ! 1 | [[Раду V Афумаці]] |- ! 1 | [[Радута (значэнні)]] |- ! 1 | [[Радый Фарытавіч Хабіраў]] |- ! 1 | [[Радыкальная Рэфармацыя]] |- ! 1 | [[Радыкальная партия Алега Ляшка]] |- ! 1 | [[Радыяльнае распілоўванне]] |- ! 1 | [[Радыё-2]] |- ! 1 | [[Радыё Ватыкана Беларуская служба]] |- ! 1 | [[Радыё Марыя (Беларусь)]] |- ! 1 | [[Радыёастраномія]] |- ! 1 | [[Радыётэлескоп]] |- ! 1 | [[Радэ Драінац]] |- ! 1 | [[Радэ Міхальчыч]] |- ! 1 | [[Радэрборн]] |- ! 1 | [[Раецка-Лесна]] |- ! 1 | [[Раждзественскі манастыр (Масква)]] |- ! 1 | [[Ражство Найсвяцейшай Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Ражэ Эчэгарай]] |- ! 1 | [[Ражэ дзю Мэн]] |- ! 1 | [[Ражэр V (герцаг Апуліі)]] |- ! 1 | [[Разана-Уральская чыгунка]] |- ! 1 | [[Разанскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча сувязі]] |- ! 1 | [[Разанская епархія]] |- ! 1 | [[Разанская і Касімаўская епархія]] |- ! 1 | [[Разанская і Міхайлаўская епархія]] |- ! 1 | [[Развітальная пропаведзь]] |- ! 1 | [[Разганаў]] |- ! 1 | [[Разгортвальная паверхня]] |- ! 1 | [[Разетка, арнамент]] |- ! 1 | [[Разетка, размяшчэнне лісця]] |- ! 1 | [[Разин Е. А.]] |- ! 1 | [[Разлука (альбом Nautilus Pompilius)]] |- ! 1 | [[Размалёўкі]] |- ! 1 | [[Размеркаванне Берэнса-Фішэра]] |- ! 1 | [[Размеркаванне Кента]] |- ! 1 | [[Размеркаванне фон Мізеса–Фішэра]] |- ! 1 | [[Размовы Святога Юстына, філосафа і мучаніка, з Трыфанам Жыдам]] |- ! 1 | [[Размовы аб Таінстве Хрышчэння]] |- ! 1 | [[Размыўка (выяўленчае мастацтва)]] |- ! 1 | [[Разня ў Німе]] |- ! 1 | [[Разня ў дзень Св. Брайса]] |- ! 1 | [[Разрадны прыказ]] |- ! 1 | [[Разыскание об убиении евреями христианских младенцев и употреблении крови их]] |- ! 1 | [[Разыяналізм]] |- ! 1 | [[Разьба па ляўкасу]] |- ! 1 | [[Разьба па слановай косці]] |- ! 1 | [[Рай, Боская камедыя]] |- ! 1 | [[Райград]] |- ! 1 | [[Райдзінг]] |- ! 1 | [[Райкіўці]] |- ! 1 | [[Райман I Транкавель]] |- ! 1 | [[Райманд Спіяцы]] |- ! 1 | [[Раймандзіны]] |- ! 1 | [[Раймон-Ражэ Транкавель]] |- ! 1 | [[Раймонда]] |- ! 1 | [[Раймунд, віконт Безье]] |- ! 1 | [[Раймунд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Раймунд III (граф Трыпалі)]] |- ! 1 | [[Раймунд III Тулузскі]] |- ! 1 | [[Раймунд II Руэргскі]] |- ! 1 | [[Раймунд IV (граф Тулузы)]] |- ! 1 | [[Раймунд V, граф Тулузы]] |- ! 1 | [[Раймунд VII (граф Тулузы)]] |- ! 1 | [[Раймунд V Тулузскі]] |- ! 1 | [[Раймунд Берынгер IV Праванскі]] |- ! 1 | [[Раймунд Бургундскі]] |- ! 1 | [[Раймунд Лул]] |- ! 1 | [[Раймунд Монтэкуколі]] |- ! 1 | [[Раймунд Навіцкі]] |- ! 1 | [[Раймунд Рупен, князь Антыёхіі]] |- ! 1 | [[Раймунд дэ Бо]] |- ! 1 | [[Раймундзіды]] |- ! 1 | [[Райнальд фон Дасель]] |- ! 1 | [[Райнгард Кайзер]] |- ! 1 | [[Райнгард Маркс]] |- ! 1 | [[Райнер Барцэль]] |- ! 1 | [[Райнульф II]] |- ! 1 | [[Райнфельдэн]] |- ! 1 | [[Райск (Падляскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Райскія]] |- ! 1 | [[Райхенау, кляштар]] |- ! 1 | [[Райхенау (значэнні)]] |- ! 1 | [[Райхенау (манастыр)]] |- ! 1 | [[Райхенбахская канвенцыя, 1790]] |- ! 1 | [[Рак, захворванне]] |- ! 1 | [[Рак, хвароба]] |- ! 1 | [[Рак печані]] |- ! 1 | [[Рака, каўчэг]] |- ! 1 | [[Рака (царкоўнае начынне)]] |- ! 1 | [[Рака Акмяна]] |- ! 1 | [[Рака Альта]] |- ! 1 | [[Рака Альтмюль]] |- ! 1 | [[Рака Арагві]] |- ! 1 | [[Рака Аўраёкі, упадае ў Балтыйскае мора]] |- ! 1 | [[Рака Вкра]] |- ! 1 | [[Рака Віпер]] |- ! 1 | [[Рака Клэн]] |- ! 1 | [[Рака Котарасль]] |- ! 1 | [[Рака Малдавіца]] |- ! 1 | [[Рака Манастырка]] |- ! 1 | [[Рака Праголя]] |- ! 1 | [[Рака Путна]] |- ! 1 | [[Рака Сарэк]] |- ! 1 | [[Рака Стугна]] |- ! 1 | [[Рака Судома]] |- ! 1 | [[Рака Супраслянка]] |- ! 1 | [[Рака Трубеж]] |- ! 1 | [[Рака Форт]] |- ! 1 | [[Рака Яік]] |- ! 1 | [[Ракаворская бітва]] |- ! 1 | [[Ракавы корпус]] |- ! 1 | [[Ракавіна (архітэктура)]] |- ! 1 | [[Ракацы]] |- ! 1 | [[Ракаў (Келецкі павет)]] |- ! 1 | [[Ракаў (Кялецкі павет)]] |- ! 1 | [[Ракаў (Польшча)]] |- ! 1 | [[Ракаўскі катэхізіс]] |- ! 1 | [[Ракетная артылерыя]] |- ! 1 | [[Ракур, Мёрт і Мозель]] |- ! 1 | [[Ракшасы]] |- ! 1 | [[Ралет]] |- ! 1 | [[Ралон]] |- ! 1 | [[Ральбіц]] |- ! 1 | [[Ральф Говард Фаўлер]] |- ! 1 | [[Рама (выяўленчае мастацтва)]] |- ! 1 | [[Раман, мітрапаліт Літоўскі]] |- ! 1 | [[Раман-Нірары]] |- ! 1 | [[Раман (Жарабцоў)]] |- ! 1 | [[Раман (Танг)]] |- ! 1 | [[Раман (літаратура)]] |- ! 1 | [[Раман (мітрапаліт Літоўскі)]] |- ! 1 | [[Раман (мітрапаліт кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Раман II, кіраўнік Малдаўскага княства]] |- ! 1 | [[Раман Брандштэтэр]] |- ! 1 | [[Раман Катлімоўскі]] |- ! 1 | [[Раман Раманавіч Розен]] |- ! 1 | [[Раман Рачко]] |- ! 1 | [[Раман Ружанскі]] |- ! 1 | [[Раман Рэймскі]] |- ! 1 | [[Раман Салодкапевец]] |- ! 1 | [[Раман Сладкапевец]] |- ! 1 | [[Раман Факсінскі]] |- ! 1 | [[Раман Фарэйстэр]] |- ! 1 | [[Раман дэ Пюі]] |- ! 1 | [[Раман нораваў]] |- ! 1 | [[Раман пра Ланселота]] |- ! 1 | [[Раман пра Персеваля]] |- ! 1 | [[Раман пра Ружу]] |- ! 1 | [[Рамана-дзі-Ламбардыя]] |- ! 1 | [[Раманос Мелікян]] |- ! 1 | [[Раманскае ілюмінаванне]] |- ! 1 | [[Раманэ Уорк]] |- ! 1 | [[Рамарантэн-Лантэнэ]] |- ! 1 | [[Рамера]] |- ! 1 | [[Рамера (фільм)]] |- ! 1 | [[Рамесніцтва]] |- ! 1 | [[Рамзау-ам-Дахштайн]] |- ! 1 | [[Рамле]] |- ! 1 | [[Рамнульфіды]] |- ! 1 | [[Рамон Альварэс дэ ла Бранья]] |- ! 1 | [[Рамон Берэнгер III, граф Барселоны]] |- ! 1 | [[Рамон Берэнгер III (граф Барселоны)]] |- ! 1 | [[Рамон Фрэйрэ]] |- ! 1 | [[Рамонак пахучы]] |- ! 1 | [[Рамуальд]] |- ! 1 | [[Рамуальд II Беневенцкі]] |- ! 1 | [[Рамуальд Вайніловіч]] |- ! 1 | [[Рамуальд Ракіцкі]] |- ! 1 | [[Рамуальд дэ Пуацье]] |- ! 1 | [[Рамуальда Рамуальдаўна Бадуэн дэ Куртэнэ]] |- ! 1 | [[Рамэа і Джульета, Берліёз]] |- ! 1 | [[Рамізнік]] |- ! 1 | [[Рамізніцкая]] |- ! 1 | [[Рамільі]] |- ! 1 | [[Раміра III (кароль Леона)]] |- ! 1 | [[Раназажыўляльны сродак]] |- ! 1 | [[Рандамізаваны эксперымент]] |- ! 1 | [[Ранколе]] |- ! 1 | [[Ранняя царква]] |- ! 1 | [[Ранульф Фламбард]] |- ! 1 | [[Рануча I Фарнезэ]] |- ! 1 | [[Рануча Фарнезэ]] |- ! 1 | [[Рануча Фарнезэ (кардынал)]] |- ! 1 | [[Ранучыа Фарнезэ]] |- ! 1 | [[Ранцье]] |- ! 1 | [[Раніца ў сасновым лесе]] |- ! 1 | [[Рапала]] |- ! 1 | [[Рапнін]] |- ! 1 | [[Рапінскае благачынне]] |- ! 1 | [[Раргон I дзю Мэн]] |- ! 1 | [[Рас-эль-Аін]] |- ! 1 | [[Раса Кубілене]] |- ! 1 | [[Расавая сегрэгацыя ў ЗША]] |- ! 1 | [[Расенскі павет]] |- ! 1 | [[Раскол]] |- ! 1 | [[Раскол, серыял]] |- ! 1 | [[Раскол 1552 года]] |- ! 1 | [[Раскосасць]] |- ! 1 | [[Раскрыжаваны хлопчык]] |- ! 1 | [[Расліннае валакно]] |- ! 1 | [[Раслінная агрэгацыя]] |- ! 1 | [[Расол, мінеральная вада]] |- ! 1 | [[Распад Заходняй імперыі]] |- ! 1 | [[Распуста]] |- ! 1 | [[Распута]] |- ! 1 | [[Распуцін (фільм, 1996)]] |- ! 1 | [[Распяцце Іуса]] |- ! 1 | [[Распяцце Віта Ствоша]] |- ! 1 | [[Распяцце Фердынанда і Санчы]] |- ! 1 | [[Распяцце Хрыста, карціна Кранаха]] |- ! 1 | [[Расрэстаўрацыя]] |- ! 1 | [[Рассейванне часціц]] |- ! 1 | [[Рассяленне немцаў на ўсход]] |- ! 1 | [[Раства-Багародзіцкая царква (Старыя Дарогі)]] |- ! 1 | [[Растоўскае паўстанне, 1071]] |- ! 1 | [[Растоўская епархія]] |- ! 1 | [[Растоўская і Новачаркаская епархія]] |- ! 1 | [[Растоўская і Яраслаўская епархія]] |- ! 1 | [[Растоўскі дзяржаўны тэатр лялек]] |- ! 1 | [[Растоўскі крэмль (музей-запаведнік)]] |- ! 1 | [[Растоўскі музей руска-армянскага сяброўства]] |- ! 1 | [[Растоўскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Растрата]] |- ! 1 | [[Раструб]] |- ! 1 | [[Растрэл царскай сям'і]] |- ! 1 | [[Растэх]] |- ! 1 | [[Расул Байрам аглы Гуліеў]] |- ! 1 | [[Расціслаў]] |- ! 1 | [[Расчалка]] |- ! 1 | [[Расшчэп]] |- ! 1 | [[Расяйнейскі дэканат]] |- ! 1 | [[Расійкая праваслаўная свабодная царква]] |- ! 1 | [[Расійскае біблейскае таварыства]] |- ! 1 | [[Расійскае ваенна-гістарычнае таварыства]] |- ! 1 | [[Расійскае геаграфічнае таварыства]] |- ! 1 | [[Расійскае таварыства Чырвонага Крыжа]] |- ! 1 | [[Расійская акадэмія мастацтваў]] |- ! 1 | [[Расійская акадэмія музыкі]] |- ! 1 | [[Расійская акадэмія народнай гаспадаркі і дзяржаўнай службы пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Расійская асацыяцыя цэнтраў вывучэння рэлігій і сект]] |- ! 1 | [[Расійская нацыянальная бібліятэка, Неўскі праспект]] |- ! 1 | [[Расійская сапраўдна-праваслаўная царква (Амвросія)]] |- ! 1 | [[Расійская сацыял-дэмакратычная працоўная партыя]] |- ! 1 | [[Расійскі агульнанародны саюз]] |- ! 1 | [[Расійскі дзяржаўны архіў ВМФ]] |- ! 1 | [[Расійскі дзяржаўны банк]] |- ! 1 | [[Расійскі дзяржаўны гістарычны архіў]] |- ! 1 | [[Расійскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Расійскі праваслаўны інстытут Святога Іаана Багаслова]] |- ! 1 | [[Расійскі саюз таваравытворцаў]] |- ! 1 | [[Расійскі універсітэт транспарту]] |- ! 1 | [[Расійскія алігархі]] |- ! 1 | [[Расія 24]] |- ! 1 | [[Расія маладая, ліберальны рух]] |- ! 1 | [[Расія сёння]] |- ! 1 | [[Расія ў абвале]] |- ! 1 | [[Ратацыя]] |- ! 1 | [[Ратольд, віцэ-кароль Італіі]] |- ! 1 | [[Ратонда Капітолія ЗША]] |- ! 1 | [[Ратрамн з Корбі]] |- ! 1 | [[Ратушная плошча (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Ратцэбург]] |- ! 1 | [[Ратынскі]] |- ! 1 | [[Ратысбон]] |- ! 1 | [[Ратэрдамскі філарманічны аркестр]] |- ! 1 | [[Рауль, кароль Францыі]] |- ! 1 | [[Рауль I (граф Вермандуа)]] |- ! 1 | [[Рауль Лузіньян]] |- ! 1 | [[Рафал Імбра]] |- ! 1 | [[Рафал Доўнар]] |- ! 1 | [[Рафал Яленскі]] |- ! 1 | [[Рафаэл Габрыэлавіч Патканян]] |- ! 1 | [[Рафаэла Лаванья]] |- ! 1 | [[Рафаэле Манака Ла Валета]] |- ! 1 | [[Рафаэле Сансоні Рыярыа]] |- ! 1 | [[Рафаэль Стэрн]] |- ! 1 | [[Рафаэль Фейто]] |- ! 1 | [[Рафаіл (Збароўскі)]] |- ! 1 | [[Рафаіл (Краснапольскі)]] |- ! 1 | [[Рафаіл Грабоўскі]] |- ! 1 | [[Рафаіл Турканяк]] |- ! 1 | [[Рафаіла Мамчылавіч]] |- ! 1 | [[Рафтынг]] |- ! 1 | [[Рахілі]] |- ! 1 | [[Рацыянальная функцыя]] |- ! 1 | [[Рацёнжа]] |- ! 1 | [[Рацёнжскі дагавор, 1404]] |- ! 1 | [[Рацібор, князь бодрычаў]] |- ! 1 | [[Раціборжскае княства]] |- ! 1 | [[Рацільда]] |- ! 1 | [[Рача]] |- ! 1 | [[Рача Славейкаў]] |- ! 1 | [[Рашатко]] |- ! 1 | [[Рашотка]] |- ! 1 | [[Рашчына]] |- ! 1 | [[Рашчынскі пяхотны полк]] |- ! 1 | [[Рашыд ад-Дзін]] |- ! 1 | [[Рая Дунаеўская]] |- ! 1 | [[Раяль]] |- ! 1 | [[Раян Льюіс]] |- ! 1 | [[Раён Банска-Бістрыца]] |- ! 1 | [[Раён Барнім]] |- ! 1 | [[Раён Бенешаў]] |- ! 1 | [[Раён Борга]] |- ! 1 | [[Раён Джэбейль]] |- ! 1 | [[Раён Дэчын]] |- ! 1 | [[Раён Жыліна]] |- ! 1 | [[Раён Кладна]] |- ! 1 | [[Раён Ліберац]] |- ! 1 | [[Раён Мафра]] |- ! 1 | [[Раён Новэ Замкі]] |- ! 1 | [[Раён Сабінаў]] |- ! 1 | [[Раён Чэскі-Крумлаў]] |- ! 1 | [[Раёны Турцыі]] |- ! 1 | [[Раіль Саліхавіч Сарбаеў]] |- ! 1 | [[Раіна Вішнявецкая]] |- ! 1 | [[Раіна Магілянка-Вішнявецкая]] |- ! 1 | [[Раіфа]] |- ! 1 | [[Раўнавага]] |- ! 1 | [[Раўнаканцовы крыж]] |- ! 1 | [[Релігійно-інформаційна служба України]] |- ! 1 | [[Релігійно-інформаційнаслужба України]] |- ! 1 | [[Речь]] |- ! 1 | [[Ржэўскае княства]] |- ! 1 | [[Рим]] |- ! 1 | [[Ринкова брама (Мілет)]] |- ! 1 | [[Робер Шуман]] |- ! 1 | [[Роберт, герцаг Шартрскі]] |- ! 1 | [[Роберт, кароль Неапалю]] |- ! 1 | [[Роберт, кароль Неапаля]] |- ! 1 | [[Роберт II д'Артуа]] |- ! 1 | [[Роберт I Мудры]] |- ! 1 | [[Роберт Адам]] |- ! 1 | [[Роберт Альфонса Тафт]] |- ! 1 | [[Роберт Баркер, друкар]] |- ! 1 | [[Роберт Боўер]] |- ! 1 | [[Роберт Браўнінг]] |- ! 1 | [[Роберт Брус, 5-ы лорд Анандэйл]] |- ! 1 | [[Роберт Глостэрскі]] |- ! 1 | [[Роберт Дадлі, граф Лестэр]] |- ! 1 | [[Роберт Джэнкінс]] |- ! 1 | [[Роберт Жум'ежскі]] |- ! 1 | [[Роберт Лер]] |- ! 1 | [[Роберт Летэлье]] |- ! 1 | [[Роберт Люіс Стывенсан]] |- ! 1 | [[Роберт Малемскі]] |- ! 1 | [[Роберт Тафт]] |- ! 1 | [[Роберт Фюрэр]] |- ! 1 | [[Роберт Хрыстафоравіч Пабо]] |- ! 1 | [[Роберт Х’юсен]] |- ! 1 | [[Роберт Цюнд]] |- ! 1 | [[Роберт д’Артуа (значэнні)]] |- ! 1 | [[Робін Максвел, пісьменніца]] |- ! 1 | [[Робін Мілнер-Галанд]] |- ! 1 | [[Робін фон Эльц]] |- ! 1 | [[Ровенская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Ровенскі павет]] |- ! 1 | [[Ровіны]] |- ! 1 | [[Рогац]] |- ! 1 | [[Род Багаткаў]] |- ! 1 | [[Род Богушаў]] |- ! 1 | [[Род Булгакаў]] |- ! 1 | [[Род Біспінгаў]] |- ! 1 | [[Род Вадынскіх]] |- ! 1 | [[Род Важынскіх]] |- ! 1 | [[Род Вазаў]] |- ! 1 | [[Род Вайшнаровічаў]] |- ! 1 | [[Род Вельскіх]] |- ! 1 | [[Род Ветынаў]] |- ! 1 | [[Род Вршоўцаў]] |- ! 1 | [[Род Вяльгорскіх]] |- ! 1 | [[Род Вількоўскіх]] |- ! 1 | [[Род Віткевічаў]] |- ! 1 | [[Род Горчакаў]] |- ! 1 | [[Род Готвіляў]] |- ! 1 | [[Род Дамейкаў]] |- ! 1 | [[Род Дзяконскіх]] |- ! 1 | [[Род Жаўтоўскіх]] |- ! 1 | [[Род Жукоўскіх]] |- ! 1 | [[Род Канаўніцыных]] |- ! 1 | [[Род Кардона]] |- ! 1 | [[Род Карповічаў]] |- ! 1 | [[Род Кашыцаў]] |- ! 1 | [[Род Квашніных]] |- ! 1 | [[Род Козелаў]] |- ! 1 | [[Род Котвічаў]] |- ! 1 | [[Род Крашэўскіх]] |- ! 1 | [[Род Крышпінаў-Кіршэнштэйнаў]] |- ! 1 | [[Род Ленскіх]] |- ! 1 | [[Род Малішэўскіх]] |- ! 1 | [[Род Манамахавічаў]] |- ! 1 | [[Род Морштынаў]] |- ! 1 | [[Род Мялешкаў]] |- ! 1 | [[Род Падэбрадаў]] |- ! 1 | [[Род Пакашаў]] |- ! 1 | [[Род Пакошаў]] |- ! 1 | [[Род Паскевічаў]] |- ! 1 | [[Род Перуцы]] |- ! 1 | [[Род Путкамераў]] |- ! 1 | [[Род Пшаздзецкіх]] |- ! 1 | [[Род Пілсудскіх]] |- ! 1 | [[Род Рагатынскіх]] |- ! 1 | [[Род Радзевічаў]] |- ! 1 | [[Род Радковічаў]] |- ! 1 | [[Род Расціславічаў галіцкіх]] |- ! 1 | [[Род Румянцавых]] |- ! 1 | [[Род Рыбаціцкіх]] |- ! 1 | [[Род Рыдынгераў]] |- ! 1 | [[Род Рэйтанаў]] |- ! 1 | [[Род Сабуравых]] |- ! 1 | [[Род Сагрэда]] |- ! 1 | [[Род Сангайлаў]] |- ! 1 | [[Род Сволькеняў]] |- ! 1 | [[Род Свірскіх]] |- ! 1 | [[Род Сенажацкіх]] |- ! 1 | [[Род Слаўнікавічаў]] |- ! 1 | [[Род Сталыпіных]] |- ! 1 | [[Род Стэцкевічаў]] |- ! 1 | [[Род Сухадольскіх]] |- ! 1 | [[Род Сцюарт]] |- ! 1 | [[Род Сюлі]] |- ! 1 | [[Род Тарноўскіх]] |- ! 1 | [[Род Трубніцкіх]] |- ! 1 | [[Род Францкевічаў-Радзімінскіх]] |- ! 1 | [[Род Халецкіх]] |- ! 1 | [[Род Хамінскіх]] |- ! 1 | [[Род Харальда I Цудоўнавалосага]] |- ! 1 | [[Род Хелхоўскіх]] |- ! 1 | [[Род Шахаўскіх]] |- ! 1 | [[Род Швыйкоўскіх]] |- ! 1 | [[Род Швыкоўскіх]] |- ! 1 | [[Род Шротэраў]] |- ! 1 | [[Род Шышкіных]] |- ! 1 | [[Род Юндзілаў]] |- ! 1 | [[Род Ялагіных]] |- ! 1 | [[Роджэр Эшам]] |- ! 1 | [[Родина (исторический журнал)]] |- ! 1 | [[Родная школа]] |- ! 1 | [[Родэ]] |- ! 1 | [[Роза Лі Паркс]] |- ! 1 | [[Розенбергі]] |- ! 1 | [[Розэнкранц (дваранскі род)]] |- ! 1 | [[Рокфелераўскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Рокішкіскі дэканат]] |- ! 1 | [[Роман Рэваковіч]] |- ! 1 | [[Роналд Джордж Рэйфард Норыш]] |- ! 1 | [[Ронга (мова)]] |- ! 1 | [[Ронкал]] |- ! 1 | [[Роніт Керцнер]] |- ! 1 | [[Ропельт]] |- ! 1 | [[Рос Пэро]] |- ! 1 | [[Роса Ф'ярэнціна]] |- ! 1 | [[Росбанк]] |- ! 1 | [[Роскрэй]] |- ! 1 | [[Роспалаць]] |- ! 1 | [[Роспуск манастыроў]] |- ! 1 | [[Российская сеть культурного наследия]] |- ! 1 | [[Ростава-Суздальскае княства]] |- ! 1 | [[Росіцкая трагедыя]] |- ! 1 | [[Роткаўшчына]] |- ! 1 | [[Ротмістр аршанскі]] |- ! 1 | [[Рох (герб)]] |- ! 1 | [[Рош-Піна]] |- ! 1 | [[Роўнаканцовы крыж]] |- ! 1 | [[Роўнасць перад законам]] |- ! 1 | [[Роўніца]] |- ! 1 | [[Ртуць, раман]] |- ! 1 | [[Руанскі сабор, Манэ]] |- ! 1 | [[Рубель Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Рубен Саласар Гомес]] |- ! 1 | [[Рубенэ]] |- ! 1 | [[Рубэн I]] |- ! 1 | [[Рубэнэ]] |- ! 1 | [[Рубяжэвіцкая воласць]] |- ! 1 | [[Рувім Амітай-Прэйс]] |- ! 1 | [[Руган (біскуп луцкі)]] |- ! 1 | [[Рудаміна-Дусяцкі]] |- ! 1 | [[Рудаў (замак)]] |- ! 1 | [[Руджэр Бошкавіч]] |- ! 1 | [[Руджэра Лаўрыа]] |- ! 1 | [[Рудзігер фон Эльнер]] |- ! 1 | [[Рудніцкая брама]] |- ! 1 | [[Рудольф, герцаг Швабіі]] |- ! 1 | [[Рудольф II, пфальцграф Рэйна]] |- ! 1 | [[Рудольф III, кароль Бургундыі]] |- ! 1 | [[Рудольф I (пфальцграф Рэйнскі)]] |- ! 1 | [[Рудольф I Вермандуа]] |- ! 1 | [[Рудольф Ангермюлер]] |- ! 1 | [[Рудольф Брун]] |- ! 1 | [[Рудольф Бультман]] |- ! 1 | [[Рудольф Віткавер]] |- ! 1 | [[Рудольф Колер]] |- ! 1 | [[Рудольф Кітэль]] |- ! 1 | [[Рудольфавы табліцы]] |- ! 1 | [[Рудольфу Граберу]] |- ! 1 | [[Рудымент]] |- ! 1 | [[Рудэсхайм-на-Рэйне]] |- ! 1 | [[Ружа-акно]] |- ! 1 | [[Ружа Эглантэрыя]] |- ! 1 | [[Ружа Юндзіла]] |- ! 1 | [[Ружа найкалючая]] |- ! 1 | [[Ружа скурысталістая]] |- ! 1 | [[Ружа шчытканосная]] |- ! 1 | [[Ружа шызая]] |- ! 1 | [[Ружанасток]] |- ! 1 | [[Ружанысток]] |- ! 1 | [[Ружовы мармур]] |- ! 1 | [[Ружы]] |- ! 1 | [[Ружынскі]] |- ! 1 | [[Ружычка (значэнні)]] |- ! 1 | [[Рукадзелле]] |- ! 1 | [[Рукапалажэнне (значэнні)]] |- ! 1 | [[Рукапіс Бібліі]] |- ! 1 | [[Рукапіс Элсміра]] |- ! 1 | [[Рукн ад-Дзін Хуршах]] |- ! 1 | [[Рукойненская гміна]] |- ! 1 | [[Рукі ўверх!]] |- ! 1 | [[Рулетка]] |- ! 1 | [[Рум, найменне]] |- ! 1 | [[Румель (род)]] |- ! 1 | [[Румокі]] |- ! 1 | [[Румшышкес]] |- ! 1 | [[Румынская грэкакаталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Румянцаўскі вопіс]] |- ! 1 | [[Рундак]] |- ! 1 | [[Рундук, архітэктура]] |- ! 1 | [[Руниверс]] |- ! 1 | [[Рунічныя надпісы ў саборы Святой Сафіі]] |- ! 1 | [[Руперт Эванс]] |- ! 1 | [[Рупрэхт]] |- ! 1 | [[Рупрэхт , кароль Германіі]] |- ! 1 | [[Рурманд]] |- ! 1 | [[Рурык Расціславіч, князь кіеўскі]] |- ! 1 | [[Рурык Расціславіч (вялікі князь кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Рурыкава Гарадзішча]] |- ! 1 | [[Русалка (опера Даргамыжскага)]] |- ! 1 | [[Русафілы]] |- ! 1 | [[Русацын]] |- ! 1 | [[Русенская епархія]] |- ! 1 | [[Русецкія]] |- ! 1 | [[Руска-амерыканская кампанія]] |- ! 1 | [[Руска-візантыйская вайна, 1043-1046]] |- ! 1 | [[Руска-візантыйская вайна (970—971)]] |- ! 1 | [[Руска-візантыйская вайна 1043 года]] |- ! 1 | [[Руска-візантыйская вайна 907 года]] |- ! 1 | [[Руска-візантыйская вайна 988 года]] |- ! 1 | [[Руска-кітайская канвенцыя (1898)]] |- ! 1 | [[Руска-турэцкая вайна, 1672—1681]] |- ! 1 | [[Руска-турэцкая вайна 1710—1713]] |- ! 1 | [[Руска-турэцкая вайна 1787-1791]] |- ! 1 | [[Руска-шведская вайна, 1741-1743]] |- ! 1 | [[Руска-шведская вайна, 1741—1743]] |- ! 1 | [[Руска-шведская вайна 1741-1743]] |- ! 1 | [[Рускае Украйкавае Таварыства]] |- ! 1 | [[Рускае археалагічнае таварыства]] |- ! 1 | [[Рускае барока]] |- ! 1 | [[Рускае бібліялагічнае таварыства]] |- ! 1 | [[Рускае гістарычнае таварыства]] |- ! 1 | [[Рускае народнае дойлідства]] |- ! 1 | [[Рускае ўзорачча]] |- ! 1 | [[Руская Гістарычная Бібліятэка]] |- ! 1 | [[Руская Дрэўлеправаславная Царква]] |- ! 1 | [[Руская Духоўная Місія ў Іерусаліме]] |- ! 1 | [[Руская Поўнач]] |- ! 1 | [[Руская Праваслаўная Царква Замежжа (РПЦЗ)]] |- ! 1 | [[Руская Праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Руская Слабада]] |- ! 1 | [[Руская духоўная місія ў Іерусаліме]] |- ! 1 | [[Руская праваслаўная стараабрадніцкая царква]] |- ! 1 | [[Руская праваслаўная стараверская царква ў Румыніі]] |- ! 1 | [[Руская тройца]] |- ! 1 | [[Руская царква]] |- ! 1 | [[Руская царыца]] |- ! 1 | [[Рускі дом (Бялград)]] |- ! 1 | [[Рускі каганат]] |- ! 1 | [[Рускі каўчэг]] |- ! 1 | [[Рускі класіцызм]] |- ! 1 | [[Рускі пасад (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Рускі слоўнік моўнага пашырэння]] |- ! 1 | [[Рускія казкі (балет)]] |- ! 1 | [[Рускія скокі]] |- ! 1 | [[Руснафта]] |- ! 1 | [[Русская Старина]] |- ! 1 | [[Русские портреты XVIII и XIX веков. Издание Великого князя Николая Михайловича Романова]] |- ! 1 | [[Русский мир (пецярбургская газета, 1871—1880)]] |- ! 1 | [[Русский путь]] |- ! 1 | [[Русский филологический вестник]] |- ! 1 | [[Русікум]] |- ! 1 | [[Русіны, этнонім мінулага]] |- ! 1 | [[Русістыка]] |- ! 1 | [[Рутин]] |- ! 1 | [[Рутыліа Грандэ]] |- ! 1 | [[Рутын]] |- ! 1 | [[Руфа]] |- ! 1 | [[Рух 4 мая]] |- ! 1 | [[Рух «Маладая Амерыка»]] |- ! 1 | [[Рух Кавенанта]] |- ! 1 | [[Рух Супраціўлення (Францыя)]] |- ! 1 | [[Рух веры]] |- ! 1 | [[Рух за грамадзянскія правы чарнаскурых у ЗША]] |- ! 1 | [[Рух пасесараў нойбургскіх маёнткаў]] |- ! 1 | [[Рух плоскасці]] |- ! 1 | [[Рух — украінскія правыя]] |- ! 1 | [[Ручнік (архітэктура)]] |- ! 1 | [[Рушчаны]] |- ! 1 | [[Руэда]] |- ! 1 | [[Руўд Любэрс]] |- ! 1 | [[Рыба (ежа)]] |- ! 1 | [[Рыбалоўны кручок]] |- ! 1 | [[Рыбалоўныя прылады]] |- ! 1 | [[Рыбацтва]] |- ! 1 | [[Рыбера]] |- ! 1 | [[Рыбны дождж]] |- ! 1 | [[Рыбніцкі дагавор]] |- ! 1 | [[Рывайвялізм]] |- ! 1 | [[Рыгор-Пётр Агаджанян]] |- ! 1 | [[Рыгор (Стэфанаў)]] |- ! 1 | [[Рыгор (Таціс)]] |- ! 1 | [[Рыгор III Мама]] |- ! 1 | [[Рыгор III Пахлавуні]] |- ! 1 | [[Рыгор V, Патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Рыгор VI, антыпапа]] |- ! 1 | [[Рыгор VIII, антыпапа]] |- ! 1 | [[Рыгор Аветавіч Джаншыеў]] |- ! 1 | [[Рыгор Анікеевіч Качалаў]] |- ! 1 | [[Рыгор Будзька]] |- ! 1 | [[Рыгор Бучкоўскі]] |- ! 1 | [[Рыгор Восіпавіч Чырыкаў]] |- ! 1 | [[Рыгор Вітальевіч Хлопін]] |- ! 1 | [[Рыгор Ждановіч]] |- ! 1 | [[Рыгор Карасін]] |- ! 1 | [[Рыгор Карпавіч Каташыхін]] |- ! 1 | [[Рыгор Кохан]] |- ! 1 | [[Рыгор Крыкор]] |- ! 1 | [[Рыгор Кударэнка]] |- ! 1 | [[Рыгор Максімавіч Бонгард-Левін]] |- ! 1 | [[Рыгор Маракуца]] |- ! 1 | [[Рыгор Міхайлавіч Штэндэр]] |- ! 1 | [[Рыгор Міхаловіч]] |- ! 1 | [[Рыгор Ніканавіч Логвін]] |- ! 1 | [[Рыгор Оршак]] |- ! 1 | [[Рыгор Павел з Бжэзін]] |- ! 1 | [[Рыгор Пархоменка]] |- ! 1 | [[Рыгор Прасвяціцель]] |- ! 1 | [[Рыгор Пячэрскі]] |- ! 1 | [[Рыгор Ракаўскі]] |- ! 1 | [[Рыгор Родчанка]] |- ! 1 | [[Рыгор Рыгоравіч Даніловіч]] |- ! 1 | [[Рыгор Сніджнецкі]] |- ! 1 | [[Рыдархольмен]] |- ! 1 | [[Рыезэ-Піа-X]] |- ! 1 | [[Рыжскае архіепіскапства]] |- ! 1 | [[Рыжскае благачынне]] |- ! 1 | [[Рыжскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Рыжская архідыяцэзія, каталіцкая]] |- ! 1 | [[Рыжская вышэйшая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Рыжская вышэйшая каталіцкая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Рыжская дума]] |- ! 1 | [[Рыжская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Рыжскі палітэхнікум]] |- ! 1 | [[Рыза (царкоўнае начынне)]] |- ! 1 | [[Рыза Гасподня]] |- ! 1 | [[Рызапаложанская царква (Ачыжа)]] |- ! 1 | [[Рыкарда Мацанці]] |- ! 1 | [[Рыкашэт]] |- ! 1 | [[Рыконты]] |- ! 1 | [[Рыкса Латарынгская]] |- ! 1 | [[Рыкса Сілезская]] |- ! 1 | [[Рыла]] |- ! 1 | [[Рыма Кавалёва]] |- ! 1 | [[Рымакаталікі]] |- ! 1 | [[Рыманава геаметрыя]] |- ! 1 | [[Рымантас Нарвіла]] |- ! 1 | [[Рымаўска Собата]] |- ! 1 | [[Рымска-Каталіцкая Царква на Русі]] |- ! 1 | [[Рымска-каталіцкае дабрачыннае таварыства (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Рымска-каталіцкая духоўная калегія (Расійская імперыя)]] |- ! 1 | [[Рымска-каталіцкая царква ва Украіне]] |- ! 1 | [[Рымска-каталіцкая царква ў Германіі]] |- ! 1 | [[Рымска-каталіцкія святыя і благаслаўлёныя на Беларусі]] |- ! 1 | [[Рымскай імперыя]] |- ! 1 | [[Рымская Сірыя]] |- ! 1 | [[Рымская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Рымская прэмія]] |- ! 1 | [[Рымская рэлігія]] |- ! 1 | [[Рымская школа, музыка]] |- ! 1 | [[Рымскі Імшал]] |- ! 1 | [[Рымскі Катэхізіс]] |- ! 1 | [[Рымскі Рытуал]] |- ! 1 | [[Рымскі грамадзянін]] |- ! 1 | [[Рымскі курсіў]] |- ! 1 | [[Рымскі патэрык]] |- ! 1 | [[Рымскі рытуал]] |- ! 1 | [[Рымскі скульптурны партрэт]] |- ! 1 | [[Рымскія некаталіцкія могілкі]] |- ! 1 | [[Рымскія пераможныя тытулы]] |- ! 1 | [[Рымскія правінцыі]] |- ! 1 | [[Рынальда (опера)]] |- ! 1 | [[Рынальда д'Эстэ]] |- ! 1 | [[Рынальдзі, Антоніа]] |- ! 1 | [[Рыначная плошча, Гродна]] |- ! 1 | [[Рыначная плошча, Слонім]] |- ! 1 | [[Рыначная плошча, Шверын]] |- ! 1 | [[Рынгстэд]] |- ! 1 | [[Рындак]] |- ! 1 | [[Рынкавая плошча (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Рынкон-дэль-Сота]] |- ! 1 | [[Рыня]] |- ! 1 | [[Рыпайчэй]] |- ! 1 | [[Рысавае віно]] |- ! 1 | [[Рысвік]] |- ! 1 | [[Рысункі Дзюрэра]] |- ! 1 | [[Рытміка]] |- ! 1 | [[Рытэрсвердэр]] |- ! 1 | [[Рыхард Вільгельм]] |- ! 1 | [[Рыхард Егер]] |- ! 1 | [[Рыхер Рэймскі]] |- ! 1 | [[Рыхнаў-над-Кнежнау]] |- ! 1 | [[Рыхтэр, Фёдар Фёдаравіч]] |- ! 1 | [[Рыцар Круглага стала]] |- ! 1 | [[Рыцар з ільвом, або Івейн]] |- ! 1 | [[Рыцар калёс, або Ланселот]] |- ! 1 | [[Рыцар у калясцы]] |- ! 1 | [[Рыцарская конніца]] |- ! 1 | [[Рыцарскі ордэн]] |- ! 1 | [[Рыцарскі пояс]] |- ! 1 | [[Рыцарскі турнір]] |- ! 1 | [[Рыцымер]] |- ! 1 | [[Рыцын]] |- ! 1 | [[Рыцынін]] |- ! 1 | [[Рыціс Ёнайціс]] |- ! 1 | [[Рычард Апджон]] |- ! 1 | [[Рычард Белячыц]] |- ! 1 | [[Рычард Бойль, 3-ці граф Бёрлінгтан]] |- ! 1 | [[Рычард Бэнтлі (выдавец)]] |- ! 1 | [[Рычард Вільямсан]] |- ! 1 | [[Рычард Дэрдэн]] |- ! 1 | [[Рычард Львінае Сэрца, фільм, 1954]] |- ! 1 | [[Рычард П. О'Браен]] |- ! 1 | [[Рычард Райт]] |- ! 1 | [[Рычард Стыл]] |- ! 1 | [[Рычард Сэвідж]] |- ! 1 | [[Рычард Уайтынг]] |- ! 1 | [[Рычард Уотлі]] |- ! 1 | [[Рычард Хоберт]] |- ! 1 | [[Рычард Э. Грант]] |- ! 1 | [[Рычард д'Аўранш]] |- ! 1 | [[Рычард дэ Бошан, 13-ы граф Уорык]] |- ! 1 | [[Рычард д’Аўранш, 2-і граф Чэстэр]] |- ! 1 | [[Рычард са Шрусберы, 1-ы герцаг Ёрк]] |- ! 1 | [[Рычарда Хоу]] |- ! 1 | [[Рышард Тэрлецкі]] |- ! 1 | [[Рышард Юнік]] |- ! 1 | [[Рышэльеўскі ліцэй]] |- ! 1 | [[Рышэльё, камуна]] |- ! 1 | [[Рышэльё, тып лінкора]] |- ! 1 | [[Рышэльё (тэлесерыял)]] |- ! 1 | [[Рэакцыя Габера-Вейса]] |- ! 1 | [[Рэальная гімназія ў Вільні]] |- ! 1 | [[Рэалізм (мастацтва)]] |- ! 1 | [[Рэвалюцыйная ўрадавая хунта]] |- ! 1 | [[Рэвалюцыйны ваенны савет]] |- ! 1 | [[Рэвалюцыйны сіндыкалізм]] |- ! 1 | [[Рэвалюцыйныя войны]] |- ! 1 | [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Неапалітанскім каралеўстве]] |- ! 1 | [[Рэвалюцыя 1848—1849 гадоў у Папскай вобласці]] |- ! 1 | [[Рэвентлаў]] |- ! 1 | [[Рэверс (бок манеты)]] |- ! 1 | [[Рэвізіон-калегія]] |- ! 1 | [[Рэвізія]] |- ! 1 | [[Рэвізія 1552 года]] |- ! 1 | [[Рэгалія]] |- ! 1 | [[Рэгент (дырыжор)]] |- ! 1 | [[Рэгенцкая Рада]] |- ! 1 | [[Рэгулярныя канонікі]] |- ! 1 | [[Рэгулярныя клірыкі]] |- ! 1 | [[Рэгіна Прумскі]] |- ! 1 | [[Рэгінальд Ілліч]] |- ! 1 | [[Рэгіно Прумскі]] |- ! 1 | [[Рэгінтруда]] |- ! 1 | [[Рэгіянальная традыцыйная кухня (Адэльск)]] |- ! 1 | [[Рэгіён Зеландыя]] |- ! 1 | [[Рэгіён Урал]] |- ! 1 | [[Рэдакцыя (тэксталогія)]] |- ! 1 | [[Рэджынальд Гейтс]] |- ! 1 | [[Рэджынальд Панет]] |- ! 1 | [[Рэджынальд Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Рэдынгская школа-інтэрнат для дам]] |- ! 1 | [[Рэдэўць]] |- ! 1 | [[Рэзерв]] |- ! 1 | [[Рэзерфорд, марсіянскі кратар]] |- ! 1 | [[Рэзерфорд, месяцовы кратар]] |- ! 1 | [[Рэзніцкая вуліца (Гродна)]] |- ! 1 | [[Рэзэкнэнскае благачынне]] |- ! 1 | [[Рэзідэнт]] |- ! 1 | [[Рэзідэнцыя Патрыярха ў Данілавым манастыры]] |- ! 1 | [[Рэй Конніф]] |- ! 1 | [[Рэй Маканалі]] |- ! 1 | [[Рэй Уінстан]] |- ! 1 | [[Рэйганоміка]] |- ! 1 | [[Рэйд]] |- ! 1 | [[Рэйманд Эдвард Браўн]] |- ! 1 | [[Рэймар Ган]] |- ! 1 | [[Рэйнгальд Нібур]] |- ! 1 | [[Рэйнгальд фон Буксгеўдэн]] |- ! 1 | [[Рэйнская Франконія]] |- ! 1 | [[Рэйнскі паход, 1748]] |- ! 1 | [[Рэйнхальд Нібер]] |- ! 1 | [[Рэйс (рака)]] |- ! 1 | [[Рэйтынг (сацыялагічная група)]] |- ! 1 | [[Рэйтынг Эла]] |- ! 1 | [[Рэйхсмаршал]] |- ! 1 | [[Рэйхсрат]] |- ! 1 | [[Рэкалекцыі]] |- ! 1 | [[Рэканцыляцыя]] |- ! 1 | [[Рэкарэд]] |- ! 1 | [[Рэкарэд I]] |- ! 1 | [[Рэкаталізацыя]] |- ! 1 | [[Рэквіем, Берліёз]] |- ! 1 | [[Рэквіема]] |- ! 1 | [[Рэквізіт]] |- ! 1 | [[Рэкельвіц]] |- ! 1 | [[Рэкта і верса]] |- ! 1 | [[Рэктар (духавенства)]] |- ! 1 | [[Рэктары Віленскага ўніверсітэта і яго папярэднікаў]] |- ! 1 | [[Рэктыфікаваны спірт]] |- ! 1 | [[Рэльеф (феадальны плацеж)]] |- ! 1 | [[Рэляцыя пра гаротны стан Царквы Хрыстовай]] |- ! 1 | [[Рэлігійна-філасофскія сходы]] |- ! 1 | [[Рэлігійнае Таварыства Сяброў]] |- ! 1 | [[Рэлігійнае расслаенне]] |- ! 1 | [[Рэлігійная грамада]] |- ! 1 | [[Рэлігійная лірыка]] |- ! 1 | [[Рэлігійная місія]] |- ! 1 | [[Рэлігійная нецярпімасць]] |- ! 1 | [[Рэлігійны рух]] |- ! 1 | [[Рэлігійны сацыялізм]] |- ! 1 | [[Рэлігійны сінкрэтызм]] |- ! 1 | [[Рэлігійныя дыспуты]] |- ! 1 | [[Рэлігійныя творы]] |- ! 1 | [[Рэлігія Алжыра]] |- ! 1 | [[Рэлігія ў Вялікім Княстве Літоўскім]] |- ! 1 | [[Рэлігія ў ЗША]] |- ! 1 | [[Рэлігія ў СССР]] |- ! 1 | [[Рэлігія ў Японіі]] |- ! 1 | [[Рэлікварый Святога Маўра]] |- ! 1 | [[Рэліягіязнаўства]] |- ! 1 | [[Рэманстранты]] |- ! 1 | [[Рэмберт (біскуп Гільдэсгайма)]] |- ! 1 | [[Рэмбертаў]] |- ! 1 | [[Рэмні]] |- ! 1 | [[Рэмігій (значэнні)]] |- ! 1 | [[Рэмінісцэнцыя]] |- ! 1 | [[Рэмірмонскае абацтва]] |- ! 1 | [[Рэнавабіс]] |- ! 1 | [[Рэнад Зіннуравіч Сагдзееў]] |- ! 1 | [[Рэндал Колінз]] |- ! 1 | [[Рэндорф]] |- ! 1 | [[Рэндэрынг]] |- ! 1 | [[Рэнесансны жывапіс]] |- ! 1 | [[Рэнклод]] |- ! 1 | [[Рэно дэ Віш'е]] |- ! 1 | [[Рэно дэ Шатыльён]] |- ! 1 | [[Рэнта]] |- ! 1 | [[Рэнца дэ Чэры]] |- ! 1 | [[Рэнэ Аранскі]] |- ! 1 | [[Рэнэ Грусэ]] |- ! 1 | [[Рэнэ Мюсо-Гулар]] |- ! 1 | [[Рэпатрыяцыя]] |- ! 1 | [[Рэпер Асаі]] |- ! 1 | [[Рэпліка]] |- ! 1 | [[Рэпрадукцыйная каштоўнасць]] |- ! 1 | [[Рэрых]] |- ! 1 | [[Рэспансарыйны псальм]] |- ! 1 | [[Рэспубліка, Платон]] |- ! 1 | [[Рэспубліка Аб'яднаных правінцый]] |- ! 1 | [[Рэспубліка Працы]] |- ! 1 | [[Рэспубліка Сямі Астравоў]] |- ! 1 | [[Рэспубліканская партыя Арменіі]] |- ! 1 | [[Рэспубліканская партыя Расіі — Партыя народнай свабоды]] |- ! 1 | [[Рэспубліканскі Дом тэхнічнай творчасці]] |- ! 1 | [[Рэспубліканскі музыкальны каледж]] |- ! 1 | [[Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр дзіцячай анкалогіі, гематалогіі і імуналогіі]] |- ! 1 | [[Рэспубліканскі навукова-практычны цэнтр трансплантацыі органаў і тканак]] |- ! 1 | [[Рэспубліканцы]] |- ! 1 | [[Рэспубліканізм]] |- ! 1 | [[Рэспублікі Крым]] |- ! 1 | [[Рэстаўратар]] |- ! 1 | [[Рэстаўрацыю]] |- ! 1 | [[Рэстаўрацыя (мастацтва)]] |- ! 1 | [[Рэстаўрацыя (інстытут)]] |- ! 1 | [[Рэстаўрацыя фрэсак Сіксцінскай капэлы]] |- ! 1 | [[Рэстрыктаза]] |- ! 1 | [[Рэстытуцыя царкоўнай маёмасці ў Расіі]] |- ! 1 | [[Рэтраспектыўна-гатычны стыль]] |- ! 1 | [[Рэтраспектыўны дыягназ]] |- ! 1 | [[Рэтынапатыя]] |- ! 1 | [[Рэтынол]] |- ! 1 | [[Рэфармаваная царква Ісуса Хрыста Святых Апошняга дня]] |- ! 1 | [[Рэфарматарская царква]] |- ! 1 | [[Рэфарматарская царква (Вільня)]] |- ! 1 | [[Рэфарматы]] |- ! 1 | [[Рэфармацкая прэсвітэрыянская царква Шатландыі]] |- ! 1 | [[Рэфармацкая царква]] |- ! 1 | [[Рэфармацыя ў Беларусі]] |- ! 1 | [[Рэфармацыя ў Венгрыі]] |- ! 1 | [[Рэфармацыя ў Даніі, Нарвегіі і Гольштэйне]] |- ! 1 | [[Рэфармацыя ў Даніі і Нарвегіі]] |- ! 1 | [[Рэфармацыя ў Славакіі]] |- ! 1 | [[Рэфармацыя ў Чэхіі]] |- ! 1 | [[Рэфармісцкі іўдаізм]] |- ! 1 | [[Рэфектаж]] |- ! 1 | [[Рэфектар]] |- ! 1 | [[Рэферэндар]] |- ! 1 | [[Рэферэндар каронны]] |- ! 1 | [[Рэфлектар, тэлескоп]] |- ! 1 | [[Рэформа]] |- ! 1 | [[Рэформа патрыярха Нікана]] |- ! 1 | [[Рэформа рускай арфаграфіі 1918 года]] |- ! 1 | [[Рэформы Бурбонаў]] |- ! 1 | [[Рэформы и парадак]] |- ! 1 | [[Рэхстат]] |- ! 1 | [[Рэчыцадрэў]] |- ! 1 | [[Рэшль]] |- ! 1 | [[Рэшта слоў Баруха]] |- ! 1 | [[Рэўты]] |- ! 1 | [[С. А. Ішмаева]] |- ! 1 | [[С. В. Заграеўскі]] |- ! 1 | [[С. В. Філатаў]] |- ! 1 | [[С. Віткоўскі]] |- ! 1 | [[С. Друшчыц]] |- ! 1 | [[С. Заленскі]] |- ! 1 | [[С. Кніга]] |- ! 1 | [[С. Кох]] |- ! 1 | [[С. Кулябяка]] |- ! 1 | [[С. Лабушаў]] |- ! 1 | [[С. Лемешаў]] |- ! 1 | [[С. Рабашчук]] |- ! 1 | [[С. Рафаловіч]] |- ! 1 | [[С. Рудзінскі]] |- ! 1 | [[С. С. Лапунова]] |- ! 1 | [[С. Тадароўскі]] |- ! 1 | [[С. Трубіцын]] |- ! 1 | [[С. Чапская]] |- ! 1 | [[С. Шыйко]] |- ! 1 | [[С. Юркоўскі]] |- ! 1 | [[Сatholic.by]] |- ! 1 | [[СЛФ]] |- ! 1 | [[СНУ-1]] |- ! 1 | [[СТВ]] |- ! 1 | [[СУ-152]] |- ! 1 | [[Саак Парцеў]] |- ! 1 | [[Саарэмааскае благачынне]] |- ! 1 | [[Сабалч Сурамі]] |- ! 1 | [[Сабеі]] |- ! 1 | [[Сабор Аляксандра Неўскага, Кобрын]] |- ! 1 | [[Сабор Аляксандра Неўскага (Парыж)]] |- ! 1 | [[Сабор Андрэя Первазваннага (Хмяльніцкі)]] |- ! 1 | [[Сабор Афрыканскага Маці Божай]] |- ! 1 | [[Сабор Аўеда]] |- ! 1 | [[Сабор Баё]] |- ! 1 | [[Сабор Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Масква)]] |- ! 1 | [[Сабор Каспераўскай іконы Божай Маці (Мікалаеў)]] |- ! 1 | [[Сабор Ламберта Маастрыхцкага]] |- ! 1 | [[Сабор Манрэале]] |- ! 1 | [[Сабор Мурсіі]] |- ! 1 | [[Сабор Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] |- ! 1 | [[Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Гамбург]] |- ! 1 | [[Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Вількавішкі)]] |- ! 1 | [[Сабор Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Елгава)]] |- ! 1 | [[Сабор Нараджэння Хрыстова (Рыга)]] |- ! 1 | [[Сабор Пакрова Багародзіцы (Гродна)]] |- ! 1 | [[Сабор Пакрова Багародзіцы (Караганда)]] |- ! 1 | [[Сабор Пакрова Багародзіцы на Рагожскіх могілках]] |- ! 1 | [[Сабор Парыжскай Божай Маці, раман]] |- ! 1 | [[Сабор Перамянення Гасподняга, Кайшадорыс]] |- ! 1 | [[Сабор Праабражэння, Заграб]] |- ! 1 | [[Сабор Праабражэння Гасподняга (Каламыя)]] |- ! 1 | [[Сабор Праабражэння Гасподняга (Харкаў)]] |- ! 1 | [[Сабор Раства Хрыстова, Кішынёў]] |- ! 1 | [[Сабор Раства Хрыстова (Рыга)]] |- ! 1 | [[Сабор Раства Хрыстова (Цярнопаль)]] |- ! 1 | [[Сабор Раства Хрыстовага (Уладзімір)]] |- ! 1 | [[Сабор Санваліна]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Іаана (Валета)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Іллі і Грыгора Асветніка]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Іосіфа]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Іосіфа, Асмэра]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Іштвана, Секешфехервар]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Андрэя (Сэнт-Эндрус)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Ансгара]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Антонія Падуанскага, Цяльшэй]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Бавона]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Банавентуры, Баня-Лука]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Георгія, Тымішаара]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Крыжа (Парыж)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Ламберта, Льеж]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Лаўрэнція]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Марка, Каір]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Міхаіла, Веспрэм]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Міхаіла (Каўнас)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Патрыка]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Пятра, Адэлаіда]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Пятра (Бавэ)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Разарыя]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Рыгора Асветніка, Антэліяс]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Себасцьяна (Браціслава)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Стэфана (Санс)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Трыфана]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Уваскрэсення, Івана-Франкоўск]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Хрыста Всеспасителя (Шуша)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Юзафа (Ліепая)]] |- ! 1 | [[Сабор Святога Яна Хрысціцеля, Будва]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Анастасіі]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Анастасіі, Задар]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Ганны, Дэбрэцэн]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Марыі, Сібіу]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Нядзелі, Сафія]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Параскевы Сербскай (Чарнаўцы)]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Сафіі, Нікасія]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Тройцы, Адыс-Абеба]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Тройцы (Івана-Франкоўск)]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Тройцы (Гарліцы)]] |- ! 1 | [[Сабор Святой Тройцы (Луганск)]] |- ! 1 | [[Сабор Святых Канстанціна і Алены (Цярнопаль)]] |- ! 1 | [[Сабор Святых Марціна і Мікалая (Быдгашч)]] |- ! 1 | [[Сабор Святых Пятра і Паўла, Шаўляй]] |- ! 1 | [[Сабор Святых Сымона і Ганны (Елгава)]] |- ! 1 | [[Сабор Святых Уладзіміра і Вольгі (Сімферопаль)]] |- ! 1 | [[Сабор Стэла Марыс]] |- ! 1 | [[Сабор Сібірскіх святых]] |- ! 1 | [[Сабор Узнясення Гасподняга (Драгобыч)]] |- ! 1 | [[Сабор Узнясення Гасподняга (Роўна)]] |- ! 1 | [[Сабор Украінскай Праваслаўнай Царквы Маскоўскага патрыярхату 27 траўня 2022 году]] |- ! 1 | [[Сабор УнебаўзяццЯ Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Беласток]] |- ! 1 | [[Сабор Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Адэса]] |- ! 1 | [[Сабор Унебаўзяцця Найсвяцейшай Дзевы Марыі, Беласток]] |- ! 1 | [[Сабор Уракамі]] |- ! 1 | [[Сабор Успення Багародзіцы (Ташкент)]] |- ! 1 | [[Сабор Успення Прасвятой Багародзіцы (Палтава)]] |- ! 1 | [[Сабор Успення Прасвятой Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Сабор Хрыста Валадара, Панявежыс]] |- ! 1 | [[Сабор Чафалу]] |- ! 1 | [[Сабор архангелаў (усцюжскі абраз)]] |- ! 1 | [[Сабор навамучанікаў, у Бутаве пацярпелых]] |- ! 1 | [[Сабор навамучанікаў і вызнаўцаў Расійскіх]] |- ! 1 | [[Сабор пскоўскіх святых]] |- ! 1 | [[Сабор святых навамучанікаў і вызнаўцаў Расійскіх]] |- ! 1 | [[Сабор слаўных і ўсехвальных Дванаццаці апосталаў (Ужгарад)]] |- ! 1 | [[Сабор у Сансельпокра]] |- ! 1 | [[Сабор у Фарасе]] |- ! 1 | [[Сабор усіх прападобных]] |- ! 1 | [[Сабор усіх прападобных айцоў Кіева-Пячэрскіх]] |- ! 1 | [[Сабор усіх святых, Вітэнберг]] |- ! 1 | [[Сабор усіх святых (Вітенберг)]] |- ! 1 | [[Саборнае ўлажэнне 1649 года]] |- ! 1 | [[Саборнапраўная ўкраінская аўтакефальная праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Саборнік]] |- ! 1 | [[Сабрал-да-Абельейра]] |- ! 1 | [[Сабрал-дэ-Монтэ-Аграсу]] |- ! 1 | [[Сабібор]] |- ! 1 | [[Сабіна]] |- ! 1 | [[Сава (Тутуноў)]] |- ! 1 | [[Сава (Фрызюк)]] |- ! 1 | [[Сава Асвяшчэнны]] |- ! 1 | [[Сава Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Сава Старажоўскі]] |- ! 1 | [[Сава Старажэўскі (Вілейка)]] |- ! 1 | [[Саварык ФіцГельдэвін]] |- ! 1 | [[Савелі]] |- ! 1 | [[Савеліяне]] |- ! 1 | [[Савет Міністраў Італіі]] |- ! 1 | [[Савет Нацыянальнасцяў Вярхоўнага Савета СССР]] |- ! 1 | [[Савет Саюза Вярхоўнага Савета СССР]] |- ! 1 | [[Савет Федэрацыі Федэральнага Сходу Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Савет Федэрацыі Федэральнага Сходу Расіі]] |- ! 1 | [[Савет бяспекі Расійскай ФедэрацыЯк мі]] |- ! 1 | [[Савет канферэнцый каталіцкіх біскупаў Еўропы]] |- ! 1 | [[Савет міністраў Рэспублікі Крым]] |- ! 1 | [[Савет народных дэпутатаў Кемераўскай вобласці]] |- ! 1 | [[Савета народных камісараў РСФСР]] |- ! 1 | [[Саветнік]] |- ! 1 | [[Саветнік прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Савецкая Краіна]] |- ! 1 | [[Савецкая Расія, выдавецтва]] |- ! 1 | [[Савецкая вуліца (Барысаў)]] |- ! 1 | [[Савецкая гістарычная энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Савецкая плошча, Цвер]] |- ! 1 | [[Савецкая энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Савецкія ваеннапалонныя ў гады Другой Сусветнай вайны]] |- ! 1 | [[Савіа Хон Тай-Фай]] |- ! 1 | [[Савіры]] |- ! 1 | [[Сага аб Олафе Святом]] |- ! 1 | [[Сага аб ёмсвікінгах]] |- ! 1 | [[Сага пра Олафа Святога]] |- ! 1 | [[Сага старажытных булгар. Лесвіца Уладзіміра Краснае Сонейка]] |- ! 1 | [[Сагдыйская мова]] |- ! 1 | [[Садаліцыя]] |- ! 1 | [[Садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці]] |- ! 1 | [[Садкі Адоніса]] |- ! 1 | [[Садова (Малдова)]] |- ! 1 | [[Садовая магіла]] |- ! 1 | [[Садомскае самазадавальненне нявіннай дзевы]] |- ! 1 | [[Садху]] |- ! 1 | [[Сазава]] |- ! 1 | [[Сазава, Сярэднечэшскі край]] |- ! 1 | [[Сазомен]] |- ! 1 | [[Сайда (значэнні)]] |- ! 1 | [[Сайдынг]] |- ! 1 | [[Сайн і Вітгенштэйн]] |- ! 1 | [[Сайрус Арнольд]] |- ! 1 | [[Сак Бабай Вялікі]] |- ! 1 | [[Сак Шымун VII]] |- ! 1 | [[Сакавіцкі эдыкт]] |- ! 1 | [[Сакала]] |- ! 1 | [[Сакаліная гара (муніцыпальная акруга)]] |- ! 1 | [[Саколец]] |- ! 1 | [[Сакраменталогія]] |- ! 1 | [[Сакраменталія]] |- ! 1 | [[Сакраментарый Грыгорыя]] |- ! 1 | [[Сакраменты]] |- ! 1 | [[Сакрамэнт намашчэння хворых]] |- ! 1 | [[Сакрамэнт паяднання]] |- ! 1 | [[Сакрамэнт святарства]] |- ! 1 | [[Сакрамэнталіі]] |- ! 1 | [[Сакрамэнты]] |- ! 1 | [[Сакрат, сімфанічная драма]] |- ! 1 | [[Сакрат Максімавіч Вараб'ёў]] |- ! 1 | [[Сакратар ЦК КПСС]] |- ! 1 | [[Сакрэт (фільм, 2007)]] |- ! 1 | [[Сакрэта]] |- ! 1 | [[Сакрэты Credit Suisse]] |- ! 1 | [[Саксен-Айзенах]] |- ! 1 | [[Саксонскае паўстанне]] |- ! 1 | [[Саксонскае паўстанне 1073 – 1075]] |- ! 1 | [[Саксонская ўсходняя марка]] |- ! 1 | [[Саксонія, курфюства]] |- ! 1 | [[Сакудыйскі манастыр]] |- ! 1 | [[Салавей, казка]] |- ! 1 | [[Салавей, опера]] |- ! 1 | [[Салавецкі канцлагер]] |- ! 1 | [[Салавецкі лагер асаблівага прызначэння]] |- ! 1 | [[Салавецкі лягер асаблівага прызначэньня]] |- ! 1 | [[Салавецкі музей-запаведнік]] |- ! 1 | [[Саладуха]] |- ! 1 | [[Саламбо (опера)]] |- ! 1 | [[Саламея Пястоўна]] |- ! 1 | [[Саламон Кардоўскі]] |- ! 1 | [[Саламон Майсеевіч Стам]] |- ! 1 | [[Салатча]] |- ! 1 | [[Салезяне]] |- ! 1 | [[Салемея Славацкая]] |- ! 1 | [[Салернская медыцынская школа]] |- ! 1 | [[Салернскі сабор]] |- ! 1 | [[Салеф]] |- ! 1 | [[Салманасар II]] |- ! 1 | [[Салманасар IV]] |- ! 1 | [[Салманасар ІІІ]] |- ! 1 | [[Сало, або 120 дзён Садома]] |- ! 1 | [[Салтыковы]] |- ! 1 | [[Салуца]] |- ! 1 | [[Салуцца]] |- ! 1 | [[Салуццо]] |- ! 1 | [[Сальвадор (фільм, 1986)]] |- ! 1 | [[Сальвадорская грамадзянская вайна]] |- ! 1 | [[Сальваторэ Папаларда]] |- ! 1 | [[Сальвееўскія кангрэсы]] |- ! 1 | [[Сальвейг Фіске]] |- ! 1 | [[Сальвеяўскія кангрэсы]] |- ! 1 | [[Сальмізацыя]] |- ! 1 | [[Салюстый]] |- ! 1 | [[Салют]] |- ! 1 | [[Саляная прамысловасць]] |- ! 1 | [[Саляны бунт]] |- ! 1 | [[Саляны завулак (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Салярныя міфы]] |- ! 1 | [[Саліст]] |- ! 1 | [[Саліх]] |- ! 1 | [[Саліцын]] |- ! 1 | [[Самавілы]] |- ! 1 | [[Самадзяржаўе, праваслаўе, народнасць]] |- ! 1 | [[Самазараджэнне]] |- ! 1 | [[Самакаў]] |- ! 1 | [[Самакіравальная царква]] |- ! 1 | [[Самакіраванне]] |- ! 1 | [[Самапомач (партыя)]] |- ! 1 | [[Самарская епархія]] |- ! 1 | [[Самарскі дзяржаўны архітэктурна-будаўнічы ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Самарыйская гара]] |- ! 1 | [[Самарытанскае Пяцікніжжа]] |- ! 1 | [[Самарыцянскія сябры Ганконгу]] |- ! 1 | [[Самасацкія мучанікі]] |- ! 1 | [[Самаска]] |- ! 1 | [[Самаскія біскупы]] |- ! 1 | [[Саматужны промысел]] |- ! 1 | [[Самбатхей]] |- ! 1 | [[Самбунігрын]] |- ! 1 | [[Самбійскае біскупства]] |- ! 1 | [[Самерсэт]] |- ! 1 | [[Самерсэт, Нью-Джэрсі]] |- ! 1 | [[Самкнутае скляпенне]] |- ! 1 | [[Самнамбула, опера]] |- ! 1 | [[Самоская і Ікарыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Самсат]] |- ! 1 | [[Самсё]] |- ! 1 | [[Самуд]] |- ! 1 | [[Самудзяне]] |- ! 1 | [[Самуэл Салмі]] |- ! 1 | [[Самуэль Аргельбранд]] |- ! 1 | [[Самуэль Грэйг]] |- ! 1 | [[Самуэль Дамброўскі]] |- ! 1 | [[Самуэль Збароўскі]] |- ! 1 | [[Самуэль Лоза]] |- ! 1 | [[Самуэль Твардоўскі]] |- ! 1 | [[Самуэль Хецьеі дэ Эадэм]] |- ! 1 | [[Самуіл, цар Балгарыі]] |- ! 1 | [[Самуіл (Мсціслаўскі)]] |- ! 1 | [[Самуіл Васільевіч Вялічка]] |- ! 1 | [[Самуіл Кірыл Стэфановіч]] |- ! 1 | [[Самуіл Майсеевіч Майкапар]] |- ! 1 | [[Самуіл Мрайскі]] |- ! 1 | [[Самуіл Скаўронскі]] |- ! 1 | [[Самшытавыя]] |- ! 1 | [[Самі Самір]] |- ! 1 | [[Саміра Армстранг]] |- ! 1 | [[Саміт Расія — ЗША ў Хельсінкі (2018)]] |- ! 1 | [[Сан-Ігнасіа]] |- ! 1 | [[Сан-Ільдэфонса]] |- ! 1 | [[Сан-Ісідра-дэ-Леон]] |- ! 1 | [[Сан-Джорджыа-ін-Велабра]] |- ! 1 | [[Сан-Джорджыё-ін-Велабра]] |- ! 1 | [[Сан-Дэметрыа-Каронэ]] |- ! 1 | [[Сан-Жазэ]] |- ! 1 | [[Сан-Крызагона]] |- ! 1 | [[Сан-Мамеды]] |- ! 1 | [[Сан-Марка, раён Венецыі]] |- ! 1 | [[Сан-Марціна-ак-Монці]] |- ! 1 | [[Сан-Мігел-дэ-Алкаінса]] |- ! 1 | [[Сан-Мікеле-а-Рыпа]] |- ! 1 | [[Сан-Мільян-дэ-Суса]] |- ! 1 | [[Сан-Мініята]] |- ! 1 | [[Сан-Паола]] |- ! 1 | [[Сан-Паульская и Бразильская епархия]] |- ! 1 | [[Сан-Сільвестр-ін-Капітэ]] |- ! 1 | [[Сан-Сільвестра-ін-Капітэ]] |- ! 1 | [[Сан-Эстэбан-дэ-ла-Сарга]] |- ! 1 | [[Сан-марынская хрысціянска-дэмакратычная партыя]] |- ! 1 | [[Сан (рэлігія)]] |- ! 1 | [[Сан П'етра ін Сьель д'Ора]] |- ! 1 | [[Сан дыякана]] |- ! 1 | [[Сан іерэя]] |- ! 1 | [[СанФрансішку ды Сан-Луіш Сарайва]] |- ! 1 | [[Санаксарскі манастыр]] |- ! 1 | [[Санатрук]] |- ! 1 | [[Санацкі замак]] |- ! 1 | [[Сангедрына]] |- ! 1 | [[Сандамірскае пагадненне]] |- ! 1 | [[Сандамірская канфедырацыя]] |- ! 1 | [[Сандамірскі дагавор]] |- ! 1 | [[Сандамірскі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Сандвіч]] |- ! 1 | [[Сандэй Адэладжа]] |- ! 1 | [[Санкрыстыя]] |- ! 1 | [[Санкт-Галенкірх]] |- ! 1 | [[Санкт-Георгенбергскі дагавор]] |- ! 1 | [[Санкт-Гільген]] |- ! 1 | [[Санкт-Петербургская епархия]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецербург]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургская акадэмія навук]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургскую духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургскі археалагічны інстытут]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны медыцынскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны універсітэт]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургскі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургскі міжнародны інстытут менеджменту]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургскі універсітэт МУС Расіі]] |- ! 1 | [[Санкт-Пецярбургскі інстытут гісторыіі РАН]] |- ! 1 | [[Санкт-пецярбургскае генерал-губернатарства]] |- ! 1 | [[Санкт Гален]] |- ! 1 | [[Санкта-Санкторум]] |- ! 1 | [[Санкцыі ў сувязі з украінскімі падзеямі 2014 года]] |- ! 1 | [[Санкі-Пецярбургскі Імператарскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Сант'яга Луіс Капэлья]] |- ! 1 | [[Сант-Апалінарэ-Нуава]] |- ! 1 | [[Сант-Нуово, базіліка]] |- ! 1 | [[Санта-Ана, місія]] |- ! 1 | [[Санта-Бальбіна, тытулярная царква]] |- ! 1 | [[Санта-Бальбіна (тытулярная царква)]] |- ! 1 | [[Санта-Каталіна]] |- ! 1 | [[Санта-Крочэ (Фларэнцыя)]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-Маджорэ (значэнні)]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-Навела]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-ды-Галерыя]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-дэла-Віторыя (тытулярная царква)]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-дэльі-Анджэлі, Асізі]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-ін-Аквіра, тытулярная дыяконія]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-ін-Вія-Лата]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-ін-Дамніка]] |- ! 1 | [[Санта-Марыя-ін-Домніка]] |- ! 1 | [[Санта-Марія делле Граціе]] |- ! 1 | [[Санта-Сусана]] |- ! 1 | [[Санта-Сусана, Рым]] |- ! 1 | [[Санта-Тарыбіа-дэ-Ліебана]] |- ! 1 | [[Санта-Тэрэза-аль-Корса-д’Італія (тытулярная царква)]] |- ! 1 | [[Санта Марыя]] |- ! 1 | [[Санта Марыя дэла Скала]] |- ! 1 | [[Санта Прасэдэ, базыліка]] |- ! 1 | [[Санта Пудэнцыяна]] |- ! 1 | [[Сантал]] |- ! 1 | [[Сантас Абрыль і Кастэллё]] |- ! 1 | [[Санту-Ізідору, Мафра]] |- ! 1 | [[Санту-Эштэван-даш-Галеш]] |- ! 1 | [[Сантэ Парталупэ]] |- ! 1 | [[Санці Куатра Каранаці]] |- ! 1 | [[Санціна Барнард]] |- ! 1 | [[Санча III (кароль Навары)]] |- ! 1 | [[Санча III Наварскі]] |- ! 1 | [[Санча II (кароль Кастыліі)]] |- ! 1 | [[Санча VII, кароль Навары]] |- ! 1 | [[Санча VII (кароль Навары)]] |- ! 1 | [[Санча VI (кароль Навары)]] |- ! 1 | [[Санча Кастыльская, каралева Арагона]] |- ! 1 | [[Санча Кастыльская (каралева Навары)]] |- ! 1 | [[Санча Леонская]] |- ! 1 | [[Санча Праванская]] |- ! 1 | [[Санэфьёрд]] |- ! 1 | [[Санітарыя]] |- ! 1 | [[Сап]] |- ! 1 | [[Сапежышкі]] |- ! 1 | [[Сапернікі (камедыя, 1775)]] |- ! 1 | [[Сапожнікавы, купцы]] |- ! 1 | [[Сапраўдна-Праваслаўная царква Грэцыі (Старастыльная)]] |- ! 1 | [[Сапраўдна-праваслаўная царква (Рафаіла)]] |- ! 1 | [[Сапраўдна-праваслаўная царква ў Расіі]] |- ! 1 | [[Сапраўдна-праваслаўная царква — Маскоўская мітраполія]] |- ! 1 | [[Сапраўдна Праваслаўная Царква Кіпра]] |- ! 1 | [[Сапраўдны дзяржаўны саветнік Расійскай Федэрацыі 1 класа]] |- ! 1 | [[Сапраўды-праваслаўная царква Румыніі]] |- ! 1 | [[Сара Малалі]] |- ! 1 | [[Сарай-Берке]] |- ! 1 | [[Саратаўскае вышэйшае ваеннае каманднае вучылішча МУС СССР]] |- ! 1 | [[Саратаўскі дзяржаўны аграрны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Саратаўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя Ю. А. Гагарына]] |- ! 1 | [[Саратаўскі мастацкі музей імя А. М. Радзішчава]] |- ! 1 | [[Саратога]] |- ! 1 | [[Саргіс]] |- ! 1 | [[Сардараў]] |- ! 1 | [[Саркафаг Алены]] |- ! 1 | [[Саркафаг Канстанціны]] |- ! 1 | [[Саркафаг цара Ахірама]] |- ! 1 | [[Сарматыя]] |- ! 1 | [[Сарокі (Глыбоцкі раён)]] |- ! 1 | [[Сарочка]] |- ! 1 | [[Сарочынскі кірмаш (опера)]] |- ! 1 | [[Сарочыца]] |- ! 1 | [[Сартак]] |- ! 1 | [[Сарці]] |- ! 1 | [[Сарэпта-на-Волзе]] |- ! 1 | [[Сарэпцкая ўдава]] |- ! 1 | [[Сас (ваявода малдаўскі)]] |- ! 1 | [[Сасбах]] |- ! 1 | [[Саскыя Рыўз]] |- ! 1 | [[Сасновы бор]] |- ! 1 | [[Сасфен]] |- ! 1 | [[Саттан, Бэдфортшыр]] |- ! 1 | [[Сатурнін Арльскі]] |- ! 1 | [[Сатурнін Рымскі]] |- ! 1 | [[Саутуарк]] |- ! 1 | [[Саутумбрыйцы]] |- ! 1 | [[Сафонія (Сакольскі)]] |- ! 1 | [[Сафра Ян Баваб]] |- ! 1 | [[Сафрон Дмытэрка]] |- ! 1 | [[Сафроній]] |- ! 1 | [[Сафроній Іерусалімскій]] |- ! 1 | [[Сафроній Врачанскі]] |- ! 1 | [[Сафроній Гаховіч]] |- ! 1 | [[Сафійская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Сафійскі дзяржаўны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Сафійскі першы летапіс]] |- ! 1 | [[Сафійскі псалтыр]] |- ! 1 | [[Сафійскі сабор, Волагда]] |- ! 1 | [[Сафійскі сабор, Пушкін]] |- ! 1 | [[Сафійскі сабор, Харбін]] |- ! 1 | [[Сафія, гістарычны раён]] |- ! 1 | [[Сафія, часопіс]] |- ! 1 | [[Сафія-Шарлота]] |- ! 1 | [[Сафія (прамудрасць)]] |- ! 1 | [[Сафія Аляксееўна, царэўна]] |- ! 1 | [[Сафія Баварская, 1376-1425]] |- ! 1 | [[Сафія Гіленгельм]] |- ! 1 | [[Сафія Даратэя Браўншвайг-Цэльская]] |- ! 1 | [[Сафія Даратэя Пруская]] |- ! 1 | [[Сафія Егіпецкая]] |- ! 1 | [[Сафія Караліна Марыя Браўншвайг-Вольфенбютэльская]] |- ! 1 | [[Сафія Палеолаг]] |- ! 1 | [[Сафія Рыд-Ганцэрт]] |- ! 1 | [[Сафія Рымская]] |- ! 1 | [[Сафія Уладзіміраўна]] |- ! 1 | [[Сафія Французская]] |- ! 1 | [[Сафія Ягелонка]] |- ! 1 | [[Сафіянства]] |- ! 1 | [[Саха Пецарыц]] |- ! 1 | [[Сахаг]] |- ! 1 | [[Сахак Парсэгян]] |- ! 1 | [[Сахачава]] |- ! 1 | [[Сахле Сыласе]] |- ! 1 | [[Сахіх аль-Бухары]] |- ! 1 | [[Сацыял-дэмакратычная партыя, Партугалія]] |- ! 1 | [[Сацыял-дэмакратычная партыя Румыніі]] |- ! 1 | [[Сацыялагічны псіхалагізм]] |- ! 1 | [[Сацыяльна-Дэмакратычная партыя (Бразілія)]] |- ! 1 | [[Сацыяльна-хрысціянская партыя (Украіна)]] |- ! 1 | [[Сацыяльнае партнёрства]] |- ! 1 | [[Сацыяльная адказнасць]] |- ! 1 | [[Сацыяльная іерархія]] |- ! 1 | [[Сацыяльны клас]] |- ! 1 | [[Сацыялістычная вуліца (Слуцк)]] |- ! 1 | [[Сацыялістычная левая партыя (Нарвегія)]] |- ! 1 | [[Сацыялістычная партыя ЗША]] |- ! 1 | [[Сачавіца звычайная]] |- ! 1 | [[Саюз Айчыны, Кансерватары Літвы]] |- ! 1 | [[Саюз Айчыны, партыя Літвы]] |- ! 1 | [[Саюз Айчыны - Літоўскія хрысціянскія дэмакраты]] |- ! 1 | [[Саюз Евангелічна-Лютэранскіх Цэркваў]] |- ! 1 | [[Саюз Рускага Народа]] |- ! 1 | [[Саюз Цэнтра]] |- ! 1 | [[Саюз абшчын Старажытнаапостальскай Царквы]] |- ! 1 | [[Саюз актыўнай барацьбы (Польшча)]] |- ! 1 | [[Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі]] |- ! 1 | [[Саюз біятланістаў Расіі]] |- ! 1 | [[Саюз кампазітараў Украіны]] |- ! 1 | [[Саюз нацыянальных партый]] |- ! 1 | [[Саюз нямецкай каталіцкай моладзі]] |- ! 1 | [[Саюз польскага гарцарства]] |- ! 1 | [[Саюз правых сіл]] |- ! 1 | [[Саюз пісьменнікаў РСФСР]] |- ! 1 | [[Саюз сацыялістаў-рэвалюцыянераў-максімалістаў]] |- ! 1 | [[Саюз украінак]] |- ! 1 | [[Саюз хрысціянаў веры евангельскай]] |- ! 1 | [[Саюз хрысціянскіх цэркваў Японіі]] |- ! 1 | [[Саюз цэнтру (2002)]] |- ! 1 | [[Саюзы Башмака]] |- ! 1 | [[Саўна]] |- ! 1 | [[Саўнаркам]] |- ! 1 | [[Саўт-Бэнк]] |- ! 1 | [[Саўтварк]] |- ! 1 | [[Сбыслава Святаполкаўна]] |- ! 1 | [[Св. Ізідор]] |- ! 1 | [[Св. Катберт]] |- ! 1 | [[Св. Пракоп]] |- ! 1 | [[Св. Тэрэза]] |- ! 1 | [[Св. Феафан Затворнік]] |- ! 1 | [[Св. Фларыян]] |- ! 1 | [[Свабода, філасофская катэгорыя]] |- ! 1 | [[Свабода (партыя)]] |- ! 1 | [[Свабодная прэсвітарыянская царква Шатландыі]] |- ! 1 | [[Свабодная царква]] |- ! 1 | [[Сванеці]] |- ! 1 | [[Сварыцэвічы]] |- ! 1 | [[Свата-Гора]] |- ! 1 | [[Сватаплук]] |- ! 1 | [[Сваты-Копечак]] |- ! 1 | [[Свацi]] |- ! 1 | [[Свеа]] |- ! 1 | [[Свебодзін]] |- ! 1 | [[Сведенборг]] |- ! 1 | [[Свейн Арнэ Лінда]] |- ! 1 | [[Свейн Элінгсен]] |- ! 1 | [[Свен (значэнні)]] |- ! 1 | [[Свен II]] |- ! 1 | [[Свен Годвінсан]] |- ! 1 | [[Свен Нурдман]] |- ! 1 | [[Свен Тыдэваль]] |- ! 1 | [[Свен Экдаль]] |- ! 1 | [[Свен Эстрыдсен]] |- ! 1 | [[Свента Ліпка]] |- ! 1 | [[Свентаржэцкія]] |- ! 1 | [[Свенцыцэ (малапольскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Свержанскі касцёл]] |- ! 1 | [[Свет Божы]] |- ! 1 | [[Свет Евангелия]] |- ! 1 | [[Светазар Гурбан-Ваянскі]] |- ! 1 | [[Светачы хрысціянства. Паходні Нерона]] |- ! 1 | [[Светлагорскае вікарыяцтва]] |- ! 1 | [[Светлая вуліца (Брэст)]] |- ! 1 | [[Светлая пятніца]] |- ! 1 | [[Светлы барабан]] |- ! 1 | [[Свеце ціхі]] |- ! 1 | [[Свеці-Наўм]] |- ! 1 | [[Свядасць]] |- ! 1 | [[Свянцянка]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Бярозкі)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Кашавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Корчыцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Кірава, Слуцкі раён)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Кісялёўцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Мілевічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Мінск)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Русакі)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Саўкова)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Багаслоўская царква (Ямпаль)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Кармянская царква (Глінянкі)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Кармянская царква (Малыя Лётцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква, Баркалабава]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Буйнічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Высокая Гара)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Галімцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Любча)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Садовая)]] |- ! 1 | [[Свята-Іаана-Прадцечанская царква (Смаленск)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Альхоўка)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Арэшніца)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Божына)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Валосавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Велікарыта)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Вялікія Паўлавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Дзешчанка)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Журавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Заполле)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Крычаў)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Лыкавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Ільінская царква (Мішневічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Гродна)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Кончыцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Ліда)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Ніўкі)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Хажова)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксандра-Неўская царква (Холмеч)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксандра-Неўскі сабор (Ялта)]] |- ! 1 | [[Свята-Аляксееўская царква]] |- ! 1 | [[Свята-Андрэеўская царква (Андрэеўшчына)]] |- ! 1 | [[Свята-Андрэеўская царква (Барысаў)]] |- ! 1 | [[Свята-Андрэеўская царква (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Свята-Андрэеўская царква (Гарадок)]] |- ! 1 | [[Свята-Андрэеўская царква (Комсенічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Ануфрыеўская царква (Обаль, 2016)]] |- ! 1 | [[Свята-Ануфрыеўская царква (Паслэнк)]] |- ! 1 | [[Свята-Ануфрыеўская царква (Сяменча)]] |- ! 1 | [[Свята-Барыса-Глебская царква (Серкавіцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Васкрасенская царква (Зарачаны)]] |- ! 1 | [[Свята-Васкрасенскі сабор (Бішкек)]] |- ! 1 | [[Свята-Васкрасенскі сабор (Сумы)]] |- ! 1 | [[Свята-Васільеўская царква (Бялёў)]] |- ! 1 | [[Свята-Васільеўская царква (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Свята-Васільеўская царква (Жлобін)]] |- ! 1 | [[Свята-Васільеўская царква (Звянчатка)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква, Думаноўшчына]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква, Смілавічы]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква, Юравічы]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Балбасава)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Балонаў Сялец)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Баравуха)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Барань)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Барысаў)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Белае Балота)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Белькаўшчына)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Брэст)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Ветка)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Вялешына 1)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Вялікія Аўцюкі)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Гушчыцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Дамашкавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Залужжа, Стаўбцоўскі раён)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Камень)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Кароўчына)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Мазыр)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Маладзечна)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Нічыпаравічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Падсвілле)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Стоўбцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Георгіеўская царква (Юравічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Дабравешчанская царква (Ваўкавыск)]] |- ! 1 | [[Свята-Дабравешчанская царква (Слабодка)]] |- ! 1 | [[Свята-Духава капліца (Мінск)]] |- ! 1 | [[Свята-Духаўская царква (Астрашыцкі Гарадок)]] |- ! 1 | [[Свята-Духаўская царква (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Свята-Духаўская царква (Вільня)]] |- ! 1 | [[Свята-Духаўская царква (Краўцоўка)]] |- ! 1 | [[Свята-Духаўская царква (Ляды)]] |- ! 1 | [[Свята-Духаўская царква (Сукневічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Духаўская царква Куцеінскага манастыра]] |- ! 1 | [[Свята-Екацярынінскі сабор, Херсон]] |- ! 1 | [[Свята-Ефрасіннеўская царква (Азершчына)]] |- ! 1 | [[Свята-Ефрасіннеўская царква (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Свята-Ефрасіннеўская царква (Малоткавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Ефрасіннеўская царква (Пагранічны)]] |- ! 1 | [[Свята-Ефрасіннеўская царква (Росіца)]] |- ! 1 | [[Свята-Ефрасіннеўская царква (Сосны)]] |- ! 1 | [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Дроздзіна)]] |- ! 1 | [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Клінок)]] |- ! 1 | [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Луткі)]] |- ! 1 | [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Любонічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Негарэлае)]] |- ! 1 | [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Слабада)]] |- ! 1 | [[Свята-Казьма-Дзям’янаўская царква (Шчыткавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Кацярынінская царква (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Свята-Кацярынінскі сабор (Чарнігаў)]] |- ! 1 | [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква, Мсціслаў]] |- ! 1 | [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Верасніца)]] |- ! 1 | [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Войневічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Загор’е)]] |- ! 1 | [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Лёзна)]] |- ! 1 | [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Пагост)]] |- ! 1 | [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Раванічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Крыжаўзвіжанская царква (Хотамель)]] |- ! 1 | [[Свята-Кірыла-Мяфодзіеўская царква, Пагост-Загародскі]] |- ! 1 | [[Свята-Кірыла-Мяфодзіяўская царква (Мінск)]] |- ! 1 | [[Свята-Лукінская царква (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Свята-Лукінская царква (Лука)]] |- ! 1 | [[Свята-Лукінская царква (Рэчыца)]] |- ! 1 | [[Свята-Лізавецінскі манастыр (Мінск)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква, хутар Лукі]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Івольск)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Антонаў)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Арнэта)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Бабовічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Бабынічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Броннае)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Варатынь)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Вышамір)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Вярэчча)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Відзы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Гаўрыльчыцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Гданьск)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Горы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Гродна)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Грозава)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Дзеркаўшчына)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Закозель)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Заходы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Зачысце)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Калінкавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Карма)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Кароцічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Коханава)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Краснаполле)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Крышылоўшчына)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Магільна)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Малыя Гарадзяцічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Мяжа)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Неглюбка)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Новадзевяткавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Новалукомль)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Орша)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Палессе)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Пласкінь)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Пружаны)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Прывольны)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Рагінь)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Раманавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Салігорск)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Свіслач)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Стараселле)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Сташаны)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Стаўбун)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Тонеж)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Турэц)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Улацлавак)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Усохская Буда)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Уць)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Хельсінкі)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Храпкаў)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Цяхцін)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Шыці)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўская царква (Юшавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўскі сабор (Еўпаторыя)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўскі сабор (Куапіа)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікалаеўскі сабор (Полацк)]] |- ! 1 | [[Свята-Мікольская царква (Мінск)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Адрыжын)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Бігосава)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Вялікая Ухалода)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Гарадзішча)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Грабёнка)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Дзяхань)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Дуброва)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Жыдча)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Замошша)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Капцэвічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Крамок)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Красны Бераг)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Крывое Сяло)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Лошніца)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Любна)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Масевічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Мірацічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Панкратавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Пестуны)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Плешчыцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Руда Яварская)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Рудня Антонаўская)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Рычоў)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Сорагі)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Стары Корнін)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Ушачы)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Церахоўка)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Цырын)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Ціхінічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Чырвонае)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Шчотнікі)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўская царква (Шырокае)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўскі сабор (Жытомір)]] |- ! 1 | [[Свята-Міхайлаўскі сабор (Палтава)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква, Андронава]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Бабічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Балотчыцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Барань)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Бацвінава)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Бор-Дубінец)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Ваўкавыск)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Воса)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Востраў)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Выганашчы)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Вялікі Рожан)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Галавінцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Глазаўка)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Дабрамыслі)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Дубраўка)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Зашчоб’е)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Камунар)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Капаткевічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Кірава)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Ланенка)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Ляцягі)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Пацейкі)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Пярэдзелка)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Рукайней)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Саланое)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Талька)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Хорастава)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Чарткіў)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Чачкава)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Чачэвічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўская царква (Шыхаў)]] |- ! 1 | [[Свята-Пакроўскі сабор (Роўна)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Баравуха)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Выверы)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Глуша)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Горталь)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Дараганава)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Кадзіна)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Пархімаўцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Рамні)]] |- ! 1 | [[Свята-Панцеляймонаўская царква (Руба)]] |- ! 1 | [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Валожын)]] |- ! 1 | [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Глінка)]] |- ! 1 | [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Жытнавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Параскева-Пятніцкая царква (Паўлавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Аўсянка)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Бучаціна)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Вішоў)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Грыцэвічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Гілі)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Ельня)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Кублічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Лапічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Махава)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Навасёлкі, Цімкавіцкі сельсавет)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Побалава)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Сварынь)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Славені)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Сяло)]] |- ! 1 | [[Свята-Петра-Паўлаўскі мужчынскі манастыр (Мінск)]] |- ! 1 | [[Свята-Петрапаўлаўская царква, Трабы]] |- ! 1 | [[Свята-Праабражэнскі сабор]] |- ! 1 | [[Свята-Праабражэнскі храм (Ужгарад)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая капліца (Бягомль)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква, Войская]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква, Сёмкаў Гарадок]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Іванічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Аздзяцічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Асавец)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Багатырская)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Варонічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Губічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Даўгалессе)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Жылічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Жыцькава)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Застружжа)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Коззе)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Краснае)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Кузьмічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Ленін)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Макраны)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Навасёлкі)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Прыбыткі)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Пінск)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Рухча)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Старое Сяло)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Сярагі)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Уборак)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Целяшы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Цярэшкавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Чабатовічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Чухава)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Юравічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Янушкавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Яроміна)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкая царква (Яруцічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Раства-Багародзіцкі манастыр (Чырвонасток)]] |- ! 1 | [[Свята-Траецкі манастыр (Джорданвіль)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая капліца (Мышкавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Бабунічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Бараўляны)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Барысаў)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Блонь)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Васход)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Велута)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Вярхоўе)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Вічын)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Галоўчын)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Заспа)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Нача)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Палыкавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Петкавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Прысна 1)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Стараселле)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Таль)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Туркі)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Туры)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Хацежына)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Чэрнеўка)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкая царква (Шарпілаўка)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкі манастыр (Рыга)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкі сабор, Алба Юлія]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкі сабор (Запарожжа)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкі сабор (Оўлу)]] |- ! 1 | [[Свята-Троіцкі сабор (Чаркасы)]] |- ! 1 | [[Свята-Уваскрасенская царква (Дуброва)]] |- ! 1 | [[Свята-Уваскрасенская царква (Ляды)]] |- ! 1 | [[Свята-Уваскрасенская царква (Стоўбцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Уваскрасенская царква (Фарос)]] |- ! 1 | [[Свята-Уладзімірская царква (Варанілавічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Уладзімірская царква (Зарэчча)]] |- ! 1 | [[Свята-Уладзімірская царква (Лепель)]] |- ! 1 | [[Свята-Уладзімірская царква (Моранг)]] |- ! 1 | [[Свята-Уладзімірская царква (Талачын)]] |- ! 1 | [[Свята-Уладзімірская царква (Цюхінічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская Пачаеўская Лаўра]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская Пачаеўская лаўра]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Абольцы)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Валішча)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Вялікія Славені)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Дабрыгоры)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Жгунь)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Краснае)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Краснаполле)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Маладзечна)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Новы Барсук)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Новы Двор)]] |- ! 1 | [[Свята-Успенская царква (Рудск)]] |- ! 1 | [[Свята-Ушэсцеўская царква (Пышна)]] |- ! 1 | [[Свята-Ушэсцеўская царква (Яршэвічы)]] |- ! 1 | [[Свята-Фёдараўская царква (Пінск)]] |- ! 1 | [[Свята-Ціханаўская царква (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Свята-Ціханаўская царква (Дзераўная)]] |- ! 1 | [[Свята-Ціханаўская царква (Фарынава)]] |- ! 1 | [[Свята Божай Міласэрнасці]] |- ! 1 | [[Свята Найсвяцейшага Сэрца Ісуса]] |- ! 1 | [[Свята Найсвяцейшага Сэрца Пана Езуса]] |- ! 1 | [[Свята Перамянення]] |- ! 1 | [[Свята Святой Троіцы]] |- ! 1 | [[Свята Усіх Святых]] |- ! 1 | [[Свята Цела і Крыві Хрыстовых]] |- ! 1 | [[Свята вянкоў з руж]] |- ! 1 | [[Святавацлаўская Біблія]] |- ! 1 | [[Святавіцкі скарб]] |- ! 1 | [[Святагорскі манастыр]] |- ! 1 | [[Святадухаўскі манастыр]] |- ! 1 | [[Святакупства]] |- ! 1 | [[Святамучанік Аляксей Зарыцкі]] |- ! 1 | [[Святапакутнік]] |- ! 1 | [[Святаполк, князь бодрычаў]] |- ! 1 | [[Святаполк (вялікі князь кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Святаполк II (князь паморскі)]] |- ! 1 | [[Святаполк Оламаўцкі]] |- ! 1 | [[Святаполк Памеранскі]] |- ! 1 | [[Святарскае Брацтва Святога Карла Барамеа]] |- ! 1 | [[Святарскае Брацтва Святога Пія X]] |- ! 1 | [[Святарскае брацтва Святога Пія X]] |- ! 1 | [[Святарскае брацтва св. Пія X]] |- ! 1 | [[Святарскае брацтва святога Пія X]] |- ! 1 | [[Святарскае пакліканне]] |- ! 1 | [[Святарская кніга]] |- ! 1 | [[Святарскі род]] |- ! 1 | [[Святарскі сан]] |- ! 1 | [[Святарскі цэлібат]] |- ! 1 | [[Святарскія пасвячэнні]] |- ! 1 | [[Святаслава Польская]] |- ! 1 | [[Святаслаў (біскуп луцкі)]] |- ! 1 | [[Святаслаў II Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Святаслаў Глебавіч]] |- ! 1 | [[Святаслаў Расціславіч]] |- ! 1 | [[Святаслаў Яраслававіч]] |- ! 1 | [[Святаслаў Яраславіч Цвярскі]] |- ! 1 | [[Святататства]] |- ! 1 | [[Святая Ізабела Партугальская]] |- ! 1 | [[Святая Агнешка]] |- ! 1 | [[Святая Алена (значэнні)]] |- ! 1 | [[Святая Бяседа]] |- ! 1 | [[Святая Гертруда]] |- ! 1 | [[Святая Клара з Асізі]] |- ! 1 | [[Святая Луцыя]] |- ! 1 | [[Святая Лізавета, значэнні]] |- ! 1 | [[Святая Ліпка]] |- ! 1 | [[Святая Маргарыта]] |- ! 1 | [[Святая Марына]] |- ! 1 | [[Святая Марыя Магдаліна]] |- ! 1 | [[Святая Наталля]] |- ! 1 | [[Святая Праваслаўная Царква Хрыста]] |- ! 1 | [[Святая Пячора]] |- ! 1 | [[Святая Святых]] |- ! 1 | [[Святая Субота]] |- ! 1 | [[Святая Сям'я]] |- ! 1 | [[Святая вада]] |- ! 1 | [[Святая радня]] |- ! 1 | [[Святая субота]] |- ! 1 | [[Святкаванне 1700-годдзя Міланскага эдыкту ў Нішы]] |- ! 1 | [[Святлалюбныя расліны]] |- ! 1 | [[Святлана Аляксандраўна Лакотка]] |- ! 1 | [[Святлана Барысовіч]] |- ! 1 | [[Святлана Дзікуць]] |- ! 1 | [[Святлана Яскевіч]] |- ! 1 | [[Святло, якое ў табе]] |- ! 1 | [[Святое Аблічча з Манапела]] |- ! 1 | [[Святое Дзіцяці дэ Себу]] |- ! 1 | [[Святое Дзіцяці з Аракоэлі]] |- ! 1 | [[Святое паданне]] |- ! 1 | [[Святой Багародзіцы Марыі]] |- ! 1 | [[Святой Божай Маці Марыі]] |- ! 1 | [[Святф Вінцэнт з Ферары]] |- ! 1 | [[Святы, кніга]] |- ! 1 | [[Святы Іеранім у келлі (гравюра Дзюрэра)]] |- ! 1 | [[Святы Ізабела Французская]] |- ! 1 | [[Святы Іосіф (бацька Ісуса)]] |- ! 1 | [[Святы Іпаліт Рымскі]] |- ! 1 | [[Святы Аквілін]] |- ! 1 | [[Святы Амброзі]] |- ! 1 | [[Святы Антоній Падуанскі (абраз, 1744)]] |- ! 1 | [[Святы Багародзічныя]] |- ! 1 | [[Святы Бертран]] |- ! 1 | [[Святы Бонавентура]] |- ! 1 | [[Святы Гасподнія]] |- ! 1 | [[Святы Гаштал]] |- ! 1 | [[Святы Гвінак]] |- ! 1 | [[Святы Гервасій]] |- ! 1 | [[Святы Герман]] |- ! 1 | [[Святы Грымбальд]] |- ! 1 | [[Святы Дзмітрый]] |- ! 1 | [[Святы Домн]] |- ! 1 | [[Святы Дух, хрысціянства]] |- ! 1 | [[Святы Калумб]] |- ! 1 | [[Святы Калумба Ірландскі]] |- ! 1 | [[Святы Клімент]] |- ! 1 | [[Святы Клімент Охрыдскі, антарктычная стацыя]] |- ! 1 | [[Святы Крыжа]] |- ! 1 | [[Святы Кіліян]] |- ! 1 | [[Святы Кіпрыян]] |- ! 1 | [[Святы Малахія]] |- ! 1 | [[Святы Марый]] |- ! 1 | [[Святы Матфей і анёл, карціна Гвіда Рэні]] |- ! 1 | [[Святы Меркурый]] |- ! 1 | [[Святы Мікалай (фальклор)]] |- ! 1 | [[Святы Навум]] |- ! 1 | [[Святы Нарберт]] |- ! 1 | [[Святы Нуітан]] |- ! 1 | [[Святы Пасхальны Трыдуум]] |- ! 1 | [[Святы Пацір]] |- ! 1 | [[Святы Праваслаўны Каталіцкі Патрыярхат]] |- ! 1 | [[Святы Пракоп]] |- ! 1 | [[Святы Пракопій]] |- ! 1 | [[Святы Рускай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Святы Рыгор]] |- ! 1 | [[Святы Саркіс]] |- ! 1 | [[Святы Сафроній]] |- ! 1 | [[Святы Сігіберт]] |- ! 1 | [[Святы Сісіній]] |- ! 1 | [[Святы Тэрэзія]] |- ! 1 | [[Святы Увелі]] |- ! 1 | [[Святы Уладзімір]] |- ! 1 | [[Святы Феліцыян]] |- ! 1 | [[Святы Філі]] |- ! 1 | [[Святы Фінбар]] |- ! 1 | [[Святы Эгідзій]] |- ! 1 | [[Святы Эразм]] |- ! 1 | [[Святы Юрый]] |- ! 1 | [[Святы Юстын]] |- ! 1 | [[Святы Януарый]] |- ! 1 | [[Святы Яўстахій]] |- ! 1 | [[Святы Яўхім]] |- ! 1 | [[Святы алей памазання]] |- ! 1 | [[Святы атрад]] |- ! 1 | [[Святы заступнік]] |- ! 1 | [[Святы патрон]] |- ! 1 | [[Святы чацверг]] |- ! 1 | [[Святыня]] |- ! 1 | [[Святых апосталаў Пятра і Паўла (Пятрок)]] |- ! 1 | [[Святыя Адам, Дамінік і Пётр Полацкія]] |- ! 1 | [[Святыя Айцы]] |- ! 1 | [[Святыя Бацькі]] |- ! 1 | [[Святыя Дарункі]] |- ! 1 | [[Святыя Марфа і Марыя]] |- ! 1 | [[Святыя Польшчы]] |- ! 1 | [[Святыя Таінствы Царквы]] |- ! 1 | [[Святыя Францішак і Жасінта, візіянеры з Фацімы]] |- ! 1 | [[Святыя дары]] |- ! 1 | [[Святыя дзверы]] |- ! 1 | [[Свяцейшы Патрыярх Кіеўскі і ўсяе Русі-Украіны Філарэт]] |- ! 1 | [[Свяцейшы кіраўнічы сінод]] |- ! 1 | [[Свяціла]] |- ! 1 | [[Свяціцель Мікалай (значэнні)]] |- ! 1 | [[Свяшчэнная Зямля]] |- ! 1 | [[Свяшчэнная Кангрэгацыя Індэкса]] |- ! 1 | [[Свяшчэнная Кангрэгацыя Абрадаў]] |- ! 1 | [[Свяшчэнная Ліга, 1571]] |- ! 1 | [[Свяшчэнная Ліга (1571)]] |- ! 1 | [[Свяшчэнная гісторыя]] |- ! 1 | [[Свяшчэнны Архірэйскі Сабор Сербскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Свяшчэнны Сінод Праваслаўнай Царквы ў межах Заходняй Украіны і Заходняй Беларусі]] |- ! 1 | [[Свяшчэнны Сінод Румынскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Свяшчэнны Сінод УПЦ]] |- ! 1 | [[Свяшчэнны Сінод Украінскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Свяшчэнны архірэйскі сабор Праваслаўнай царквы Украіны]] |- ! 1 | [[Свяшчэнны сінод Рускай праваслаўнай]] |- ! 1 | [[Свяшчэнныя сасуды]] |- ! 1 | [[Свяшчэнства (таінства)]] |- ! 1 | [[Свідач]] |- ! 1 | [[Свінапас]] |- ! 1 | [[Свірыдовіч]] |- ! 1 | [[Себасцьян Жазэ дзі Карвалью-і-Мелу]] |- ! 1 | [[Себасцьян Кастэліа]] |- ! 1 | [[Себасцьян Фабіян Кляновіц]] |- ! 1 | [[Себасцьяна Рычы]] |- ! 1 | [[Себасцьяна дэ Монтэкуколі]] |- ! 1 | [[Себасцян Выкоўскі]] |- ! 1 | [[Себю]] |- ! 1 | [[Себюгор]] |- ! 1 | [[Севастыя]] |- ! 1 | [[Севастыя Армянская]] |- ! 1 | [[Северо-Западное Русское Вече]] |- ! 1 | [[Сегодня (газета, Латвія)]] |- ! 1 | [[Сегэ]] |- ! 1 | [[Седанская крэпасць]] |- ! 1 | [[Седзьмачысленікі]] |- ! 1 | [[Седэр]] |- ! 1 | [[Сейненская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Сейшэльская крэольская мова]] |- ! 1 | [[Секвенцыя (жанр)]] |- ! 1 | [[Секвестар]] |- ! 1 | [[Секешфехерварская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Секст Пампей Фест]] |- ! 1 | [[Секст Юлій (значэнні)]] |- ! 1 | [[Секулярызацыйная рэформа 1764]] |- ! 1 | [[Секундзій Армахскі]] |- ! 1 | [[Секцыя, біялогія]] |- ! 1 | [[Секцыя (таксанамія)]] |- ! 1 | [[Секцыя агульных спраў Дзяржаўнага сакратарыята Ватыкана]] |- ! 1 | [[Селвудскі лес]] |- ! 1 | [[Селекцыя раслін]] |- ! 1 | [[Селеўк II]] |- ! 1 | [[Селеўк VI]] |- ! 1 | [[Селеўкія]] |- ! 1 | [[Сельма, фільм]] |- ! 1 | [[Сельскі гаспадар]] |- ! 1 | [[Селядцовая бітва]] |- ! 1 | [[Селіф]] |- ! 1 | [[Сем вольных навук]] |- ! 1 | [[Сем відаў]] |- ! 1 | [[Сем дароў Святога Духа]] |- ! 1 | [[Сем радасцей Марыі]] |- ! 1 | [[Сем смуткаў (Дзюрэр)]] |- ! 1 | [[Семакоўцы]] |- ! 1 | [[Семдзесят вучняў]] |- ! 1 | [[Семдзесят два імені чэшскай гісторыі]] |- ! 1 | [[Семідзесят вучняў]] |- ! 1 | [[Семінарыст]] |- ! 1 | [[Семінарыя Святога Іосіфа, Вільнюс]] |- ! 1 | [[Семінарыя перакладчыкаў (Дорпат)]] |- ! 1 | [[Семінарыі]] |- ! 1 | [[Семітызм]] |- ! 1 | [[Семіцкая група]] |- ! 1 | [[Семіцкія плямёны]] |- ! 1 | [[Сен-Жэрмен-дэ-Прэ (абацтва)]] |- ! 1 | [[Сен-Жэрмен-л'Асеруа]] |- ! 1 | [[Сен-Ларан (Манрэаль)]] |- ! 1 | [[Сен-Лё-Сен-Жыль]] |- ! 1 | [[Сен-П'ер-д’Авілер]] |- ! 1 | [[Сен-Перн]] |- ! 1 | [[Сен-Фрон]] |- ! 1 | [[Сен-Шамон]] |- ! 1 | [[Сен-Шапель]] |- ! 1 | [[Сена (мова)]] |- ! 1 | [[Сенат Польскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Сенатар]] |- ! 1 | [[Сендвіч]] |- ! 1 | [[Сенека-Фолс]] |- ! 1 | [[Сенсацыяналізм]] |- ! 1 | [[Сенскі кафедральны сабор]] |- ! 1 | [[Сент-Анарэ]] |- ! 1 | [[Сент-Асаф]] |- ! 1 | [[Сент-Джайлс]] |- ! 1 | [[Сент-Маргарэт]] |- ! 1 | [[Сент-Хеленс (вулкан)]] |- ! 1 | [[Сент-Хеліна (гара)]] |- ! 1 | [[Сент-Шапель-дэ-Венсен]] |- ! 1 | [[Сент-Эндрус]] |- ! 1 | [[Сент-Эцьен-дзю-Мон]] |- ! 1 | [[Сентыментальны раман]] |- ! 1 | [[Сентыментальны рамана]] |- ! 1 | [[Сентэнцыя]] |- ! 1 | [[Сеньярыя Рамла]] |- ! 1 | [[Сеньёр Андзюза]] |- ! 1 | [[Сеньёр Бейрута]] |- ! 1 | [[Сеньёр Манпелье]] |- ! 1 | [[Сеньёр Наблуса]] |- ! 1 | [[Сеньёр дэ Кусі]] |- ! 1 | [[Сеньёр дэ Шацільён]] |- ! 1 | [[Сеньёры]] |- ! 1 | [[Сеньі, Лацыа]] |- ! 1 | [[Сепа Хякінен]] |- ! 1 | [[Сепедзі]] |- ! 1 | [[Серадакаротны Стэфанаўскі манастыр]] |- ! 1 | [[Серапіён (Аляксандраўскі)]] |- ! 1 | [[Серафім, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Серафім (Дзінкаў)]] |- ! 1 | [[Серафім (Кокатаў)]] |- ! 1 | [[Серафім (Мешчаракоў)]] |- ! 1 | [[Серафім (Нікіцін)]] |- ! 1 | [[Серафім (Самайловіч)]] |- ! 1 | [[Серафім (Чычагаў)]] |- ! 1 | [[Серафім (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Серафім Полубес і іншыя жыхары Зямлі]] |- ! 1 | [[Серафімская песня]] |- ! 1 | [[Серафіна Ванутэлі]] |- ! 1 | [[Серацкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Сербская АН]] |- ! 1 | [[Сербскі кароль]] |- ! 1 | [[Сербскі напеў]] |- ! 1 | [[Сербскі праваслаўны вікарыят у Шкодэры]] |- ! 1 | [[Сервалюкс]] |- ! 1 | [[Сервійская і Казанійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Сергий (Воскресенский)]] |- ! 1 | [[Сергіеў Прастол]] |- ! 1 | [[Сергій]] |- ! 1 | [[Сергій (Іван Іванавіч Сокалаў)]] |- ! 1 | [[Сергій (Гарабцоў)]] |- ! 1 | [[Сергій (Кікотыс)]] |- ! 1 | [[Сергій (Ляпідзеўскі)]] |- ! 1 | [[Сергій (Смірноў)]] |- ! 1 | [[Сергій (Спаскі)]] |- ! 1 | [[Сергій (Сяргей Васілевіч Пятроў)]] |- ! 1 | [[Сергій (Фамін)]] |- ! 1 | [[Сергій (патрыярх Маскоўскі)]] |- ! 1 | [[Сергій II (значэнні)]] |- ! 1 | [[Сергій Кімбар]] |- ! 1 | [[Сергіянства]] |- ! 1 | [[Серджа Пагана]] |- ! 1 | [[Сердыкскі эдыкт]] |- ! 1 | [[Серпухаўскае княства]] |- ! 1 | [[Серпухаўская плошча]] |- ! 1 | [[Серская вобласць]] |- ! 1 | [[Серская і Нігрыцкая мітраполія]] |- ! 1 | [[Серторый]] |- ! 1 | [[Серыятэ]] |- ! 1 | [[Сесорый]] |- ! 1 | [[Сесострыс]] |- ! 1 | [[Сестранцэвіч]] |- ! 1 | [[Сестранцэвічы]] |- ! 1 | [[Сеткавая дамова]] |- ! 1 | [[Сетсвана]] |- ! 1 | [[Сету, этнас]] |- ! 1 | [[Сефірын]] |- ! 1 | [[Сецэсія]] |- ! 1 | [[Сеці I]] |- ! 1 | [[Сеід-Ахмед]] |- ! 1 | [[Сибирский листок]] |- ! 1 | [[Силистрия]] |- ! 1 | [[Симеон Пишчевић]] |- ! 1 | [[Ск'явон]] |- ! 1 | [[Скабалановіч (значэнні)]] |- ! 1 | [[Скабалановічы]] |- ! 1 | [[Скайсткалне]] |- ! 1 | [[Скала (малапольскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Скальд]] |- ! 1 | [[Скальная архітэктура]] |- ! 1 | [[Скамоцы]] |- ! 1 | [[Скандал вакол фільма «Мацільда»]] |- ! 1 | [[Сканербарг]] |- ! 1 | [[Скапета]] |- ! 1 | [[Скара]] |- ! 1 | [[Скара, Швецыя]] |- ! 1 | [[Скарб, рэчавы]] |- ! 1 | [[Скарбец]] |- ! 1 | [[Скарбнік мсціслаўскі]] |- ! 1 | [[Скарбовая камісія ВКЛ]] |- ! 1 | [[Скарбовая камісія Вялікага Княства Літоўскага]] |- ! 1 | [[Скасаванне Берасцейскай уніі]] |- ! 1 | [[Скашэўскія]] |- ! 1 | [[Скевафілакс]] |- ! 1 | [[Скепсія]] |- ! 1 | [[Скерневічы]] |- ! 1 | [[Скерца]] |- ! 1 | [[Складанае лісце]] |- ! 1 | [[Складка]] |- ! 1 | [[Скляпенне (значэнні)]] |- ! 1 | [[Скокі смерці, Храстоўле]] |- ! 1 | [[Сконская вайна]] |- ! 1 | [[Скот (каталог)]] |- ! 1 | [[Скот (каталог марак)]] |- ! 1 | [[Скот Томас Рэйнальдс]] |- ! 1 | [[Скочылас Ігар Яраслававіч]] |- ! 1 | [[Скрабіціская воласць]] |- ! 1 | [[Скроботов, Николай Александрович]] |- ! 1 | [[Скрозь бляклае шкло]] |- ! 1 | [[Скрозь цьмянае шкло (альбом)]] |- ! 1 | [[Скрозь цьмянае шкло (раман)]] |- ! 1 | [[Скрозь цьмянае шкло (фільм)]] |- ! 1 | [[Скрозь шкло, ясна]] |- ! 1 | [[Скрыжаванне (біялогія)]] |- ! 1 | [[Скрыжаль]] |- ! 1 | [[Скрыжалі]] |- ! 1 | [[Скрыжалі запавету]] |- ! 1 | [[Скрынскі сінод]] |- ! 1 | [[Скрыпіцын Валерый Валер’евіч]] |- ! 1 | [[Скуда]] |- ! 1 | [[Скужац (Мазавецкае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Скульптура Старажытнай Грэцыі]] |- ! 1 | [[Скун]] |- ! 1 | [[Скуодаскі дэканат]] |- ! 1 | [[Скурцішкі]] |- ! 1 | [[Скуфія]] |- ! 1 | [[Скярбешаў]] |- ! 1 | [[Скінія сходу]] |- ! 1 | [[Скірснемунэ]] |- ! 1 | [[Скіфская гісторыя]] |- ! 1 | [[Слабада-Дзісна]] |- ! 1 | [[Слабільнае]] |- ! 1 | [[Слабільны збор]] |- ! 1 | [[Славалюбства]] |- ! 1 | [[Славамір Ляскоўскі]] |- ! 1 | [[Славацкае нацыянальнае адраджэнне]] |- ! 1 | [[Славацкае таварыства Святых Кірыла і Мяфодзія]] |- ! 1 | [[Славацкая Грэка-Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Славацкая грэкакаталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Славацкая літаратура]] |- ! 1 | [[Славацкая народная рада, 1848—1849]] |- ! 1 | [[Славашаўцы]] |- ! 1 | [[Славейкаў]] |- ! 1 | [[Славенскае домабранства]] |- ! 1 | [[Славонская епархія]] |- ! 1 | [[Славутасць]] |- ! 1 | [[Славян]] |- ! 1 | [[Славянафільства]] |- ! 1 | [[Славянская бібліятэка (Прага)]] |- ! 1 | [[Славін, пантэон]] |- ! 1 | [[Славіхіна]] |- ! 1 | [[Сланімцоўскі абраз Божай Маці]] |- ! 1 | [[Слаі грамадства]] |- ! 1 | [[Слаўнафта]] |- ! 1 | [[Слаўнік]] |- ! 1 | [[Слаўнікавічы]] |- ! 1 | [[Следам за Хрыстом]] |- ! 1 | [[Следчы камітэт Расійскай федэрацыі]] |- ! 1 | [[Следчы камітэт пры Пракуратуры Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Слова на ўшэсце]] |- ! 1 | [[Слова пра Крыжовае дрэва]] |- ! 1 | [[Слова пра закон і благадаць]] |- ! 1 | [[Слова пра закон і ласку Божую]] |- ! 1 | [[Слова ўхвальнае Барысу і Глебу]] |- ! 1 | [[Словень-Градзец]] |- ! 1 | [[Слонімскае Праабражэнскае праваслаўнае брацтва]] |- ! 1 | [[Слонімскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Слонімскае староства]] |- ! 1 | [[Слотсбакен]] |- ! 1 | [[Слуга]] |- ! 1 | [[Служба]] |- ! 1 | [[Служба, царкоўная]] |- ! 1 | [[Служба (адзінка падаткаабкладання)]] |- ! 1 | [[Служба Папскіх міласцяў]] |- ! 1 | [[Служба сельскагаспадарчых даследаванняў]] |- ! 1 | [[Служебная:Источники книг/5742900651]] |- ! 1 | [[Служыцель культу]] |- ! 1 | [[Слупок]] |- ! 1 | [[Слупы сыноў Сіфавых]] |- ! 1 | [[Слуцка-Мінская іканапісная школа]] |- ! 1 | [[Слуцкае Праабражэнскае брацтва]] |- ! 1 | [[Слуцкая бэра]] |- ! 1 | [[Слуцкая настаўніцкая семінарыя]] |- ! 1 | [[Слуцкая цэнтральная раённая бальніца]] |- ! 1 | [[Слуцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Слуцкі князь]] |- ! 1 | [[Слуцкі распеў]] |- ! 1 | [[Слядзянаў]] |- ! 1 | [[Сляпая банка]] |- ! 1 | [[Сліва, род]] |- ! 1 | [[Слівенская епархія]] |- ! 1 | [[Слізень (герб)]] |- ! 1 | [[Сліт]] |- ! 1 | [[Смагаржэўскія]] |- ! 1 | [[Смажэнне на грылі]] |- ! 1 | [[Смажэнне на ражне]] |- ! 1 | [[Смаленска-полацкая школа дойлідства]] |- ! 1 | [[Смаленскае біскупства]] |- ! 1 | [[Смаленская бітва, 1812]] |- ! 1 | [[Смаленская крэпасная сцяна]] |- ! 1 | [[Смаленская і Вяземская епархія]] |- ! 1 | [[Смаленскі абраз Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Смаленскі абраз Маці Божай]] |- ! 1 | [[Смаленскі падхаружы]] |- ! 1 | [[Смаленскія лютэранскія могілкі]] |- ! 1 | [[Смаленскія могілкі, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Смаленскія праваслаўныя могілкі]] |- ! 1 | [[Смалены]] |- ! 1 | [[Смалявіцкая ўніяцкая царква]] |- ! 1 | [[Смарагд (Траецкі)]] |- ! 1 | [[Смаргонскае вікарыяцтва]] |- ! 1 | [[Смарт-кантракта]] |- ! 1 | [[Смбат Зарэхаванцы]] |- ! 1 | [[Смбат Спарапет]] |- ! 1 | [[Смелтак]] |- ! 1 | [[Смуга, надвор'е]] |- ! 1 | [[Смута ў Франкскай дзяржаве, 830—834]] |- ! 1 | [[Смутны час у Расіі]] |- ! 1 | [[Смядынь]] |- ! 1 | [[Смярдзючы тофу]] |- ! 1 | [[Смяротныя грахі]] |- ! 1 | [[Сміглецкі]] |- ! 1 | [[Сміха]] |- ! 1 | [[Снарскія]] |- ! 1 | [[Снежны завулак (Мінск)]] |- ! 1 | [[Сны (фільм, 1993)]] |- ! 1 | [[Советский писатель]] |- ! 1 | [[Сойм 1573 года]] |- ! 1 | [[Сойм 1632 года]] |- ! 1 | [[Сойм 1635 года]] |- ! 1 | [[Сойм 1659 года]] |- ! 1 | [[Соймікі]] |- ! 1 | [[Сокал, пасёлак у Маскве]] |- ! 1 | [[Солдзінскі дагавор]] |- ! 1 | [[Солдынскі мір]] |- ! 1 | [[Солсберы, Англія]] |- ! 1 | [[Сольвейг Домарцін]] |- ! 1 | [[Сольмсы]] |- ! 1 | [[Сомерсэт]] |- ! 1 | [[Соневицький Леонід Михайлович]] |- ! 1 | [[Сонечныя гадзіннік]] |- ! 1 | [[Сорак Севасційскіх мучанікаў]] |- ! 1 | [[Сорыа]] |- ! 1 | [[Сотавыя скляпенні]] |- ! 1 | [[Сотбіс]] |- ! 1 | [[Соф'я Андрэеўна Талстая]] |- ! 1 | [[Соф'я Баварская, Рымская каралева]] |- ! 1 | [[Соф'я Сямёнаўна Алелькаўна]] |- ! 1 | [[Соф'я Сямёнаўна Валконская]] |- ! 1 | [[Соф'я Ягелонка (1464—1512)]] |- ! 1 | [[Соф’я Баварская]] |- ! 1 | [[Соф’я Ваньковіч]] |- ! 1 | [[Соф’я Забела]] |- ! 1 | [[Соцын]] |- ! 1 | [[Спаведнік]] |- ! 1 | [[Спадчына, Арменія]] |- ! 1 | [[Спадчынніца]] |- ! 1 | [[Спажывецкі кааператыў]] |- ! 1 | [[Спакуса Ісуса]] |- ! 1 | [[Спакуса Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Спакушэнне Хрыста]] |- ! 1 | [[Спала]] |- ! 1 | [[Спаленне на кастры]] |- ! 1 | [[Спарапет]] |- ! 1 | [[Спарыння]] |- ! 1 | [[Спас Нерукатворны (ноўгарадскі абраз XII стагоддзя)]] |- ! 1 | [[Спас Усеўладны]] |- ! 1 | [[Спас у цямніцы]] |- ! 1 | [[Спаса-Еўфрасіннеўскае жаночае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Спаса-Каменны манастыр]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэння царква (Данецк)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Барань)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Бачэйкава)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Бранева)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Воўпа)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Вяляцічы)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Гольчычы)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Дарасіно)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Дрыбін)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Пружаны)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Райца)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Старыца)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Сялец)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Чаркасы, Дзяржынскі раён)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Чурылава)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнская царква (Языль)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнскі сабор, Ноўгарад-Северскі]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнскі сабор, Цвер]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнскі сабор (Белая Царква)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнскі сабор (Люблін)]] |- ! 1 | [[Спаса-Праабражэнскі сабор (Ноўгарад-Северскі)]] |- ! 1 | [[Спаса-Увазнясенская царква (Капыль)]] |- ! 1 | [[Спаса-Узнясенская царква (Азіна)]] |- ! 1 | [[Спаса-Узнясенская царква (Морач)]] |- ! 1 | [[Спаса-Узнясенская царква (Смалявічы)]] |- ! 1 | [[Спаса-Ушэсцеўская царква (Грабаўка)]] |- ! 1 | [[Спаса-Ушэсцеўская царква (Калодзішчы)]] |- ! 1 | [[Спаса-Ушэсцеўская царква (Камарын)]] |- ! 1 | [[Спаса-Ушэсцеўская царква (Навасёлкі)]] |- ! 1 | [[Спаса-Ушэсцеўская царква (Новая Гута)]] |- ! 1 | [[Спаса-Ушэсцеўская царква (Рудня Марымонава)]] |- ! 1 | [[Спаса-Ушэсцеўская царква (Сёмкава)]] |- ! 1 | [[Спаса-Яўфіміеў манастыр]] |- ! 1 | [[Спаскі Старакірмашны сабор]] |- ! 1 | [[Спаскі манастыр]] |- ! 1 | [[Спаскі манастыр, Драгічын]] |- ! 1 | [[Спаскі сабор]] |- ! 1 | [[Спаскі храм, Екацярынбург]] |- ! 1 | [[Спафарый]] |- ! 1 | [[Спачатку музыка, а потым словы]] |- ! 1 | [[Спевакі-пакладанцы]] |- ! 1 | [[Спевсіп]] |- ! 1 | [[Спевы]] |- ! 1 | [[Спектральная лінія]] |- ! 1 | [[Спецыяльныя: BookSources / 91-7054-755-6]] |- ! 1 | [[Спешчанасць]] |- ! 1 | [[Спеўны зборнік]] |- ! 1 | [[Список ректоров ПДУШЗа]] |- ! 1 | [[Спліцка-макарская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Спод]] |- ! 1 | [[Сподняя бялізна]] |- ! 1 | [[Спонсар]] |- ! 1 | [[Справа АНТа]] |- ! 1 | [[Справа Тавора]] |- ! 1 | [[Справа аб плакатах]] |- ! 1 | [[Справа аб улётках]] |- ! 1 | [[Справа любові]] |- ! 1 | [[Спрынг Грув]] |- ! 1 | [[Спрынгвуд]] |- ! 1 | [[Спрэчка Ньютана і Лейбніца пра прыярытэт]] |- ! 1 | [[Спрэчка аб трох раздзелах]] |- ! 1 | [[Спрэчкі наконт даты Вялікадня]] |- ! 1 | [[Спыненне агню]] |- ! 1 | [[Спытка III з Мельштына]] |- ! 1 | [[Спытка Мельштынскі]] |- ! 1 | [[Спытыгнеў (значэнні)]] |- ! 1 | [[Спячая прыгажуня (балет)]] |- ! 1 | [[Спёй, Гаага]] |- ! 1 | [[Спіл]] |- ! 1 | [[Спінела Арэціна]] |- ! 1 | [[Спіртзавод]] |- ! 1 | [[Спірыдон, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Спірыдон, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Спірыдон (Папагеоргіу)]] |- ! 1 | [[Спірыдон (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Спірыдон Іванавіч Пуцін]] |- ! 1 | [[Спірыдон Сатана]] |- ! 1 | [[Спірыт-Рывер]] |- ! 1 | [[Спіс (літаратура)]] |- ! 1 | [[Спіс (тэксталогія)]] |- ! 1 | [[Спіс Іерусалімскіх Патрыярхаў]] |- ! 1 | [[Спіс Іерусалімскіх патрыярхаў]] |- ! 1 | [[Спіс Александрыйскіх патрыярхаў]] |- ! 1 | [[Спіс Антыяхійскіх патрыярхаў]] |- ! 1 | [[Спіс Дафін Францыі]] |- ! 1 | [[Спіс Канстанцінопальскіх патрыярхаў]] |- ! 1 | [[Спіс Прадстаяцеляў Грузінскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Спіс Рымска-каталіцкіх дыяцэзій Англіі і Уэльса]] |- ! 1 | [[Спіс Рымскіх Папаў з Францыі]] |- ! 1 | [[Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА па Паўднёвай Амерыцы]] |- ! 1 | [[Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Ізраілі]] |- ! 1 | [[Спіс аб'ектаў Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА ў Азіі]] |- ! 1 | [[Спіс антычных і візантыйскіх ілюмінаваных рукапісаў]] |- ! 1 | [[Спіс архібіскупаў Кентэрберыйскіх]] |- ! 1 | [[Спіс архіепіскапаў Упсалы]] |- ! 1 | [[Спіс асоб, кананізаваных Янам Паўлам II]] |- ! 1 | [[Спіс базілік Венгрыі]] |- ! 1 | [[Спіс базілік Чэхіі]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Араса]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Векшэ]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Вестэроса]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Вісбю]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Гётэбарга]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Карлстада]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Куопіа]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Лапуа]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Лулеа]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Лунда]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Лінчэпінга]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Мікелі]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Оўлу]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Плоцку]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Порва]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Скара]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Стрэнгнеса]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Тамперэ]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Турку]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Упсалы]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Хельсінкі]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Хернёсанда]] |- ! 1 | [[Спіс біскупаў Эспа]] |- ! 1 | [[Спіс валагодскіх епіскапаў]] |- ! 1 | [[Спіс валадароў Малдавіі]] |- ! 1 | [[Спіс венецыянскіх дожаў]] |- ! 1 | [[Спіс вуліц Пружан]] |- ! 1 | [[Спіс выбітных твораў кнігадрукавання]] |- ! 1 | [[Спіс віконтаў, графаў і герцагаў д'Этамп]] |- ! 1 | [[Спіс гаспадароў Валахіі]] |- ! 1 | [[Спіс герцагаў дэ Немур]] |- ! 1 | [[Спіс гнезненскіх архібіскупаў]] |- ! 1 | [[Спіс графаў Вермандуа]] |- ! 1 | [[Спіс графаў дэ Блуа]] |- ! 1 | [[Спіс графаў і герцагаў Клевэ]] |- ! 1 | [[Спіс графаў і герцагаў Тура]] |- ! 1 | [[Спіс гіберна-саксонскіх ілюмінаваных рукапісаў]] |- ! 1 | [[Спіс духоўнікаў расійскіх манархаў]] |- ! 1 | [[Спіс дэканаў Калегіі кардыналаў]] |- ! 1 | [[Спіс епархій Рускай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Спіс жывых кардыналаў]] |- ! 1 | [[Спіс замкаў Латвіі]] |- ! 1 | [[Спіс кансартоў Англіі]] |- ! 1 | [[Спіс кансартоў Шатландыі]] |- ! 1 | [[Спіс кансортаў Шатландыі]] |- ! 1 | [[Спіс каралеў польскіх]] |- ! 1 | [[Спіс каралёў Мэна]] |- ! 1 | [[Спіс каралёў Саксоніі]] |- ! 1 | [[Спіс каралёў Стратклайда]] |- ! 1 | [[Спіс каралёў Харватыі]] |- ! 1 | [[Спіс каралёў остготаў]] |- ! 1 | [[Спіс каралінгскіх ілюмінаваных рукапісаў]] |- ! 1 | [[Спіс кардыналаў, узведзеных Папам Рымскім Францыскам]] |- ! 1 | [[Спіс карцін Альбрэхта Дзюрэра]] |- ! 1 | [[Спіс конунгаў Ісландскай Дзяржавы]] |- ! 1 | [[Спіс конунгаў Нарвежскай Дзяржавы]] |- ! 1 | [[Спіс кракаўскіх біскупаў]] |- ! 1 | [[Спіс курляндскіх біскупаў]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Балгарыі]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Брэтані]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Крайны]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Мантуі]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Маравіі]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Маскоўскага княства]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Неапальскага каралеўства]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Ольдэнбурга]] |- ! 1 | [[Спіс кіраўнікоў Чарнігаўскага княства]] |- ! 1 | [[Спіс лемкаўскіх храмаў]] |- ! 1 | [[Спіс людзей, названых у Паперах Пандоры]] |- ! 1 | [[Спіс малых базілік былога СССР]] |- ! 1 | [[Спіс месцаў, звязаных з езуітамі]] |- ! 1 | [[Спіс мужоў і жонак іспанскіх манархаў]] |- ! 1 | [[Спіс мужоў іспанскіх манархаў]] |- ! 1 | [[Спіс міністраў абароны Італьянскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Спіс міністраў па сувязях з парламентам, Італія]] |- ! 1 | [[Спіс міністраў унутраных спраў Германіі]] |- ! 1 | [[Спіс міністраў фінансаў Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Спіс міністраў энергетыкі Расіі]] |- ! 1 | [[Спіс міністраў юстыцыі Германіі]] |- ! 1 | [[Спіс міністраў юстыцыі Расіі]] |- ! 1 | [[Спіс мітрапалітаў Рускай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Спіс найвышэйшых цэркваў свету]] |- ! 1 | [[Спіс народных дэпутатаў Вярхоўнай Рады Украіны V склікання]] |- ! 1 | [[Спіс наўгародскіх епіскапаў]] |- ! 1 | [[Спіс наўгародскіх пасаднікаў]] |- ! 1 | [[Спіс опер Георга Фрыдрыха Гендэля]] |- ! 1 | [[Спіс охрыдскіх архіепіскапаў]] |- ! 1 | [[Спіс паслоў Расіі і СССР у Іспаніі]] |- ! 1 | [[Спіс помнікаў архітэктуры ВКЛ, зруйнаваных уладамі Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Спіс прадстаяцеляў Александрыйскай праваслаўнай царквы]] |- ! 1 | [[Спіс рымска-каталіцкіх дыяцэзій Англіі і Уэльса]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Іарданіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Ізраіля]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Інданезіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Індыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Ірака]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Ірана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Ірландыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Ісландыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Іспаніі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Італіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Абхазіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Азорскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Аландскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Албаніі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Амана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Андоры]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Арменіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Афганістана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Аўстрыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Балгарыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Бангладэш]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Бахрэйна]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Беларусі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Бельгіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Босніі і Герцагавіны]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Брунея]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Бутана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Ватыкана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Венгрыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Вострава Мэн]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў В’етнама]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Германіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Гернсі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Грузіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Грэцыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Гібралтара]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Даніі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Джэрсі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Егіпта]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Емена]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Казахстана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Камбоджы]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Карэйскай Народна-Дэмакратычнай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Катара]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Косава]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Кувейта]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Кыргызстана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Кіпра]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Кітайскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Кітая]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Лаоса]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Латвіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Люксембурга]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Лівана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Літвы]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Ліхтэнштэйна]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Малайзіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Малдовы]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Мальдываў]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Мальты]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Манака]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Манголіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў М’янмы]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Непала]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Нідэрландаў]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Пакістана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Палесцінскай аўтаноміі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Партугаліі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Паўднёвай Асеціі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Паўночнай Македоніі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Польшчы]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Расіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Рэспублікі Карэя]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Сан-Марына]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Саудаўскай Аравіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Сербіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Славакіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Славеніі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Сінгапура]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Сірыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Таджыкістана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Тайланда]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Туркменістана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Турцыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Турэцкай Рэспублікі Паўночнага Кіпра]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Узбекістана]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Украіны]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Усходняга Тымора]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Фарэрскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Францыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Філіпінаў]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Фінляндыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Харватыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Чарнагорыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Чэхіі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Швейцарыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Швецыі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Шпіцбергена]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Шры-Ланкі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Эстоніі]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Ян-Маена]] |- ! 1 | [[Спіс сабораў Японіі]] |- ! 1 | [[Спіс самых высокіх будынкаў Таліна]] |- ! 1 | [[Спіс самых высокіх будынкаў у Нью-Ёрке]] |- ! 1 | [[Спіс самых высокіх праваслаўных храмаў і званіц]] |- ! 1 | [[Спіс спеваў Міхаіла Гуцарыева]] |- ! 1 | [[Спіс трыпальскіх графаў]] |- ! 1 | [[Спіс тулузскіх графаў]] |- ! 1 | [[Спіс тытулярных цэркваў]] |- ! 1 | [[Спіс узнагароджаных Залатым медалём Кангрэса]] |- ! 1 | [[Спіс украінскіх калядак і шчадровак]] |- ! 1 | [[Спіс унцыяльных рукапісаў Новага Запавету]] |- ! 1 | [[Спіс франкскіх каралёў]] |- ! 1 | [[Спіс французскіх Папаў]] |- ! 1 | [[Спіс хрысціянскіх канфесій]] |- ! 1 | [[Спіс цароў Тыра]] |- ! 1 | [[Спіс цэркваў Іерусаліма]] |- ! 1 | [[Спіс ікон, перададзеных РПЦ з музеяў РФ]] |- ! 1 | [[Спіс ілжывых кніг]] |- ! 1 | [[Спічастае акно]] |- ! 1 | [[Спічастыя вокны]] |- ! 1 | [[Сразнеўскі Ізмаіл Іванавіч]] |- ! 1 | [[Сранан-тонга]] |- ! 1 | [[Србенка]] |- ! 1 | [[Сродкі аховы раслін]] |- ! 1 | [[Срэбранік]] |- ! 1 | [[Срэмская епархія (праваслаўная)]] |- ! 1 | [[Срэценскі манастыр, Масква]] |- ! 1 | [[Ссылка ў Сібір]] |- ! 1 | [[Стагоддзе з бясконцым працягам]] |- ! 1 | [[Стагонская і Метэорская мітраполія]] |- ! 1 | [[Стадсхольмен]] |- ! 1 | [[Стадыя]] |- ! 1 | [[Стакгольмская школа эканомікі]] |- ! 1 | [[Стаклішкеская сярэдняя школа]] |- ! 1 | [[Стаклішкіскі дэканат]] |- ! 1 | [[Стаклішскае староства]] |- ! 1 | [[Стакротка: Дэмакратыя — гэта свабода]] |- ! 1 | [[Сталбецкае (Пакроўскі раён)]] |- ! 1 | [[Сталоўка]] |- ! 1 | [[Сталы дыякан]] |- ! 1 | [[Сталыпін… Нявывучаныя ўрокі]] |- ! 1 | [[Сталяр]] |- ! 1 | [[Сталінская рэканструкцыя Масквы]] |- ! 1 | [[Стамбалавісты]] |- ! 1 | [[Станаўленне (Навука логікі)]] |- ! 1 | [[Стандарт Ойл Компані]] |- ! 1 | [[Станеўскі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Станке Дзімітраў]] |- ! 1 | [[Станкевічанка]] |- ! 1 | [[Станцыя метро Іржыга з Подэбрад]] |- ! 1 | [[Станцыя метро Намесці Міру]] |- ! 1 | [[Станіслава Антонаўна Буйло]] |- ! 1 | [[Станіслава Забела]] |- ! 1 | [[Станіслас Карэ дэ Мальбер]] |- ! 1 | [[Станіслаус Шкутанс]] |- ! 1 | [[Станіслаў Ёнін]] |- ! 1 | [[Станіслаў Іванавіч Мацкевіч]] |- ! 1 | [[Станіслаў Іваніцкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Ільініч]] |- ! 1 | [[Станіслаў Іонін]] |- ! 1 | [[Станіслаў Адамскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Ажахоўскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Арцюшчык]] |- ! 1 | [[Станіслаў Аўгуст Ляховіч]] |- ! 1 | [[Станіслаў Бейнарт]] |- ! 1 | [[Станіслаў Белазор]] |- ! 1 | [[Станіслаў Бядлінскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Валадковіч]] |- ! 1 | [[Станіслаў Валянцінавіч Ільясаў]] |- ! 1 | [[Станіслаў Вельгус]] |- ! 1 | [[Станіслаў Вольскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Вітвіцкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Гамалінскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Грабскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Граховяк]] |- ! 1 | [[Станіслаў Губіцкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Жаба]] |- ! 1 | [[Станіслаў Заленскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Казімерчык]] |- ! 1 | [[Станіслаў Казімір Астроўскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Казімір Бянеўскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Казімір Домбскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Казімір Сапега]] |- ! 1 | [[Станіслаў Калінін]] |- ! 1 | [[Станіслаў Карызна]] |- ! 1 | [[Станіслаў Касцялецкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Кміта]] |- ! 1 | [[Станіслаў Костка Ваньковіч]] |- ! 1 | [[Станіслаў Костка Хараманскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Кішка, ваяводзіч віцебскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Лоза (біскуп)]] |- ! 1 | [[Станіслаў Любенскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Лянцкаронскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Лёранц]] |- ! 1 | [[Станіслаў Мужыноўскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Няборскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Нядзвецкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Папчыньскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Пшыбароўскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Пшыбышэўскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Райко]] |- ! 1 | [[Станіслаў Рапаліёніс]] |- ! 1 | [[Станіслаў Рокаш]] |- ! 1 | [[Станіслаў Рылка]] |- ! 1 | [[Станіслаў Рэвера Патоцкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Сарніцкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Смолька]] |- ! 1 | [[Станіслаў Стаўскі (біскуп)]] |- ! 1 | [[Станіслаў Страінскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Сяргеевіч Шаталін]] |- ! 1 | [[Станіслаў Сіцінскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Танчынскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Творак]] |- ! 1 | [[Станіслаў Тхугут]] |- ! 1 | [[Станіслаў Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Станіслаў Тэнчынскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Удрыцкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Фарноўскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Хербст]] |- ! 1 | [[Станіслаў Цар]] |- ! 1 | [[Станіслаў Цёлак]] |- ! 1 | [[Станіслаў Чурыла]] |- ! 1 | [[Станіслаў Шадурскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Шамецкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Шаплевіч]] |- ! 1 | [[Станіслаў Шчапаноўскі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Шымецкі]] |- ! 1 | [[Станіслаў Шыракарадзюк]] |- ! 1 | [[Станіслаў Юрый Радзівіл]] |- ! 1 | [[Станіслаў са Шчапанава]] |- ! 1 | [[Станісловас Кузма]] |- ! 1 | [[Станішэўскі]] |- ! 1 | [[Стара-Боляслаў]] |- ! 1 | [[Старадубскі маршалак]] |- ! 1 | [[Старадубскі полк]] |- ! 1 | [[Старадубшчына]] |- ! 1 | [[Старажынка]] |- ! 1 | [[Старажытна-рускае дойлідства]] |- ! 1 | [[Старажытнаангельская мова]] |- ! 1 | [[Старажытнаанглійская літаратура]] |- ! 1 | [[Старажытнае Бярэсце]] |- ! 1 | [[Старажытналацінскія пераклады Бібліі]] |- ! 1 | [[Старажытнапольская мова]] |- ! 1 | [[Старажытнарымская архітэктура]] |- ! 1 | [[Старажытначэшская мова]] |- ! 1 | [[Старажытная Індыя]] |- ! 1 | [[Старажытная Асірыйская Царква Усходу]] |- ! 1 | [[Старажытная Асірыйская царква Усходу]] |- ! 1 | [[Старажытная Гара (Рыга)]] |- ! 1 | [[Старажытная Сірыя]] |- ! 1 | [[Старажытнаўсходнія Цэрквы]] |- ! 1 | [[Старазагорскае паўстанне, 1875]] |- ! 1 | [[Старазагорская епархія]] |- ! 1 | [[Старалітва]] |- ! 1 | [[Старапольская мова]] |- ! 1 | [[Старарускі павет]] |- ! 1 | [[Старарымскі Сімвал веры]] |- ! 1 | [[Старасельна]] |- ! 1 | [[Стараславянская]] |- ! 1 | [[Стараславянская літургія]] |- ! 1 | [[Стараста курклеўскі]] |- ! 1 | [[Стараста рэчыцкі]] |- ! 1 | [[Стараста якіскі]] |- ! 1 | [[Старасты дзісненскія]] |- ! 1 | [[Старац Іпаліт]] |- ! 1 | [[Старац Сімяон]] |- ! 1 | [[Старая Жосна]] |- ! 1 | [[Старая Смаленская дарога]] |- ! 1 | [[Старая Чацвяртня]] |- ! 1 | [[Старога горада, Талін]] |- ! 1 | [[Староград]] |- ! 1 | [[Старой Таропе]] |- ! 1 | [[Староста слонімскі]] |- ! 1 | [[Старосты ўладзімірскія]] |- ! 1 | [[Старшыня Вярхоўнага Савета Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Старшыня Вярхоўнай Рады Украіны]] |- ! 1 | [[Старшыня Дзяржаўнага савета Кубы]] |- ! 1 | [[Старшыня Дзяржаўнай Думы]] |- ! 1 | [[Старшыня Палаты прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Старшыня Савета Міністраў]] |- ! 1 | [[Старшыня Савета Міністраў Балгарыі]] |- ! 1 | [[Старшыня Савета Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Старшыня Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Старшыня палаты Прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі]] |- ! 1 | [[Старшыня палаты дэпутатаў Італіі]] |- ! 1 | [[Старшыня ўрада Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Старшыня ўраду Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Стары]] |- ! 1 | [[Стары Іерусалім]] |- ! 1 | [[Стары Зпавет]] |- ! 1 | [[Стары Куплін]] |- ! 1 | [[Стары Пярну]] |- ! 1 | [[Стары Рынак, Штральзунд]] |- ! 1 | [[Стары Сарай]] |- ! 1 | [[Стары горад (Быдгашч)]] |- ! 1 | [[Стары горад (Коўна)]] |- ! 1 | [[Стары горад Іерусалім]] |- ! 1 | [[Стары палац (Кентэрберы)]] |- ! 1 | [[Стары рынак, Гродна]] |- ! 1 | [[Стары рынак, Кракаў]] |- ! 1 | [[Стары рынак (Пінск)]] |- ! 1 | [[Старэ-Брно]] |- ! 1 | [[Старэ-Горы]] |- ! 1 | [[Стасіс Антанас Бачкіс]] |- ! 1 | [[Статар, манета]] |- ! 1 | [[Статут, 1505]] |- ! 1 | [[Статут, Сярэднявечча]] |- ! 1 | [[Статут, англасаксонскае права]] |- ! 1 | [[Статут Бенедыкта]] |- ! 1 | [[Статут Рускай Праваслаўнай Царквы]] |- ! 1 | [[Статут Святога Бенедыкта]] |- ! 1 | [[Статут Тэўтонскага ордэна]] |- ! 1 | [[Статут пра рэзы]] |- ! 1 | [[Статут святога Бенедыкта]] |- ! 1 | [[Статуэтка]] |- ! 1 | [[Статуя Хрыста Цара]] |- ! 1 | [[Статыстычная мадэль]] |- ! 1 | [[Статыстычная сума]] |- ! 1 | [[Статыстычная інтэрпрэтацыя хвалевай функцыі]] |- ! 1 | [[Статыстычныя метады для навуковых работнікаў]] |- ! 1 | [[Статычаў]] |- ! 1 | [[Стафаж]] |- ! 1 | [[Стафан Іванавіч Гапанюк]] |- ! 1 | [[Стафан Аляксандр Звяровіч]] |- ! 1 | [[Стафан Антоній Мдзеўскі]] |- ! 1 | [[Стафан Багуслаў Рупнеўскі]] |- ! 1 | [[Стафан Казімір Карп]] |- ! 1 | [[Стафанаўская вуліца (Вільня)]] |- ! 1 | [[Стахій, апостал]] |- ! 1 | [[Стацыі]] |- ! 1 | [[Сташкунішкі]] |- ! 1 | [[Стаянцы]] |- ! 1 | [[Стаўкі (Валожынскі раён)]] |- ! 1 | [[Стаўрапігальны манастыр]] |- ! 1 | [[Стаўскія]] |- ! 1 | [[Стварэнне Адама (значэнні)]] |- ! 1 | [[Стефан Яворский]] |- ! 1 | [[Стоглавы сабор]] |- ! 1 | [[Стоколос Надія Георгіївна]] |- ! 1 | [[Стола, адзенне]] |- ! 1 | [[Столац]] |- ! 1 | [[Столп]] |- ! 1 | [[Стольнік віленскі]] |- ! 1 | [[Стольнік рэчыцкі]] |- ! 1 | [[Столінская іканапісная школа]] |- ! 1 | [[Стоп]] |- ! 1 | [[Стоу]] |- ! 1 | [[Стоўпнік]] |- ! 1 | [[Стоўпніцтва]] |- ! 1 | [[Страбон (значэнні)]] |- ! 1 | [[Страдом]] |- ! 1 | [[Стражнік]] |- ! 1 | [[Страз]] |- ! 1 | [[Стралецкі бунт, 1698]] |- ! 1 | [[Стралецкі бунт 1698 года]] |- ! 1 | [[Стралковы цір]] |- ! 1 | [[Стральцы, арганізацыя]] |- ! 1 | [[Стральчатае вакно]] |- ! 1 | [[Страна.ру]] |- ! 1 | [[Странголі]] |- ! 1 | [[Странник (часопіс)]] |- ! 1 | [[Страсбургскія вокны (царква Святога Лаўрэнція)]] |- ! 1 | [[Страсная сядміца]] |- ! 1 | [[Страсны тыднень]] |- ! 1 | [[Страсны чацвер]] |- ! 1 | [[Страсці, музычны жанр]] |- ! 1 | [[Страсці Хрыстовы, фільм]] |- ! 1 | [[Стратар]] |- ! 1 | [[Стратфард (Канектыкут)]] |- ! 1 | [[Стратфілд]] |- ! 1 | [[Стратыграфічны гарызонт]] |- ! 1 | [[Стратэгічная абаронная ініцыятыва]] |- ! 1 | [[Страхквас]] |- ! 1 | [[Страшэнны суд]] |- ! 1 | [[Страўнікава-кішачны тракт чалавека]] |- ! 1 | [[Строганаўская дача]] |- ! 1 | [[Строенцы]] |- ! 1 | [[Строф]] |- ! 1 | [[Строфа]] |- ! 1 | [[Структура ўзброеных сіл]] |- ! 1 | [[Струна, фізіка]] |- ! 1 | [[Струнойці]] |- ! 1 | [[Стрыечны брат]] |- ! 1 | [[Стрыльбіцкія]] |- ! 1 | [[Стрэла]] |- ! 1 | [[Стрэльчатая арка]] |- ! 1 | [[Стрэтэм]] |- ! 1 | [[Стрэчанская царква (Бабруйск)]] |- ! 1 | [[Стрэчанская царква (Хваенск)]] |- ! 1 | [[Стрэчанская царква (Херсон)]] |- ! 1 | [[Стрэшэнскі раён]] |- ! 1 | [[Студня Якава]] |- ! 1 | [[Студыты, УГКЦ]] |- ! 1 | [[Студыёла Франчэска Першага]] |- ! 1 | [[Студэнтат]] |- ! 1 | [[Стужачная мазаіка слівы]] |- ! 1 | [[Ступені літургіі]] |- ! 1 | [[Ступені свабоды, фізіка]] |- ! 1 | [[Стурмій]] |- ! 1 | [[Стурцо]] |- ! 1 | [[Стурчуркубрынкен]] |- ! 1 | [[Стшэбелінек]] |- ! 1 | [[Стывен Гардынер]] |- ! 1 | [[Стывен Рансіман]] |- ! 1 | [[Стывентан (Хэмпшыр)]] |- ! 1 | [[Стыг Андэрсан Хвідэ]] |- ! 1 | [[Стыглава]] |- ! 1 | [[Стыгмастэрол]] |- ! 1 | [[Стыгматызацыя Святога Францыска]] |- ! 1 | [[Стылягі (фільм)]] |- ! 1 | [[Стырб'ёрн Моцны]] |- ! 1 | [[Стыфеліо]] |- ! 1 | [[Стыхірар]] |- ! 1 | [[Стыў Зан]] |- ! 1 | [[Стэатыт]] |- ! 1 | [[Стэйн Рэйнердсэн]] |- ! 1 | [[Стэйнфарт]] |- ! 1 | [[Стэйтэн-Айленд]] |- ! 1 | [[Стэла Меша]] |- ! 1 | [[Стэлінг]] |- ! 1 | [[Стэмфіліёз]] |- ! 1 | [[СтэпЛАГ]] |- ! 1 | [[Стэпавая расліннасць]] |- ! 1 | [[Стэплаг]] |- ! 1 | [[Стэрыльнасць, размнажэнне]] |- ! 1 | [[Стэфа Лыскавец]] |- ! 1 | [[Стэфан]] |- ! 1 | [[Стэфан, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Стэфан (Адрыяшанка)]] |- ! 1 | [[Стэфан (Нешчарат)]] |- ! 1 | [[Стэфан (Панкавіч)]] |- ! 1 | [[Стэфан (Растаргуеў)]] |- ! 1 | [[Стэфан (Шокаў)]] |- ! 1 | [[Стэфан (Яварскі)]] |- ! 1 | [[Стэфан II Няманіч]] |- ! 1 | [[Стэфан IV, гаспадар малдаўскі]] |- ! 1 | [[Стэфан IV (значэнні)]] |- ! 1 | [[Стэфан IV Малады]] |- ! 1 | [[Стэфан I (значэнні)]] |- ! 1 | [[Стэфан I Балгарскі]] |- ! 1 | [[Стэфан V (армянскі каталікос)]] |- ! 1 | [[Стэфан Аляксандр Звяровіч]] |- ! 1 | [[Стэфан Бяртамус]] |- ! 1 | [[Стэфан Вальчыкевіч]] |- ! 1 | [[Стэфан Ваніфацьеў]] |- ! 1 | [[Стэфан Вежбоўскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Галынскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Гардынер]] |- ! 1 | [[Стэфан Горскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Дыякан]] |- ! 1 | [[Стэфан Кучыньскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Львовіч Раманскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Непійскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Неразаў]] |- ! 1 | [[Стэфан Пакутнік]] |- ! 1 | [[Стэфан Пачаскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Пермскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Рупнеўскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Сэгень]] |- ! 1 | [[Стэфан Торнбал]] |- ! 1 | [[Стэфан Турчыновіч]] |- ! 1 | [[Стэфан Ураш II]] |- ! 1 | [[Стэфан Ураш II Мілуцін]] |- ! 1 | [[Стэфан Фрэдэрык Эсэль]] |- ! 1 | [[Стэфан Хардынг]] |- ! 1 | [[Стэфан Хесэ]] |- ! 1 | [[Стэфан Хірскі]] |- ! 1 | [[Стэфан Шылер]] |- ! 1 | [[Стэфан з Турнэ]] |- ! 1 | [[Стэфана Фрэзі]] |- ! 1 | [[Стэфанас Бедрос X Азаран]] |- ! 1 | [[Стэфанафор]] |- ! 1 | [[Стэфанаўскі на Лугу манастыр]] |- ! 1 | [[Стэфанья дэ Мілі]] |- ! 1 | [[Стэфані Тчоў-Ката]] |- ! 1 | [[Суасонская чаша]] |- ! 1 | [[Субардынацынізм]] |- ! 1 | [[Субардынацыянізм]] |- ! 1 | [[Субартовічы]] |- ! 1 | [[Субдыякан]] |- ! 1 | [[Сублей]] |- ! 1 | [[Сублімацыя (псіхалогія)]] |- ! 1 | [[Суботні]] |- ! 1 | [[Суботнік]] |- ! 1 | [[Субстанцыя]] |- ! 1 | [[Субсідыя]] |- ! 1 | [[Суверэнны Ваенны ордэн імя Св. Яна Іерусалімскага]] |- ! 1 | [[Сувязі з грамадскасцю]] |- ! 1 | [[Сугучча]] |- ! 1 | [[Суд Божы]] |- ! 1 | [[Суда, энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Судзебнік 1497 года]] |- ! 1 | [[Судзінкавая хірургія]] |- ! 1 | [[Судны дзень]] |- ! 1 | [[Судны дзень (секвенцыя)]] |- ! 1 | [[Судны прыказ]] |- ! 1 | [[Судува]] |- ! 1 | [[Суздальска-Ніжагародскае княства]] |- ! 1 | [[Суздальска-ніжагародскае княства]] |- ! 1 | [[Суздальскае княства]] |- ! 1 | [[Суздальскае паўстанне 1024 года]] |- ! 1 | [[Суздальская зямля]] |- ! 1 | [[Сукафедральны сабор Святога Сэрца (Х’юстан)]] |- ! 1 | [[Суконныя рады, Кракаў]] |- ! 1 | [[Сукуб]] |- ! 1 | [[Сулеюўскі кляштар]] |- ! 1 | [[Сульфат медзі(II)]] |- ! 1 | [[Сульфенавая кіслата]] |- ! 1 | [[Сульфід цынка]] |- ! 1 | [[Суліма (герб)]] |- ! 1 | [[Сума тэалогіі]] |- ! 1 | [[Сумавальная машына Паскаля]] |- ! 1 | [[Сумі Ё]] |- ! 1 | [[Суперінтэнданты]] |- ! 1 | [[Суплодзе]] |- ! 1 | [[Суполка грунвальдскіх дружын]] |- ! 1 | [[Супольнасць англіканскіх цэркваў]] |- ! 1 | [[Супольнасць евангельскіх цэркваў Еўропы]] |- ! 1 | [[Супольнасьць (газета)]] |- ! 1 | [[Супольны ўстаў]] |- ! 1 | [[Супрапорта]] |- ! 1 | [[Супраслеўская епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Супраслеўская ўніяцкая епархія]] |- ! 1 | [[Супрасльская ікона Божай Маці]] |- ! 1 | [[Супрасльскі распеў]] |- ! 1 | [[Супраць Цэльса]] |- ! 1 | [[Супраць ерасяў]] |- ! 1 | [[Супрацьгемаройны збор]] |- ! 1 | [[Супрацьгемаройны сродак]] |- ! 1 | [[Супрацьгліставы сродак]] |- ! 1 | [[Супрацьзапаленчае дзеянне]] |- ! 1 | [[Супрацьмікробнае дзеянне]] |- ! 1 | [[Супрацьпрастудны сродак]] |- ! 1 | [[Супрацьцынготны сродак]] |- ! 1 | [[Супяшчаныя глебы]] |- ! 1 | [[Сура (Архангельская вобласць)]] |- ! 1 | [[Сура Ат-Тын]] |- ! 1 | [[Суражскае староства]] |- ! 1 | [[Суражская епархія]] |- ! 1 | [[Суражыцкі манастыр]] |- ! 1 | [[Сургуч]] |- ! 1 | [[Суровы ліст]] |- ! 1 | [[Суровы стыль]] |- ! 1 | [[Сурожская епархія]] |- ! 1 | [[Сурскае возера]] |- ! 1 | [[Суруч]] |- ! 1 | [[Сусака, цар егіпецкі]] |- ! 1 | [[Сусана і старцы]] |- ! 1 | [[Сусанна Георгіеўна Мар]] |- ! 1 | [[Сусанна Навадворская]] |- ! 1 | [[Сусанна Станкевіч]] |- ! 1 | [[Сусветнае пяцідзясятніцкае брацтва]] |- ! 1 | [[Сусветная Царква]] |- ! 1 | [[Сусветная місіянерская канферэнцыя (1910)]] |- ! 1 | [[Сусветная студэнцкая хрысціянская федэрацыя]] |- ! 1 | [[Сусветны альянс рэфармаваных цэркваў]] |- ! 1 | [[Сусветны альянс рэфармацкіх цэркваў]] |- ! 1 | [[Сусветны баптысцкі альянс]] |- ! 1 | [[Сусветны кангрэс славакаў]] |- ! 1 | [[Сусветны метадысцкі савет]] |- ! 1 | [[Сусветны патрыярхат]] |- ! 1 | [[Сусветны саюз баптыстаў]] |- ! 1 | [[Суспільне Новини]] |- ! 1 | [[Сутра]] |- ! 1 | [[Сутуласць]] |- ! 1 | [[Суфраган жмудскі]] |- ! 1 | [[Сухабязводнае]] |- ! 1 | [[Суханава (маёнтак)]] |- ! 1 | [[Сухапутны шляхецкі корпус]] |- ! 1 | [[Сухарэльшчына]] |- ! 1 | [[Сухая маса]] |- ! 1 | [[Сухаядзенне]] |- ! 1 | [[Сухумская акруга]] |- ! 1 | [[Суцяшэнне філасофіяй]] |- ! 1 | [[Сучава, жудзец]] |- ! 1 | [[Сучасная венецкая мова]] |- ! 1 | [[Сучэвіца]] |- ! 1 | [[Сушаныя грыбы]] |- ! 1 | [[Сушыльня]] |- ! 1 | [[Сферычная панарама]] |- ! 1 | [[Сфірот]] |- ! 1 | [[Схаваная камера]] |- ! 1 | [[Схаларх]] |- ! 1 | [[Схейндэл]] |- ! 1 | [[Схелтэ Адамс Болсверт]] |- ! 1 | [[Сход]] |- ! 1 | [[Схуты]] |- ! 1 | [[Схізма Фоція]] |- ! 1 | [[Схізма пасля Халкідонскага Сабору]] |- ! 1 | [[Схізматык]] |- ! 1 | [[Схімнік]] |- ! 1 | [[Сцепан Баўрлейн]] |- ! 1 | [[Сцепанос Таранецы]] |- ! 1 | [[Сцыпіён Дэль Фера]] |- ! 1 | [[Сцью]] |- ! 1 | [[Сцюарт Саймінгтан]] |- ! 1 | [[Сцюарт Хол]] |- ! 1 | [[Сцяг Лівонскага каралеўства]] |- ! 1 | [[Сцяг камунізму]] |- ! 1 | [[Сцяпан Іванавіч Масельскі]] |- ! 1 | [[Сцяпан Ігнатавіч Карабан]] |- ! 1 | [[Сцяпан Войтанка]] |- ! 1 | [[Сцяпан Дзегцяроў]] |- ! 1 | [[Сцяпан Дзям'янавіч Каўнір]] |- ! 1 | [[Сцяпан Зіноўеў]] |- ! 1 | [[Сцяпан Мартышкевіч-Бусінскі]] |- ! 1 | [[Сцяпан Мікалаевіч Сакалоўскі]] |- ! 1 | [[Сцяпан Федак]] |- ! 1 | [[Сцяпан Фёдаравіч Паскевіч]] |- ! 1 | [[Сцяпанцмінда]] |- ! 1 | [[Сцяпны лагер]] |- ! 1 | [[Сцяфан (Каліноўскі)]] |- ! 1 | [[Сціга Андэрсен]] |- ! 1 | [[Сціхіра]] |- ! 1 | [[Сыгнатурка]] |- ! 1 | [[Сыман Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Сымон, брата Ісуса]] |- ! 1 | [[Сымон, мітрапаліт Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Сымон, сын Якава]] |- ! 1 | [[Сымон (Іваноўскі)]] |- ! 1 | [[Сымон (Новікаў)]] |- ! 1 | [[Сымон Агурцэвіч]] |- ! 1 | [[Сымон Блажэнны]] |- ! 1 | [[Сымон Вяшчун]] |- ! 1 | [[Сымон Забела]] |- ! 1 | [[Сымон Йоханн ван Даў]] |- ! 1 | [[Сымон Кірэнейскі]] |- ! 1 | [[Сымон Марцін Казлоўскі]] |- ! 1 | [[Сымон Ушакоў]] |- ! 1 | [[Сымон пракажоны]] |- ! 1 | [[Сымона Салунскі]] |- ! 1 | [[Сын Чалавечы]] |- ! 1 | [[Сынаптычныя Евангеллі]] |- ! 1 | [[Сыны Ізраілевыя]] |- ! 1 | [[Сыны амерыканскай рэвалюцыі]] |- ! 1 | [[Сып]] |- ! 1 | [[Сыпны ціф]] |- ! 1 | [[Сыпні]] |- ! 1 | [[Сыёнская святліца]] |- ! 1 | [[Сьюдад Барыяс]] |- ! 1 | [[Сэгэнэйтыйская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Сэдыментацыя]] |- ! 1 | [[Сэлія Імры]] |- ! 1 | [[Сэм Ірвін]] |- ! 1 | [[Сэмюэл Фрэдерык Грэй]] |- ! 1 | [[Сэмюэль Альфонс Стрытч]] |- ! 1 | [[Сэнт-Андрус]] |- ! 1 | [[Сэнт-Эндрус]] |- ! 1 | [[Сэрвіты]] |- ! 1 | [[Сэрца (сімвал)]] |- ! 1 | [[Сю мэй]] |- ! 1 | [[Сюзана і старэйшыны]] |- ! 1 | [[Сюзанна Стокс-Мантан]] |- ! 1 | [[Сюй Гуанцы]] |- ! 1 | [[Сюнікская школа]] |- ! 1 | [[Сядзіба Жарноўка]] |- ! 1 | [[Сядзіба Мезотэн]] |- ! 1 | [[Сядзіба Хоцень]] |- ! 1 | [[Сядзібна-паркавага комплекса Рдултоўскіх, Верхняе Чэрніхава]] |- ! 1 | [[Сядзібна-паркавы комплекс Гяцэвічаў]] |- ! 1 | [[Сядзібна-паркавы комплекс Корсакаў, Бяздзедавічы]] |- ! 1 | [[Сядзібна-паркавы комплекс Манюшкаў (Роткаўшчына)]] |- ! 1 | [[Сядзібна-паркавы комплекс Свентаржэцкіх, Багушэвічы]] |- ! 1 | [[Сяло Анастасіеўка, Краснадарскі край]] |- ! 1 | [[Сяло Белагародка]] |- ! 1 | [[Сяло Варнічэнь]] |- ! 1 | [[Сяло Вялікая Тапаль]] |- ! 1 | [[Сяло Вішанькі, Чарнігаўская вобласць]] |- ! 1 | [[Сяло Кехві]] |- ! 1 | [[Сяло Нікольскае, Бальшакалпанскае сельскае пасяленне]] |- ! 1 | [[Сяло Павалач]] |- ! 1 | [[Сяло Паланка, Кэлэрашскі раён]] |- ! 1 | [[Сяло Перасопніца]] |- ! 1 | [[Сяло Сталыпіна, Саратаўская вобласць]] |- ! 1 | [[Сяло Страцін]] |- ! 1 | [[Сяло Строенцы]] |- ! 1 | [[Сяло Сырастан]] |- ! 1 | [[Сяло Халеп'е]] |- ! 1 | [[Сяло Халмагоры]] |- ! 1 | [[Сялянскае паўстанне]] |- ! 1 | [[Сялянскі саюз]] |- ! 1 | [[Сям'я Баргезэ]] |- ! 1 | [[Сям'я Жанны д'Арк]] |- ! 1 | [[Сям'я Кацюбінскіх (фільм)]] |- ! 1 | [[Сям цудоўных прыкмет у Евангеллі ад Яна]] |- ! 1 | [[Сямейна-абрадавыя песні]] |- ! 1 | [[Сямейныя каштоўнасці]] |- ! 1 | [[Сямён Ісакавіч Кірсанаў]] |- ! 1 | [[Сямён Абрамчык]] |- ! 1 | [[Сямён Адзінцэвіч]] |- ! 1 | [[Сямён Арцёмавіч Волкаў]] |- ! 1 | [[Сямён Дзмітрыевіч Склярэнка]] |- ! 1 | [[Сямён Нясвіцкі]] |- ! 1 | [[Сямён Раманавіч Варанцоў]] |- ! 1 | [[Сямён Фёдаравіч Ямантавіч-Падбярэзскі]] |- ! 1 | [[Сямёнаўскае, сяло]] |- ! 1 | [[Сямібаяршчына]] |- ! 1 | [[Сямідзесят апосталаў]] |- ! 1 | [[Сямілетняя вайна]] |- ! 1 | [[Сям’я Баргезэ]] |- ! 1 | [[Сям’я Тухераў]] |- ! 1 | [[Сянеі-Тракаі]] |- ! 1 | [[Сяргей Іванавіч Давыдаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Іванавіч Садзікаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Алегавіч Кузняцоў]] |- ! 1 | [[Сяргей Аляксандравіч Аннінскі]] |- ! 1 | [[Сяргей Аляксандравіч Аруцюнаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Аляксандравіч Кусявіцкі]] |- ! 1 | [[Сяргей Аляксандравіч Салаўёў, кінарэжысёр]] |- ! 1 | [[Сяргей Аляксандравіч Федчанка]] |- ! 1 | [[Сяргей Аляксандравіч Яфрэмаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Аляксеевіч Нікіцін, крыміналіст]] |- ! 1 | [[Сяргей Барысавіч Станкевіч]] |- ! 1 | [[Сяргей Васілевіч Іваноў]] |- ! 1 | [[Сяргей Васільевіч Зубатаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Васільевіч Палякоў]] |- ! 1 | [[Сяргей Васільевіч Пятроў (мітрапаліт)]] |- ! 1 | [[Сяргей Васільевіч Тураеў]] |- ! 1 | [[Сяргей Васільевіч Шэрвінскі]] |- ! 1 | [[Сяргей Васільевіч Юзепчук]] |- ! 1 | [[Сяргей Вашкевіч]] |- ! 1 | [[Сяргей Вольфангавіч Заграеўскі]] |- ! 1 | [[Сяргей Гардун]] |- ! 1 | [[Сяргей Глазьеў]] |- ! 1 | [[Сяргей Доўгушаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Калістратавіч Раманоўскі]] |- ! 1 | [[Сяргей Канстанцінавіч Смірноў]] |- ! 1 | [[Сяргей Канстанцінавіч Фёдараў]] |- ! 1 | [[Сяргей Лалазараў]] |- ! 1 | [[Сяргей Леанідавіч Дыжур]] |- ! 1 | [[Сяргей Лепін]] |- ! 1 | [[Сяргей Ляонцьеў]] |- ! 1 | [[Сяргей Мядзь]] |- ! 1 | [[Сяргей Мікалаевіч Лебедзеў]] |- ! 1 | [[Сяргей Мікалаевіч Манул]] |- ! 1 | [[Сяргей Мікалаевіч Мясаедаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Мікалаевіч Пракаповіч]] |- ! 1 | [[Сяргей Назіпавіч Гаўраў]] |- ! 1 | [[Сяргей Нікіцін (крыміналіст)]] |- ! 1 | [[Сяргей Пятровіч Мяльгуноў]] |- ! 1 | [[Сяргей Пятровіч Румянцаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Радакоўскі]] |- ! 1 | [[Сяргей Сямёнавіч Хабалаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Сяргеевіч Ольдэнбург]] |- ! 1 | [[Сяргей Сяргеевіч Тацішчаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Сіпко]] |- ! 1 | [[Сяргей Тарасавіч Даніленка-Карын]] |- ! 1 | [[Сяргей Уладзіміравіч Лалазараў]] |- ! 1 | [[Сяргей Уладзіміравіч Ястржэмбскі]] |- ! 1 | [[Сяргей Уладзіслававіч Собалеў]] |- ! 1 | [[Сяргей Усцінавіч Салаўёў]] |- ! 1 | [[Сяргей Фірсаў]] |- ! 1 | [[Сяргей Шарамецеў]] |- ! 1 | [[Сяргей Яцкевіч]] |- ! 1 | [[Сяродмесце, Варшава]] |- ! 1 | [[Сярэбраная бібліятэка]] |- ! 1 | [[Сярэбраная стужка 1990]] |- ! 1 | [[Сярэбраны сон Салемеі]] |- ! 1 | [[Сярэбраныя манеты]] |- ! 1 | [[Сярэдзінная вобласць (Мальта)]] |- ! 1 | [[Сярэднеазіяцкая ваенная акруга]] |- ! 1 | [[Сярэдневяковая музыка]] |- ! 1 | [[Сярэднееўрапейскі экзархат]] |- ! 1 | [[Сярэднявечная філасофія]] |- ! 1 | [[Сярэднявечныя англійскія саборы]] |- ! 1 | [[Сярэдняе імя]] |- ! 1 | [[Сярэдняя адукацыя]] |- ! 1 | [[Сярэдняя школа Томба]] |- ! 1 | [[Сярэдні клас]] |- ! 1 | [[Сярэднікава]] |- ! 1 | [[Сястрынская справа]] |- ! 1 | [[Сястрыцтва]] |- ! 1 | [[Сястрэнец]] |- ! 1 | [[Сятая Ганна]] |- ! 1 | [[Сятчатка]] |- ! 1 | [[Сяўліева]] |- ! 1 | [[Сёнерборгскі замак]] |- ! 1 | [[Сёстры-еўхарысткі]] |- ! 1 | [[Сёстры Служкі Ісуса ў Еўхарыстыі]] |- ! 1 | [[Сёстры добрага самарыцяніна]] |- ! 1 | [[Сі-бемоль мажор]] |- ! 1 | [[Сібранд]] |- ! 1 | [[Сібіла, каралева Іерусаліма]] |- ! 1 | [[Сібіла Анжуйская]] |- ! 1 | [[Сібіла Ачэра]] |- ! 1 | [[Сібіла Клеўская]] |- ! 1 | [[Сібіла Лузіньян]] |- ! 1 | [[Сібірска-Уральскі алюміній]] |- ! 1 | [[Сібірская Евангелічна-Лютэранская Царква]] |- ! 1 | [[Сібірская губерня]] |- ! 1 | [[Сівард]] |- ! 1 | [[Сівіла]] |- ! 1 | [[Сігвальд Скавлан]] |- ! 1 | [[Сігебранд]] |- ! 1 | [[Сігерык Сур'ёзны]] |- ! 1 | [[Сігма Хі]] |- ! 1 | [[Сігналізацыя]] |- ! 1 | [[Сігнатур]] |- ! 1 | [[Сігнатурка, звон]] |- ! 1 | [[Сігурд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Сігурд Эйрыксан]] |- ! 1 | [[Сідар Паспееў]] |- ! 1 | [[Сіджызмонда Пандольфа Малатэста]] |- ! 1 | [[Сідоній Апалінарый]] |- ! 1 | [[Сідыракастронская мітраполія]] |- ! 1 | [[Сікамор]] |- ! 1 | [[Сікарыі]] |- ! 1 | [[Сікст (значэнні)]] |- ! 1 | [[Сікст Сіенскі]] |- ! 1 | [[Сіксцінская Мадонна]] |- ! 1 | [[Сіла (Ангельскі чын)]] |- ! 1 | [[Сіла веры]] |- ! 1 | [[Сілабізм]] |- ! 1 | [[Сілард Керэстэш]] |- ! 1 | [[Сілары]] |- ! 1 | [[Сілезскае княства]] |- ! 1 | [[Сілезская Біблія]] |- ! 1 | [[Сілены]] |- ! 1 | [[Сіло]] |- ! 1 | [[Сілоам]] |- ! 1 | [[Сілы]] |- ! 1 | [[Сільван]] |- ! 1 | [[Сільван, Дыярбакыр]] |- ! 1 | [[Сільвестр (Альшэўскі)]] |- ! 1 | [[Сільвестр (Крайскі)]] |- ! 1 | [[Сільвестр (Кулябка)]] |- ! 1 | [[Сільвестр (Сембратовіч)]] |- ! 1 | [[Сільвестр (Страгародскі)]] |- ! 1 | [[Сільвестр IV]] |- ! 1 | [[Сільвестр Мацаліні]] |- ! 1 | [[Сільвестр Мацяеўскі]] |- ! 1 | [[Сільвестр Пяшкевіч]] |- ! 1 | [[Сільвестр Стодэвешэр]] |- ! 1 | [[Сільвестр Феадосевіч Шчадрын]] |- ! 1 | [[Сільвестраўскі збор]] |- ! 1 | [[Сільвіа Валенці Ганзага]] |- ! 1 | [[Сілікатная цэгла]] |- ! 1 | [[Сілікатны блок]] |- ! 1 | [[Сіма Пеўра]] |- ! 1 | [[Сіма Чырковіч]] |- ! 1 | [[Сіман Радрыгіш]] |- ! 1 | [[Сімаргл]] |- ! 1 | [[Сімас Сужыедзеліс]] |- ! 1 | [[Сімах (значэнні)]] |- ! 1 | [[Сімах Эвіяніт]] |- ! 1 | [[Сімбіёз, этналогія]] |- ! 1 | [[Сімвалізм (выяўленчае мастацтва)]] |- ! 1 | [[Сімволіка]] |- ! 1 | [[Сімеон (Бычкоў)]] |- ! 1 | [[Сімеон (Зінкевіч)]] |- ! 1 | [[Сімеон (Лінькоў)]] |- ! 1 | [[Сімеон Метафраст]] |- ! 1 | [[Сімон, першасвяшчэннік]] |- ! 1 | [[Сімон I, герцаг Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Сімон II, герцаг Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Сімон Епіскапій]] |- ! 1 | [[Сімон Зілот]] |- ! 1 | [[Сімон Нтамвана]] |- ! 1 | [[Сімон Стэвін]] |- ! 1 | [[Сімон Трэнцкі]] |- ! 1 | [[Сімон Фёдаравіч Ушакаў]] |- ! 1 | [[Сімон дэ Манфор, 6-ы граф Лестэр]] |- ! 1 | [[Сімон дэ Манфор (5-ы граф Лестэр)]] |- ! 1 | [[Сімон дэ Манфор (6-ы граф Лестэр)]] |- ! 1 | [[Сімплікій]] |- ! 1 | [[Сімпліцый]] |- ! 1 | [[Сімпосій (Платон)]] |- ! 1 | [[Сімфанічная музыка]] |- ! 1 | [[Сімфанічны аркестр Балтыйскай філармоніі]] |- ! 1 | [[Сімферопальская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Сімфонія (тэорыя)]] |- ! 1 | [[Сімяон, епіскап цвярскі]] |- ! 1 | [[Сімяон-столпнік]] |- ! 1 | [[Сімяон (Бычкоў)]] |- ! 1 | [[Сімяон (Лінькоў)]] |- ! 1 | [[Сімяон (апостал ад 70)]] |- ! 1 | [[Сімяон (епіскап полацкі)]] |- ! 1 | [[Сімяон II (епіскап полацкі)]] |- ! 1 | [[Сімяон IV (архіепіскап полацкі)]] |- ! 1 | [[Сімяон Багапрымац]] |- ! 1 | [[Сімяон Будзына]] |- ! 1 | [[Сімяон Лагафет]] |- ! 1 | [[Сімяон Магіла]] |- ! 1 | [[Сімяон Радзеў]] |- ! 1 | [[Сімяон Суздальскі]] |- ! 1 | [[Сімяон Уладзіміравіч, князь бораўскі]] |- ! 1 | [[Сімяонаўскі манастыр, Брэст]] |- ! 1 | [[Сімяонаўскі манастыр (Брэст)]] |- ! 1 | [[Сімён Пішчэвіч]] |- ! 1 | [[Сін, міфалогія]] |- ! 1 | [[Сінадальны аддзел Беларускай Праваслаўнай Царквы]] |- ! 1 | [[Сінадальны перыяд (РПЦ)]] |- ! 1 | [[Сінадальны шлях]] |- ! 1 | [[Сінадальны ізвод царкоўнаславянскай мовы]] |- ! 1 | [[Сінайскі патэрык]] |- ! 1 | [[Сінайскі псалтыр]] |- ! 1 | [[Сінаніміка]] |- ! 1 | [[Сінап]] |- ! 1 | [[Сіндром Гіена-Баро]] |- ! 1 | [[Сіндром разбурэння калоній]] |- ! 1 | [[Сіндыкат французскіх кінакрытыкаў]] |- ! 1 | [[Сінезій]] |- ! 1 | [[Сінезій Кірэнскі]] |- ! 1 | [[Сінергізм, багаслоўскі тэрмін]] |- ! 1 | [[Сінергізм (багаслоўе)]] |- ! 1 | [[Сінжэрейскі раён]] |- ! 1 | [[Сінод Біскупаў]] |- ! 1 | [[Сінод на гары Ліван (1888)]] |- ! 1 | [[Сінод у Вагаршапаце (491)]] |- ! 1 | [[Сінод у Казмінку]] |- ! 1 | [[Сінод ў Селеўкіі (359)]] |- ! 1 | [[Сінопскі кодэкс]] |- ! 1 | [[Сінопсіс]] |- ! 1 | [[Сінтай]] |- ! 1 | [[Сінтрон]] |- ! 1 | [[Сінтэз]] |- ! 1 | [[Сінтэтычная тэорыя эвалюцыі]] |- ! 1 | [[Сіньхайская рэвалюцыя]] |- ! 1 | [[Сіньярыя Медычы]] |- ! 1 | [[Сіньёр]] |- ! 1 | [[Сініці Кабаясі]] |- ! 1 | [[Сіра-Малабарская Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Сіра-Персідская Царква]] |- ! 1 | [[Сіра-персідская царква]] |- ! 1 | [[Сірарпі Тэр-Нерсесян]] |- ! 1 | [[Сіраская, Тынаская, Андраская, Кеаская і Мілаская мітраполія]] |- ! 1 | [[Сірвіды]] |- ! 1 | [[Сіргіян]] |- ! 1 | [[Сірмійскі сабор, 351]] |- ! 1 | [[Сірміум]] |- ! 1 | [[Сіроцкі прытулак]] |- ! 1 | [[Сірпуцій]] |- ! 1 | [[Сірыйска-якабіцкая царква]] |- ! 1 | [[Сірыйскае каралеўства]] |- ! 1 | [[Сірыйскай хрысціянства]] |- ! 1 | [[Сірыйская Палесціна]] |- ! 1 | [[Сірыйская архітэктура]] |- ! 1 | [[Сірыйскі алфавіт]] |- ! 1 | [[Сірыйскія версіі Бібліі]] |- ! 1 | [[Сірыйскія пераклады Бібліі]] |- ! 1 | [[Сірыл Дарлінгтан]] |- ! 1 | [[Сірыцый, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Сірэ]] |- ! 1 | [[Сірэна]] |- ! 1 | [[Сіс, Кілікія]] |- ! 1 | [[Сіс (Кілікія)]] |- ! 1 | [[Сіс (старажытны горад)]] |- ! 1 | [[Сісаніёнская і Сіятысцкая мітраполія]] |- ! 1 | [[Сіская епархія]] |- ! 1 | [[Сісой Вялікі, браняносец]] |- ! 1 | [[Сістэма аўтаматызацыі праектных прац]] |- ! 1 | [[Сістэма запісу лікаў кірыліцай]] |- ! 1 | [[Сісіній, Папа Рымскі]] |- ! 1 | [[Сітастэрол]] |- ! 1 | [[Сітнік жабіны]] |- ! 1 | [[Сітнік ніткападобны]] |- ! 1 | [[Сітнік разыходны]] |- ! 1 | [[Сітнік стыгійскі]] |- ! 1 | [[Сітнік цыбульны]] |- ! 1 | [[Сітнік членісты]] |- ! 1 | [[Сітнікавыя]] |- ! 1 | [[Сіф (Біблія)]] |- ! 1 | [[Сіф (значэнні)]] |- ! 1 | [[Сіфнас]] |- ! 1 | [[Сіфуэнтэс]] |- ! 1 | [[Сіфіяны]] |- ! 1 | [[Сіхена]] |- ! 1 | [[Сіцылійская ўсяночная]] |- ! 1 | [[Сіцылійскі эмірат]] |- ! 1 | [[Січэн]] |- ! 1 | [[Сіёнская гара]] |- ! 1 | [[С’юзан Паці]] |- ! 1 | [[Т'ебас]] |- ! 1 | [[Т. Lipiński]] |- ! 1 | [[Т. І. Рошчына]] |- ! 1 | [[Т. А. Сінькевіч]] |- ! 1 | [[Т. В. Ліхач]] |- ! 1 | [[Т. Падлескі]] |- ! 1 | [[Т. Савіч]] |- ! 1 | [[Т. Чорная]] |- ! 1 | [[Т.У. Явіч]] |- ! 1 | [[ТВ6]] |- ! 1 | [[ТВС]] |- ! 1 | [[ТОП 09]] |- ! 1 | [[ТСН.ua]] |- ! 1 | [[Тааніт]] |- ! 1 | [[Табара]] |- ! 1 | [[Табернакул]] |- ! 1 | [[Табольскія губернскія ведамасці]] |- ! 1 | [[Табха]] |- ! 1 | [[Табінакль]] |- ! 1 | [[Таварыства Вартавой Вежы]] |- ! 1 | [[Таварыства аматараў прыродазнаўства, антрапалогіі і этнаграфіі]] |- ! 1 | [[Таварыства апостальскага жыцця]] |- ! 1 | [[Таварыства догляду помнікаў мінуўшчыны]] |- ! 1 | [[Таварыства каталіцкай моладзі]] |- ! 1 | [[Таварыства каталіцкіх работнікаў]] |- ! 1 | [[Таварыства літоўскіх пісьменнікаў]] |- ! 1 | [[Таварыства нацыянальнай асветы]] |- ! 1 | [[Таварыства польскай маціцы школьнай]] |- ! 1 | [[Таварыства псіхічных даследаванняў]] |- ! 1 | [[Таварыства саюз сяброў]] |- ! 1 | [[Таварыства светапоглядаў]] |- ! 1 | [[Таварыства сяброў Лужыцы]] |- ! 1 | [[Таварыства сяброў навук]] |- ! 1 | [[Таварыства тэорыі музыкі]] |- ! 1 | [[Таварыш Інакенцій]] |- ! 1 | [[Тавенісі]] |- ! 1 | [[Тавіт]] |- ! 1 | [[Таджыкскае благачынне]] |- ! 1 | [[Тадулінскі Свята-Успенскі жаночы манастыр]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Банахевіч]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Букаты]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Галуўка]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Гацлоўскі]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Дабравольскі]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Драздоўскі]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Жулінскі]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Крахель]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Плоскі]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Развадоўскі]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Слізень]] |- ! 1 | [[Тадэвуш Стрыенскі]] |- ! 1 | [[Тадэуш Любельскі]] |- ! 1 | [[Таймырская аўтаномная акруга]] |- ! 1 | [[Тайнапіс]] |- ! 1 | [[Тайная вячэра, С. Далі]] |- ! 1 | [[Тайная вячэра, Тынтарэта]] |- ! 1 | [[Тайная вячэра, карціна Цінтарэта]] |- ! 1 | [[Тайны дзяржаўны архіў прускай культурнай спадчыны]] |- ! 1 | [[Тайны савет]] |- ! 1 | [[Тайны савет Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Тайныя малітвы]] |- ! 1 | [[Так робяць усе]] |- ! 1 | [[Такугава Іэміцу]] |- ! 1 | [[Такугава Хідэтада]] |- ! 1 | [[Такійская епархія]] |- ! 1 | [[Тала (Кіпр)]] |- ! 1 | [[Таласкае благачынне]] |- ! 1 | [[Таледот Ешу]] |- ! 1 | [[Таледскія аналы]] |- ! 1 | [[Таледскія саборы]] |- ! 1 | [[Таленцінскі дагавор]] |- ! 1 | [[Талнах]] |- ! 1 | [[Талочкі герба «Побуг»]] |- ! 1 | [[Талызін]] |- ! 1 | [[Талісман, раман, 1825]] |- ! 1 | [[Таліт]] |- ! 1 | [[Тамаза Марыя Дзільяра]] |- ! 1 | [[Тамаза Рыгі]] |- ! 1 | [[Тамаза Рыярыа Сфорца]] |- ! 1 | [[Тамара (значэнні)]] |- ! 1 | [[Тамара Аляксееўна Судзілоўская]] |- ! 1 | [[Тамара ГАБРУСЬ]] |- ! 1 | [[Тамара Каліноўска]] |- ! 1 | [[Тамарскі мірны дагавор]] |- ! 1 | [[Тамаш, апостал]] |- ! 1 | [[Тамаш Вайцяховіч]] |- ! 1 | [[Тамаш Каятан Венгерскі]] |- ! 1 | [[Тамаш Малішэўскі]] |- ! 1 | [[Тамаш Тэафіл Ян святаполк-Мірскі]] |- ! 1 | [[Тамаш Чаховіч]] |- ! 1 | [[Тамаш ды Алмейда]] |- ! 1 | [[Тамашоўскі павет (Люблінская губерня)]] |- ! 1 | [[Тамбоўскае паўстанне, 1920—1921]] |- ! 1 | [[Тамбур, прахадная прастора]] |- ! 1 | [[Тамленне]] |- ! 1 | [[Таміслаў (значэнні)]] |- ! 1 | [[Танганская мова]] |- ! 1 | [[Тангентапаль]] |- ! 1 | [[Тангенцыйнае распілоўванне]] |- ! 1 | [[Таненбергскі мемарыял]] |- ! 1 | [[Танец смерці (мастацтва)]] |- ! 1 | [[Танзура]] |- ! 1 | [[Танкреда Нэвіс]] |- ! 1 | [[Танкрэд, кароль Сіцыліі]] |- ! 1 | [[Танкрэд I, кароль Сіцыліі]] |- ! 1 | [[Тапада Насьёнал дэ Мафра]] |- ! 1 | [[Таполя валасістаплодная]] |- ! 1 | [[Таполя канадская]] |- ! 1 | [[Таполя лаўралістая]] |- ! 1 | [[Тапілец]] |- ! 1 | [[Тара Макі]] |- ! 1 | [[Тараканскі манастыр]] |- ! 1 | [[Тараклійскі раён]] |- ! 1 | [[Таральба-дэль-Рыа]] |- ! 1 | [[Тарантыйская епархія]] |- ! 1 | [[Тарас Вячаслававіч Чарнавол]] |- ! 1 | [[Тарасій, патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Тарасій (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Тарасій Земка]] |- ! 1 | [[Тарасій Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Тардомар]] |- ! 1 | [[Тарквіній Гордый]] |- ! 1 | [[Тарон]] |- ! 1 | [[Тарон, замак]] |- ! 1 | [[Таропецкі павет]] |- ! 1 | [[Тартускае благачынне]] |- ! 1 | [[Тарунскі сінод]] |- ! 1 | [[Тарызм]] |- ! 1 | [[Тарэв’еха]] |- ! 1 | [[Тарэлі]] |- ! 1 | [[Тарэцкі гарадскі савет]] |- ! 1 | [[Тасканскае графства]] |- ! 1 | [[Тасканская школа]] |- ! 1 | [[Тасканскі дыялект]] |- ! 1 | [[Тасканскі ордэр]] |- ! 1 | [[Тасоні, Алесандра]] |- ! 1 | [[Тасілон]] |- ! 1 | [[Тасілон III]] |- ! 1 | [[Таталітарная секта]] |- ! 1 | [[Татара-башкірская служба радыё «Свабода»]] |- ! 1 | [[Татара-манголы]] |- ! 1 | [[Татарская кухня]] |- ! 1 | [[Тау-крыж]] |- ! 1 | [[Тафет]] |- ! 1 | [[Тафрынія слівавая]] |- ! 1 | [[Тахарка]] |- ! 1 | [[Тахмасп I]] |- ! 1 | [[Тахота]] |- ! 1 | [[Таццяна Аляксандраўна Мардвілка]] |- ! 1 | [[Таццяна Канстанцінаўна]] |- ! 1 | [[Таццяна Львоўна Карпава]] |- ! 1 | [[Таццяна Мартынюк]] |- ! 1 | [[Таццяна Міхайлаўна Крыхтава]] |- ! 1 | [[Таццяна Сямёнаўна з Гальшанскіх]] |- ! 1 | [[Таццяна Чарняўская]] |- ! 1 | [[Таццяна Яўгенаўна Боткіна]] |- ! 1 | [[Тацыян]] |- ! 1 | [[Таціла]] |- ! 1 | [[Тацішчаўскі раён]] |- ! 1 | [[Таціяна Рымская]] |- ! 1 | [[Ташкенцкае вышэйшае агульнавайскавое каманднае вучылішча]] |- ! 1 | [[Ташкенцкі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Таямніца]] |- ! 1 | [[Таінства Мірапамазання]] |- ! 1 | [[Таінства Пасвячэння]] |- ! 1 | [[Таісія Андрэеўна Карповіч]] |- ! 1 | [[Таўр Матан Руак]] |- ! 1 | [[Таўрагскі дэканат]] |- ! 1 | [[Таўрактанія]] |- ! 1 | [[Таўрыйскі інстытут прадпрымальніцтва і права]] |- ! 1 | [[Таўрычаскі сад]] |- ! 1 | [[Таўхід]] |- ! 1 | [[Тбіліская духоўная акадэмія]] |- ! 1 | [[Твi (Ашанцi)]] |- ! 1 | [[Тварогі-Выпыхі]] |- ! 1 | [[Тварэнне]] |- ! 1 | [[Творчыя акадэмічныя майстэрні Міністэрства культуры Беларусі]] |- ! 1 | [[Тві]] |- ! 1 | [[Театр классического балета п/р Н. Касаткиной и В. Василёва]] |- ! 1 | [[Тжцяннэ]] |- ! 1 | [[Тлумачальная Біблія Лапухіна]] |- ! 1 | [[Тлумачальны Псалтыр]] |- ! 1 | [[Тлумачэнне сноў]] |- ! 1 | [[Тлусты алей]] |- ! 1 | [[Тозік]] |- ! 1 | [[Той самы Мюнхаўзен]] |- ! 1 | [[Ток-пісін]] |- ! 1 | [[Ток зрушэння (электрадынаміка)]] |- ! 1 | [[Толгскі манастыр]] |- ! 1 | [[Толедские анналы]] |- ! 1 | [[Толькі для вашых вачэй]] |- ! 1 | [[Толькі не заходзь…]] |- ! 1 | [[Том (кніга)]] |- ! 1 | [[Том Мур]] |- ! 1 | [[Томас Бартолін]] |- ! 1 | [[Томас Бол Баррат]] |- ! 1 | [[Томас Брус, 7-ы граф Элгін]] |- ! 1 | [[Томас Вудстак]] |- ! 1 | [[Томас Говард, 3-і герцаг Норфалк]] |- ! 1 | [[Томас Джозэф Хэджэрты]] |- ! 1 | [[Томас Джэймс Конаці]] |- ! 1 | [[Томас Кадэл (выдавец)]] |- ! 1 | [[Томас Каэтан]] |- ! 1 | [[Томас Кінга]] |- ! 1 | [[Томас Ланглуа Лефрой]] |- ! 1 | [[Томас Лэнглі]] |- ! 1 | [[Томас Маклін]] |- ! 1 | [[Томас Мертон]] |- ! 1 | [[Томас Мідлтан]] |- ! 1 | [[Томас Савойскі, герцаг Генуэзскі]] |- ! 1 | [[Томас Сеймур]] |- ! 1 | [[Томас Уайт]] |- ! 1 | [[Томас Фалер]] |- ! 1 | [[Томас Хансен Кінга]] |- ! 1 | [[Томас Хейлс]] |- ! 1 | [[Томас Элхем]] |- ! 1 | [[Томас Этвуд (кампазітар)]] |- ! 1 | [[Томас аб аўтакефаліі Праваслаўнай Царквы Украіны]] |- ! 1 | [[Томас да Флавіана]] |- ! 1 | [[Томас да Флавіяна]] |- ! 1 | [[Томас пра аўтакефалію Праваслаўнай царквы Украіны]] |- ! 1 | [[Томастаўн]] |- ! 1 | [[Томаш Грахоўскі]] |- ! 1 | [[Томаш Займойскі]] |- ! 1 | [[Томаш Казловіч]] |- ! 1 | [[Томаш Ляжэнскі]] |- ! 1 | [[Томаш Тэафіл Кулінскі]] |- ! 1 | [[Томаш Хмялеўскі]] |- ! 1 | [[Томаш Яраш]] |- ! 1 | [[Томічаў псалтыр]] |- ! 1 | [[Тонганская мова]] |- ! 1 | [[Тоні Бенет]] |- ! 1 | [[Тоніа Крэгер]] |- ! 1 | [[Топкая пухоўка]] |- ! 1 | [[Топсфілд (Масачусетс)]] |- ! 1 | [[Тор Б’ярне Боры]] |- ! 1 | [[Торас I]] |- ! 1 | [[Торас Рослін]] |- ! 1 | [[Торгаўскія артыкулы]] |- ! 1 | [[Торкель Высокі]] |- ! 1 | [[Торкель Сцюб'ёрсан]] |- ! 1 | [[Торкі, племя]] |- ! 1 | [[Торонто]] |- ! 1 | [[Торсбі]] |- ! 1 | [[Тору Эморы]] |- ! 1 | [[Торуньская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Торуньская канфедэрацыя]] |- ! 1 | [[Торуньскі эдыкт]] |- ! 1 | [[Торфапрадукт]] |- ! 1 | [[Торэ-дэль-Б'ерса]] |- ! 1 | [[Торэш-Ведраш]] |- ! 1 | [[Тоска]] |- ! 1 | [[Тостыг]] |- ! 1 | [[Тохта]] |- ! 1 | [[Тоці Сора]] |- ! 1 | [[Тоціла, кароль остготаў]] |- ! 1 | [[Традытары]] |- ! 1 | [[Траецкая вуліца (Навагрудак)]] |- ! 1 | [[Траецкая царква (Горкі)]] |- ! 1 | [[Траецкая царква (Мхінічы)]] |- ! 1 | [[Траецкі Клімецкі манастыр]] |- ! 1 | [[Траецкі манастыр, Драгічын]] |- ! 1 | [[Траецкі сабор Аляксандра-Неўскай Лаўры]] |- ! 1 | [[Тракайскі раён]] |- ! 1 | [[Трактат пра рэліквіі]] |- ! 1 | [[Трактус]] |- ! 1 | [[Трамп (архітэктура)]] |- ! 1 | [[Трансеп]] |- ! 1 | [[Транскрыбіраванне]] |- ! 1 | [[Трансплантацыя ныркі]] |- ! 1 | [[Транссубстанцыя]] |- ! 1 | [[Трансубстанцыяцыя]] |- ! 1 | [[Трансшэльф]] |- ! 1 | [[Трапар свята]] |- ! 1 | [[Трапезная царква прападобных Антонія і Феадосія (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Трапезным саборы Антонія і Феадосія Пячэрскіх]] |- ! 1 | [[Трапезіца]] |- ! 1 | [[Траур]] |- ! 1 | [[Трафей]] |- ! 1 | [[Трафім]] |- ! 1 | [[Трашчані]] |- ! 1 | [[Трашчкова]] |- ! 1 | [[Трашыганг]] |- ! 1 | [[Траян-Пятроўскі]] |- ! 1 | [[Траянцы, опера]] |- ! 1 | [[Траіл і Крэсіда]] |- ! 1 | [[Траістая інтэрвенцыя]] |- ! 1 | [[Траісты саюз 1668 года]] |- ! 1 | [[Троицкая лаврская семинария]] |- ! 1 | [[Тройца-Сергіева лаўра]] |- ! 1 | [[Тройца (сьвята)]] |- ! 1 | [[Тромбкі Вельке, Паморскае ваяводства]] |- ! 1 | [[Тромп, архітэктура]] |- ! 1 | [[Тромп (значэнні)]] |- ! 1 | [[Тронак]] |- ! 1 | [[Тронная зала]] |- ! 1 | [[Тропіна, Яраслаўль]] |- ! 1 | [[Трохвуголка]] |- ! 1 | [[Трохперсце]] |- ! 1 | [[Трохперсцевае складанне]] |- ! 1 | [[Троіца-Лыкава]] |- ! 1 | [[Троіцкае-Кайнарджы]] |- ! 1 | [[Троіцкае (Арсеньеўскі раён)]] |- ! 1 | [[Троіцкая лаўрская семінарыя]] |- ! 1 | [[Троіцкая надбрамная царква (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Троіцкая царква]] |- ! 1 | [[Троіцкая царква (Дземяхі)]] |- ! 1 | [[Троіцкі Сійскі манастыр]] |- ! 1 | [[Троіцкі касцёл, Івянец]] |- ! 1 | [[Троіцкі раскоп]] |- ! 1 | [[Троіцкі сабор Аляксандра-Неўскай лаўры]] |- ! 1 | [[Трсат]] |- ! 1 | [[Труа-Эвешэ]] |- ! 1 | [[Трубчаўскі раён]] |- ! 1 | [[Труднова]] |- ! 1 | [[Труды Киевской Духовной академии]] |- ! 1 | [[Труланскі сабор II]] |- ! 1 | [[Трупапакладанне]] |- ! 1 | [[Трускоўскі]] |- ! 1 | [[Тры Біскупствы]] |- ! 1 | [[Тры Марыі]] |- ! 1 | [[Тры волаты]] |- ! 1 | [[Тры дні Віктара Чарнышова]] |- ! 1 | [[Тры каралі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Тры мушкецёры (фільм, 1921)]] |- ! 1 | [[Тры мушкецёры (фільм-серыял, 1921)]] |- ! 1 | [[Трыадзіны рускі народ]] |- ! 1 | [[Трыбунал]] |- ! 1 | [[Трыбухі (прадукт харчавання)]] |- ! 1 | [[Трывіум]] |- ! 1 | [[Трыганаметрычны рад]] |- ! 1 | [[Трыенскі царкоўны сабор]] |- ! 1 | [[Трыер, горад]] |- ! 1 | [[Трызуб]] |- ! 1 | [[Трызубец]] |- ! 1 | [[Трыкала]] |- ! 1 | [[Трыкарый]] |- ! 1 | [[Трыкійская і Стагонская мітраполія]] |- ! 1 | [[Трыль]] |- ! 1 | [[Трын]] |- ! 1 | [[Трынапаль]] |- ! 1 | [[Трынаццаць асірыйскіх айцоў]] |- ! 1 | [[Трынаццаць сірыйскіх айцоў]] |- ! 1 | [[Трынітарныя спрэчкі]] |- ! 1 | [[Трынітарыі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Трыніці-каледж (Дублін)]] |- ! 1 | [[Трыпалі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Трыркорні]] |- ! 1 | [[Трырскае абацтва Святога Максіміна]] |- ! 1 | [[Трырская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Трырскі псалтыр]] |- ! 1 | [[Трырскі сабор]] |- ! 1 | [[Трысвятое]] |- ! 1 | [[Трыскорні]] |- ! 1 | [[Трысняговы крыж]] |- ! 1 | [[Трытон (міфалогія)]] |- ! 1 | [[Трыумф Вакха]] |- ! 1 | [[Трыумфальная арка (гравюра)]] |- ! 1 | [[Трыумфальны ўезд ў Ерусалім]] |- ! 1 | [[Трыфалой]] |- ! 1 | [[Трыфан (Ступішын)]] |- ! 1 | [[Трыфан (Туркестанаў)]] |- ! 1 | [[Трыфан Печангскі]] |- ! 1 | [[Трыфан Сірыйскі]] |- ! 1 | [[Трыфорум]] |- ! 1 | [[Трыфілійская і Алімпійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Трыхафітыя]] |- ! 1 | [[Трыццаць дзевяць артыкулаў]] |- ! 1 | [[Трыцэдэнол-2]] |- ! 1 | [[Трычоўка]] |- ! 1 | [[Трыёда]] |- ! 1 | [[Трыўдар]] |- ! 1 | [[Трыўмф Часу і Праўды]] |- ! 1 | [[Трэба]] |- ! 1 | [[Трэбур]] |- ! 1 | [[Трэбіз]] |- ! 1 | [[Трэбіне]] |- ! 1 | [[Трэдэрская бітва]] |- ! 1 | [[Трэмбіцкія]] |- ! 1 | [[Трэміс]] |- ! 1 | [[Трэнгсунд]] |- ! 1 | [[Трэнт]] |- ! 1 | [[Трэнціна]] |- ! 1 | [[Трэфалагіён]] |- ! 1 | [[Трэцяя Кніга Эноха]] |- ! 1 | [[Трэцяя кніга]] |- ! 1 | [[Трэцяя песня Элен]] |- ! 1 | [[Трэцяя сірыйская вайна]] |- ! 1 | [[Трэці Ордэн св. Францыска]] |- ! 1 | [[Трэці Сусветны Сабор]] |- ! 1 | [[Трэці Усяленскі сабор]] |- ! 1 | [[Трэці закон Кеплера]] |- ! 1 | [[Трэці ліст да Карынфянаў]] |- ! 1 | [[Трэці ордэн]] |- ! 1 | [[Трэці ордэн Святога Францыска]] |- ! 1 | [[Трэці шведскі крыжовы паход]] |- ! 1 | [[Туалетны гумар]] |- ! 1 | [[Туба мірум]] |- ! 1 | [[Тубія]] |- ! 1 | [[Тугаркан]] |- ! 1 | [[Тудан]] |- ! 1 | [[Тудэль]] |- ! 1 | [[Тулкавіцы (Падкарпацкае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Тулузскі дом]] |- ! 1 | [[Тулузскі ўніверсітэт, былы]] |- ! 1 | [[Тулуніды]] |- ! 1 | [[Туль-Карэмэ]] |- ! 1 | [[Тульн-на-Дунаі]] |- ! 1 | [[Тульская епархія]] |- ! 1 | [[Тульская і Бялёўская епархія]] |- ! 1 | [[Тульскі збройны завод]] |- ! 1 | [[Тумскі]] |- ! 1 | [[Тумскі, Познань]] |- ! 1 | [[Туніская архідыяцэзія]] |- ! 1 | [[Тупальшчына]] |- ! 1 | [[Тупік]] |- ! 1 | [[Тупічэўскі манастыр]] |- ! 1 | [[Тур-Абдзін]] |- ! 1 | [[Тур Ёргенсэн]] |- ! 1 | [[Тура, сінагога]] |- ! 1 | [[Турайдскі музей-запаведнік]] |- ! 1 | [[Туран-шах II ібн Аюб]] |- ! 1 | [[Тураній Руфін]] |- ! 1 | [[Тураўска-Пінская епархія]] |- ! 1 | [[Тураўскі патэрык]] |- ! 1 | [[Турбранд]] |- ! 1 | [[Туркестанская АССР]] |- ! 1 | [[Туркестанская ваенная акруга (СССР)]] |- ! 1 | [[Турма НКУС (Мінск)]] |- ! 1 | [[Турнскі рыцар]] |- ! 1 | [[Турню]] |- ! 1 | [[Турыстычная энцыклапедыя Беларусі]] |- ! 1 | [[Турэн]] |- ! 1 | [[Турэцка-венецыянскія войны]] |- ! 1 | [[Турэцкай]] |- ! 1 | [[Турэцкая кухня]] |- ! 1 | [[Тускул]] |- ! 1 | [[Тушэнне (кулінарыя)]] |- ! 1 | [[Туўлікі Койвунен Білунд]] |- ! 1 | [[Тыбальд II Шампанскі]] |- ! 1 | [[Тыберыйская вакалізацыя]] |- ! 1 | [[Тыбрскі востраў]] |- ! 1 | [[Тыват]] |- ! 1 | [[Тыгранакерт]] |- ! 1 | [[Тыдзень Ваій]] |- ! 1 | [[Тыдзень богаайцаў]] |- ! 1 | [[Тыднёвік Магілёўскі]] |- ! 1 | [[Тыконій]] |- ! 1 | [[Тыкрыт]] |- ! 1 | [[Тыл]] |- ! 1 | [[Тыльзіцкі дагавор]] |- ! 1 | [[Тыльман Рыменшнайдэр]] |- ! 1 | [[Тыляпіі]] |- ! 1 | [[Тымакская епархія]] |- ! 1 | [[Тымаці Клемент Сміт]] |- ! 1 | [[Тынас]] |- ! 1 | [[Тынен]] |- ! 1 | [[Тынец]] |- ! 1 | [[Тынец (Кракаў)]] |- ! 1 | [[Тынісмягі (узгорак)]] |- ! 1 | [[Тыпавы праект]] |- ! 1 | [[Тыпаж]] |- ! 1 | [[Тыпы населеных пунктаў Эстоніі]] |- ! 1 | [[Тыра Дацкая]] |- ! 1 | [[Тыра Дацкая, 1880—1945]] |- ! 1 | [[Тыранія]] |- ! 1 | [[Тырапеонская даліна]] |- ! 1 | [[Тырнава]] |- ! 1 | [[Тырнаўская мастацкая школа]] |- ! 1 | [[Тырнаўская патрыярхія]] |- ! 1 | [[Тырнэвені]] |- ! 1 | [[Тырскі сабор (335)]] |- ! 1 | [[Тыруванантапурам]] |- ! 1 | [[Тыручырапалі]] |- ! 1 | [[Тырцэй]] |- ! 1 | [[Тысячагоддзе Расіі (помнік)]] |- ! 1 | [[Тытулаванне]] |- ! 1 | [[Тытулы Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Тытулы прадстаяцеляў праваслаўных цэркваў]] |- ! 1 | [[Тытулярная дыяцэзія Табуніі]] |- ! 1 | [[Тытулярныя архібіскупы Чыпселы]] |- ! 1 | [[Тытулярныя біскупы Астыгі]] |- ! 1 | [[Тытулярныя біскупы Тубіі]] |- ! 1 | [[Тытулярныя біскупы Тыдыса]] |- ! 1 | [[Тытунёвы капітан, аперэта]] |- ! 1 | [[Тытус Філіповіч]] |- ! 1 | [[Тыфліская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Тыхэ]] |- ! 1 | [[Тычынін]] |- ! 1 | [[Тыяра Паўла VI]] |- ! 1 | [[Тэа Мартэн ван Лінта]] |- ! 1 | [[Тэабальд, архібіскуп Кентэрберыйскі]] |- ! 1 | [[Тэадаальд]] |- ! 1 | [[Тэадагат, кароль остготаў]] |- ! 1 | [[Тэадарыт (мітрапаліт Літоўскі)]] |- ! 1 | [[Тэадат, кароль гоцкі]] |- ! 1 | [[Тэадацыён]] |- ! 1 | [[Тэадольфа Мертэль]] |- ! 1 | [[Тэадор, антыпапа]] |- ! 1 | [[Тэадор Караль Горскі]] |- ! 1 | [[Тэадор Ласкарыс]] |- ! 1 | [[Тэадор Скумін-Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Тэадор Скуміновіч]] |- ! 1 | [[Тэадор Тышкевіч, сын Эмануэля Уладзіслава]] |- ! 1 | [[Тэадор Хубрых]] |- ! 1 | [[Тэадора Лазаравіч]] |- ! 1 | [[Тэадора з Сухадольскіх]] |- ! 1 | [[Тэадорык з Турайды]] |- ! 1 | [[Тэадорых, антыпапа]] |- ! 1 | [[Тэадорых (Папа Рымскі)]] |- ! 1 | [[Тэадорых II, кароль Бургундыі]] |- ! 1 | [[Тэадосій Гадэбскі]] |- ! 1 | [[Тэадыцэя]] |- ! 1 | [[Тэалагічны факультэт Універсітэта Стэфана Баторыя]] |- ! 1 | [[Тэалагічныя цноты]] |- ! 1 | [[Тэана]] |- ! 1 | [[Тэапасхіты]] |- ! 1 | [[Тэарэма Кронекера]] |- ! 1 | [[Тэарэма Кронекера — Вебера]] |- ! 1 | [[Тэарэма Кронекера — Капелі]] |- ! 1 | [[Тэарэма Стокса]] |- ! 1 | [[Тэарэма Фішэра–Тыпета–Гнедэнкі]] |- ! 1 | [[Тэарэма аб роўнаразмеркаванні]] |- ! 1 | [[Тэас]] |- ! 1 | [[Тэатакалогія]] |- ! 1 | [[Тэатокас]] |- ! 1 | [[Тэатр.doc]] |- ! 1 | [[Тэатр Венскага сісла]] |- ! 1 | [[Тэатр Медычы]] |- ! 1 | [[Тэатр Пале-Раяль]] |- ! 1 | [[Тэатр Яе Вялікасці]] |- ! 1 | [[Тэатр лялек]] |- ! 1 | [[Тэатр у Вялікім Княстве Літоўскім]] |- ! 1 | [[Тэатр імя Ленінскага камсамола]] |- ! 1 | [[Тэатральная маска]] |- ! 1 | [[Тэатральная секцыя Інбелкульта]] |- ! 1 | [[Тэатынцы]] |- ! 1 | [[Тэафіл (мітрапаліт Літоўскі)]] |- ! 1 | [[Тэафіл Арталог]] |- ! 1 | [[Тэафіл Жэбраўскі]] |- ! 1 | [[Тэафіл фон Хансен]] |- ! 1 | [[Тэафілакт]] |- ! 1 | [[Тэафілантропія]] |- ! 1 | [[Тэафіль Валіцкі]] |- ! 1 | [[Тэафіль Гадэбскі]] |- ! 1 | [[Тэвестыя]] |- ! 1 | [[Тэвестэ]] |- ! 1 | [[Тэгернзэе]] |- ! 1 | [[Тэзей (опера)]] |- ! 1 | [[Тэзэ (абшчына)]] |- ! 1 | [[Тэкля Забела]] |- ! 1 | [[Тэкставая крытыка]] |- ! 1 | [[Тэкстура драўніны]] |- ! 1 | [[Тэкстыльнае палатно]] |- ! 1 | [[Тэктоніка, архітэктура]] |- ! 1 | [[Тэктоніка (архітэктура)]] |- ! 1 | [[Тэл-Балата]] |- ! 1 | [[Тэламон]] |- ! 1 | [[Тэлебачанне СССР]] |- ! 1 | [[Тэлевог]] |- ! 1 | [[Тэлемост]] |- ! 1 | [[Тэленешцкі раён]] |- ! 1 | [[Тэль-Башыр]] |- ! 1 | [[Тэль-Машук]] |- ! 1 | [[Тэль Беэр-Шэва]] |- ! 1 | [[Тэмбр голасу]] |- ! 1 | [[Тэмпература Дэбая]] |- ! 1 | [[Тэмперацыя]] |- ! 1 | [[Тэмперныя фарбы]] |- ! 1 | [[Тэму Сіпа]] |- ! 1 | [[Тэнанье Уорк]] |- ! 1 | [[Тэндзюрэк]] |- ! 1 | [[Тэнесус]] |- ! 1 | [[Тэнесускія біскупы]] |- ! 1 | [[Тэнзарны здабытак]] |- ! 1 | [[Тэны]] |- ! 1 | [[Тэньё]] |- ! 1 | [[Тэозіс]] |- ! 1 | [[Тэон Александрыйскі]] |- ! 1 | [[Тэорыя абурэнняў]] |- ! 1 | [[Тэорыя галін]] |- ! 1 | [[Тэорыя гравітацыі]] |- ! 1 | [[Тэорыя жыдамасонскай змовы]] |- ! 1 | [[Тэорыя колеру]] |- ! 1 | [[Тэорыя крывых]] |- ! 1 | [[Тэорыя распазнання вобразаў]] |- ! 1 | [[Тэорыя фемінізму]] |- ! 1 | [[Тэпрыкійская епархія]] |- ! 1 | [[Тэпцік Свяціцеля Спірыдона Трыміфунцкага Цудадзея]] |- ! 1 | [[Тэпэ]] |- ! 1 | [[Тэрарыстычны акт у Кампале, 2010]] |- ! 1 | [[Тэратургіма]] |- ! 1 | [[Тэрафім]] |- ! 1 | [[Тэрачына]] |- ! 1 | [[Тэрміналогія для абазначэння гомасексуальнасці]] |- ! 1 | [[Тэрмінова…Сакрэтна…Губечка]] |- ! 1 | [[Тэрцыарыі]] |- ! 1 | [[Тэры Марыяна]] |- ! 1 | [[Тэрытарыяльная прэлатура Тромсё]] |- ! 1 | [[Тэрытарыяльная прэлатура Тронхейма]] |- ! 1 | [[Тэрытарыяльны суверэнітэт]] |- ! 1 | [[Тэрыторыя, падпарадкаваная Севастопальскаму гарадскому савету]] |- ! 1 | [[Тэрэза Марчэўска]] |- ! 1 | [[Тэрэза Сцыпіён]] |- ! 1 | [[Тэрэза ад Ісуса]] |- ! 1 | [[Тэрэза з Лізье]] |- ! 1 | [[Тэрэзіянская акадэмія]] |- ! 1 | [[Тэрэспальскае благачынне]] |- ! 1 | [[Тэтрапалітанскае вызнанне]] |- ! 1 | [[Тэтрапалітанскае спавяданне]] |- ! 1 | [[Тэтрархія, Іудзея]] |- ! 1 | [[Тэтрархія Іудзеі]] |- ! 1 | [[Тэтум]] |- ! 1 | [[Тэфрыка]] |- ! 1 | [[Тэхелет]] |- ! 1 | [[Тэхналагічны інстытут Мерыды]] |- ! 1 | [[Тэцевен]] |- ! 1 | [[Т’еры Нуар]] |- ! 1 | [[У. Бухаркін]] |- ! 1 | [[У. Г. Тызенгаўзен]] |- ! 1 | [[У. Гесэн]] |- ! 1 | [[У. Дазорцаў]] |- ! 1 | [[У. Мазалевіч]] |- ! 1 | [[У. Мелехаў]] |- ! 1 | [[У. Мурашка]] |- ! 1 | [[У. Нікіцін]] |- ! 1 | [[У. Падзява]] |- ! 1 | [[У. Ракіцкі]] |- ! 1 | [[У. Старасцін]] |- ! 1 | [[У. Стэйнбах]] |- ! 1 | [[У Віфлееме ныне навіна]] |- ! 1 | [[У гонар 80-годдзя Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]] |- ! 1 | [[У змроку люстэрка]] |- ! 1 | [[У крузе першым]] |- ! 1 | [[У крузе першым, тэлесерыял]] |- ! 1 | [[У нас ёсць Папа!]] |- ! 1 | [[У пачатку было Слова]] |- ! 1 | [[У пачатку стварыў Бог неба і зямлю]] |- ! 1 | [[УДАР Віталя Клічко]] |- ! 1 | [[УКДБ Віцебскай вобласці]] |- ! 1 | [[УПЦ (значэнні)]] |- ! 1 | [[УСЕХБ]] |- ! 1 | [[УХДП]] |- ! 1 | [[Уайлдэр Грэйвс Пенфілд]] |- ! 1 | [[Уаладзімір Васілевіч Сычэўскі]] |- ! 1 | [[Убальда Тэафана Стэла]] |- ! 1 | [[Убрус (галаўны ўбор)]] |- ! 1 | [[Увараўская прэмія]] |- ! 1 | [[Уваскрасенне ў ісламе]] |- ! 1 | [[Уваскрасенская царква, Тарапец]] |- ! 1 | [[Уваскрасенскі Новадзявочы манастыр, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Уваскрасенскі манастыр, Смаленск]] |- ! 1 | [[Уваскрашэнне (Латыгава)]] |- ! 1 | [[Уваскрэсенне з мёртвых]] |- ! 1 | [[Уваскрэсенне сына ўдавы з Сарэпты]] |- ! 1 | [[Уваскрэшанне]] |- ! 1 | [[Увысла]] |- ! 1 | [[Увядзенскія могілкі]] |- ! 1 | [[Уга Палеці]] |- ! 1 | [[Угаліна дзі Нерыа]] |- ! 1 | [[Угача]] |- ! 1 | [[Углеша Мрняўчэвіч]] |- ! 1 | [[Угліцкае княства]] |- ! 1 | [[Угодкі]] |- ! 1 | [[Удзельная цеплата плаўления]] |- ! 1 | [[Удзячныя гімны]] |- ! 1 | [[Ужвалд]] |- ! 1 | [[Ужвальд]] |- ! 1 | [[Ужгарадская украінская багаслоўская акадэмія]] |- ! 1 | [[Узаемная вучэльня]] |- ! 1 | [[Узарочча]] |- ! 1 | [[Узбекскай]] |- ! 1 | [[Узброеныя сілы Аргенціны]] |- ! 1 | [[Узброеныя сілы Кеніі]] |- ! 1 | [[Узброеныя сілы Нідэрландаў]] |- ! 1 | [[Узброеныя сілы Славакіі]] |- ! 1 | [[Уздзвіжанне]] |- ! 1 | [[Узлоўскія]] |- ! 1 | [[Узнагарода Сміта]] |- ! 1 | [[Узнагароды Масквы]] |- ! 1 | [[Узнясенне Гасподне]] |- ! 1 | [[Узнясенне Маці Божай]] |- ! 1 | [[Узнясенне Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] |- ! 1 | [[Узнясенне Хрыстова]] |- ! 1 | [[Узнясенне ў хрысціянскім мастацтве]] |- ! 1 | [[Узнясенская царква]] |- ! 1 | [[Узнясенская царква, Фёдараўскае]] |- ! 1 | [[Узыходжанне на гару Кармель]] |- ! 1 | [[Узыходжанне на гару Кармель (кніга)]] |- ! 1 | [[Узяцце Мсціслава, 1654]] |- ! 1 | [[Узііл]] |- ! 1 | [[Уйгурскі каганат]] |- ! 1 | [[Уймон]] |- ! 1 | [[Указ Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Указ аб адзінаспадчыннасці]] |- ! 1 | [[Указ ад 17 красавіка 1905 г.]] |- ! 1 | [[Укаранаванне Марыі (Фра Анджэліка, Уфіцы)]] |- ! 1 | [[Укаранаванне цярновым вянком]] |- ! 1 | [[Укмяргскі дэканат]] |- ! 1 | [[Укмяргскі раён]] |- ! 1 | [[Украіна, памежная зямля]] |- ! 1 | [[Украінскае аб'яднанне «Бацькаўшчына»]] |- ! 1 | [[Украінскае нацыянальна-дэмакратычнае аб'яднанне]] |- ! 1 | [[Украінская Аўтакефальная Праваслаўная Царква Саборнапраўная - Паўночнай і Паўднёвай Амерык]] |- ! 1 | [[Украінская Аўтаномная Праваслаўная царква ў Амерыцы]] |- ! 1 | [[Украінская Лютэранская Царква]] |- ! 1 | [[Украінская Праваслаўная Царква Маскоўскага Патрыярхату]] |- ! 1 | [[Украінская Праваслаўная Царква Маскоўскага патрыярхату]] |- ! 1 | [[Украінская Царква Хрысціян Веры Евангельскай]] |- ! 1 | [[Украінская аўтакефальная праваслаўная царква (1919—1937)]] |- ! 1 | [[Украінская аўтакефальная праваслаўная царква (1942—1944)]] |- ! 1 | [[Украінская аўтакефальная праваслаўная царква кананічная]] |- ! 1 | [[Украінская багаслоўская акадэмія]] |- ! 1 | [[Украінская дыпламатычная энцыклапедыя]] |- ! 1 | [[Украінская кансерватыўная рэспубліканская партыя]] |- ! 1 | [[Украінская каталіцкая епархія Святых Пятра і Паўла ў Мельбурне]] |- ! 1 | [[Украінская народная партыя, 1999]] |- ! 1 | [[Украінская праваслаўная царква (у дыяспары)]] |- ! 1 | [[Украінская праваслаўная царква ЗША]] |- ! 1 | [[Украінская праваслаўная царква ЗША і Рассейвання]] |- ! 1 | [[Украінская праваслаўная царква Маскоўскага Патрыярхату]] |- ! 1 | [[Украінская праваслаўная царква ў Амерыцы]] |- ! 1 | [[Украінская сапраўдна-праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Украінскі экзархат]] |- ! 1 | [[Украінскія правыя, аб'яднанне дэмакратычных сіл]] |- ! 1 | [[Украінскія правыя (аб’яднанне дэмакратычных сіл)]] |- ! 1 | [[Украінства]] |- ! 1 | [[Україна Молода]] |- ! 1 | [[Українська Мала Енциклопедія]] |- ! 1 | [[Українські новини]] |- ! 1 | [[Укрыжаванне, сімвал]] |- ! 1 | [[Укрыжаванне (дэкаратыўна-прыкладное мастацтва)]] |- ! 1 | [[Укрыжаванне (мастацтва)]] |- ! 1 | [[Укрынка]] |- ! 1 | [[Укрінформ]] |- ! 1 | [[Улад I Узурпатар]] |- ! 1 | [[Улада (Ангельскі чын)]] |- ! 1 | [[Уладанні Нарвегіі]] |- ! 1 | [[Уладарка Азёры]] |- ! 1 | [[Уладзівастокскі саміт]] |- ! 1 | [[Уладзікаўказскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Уладзімеж Загурскі, генерал]] |- ! 1 | [[Уладзімеж Ледухоўскі]] |- ! 1 | [[Уладзімеж Мусял]] |- ! 1 | [[Уладзімір-Валынская епархія]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Аляўдзін)]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Богаяўленскі)]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Кантаран)]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Ладыка)]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Патрыярх Кіеўскі)]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Пуцята)]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Траццякоў)]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Філантропаў)]] |- ! 1 | [[Уладзімір (Шлапак)]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іванавіч Даўгіх]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іванавіч Каблукоў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іванавіч Масляк]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іванавіч Неўскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іванавіч Паветкін]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іванавіч Плужнікаў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іванавіч Сабчакоў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іванавіч Чагін]] |- ! 1 | [[Уладзімір Ігаравіч Кожын]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іосіфавіч Гурка (1862)]] |- ! 1 | [[Уладзімір Іўсцінавіч Сарокін]] |- ! 1 | [[Уладзімір Аляксандравіч Гусеў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Аляксандравіч Посэ]] |- ! 1 | [[Уладзімір Аляксандравіч Прывалаў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Аляксандравіч Фралоў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Аляксеевіч Мошын]] |- ! 1 | [[Уладзімір Аляксеевіч Рэусаў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Андрэевіч, князь Дарагабужскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Андрэевіч Даўгарукаў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Андрэевіч Мінейка]] |- ! 1 | [[Уладзімір Андрэевіч Храбры]] |- ! 1 | [[Уладзімір Барысавіч Фрэдэрыкс]] |- ! 1 | [[Уладзімір Васільевіч Кучма]] |- ! 1 | [[Уладзімір Віктаравіч Сахараў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Галактыёнавіч Караленка]] |- ! 1 | [[Уладзімір Ганчар]] |- ! 1 | [[Уладзімір Дзелякторскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Дзмітрыевіч Коншын]] |- ! 1 | [[Уладзімір Дзмітрыевіч Саламірскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Дзмітрыевіч Сараб’янаў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Зубковіч]] |- ! 1 | [[Уладзімір Зімніцкі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Канстанцінавіч Лазіна-Лазінскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Карлавіч Мюлер]] |- ! 1 | [[Уладзімір Карлавіч Саблер]] |- ! 1 | [[Уладзімір Кубар]] |- ! 1 | [[Уладзімір Кірылавіч Раманаў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Ламанскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Лябецкі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Ліхадзедаў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Маланчук]] |- ! 1 | [[Уладзімір Марцінкоўскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Мікалаевіч Казлоўскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Мікалаевіч Нікалаеў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Мікалаевіч Токараў (дзяржаўны дзеяч)]] |- ! 1 | [[Уладзімір Міхайлавіч Успенскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Навумавіч Біль-Белацаркоўскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Нікалаеў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Нікіцін]] |- ! 1 | [[Уладзімір Папруга]] |- ! 1 | [[Уладзімір Паўлавіч Бяляеў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Пятровіч Касцюкоў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Пятровіч Шчаглоў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Рыгоравіч Лісоўскі]] |- ! 1 | [[Уладзімір Святы, фільм]] |- ! 1 | [[Уладзімір Спірыдонавіч Пуцін]] |- ! 1 | [[Уладзімір Сямёнавіч Вертаградаў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Талюш]] |- ! 1 | [[Уладзімір Уладзіміравіч Галубцоў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Уладзіміравіч Мірзоеў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Уладзіміравіч Шчарбачоў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Усцінавіч Сарокін]] |- ! 1 | [[Уладзімір Фралоў]] |- ! 1 | [[Уладзімір Фёдаравіч Жыгалін]] |- ! 1 | [[Уладзімір Храбры]] |- ! 1 | [[Уладзімір Шэкс]] |- ! 1 | [[Уладзімір Якаўлевіч Патапаў]] |- ! 1 | [[Уладзіміра-Берасцейская епархія]] |- ! 1 | [[Уладзіміра-Валынскі епіскап]] |- ! 1 | [[Уладзіміра Назараў]] |- ! 1 | [[Уладзімірскае ваеннае вучылішча]] |- ! 1 | [[Уладзімірская губернская вучоная архіўная камісія]] |- ! 1 | [[Уладзімірская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Уладзімірская турма]] |- ! 1 | [[Уладзімірскі абраз Божай Маці]] |- ! 1 | [[Уладзімірскі сабор, Херсанес Таўрычаскі]] |- ! 1 | [[Уладзімірскі царкоўны сабор 1274]] |- ! 1 | [[Уладзімірскія епіскапы]] |- ! 1 | [[Уладзімірскія і берасцейскія епіскапы]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў I, гаспадар Валахіі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў II, маркграф Маравіі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Ігнатавіч Кунда]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Ігнацы Віслоцкі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Адоніч]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Аляксандравіч Озераў]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Апароўскі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Белазор]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Бярнацкі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Ваньковіч]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Гарадзецкі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Гжэбала]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Зімінскі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Кернік]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Кміта Трэмбалеўскі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Ласковіч]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Пашкоўскі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Платонавіч Войніч-Сянажэцкі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Серадзінскі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Суткоўскі]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Уладзіміравіч Андрэйчанка]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Хршчановіч]] |- ! 1 | [[Уладзіслаў Ягелон]] |- ! 1 | [[Улады]] |- ! 1 | [[Уладыслаў Берды]] |- ! 1 | [[Уладычны двор]] |- ! 1 | [[Улажэнне]] |- ! 1 | [[Улажэнне аб службе]] |- ! 1 | [[Уланскі Яе Вялікасці лейб-гвардыі полк]] |- ! 1 | [[Уласны Яго Імператарскай Вялікасці Канвой]] |- ! 1 | [[Уласны рух]] |- ! 1 | [[Улатоўскія]] |- ! 1 | [[Улаф Рудбек Старэйшы]] |- ! 1 | [[Улахернская Адзігітрыя]] |- ! 1 | [[Улахернскі манастыр, Керкіра]] |- ! 1 | [[Улацлавек]] |- ! 1 | [[Улацлаўскі біскуп]] |- ! 1 | [[Улаў Шэвеслан]] |- ! 1 | [[Уле Крысціян Квармэ]] |- ! 1 | [[Уле Хагесэтэр]] |- ! 1 | [[Улеб, ваявода]] |- ! 1 | [[Улус Джучы]] |- ! 1 | [[Ульміян]] |- ! 1 | [[Ульрык Цылеі]] |- ! 1 | [[Ульрых, граф Цэле]] |- ! 1 | [[Ульрых Мекленбургскі]] |- ! 1 | [[Ульрых Піндар]] |- ! 1 | [[Ульрых Энсінген]] |- ! 1 | [[Ульрых фон Рыхенталь]] |- ! 1 | [[Ульрых фон Юнгінгэн]] |- ! 1 | [[Ультракўізм]] |- ! 1 | [[Ульфіла]] |- ! 1 | [[Ульфільда]] |- ! 1 | [[Ульяна Шаставец]] |- ! 1 | [[Ульянаўскае вышэйшае танкавае вучылішча]] |- ! 1 | [[Ульянаўская дзяржаўная сельскагаспадарчая акадэмія]] |- ! 1 | [[Уляны]] |- ! 1 | [[Уманскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Умацаваная лінія]] |- ! 1 | [[Умберта Мацоні]] |- ! 1 | [[Умберта Мелнаці]] |- ! 1 | [[Умбунду (мова)]] |- ! 1 | [[Умовы Кашы — Рымана]] |- ! 1 | [[Умыванне рук]] |- ! 1 | [[Умястоўскія]] |- ! 1 | [[Унебаўзяцце]] |- ! 1 | [[Унебаўзяцце Марыі Магдаліны]] |- ! 1 | [[Унеў]] |- ! 1 | [[Унеўская лаўра]] |- ! 1 | [[Унжанскі лагер]] |- ! 1 | [[Унструт]] |- ! 1 | [[Унтэрвальдэн]] |- ! 1 | [[Унукоўскі]] |- ! 1 | [[Унутраная македонская рэвалюцыйная арганізацыя - Дэмакратычная партыя за македонскае нацыянальнае адзінства]] |- ! 1 | [[Унутраная місія фьёрда Лангесуна]] |- ! 1 | [[Унутраныя войскі МУС Расіі]] |- ! 1 | [[Унутраныя войскі МУС Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Універмаг]] |- ! 1 | [[Універсітэт Аўеда]] |- ! 1 | [[Універсітэт Бар-Ілана]] |- ! 1 | [[Універсітэт Ватэрлоа]] |- ! 1 | [[Універсітэт Ла-Серэна]] |- ! 1 | [[Універсітэт Піцбурга]] |- ! 1 | [[Універсітэт Святога Клімента Ахрыдскага]] |- ! 1 | [[Універсітэт Сент-Эндруса]] |- ! 1 | [[Універсітэт ЮНРРА]] |- ! 1 | [[Універсітэтскі каледж Лондана]] |- ! 1 | [[Універсітэцкая гімназія]] |- ! 1 | [[Універсітэцкая друкарня]] |- ! 1 | [[Універсітэцкі каледж Гарысы]] |- ! 1 | [[Унісон]] |- ! 1 | [[Унітарыянская царква]] |- ! 1 | [[Уніхоўшчызна]] |- ! 1 | [[Уніяцкая мітрапаліцкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Уніяцкая царква ў Беларусі]] |- ! 1 | [[Уніяцтва ў БССР]] |- ! 1 | [[Уолтэр Бодмер]] |- ! 1 | [[Уолтэр Хорн]] |- ! 1 | [[Уорвікшыр]] |- ! 1 | [[Уорк]] |- ! 1 | [[Уорм-Спрынгс]] |- ! 1 | [[Уорчэстэр]] |- ! 1 | [[Уотсаны (раман)]] |- ! 1 | [[Уотэргейт]] |- ! 1 | [[Упаўнаважаны Федэральнага ўрада па пытаннях міграцыі, бежанцаў і інтэграцыі]] |- ! 1 | [[Упаўнаважаны па правах чалавека ў Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Упаўнаважаны па справах рэлігій і нацыянальнасцей Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] |- ! 1 | [[Упаўнаважаны пры Прэзідэнце Расійскай Федэрацыі па правах дзіцяці]] |- ! 1 | [[Упаўнаважаны ў справах рэлігій і нацыянальнасцяў Беларусі]] |- ! 1 | [[Упраўленне]] |- ! 1 | [[Упраўленне справамі Маскоўскай патрыярхіі]] |- ! 1 | [[Упраўленне справамі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Упрыгожанне]] |- ! 1 | [[Упыр Ліхі]] |- ! 1 | [[Урад Вялікабрытаніі]] |- ! 1 | [[Урад Гройсмана]] |- ! 1 | [[Урад Канады]] |- ! 1 | [[Урад Малдовы]] |- ! 1 | [[Урад Маскоўскай вобласці]] |- ! 1 | [[Урад Новай Зеландыі]] |- ! 1 | [[Урад Рэспублікі Башкартастан]] |- ! 1 | [[Урад Рэспублікі Харватыя]] |- ! 1 | [[Урад Юшчанкі]] |- ! 1 | [[Урадавыя ўзнагароды Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Урака (каралева Кастыліі)]] |- ! 1 | [[Урака Кастыльская (каралева Навары)]] |- ! 1 | [[Уральская вобласць]] |- ! 1 | [[Уральскі аўтамабільны завод]] |- ! 1 | [[Уральскі дзяржаўны архітэктурна-мастацкі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Уральскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт — УПІ]] |- ! 1 | [[Уральскі завод цяжкага машынабудавання]] |- ! 1 | [[Уральцы]] |- ! 1 | [[Уранхайскі край]] |- ! 1 | [[Урацлаўскі біскуп]] |- ! 1 | [[Урачыстая клятва]] |- ! 1 | [[Ураўненне Рыкаці]] |- ! 1 | [[Ураўненне Фокера — Планка]] |- ! 1 | [[Ураўненне Фішэра]] |- ! 1 | [[Ураўненне дыфузіі]] |- ! 1 | [[Ураўненне руху]] |- ! 1 | [[Ураўненне ў частковых вытворных]] |- ! 1 | [[Ураўненні Гамільтана]] |- ! 1 | [[Урбана Сакеці]] |- ! 1 | [[Урбінскае герцагства]] |- ! 1 | [[Урбінская вайна]] |- ! 1 | [[Урбінскі дагавор]] |- ! 1 | [[Урма Раўс]] |- ! 1 | [[Урнайр]] |- ! 1 | [[Урок, даніна]] |- ! 1 | [[Уроцлаўска-Гданьская епархія]] |- ! 1 | [[Урсынаў]] |- ! 1 | [[Урсін, антыпапа]] |- ! 1 | [[Уршуля Ледухоўская]] |- ! 1 | [[Уршулянкі]] |- ! 1 | [[Урыя, прарок]] |- ! 1 | [[Усабрна]] |- ! 1 | [[Усеагульнае святарства]] |- ! 1 | [[Усебеларускі Праваслаўны Сабор]] |- ! 1 | [[Усебеларускі Царкоўны Сабор]] |- ! 1 | [[Усебеларускі царкоўны сабор]] |- ! 1 | [[Усебеларускі царкоўны сабор, 1942]] |- ! 1 | [[Усевалад (Матвіеўскі)]] |- ! 1 | [[Усевалад I Яраславіч]] |- ! 1 | [[Усевалад Анатольевіч Чаплін]] |- ! 1 | [[Усевалад Кочатаў]] |- ! 1 | [[Усевалад Мсціславіч (князь наўгародскі)]] |- ! 1 | [[Усевалад Чаплін]] |- ! 1 | [[Усеваладка, князь гарадзенскі]] |- ! 1 | [[Усегрэчаскі сацыялістычны рух]] |- ! 1 | [[Уседзяржыцель]] |- ! 1 | [[Усенародны рэферэндум па канстытуцыі Расіі, 1993]] |- ! 1 | [[Усеправаслаўная нарада, 1948]] |- ! 1 | [[Усеправаслаўная нарада 1948 года]] |- ! 1 | [[Усеправаслаўны кангрэс]] |- ! 1 | [[Усеправаслаўны кангрэс 1923 года ў Канстанцінопалі]] |- ! 1 | [[Усерасійскае Філарэтаўскае таварыства народнай адукацыі]] |- ! 1 | [[Усерасійская выстаўка ў Ніжнім Ноўгарадзе (1896)]] |- ! 1 | [[Усерасійскі НДІ жывёлагадоўлі імя Л. К. Эрнста]] |- ! 1 | [[Усерасійскі Устаноўчы сход 1917]] |- ! 1 | [[Усерасійскі навукова-даследчы інстытут транспартнага машынабудавання»]] |- ! 1 | [[Усерасійскі ўстаноўчы сход]] |- ! 1 | [[Усесаюзны з'езд участковых урачоў]] |- ! 1 | [[Усесаюзны савет АСД]] |- ! 1 | [[Усесаюзны юрыдычны завочны інстытут]] |- ! 1 | [[Усеўкраінская рада цэркваў і рэлігійных арганізацый]] |- ! 1 | [[Усеўкраінскі Саюз Цэркваў Евангельскіх Хрысціян-Баптыстаў]] |- ! 1 | [[Ускладанне рук]] |- ! 1 | [[Услаўленне]] |- ! 1 | [[Успамін усіх памерлых вернікаў]] |- ! 1 | [[Успенне Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Успенне Маці Божай]] |- ! 1 | [[Успенне Найсвяцейшай Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Успенска-Мікалаеўскай царква (Слуцк)]] |- ! 1 | [[Успенская капліца (Сутокі)]] |- ! 1 | [[Успенская царква, комплекс]] |- ! 1 | [[Успенская царква (Басценавічы)]] |- ! 1 | [[Успенская царква (Езярышча)]] |- ! 1 | [[Успенскі зборнік]] |- ! 1 | [[Успенскі сабор, Уладзімір-Валынскі]] |- ! 1 | [[Успенскі сабор Іверскага манастыра]] |- ! 1 | [[Успенскі сабор Маці Божай, Тураў]] |- ! 1 | [[Успенскі сабор Троіца-Сергіевай лаўры]] |- ! 1 | [[Успенскі сабор на Гарадку]] |- ! 1 | [[Успышка чумы Вялікай Паўночнай вайны]] |- ! 1 | [[Устазад Сільвестр дэ Сасі]] |- ! 1 | [[Устайла]] |- ! 1 | [[Усталяванне манархіі ў Партугаліі]] |- ! 1 | [[Устаноўчы Сойм Польскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Устаноўчы сойм Польскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Устаў святога Бенедыкта]] |- ! 1 | [[Устрань, Польшча]] |- ! 1 | [[Уступленая царква]] |- ! 1 | [[Усуарый]] |- ! 1 | [[Усходне-Амерыканская і Нью-Ёрская епархія]] |- ! 1 | [[Усходне-Японская епархія]] |- ! 1 | [[Усходне-франкскія дыялекты]] |- ! 1 | [[Усходнеармянская мова]] |- ! 1 | [[Усходнееўрапейская кухня]] |- ! 1 | [[Усходняе Памор'і]] |- ! 1 | [[Усходняе вандраванне Мікалая II]] |- ! 1 | [[Усходняе пытанне]] |- ! 1 | [[Усходняе пытанне, Расія, 16 ст.]] |- ! 1 | [[Усходняя Англія (статыстычны рэгіён)]] |- ! 1 | [[Усходняя Кілікія]] |- ! 1 | [[Усходняя Марка]] |- ! 1 | [[Усходняя Месапатамія]] |- ! 1 | [[Усходняя Саксонія]] |- ! 1 | [[Усходняя Царква]] |- ! 1 | [[Усходняя кангрэгацыя]] |- ! 1 | [[Усходняя праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Усходняя філасофія]] |- ! 1 | [[Усходні Свет, часопіс)]] |- ! 1 | [[Усходнія Цэрквы]] |- ! 1 | [[Усходнія каталіцкія (уніяцкія) цэрквы]] |- ! 1 | [[Усходнія праваслаўныя цэрквы]] |- ! 1 | [[Усць-Вымскі канцлагер]] |- ! 1 | [[Усць-Сысальскі павет]] |- ! 1 | [[Усцьвымлаг]] |- ! 1 | [[Усыпальніца]] |- ! 1 | [[Усякоўскі]] |- ! 1 | [[Усяленская паніхіда]] |- ! 1 | [[Усяночнае Трыванне]] |- ! 1 | [[Усяночнае дбанне]] |- ! 1 | [[Усяночнае няспанне]] |- ! 1 | [[Усяночнае чуванне]] |- ! 1 | [[Усяночная]] |- ! 1 | [[Усячэнне галавы Іаана Прадцечы]] |- ! 1 | [[Усёвідушчае Вока]] |- ! 1 | [[Усёвідушчае вока]] |- ! 1 | [[Усёй Русі]] |- ! 1 | [[Усіх Святых]] |- ! 1 | [[Усіх Тужлівых Радасць]] |- ! 1 | [[Усіх смуткуючых Радасць]] |- ! 1 | [[Уталі мой сум]] |- ! 1 | [[Утапічны сацыялізм]] |- ! 1 | [[Утнапішцім]] |- ! 1 | [[Утонька]] |- ! 1 | [[Утопія, кніга]] |- ! 1 | [[Утрэхтскія караваджысты]] |- ! 1 | [[Утрэхцкая унія старакаталіцкіх цэркваў]] |- ! 1 | [[Утрэхцкая ўніверсітэцкая бібліятэка]] |- ! 1 | [[Утрэхцкі Te Deum]] |- ! 1 | [[Утрэхцкі саюз]] |- ! 1 | [[Уфімская губерня]] |- ! 1 | [[Уфімскі павет]] |- ! 1 | [[Ухава]] |- ! 1 | [[Ухтпячлаг]] |- ! 1 | [[Ухтрэд, граф Нартумбрыі]] |- ! 1 | [[Ухцінскі раён]] |- ! 1 | [[Уцянскі дэканат]] |- ! 1 | [[Уцянскі раён]] |- ! 1 | [[Ушакова, Калінінградская вобласць]] |- ! 1 | [[Ушэсце Майсея]] |- ! 1 | [[Ушэсцеўская царква (Чавусы)]] |- ! 1 | [[Уэльскі кінафестываль]] |- ! 1 | [[Уэндэл Уілкі]] |- ! 1 | [[Уэртынг]] |- ! 1 | [[Уіл Дзюрант]] |- ! 1 | [[Уілмар, Кентукі]] |- ! 1 | [[Уільям А. Грэм]] |- ! 1 | [[Уільям Блейк]] |- ! 1 | [[Уільям Гамільтан (філосаф)]] |- ! 1 | [[Уільям Гаральд Дадлі]] |- ! 1 | [[Уільям Генры Моўт]] |- ! 1 | [[Уільям Генрых Кілар]] |- ! 1 | [[Уільям Гестэ]] |- ! 1 | [[Уільям Госэт]] |- ! 1 | [[Уільям Джозеф Левада]] |- ! 1 | [[Уільям Доўгі Меч, 3-ці граф Солсберы]] |- ! 1 | [[Уільям Левада]] |- ! 1 | [[Уільям Морысан]] |- ! 1 | [[Уільям Мілер]] |- ! 1 | [[Уільям Ніколь]] |- ! 1 | [[Уільям Сеймур]] |- ! 1 | [[Уільям Сесіл]] |- ! 1 | [[Уільям Сцьюклі]] |- ! 1 | [[Уільям Сцюарт Макджордж]] |- ! 1 | [[Уільям Сэсіл, 1-ы барон Бёрлі]] |- ! 1 | [[Уільям Тэадор Хёрд]] |- ! 1 | [[Уільям Уорынг]] |- ! 1 | [[Уільям Уэйкфілд Баўм]] |- ! 1 | [[Уільям Уістан]] |- ! 1 | [[Уільям Хоу]] |- ! 1 | [[Уільям Эдвард Айртан]] |- ! 1 | [[Уільям Эдуард Лоры]] |- ! 1 | [[Уільям дэ Блуа]] |- ! 1 | [[Уільям дэ Ла Сак]] |- ! 1 | [[Уінслоу Феглі]] |- ! 1 | [[Уінфілд Скот]] |- ! 1 | [[Уінчэстэрскі сабор]] |- ! 1 | [[Ф. І. Ягораў]] |- ! 1 | [[Ф. Астрамецкі]] |- ! 1 | [[Ф. Брэскі]] |- ! 1 | [[Ф. Галанскі]] |- ! 1 | [[Ф. Гарбачэўскі]] |- ! 1 | [[Ф. Д. Ісакоўскі]] |- ! 1 | [[Ф. Дэліус]] |- ! 1 | [[Ф. Завіша]] |- ! 1 | [[Ф. К. Выганоўскі]] |- ! 1 | [[Ф. К. Зюсмайр]] |- ! 1 | [[Ф. Камендонэ]] |- ! 1 | [[Ф. Капера]] |- ! 1 | [[Ф. Паэр]] |- ! 1 | [[Ф. Пракаповіч]] |- ! 1 | [[Ф. Серафімовіч]] |- ! 1 | [[Ф. Штымер]] |- ! 1 | [[Ф. Шэнфельд]] |- ! 1 | [[Фiджы]] |- ! 1 | [[ФК Ніва Вінніца]] |- ! 1 | [[ФК СКА Мінск]] |- ! 1 | [[Фабрыцыа Дыяніджы Руфа]] |- ! 1 | [[Фабрыцыа Паалучы]] |- ! 1 | [[Фабрычнае заканадаўства Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Фабіян (значэнні)]] |- ! 1 | [[Фаварытызм]] |- ! 1 | [[Фаворкі (значэнні)]] |- ! 1 | [[Фаворскае святло]] |- ! 1 | [[Фагацыт]] |- ! 1 | [[Фадзей]] |- ! 1 | [[Фадзей, апостал з 70]] |- ! 1 | [[Фадзей (апостал ад 70)]] |- ! 1 | [[Фадзей Штрбулавіч]] |- ! 1 | [[Фазавая прастора]] |- ! 1 | [[Фазанеры]] |- ! 1 | [[Фай, тканіна]] |- ! 1 | [[Факаляры]] |- ! 1 | [[Фактары росту]] |- ! 1 | [[Фактычны шлюб]] |- ! 1 | [[Факультэт вольных мастацтваў]] |- ! 1 | [[Факультэт замежных моў Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта]] |- ! 1 | [[Факідская мітраполія]] |- ! 1 | [[Фалапластыка]] |- ! 1 | [[Фальканета]] |- ! 1 | [[Фалькетынг]] |- ! 1 | [[Фальковічы]] |- ! 1 | [[Фальстаф]] |- ! 1 | [[Фалічны культ]] |- ! 1 | [[Фаліянт]] |- ! 1 | [[Фама Канскі]] |- ! 1 | [[Фама Раціборавіч]] |- ! 1 | [[Фамній, цар ізраільскі]] |- ! 1 | [[Фамільяр]] |- ! 1 | [[Фаміно-Гарадзішча]] |- ! 1 | [[Фанерафіты]] |- ! 1 | [[Фанокл]] |- ! 1 | [[Фантазы]] |- ! 1 | [[Фантазія]] |- ! 1 | [[Фантазія № 4 (Моцарт)]] |- ! 1 | [[Фантан Дзюрэра-Піркгеймера]] |- ! 1 | [[Фантан жыцця]] |- ! 1 | [[Фантастычная сімфонія]] |- ! 1 | [[Фантэн-ле-Дыжон]] |- ! 1 | [[Фантэнельскае абацтва]] |- ! 1 | [[Фанфара]] |- ! 1 | [[Фанфік пра рэальных людзей]] |- ! 1 | [[Фарас]] |- ! 1 | [[Фарбавальныя рэчывы]] |- ! 1 | [[Фарбавальнікі]] |- ! 1 | [[Фардан]] |- ! 1 | [[Фардон]] |- ! 1 | [[Фарзац]] |- ! 1 | [[Фармат вяшчання]] |- ! 1 | [[Фармацевтична енциклопедія]] |- ! 1 | [[Фармацэўтыка]] |- ! 1 | [[Фарн (бажаство)]] |- ! 1 | [[Фарнабара]] |- ! 1 | [[Фарон, біскуп Мо]] |- ! 1 | [[Фарсман I]] |- ! 1 | [[Фарсэці]] |- ! 1 | [[Фартунант дэ Мазэно]] |- ! 1 | [[Фартуната Бальдэлі]] |- ! 1 | [[Фартуната Міці]] |- ! 1 | [[Фартэпіяна Шапена]] |- ! 1 | [[Фарухан Шахрвараз]] |- ! 1 | [[Фарфор Медычы]] |- ! 1 | [[Фарынаці Фарынаці]] |- ! 1 | [[Фарынелі-кастрат]] |- ! 1 | [[Фарынэлі-кастрат]] |- ! 1 | [[Фарыс ад-Дзін Актай]] |- ! 1 | [[Фарэль]] |- ! 1 | [[Фас]] |- ! 1 | [[Фастафора]] |- ! 1 | [[Фастрада]] |- ! 1 | [[Фатаграфаванне]] |- ! 1 | [[Фау-1]] |- ! 1 | [[Фахр ад-Дзін II]] |- ! 1 | [[Фахрудзін ар-Разі]] |- ! 1 | [[Фацін Сірмійскі]] |- ! 1 | [[Фаціна Самараныня]] |- ! 1 | [[Фаўст, драма]] |- ! 1 | [[Фаўст Нумідыйскі]] |- ! 1 | [[Фаўсціна]] |- ! 1 | [[Фаўсціна, жонка Канстанцыя II]] |- ! 1 | [[Фаўсціна Бардоні]] |- ! 1 | [[Феагност]] |- ! 1 | [[Феагност, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Феагност (Андрэй Рыгоравіч Лебедзеў)]] |- ! 1 | [[Феагност (Бадарак)]] |- ! 1 | [[Феагност (Лебедзеў)]] |- ! 1 | [[Феадарыт, мітрапаліт Літоўскі]] |- ! 1 | [[Феадарыт (Ціханаў)]] |- ! 1 | [[Феадарыт Кольскі]] |- ! 1 | [[Феадор, епіскап Уладзімірскі]] |- ! 1 | [[Феадор (Паздзяеўскі)]] |- ! 1 | [[Феадор (Яцкоўскі)]] |- ! 1 | [[Феадор (значэнні)]] |- ! 1 | [[Феадор Прадром]] |- ! 1 | [[Феадор Санаксарскі]] |- ! 1 | [[Феадор Студзіць]] |- ! 1 | [[Феадор Тырон]] |- ! 1 | [[Феадор чытальнік]] |- ! 1 | [[Феадора, X стагоддзе]] |- ! 1 | [[Феадора, святая імператрыца]] |- ! 1 | [[Феадора Ангел]] |- ! 1 | [[Феадора Дацкая]] |- ! 1 | [[Феадосіеў манастыр]] |- ! 1 | [[Феадосій, Мітрапаліт усёй Амерыкі і Канады]] |- ! 1 | [[Феадосій, мітрапаліт Маскоўскі]] |- ! 1 | [[Феадосій, іканапісец]] |- ! 1 | [[Феадосій (Алмазаў)]] |- ! 1 | [[Феадосій (Алтаржэўскі)]] |- ! 1 | [[Феадосій (Нагасіма)]] |- ! 1 | [[Феадосій (Феадосьеў)]] |- ! 1 | [[Феадосій Галушчынскі]] |- ! 1 | [[Феадосій Касой]] |- ! 1 | [[Феадосій Касы]] |- ! 1 | [[Феадосій Манамах]] |- ! 1 | [[Феадосій Тырнаўскі]] |- ! 1 | [[Феадосій Чарнігаўскі]] |- ! 1 | [[Феадосія Стрыльбіцкая]] |- ! 1 | [[Феадота]] |- ! 1 | [[Феакліт I, мітрапаліт Афінскі]] |- ! 1 | [[Феакліт II, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Феакліт II (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Феактыст (Арлоўскі)]] |- ! 1 | [[Феапемпт]] |- ! 1 | [[Феафан]] |- ! 1 | [[Феафан (Рыпінскі)]] |- ! 1 | [[Феафан (Тулякоў)]] |- ! 1 | [[Феафан (значэнні)]] |- ! 1 | [[Феафан (патрыярх Іерусалімскі)]] |- ! 1 | [[Феафан III, Патрыярх Іерусалімскі]] |- ! 1 | [[Феафан III (Патрыярх Іерусалімскі)]] |- ! 1 | [[Феафан III (партыярх іерусалімскі)]] |- ! 1 | [[Феафан Вызнавец]] |- ! 1 | [[Феафан Затворнік]] |- ! 1 | [[Феафан Напісаны]] |- ! 1 | [[Феафан Пракопавіч]] |- ! 1 | [[Феафан Стрэлідзас]] |- ! 1 | [[Феафана, жонка Льва VI Мудрага]] |- ! 1 | [[Феафана Афінская]] |- ! 1 | [[Феафаній Крыцкі]] |- ! 1 | [[Феафіл, візантыйскі імператар]] |- ! 1 | [[Феафіл, мітрапаліт Афінскі]] |- ! 1 | [[Феафіл, мітрапаліт Літоўскі]] |- ! 1 | [[Феафіл III]] |- ! 1 | [[Феафіл Александрыйскі]] |- ! 1 | [[Феафілакт]] |- ! 1 | [[Феафілакт (Горскі)]] |- ! 1 | [[Феафілакт (Лапацінскі)]] |- ! 1 | [[Феафілакт (Русанаў)]] |- ! 1 | [[Федараўскі сабор (Санкт-Пецярбург)]] |- ! 1 | [[Федзя Анцэлеўскі]] |- ! 1 | [[Федзір Кіндратовіч Воўк]] |- ! 1 | [[Федэральнае агенцтва водных рэсурсаў]] |- ! 1 | [[Федэральнае міністэрства аховы здароўя]] |- ! 1 | [[Федэральная карпарацыя страхавання дэпазітаў]] |- ! 1 | [[Федэральны канстытуцыйны суд Германіі]] |- ! 1 | [[Федэральны савет Аўстрыі]] |- ! 1 | [[Федэральны суддзя ЗША]] |- ! 1 | [[Федэратыўны лад Расіі]] |- ! 1 | [[Федэрацыя скаўтаў Еўропы]] |- ! 1 | [[Федэрацыя яўрэйскіх абшчын Расіі]] |- ! 1 | [[Федэрыка I Ганзага]] |- ! 1 | [[Федэрыка Патэта]] |- ! 1 | [[Федэрыка Сансеверына]] |- ! 1 | [[Федэрыка Убальда, герцаг Урбіна]] |- ! 1 | [[Фейт Людвіг Зекендорф]] |- ! 1 | [[Фелбрыдж-Хол]] |- ! 1 | [[Феликс II, антыпапа]] |- ! 1 | [[Фелука]] |- ! 1 | [[Фельетон]] |- ! 1 | [[Фелікс, антыпапа]] |- ! 1 | [[Фелікс, герцаг Аквітаніі]] |- ! 1 | [[Фелікс Бержэ]] |- ! 1 | [[Фелікс Браніслававіч Каспяровіч]] |- ! 1 | [[Фелікс Выліжынскі]] |- ! 1 | [[Фелікс Кашубскі]] |- ! 1 | [[Фелікс Міхайлавіч Шабульда]] |- ! 1 | [[Фелікс Пшыпкоўскі]] |- ! 1 | [[Фелікс Тавянскім]] |- ! 1 | [[Фелікс Фенеон]] |- ! 1 | [[Фелікс Францішак Лубенскі]] |- ! 1 | [[Фелікс дэ Валуа]] |- ! 1 | [[Фелікс фон Хартман]] |- ! 1 | [[Фелісітэ-Рабер дэ Ламенэ]] |- ! 1 | [[Феліёкве]] |- ! 1 | [[Фенаменалогія духу]] |- ! 1 | [[Фенаменалогія духу (Гегель)]] |- ! 1 | [[Фенатып]] |- ! 1 | [[Фенатыпічная прыкмета]] |- ! 1 | [[Фенер]] |- ! 1 | [[Фенэна Куяўская]] |- ! 1 | [[Феодараўскі сабор (Пушкін)]] |- ! 1 | [[Феодосий (Самойлович)]] |- ! 1 | [[Феоды]] |- ! 1 | [[Феодэрвальдэ]] |- ! 1 | [[Феофан (Прокопович)]] |- ! 1 | [[Феофилакт (Горский)]] |- ! 1 | [[Феофилакт (Клеменцьеў)]] |- ! 1 | [[Фер'ер]] |- ! 1 | [[Ферара-Фларэнтыйскі Сабор]] |- ! 1 | [[Ферарскі сабор]] |- ! 1 | [[Фербелін]] |- ! 1 | [[Фердынанд, інфант Партугальскі]] |- ! 1 | [[Фердынанд I, герцаг Пармскі]] |- ! 1 | [[Фердынанд II, эрцгерцаг Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Фердынанд IV Пармскі]] |- ! 1 | [[Фердынанд Іаган Відэрман]] |- ! 1 | [[Фердынанд Альбрэхт I Браўншвайг-Вольфенбютэль-Бевернскі]] |- ! 1 | [[Фердынанд Брокаф]] |- ! 1 | [[Фердынанд Георг Фробеніус]] |- ! 1 | [[Фердынанд Карл Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Фердынанд Курльбаум]] |- ! 1 | [[Фердынанд Максіміліян Брокаф]] |- ! 1 | [[Фердынанд Сенчыкоўскі]] |- ! 1 | [[Фердынанд фон Гомпеш]] |- ! 1 | [[Фердынанда III Медычы]] |- ! 1 | [[Фердынанда Ганзага]] |- ! 1 | [[Фердынанда Марыя Піньятэлі]] |- ! 1 | [[Фермін Эміліа Лафітэ]] |- ! 1 | [[Фернан Каброль]] |- ! 1 | [[Фернанда II, кароль Леона]] |- ! 1 | [[Фернанда Альварэс дэ Таледа, 3-ці герцаг Альба]] |- ! 1 | [[Фернанда Альварэс дэ Таледа Альба]] |- ! 1 | [[Фернанда Бавайра]] |- ! 1 | [[Фернанда Кастра Пачэка]] |- ! 1 | [[Фернанда Чэнта]] |- ! 1 | [[Фернанду ды Сужа-і-Сілва]] |- ! 1 | [[Ферулавая кіслата]] |- ! 1 | [[Феры I, герцаг Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Феры IV (герцаг Латарынгіі)]] |- ! 1 | [[Ферэман]] |- ! 1 | [[Ферэнц Віраг]] |- ! 1 | [[Ферэнц Кендзі]] |- ! 1 | [[Ферэнц Лохр]] |- ! 1 | [[Ферэнц Рогач]] |- ! 1 | [[Фесаланікійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Фесаланікійскі ўніверсітэт]] |- ! 1 | [[Фесалійская раўніна]] |- ! 1 | [[Фесаліятыдская і Фанарыаферсальская мітраполія]] |- ! 1 | [[Феш (значэнні)]] |- ! 1 | [[Филарет (Малышевский)]] |- ! 1 | [[Филологические записки]] |- ! 1 | [[Флабелум]] |- ! 1 | [[Флаваксантын]] |- ! 1 | [[Флавіа Кіджы]] |- ! 1 | [[Флавій Аніцый Авхеній Бас]] |- ! 1 | [[Флавія]] |- ! 1 | [[Флавія Аўрэлія Еўсевія]] |- ! 1 | [[Флавія Аўрэлія Яўсевія]] |- ! 1 | [[Флавія Максіма Фаўсціна Канстанцыя]] |- ! 1 | [[Флавія Юлія Алена Аўгуста]] |- ! 1 | [[Флавіян (Гарадзецкі)]] |- ! 1 | [[Флавіян (Дзмітрыюк)]] |- ! 1 | [[Флавіян (Ласкін)]] |- ! 1 | [[Флавіян Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Флагелянцтва]] |- ! 1 | [[Фландрская армія]] |- ! 1 | [[Фландрыйскі сабака]] |- ! 1 | [[Фларальны арнамент]] |- ! 1 | [[Флархгайм]] |- ! 1 | [[Фларында (опера)]] |- ! 1 | [[Фларынская, Прэская і Эардэйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Фларыян Быкоўскі]] |- ! 1 | [[Фларыян Казімір Гараін]] |- ! 1 | [[Фларыян Калецкі]] |- ! 1 | [[Фларыянская псалтыр]] |- ! 1 | [[Фларыянскі псалтыр]] |- ! 1 | [[Фларэнтыне Мютэрых]] |- ! 1 | [[Фларэнтыус]] |- ! 1 | [[Фларэнційская школа жывапісу]] |- ! 1 | [[Фларэнцін Мётэрых]] |- ! 1 | [[Флерон (тыпаграфіка)]] |- ! 1 | [[Флораглюцын]] |- ! 1 | [[Флорыс IV, граф Галандыі]] |- ! 1 | [[Флорыс IV (граф Галандыі)]] |- ! 1 | [[Флорыс ван Шутэн]] |- ! 1 | [[Флорыян Гаер]] |- ! 1 | [[Флуарэсцэнтная мікраскапія]] |- ! 1 | [[Флуераш]] |- ! 1 | [[Флэш-моб]] |- ! 1 | [[Фляшчынскі]] |- ! 1 | [[Флёр-дэ-Ліс, персанаж]] |- ! 1 | [[Флёр-дэ-ці]] |- ! 1 | [[Флёрдаранж]] |- ! 1 | [[Фліндэрс Пітры]] |- ! 1 | [[Фойхтванген]] |- ! 1 | [[Фока, імператар Візантыі]] |- ! 1 | [[Фокнерскі мемарыяльны парк]] |- ! 1 | [[Фокус, матэматыка]] |- ! 1 | [[Фол (манета)]] |- ! 1 | [[Фолькмар Браўнберэнс]] |- ! 1 | [[Фольксштурм]] |- ! 1 | [[Фон Зюст]] |- ! 1 | [[Фонд «Жыўка і Міліца Тапалавіч»]] |- ! 1 | [[Фонд Андрэя Першазванага]] |- ! 1 | [[Фонд Конрада Адэнаўэра]] |- ! 1 | [[Фонд Лютэра]] |- ! 1 | [[Фонд Міхаіла Прохарава]] |- ! 1 | [[Фонд Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь па падтрымцы культуры і мастацтва]] |- ! 1 | [[Фонд барацьбы з карупцыяй]] |- ! 1 | [[Фонд даследавання Палестыны]] |- ! 1 | [[Фонд культуры і спадчыны польскіх армян]] |- ! 1 | [[Фонд прускай культурнай спадчыны]] |- ! 1 | [[Форгайм]] |- ! 1 | [[Фордвіч]] |- ! 1 | [[Форзунд]] |- ! 1 | [[Форкальк'ер]] |- ! 1 | [[Форт-Брэг, Паўночная Караліна]] |- ! 1 | [[Форт Мічылімакінак]] |- ! 1 | [[Форум, зносіны]] |- ! 1 | [[Форум, плошча]] |- ! 1 | [[Форум Канстанціна]] |- ! 1 | [[Форум краін-экспарцёраў газу]] |- ! 1 | [[Фотадрама тварэння]] |- ! 1 | [[Фотамастак]] |- ! 1 | [[Фотаметрычны парадокс]] |- ! 1 | [[Фотапругкасць]] |- ! 1 | [[Фотатыпія]] |- ! 1 | [[Фоцій, мітрапаліт Кіеўскі]] |- ! 1 | [[Фоцій (Раманоўскі)]] |- ! 1 | [[Фоцій (Тапіра)]] |- ! 1 | [[Фоцій I, патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Фоцій I (канстанцінопальскі патрыярх)]] |- ! 1 | [[Фра Анджэліка]] |- ! 1 | [[Фра Карневале]] |- ! 1 | [[Фра Маўра, кратар]] |- ! 1 | [[Фра Маўра, фармацыя]] |- ! 1 | [[Фра Філіпа Ліпі]] |- ! 1 | [[Фрагмент Евангелля (Дарэмская кафедральная бібліятэка, A. II. 10.)]] |- ! 1 | [[Фрагмент Мураторы]] |- ! 1 | [[Фрагмент Мураторыя]] |- ! 1 | [[Фраза]] |- ! 1 | [[Фракцыі Еўрапейскага парламента]] |- ! 1 | [[Франджыпані]] |- ! 1 | [[Франекер]] |- ! 1 | [[Франжыпан]] |- ! 1 | [[Франк, валюта]] |- ! 1 | [[Франк Бартлеман]] |- ! 1 | [[Франк фон Кірскорф]] |- ! 1 | [[Франка-мангольскія саюзы]] |- ! 1 | [[Франка Катэлана]] |- ! 1 | [[Франкмасонства]] |- ! 1 | [[Франскае каралеўства]] |- ! 1 | [[Франсуа, граф дэ Каліньі]] |- ! 1 | [[Франсуа, дафін Францыі]] |- ! 1 | [[Франсуа-Леон Сісарт]] |- ! 1 | [[Франсуа-Мары-Бенжамен Рышар дэ ла Вернь]] |- ! 1 | [[Франсуа-Мары Трэйв]] |- ! 1 | [[Франсуа (герцаг Алансонскі і Анжуйскі)]] |- ! 1 | [[Франсуа I (герцаг Латарынгіі)]] |- ! 1 | [[Франсуа Анжуйскі]] |- ! 1 | [[Франсуа Берлеан]] |- ! 1 | [[Франсуа Гастон дэ Бецюн]] |- ! 1 | [[Франсуа Дзюбуа]] |- ! 1 | [[Франсуа Дзідэ]] |- ! 1 | [[Франсуа Жазеф Базіё]] |- ! 1 | [[Франсуа Каці]] |- ! 1 | [[Франсуа Луі Канці]] |- ! 1 | [[Франсуа Людовік дэ Бурбон граф Конці]] |- ! 1 | [[Франсуа Лёвэ-Веймар]] |- ! 1 | [[Франсуа Негрэ]] |- ! 1 | [[Франсуа Фенелон]] |- ! 1 | [[Франсуа дэ Бурбон-Канці]] |- ! 1 | [[Франсуа дэ Каліньі д’Андэло]] |- ! 1 | [[Франсуа д’Алансон]] |- ! 1 | [[Франсуаза Арлеанская (1844—1925)]] |- ! 1 | [[Франсуаза Арлеанская Лангвіль]] |- ! 1 | [[Франсуаза Хенры]] |- ! 1 | [[Франсуаза д'Абінье Ментэнон]] |- ! 1 | [[Франсуаза дэ Фуа Шатабрыян]] |- ! 1 | [[Франсін Расэт]] |- ! 1 | [[Франсіс Рап]] |- ! 1 | [[Франсіска Рыбальта]] |- ! 1 | [[Франсіска Суарес]] |- ! 1 | [[Франсіска Суарэс]] |- ! 1 | [[Франсіска Хаўер Клавіхера]] |- ! 1 | [[Франсіска дэ Борха]] |- ! 1 | [[Франсіска дэ Таледа]] |- ! 1 | [[Франсіска дэ Тараль]] |- ! 1 | [[Франсішку Мануэл Віейра]] |- ! 1 | [[Франсішку ды Салданья да Гама]] |- ! 1 | [[Франсішку ды Сан-Луіш Сарайва]] |- ! 1 | [[Франсішку дэ Салданья да Гама]] |- ! 1 | [[Франц-Ксаверый Друцкі-Любецкі]] |- ! 1 | [[Франц Адам]] |- ! 1 | [[Франц Антон Кнітэль]] |- ! 1 | [[Франц Бернардзін Вербек]] |- ! 1 | [[Франц Вернц]] |- ! 1 | [[Франц Вінцынгер]] |- ! 1 | [[Франц Георг Лок]] |- ! 1 | [[Франц Дэліч]] |- ! 1 | [[Франц Егерштэтэр]] |- ! 1 | [[Франц Карл Саксен-Лаўэнбургскі]] |- ! 1 | [[Франц Касперавіч Макрыцкі]] |- ! 1 | [[Франц Ксавер Вагеншэн]] |- ! 1 | [[Франц Ксавер Зюсмаер]] |- ! 1 | [[Франц Ксавер Нагль]] |- ! 1 | [[Франц Ксавер Саксонскі]] |- ! 1 | [[Франц Ксаўер Грубер]] |- ! 1 | [[Франц Людвіг фон дэр Пфальц-Нойбург]] |- ! 1 | [[Франц Міклошыч]] |- ! 1 | [[Франц Ніклаўс Кёніг]] |- ! 1 | [[Франц Пфор]] |- ! 1 | [[Франц Родэ]] |- ! 1 | [[Франц Рэц]] |- ! 1 | [[Франц Серафін Экснер]] |- ! 1 | [[Франц Фанон]] |- ! 1 | [[Франц Фузэ]] |- ! 1 | [[Франц Штангль]] |- ! 1 | [[Франц Эрнст Нейман]] |- ! 1 | [[Франц Якаўлевіч Лефорт]] |- ! 1 | [[Франц фон Зікінген]] |- ! 1 | [[Францкевіч Радзімінскі]] |- ! 1 | [[Французскае мастацтва]] |- ! 1 | [[Французская культура]] |- ! 1 | [[Французская праваслаўная каталіцкая царква]] |- ! 1 | [[Французскі бульвар (Адэса)]] |- ! 1 | [[Французскі ліўр]] |- ! 1 | [[Францыск II, герцаг Брытонскі]] |- ! 1 | [[Францыск II, герцаг Брэтані]] |- ! 1 | [[Францыск III, герцаг Брэтані]] |- ! 1 | [[Францыск Агінскі]] |- ! 1 | [[Францыск Эрле]] |- ! 1 | [[Францыск фон Паўла-Шонбарн]] |- ! 1 | [[Францыска Юнія старэйшага]] |- ! 1 | [[Францысканерплац]] |- ! 1 | [[Францысканец]] |- ! 1 | [[Францысканскі кляштарны комплекс]] |- ! 1 | [[Францыскус Гомарус]] |- ! 1 | [[Францыі]] |- ! 1 | [[Францішак Альбін Сымон]] |- ! 1 | [[Францішак Беднарж]] |- ! 1 | [[Францішак Бенедыкт Клічнік]] |- ! 1 | [[Францішак Букаты]] |- ! 1 | [[Францішак Бучыс]] |- ! 1 | [[Францішак Жэнішак]] |- ! 1 | [[Францішак Заерскі]] |- ! 1 | [[Францішак Кабельскі]] |- ! 1 | [[Францішак Камарніцкі]] |- ! 1 | [[Францішак Карава]] |- ! 1 | [[Францішак Кордач]] |- ! 1 | [[Францішак Ксавер Балка]] |- ! 1 | [[Францішак Ксавер Душак]] |- ! 1 | [[Францішак Кісела]] |- ! 1 | [[Францішак Мах]] |- ! 1 | [[Францішак Мікша]] |- ! 1 | [[Францішак Міхал Пражмоўскі]] |- ! 1 | [[Францішак Пекасінскі]] |- ! 1 | [[Францішак Пражмоўскі]] |- ! 1 | [[Францішак Салезій Патоцкі]] |- ! 1 | [[Францішак Секвенс]] |- ! 1 | [[Францішак Серафіцкі]] |- ! 1 | [[Францішак Скарбек фон Мальчэўскі]] |- ! 1 | [[Францішак Фаўстын Прохазка]] |- ! 1 | [[Францішак Цыбульскі]] |- ! 1 | [[Франчэска I Тасканскі]] |- ! 1 | [[Франчэска Ана]] |- ! 1 | [[Франчэска Антоніа Францоні]] |- ! 1 | [[Франчэска Буанвізі]] |- ! 1 | [[Франчэска Дыяталеві]] |- ! 1 | [[Франчэска Какапальмерыа]] |- ! 1 | [[Франчэска Караці]] |- ! 1 | [[Франчэска Коласуона]] |- ! 1 | [[Франчэска Куцоні]] |- ! 1 | [[Франчэска Луіджы Фантана]] |- ! 1 | [[Франчэска Майдалькіні]] |- ! 1 | [[Франчэска Мантэрызі]] |- ! 1 | [[Франчэска Мартэлі]] |- ! 1 | [[Франчэска Марыя II дэла Роверэ]] |- ! 1 | [[Франчэска Марыя д’Эстэ]] |- ! 1 | [[Франчэска Медычы, прынц Тасканскі і Капістранскі]] |- ! 1 | [[Франчэска Нэрлі]] |- ! 1 | [[Франчэска Пікаламіні]] |- ! 1 | [[Франчэска Піньятэлі]] |- ! 1 | [[Франчэска Роба]] |- ! 1 | [[Франчэска Саверыа дэ Дзелада]] |- ! 1 | [[Франчэска Салезіа дэла Вольпэ]] |- ! 1 | [[Франчэска Сальвіяці]] |- ! 1 | [[Франчэска Салімена]] |- ! 1 | [[Франчэска Сенья]] |- ! 1 | [[Франчэска Сфорца дзі Санта Ф'ёра]] |- ! 1 | [[Франчэска Сфорца дзі Санта Ф’ёра]] |- ! 1 | [[Франчэска Сіманета]] |- ! 1 | [[Франчэска Уберціні]] |- ! 1 | [[Франчэска Фармікі]] |- ! 1 | [[Франчэска Ферара]] |- ! 1 | [[Франчэска Фусконі]] |- ! 1 | [[Франчэска дзі Джакома]] |- ! 1 | [[Франчэска дэ Мура]] |- ! 1 | [[Франчэско Колясуона]] |- ! 1 | [[Франья Камарыца]] |- ! 1 | [[Френсіс Дворнік]] |- ! 1 | [[Фройлан]] |- ! 1 | [[Фронт пераменаў]] |- ! 1 | [[Фруменцый Аксуміцкі]] |- ! 1 | [[Фрумоаса (камуна, Харгіта)]] |- ! 1 | [[Фры-Стэйт]] |- ! 1 | [[Фрыдрых, курфюрст Брандэнбурга]] |- ! 1 | [[Фрыдрых I, герцаг Верхняй Латарынгіі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых I, герцаг Швабіі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых I, курфюрст брандэнбургскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых I, маркграф Бадэна]] |- ! 1 | [[Фрыдрых I, маркграф Брандэнбург-Ансбаха]] |- ! 1 | [[Фрыдрых I, маркграф Мейсэна]] |- ! 1 | [[Фрыдрых III, імператар]] |- ! 1 | [[Фрыдрых III (маркграф Брандэнбург-Байрэйта)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых III Строгі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых II (вялікі герцаг Бадэнскі)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых II (курфюрст Брандэнбурга)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых II (курфюрст Пфальца)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых II (курфюрст Саксоніі)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых I (вялікі герцаг Бадэнскі)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых I (маркграф Брандэнбург-Ансбаха)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых V (бургграф Нюрнберга)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых V Швабскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Бадэнскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Бернхард Вернер]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм, герцаг Шлезвіг-Гольштэйн-Зондэрбург-Глюксбургскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм, курфюрст Брандэнбурга]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм II (значэнні)]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм I Брандэнбургскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм Брандэнбургскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм Браўншвайг-Вольфенбютэльскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм Вялікі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм Хёрнляйн]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм Цахаў]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Вільгельм фон Шадаў]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Газельдорф]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Георг фон Бунге]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Гесен-Касельскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Грызандэр]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Казімір фон Лёвенвольдэ]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Карл Гесен-Касельскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Крыстаф Шлосер]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Лейбнюц]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Людвіг Карл Прускі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Пашэн]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Пернштэйн]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Ройш]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Ульрых Браўншвайг-Вольфенбютэльскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Франц Браўншвайг-Вольфенбютэльскі]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Хазенерль]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Шміт]] |- ! 1 | [[Фрыдрых Штаўфен]] |- ! 1 | [[Фрыдрых фон Рэна]] |- ! 1 | [[Фрыдрых фон Шміт]] |- ! 1 | [[Фрыдрыхштат]] |- ! 1 | [[Фрыдэрык Дэнісан Морыс]] |- ! 1 | [[Фрыдэрык Сапега, падкаморы ўладзімірскі]] |- ! 1 | [[Фрыдэрык Сапега (падкаморы ўладзімірскі)]] |- ! 1 | [[Фрыдэрыка Амалія Дацкая]] |- ! 1 | [[Фрыдэрыка Луіза Гесэн-Дармштацкая]] |- ! 1 | [[Фрыдэрыка Луіза Пруская]] |- ! 1 | [[Фрыдэрыка Мекленбург-Стрэліцкая]] |- ! 1 | [[Фрыдэрыка Пруская]] |- ! 1 | [[Фрымен]] |- ! 1 | [[Фрытоза]] |- ! 1 | [[Фрытцлар]] |- ! 1 | [[Фрыульскае паўстанне лангабардаў]] |- ! 1 | [[Фрыц Заксль]] |- ! 1 | [[Фрыўлі]] |- ! 1 | [[Фрэд Нібло]] |- ! 1 | [[Фрэдрык Сікстэн]] |- ! 1 | [[Фрэдэнсбарг]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык, герцаг Ёркскі]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык, прынц Дацкі і Нарвежскі]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык-Марыс дэ Латур д'Авернь]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык II]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык III]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык II Легніцкі]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык II Швабскі]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык IV, герцаг Гольштэйн-Готарпа]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык V, кароль Даніі]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык Аранскі]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык Барбароса]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык Дацкі, 1532—1556]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык Джон Мэрыян Стрэтан]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык Луі Гадэ]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык Ліндэман]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык Сапега]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык Сезар Лагарп]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык ван Эдэн]] |- ! 1 | [[Фрэдэрык дэ Меродэ]] |- ! 1 | [[Фрэдэрыксбарг]] |- ! 1 | [[Фрэдэрыксштадэн]] |- ! 1 | [[Фрэзах]] |- ! 1 | [[Фрэнк Ейтс]] |- ! 1 | [[Фрэнк Макх'ю]] |- ! 1 | [[Фрэнк Рэйманд Лівіс]] |- ! 1 | [[Фрэнсіс-Кэтрын Осцін-Найт]] |- ! 1 | [[Фрэнсіс Арынзэ]] |- ! 1 | [[Фрэнсіс Бамонт]] |- ! 1 | [[Фрэнсіс Дворнік]] |- ! 1 | [[Фрэнсіс Джозеф Спелман]] |- ! 1 | [[Фрэнсіс Джордж Адэадат Мікалеф]] |- ! 1 | [[Фрэнсіс Кэдэл]] |- ! 1 | [[Фрэнсіс Сайман]] |- ! 1 | [[Фтыятыдская мітраполія]] |- ! 1 | [[Фуа-гра]] |- ! 1 | [[Фульберт Шартрскі]] |- ! 1 | [[Фульгенцый, біскуп Картахены]] |- ! 1 | [[Фульгенцый з Картахены]] |- ! 1 | [[Фульк, архібіскуп Рэймса]] |- ! 1 | [[Фульк IV Анжуйскі]] |- ! 1 | [[Фумонэ]] |- ! 1 | [[Фумі-э]] |- ! 1 | [[Фунгіцыды]] |- ! 1 | [[Фундаментальная тэарэма натуральнага адбору Фішэра]] |- ! 1 | [[Фундататар]] |- ! 1 | [[Функцыя камплекснай зменнай]] |- ! 1 | [[Фунт (адзінка вымярэння)]] |- ! 1 | [[Фуражыр]] |- ! 1 | [[Фуракумарыны]] |- ! 1 | [[Фуранакумарыны]] |- ! 1 | [[Фустат]] |- ! 1 | [[Футарал]] |- ! 1 | [[Футра гарнастая]] |- ! 1 | [[Фэйт Хіршфогель Старэйшы]] |- ! 1 | [[Фэнтан Джон Энтані]] |- ! 1 | [[Фядот Іванавіч Шубін]] |- ! 1 | [[Фядот Мікалаевіч Шкларэвіч]] |- ! 1 | [[Фядот Мікалаевіч Шклярэвіч]] |- ! 1 | [[Фядот Шкларэвіч]] |- ! 1 | [[Фёдар (Бубнюк)]] |- ! 1 | [[Фёдар (Паздзееўскі)]] |- ! 1 | [[Фёдар (епіскап галіцкі)]] |- ! 1 | [[Фёдар Іванавіч Успенскі]] |- ! 1 | [[Фёдар Ізмайлавіч Родзічаў]] |- ! 1 | [[Фёдар Ільіч Дан]] |- ! 1 | [[Фёдар Альгердавіч]] |- ! 1 | [[Фёдар Аляксандравіч Васільеў]] |- ! 1 | [[Фёдар Аляксеевіч Коні]] |- ! 1 | [[Фёдар Апанасавіч Курганаў]] |- ! 1 | [[Фёдар Артуравіч Келер]] |- ! 1 | [[Фёдар Буслаеў]] |- ! 1 | [[Фёдар Валянцінавіч Чысцякоў]] |- ! 1 | [[Фёдар Гладкоў]] |- ! 1 | [[Фёдар Данілавіч]] |- ! 1 | [[Фёдар Дзмітрыевіч Бацюшкоў]] |- ! 1 | [[Фёдар Карлавіч Корф]] |- ! 1 | [[Фёдар Карыятавіч]] |- ! 1 | [[Фёдар Мацісан]] |- ! 1 | [[Фёдар Міхайлавіч Галавенчанка]] |- ! 1 | [[Фёдар Міхайлавіч Малодшы Вішнявецкі]] |- ! 1 | [[Фёдар Міхайлавіч Расейкін]] |- ! 1 | [[Фёдар Міхайлавіч Шастакоў]] |- ! 1 | [[Фёдар Паўлавіч Брулоў]] |- ! 1 | [[Фёдар Пятровіч Ключароў]] |- ! 1 | [[Фёдар Рыгоравіч Паскевіч]] |- ! 1 | [[Фёдар Рыгоравіч Солнцаў]] |- ! 1 | [[Фёдар Скрутарыёт]] |- ! 1 | [[Фёдар Смоліч]] |- ! 1 | [[Фёдар Страцілат]] |- ! 1 | [[Фёдар Сяньковіч]] |- ! 1 | [[Фёдар Фёдаравіч Баратынскі]] |- ! 1 | [[Фёдар Фёдаравіч Мартэнс]] |- ! 1 | [[Фёдар Фёдаравіч Рыхтэр]] |- ! 1 | [[Фёдар Юр’евіч]] |- ! 1 | [[Фёдар Якаўлевіч Дубянскі]] |- ! 1 | [[Фёдар Янушэвіч]] |- ! 1 | [[Фёдараўскае, Ленінградская вобласць]] |- ! 1 | [[Фёдараўская ікона Божай Маці]] |- ! 1 | [[Фёдараўскі сабор (Пінск)]] |- ! 1 | [[Фёкла Лапушынская]] |- ! 1 | [[Фіброн]] |- ! 1 | [[Фігавы ліст]] |- ! 1 | [[Фідуцыяльнае высноўванне]] |- ! 1 | [[Фідуцыяльны вывад]] |- ! 1 | [[Фідэс - Венгерскі грамадзянскі саюз]] |- ! 1 | [[Фідэізм]] |- ! 1 | [[Фіжак]] |- ! 1 | [[Фізкультурна-аздараўленчы комплекс Гомельскага абласнога ўпраўлення Дэпартамента аховы]] |- ! 1 | [[Фізіка-матэматычны факультэт ГрДУ]] |- ! 1 | [[Фізіка-тэхнічны інстытут імя А. Ф. Іофэ РАН]] |- ! 1 | [[Фізічная праца]] |- ! 1 | [[Фізіякраты]] |- ! 1 | [[Фікарый Святагорац]] |- ! 1 | [[Філадэльфійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Філадэльфія, Малая Азія]] |- ! 1 | [[Філадэльфія Осцін Хэнкок]] |- ! 1 | [[Філамена (паэма)]] |- ! 1 | [[Філарэт, епіскап Ніжагародскі]] |- ! 1 | [[Філарэт (Карагодзін)]] |- ! 1 | [[Філарэт (Лебедзеў)]] |- ! 1 | [[Філарэт (Нікольскі)]] |- ! 1 | [[Філарэт Варажнуні]] |- ! 1 | [[Філарэт Драздоў]] |- ! 1 | [[Філарэт Літасцівы]] |- ! 1 | [[Філарэт Міласцівы]] |- ! 1 | [[Філарэт Шаль]] |- ! 1 | [[Філасофская антрапалогія]] |- ! 1 | [[Філасофскі факультэт Віленскай акадэміі]] |- ! 1 | [[Філасофія XVIII стагоддзя]] |- ! 1 | [[Філасофія XVII стагоддзя]] |- ! 1 | [[Філасофія XX стагоддзя]] |- ! 1 | [[Філасофія навукі]] |- ! 1 | [[Філасофія права (Гегель)]] |- ! 1 | [[Філатаксіс]] |- ! 1 | [[Філафей, патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Філафей (Караміцас)]] |- ! 1 | [[Філафей (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Філафей Кокін]] |- ! 1 | [[Філафей Кокінас]] |- ! 1 | [[Філафей Утчыцкі]] |- ! 1 | [[Філаціка]] |- ! 1 | [[Філосафы (Францыя)]] |- ! 1 | [[Фільм "Царская нявеста"]] |- ! 1 | [[Філібер Бабу Лабурдэзьер]] |- ! 1 | [[Філібер дэ Шалон, прынц Аранскі]] |- ! 1 | [[Філімон]] |- ! 1 | [[Філімон Курчаба]] |- ! 1 | [[Філіокве]] |- ! 1 | [[Філіп, антыпапа]] |- ! 1 | [[Філіп (Гумілеўскі)]] |- ! 1 | [[Філіп (Калычоў)]] |- ! 1 | [[Філіп (Марозаў)]] |- ! 1 | [[Філіп (ландграф Гесэнскі)]] |- ! 1 | [[Філіп II (герцаг Савоі)]] |- ! 1 | [[Філіп I Эльзаскі]] |- ! 1 | [[Філіп I дэ Куртэнэ]] |- ! 1 | [[Філіп V (кароль Францыі)]] |- ! 1 | [[Філіп Ібелін]] |- ! 1 | [[Філіп Аляксеевіч Цярноўскі]] |- ! 1 | [[Філіп Анарэ Лемер]] |- ! 1 | [[Філіп Анжуйскі]] |- ! 1 | [[Філіп Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Філіп Басан]] |- ! 1 | [[Філіп Вільгельм, курфюрст Пфальца]] |- ! 1 | [[Філіп Дэ Мілі]] |- ! 1 | [[Філіп Калімах]] |- ! 1 | [[Філіп Келанд]] |- ! 1 | [[Філіп Ксаўе Крысціян Іньяс Мары Барбарэн]] |- ! 1 | [[Філіп Людвіг фон Зейдэль]] |- ! 1 | [[Філіп Мар’е-Жэну]] |- ! 1 | [[Філіп Меланхтон]] |- ! 1 | [[Філіп Міхалкевіч]] |- ! 1 | [[Філіп Нікалаі]] |- ! 1 | [[Філіп Фландрскі]] |- ! 1 | [[Філіп Фрыіс]] |- ! 1 | [[Філіп Фёдаравіч Фартунатаў]] |- ! 1 | [[Філіп Эмануэль дэ Меркёр]] |- ! 1 | [[Філіп Якаб Шпенер]] |- ! 1 | [[Філіп ван Дорэн Стэрн]] |- ! 1 | [[Філіп дэ Люксембург]] |- ! 1 | [[Філіп дэ Манмарансі]] |- ! 1 | [[Філіп дэ Манмарансі Горн]] |- ! 1 | [[Філіп дэ Шампань]] |- ! 1 | [[Філіпа Банкампаньі]] |- ! 1 | [[Філіпа Грэгары]] |- ! 1 | [[Філіпа Камасей]] |- ! 1 | [[Філіпа Марыя Вісконці]] |- ! 1 | [[Філіпа Франзоні]] |- ! 1 | [[Філіпаў, Чэхія]] |- ! 1 | [[Філіпаў пост]] |- ! 1 | [[Філіпсбург]] |- ! 1 | [[Філіпэ Ліпі]] |- ! 1 | [[Філіпійская, Неапальская і Тасаская мітраполія]] |- ! 1 | [[Філіпіка]] |- ! 1 | [[Філіпіна Вельзер]] |- ! 1 | [[Філіпіна Медычы]] |- ! 1 | [[Філістыя]] |- ! 1 | [[Філіял]] |- ! 1 | [[Філіяльны касцёл]] |- ! 1 | [[Фін Вагле]] |- ! 1 | [[Фін Олаф Майры]] |- ! 1 | [[Фінская праваслаўная царква]] |- ! 1 | [[Фінскі тэхналагічны інстытут]] |- ! 1 | [[Фінскія народы]] |- ! 1 | [[Фінспанг]] |- ! 1 | [[Фінікійскі саюз]] |- ! 1 | [[Фірлеі]] |- ! 1 | [[Фірміліян]] |- ! 1 | [[Фірнузская епархія]] |- ! 1 | [[Фірская, Амаргаская і Астравоў мітраполія]] |- ! 1 | [[Фірцэнхайліген]] |- ! 1 | [[Фісгармонія]] |- ! 1 | [[Фіскал]] |- ! 1 | [[Фісташка атлантычная]] |- ! 1 | [[Фітонім]] |- ! 1 | [[Фіцінавая кіслата]] |- ! 1 | [[Фішэрава разбежнасць]] |- ! 1 | [[Фіянт]] |- ! 1 | [[Фіярэнца I Сануда]] |- ! 1 | [[Фіўская і Левадыйская мітраполія]] |- ! 1 | [[Ф’езоле]] |- ! 1 | [[Х'ю Дыспенсер Малодшы]] |- ! 1 | [[Х'ю Лацімер]] |- ! 1 | [[Х. Бойка]] |- ! 1 | [[Х. Сёрэнсен]] |- ! 1 | [[ХIХ ст.]] |- ! 1 | [[Хiлiгайнон]] |- ! 1 | [[ХІ ст.]] |- ! 1 | [[ХТК]] |- ! 1 | [[ХХI стагоддзе]] |- ! 1 | [[Хабарніцтва]] |- ! 1 | [[Хабтэ Гіёргіс Дынагдэ]] |- ! 1 | [[Хабіт]] |- ! 1 | [[Хаванген]] |- ! 1 | [[Хаваншчына (опера)]] |- ! 1 | [[Хавндаль]] |- ! 1 | [[Хаві Хіменес]] |- ! 1 | [[Хагада]] |- ! 1 | [[Хаджыбей]] |- ! 1 | [[Хаджэнне Ісуса Хрыста па вадзе]] |- ! 1 | [[Хаджэнне па вадзе]] |- ! 1 | [[Хаджэнне ігумена Данііла]] |- ! 1 | [[Хаджэнне ў Каносу]] |- ! 1 | [[Хадсун]] |- ! 1 | [[Хай жыве фікус!]] |- ! 1 | [[Хайлігенкройц, абацтва]] |- ! 1 | [[Хайлігенкройц (манастыр)]] |- ! 1 | [[Хаймэ II, кароль Арагона]] |- ! 1 | [[Хаймэ II, кароль Маёркі]] |- ! 1 | [[Хайнбург]] |- ! 1 | [[Хайнеман]] |- ! 1 | [[Хайнрых Брабендэр]] |- ! 1 | [[Хака]] |- ! 1 | [[Хакаскі каганат]] |- ! 1 | [[Хакеры (фільм)]] |- ! 1 | [[Халакост у Італіі]] |- ! 1 | [[Халаміда]] |- ! 1 | [[Халар]] |- ! 1 | [[Халдзейская Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Халдзейская мова]] |- ! 1 | [[Халдэйская Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Халева]] |- ! 1 | [[Халева (герб)]] |- ! 1 | [[Халецкі (герб)]] |- ! 1 | [[Халкапратыйскі храм]] |- ! 1 | [[Халкедонскі сабор]] |- ! 1 | [[Халкідонская мітраполія]] |- ! 1 | [[Халкідонскі сабор 451]] |- ! 1 | [[Халкідская мітраполія]] |- ! 1 | [[Халкінская багаслоўская школа]] |- ! 1 | [[Халмы (Калінінградская вобласць)]] |- ! 1 | [[Халоп]] |- ! 1 | [[Халопскі прыказ]] |- ! 1 | [[Хальвар Берган]] |- ! 1 | [[Хальвар Нордхаўг]] |- ! 1 | [[Халірудскі палац]] |- ! 1 | [[Хамам ас-Сарах]] |- ! 1 | [[Хамфры дэ Багун, 4-ы граф Херэфард]] |- ! 1 | [[Хаміты]] |- ! 1 | [[Хамічоў]] |- ! 1 | [[Хан Тахта]] |- ! 1 | [[Хан ван Меегерен]] |- ! 1 | [[Ханан Таўнсенд]] |- ! 1 | [[Ханара]] |- ! 1 | [[Хангаласкі ўлус Якуціі]] |- ! 1 | [[Ханс-Георг Гадамер]] |- ! 1 | [[Ханс (кароль Даніі)]] |- ! 1 | [[Ханс Адольф Брорсан]] |- ! 1 | [[Ханс Дзюрэр]] |- ! 1 | [[Ханс Дэльбрук]] |- ! 1 | [[Ханс Марцін Сцір]] |- ! 1 | [[Ханс Нільсэн Хаўге]] |- ! 1 | [[Ханс Поўльсен Рэсен]] |- ! 1 | [[Ханс Стыглунд]] |- ! 1 | [[Ханс Шойфелін]] |- ! 1 | [[Ханс Эгедэ]] |- ! 1 | [[Ханс Эрык Нурдын]] |- ! 1 | [[Ханукія]] |- ! 1 | [[Хапіру]] |- ! 1 | [[Харавая капэла імя Рыгора Шырмы]] |- ! 1 | [[Харавы арган]] |- ! 1 | [[Харакат аш-Шабаб]] |- ! 1 | [[Характэрны від]] |- ! 1 | [[Харалампій, епіскап Магнезійскі]] |- ! 1 | [[Харальд, прынц Дацкі]] |- ! 1 | [[Харальд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Харальд III Суворы]] |- ! 1 | [[Харальд III Хардродэ]] |- ! 1 | [[Харальд Бор]] |- ! 1 | [[Харальд Грэнске]] |- ! 1 | [[Харальд Клак]] |- ! 1 | [[Харальд Пылд]] |- ! 1 | [[Харальд Рызенфельд]] |- ! 1 | [[Харашоўка]] |- ! 1 | [[Хараўшчына]] |- ! 1 | [[Харваты ў Босніі і Герцагавіне]] |- ! 1 | [[Харвацкай]] |- ! 1 | [[Харвацкая Грэка-Каталіцкая Царква]] |- ! 1 | [[Харвацкая дэмакратычная садружнасць 1990]] |- ! 1 | [[Харвацкая кухня]] |- ! 1 | [[Харга]] |- ! 1 | [[Харк]] |- ! 1 | [[Харкаўскае вышейшае ваеннае камандна-інжынернае вучылішча]] |- ! 1 | [[Харкаўскае намесніцтва]] |- ! 1 | [[Харкаўская абласная дзяржаўная адміністрацыя]] |- ! 1 | [[Харкаўская епархія]] |- ! 1 | [[Харкаўскі абласны савет]] |- ! 1 | [[Харкаўскі нацыянальны акадэмічны тэатр оперы і балета імя Мікалая Лысенкі]] |- ! 1 | [[Харлеанскі Арат]] |- ! 1 | [[Харлоу Шэплі]] |- ! 1 | [[Хармон]] |- ! 1 | [[Харошч]] |- ! 1 | [[Харошчы]] |- ! 1 | [[Хартафілакс]] |- ! 1 | [[Хартыя]] |- ! 1 | [[Харугва (царкоўнае начынне)]] |- ! 1 | [[Харун]] |- ! 1 | [[Харунжы ваўкавыскі]] |- ! 1 | [[Харцэры]] |- ! 1 | [[Харыберт дэ Лаон]] |- ! 1 | [[Харызматычны культ]] |- ! 1 | [[Харызматычны лідар]] |- ! 1 | [[Харыс (горад)]] |- ! 1 | [[Харэпіскап]] |- ! 1 | [[Хасан ібн Сабах]] |- ! 1 | [[Хасраіды]] |- ! 1 | [[Хасроў]] |- ! 1 | [[Хасроў I]] |- ! 1 | [[Хасроў II Парвіз]] |- ! 1 | [[Хасэ Артэга-дэль-Рыа]] |- ! 1 | [[Хасэ Кальва]] |- ! 1 | [[Хасэ Каэтана Пара Нова]] |- ! 1 | [[Хасэ Луіс Эскалар]] |- ! 1 | [[Хасэ Мігель Медзіна]] |- ! 1 | [[Хасэ Паала Саласар]] |- ! 1 | [[Хасэ Рыбера]] |- ! 1 | [[Хасэ дэ Гальвес]] |- ! 1 | [[Хасэмарыя Эскрыва дэ Балагер]] |- ! 1 | [[Хасія]] |- ! 1 | [[Хата-чытальня]] |- ! 1 | [[Хатынскія званы]] |- ! 1 | [[Хафсіды]] |- ! 1 | [[Хацбані]] |- ! 1 | [[Хаціна дзядзькі Тома]] |- ! 1 | [[Хачым Мухамедавіч Кармокаў]] |- ! 1 | [[Хаўер]] |- ! 1 | [[Хаўер Ласана Бараган]] |- ! 1 | [[Хаўрус беларускай працоўнай эміграцыі]] |- ! 1 | [[Хвароба Адысана]] |- ! 1 | [[Хвароба Пертэса]] |- ! 1 | [[Хвіцьер]] |- ! 1 | [[Хеві]] |- ! 1 | [[Хегра]] |- ! 1 | [[Хедрум]] |- ! 1 | [[Хелена Кавальчыкава]] |- ! 1 | [[Хелена Норавіч]] |- ! 1 | [[Хелміца]] |- ! 1 | [[Хельга Хаўглан]] |- ! 1 | [[Хельга Хаўглан Біфуглен]] |- ! 1 | [[Хельга Хёўглан Бюфугліен]] |- ! 1 | [[Хельге Сівертсэн]] |- ! 1 | [[Хельгелан]] |- ! 1 | [[Хельгэ Окесана]] |- ! 1 | [[Хельдэтруда]] |- ! 1 | [[Хельсінкская група]] |- ! 1 | [[Хендрык Карнеліш Вром]] |- ! 1 | [[Хендрык Крамерс]] |- ! 1 | [[Хендрык Крыстафель ван дэ Хулст]] |- ! 1 | [[Хенрык Біста]] |- ! 1 | [[Хенрык Лапіньскі]] |- ! 1 | [[Хенрык Самсановіч]] |- ! 1 | [[Хенінг Шарпенберг]] |- ! 1 | [[Херборг Фінсэт]] |- ! 1 | [[Хердэке]] |- ! 1 | [[Хернёсанд]] |- ! 1 | [[Хернёсандская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Херсек]] |- ! 1 | [[Херсонскае духоўнае вучылішча]] |- ! 1 | [[Херсонская епархія]] |- ! 1 | [[Херсонская і Таўрычаская епархія]] |- ! 1 | [[Херсонскі Уладзіміраўскі манастыр]] |- ! 1 | [[Херувімская]] |- ! 1 | [[Херувімская песня]] |- ! 1 | [[Херэй і Каліроя]] |- ! 1 | [[Херэнталс]] |- ! 1 | [[Хеўрон (біблейскі персанаж)]] |- ! 1 | [[Хлапонін]] |- ! 1 | [[Хлапоўскія]] |- ! 1 | [[Хларагенавая кіслата]] |- ! 1 | [[Хлатар II]] |- ! 1 | [[Хлебнікаўскі спіс]] |- ! 1 | [[Хлевіск]] |- ! 1 | [[Хлодвіг (значэнні)]] |- ! 1 | [[Хлопчык]] |- ! 1 | [[Хлотар (значэнні)]] |- ! 1 | [[Хлусня, што мы гаворым]] |- ! 1 | [[Хлысты]] |- ! 1 | [[Хлюдзінскія]] |- ! 1 | [[Хлябцэвіч]] |- ! 1 | [[Хойерсверда]] |- ! 1 | [[Хокан Пальсан]] |- ! 1 | [[Хокан Харальдсен]] |- ! 1 | [[Холкем-хол]] |- ! 1 | [[Холм (горад)]] |- ! 1 | [[Холмская праваслаўная епархія]] |- ! 1 | [[Холмская і бельская епархія (уніяцкая)]] |- ! 1 | [[Холмскі епіскап]] |- ! 1 | [[Холірудскае абацтва]] |- ! 1 | [[Хопена]] |- ! 1 | [[Хорепіскап]] |- ! 1 | [[Хорнбург]] |- ! 1 | [[Хорнсун]] |- ! 1 | [[Хорс]] |- ! 1 | [[Хорст Зеехофер]] |- ! 1 | [[Хорст Эмке]] |- ! 1 | [[Хорфагеры]] |- ! 1 | [[Хорхэ Артура Медзіна Эстэвес]] |- ! 1 | [[Хорхэ Марыя Мехіа]] |- ! 1 | [[Храм-капліца ў гонар свяціцеля Лукі архіепіскапа Сімферопальскага (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм-крэпасць]] |- ! 1 | [[Храм Богаяўлення (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм Георгія Пераможца на Паклоннай гары]] |- ! 1 | [[Храм Дабравешчання (Назарэт)]] |- ! 1 | [[Храм Дабравешчання Прасвятой Багародзіцы (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм Дванаццаці Апосталаў (Капернаум)]] |- ! 1 | [[Храм Кірылы Тураўскага]] |- ! 1 | [[Храм Мінервы-лекаркі]] |- ! 1 | [[Храм Мінскай іконы Божай Маці (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм Мінскай іконы Божай Маці (Смалявічы)]] |- ! 1 | [[Храм Найсвяцейшай Багародзіцы Боскай Любові]] |- ! 1 | [[Храм Нараджэння Найсвяцейшай Багародзіцы ў Старым Сіманаве]] |- ! 1 | [[Храм Раства Хрыстовага]] |- ! 1 | [[Храм Святога Іосіфа]] |- ! 1 | [[Храм Святога Людовіка Французскага (Масква)]] |- ! 1 | [[Храм Святой Жыццепачатнай Тройцы (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм Святой Марыі Магдалены]] |- ! 1 | [[Храм Святых Апосталаў Пятра і Паўла]] |- ! 1 | [[Храм Сівілы]] |- ! 1 | [[Храм Узнясення на Елеонскай гары]] |- ! 1 | [[Храм Унебаўзяцця Прасвятой Багародзіцы (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм Феадора Стратылата]] |- ! 1 | [[Храм Хрыста Збавіцеля (значэнні)]] |- ! 1 | [[Храм прп. Еўфрасінні Полацкай]] |- ! 1 | [[Храм свяціцеля Аляксія, мітрапаліта Маскоўскага]] |- ! 1 | [[Храм у антах]] |- ! 1 | [[Храм у гонар Святога велікамучаніка і лекара Панцеляймона (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм у гонар святога свяшчэннамучаніка Уладзіміра (Новалукомль)]] |- ! 1 | [[Храм у гонар святога свяшчэннамучаніка Уладзіміра Хіраскі (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм у гонар святога свяшчэннамучаніка Уладзіміра Хіраскі (Пагост)]] |- ! 1 | [[Храм у гонар святых князёў Пятра і Феўронні Мурамскіх (Брэст)]] |- ! 1 | [[Храм у гонар свяціцеля Дзімітрыя Растоўскага (Міханавічы)]] |- ! 1 | [[Храм у гонар іконы Божай Маці «Дзяржаўная» (Мінск)]] |- ! 1 | [[Храм у гонар іконы Божай Маці «Усецарыца» (Брэст)]] |- ! 1 | [[Храм усіх святых]] |- ! 1 | [[Храм цара Саламона]] |- ! 1 | [[Храм іконы Божай Маці (Вецярэвічы)]] |- ! 1 | [[Храмавая гар]] |- ! 1 | [[Храмасомныя перабудовы]] |- ! 1 | [[Хранава]] |- ! 1 | [[Хранограф 354 года]] |- ! 1 | [[Храніст]] |- ! 1 | [[Храпавацкія]] |- ! 1 | [[Христианское чтение]] |- ! 1 | [[Хромалітаграфія]] |- ! 1 | [[Хронеў]] |- ! 1 | [[Хроніка Альфонса імператара]] |- ! 1 | [[Хроніка Бернальда]] |- ! 1 | [[Хроніка Гала Ананіма]] |- ! 1 | [[Хроніка Длугаша]] |- ! 1 | [[Хроніка Канстанцкага сабора]] |- ! 1 | [[Хроніка Ланеркоста]] |- ! 1 | [[Хроніка Спаскага манастыра]] |- ! 1 | [[Хроніка і дзеянні князёў і ўладароў польскіх]] |- ! 1 | [[Хронікі Петау]] |- ! 1 | [[Хроснае імя]] |- ! 1 | [[Хросны шлях Ісуса Хрыста]] |- ! 1 | [[Хрост (значэнні)]] |- ! 1 | [[Хрост Гасподні]] |- ! 1 | [[Хрызагон Цярэнцевіч Пржамоцкі]] |- ! 1 | [[Хрызантэма кіляватая]] |- ! 1 | [[Хрызантэма пасяўная]] |- ! 1 | [[Хрызантэма ўвенчатая]] |- ! 1 | [[Хрызастом I, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Хрызастом II, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Хрызастом II (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Хрызастом I (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Хрызастом Размятоўскі]] |- ! 1 | [[Хрысанф, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Хрысанф (Раціўцаў)]] |- ! 1 | [[Хрысанф (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Хрыста Белчаў]] |- ! 1 | [[Хрыста Пройкаў]] |- ! 1 | [[Хрыста Славейкаў]] |- ! 1 | [[Хрыстаграма]] |- ! 1 | [[Хрыстадул, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Хрыстадул (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Хрыстадул Патмаскі]] |- ! 1 | [[Хрыстаф Шэнбарн]] |- ! 1 | [[Хрыстафор (Эмаўскі)]] |- ! 1 | [[Хрыстафор II (патрыярх Александрыйскі)]] |- ! 1 | [[Хрыстафор Глыбоўскі]] |- ! 1 | [[Хрыстафор Жэляпаў]] |- ! 1 | [[Хрыстафор Сандзіус]] |- ! 1 | [[Хрыстафор Унтэрпергер]] |- ! 1 | [[Хрыстбургская дамова 1249]] |- ! 1 | [[Хрыстос Панкратар]] |- ! 1 | [[Хрыстос Уседзяржыцель]] |- ! 1 | [[Хрыстос Эмануіл, абразок]] |- ! 1 | [[Хрыстос ля калоны, Грыгорыа Фернандэз]] |- ! 1 | [[Хрыстос сярод настаўнікаў]] |- ! 1 | [[Хрыстос у Славе]] |- ! 1 | [[Хрыстос у доме Сімяона]] |- ! 1 | [[Хрыстос у славе]] |- ! 1 | [[Хрыстосаванне]] |- ! 1 | [[Хрысцільна-вянчальны храм у гонар мучаніка немаўляці Гаўрыіла Беластоцкага]] |- ! 1 | [[Хрысцільны храм прыхода прападобнага Сергія Раданежскага (Мінск)]] |- ! 1 | [[Хрысцільны храм у гонар Ксеніі Пецярбургскай (Мінск)]] |- ! 1 | [[Хрысцільны храм у гонар роўнаапостальнага князя Уладзіміра (Мінск)]] |- ! 1 | [[Хрысціян, біскуп літоўскі]] |- ! 1 | [[Хрысціян, біскуп навагрудскі]] |- ! 1 | [[Хрысціян, біскуп новагародскі]] |- ! 1 | [[Хрысціян-Людвіг-Эбергард Кнобель]] |- ! 1 | [[Хрысціян Акерман]] |- ! 1 | [[Хрысціян Готліб Ехер]] |- ! 1 | [[Хрысціян Даніэль Раух]] |- ! 1 | [[Хрысціян Піліпавіч Меер]] |- ! 1 | [[Хрысціян Тамазій]] |- ! 1 | [[Хрысціяне Святога Тамаша]] |- ! 1 | [[Хрысціяне поўнага Евангелля]] |- ! 1 | [[Хрысціяне поўнага евангелля]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-дэмакратычная арганізацыя Амерыкі]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-дэмакратычная народная партыя Швейцарыі]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-дэмакратычная нацыянальная сялянская партыя, Румынія]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз (ГДР)]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-дэмакратычны саюз - Чэхаславацкая народная партыя]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-дэмакратычны цэнтр]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-дэмакратычны інтэрнацыянал]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-дэмакратычныя партыі]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-сацыяльная народная партыя, Люксембург]] |- ! 1 | [[Хрысціянска-сацыяльная унія]] |- ! 1 | [[Хрысціянскае служэнне]] |- ! 1 | [[Хрысціянская-сацыяльная партыя (Аўстрыя)]] |- ! 1 | [[Хрысціянская Багаслоўская Акадэмія]] |- ! 1 | [[Хрысціянская Біблейская Царква]] |- ! 1 | [[Хрысціянская Дырцэя ў цырку Нерона]] |- ! 1 | [[Хрысціянская абшчына]] |- ! 1 | [[Хрысціянская асацыяцыя маладых людзей]] |- ! 1 | [[Хрысціянская дэмакратычная]] |- ! 1 | [[Хрысціянская дэмакратычная партыя, Нарвегія]] |- ! 1 | [[Хрысціянская дэмакратыя Польшча]] |- ! 1 | [[Хрысціянская народная партыя]] |- ! 1 | [[Хрысціянская сімволіка]] |- ! 1 | [[Хрысціянская іканаграфія]] |- ! 1 | [[Хрысціянскі анархізм]] |- ! 1 | [[Хрысціянскі апалагет]] |- ! 1 | [[Хрысціянскі гнастыцызм]] |- ! 1 | [[Хрысціянскі гімн]] |- ! 1 | [[Хрысціянскі дэмакратычны рух]] |- ! 1 | [[Хрысціянскі крыж]] |- ! 1 | [[Хрысціянскі персаналізм]] |- ! 1 | [[Хрысціянскі фундаменталізм]] |- ! 1 | [[Хрысціянскія апалагеты]] |- ! 1 | [[Хрысціянскія дэмакраты, Данія]] |- ! 1 | [[Хрысціянскія дэмакраты, Фінляндыя]] |- ! 1 | [[Хрысціянскія дэмакраты, Швецыя]] |- ! 1 | [[Хрысціянскія літургічныя абрады]] |- ! 1 | [[Хрысціянства адраджэння]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ва Узбекістане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ва Усходнім Тыморы]] |- ! 1 | [[Хрысціянства на Брытанскай тэрыторыі ў Індыйскім акіяне]] |- ! 1 | [[Хрысціянства на Мальдывах]] |- ! 1 | [[Хрысціянства на Тайвані]] |- ! 1 | [[Хрысціянства на Філіпінах]] |- ! 1 | [[Хрысціянства на Шры-Ланцы]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Іарданіі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Ізраілі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Інданезіі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Іракскім Курдыстане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Іраку]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Іране]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Аб’яднаных Арабскіх Эміратах]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Азад Кашміры]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Акратыры і Дэкеліі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Амане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Арменіі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Афганістане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Бангладэш]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Бахрэйне]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Брунеі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Бутане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Вазірыстане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў В’етнаме]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Ганконгу]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Дзяржаве Ва]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Дзяржаве Шан]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Егіпце]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Емене]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Камбоджы]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Катары]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Кувейце]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Кыргызстане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Кітаі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Лаосе]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Ліване]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Макаа]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Малайзіі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Манголіі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў М’янме]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Нагорным Карабаху]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Непале]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Пакістане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Палесціне]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Паўднёвай Карэі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Паўночнай Карэі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Паўночным Кіпры]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Сінгапуры]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Сірыйскім Курдыстане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Сірыі]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Таджыкістане]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Тайландзе]] |- ! 1 | [[Хрысціянства ў Туркменістане]] |- ! 1 | [[Хрысціянізацыя Жамойці]] |- ! 1 | [[Хрышчэнне (значэнні)]] |- ! 1 | [[Хрышчэнне Ноўгарада]] |- ! 1 | [[Хрышчэнне Русі, фрэска]] |- ! 1 | [[Хрышчэнне дзяцей]] |- ! 1 | [[Хрэсны ход]] |- ! 1 | [[Хтратонія]] |- ! 1 | [[Хуан Альварэс дэ Авіла]] |- ! 1 | [[Хуан Ван дэр Амен]] |- ! 1 | [[Хуан Луна]] |- ! 1 | [[Хуан дэ ла Каса]] |- ! 1 | [[Хувішка I]] |- ! 1 | [[Худ]] |- ! 1 | [[Худайдат]] |- ! 1 | [[Художник РСФСР]] |- ! 1 | [[Хук, адзенне]] |- ! 1 | [[Хулагуіды]] |- ! 1 | [[Хуліян Эранс Касада]] |- ! 1 | [[Хумберсайд]] |- ! 1 | [[Хумпіла]] |- ! 1 | [[Хусабі]] |- ! 1 | [[Хуста і Руфіна]] |- ! 1 | [[Хцівасць]] |- ! 1 | [[Хыраў]] |- ! 1 | [[Хыржаўка]] |- ! 1 | [[Хэлмскае благачынне]] |- ! 1 | [[Хэлмінская зямля]] |- ! 1 | [[Хэроў (школа)]] |- ! 1 | [[Хэці фон Трыер]] |- ! 1 | [[Хювінкяя]] |- ! 1 | [[Хёрсхальм]] |- ! 1 | [[Хібіл (мандэізм)]] |- ! 1 | [[Хігасіфусімі Куніхідэ]] |- ! 1 | [[Хіл Кабашы]] |- ! 1 | [[Хілсбара (Нью-Гэмпшыр)]] |- ! 1 | [[Хільда Люксембургская (1864—1952)]] |- ! 1 | [[Хільдэбальд Кёльнскі]] |- ! 1 | [[Хільдэбольд Кёльнскі]] |- ! 1 | [[Хільдэгарда з Вінцгаў]] |- ! 1 | [[Хільперык II, кароль бургундаў]] |- ! 1 | [[Хімвалакно (Гродна)]] |- ! 1 | [[Хіменес (значэнні)]] |- ! 1 | [[Хімера, архітэктура]] |- ! 1 | [[Хімільтруда]] |- ! 1 | [[Хінтэрхермсдорф]] |- ! 1 | [[Хірам II]] |- ! 1 | [[Хірам III]] |- ! 1 | [[Хірам Абіф]] |- ! 1 | [[Хіраноку]] |- ! 1 | [[Хіратанізацыя]] |- ! 1 | [[Хіратэсія]] |- ! 1 | [[Хірбет Кана]] |- ! 1 | [[Хіршхальм]] |- ! 1 | [[Хіры-моту]] |- ! 1 | [[Хіцкірх]] |- ! 1 | [[Хіёская, Псарыйская і Інуская мітраполія]] |- ! 1 | [[Х’ю Лінкальнскі]] |- ! 1 | [[Х’ю Хадсан]] |- ! 1 | [[Цагляны стыль]] |- ! 1 | [[Цадроўскі]] |- ! 1 | [[Цайскам]] |- ! 1 | [[Цар Іван Грозны, фільм]] |- ! 1 | [[Цар Калаян]] |- ! 1 | [[Цар Нябесны]] |- ! 1 | [[Цар Эдып, опера Стравінскага]] |- ! 1 | [[Цар пантыйскі]] |- ! 1 | [[Цар рускі]] |- ! 1 | [[Цар і цясляр]] |- ! 1 | [[Цараградскі веснік]] |- ! 1 | [[Царва Святога Клімента (Таўль)]] |- ! 1 | [[Царква, будова]] |- ! 1 | [[Царква (храм)]] |- ! 1 | [[Царква IMI]] |- ! 1 | [[Царква «Жываносная крыніца» (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Царква «Кітай за Хрыста»]] |- ! 1 | [[Царква «Спас на Убрусі» (Вінніца)]] |- ! 1 | [[Царква Іаан Прадвеснік]] |- ! 1 | [[Царква Іаана Багаслова, Дамашаны]] |- ! 1 | [[Царква Іаана Ваяра]] |- ! 1 | [[Царква Іаана Прадцечы, Ялец]] |- ! 1 | [[Царква Іаана Хрысціцеля, Арборэ]] |- ! 1 | [[Царква Іверскай іконы Маці Божай (Бабруйск)]] |- ! 1 | [[Царква Іверскай іконы Маці Божай (Запясочча)]] |- ! 1 | [[Царква Іверскай іконы Маці Божай (Сачыўкі)]] |- ! 1 | [[Царква Іверскай іконы Маці Божай (Шклоў)]] |- ! 1 | [[Царква Імя Ісуса, Бон]] |- ! 1 | [[Царква Ірыны і Георгія]] |- ! 1 | [[Царква Ісуса, Цешын]] |- ! 1 | [[Царква Ісуса Хрыста (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква Ўсходу]] |- ! 1 | [[Царква Адвентыстаў Сёмага Дня]] |- ! 1 | [[Царква Аляксандра Неўскага ў Княжым Возеры]] |- ! 1 | [[Царква Асуджэння]] |- ! 1 | [[Царква Беззаганнага Зачацця Найсвяцейшай Панны Марыі (Баку)]] |- ! 1 | [[Царква Бічавання]] |- ! 1 | [[Царква Васіля Блажэннага (Пальмінка)]] |- ! 1 | [[Царква Гаўрыіла Заблудаўскага ў Малінніках]] |- ! 1 | [[Царква Георгія Пераможцы]] |- ! 1 | [[Царква Грундтвіга]] |- ! 1 | [[Царква Грэтлінгбо]] |- ! 1 | [[Царква Густава Адольфа (Хельсінгбарг)]] |- ! 1 | [[Царква Дабравешчання, Назарэт]] |- ! 1 | [[Царква Добрага Пастыра (Роўзмант)]] |- ! 1 | [[Царква Езуса Хрыста Святых апошніх дзён]] |- ! 1 | [[Царква Жываначальнай Троіцы ў Лістах]] |- ! 1 | [[Царква Жыровіцкай іконы Божай Маці (Кліўленд)]] |- ! 1 | [[Царква Жыровіцкай іконы Божай Маці (Хайленд-Парк)]] |- ! 1 | [[Царква Казанскай іконы Божай Маці (Грудзёндз)]] |- ! 1 | [[Царква Казанскай іконы Божай Маці (Прусіна)]] |- ! 1 | [[Царква Казанскай іконы Божай Маці (Светлы Бор)]] |- ! 1 | [[Царква Казанскай іконы Божай Маці (Смілавічы)]] |- ! 1 | [[Царква Канстанціна і Алены]] |- ! 1 | [[Царква Кармільскай Маці Божай]] |- ! 1 | [[Царква Каўказскай Албаніі]] |- ! 1 | [[Царква Краевугольнага Каменя]] |- ! 1 | [[Царква Марыі Магдалены, Іерусалім]] |- ! 1 | [[Царква Маці Божай, Трыр]] |- ! 1 | [[Царква Маці Божай Бзумарскай (Мантэвідэа)]] |- ! 1 | [[Царква Маці Божай Пакутнай]] |- ! 1 | [[Царква Маці Божай вызвалення Багдаду]] |- ! 1 | [[Царква Мікалая Цудатворца (Лукішкі)]] |- ! 1 | [[Царква Мілавальнай Божай Маці, Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Царква Міхаіла Цвярскога]] |- ! 1 | [[Царква Нараджэння Багародзіцы (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква Нараджэння Прасвятой Багародзіцы ў Еудзе (у даліне)]] |- ! 1 | [[Царква Нараджэння Хрыстовага (Віфліем)]] |- ! 1 | [[Царква Нараджэння Хрыстовага (Пружаны)]] |- ! 1 | [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Аталезь)]] |- ! 1 | [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Восава)]] |- ! 1 | [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Дулебы)]] |- ! 1 | [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Забашавічы)]] |- ! 1 | [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Семежава)]] |- ! 1 | [[Царква Пакрова Прасвятой Багародзіцы (Юзуфова)]] |- ! 1 | [[Царква Пакрова ў Філях]] |- ! 1 | [[Царква Пакутніцы Царыцы Аляксандры (Камень)]] |- ! 1 | [[Царква Перамянення Гасподняга (Жодзіна)]] |- ! 1 | [[Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы (Волма)]] |- ! 1 | [[Царква Праабражэння Гасподняга (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква Праабражэння Гасподняга (Сітнікі)]] |- ! 1 | [[Царква Прападобнага Сімяона Дзівоснагорца, Дрэздэн]] |- ! 1 | [[Царква Прападобнай Ефрасінні (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Царква Прападобнай Ефрасінні Полацкай (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Царква Прападобнай Еўфрасінні (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Царква Прападобнай Еўфрасінні Полацкай (Рудзенск)]] |- ! 1 | [[Царква Пятра і Паўла]] |- ! 1 | [[Царква Пятра і Паўла (Стара-Мікольскі сабор)]] |- ! 1 | [[Царква Раства Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Царква Раства Багародзіцы на Сенях]] |- ! 1 | [[Царква Раства Прасвятой Багародзіцы (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Царква Раства Прасвятой Багародзіцы (Пятровічы)]] |- ! 1 | [[Царква Раства Хрыстова (Вільня)]] |- ! 1 | [[Царква Раства Хрыстова (Геаргені)]] |- ! 1 | [[Царква Раства Хрыстова (Орша)]] |- ! 1 | [[Царква Раства Хрыстова на Пясках]] |- ! 1 | [[Царква Роўнаапостальных Канстанціна і Алены (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква Рызапалажэння]] |- ! 1 | [[Царква Сабора Беларускіх Святых (Вярэйкі)]] |- ! 1 | [[Царква Сабора Беларускіх Святых (Горкі)]] |- ! 1 | [[Царква Сабора Беларускіх Святых (Заслаўе)]] |- ! 1 | [[Царква Сабора Беларускіх Святых (Крынічны)]] |- ! 1 | [[Царква Сабора Беларускіх Святых (Слаўнае)]] |- ! 1 | [[Царква Сабора Беларускіх Святых (Шашкі)]] |- ! 1 | [[Царква Сан-Барталамеа]] |- ! 1 | [[Царква Сан-Паола Але Тре Фонтане]] |- ! 1 | [[Царква Санта Крочэ, Лечэ]] |- ! 1 | [[Царква Святога Іаана Хрысціцеля (Затур’я)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Андрэя, Кёльн]] |- ! 1 | [[Царква Святога Апостала Іаана Багаслова (Камянец-Падольскі)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Апостала Андрэя Першазванага (Славянск)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Апостала Андрэя Першазванага (Ужгарад)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Афанасія Брэсцкага (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Афанасія Брэсцкага (Шуміліна)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Барталамея (Льеж)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Георгія, Стамбул]] |- ! 1 | [[Царква Святога Георгія (Ведрыца)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Дзмітрыя, Пінск]] |- ! 1 | [[Царква Святога Дзмітрыя Салунскага (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Духа]] |- ! 1 | [[Царква Святога Духа (Астрашыцкі Гарадок)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Духа (Бабруйск)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Духа (Вільня)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Духа (Галічы)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Крыжа, Пэтрэўці]] |- ! 1 | [[Царква Святога Кірылы Тураўскага]] |- ! 1 | [[Царква Святога Кірылы Тураўскага (Баяры)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Кірылы Тураўскага (Жабінка)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Кірылы Тураўскага (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Кірылы Тураўскага (Рычманд-Хіл)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Кірылы Тураўскага (Таронта)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Лазара]] |- ! 1 | [[Царква Святога Лаўрэнція на Панісперна]] |- ! 1 | [[Царква Святога Марка]] |- ! 1 | [[Царква Святога Мацьяша]] |- ! 1 | [[Царква Святога Мікалая, Ростак]] |- ! 1 | [[Царква Святога Мікалая (Акцябр)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Мікіты Мечніка (Кастамлоты)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Мікіты Мучаніка, Кастамлоты]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла, Фульда]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла (Кіраў)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла (Папаратнае)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла (Ракітна)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла (Ровенская Слабада)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла (Рудня)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла (Слабада)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла Арханёла (Вільня)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Міхаіла Арханёла (Мікулічы)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Олафа, Ноўгарад]] |- ! 1 | [[Царква Святога Паўла]] |- ! 1 | [[Царква Святога Пятра (Вена)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Свіціна (Бат)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Спаса (Гомель)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Спаса (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Уласія на Воласавай вуліцы]] |- ! 1 | [[Царква Святога Эгідыя]] |- ! 1 | [[Царква Святога Элефтэрыёса]] |- ! 1 | [[Царква Святога Якаба (Штраўбінг)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Якава, Ростак]] |- ! 1 | [[Царква Святога Яна, Полацк]] |- ! 1 | [[Царква Святога Яна (Талін)]] |- ! 1 | [[Царква Святога Яна Непамуцкага]] |- ! 1 | [[Царква Святога Яна Хрысціцеля, Берлін]] |- ! 1 | [[Царква Святога Яна Хрысціцеля (Вільня)]] |- ! 1 | [[Царква Святога прарока Ільі (Шацк)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Ірыны, Стамбул]] |- ! 1 | [[Царква Святой Ірыны (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Архангела Міхаіла (Праўдзінскі)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Ганны (Аўгсбург)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Ганны (Пяршаі)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Ганны (Цеплень)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Ефрасінні (Скаўшын)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Кацярыны]] |- ! 1 | [[Царква Святой Кацярыны, Трыр]] |- ! 1 | [[Царква Святой Кацярыны (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Кацярыны (Вільня)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Кацярыны (Чарнігаў)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Лізаветы (Марбург)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Марыі, Ростак]] |- ! 1 | [[Царква Святой Марыі (Ансекюла)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Марыі Магдаліны, Альгомель]] |- ! 1 | [[Царква Святой Марыі Магдаліны (Варшава)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Марыі Магдаліны (Жытомір)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Марыі Магдаліны (Касцюковічы)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Марыі Магдаліны (Халамер’е)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Марыі Магдаліны (Эльблёнг)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Петка, Бялград]] |- ! 1 | [[Царква Святой Праведнай Сафіі Слуцкай (Вежы)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Праведнай Сафіі Слуцкай (Вялічкавічы)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Тройцы (Таль)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Тройцы Жываначальнай (Швабы)]] |- ! 1 | [[Царква Святой Урсулы, Кёльн]] |- ! 1 | [[Царква Святой пакутніцы Наталіі (Закальное)]] |- ! 1 | [[Царква Святой сям'і]] |- ! 1 | [[Царква Святых Апосталаў (Канстанцінопаль)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Апосталаў (Краснабярэжжа)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Валевачы)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Апосталаў Пятра і Паўла (Дніпро)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Барыса і Глеба (Вышгарад)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Барыса і Глеба (Гродна)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Віленскіх Мучанікаў (Мельбурн)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Маркеліна і Пятра]] |- ! 1 | [[Царква Святых Пятра і Паўла (Айслебен)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Пятра і Паўла (Вільня)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Пятра і Феўронні Мурамскіх (Пінск)]] |- ! 1 | [[Царква Святых Сергія і Вакха]] |- ! 1 | [[Царква Святых мучанікаў Сергія і Вакха]] |- ! 1 | [[Царква Святых мучанікаў Сергія і Вакха, Рым]] |- ! 1 | [[Царква Сен-П'ер-ле-Жэн]] |- ! 1 | [[Царква Сен-Рэмі (Schorbach)]] |- ! 1 | [[Царква Сен-Рэмі (Манцье-ан-Дэр)]] |- ! 1 | [[Царква Сен-Рэмі (Фарбак)]] |- ! 1 | [[Царква Смаленскага абраза Божай Маці (Церуха)]] |- ! 1 | [[Царква Смаленскай іконы Маці Божай, Пулкава]] |- ! 1 | [[Царква Тройцы ў Нікітніках]] |- ! 1 | [[Царква Трох Свяціцелей (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква Уваскрасення Хрыстава (Японія)]] |- ! 1 | [[Царква Уваскрасення Хрыстова (Новае Палессе)]] |- ! 1 | [[Царква Уваскрасення Хрыстовага, Каўнас]] |- ! 1 | [[Царква Уваскрэсення Славушчага (Пінск)]] |- ! 1 | [[Царква Уваскрэсення Хрыстовага (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы (Ваўкавыск)]] |- ! 1 | [[Царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы (Дубраўка)]] |- ! 1 | [[Царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы (Кобрын)]] |- ! 1 | [[Царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы (Мазыр)]] |- ! 1 | [[Царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы (Махнавічы)]] |- ! 1 | [[Царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы (Раёўка)]] |- ! 1 | [[Царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы (Цагельня)]] |- ! 1 | [[Царква Увядзення ў храм Прасвятой Багародзіцы (Церабень)]] |- ! 1 | [[Царква Узвышэння Святога Крыжа (Тамбоў)]] |- ! 1 | [[Царква Узвіжання Святога (Багушэвічы)]] |- ! 1 | [[Царква Узнясення Гасподняга (Крапыўныцкы)]] |- ! 1 | [[Царква Уладзімірскай іконы Божай Маці (Вархі)]] |- ! 1 | [[Царква Успення Прасвятой Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Калодзішчы)]] |- ! 1 | [[Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Камена)]] |- ! 1 | [[Царква Успення Прасвятой Багародзіцы (Рачэнь)]] |- ! 1 | [[Царква Успення Прасвятой Божай Маці (Рудня)]] |- ! 1 | [[Царква Усіх Нацый]] |- ! 1 | [[Царква Усіх Святых (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква Усіх Святых (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Царква Усіх Святых (Маладзечна)]] |- ! 1 | [[Царква Усіх Святых (Старое Сяло)]] |- ! 1 | [[Царква Усіх Смуткуючых Радасць (Лапаціна)]] |- ! 1 | [[Царква Усіх Смуткуючых Радасць (Цярэнічы)]] |- ! 1 | [[Царква Ушэсця Гасподняга]] |- ! 1 | [[Царква Фарэрскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Царква Фёдара Страцілата на Ручаю]] |- ! 1 | [[Царква Хрыста, секта]] |- ! 1 | [[Царква Хрыста Збаўцы (Чыкага)]] |- ! 1 | [[Царква Хювінкяа]] |- ! 1 | [[Царква Швецыі за мяжой]] |- ! 1 | [[Царква Яна Прадвесніка]] |- ! 1 | [[Царква ласкі ў Мілічы]] |- ! 1 | [[Царква міру (Глогаў)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Амфілохія Пачаеўскага (Ужгарад)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Арэхаўскі)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Восава)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Гомель)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Жлобін)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Манькавічы)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Серафіма Сароўскага (Сянькоўшчына)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнага Сілуана Афонскага (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква прападобнамучаніка Афанасія Брэсцкага (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква прытулку Святога Іаана, Талін]] |- ! 1 | [[Царква святапакутніка Мікалая прасвітара Віцебскага (Старое Сяло)]] |- ! 1 | [[Царква святога Мікіты Мучаніка (Кастамлоты)]] |- ! 1 | [[Царква святога Олафа, Ноўгарад]] |- ! 1 | [[Царква святога вялікапакутніка Георгія Пераможца (Селецк)]] |- ! 1 | [[Царква святога пакутніка Баніфацыя (Паўлаўка)]] |- ! 1 | [[Царква святой Кацярыны (Гарбавічы)]] |- ! 1 | [[Царква святой пакутніцы Таціяны (Барсукі)]] |- ! 1 | [[Царква святой пакутніцы Таціяны (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква святой пакутніцы Таціяны (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква святых пакутніц Веры, Надзеі, Любові і маці Сафіі (Апечкі)]] |- ! 1 | [[Царква свяціцеля Мікалая Цудадзея (Пярэжыр)]] |- ! 1 | [[Царква у гонар абраза Божай Маці «Усіх гаротных Радасць» (Асіповічы)]] |- ! 1 | [[Царква хрысціян веры Евангельскай]] |- ! 1 | [[Царква хрысціян веры апостальскай]] |- ! 1 | [[Царква хрысціян веры евангельскай]] |- ! 1 | [[Царква і манастыр Святога Ануфрыя, Львоў]] |- ! 1 | [[Царква ў Брэдуэл-он-Сі]] |- ! 1 | [[Царква ў Транэб’ерзе]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Адсячэння Главы Іаана Прадцечы (Гродна)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Алексія Лельчыцкага (Сырод)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Данскога абраза Маці Божай (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Акцябр)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Друцкаўшчына)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Любань)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Малажын)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Мілаград)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Мічурынская)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Новы Двор)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Прыдзвінне)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Путчына)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Сцяпы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Тышкавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Янова)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай і прападобнай Ефрасінні Полацкай (Брожа)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Мікалая Японскага (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Прападобнага Серафіма Сароўскага (Замасточча)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Прападобнага Серафіма Сароўскага (Ямна)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Ізбішча)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Асавая)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Малыя Бортнікі)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Іаана Прадцечы (Шчанец)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Алесіна)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Брэст)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Гродна)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Калодзішчы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Маладзечна)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Паўлава)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Прусы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Раства Хрыстова (Ялізава)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Сабора навамучанікаў і вызнаўцаў зямлі Беларускай (Дзяржынск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Святога Лангіна (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Святой Вялікапакутніцы Анастасіі Вызваліцельніцы (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Свяціцеля Мікалая (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Смаленскай іконы Божай Маці (Акцябрская)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Стрэчання Гасподняга і вялебнага Серафіма Сароўскага (Ветрына)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Уводзін у храм Прасвятой Багародзіцы (Талачын)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Уводзін у храм Прасвятой Багародзіцы (Усяж)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар Усіх Святых (Ліда)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза «Спас Нерукатворны» (Зашыр’е)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза «Спас Нерукатворны» (Красная Слабада)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых» (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Адшуканне загінулых» (Гродна)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жываносная крыніца» (Міжэвічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі» (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі» (Гродна)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Жыровіцкі» (Ліпень)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Збавіцельніца» (Пескі)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Млекапітацельніца» (Раўбічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неапалімая Купіна» (Зялёны Бор)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неапалімая Купіна» (Кукшавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неспадзяваная Радасць» (Курыцічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неспадзяваная Радасць» (Навагрудак)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неспадзяваная Радасць» (Новыя Засімавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпіваемая чаша» (Цяцерын)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша» (Вуглы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша» (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша» (Камень)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша» (Ленінскі)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Неўпівальная Чаша» (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Скорапаслушніца» (Галубы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Скорапаслушніца» (Гомель)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Суцяшэнне» (Аксакаўшчына)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Сямістрэльны» (Леніна)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усецарыца» (Ліда)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усецарыца» (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усецарыца» (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць» (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць» (Гара)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць» (Гомель)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць» (Заполле)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць» (Мазыр)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці «Усіх Гаротных Радасць» (Хадакі)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці Мінскай (Домжарыцы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці Мінскай (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар абраза Божай Маці Мінскай (Смалявічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар вобраза Божай Маці Усіх Смуткуючых Радасць (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар прававернага князя Рамана (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай (Варонча)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар прападобнай Ефрасінні Полацкай (Драгічын)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар святога Уласія Севастыйскага (Ліпаўцы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар святога праведнага Іаана Рыльскага (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар святых жанчын-міраносіц (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар святых царственных пакутнікаў (Ліда)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар святых царственных пакутнікаў (Солы)]] |- ! 1 | [[Царква ў гонар іконы Божай Маці «Спарыцельніца хлябоў» (Горкі)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя Свяціцеля Аляксія мітрапаліта Маскоўскага (Орша)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Азярцо)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Багданаўка)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Вялікія Лётцы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Мазыр)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Пасека)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Раманавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя пакутніц Веры, Надзеі, Любові і Сафіі (Слуцк)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя прападобнага мучаніка Афанасія Брэсцкага (Гродна)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя прападобнага мучаніка Афанасія Брэсцкага (Яечкавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога Іаана ваяра (Аколіца)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога Іаана ваяра (Жлобін)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога Іаана ваяра (Мазалава)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога Дзімітрыя Растоўскага (Доўгае)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога Дзімітрыя Растоўскага (Міханавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога Лаўрэнція Тураўскага (Шчомысліца)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога Мікіты (Мікіціха)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога вялебнага Максіма Вызнаўцы (Ходасы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога вялебнага Серафіма Сароўскага (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога вялебнага Серафіма Сароўскага (Салігорск)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога вялебнага пакутніка Макарыя Пінскага (Пінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога дабравернага князя Дзімітрыя Данскога (Барысаў)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога дабравернага князя Дзімітрыя Данскога (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога праведнага Іаана Кранштацкага (Атвержычы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога праведнага Іаана Кранштацкага (Ахонава)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога праведнага Іаана Кранштацкага (Барысаў)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога праведнага Іаана Кранштацкага (Ганцавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога праведнага Іаана Кранштацкага (Красналукі)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога праведнага Іаана Кранштацкага (Мяжысеткі)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога праведнага Іаана Кранштацкага (Навасады)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога прападобнага Серафіма Сароўскага (Межава)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Дашкаўка)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Жодзіна)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Клепачы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Копці)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Ліда)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Мазыр)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога прападобнага Сергія Раданежскага (Юркоўшчына)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога роўнаапостальнага князя Ўладзіміра (Барысаў)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога роўнаапостальнага князя Ўладзіміра (Засоўе)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святога роўнаапостальнага князя Ўладзіміра (Узрэчча)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой Еўдакіі (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой блажэннай Валянціны Мінскай (Баранавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой блажэннай Валянціны Мінскай (Ракітніца)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой блажэннай Ксеніі Пецярбургскай (Бальшавік)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой блажэннай Ксеніі Пецярбургскай (Барань)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой блажэннай Ксеніі Пецярбургскай (Слабада)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой блажэннай Матроны Маскоўскай (Акцябрскі)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой блажэннай Матроны Маскоўскай (Вялікія Радванічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой блажэннай Матроны Маскоўскай (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой праведнай Ганны (Слабада)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой роўнаапостальнай княгіні Вольгі (Мінск)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святой роўнаапостальнай княгіні Вольгі (Сошна)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святых пакутніц Мінадоры, Німфадоры, Мітрадоры (Ушачы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святых праведных Богаайцоў Іаакіма і Ганны (Вішнёўка)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святых праведных Богаайцоў Іаакіма і Ганны (Магілёў)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя святых роўнаапостальнай Алены (Кіраўская)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя свяціцеля Алексія Маскоўскага (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя свяціцеля Спірыдона Трыміфунцкага (Гродна)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя свяціцеля Спірыдона Трыміфунцкага (Машканы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя свяціцеля Феадосія Чарнігаўскага (Жыткавічы)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя свяціцеля Феадосія Чарнігаўскага (Пятрышкі)]] |- ! 1 | [[Царква ў імя іконы маці Боскай «Знахаркі» (Слуцк)]] |- ! 1 | [[Царква ўзнясення на Елеонскай гары]] |- ! 1 | [[Царква ўсіх прападобных айцоў Пячэрскіх (Кіева-Пячэрская лаўра)]] |- ! 1 | [[Царкваў гонар прападобнага Паісія Святагорца (Слуцк)]] |- ! 1 | [[Царквы Святой прападобнапакутніцы Елісаветы (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Царквы Святой прападобнапакутніцы Елісаветы і інакіні Варвары (Гарадок)]] |- ! 1 | [[Царквы Святой прападобнапакутніцы Елісаветы і інакіні Варвары (Чашнікі)]] |- ! 1 | [[Царкоўна-дабрачынны камітэт Германскай епархіі]] |- ! 1 | [[Царкоўна-прыхадская школа]] |- ! 1 | [[Царкоўнае мастацтва]] |- ! 1 | [[Царкоўнае партнёрства (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Царкоўнае песнапенне]] |- ! 1 | [[Царкоўнае свята]] |- ! 1 | [[Царкоўнаславянскія пераклады Бібліі]] |- ! 1 | [[Царкоўнаслужыцель]] |- ! 1 | [[Царкоўная гісторыя]] |- ! 1 | [[Царкоўная гісторыя, Еўсевій]] |- ! 1 | [[Царкоўная гісторыя (Яўсевій)]] |- ! 1 | [[Царкоўная заслона]] |- ! 1 | [[Царкоўная музыка]] |- ! 1 | [[Царкоўная служка]] |- ! 1 | [[Царкоўны Статут Уладзіміра]] |- ! 1 | [[Царкоўны ардананс Крысціяна ІІІ (1537)]] |- ! 1 | [[Царкоўны каляндар]] |- ! 1 | [[Царкоўны пагост]] |- ! 1 | [[Царкоўны падатак у Германіі]] |- ! 1 | [[Царкоўны посах]] |- ! 1 | [[Царкоўны сабор (Нарвежская лютэранская царква)]] |- ! 1 | [[Царкоўны спеў]] |- ! 1 | [[Царкоўны суд]] |- ! 1 | [[Царкоўны суд Беларускай Праваслаўнай Царквы]] |- ! 1 | [[Царкоўны сьветач]] |- ! 1 | [[Царкоўны ўстаў]] |- ! 1 | [[Царкоўныя ведамасці]] |- ! 1 | [[Царкоўныя землі (Скандынавія)]] |- ! 1 | [[Царкоўныя тоны]] |- ! 1 | [[Царская нявеста, опера]] |- ! 1 | [[Царскі месца]] |- ! 1 | [[Царства Бога]] |- ! 1 | [[Царства Божае]] |- ! 1 | [[Царства нябеснае, фільм]] |- ! 1 | [[Царства нябеснае (фільм)]] |- ! 1 | [[Цару Нябесны]] |- ! 1 | [[Цары Грузіі]] |- ! 1 | [[Цары Сабы]] |- ! 1 | [[Цары іўдзейскія]] |- ! 1 | [[Царынныя песні]] |- ! 1 | [[Царыца]] |- ! 1 | [[Царыца Нябесная]] |- ! 1 | [[Царыца Расійская]] |- ! 1 | [[Царыцынскі павет]] |- ! 1 | [[Царэвіч Іван]] |- ! 1 | [[Царэвіч Дзмітрый]] |- ! 1 | [[Царэўна]] |- ! 1 | [[Цверуніверсалбанк]] |- ! 1 | [[Цвярозы розум]] |- ! 1 | [[Цвярская губернія]] |- ! 1 | [[Цвікі Святога Крыжа]] |- ! 1 | [[Цвітнар]] |- ! 1 | [[Цела Хрыстова]] |- ! 1 | [[Цела і Кроў Хрыста]] |- ! 1 | [[Целы вярчэння]] |- ! 1 | [[Целякоўцы]] |- ! 1 | [[Целідоній]] |- ! 1 | [[Целіш]] |- ! 1 | [[Цемернік, балка]] |- ! 1 | [[Цемнік]] |- ! 1 | [[Цемра падчас распяцця]] |- ! 1 | [[Центрысцкі дэмакратычны інтэрнацыянал]] |- ! 1 | [[Цеперскі манастыр]] |- ! 1 | [[Цеплата]] |- ! 1 | [[Церам]] |- ! 1 | [[Цераспалосіца]] |- ! 1 | [[Церковь и время]] |- ! 1 | [[Цернасліва]] |- ! 1 | [[Цецішоўскія]] |- ! 1 | [[Цешанскі кангрэс]] |- ! 1 | [[Цзянмэнь]] |- ! 1 | [[Цойтэн]] |- ! 1 | [[Цолернальб]] |- ! 1 | [[Цопк]] |- ! 1 | [[Цопф]] |- ! 1 | [[Цорндорфская бітва]] |- ! 1 | [[Цоцыль]] |- ! 1 | [[Цуд з ружамі]] |- ! 1 | [[Цудатворная ікона]] |- ! 1 | [[Цудатворцы]] |- ! 1 | [[Цуды Хрыстовы]] |- ! 1 | [[Цуруга]] |- ! 1 | [[Цыбулевыя мухі]] |- ! 1 | [[Цыбульнік]] |- ! 1 | [[Цывінскія]] |- ! 1 | [[Цыдзік]] |- ! 1 | [[Цыклер, Іван Елісеевіч]] |- ! 1 | [[Цыкорыя салатная]] |- ! 1 | [[Цыліндр (галаўны ўбор)]] |- ! 1 | [[Цыневічы]] |- ! 1 | [[Цыпрыян Базілік]] |- ! 1 | [[Цыпрыян Віліскі]] |- ! 1 | [[Цыпрыян Куноўскі]] |- ! 1 | [[Цыркульная арка]] |- ! 1 | [[Цыркумцэліёны]] |- ! 1 | [[Цырыл Кос]] |- ! 1 | [[Цырыл Любавідзкі]] |- ! 1 | [[Цырыманіймейстар]] |- ! 1 | [[Цырыяк Молер]] |- ! 1 | [[Цыса]] |- ! 1 | [[Цыстэрцыяне]] |- ! 1 | [[Цыстэрцыяцы]] |- ! 1 | [[Цысэ фон дем Рутэнберг]] |- ! 1 | [[Цытадэль]] |- ! 1 | [[Цыцамуры]] |- ! 1 | [[Цьеры IV, біскуп Меца]] |- ! 1 | [[Цьмака]] |- ! 1 | [[Цэгае]] |- ! 1 | [[Цэзарый Арльскі]] |- ! 1 | [[Цэзарый Арэлацкі]] |- ! 1 | [[Цэзарый Гайстэрбахскі]] |- ! 1 | [[Цэзарый Камінскі]] |- ! 1 | [[Цэзарый Плятэр]] |- ! 1 | [[Цэзарэя]] |- ! 1 | [[Цэлесцін Іозеф Гангльбаўэр]] |- ! 1 | [[Цэлінаградскі сельскагаспадарчы інстытут]] |- ! 1 | [[Цэнзар (Старажытны Рым)]] |- ! 1 | [[Цэнтанізацыя]] |- ! 1 | [[Цэнтаўр]] |- ! 1 | [[Цэнтр Святога Мікалая па вывучэнні Усходніх Цэркваў]] |- ! 1 | [[Цэнтр рэстаўрацыі і кансервацыі музейных каштоўнасцей імя П. Гудзінаса]] |- ! 1 | [[Цэнтр цяжару]] |- ! 1 | [[Цэнтралеў]] |- ! 1 | [[Цэнтральна-Чарназёмны эканамічны раён]] |- ! 1 | [[Цэнтральнае канструктарскае бюро з доследнай вытворчасцю АН БССР]] |- ! 1 | [[Цэнтральнаеўрапейская епархія]] |- ! 1 | [[Цэнтральназаходнеамерыканская епархія]] |- ! 1 | [[Цэнтральнасеміцкія мовы]] |- ! 1 | [[Цэнтральная Еўропа (саўндтрэк)]] |- ! 1 | [[Цэнтральная Статыстычная Служба]] |- ! 1 | [[Цэнтральная адміністрацыйная акруга Масквы]] |- ! 1 | [[Цэнтральная выбарчая камісія Расійскай Федэрацыі]] |- ! 1 | [[Цэнтральны НДІ комплекснага выкарыстання водных рэсурсаў]] |- ! 1 | [[Цэнтральны ацяпленне]] |- ! 1 | [[Цэнтральны беларускі праваслаўны камітэт]] |- ! 1 | [[Цэнтральны музей старажытнарускай культуры і мастацтва імя Андрэя Рублёва]] |- ! 1 | [[Цэнтральны навукова–даследчы і праектна–тэхналагічны інстытут арганізацыі і тэхнікі кіравання]] |- ! 1 | [[Цэнтральны раённы выканаўчы камітэт г. Магілёва]] |- ! 1 | [[Цэнтральныя (Армянскія) могілкі]] |- ! 1 | [[Цэнтральныя дзяржаўныя рэстаўрацыйныя майстэрні]] |- ! 1 | [[Цэнтрсістэм]] |- ! 1 | [[Цэнтрызм]] |- ! 1 | [[Цэрквы Гёрэмэ]] |- ! 1 | [[Цэсарэўна]] |- ! 1 | [[Цэтынскі манастыр]] |- ! 1 | [[Цэфат]] |- ! 1 | [[Цэцылія Шведская]] |- ! 1 | [[Цюбінгенская багаслоўская семінарыя]] |- ! 1 | [[Цюдары (тэлесерыял)]] |- ! 1 | [[Цюдораўская секулярызацыя]] |- ! 1 | [[Цюрго]] |- ! 1 | [[Цюрнхаўт]] |- ! 1 | [[Цюрыхскае ядзенне каўбасаў]] |- ! 1 | [[Цюрыхская Біблія]] |- ! 1 | [[Цюрэнь]] |- ! 1 | [[Цяжкі метал]] |- ! 1 | [[Цялец Панятоўскага (сузор’е)]] |- ! 1 | [[Цяльшэйская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Цяльшэйскі дэканат]] |- ! 1 | [[Цяплова]] |- ! 1 | [[Цярнопальскай духоўнай семінарыи]] |- ! 1 | [[Цярнопальская духоўная семінарыя]] |- ! 1 | [[Цярнопальская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Цярнопальскі фінансава-эканамічны інстытут]] |- ! 1 | [[Цярноўка (напой)]] |- ! 1 | [[Цярпейкей]] |- ! 1 | [[Цярпімасць]] |- ! 1 | [[Цясляр]] |- ! 1 | [[Цёлак]] |- ! 1 | [[Цёльнеры фон Ротэнштайн]] |- ! 1 | [[Цёмная ноч (кніга)]] |- ! 1 | [[Цёмная ноч душы]] |- ! 1 | [[Цёмныя вякі еўрапейскай гісторыі]] |- ! 1 | [[Цёнжань]] |- ! 1 | [[Цёплая царква]] |- ! 1 | [[Цёплыя тоны]] |- ! 1 | [[Цёрн 'Абрикосовый']] |- ! 1 | [[Цёс]] |- ! 1 | [[Ціберыйскае гучанне]] |- ! 1 | [[Ціберыйцы]] |- ! 1 | [[Цібо III (граф Шампані)]] |- ! 1 | [[Цібо III дэ Блуа]] |- ! 1 | [[Цібо IV (граф Шампані)]] |- ! 1 | [[Цібо дэ Блуа]] |- ! 1 | [[Цівадар Костка Чантвары]] |- ! 1 | [[Цівунская палата]] |- ! 1 | [[Ціглатпаласар I]] |- ! 1 | [[Цім Потэр]] |- ! 1 | [[Цімафей]] |- ! 1 | [[Цімафей (Трывізас)]] |- ! 1 | [[Цімафей (Шчарбацкі)]] |- ! 1 | [[Цімафей (значэнні)]] |- ! 1 | [[Цімафей I]] |- ! 1 | [[Цімафей I, нестарыянскі патрыярх]] |- ! 1 | [[Цімафей Іванавіч Жудро]] |- ! 1 | [[Цімафей Валянцінавіч Гіман]] |- ! 1 | [[Цімафей Міхайлавіч Сенютовіч]] |- ! 1 | [[Цімафей Пятровіч Савёлаў]] |- ! 1 | [[Цімафей Шчуроўскі]] |- ! 1 | [[Цімаці Дэвід Барнс]] |- ! 1 | [[Цімей]] |- ! 1 | [[Цімероўскі археалагічны комплекс]] |- ! 1 | [[Цімошкавічы]] |- ! 1 | [[Цінацін Гурыелі]] |- ! 1 | [[Ціра, прынцэса Дацкая, 1853-1933]] |- ! 1 | [[Ціра Харальдоцір]] |- ! 1 | [[Цірса Гансалес дэ Санталья]] |- ! 1 | [[Цісненне]] |- ! 1 | [[Ціт, апостал]] |- ! 1 | [[Ціт (апостал ад 70)]] |- ! 1 | [[Ціт Бад]] |- ! 1 | [[Ціт Енсен]] |- ! 1 | [[Ціт Флавій Веспасіан]] |- ! 1 | [[Ціта Лівіа Бураціні]] |- ! 1 | [[Цітмар, маркграф Саксонскай Усходняй маркі]] |- ! 1 | [[Цітус Буркхардт]] |- ! 1 | [[Ціхан, мітрапаліт Казанскі]] |- ! 1 | [[Ціхан, патрыярх маскоўскі]] |- ! 1 | [[Ціхан (Васілеўскі)]] |- ! 1 | [[Ціхан (Емяльянаў)]] |- ! 1 | [[Ціхан (Малінін)]] |- ! 1 | [[Ціхан (Марошкін)]] |- ! 1 | [[Ціхан (Русінаў)]] |- ! 1 | [[Ціхан (Шаўкуноў)]] |- ! 1 | [[Ціхан Задонскі]] |- ! 1 | [[Ціханаўскі манастыр (Саўт-Кейнан)]] |- ! 1 | [[Ціхань (Венгрыя)]] |- ! 1 | [[Ціхвінская ікона Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Ціхвінская ікона Маці Божай]] |- ! 1 | [[Ціхвінскі абраз Божай Маці]] |- ! 1 | [[Ціша (фільм, 2001)]] |- ! 1 | [[Чаба Тэрняк]] |- ! 1 | [[Чавес]] |- ! 1 | [[Чагатайскі ўлус]] |- ! 1 | [[Чаканка манет]] |- ! 1 | [[Чалавечнасць]] |- ! 1 | [[Чалатэнанга (дэпартамент)]] |- ! 1 | [[Чалябінская губерня]] |- ! 1 | [[Чапец]] |- ! 1 | [[Чапская]] |- ! 1 | [[Чаравікі]] |- ! 1 | [[Чарадзей]] |- ! 1 | [[Чарапы (Клецкі раён)]] |- ! 1 | [[Чаркаскае староства]] |- ! 1 | [[Чарлз Брэндан, 1-ы герцаг Сафалк]] |- ! 1 | [[Чарлз Бюклерк]] |- ! 1 | [[Чарлз Драманд Эліс]] |- ! 1 | [[Чарлз Камеран]] |- ! 1 | [[Чарлз Кінгслі Барэт]] |- ! 1 | [[Чарлз Сцёрыдж]] |- ! 1 | [[Чарльз Гібсан]] |- ! 1 | [[Чарльз Гібсан (гісторык)]] |- ! 1 | [[Чарльз Джон Канінг]] |- ! 1 | [[Чарльз Камеран]] |- ! 1 | [[Чарльз Рэджынальд Додвел]] |- ! 1 | [[Чарльз Сідней Гібс]] |- ! 1 | [[Чарльз Фокс Пархем]] |- ! 1 | [[Чарльз Энтані Сцюарт]] |- ! 1 | [[Чарльстан]] |- ! 1 | [[Чарна Весь Касцельна]] |- ! 1 | [[Чарнагорск-Прыморская мітраполія]] |- ! 1 | [[Чарнарызец Іакаў]] |- ! 1 | [[Чарнецкая]] |- ! 1 | [[Чарнобыльнік]] |- ! 1 | [[Чарнушка пасяўная]] |- ! 1 | [[Чарнышовы]] |- ! 1 | [[Чарняхоў]] |- ! 1 | [[Чарнігаўская епархія УПЦ Кіеўскага патрыярхату]] |- ! 1 | [[Чарнігаўская епархія Украінскай праваслаўнай царквы — Кіеўскага патрыярхату]] |- ! 1 | [[Чарнігаўскі абласны акадэмічны ўкраінскі музычна-драматычны тэатр імя Тараса Шаўчэнкі]] |- ! 1 | [[Чарнігаўскі епіскап]] |- ! 1 | [[Чарнігаўскій полк]] |- ! 1 | [[Чарота]] |- ! 1 | [[Чарохі]] |- ! 1 | [[Чароўнае возера (Лядаў)]] |- ! 1 | [[Чароўны ліхтар]] |- ! 1 | [[Чарсцвядская воласць]] |- ! 1 | [[Чартапалох дробнагаловы]] |- ! 1 | [[Чартапалох кручочкавы]] |- ! 1 | [[Чарчэнне]] |- ! 1 | [[Час Смутак]] |- ! 1 | [[Часаслоў Кацярыны Клеўскай]] |- ! 1 | [[Часова акупаваныя тэрыторыі Украіны]] |- ! 1 | [[Часовая беларуская нацыянальная рада]] |- ! 1 | [[Часовы Ваенны Адміністрацыйны камітэт, Эфіопія]] |- ! 1 | [[Часовы працоўна-сялянскі ўрад]] |- ! 1 | [[Часовы рабочы-сялянскі ўрад Беларусі]] |- ! 1 | [[Часопіс Маскоўскай Патрыярхіі]] |- ! 1 | [[Чатырохдзесятніца]] |- ! 1 | [[Чатырохканечны крыж]] |- ! 1 | [[Чатырохсвяціцельская царква (Коўна)]] |- ! 1 | [[Чатыры вяселлі і адно пахаванне]] |- ! 1 | [[Чатыры сур’ёзныя песні]] |- ! 1 | [[Чатырынадзясятнікі]] |- ! 1 | [[Чацвертая кніга царстваў]] |- ! 1 | [[Чацвярная дуэль]] |- ! 1 | [[Чацвёрты Канстанцінопальскі сабор, 869—870]] |- ! 1 | [[Чацвёрты Усяленскі сабор]] |- ! 1 | [[Чачэнская вайна]] |- ! 1 | [[Чачэнская рэспубліка]] |- ! 1 | [[Чаша Грааля]] |- ! 1 | [[Чашнік вялікі каронны]] |- ! 1 | [[Чашчэвічы]] |- ! 1 | [[Чашэўля]] |- ! 1 | [[Чаўчавадзэ]] |- ! 1 | [[Член-карэспандэнт АН СССР]] |- ! 1 | [[Чол-хан]] |- ! 1 | [[Чорнае духавенства]] |- ! 1 | [[Чорнарабочы]] |- ! 1 | [[Чорная легенда]] |- ! 1 | [[Чорная рэчка, прыток Вялікай Неўкі]] |- ! 1 | [[Чорная сотня]] |- ! 1 | [[Чорная царква, Брашаў]] |- ! 1 | [[Чорная імша]] |- ! 1 | [[Чорны Бор (Літва)]] |- ! 1 | [[Чорны Піт]] |- ! 1 | [[Чорны князь]] |- ! 1 | [[Чорны піяр]] |- ! 1 | [[Чорны ручай (Полацк)]] |- ! 1 | [[Чорныя пантэры]] |- ! 1 | [[Чортава Гора]] |- ! 1 | [[Чотан-хаўс]] |- ! 1 | [[Чотан (Хэмпшыр)]] |- ! 1 | [[Чтения в Историческом обществе Нестора Летописца]] |- ! 1 | [[Чуванне]] |- ! 1 | [[Чудаўскі псалтыр]] |- ! 1 | [[Чудскае возера]] |- ! 1 | [[Чужая кампанія]] |- ! 1 | [[Чуй-Такмакскае благачынне]] |- ! 1 | [[Чукша]] |- ! 1 | [[Чума буйной рагатай жывёлы]] |- ! 1 | [[Чурбай-Нура]] |- ! 1 | [[Чыа-Чыа-сан]] |- ! 1 | [[Чыбемба]] |- ! 1 | [[Чывіта-Кастэлана]] |- ! 1 | [[Чыгуначны вакзал (Вільнюс)]] |- ! 1 | [[Чыгуначны вакзал (Вільня)]] |- ! 1 | [[Чыгуначны вакзал (Полацк)]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Ірландыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Ісландыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Іспаніі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Італіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Абхазіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Азербайджана]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Азорскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Аландскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Албаніі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Андоры]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Аўстрыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Балгарыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Беларусі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Бельгіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Венгрыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Вострава Мэн]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Германіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Гернсі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Грузіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Грэцыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Гібралтара]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Даніі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Джэрсі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Казахстана]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Косава]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Кіпра]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Люксембурга]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Літвы]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Ліхтэнштэйна]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Малдовы]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Мальты]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Манака]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Партугаліі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Паўднёвай Асеціі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Паўночнай Македоніі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Польшчы]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Прыднястроўскай Малдаўскай Рэспублікі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Расіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Румыніі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Сан-Марына]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Сербіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Славакіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Славеніі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Украіны]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Фарэрскіх астравоў]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Францыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Фінляндыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Харватыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Чарнагорыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Чэхіі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Швейцарыі]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Шпіцбергена]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт Ян-Маена]] |- ! 1 | [[Чыгуначны транспарт у Расійскай імперыі]] |- ! 1 | [[Чыгунка Рыйхімякі — Санкт-Пецярбург]] |- ! 1 | [[Чыгірынскі павет]] |- ! 1 | [[Чызлхерст]] |- ! 1 | [[Чылуба]] |- ! 1 | [[Чын]] |- ! 1 | [[Чын, набажэнства]] |- ! 1 | [[Чын Найсвяцейшага Адкупіцеля]] |- ! 1 | [[Чынапаследаванне]] |- ! 1 | [[Чыноўнік]] |- ! 1 | [[Чыноўнік? кніга для набажэнстваў]] |- ! 1 | [[Чынцыа Пасеры-Альдабрандзіні]] |- ! 1 | [[Чынціа Пасеры Альдабрандзіні]] |- ! 1 | [[Чыны анёлаў]] |- ! 1 | [[Чыпсайд]] |- ! 1 | [[Чырвонаармейская вуліца, Кіеў]] |- ! 1 | [[Чырвонаармейскі раён, Валгаград]] |- ! 1 | [[Чырвоная цэгла]] |- ! 1 | [[Чырвоны Луч]] |- ! 1 | [[Чырвоны Меркурый (газетная марка)]] |- ! 1 | [[Чырвоны мармур]] |- ! 1 | [[Чырвоны сейбіт]] |- ! 1 | [[Чырвоны сцяг]] |- ! 1 | [[Чырвоны і чорны, повесць]] |- ! 1 | [[Чырвоныя Злынкі]] |- ! 1 | [[Чырпан]] |- ! 1 | [[Чырыяка Дэ Міта]] |- ! 1 | [[Чыстае быццё]] |- ! 1 | [[Чыстапісанне]] |- ! 1 | [[Чыстасардэчнае прызнанне]] |- ! 1 | [[Чысцілішча, Боская камедыя]] |- ! 1 | [[Чытальная зала]] |- ! 1 | [[Чытанне]] |- ! 1 | [[Чытанне пра жыццё і пагубленне Барыса і Глеба]] |- ! 1 | [[Чытонга]] |- ! 1 | [[Чычэрын (параход)]] |- ! 1 | [[Чэ Тафары]] |- ! 1 | [[Чэд Лічфілдскі]] |- ! 1 | [[Чэзарэ Бранкадора]] |- ! 1 | [[Чэзарэ Франка]] |- ! 1 | [[Чэзена]] |- ! 1 | [[Чэларгрэнд]] |- ! 1 | [[Чэленк]] |- ! 1 | [[Чэмпіянат Еўропы па веславанні на байдарках і каноэ]] |- ! 1 | [[Чэмпіянат Еўропы па веславанні на байдарках і каноэ 2014]] |- ! 1 | [[Чэмпіянат свету па веславанні на байдарках і каноэ]] |- ! 1 | [[Чэмпіянат свету па веславанні на байдарках і каноэ 2014]] |- ! 1 | [[Чэмпіён свету па шахматах]] |- ! 1 | [[Чэндлер Дын]] |- ! 1 | [[Чэнстахоўская ікона Божае Маці]] |- ! 1 | [[Чэні дзі Франчэска]] |- ! 1 | [[Чэнінг Чэйз]] |- ! 1 | [[Чэрапны паказальнік]] |- ! 1 | [[Чэрвенскія гарады]] |- ! 1 | [[Чэрнава]] |- ! 1 | [[Чэрчыцы (Аршанскі раён)]] |- ! 1 | [[Чэрчэ, Івана-Франкоўская вобласць]] |- ! 1 | [[Чэрыкава-Чавускі дэканат]] |- ! 1 | [[Чэслаў Матусевіч]] |- ! 1 | [[Чэслаў Олех]] |- ! 1 | [[Чэх]] |- ! 1 | [[Чэхаславацкая гусіцкая царква]] |- ! 1 | [[Чэхаўскі раён]] |- ! 1 | [[Чэхіміндсент]] |- ! 1 | [[Чэцця-Мінея]] |- ! 1 | [[Чэшскае паўстанне 1547 года]] |- ! 1 | [[Чэшская канфесія]] |- ! 1 | [[Чэшская літаратура]] |- ! 1 | [[Чэшская правінцыя езуітаў]] |- ! 1 | [[Чэшскі экуменічны пераклад]] |- ! 1 | [[Чэшскія каранацыйныя рэгаліі]] |- ! 1 | [[Ш. Аджынджал]] |- ! 1 | [[Шабатныя стравы]] |- ! 1 | [[Шабацка-Валеўская епархія]] |- ! 1 | [[Шаваршан]] |- ! 1 | [[Шавельская гімназія]] |- ! 1 | [[Шавец]] |- ! 1 | [[Шаві Хіменес]] |- ! 1 | [[Шаджар ад-Дур]] |- ! 1 | [[Шайкуны (сядзібна-паркавы комплекс)]] |- ! 1 | [[Шайтан]] |- ! 1 | [[Шакейскі дэканат]] |- ! 1 | [[Шакейскі раён]] |- ! 1 | [[Шалаш]] |- ! 1 | [[Шалвея]] |- ! 1 | [[Шале]] |- ! 1 | [[Шалфей адагнуты]] |- ! 1 | [[Шалфей аптэчны]] |- ! 1 | [[Шалфей аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Шалфей дуброўны]] |- ! 1 | [[Шалфей кальчаковы]] |- ! 1 | [[Шалфей лекавы]] |- ! 1 | [[Шалфей лясны]] |- ! 1 | [[Шалфей ліпкі]] |- ! 1 | [[Шалфей мускатны]] |- ! 1 | [[Шалфей мутоўчаты]] |- ! 1 | [[Шалфей паніклы]] |- ! 1 | [[Шальвея]] |- ! 1 | [[Шальвія]] |- ! 1 | [[Шалёныя]] |- ! 1 | [[Шам Цзэн]] |- ! 1 | [[Шамалган (сяло)]] |- ! 1 | [[Шамхат]] |- ! 1 | [[Шандар Руднаі]] |- ! 1 | [[Шанец, фільм]] |- ! 1 | [[Шанхайская абсерваторыя]] |- ! 1 | [[Шанційі]] |- ! 1 | [[Шанціі (горад)]] |- ! 1 | [[Шанчуань]] |- ! 1 | [[Шапеніяна]] |- ! 1 | [[Шаперон, галаўны ўбор]] |- ! 1 | [[Шаптыцкі, Станіслаў]] |- ! 1 | [[Шаптыцкія]] |- ! 1 | [[Шапур I]] |- ! 1 | [[Шар-Планіна]] |- ! 1 | [[Шаральт]] |- ! 1 | [[Шарамеццева-2]] |- ! 1 | [[Шараф аль-Заман аль-Марвазі]] |- ! 1 | [[Шарашка]] |- ! 1 | [[Шардэн]] |- ! 1 | [[Шарлот Дэнаэль]] |- ! 1 | [[Шарлота (каралева Кіпра)]] |- ! 1 | [[Шарлота (прынцэса Манака)]] |- ! 1 | [[Шарлота Амалія Дацкая]] |- ! 1 | [[Шарлота Карлаўна Лівен]] |- ! 1 | [[Шарлота Французская]] |- ! 1 | [[Шарлота ФіцРой]] |- ! 1 | [[Шарлота Чэрч]] |- ! 1 | [[Шарлота дэ Бурбон-Монпансье]] |- ! 1 | [[Шарль, герцаг Арлеанскі]] |- ! 1 | [[Шарль, дафін Францыі, 1386]] |- ! 1 | [[Шарль-Арлан, дафін Францыі]] |- ! 1 | [[Шарль-Ларэн Марэшаль]] |- ! 1 | [[Шарль-Эцьен Брасер дэ Бурбур]] |- ! 1 | [[Шарль Арман дэ Ганто Бірон]] |- ! 1 | [[Шарль Дзіль]] |- ! 1 | [[Шарль Дэ Ваі]] |- ! 1 | [[Шарль Журнэ]] |- ! 1 | [[Шарль Жырардэ]] |- ! 1 | [[Шарль Ле Пік]] |- ! 1 | [[Шарль Ленепвё]] |- ! 1 | [[Шарль Мейнье]] |- ! 1 | [[Шарль Рао дэ Флеры]] |- ! 1 | [[Шарль Франсуа дэ Лебрэн]] |- ! 1 | [[Шарль Эдуар Дэло]] |- ! 1 | [[Шарль дэ Бурбон]] |- ! 1 | [[Шарль дэ Гіз, герцаг Маенскі]] |- ! 1 | [[Шарль дэ Наель]] |- ! 1 | [[Шарль дэ Невер]] |- ! 1 | [[Шарон, даліна]] |- ! 1 | [[Шартрская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Шастовіцкі археалагічны комплекс]] |- ! 1 | [[Шасцярык]] |- ! 1 | [[Шасцёрка, група кампазітараў]] |- ! 1 | [[Шасціканцовы крыж]] |- ! 1 | [[Шасцікніжжа]] |- ! 1 | [[Шатамеян]] |- ! 1 | [[Шатландская панна]] |- ! 1 | [[Шатландскі сімфанічны аркестр BBC]] |- ! 1 | [[Шатле (тэатр)]] |- ! 1 | [[Шато-Рэно]] |- ! 1 | [[Шато дэ Блуа]] |- ! 1 | [[Шатровы храм]] |- ! 1 | [[Шаумбург-Ліпэ]] |- ! 1 | [[Шафран]] |- ! 1 | [[Шафуза]] |- ! 1 | [[Шах!]] |- ! 1 | [[Шаціён-Каліньі]] |- ! 1 | [[Шашалевіч (мастак)]] |- ! 1 | [[Шаўкоўніца Гірэеў]] |- ! 1 | [[Шаўкоўніца Рэзнічэнкі]] |- ! 1 | [[Шаўкоўніца Шаўчэнкі]] |- ! 1 | [[Шаўкоўніца ў сяле Мяжырыч]] |- ! 1 | [[Шаўляйскі дэканат]] |- ! 1 | [[Швабскі саюз, 1488]] |- ! 1 | [[Шведска-наўгародскія войны]] |- ! 1 | [[Шведская акупацыя Ноўгарада]] |- ! 1 | [[Шведская царква]] |- ! 1 | [[Шведская царква Святога Міхаіла]] |- ! 1 | [[Шведская інтэрвенцыя 1610 — 1617]] |- ! 1 | [[Шведскі каралеўскі дом]] |- ! 1 | [[Швенкфельд]] |- ! 1 | [[Шевченко Ігор Іванович]] |- ! 1 | [[Шем'ун]] |- ! 1 | [[Шереметевский, Владимир Владимирович]] |- ! 1 | [[Шкаплер]] |- ! 1 | [[Школа Святога Альбана]] |- ! 1 | [[Школа Святога Фамы (Лейпцыг)]] |- ! 1 | [[Школа Святого Паўла]] |- ! 1 | [[Школа и культура Советской Белоруссии]] |- ! 1 | [[Школьны тэатр]] |- ! 1 | [[Шкудскі трактат]] |- ! 1 | [[Шлайтхаймскае веравызнанне]] |- ! 1 | [[Шлемападобны дах]] |- ! 1 | [[Шлемападобны купал]] |- ! 1 | [[Шлома ібн Габіроль]] |- ! 1 | [[Шлюб (Таінства)]] |- ! 1 | [[Шлюбны кантракт]] |- ! 1 | [[Шлях драўлянай архітэктуры, Малапольскае ваяводства]] |- ! 1 | [[Шляхта каралеўства Галіцыі і герцагствы Букавіна]] |- ! 1 | [[Шліпенбах]] |- ! 1 | [[Шма Ізраэль]] |- ! 1 | [[Шмацько]] |- ! 1 | [[Шніпішкес]] |- ! 1 | [[Шніпішкі]] |- ! 1 | [[Шога Фуруя]] |- ! 1 | [[Шодэварэ]] |- ! 1 | [[Шокавая тэрапія эканомікі]] |- ! 1 | [[Шостая гадзіна]] |- ! 1 | [[Шосты Усяленскі сабор]] |- ! 1 | [[Шпаерскі пратэст]] |- ! 1 | [[Шпаерскі рэйхстаг]] |- ! 1 | [[Шпакі (Падляскае ваяводства)]] |- ! 1 | [[Шпалера]] |- ! 1 | [[Шпатэнбург]] |- ! 1 | [[Шпон, матэрыял]] |- ! 1 | [[Шпонка]] |- ! 1 | [[Шпіталь каралевы Елізаветы, Адэлаіда]] |- ! 1 | [[Шпітальная вуліца (Гомель)]] |- ! 1 | [[Шпіталі Святой Марыі ў Лондане]] |- ! 1 | [[Шрот]] |- ! 1 | [[Шрыфт Брайля]] |- ! 1 | [[Шрэтэры]] |- ! 1 | [[Штандар]] |- ! 1 | [[Штандар, яхта, 1895]] |- ! 1 | [[Штандар (яхта, 1895)]] |- ! 1 | [[Штатгальтэры Нідэрландаў]] |- ! 1 | [[Штатдэскія аналы]] |- ! 1 | [[Штатс-кантор-калегія]] |- ! 1 | [[Штиклер, Альфонс Мария]] |- ! 1 | [[Што ёсць ісціна]] |- ! 1 | [[Штогоднік]] |- ! 1 | [[Штотыднёвік]] |- ! 1 | [[Штральзундскі мір, 1370]] |- ! 1 | [[Штрафбат]] |- ! 1 | [[Штрафны батальён]] |- ! 1 | [[Штурм Ізмаіла]] |- ! 1 | [[Штучны мармур]] |- ! 1 | [[Штырыйская марка]] |- ! 1 | [[Штэрнберкі]] |- ! 1 | [[Штэфан-Водскі раён]] |- ! 1 | [[Штэфан Вялікі]] |- ! 1 | [[Штэфан Понграц]] |- ! 1 | [[Шуайб]] |- ! 1 | [[Шумла]] |- ! 1 | [[Шумны]] |- ! 1 | [[Шумскія]] |- ! 1 | [[Шціп]] |- ! 1 | [[Шчадроўкі]] |- ! 1 | [[Шчарбакова-Набярэжная вуліца (Віцебск)]] |- ! 1 | [[Шчучынская школа піяраў]] |- ! 1 | [[Шчыт пустыні]] |- ! 1 | [[Шчэпан Халоўчыц]] |- ! 1 | [[Шчэпанаў]] |- ! 1 | [[Шчэцінскі паштэцік]] |- ! 1 | [[Шыгелёз]] |- ! 1 | [[Шыдлава]] |- ! 1 | [[Шыйка]] |- ! 1 | [[Шыклаш]] |- ! 1 | [[Шылальскі дэканат]] |- ! 1 | [[Шылуцкі дэканат]] |- ! 1 | [[Шыляны]] |- ! 1 | [[Шыман Берэнт]] |- ! 1 | [[Шыман Канарскі (геральдыст)]] |- ! 1 | [[Шыман Эразм Забела]] |- ! 1 | [[Шымон Мікалай Гедройц]] |- ! 1 | [[Шымон Францішэк]] |- ! 1 | [[Шымун IX Дынха]] |- ! 1 | [[Шымун VIII Юханан Сулака]] |- ! 1 | [[Шымун XIII Дынха]] |- ! 1 | [[Шынкуны]] |- ! 1 | [[Шынон, замак]] |- ! 1 | [[Шыпкінскі перавал]] |- ! 1 | [[Шыпіёнэ Пульцонэ]] |- ! 1 | [[Шыраносава]] |- ! 1 | [[Шырвінтаскі дэканат]] |- ! 1 | [[Шырк]] |- ! 1 | [[Шырынка, архітэктура]] |- ! 1 | [[Шырыны]] |- ! 1 | [[Шыс]] |- ! 1 | [[Шыццё]] |- ! 1 | [[Шыціль (мандэізм)]] |- ! 1 | [[Шышатавац (манастыр)]] |- ! 1 | [[Шэдлер]] |- ! 1 | [[Шэйз (павозка)]] |- ! 1 | [[Шэйкавая гнілата цыбулі]] |- ! 1 | [[Шэйкавая гніль цыбулі]] |- ! 1 | [[Шэйн Уэст]] |- ! 1 | [[Шэйх]] |- ! 1 | [[Шэйх-Ахмед]] |- ! 1 | [[Шэлейруш]] |- ! 1 | [[Шэмбак]] |- ! 1 | [[Шэмбакі]] |- ! 1 | [[Шэнберг]] |- ! 1 | [[Шэнінгэ]] |- ! 1 | [[Шэол]] |- ! 1 | [[Шэрбарнскі імшал]] |- ! 1 | [[Шэрбет]] |- ! 1 | [[Шэрстан, Уілтшыр]] |- ! 1 | [[Шэртлін]] |- ! 1 | [[Шэры Лунгі]] |- ! 1 | [[Шэсце на асляці]] |- ! 1 | [[Шэсцьдзесят сем артыкулаў]] |- ! 1 | [[Шэтэйні]] |- ! 1 | [[Шэін, Аляксей Сямёнавіч]] |- ! 1 | [[Э, графства]] |- ! 1 | [[Э. Г. Граф]] |- ! 1 | [[Э. Пезен]] |- ! 1 | [[Э. Пірліс]] |- ! 1 | [[Э. Тысеран]] |- ! 1 | [[ЭЕЛЦ]] |- ! 1 | [[Эадфрыт Ліндзісфарнскі]] |- ! 1 | [[Эаман Кейсі]] |- ! 1 | [[Эбенезер Лэйнг]] |- ! 1 | [[Эбенызэр Скрудж]] |- ! 1 | [[Эбергард Гуцлеф]] |- ! 1 | [[Эбергард Нестле]] |- ! 1 | [[Эберсбах]] |- ! 1 | [[Эберсберг]] |- ! 1 | [[Эберхард]] |- ! 1 | [[Эберхард Дыпген]] |- ! 1 | [[Эберхард фон Монгайм]] |- ! 1 | [[Эберхард фон Монхайм]] |- ! 1 | [[Эберхард фон Сайн]] |- ! 1 | [[Эбон (значэнні)]] |- ! 1 | [[Эбраін]] |- ! 1 | [[Эбінген]] |- ! 1 | [[Эва Блашчык]] |- ! 1 | [[Эва Эквіньска]] |- ! 1 | [[Эвагрый Схаластык]] |- ! 1 | [[Эвангельска-рэфармацкая царква, Польшча]] |- ! 1 | [[Эвангельскія хрысціяне-баптысты]] |- ! 1 | [[Эварыст Нгаягае]] |- ! 1 | [[Эварыст Рэгіс Гюк]] |- ! 1 | [[Эве]] |- ! 1 | [[Эвелібрыст]] |- ! 1 | [[Эвелін Глені]] |- ! 1 | [[Эвер]] |- ! 1 | [[Эвералду Дыяс Перэйра]] |- ! 1 | [[Эверард Меркурыян]] |- ! 1 | [[Эверы Роберт Далес]] |- ! 1 | [[Эг-Морт]] |- ! 1 | [[Эга]] |- ! 1 | [[Эган Швейдлер]] |- ! 1 | [[Эгберт, кароль Уэсэкса]] |- ! 1 | [[Эгберт I, кароль Кента]] |- ! 1 | [[Эгберт I, маркграф Майсена]] |- ! 1 | [[Эгерскае біскупства]] |- ! 1 | [[Эгерыя, IV стагоддзе]] |- ! 1 | [[Эгерыя (IV стагоддзе)]] |- ! 1 | [[Эгея]] |- ! 1 | [[Эгід Квірын Азам]] |- ! 1 | [[Эгідзій, епіскап Рэймса]] |- ! 1 | [[Эгіна дзі Верона]] |- ! 1 | [[Эгісхайм]] |- ! 1 | [[Эд Генрых, герцаг Бургундыі]] |- ! 1 | [[Эд Эймз]] |- ! 1 | [[Эд дэ Дам'ер-сюр-Салон]] |- ! 1 | [[Эдальская воласць]] |- ! 1 | [[Эдбурга Святая]] |- ! 1 | [[Эдвард Авяр'янавіч Каверскі]] |- ! 1 | [[Эдвард Джон Раус]] |- ! 1 | [[Эдвард Джонстан]] |- ! 1 | [[Эдвард Каверскі]] |- ! 1 | [[Эдвард Келі]] |- ! 1 | [[Эдвард Класіньскі]] |- ! 1 | [[Эдвард Кови]] |- ! 1 | [[Эдвард Лоек]] |- ! 1 | [[Эдвард Осцін Найт]] |- ! 1 | [[Эдвард Самсэль]] |- ! 1 | [[Эдвард Тупальскі]] |- ! 1 | [[Эдвард Чарнецкі]] |- ! 1 | [[Эдвард Якуб Даукша]] |- ! 1 | [[Эдвард Яўген Самсэль]] |- ! 1 | [[Эдвіга Саксонская]] |- ! 1 | [[Эдвін Святы]] |- ! 1 | [[Эдгар Вінд]] |- ! 1 | [[Эдгар Шэфілд Брайтман]] |- ! 1 | [[Эдесса]] |- ! 1 | [[Эджыдзіа Стэрпа]] |- ! 1 | [[Эдзігей]] |- ! 1 | [[Эдзіта Лебядзіная Шыя]] |- ! 1 | [[Эдлай II Стывенсан]] |- ! 1 | [[Эдмунд II Жалезнабокі]] |- ! 1 | [[Эдмунд Гарбаты]] |- ! 1 | [[Эдмунд Казімір Шока]] |- ! 1 | [[Эдмунд Лэнглі]] |- ! 1 | [[Эдмунд Святы]] |- ! 1 | [[Эдмунд Тэйлар Уітэкер]] |- ! 1 | [[Эдмунд Форд]] |- ! 1 | [[Эдмунд Харашкевіч]] |- ! 1 | [[Эдмунд Шока]] |- ! 1 | [[Эдмунд Шэкспір]] |- ! 1 | [[Эдрык Стрэана]] |- ! 1 | [[Эдуард]] |- ! 1 | [[Эдуард (значэнні)]] |- ! 1 | [[Эдуард II (значэнні)]] |- ! 1 | [[Эдуард Ідрыс Касідзі]] |- ! 1 | [[Эдуард Бід Клэнсі]] |- ! 1 | [[Эдуард Вікенцьевіч Жыржынскі]] |- ! 1 | [[Эдуард Геральд]] |- ! 1 | [[Эдуард Гурк]] |- ! 1 | [[Эдуард Гібон]] |- ! 1 | [[Эдуард Сеймур]] |- ! 1 | [[Эдуард Сеймур, 1-ы герцаг Сомерсет]] |- ! 1 | [[Эдуард Тупальскі]] |- ! 1 | [[Эдуард Хайд, 1-ы граф Кларэндон]] |- ! 1 | [[Эдуард Эдуардавіч Эйхвальд]] |- ! 1 | [[Эдуард Этэлінг]] |- ! 1 | [[Эдуарда Верастэгі]] |- ! 1 | [[Эдыкт, Старажытны Рым]] |- ! 1 | [[Эдыкт Фантэбло]] |- ! 1 | [[Эдыкт Хлотара II]] |- ! 1 | [[Эдыкул]] |- ! 1 | [[Эдынбургская акадэмія]] |- ! 1 | [[Эдынбургскі дагавор]] |- ! 1 | [[Эдынбургскі замак]] |- ! 1 | [[Эдыта Кшэмень]] |- ! 1 | [[Эдыта Нартумбрыйская]] |- ! 1 | [[Эдыта Уэсэкская]] |- ! 1 | [[Эдэская, Пельская і Алмапійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Эжэн Тысеран]] |- ! 1 | [[Эзатэрыка]] |- ! 1 | [[Эзатэрычнае хрысціянства]] |- ! 1 | [[Эздра]] |- ! 1 | [[Эзра Яфімавіч Лявонцін]] |- ! 1 | [[Эйвін Бергграў]] |- ! 1 | [[Эйвінд Бергграў]] |- ! 1 | [[Эйвінд Шэе]] |- ! 1 | [[Эйдан Куін]] |- ! 1 | [[Эйдсвол]] |- ! 1 | [[Эйжэн Лаўбэ]] |- ! 1 | [[Эйларт фон Оберг]] |- ! 1 | [[Эймунд]] |- ! 1 | [[Эйнаровіч]] |- ! 1 | [[Эйнары Вехмас]] |- ! 1 | [[Эйнгард]] |- ! 1 | [[Эйршыр]] |- ! 1 | [[Эйрык Хоканарсан]] |- ! 1 | [[Эйрых]] |- ! 1 | [[Эйслебен]] |- ! 1 | [[Эйхсфельд]] |- ! 1 | [[Эйхштат]] |- ! 1 | [[Эйшышскае староства]] |- ! 1 | [[Экалагічная генетыка]] |- ! 1 | [[Эканамічны калапс]] |- ! 1 | [[Эканоміка Расіі пры Мікалаі II]] |- ! 1 | [[Экзанартэкс]] |- ! 1 | [[Экзархат Александрыйскага Патрыярхата ў Амерыцы]] |- ! 1 | [[Экзатычны эратызм]] |- ! 1 | [[Экзаэтнонім]] |- ! 1 | [[Экзуперанцыўс]] |- ! 1 | [[Эклесія]] |- ! 1 | [[Эклетыка]] |- ! 1 | [[Эклога, заканадаўства]] |- ! 1 | [[Экон]] |- ! 1 | [[Эксварт]] |- ! 1 | [[Эксемпеда Альберці]] |- ! 1 | [[Эксетэрская кніга]] |- ! 1 | [[Экскамуніка]] |- ! 1 | [[Эксмо]] |- ! 1 | [[Экспанат]] |- ! 1 | [[Экспедыцыя крамлёўскага будавання]] |- ! 1 | [[Экспертыза]] |- ! 1 | [[Эксперымент Гейгера — Марсдэна]] |- ! 1 | [[Эксперыментальная фанетыка]] |- ! 1 | [[Эксплуатацыя]] |- ! 1 | [[Экспрапрыяцыя]] |- ! 1 | [[Экспрэсія]] |- ! 1 | [[Экспрэсіянізм, архітэктура]] |- ! 1 | [[Экстэр'ер]] |- ! 1 | [[Экуменічныя веравызнанні]] |- ! 1 | [[Экфрасіс]] |- ! 1 | [[Экхольм (замак)]] |- ! 1 | [[Экю, манета]] |- ! 1 | [[Экіманскі касцёл]] |- ! 1 | [[Эл Марціна]] |- ! 1 | [[Элагабал]] |- ! 1 | [[Элагавая кіслата]] |- ! 1 | [[Элайза дэ Фёід]] |- ! 1 | [[Эласонская мітраполія]] |- ! 1 | [[Элахім]] |- ! 1 | [[Элаіза дэ Лузіньян]] |- ! 1 | [[Элеазар]] |- ! 1 | [[Элеанора (вялікая княгіня літоўская)]] |- ! 1 | [[Элеанора Англійская, графіня Бара]] |- ! 1 | [[Элеанора Аўстрыйская, герцагіня Мантуанская]] |- ! 1 | [[Элеанора Кастыльская]] |- ! 1 | [[Элеанора Медычы]] |- ! 1 | [[Элеанора Савойская]] |- ! 1 | [[Элеанора дэ Медычы, 1591-1617]] |- ! 1 | [[Элеанора дэ Руа]] |- ! 1 | [[Электралітычная дысацыяцыя]] |- ! 1 | [[Электраметр]] |- ! 1 | [[Электраправодка]] |- ! 1 | [[Электронная еврейская энциклопедия]] |- ! 1 | [[Элекцыйны сойм]] |- ! 1 | [[Элекцыйны сойм 1573]] |- ! 1 | [[Элена Дзірсене]] |- ! 1 | [[Элефсіс]] |- ! 1 | [[Элефтэрый, экзарх Равены]] |- ! 1 | [[Элеўтэропаліс]] |- ! 1 | [[Элеўферупальская мітраполія]] |- ! 1 | [[Элмунд Кенцкі]] |- ! 1 | [[Элсвіта]] |- ! 1 | [[Элулай]] |- ! 1 | [[Элхрэд]] |- ! 1 | [[Элцкая дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Эль-Карпіа]] |- ! 1 | [[Эль-Махтас]] |- ! 1 | [[Эль (бог)]] |- ! 1 | [[Эльжбета Кіларска]] |- ! 1 | [[Эльжбета Хельман]] |- ! 1 | [[Эльзаская кухня]] |- ! 1 | [[Эльмар Вільмс]] |- ! 1 | [[Эльмсхорн]] |- ! 1 | [[Эльн]] |- ! 1 | [[Эльфрык Граматык]] |- ! 1 | [[Эльфсбарг]] |- ! 1 | [[Эляктрэнайскі дэканат]] |- ! 1 | [[Эляёнская гара]] |- ! 1 | [[Элі I дзю Мэн]] |- ! 1 | [[Эліа Сгрэча]] |- ! 1 | [[Эліас Гарсія Марцінэс]] |- ! 1 | [[Элігіуш Невядоўскі]] |- ! 1 | [[Элігіюш Невядомскі]] |- ! 1 | [[Эліза (фільм)]] |- ! 1 | [[Элізабет Ерыхау-Баўман]] |- ! 1 | [[Элізабет Кілігру]] |- ! 1 | [[Элізабэт Спрыгс]] |- ! 1 | [[Элізабэт Эбат]] |- ! 1 | [[Элій Арыстыд]] |- ! 1 | [[Элій Донат]] |- ! 1 | [[Эліма]] |- ! 1 | [[Элінор дэ Клер]] |- ! 1 | [[Эліністычны перыяд]] |- ! 1 | [[Эліпанд (арцыбіскуп Таледа)]] |- ! 1 | [[Эліптычны інтэграл]] |- ! 1 | [[Эліцафан]] |- ! 1 | [[Элішка Пржэмыслаўна]] |- ! 1 | [[Эліэзер бен Гірканас]] |- ! 1 | [[Элія II, Граф Мэна]] |- ! 1 | [[Элія Верына]] |- ! 1 | [[Элія Еўдоксія]] |- ! 1 | [[Эліяс Блікс]] |- ! 1 | [[Эліяс Пальмск'ёльд]] |- ! 1 | [[Эма, архібіскуп Тарэнтэза]] |- ! 1 | [[Эма Італьянская]] |- ! 1 | [[Эма Баварская]] |- ! 1 | [[Эмад эд-Дзін Зенгі]] |- ! 1 | [[Эмаль, матэрыял]] |- ! 1 | [[Эмансіпацыя (сацыялогія)]] |- ! 1 | [[Эмануэле дэ Грэгорыа]] |- ! 1 | [[Эмануэль III Дэлі]] |- ! 1 | [[Эмануэль Макс]] |- ! 1 | [[Эмануэль Мунье]] |- ! 1 | [[Эмануэль Уладзіслаў Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Эмануіл Цанес]] |- ! 1 | [[Эмаус]] |- ! 1 | [[Эмаус, Нікопаль]] |- ! 1 | [[Эмдыбірская дыяцэзія]] |- ! 1 | [[Эме Маро]] |- ! 1 | [[Эмерыт-Віценцій Юр’евіч Юркевіч]] |- ! 1 | [[Эмі Кёлер]] |- ! 1 | [[Эмі Робсарт]] |- ! 1 | [[Эміль Брунер]] |- ! 1 | [[Эміль Станг (старэйшы)]] |- ! 1 | [[Эміль Стормс]] |- ! 1 | [[Эмільчыцы]] |- ! 1 | [[Эмілі Фрыман-Браўн]] |- ! 1 | [[Эміліа Сала Франсес]] |- ! 1 | [[Эмілія Лепіда (дачка Марка Эмілія Лепіда Малодшага)]] |- ! 1 | [[Эмірат Трансіарданія]] |- ! 1 | [[Эміядзінскі манастыр]] |- ! 1 | [[Эн-Арна Аўгуставіч Сілары]] |- ! 1 | [[Эн-Меркар]] |- ! 1 | [[Эн Рэдкліф]] |- ! 1 | [[Эн Саліван]] |- ! 1 | [[Энатыкон]] |- ! 1 | [[Энацікон]] |- ! 1 | [[Энгельшальк I]] |- ! 1 | [[Эндакарпій]] |- ! 1 | [[Эндзі Паск]] |- ! 1 | [[Эндзі Уільямс]] |- ! 1 | [[Эндру Грылі]] |- ! 1 | [[Эндру Мелвіл]] |- ! 1 | [[Эндру Сесіл Брэдлі]] |- ! 1 | [[Эндрэс Дзюрэр]] |- ! 1 | [[Эндэніх]] |- ! 1 | [[Энергамашынабудаўнічы факультэт Ленінградскага політэхнічнага інстытута]] |- ! 1 | [[Энергетычная бяспека]] |- ! 1 | [[Энкантаду]] |- ! 1 | [[Энкарнасан, Мафра]] |- ! 1 | [[Энкаўстыка]] |- ! 1 | [[Энкратыт]] |- ! 1 | [[Эномай, паўстанне Спартака]] |- ! 1 | [[Энонгер]] |- ! 1 | [[Энох]] |- ! 1 | [[Энош]] |- ! 1 | [[Энрыка Дандала (браняносец)]] |- ! 1 | [[Энрыка Цукалі]] |- ! 1 | [[Энрыка Чэрулі]] |- ! 1 | [[Энрыке Мараплавец]] |- ! 1 | [[Энтамафільныя расліны]] |- ! 1 | [[Энтомологическое обозрение]] |- ! 1 | [[Энфілд]] |- ! 1 | [[Энциклопедия для детей]] |- ! 1 | [[Энцо]] |- ! 1 | [[Энцыклапедыкс]] |- ! 1 | [[Энцыклапедысты]] |- ! 1 | [[Энцыклапедычны даведнік]] |- ! 1 | [[Энцыклапедыя Брытанніка]] |- ! 1 | [[Энцыклапедыя Дрэва]] |- ! 1 | [[Энцыклапедыя Ранняга Хрысціянства]] |- ! 1 | [[Энцыклапедыя лмтаратуры i мастацтва Беларусі]] |- ! 1 | [[Энцыклапедыя ісламу]] |- ! 1 | [[Энцэфаліт коней]] |- ! 1 | [[Эншара-ду-Бішпу]] |- ! 1 | [[Эні Літл]] |- ! 1 | [[Эолава арфа]] |- ! 1 | [[Эон (філасофія)]] |- ! 1 | [[Эон (філасофія) )]] |- ! 1 | [[Эпафрадыт]] |- ! 1 | [[Эпафрас]] |- ! 1 | [[Эпоха Рэгенцтва (Вялікабрытанія)]] |- ! 1 | [[Эпоха Суддзяў]] |- ! 1 | [[Эпоха геаграфічных адкрыццяў]] |- ! 1 | [[Эпоха мадэрну]] |- ! 1 | [[Эпоха тэрору (Французская рэвалюцыя)]] |- ! 1 | [[Эпоха элінізму]] |- ! 1 | [[Эпіграф]] |- ! 1 | [[Эпізаатычная гемарагічная хвароба аленяў]] |- ! 1 | [[Эпізаатыя]] |- ! 1 | [[Эпікурэйства]] |- ! 1 | [[Эпісталярны раман]] |- ! 1 | [[Эпітрапія]] |- ! 1 | [[Эпіфан, гностык]] |- ! 1 | [[Эпіфаній Кіпрскі]] |- ! 1 | [[Эпіцыкл]] |- ! 1 | [[Эра Хуавінен]] |- ! 1 | [[Эразм Глічнер]] |- ! 1 | [[Эразм Цёлак, біскуп плоцкі]] |- ! 1 | [[Эрард дэ Ла Марк]] |- ! 1 | [[Эратычнае мастацтва]] |- ! 1 | [[Эрвін Дзінг-Шулер]] |- ! 1 | [[Эргадычнасць]] |- ! 1 | [[Эргэнэ-хатун]] |- ! 1 | [[Эрдвульф Нартумбрыйскі]] |- ! 1 | [[Эрзяне]] |- ! 1 | [[Эрколе Кансальві]] |- ! 1 | [[Эрколе дэ Раберці]] |- ! 1 | [[Эркі Кайла]] |- ! 1 | [[Эрлембальд Кота]] |- ! 1 | [[Эрлінг Петэрсан]] |- ! 1 | [[Эрменгарда Мэнская]] |- ! 1 | [[Эрменгол VI (граф Урхеля)]] |- ! 1 | [[Эрменрык Кенцкі]] |- ! 1 | [[Эрмес]] |- ! 1 | [[Эрмесінда, графіня Мельгёя]] |- ! 1 | [[Эрмітаж, Данія]] |- ! 1 | [[Эрмітаж-Выбарг]] |- ! 1 | [[Эрнанда дэ Талавера]] |- ! 1 | [[Эрнані]] |- ! 1 | [[Эрнест, герцаг аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Эрнест Борн]] |- ! 1 | [[Эрнест Самуэльс]] |- ! 1 | [[Эрнест дэ ля Тур]] |- ! 1 | [[Эрнеста чэ Гевара]] |- ! 1 | [[Эрнестс Блэсэ]] |- ! 1 | [[Эрнесцінская лінія Ветынаў]] |- ! 1 | [[Эрнст, курфюрст саксонскі]] |- ! 1 | [[Эрнст I, герцаг Швабіі]] |- ! 1 | [[Эрнст II, герцаг Швабіі]] |- ! 1 | [[Эрнст Аўгуст, курфюрст Гановера]] |- ! 1 | [[Эрнст Аўгуст (курфюрст Гановера)]] |- ! 1 | [[Эрнст Аўгуст II Саксен-Веймар-Эйзенахскі]] |- ! 1 | [[Эрнст Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Эрнст Блох]] |- ! 1 | [[Эрнст Гейдрых]] |- ! 1 | [[Эрнст Глюк]] |- ! 1 | [[Эрнст Казімір, граф Насау-Дзіц]] |- ! 1 | [[Эрнст Карлавіч Ліпгарт]] |- ! 1 | [[Эрнст Людвіг (вялікі герцаг Гесенскі)]] |- ! 1 | [[Эрнст Людвіг Гербер]] |- ! 1 | [[Эрнст Одвар Бослан]] |- ! 1 | [[Эрнст Фрыдрых III Саксен-Гільдбурггаўзенскі]] |- ! 1 | [[Эрнст фон Ратцэбург]] |- ! 1 | [[Эрстфельд]] |- ! 1 | [[Эрфуртскі сабор]] |- ! 1 | [[Эрхард]] |- ! 1 | [[Эрхард Рэгенсбургскі]] |- ! 1 | [[Эрызіпелоід]] |- ! 1 | [[Эрык VI, кароль Даніі]] |- ! 1 | [[Эрык Аўрэліус]] |- ! 1 | [[Эрык Крабэ]] |- ! 1 | [[Эрыманфскі вепр]] |- ! 1 | [[Эрысейра]] |- ! 1 | [[Эрытрэйцы]] |- ! 1 | [[Эрыуген]] |- ! 1 | [[Эрых Хюкель]] |- ! 1 | [[Эрэк і Эніда]] |- ! 1 | [[Эрэнфрыд Вальтэр фон Чырнхаус]] |- ! 1 | [[Эсб'ёрн Хагберг]] |- ! 1 | [[Эскапізм]] |- ! 1 | [[Эскарп]] |- ! 1 | [[Эслактан]] |- ! 1 | [[Эсмеральда (балет)]] |- ! 1 | [[Эсмеральда (опера)]] |- ! 1 | [[Эспіналь]] |- ! 1 | [[Эстаніслау да Сілва]] |- ! 1 | [[Эстергом]] |- ! 1 | [[Эстка]] |- ! 1 | [[Эстонская апостольская православная церковь]] |- ! 1 | [[Эстонская евангельска-лютэранская царква]] |- ! 1 | [[Эстонская праваслаўная царква Маскоўскага Патрыярхата]] |- ! 1 | [[Эстрыд Дацкая]] |- ! 1 | [[Эстэла]] |- ! 1 | [[Эстэр, араторыя]] |- ! 1 | [[Эстэр Джон]] |- ! 1 | [[Эстэргамскае архібіскупства]] |- ! 1 | [[Эсфігмен]] |- ! 1 | [[Эталійская і Акарнанійская мітраполія]] |- ! 1 | [[Этан Эзрахіт]] |- ! 1 | [[Этнаканфесійная група]] |- ! 1 | [[Этнафілетызм]] |- ! 1 | [[Эторэ Ксіменес]] |- ! 1 | [[Этыханіды]] |- ! 1 | [[Этэльберт]] |- ! 1 | [[Этэльберт Істрыйскі]] |- ! 1 | [[Этэльберт Святы]] |- ! 1 | [[Этэльвольд Уінчэстэрскі]] |- ! 1 | [[Этэльвульф]] |- ! 1 | [[Этэльвульф Уэсэскі]] |- ! 1 | [[Этэльнот]] |- ! 1 | [[Этэльрэд (значэнні)]] |- ! 1 | [[Эфект Ірыса (Выгнаннік)]] |- ! 1 | [[Эфеская мітраполія]] |- ! 1 | [[Эфескі абраз Багародзіцы]] |- ! 1 | [[Эфод]] |- ! 1 | [[Эфрэм Бісага]] |- ! 1 | [[Эфік]] |- ! 1 | [[Эфіопа-Эрытрэйскі канфлікт]] |- ! 1 | [[Эфіопія, легенды]] |- ! 1 | [[Эфірны алей лімона]] |- ! 1 | [[Эфіёпы]] |- ! 1 | [[Эхо]] |- ! 1 | [[Эцы]] |- ! 1 | [[Эцьен II, граф Асона]] |- ! 1 | [[Эцьен Мегюль]] |- ! 1 | [[Эцьен дэ Віньёль]] |- ! 1 | [[Эчміядзінскі каталікасат]] |- ! 1 | [[Эша]] |- ! 1 | [[Эшбернхэм-Хаўз]] |- ! 1 | [[Эшмуназар II]] |- ! 1 | [[Эшыва Ібелін, каралева Кіпра]] |- ! 1 | [[Эшэрсбекен]] |- ! 1 | [[Эітор да Сілву Коста]] |- ! 1 | [[Эўджэн Бызгу]] |- ! 1 | [[Эўджэніа Джамбра]] |- ! 1 | [[Эўмен, дыядох]] |- ! 1 | [[Эўсебій]] |- ! 1 | [[Эўтроф]] |- ! 1 | [[Эўфемізм]] |- ! 1 | [[Эўфемія Куяўская]] |- ! 1 | [[Эўхалагіён]] |- ! 1 | [[Эўхарыстычны канон]] |- ! 1 | [[Эўхарыстычныя зносіны]] |- ! 1 | [[Ю. А. Камісараў]] |- ! 1 | [[Ю. А. Лабынцаў]] |- ! 1 | [[Ю. Глябіцкі]] |- ! 1 | [[Ю. Гружэўскі]] |- ! 1 | [[Ю. Заро]] |- ! 1 | [[Ю. Касакоўскі]] |- ! 1 | [[Ю. Кронберг]] |- ! 1 | [[Ю. Кушаль]] |- ! 1 | [[Ю. Осцікавіч]] |- ! 1 | [[Ю. Платонаў]] |- ! 1 | [[Ю. Рэйтан]] |- ! 1 | [[Ю. Саленіковіч]] |- ! 1 | [[Ю. Сцыпіён дэль Кампа]] |- ! 1 | [[Ю. Шчыт]] |- ! 1 | [[Юазапас Матулайціс-Лабукас]] |- ! 1 | [[Юбілей]] |- ! 1 | [[Юбілейны завулак, Полацк]] |- ! 1 | [[Юбілейны медаль «115 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі»]] |- ! 1 | [[Юва]] |- ! 1 | [[Ювелір]] |- ! 1 | [[Ювеналій (Паяркаў)]] |- ! 1 | [[Ювеналій (Паяркоў)]] |- ! 1 | [[Ювеналій (Полаўцаў)]] |- ! 1 | [[Ювенат]] |- ! 1 | [[Ювяналій (Паяркаў)]] |- ! 1 | [[Ювяналій (Паяркоў)]] |- ! 1 | [[Юг-Богдан]] |- ! 1 | [[Юг дэ Ліён]] |- ! 1 | [[Югурцінская вайна (Салюстый)]] |- ! 1 | [[Юда Галілеянін]] |- ! 1 | [[Юда Макавей]] |- ! 1 | [[Юдзінава, археалагічны помнік]] |- ! 1 | [[Юдзінавічы]] |- ! 1 | [[Юдзіцкія]] |- ! 1 | [[Юдыт Баварская, герцагіня Швабіі]] |- ! 1 | [[Юдыта Нямецкая]] |- ! 1 | [[Юдэя (рымская правінцыя)]] |- ! 1 | [[Юзаф Ігнацій Пузына]] |- ! 1 | [[Юзаф Баўкевіч]] |- ! 1 | [[Юзаф Белапятровіч]] |- ! 1 | [[Юзаф Бем]] |- ! 1 | [[Юзаф Варатынскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Верашчынскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Ворслаў]] |- ! 1 | [[Юзаф Врубель]] |- ! 1 | [[Юзаф Вышынскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Габрыель Аскерка]] |- ! 1 | [[Юзаф Галер]] |- ! 1 | [[Юзаф Гурскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Гутаровіч]] |- ! 1 | [[Юзаф Даманеўскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Дзяконскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Зялёнка]] |- ! 1 | [[Юзаф Казімір Зямацкі]] |- ! 1 | [[Юзаф Казіміравіч Дзям’ян]] |- ! 1 | [[Юзаф Канстанцінавіч Ібянскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Касінскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Ляхніцкі]] |- ! 1 | [[Юзаф Маер]] |- ! 1 | [[Юзаф Максіміліян Асалінскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Матулайціс-Лабукас]] |- ! 1 | [[Юзаф Мяскоўскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Петрашкевіч]] |- ! 1 | [[Юзаф Рагоўскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Радовіч]] |- ! 1 | [[Юзаф Ракошны]] |- ! 1 | [[Юзаф Рудаміна]] |- ! 1 | [[Юзаф Рэйхан]] |- ! 1 | [[Юзаф Турчыновіч-Сушыцкі]] |- ! 1 | [[Юзаф Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Юзаф Тэафіла Теадарович]] |- ! 1 | [[Юзаф Урубель]] |- ! 1 | [[Юзаф Францавіч Вярыга]] |- ! 1 | [[Юзаф Чартарыйскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Швыкоўскі]] |- ! 1 | [[Юзаф Шыман Белота]] |- ! 1 | [[Юзаф Янавіч Цывінскі]] |- ! 1 | [[Юзеф Галухоўскі]] |- ! 1 | [[Юзэфа Ключынская]] |- ! 1 | [[Юзэфа Леапальдзіна фон Тун-Гогенштайн]] |- ! 1 | [[Юкатэкская мова]] |- ! 1 | [[Юленісэ]] |- ! 1 | [[Юльян Гедройц]] |- ! 1 | [[Юльян Лаўрыновіч]] |- ! 1 | [[Юльян Ляванскі]] |- ! 1 | [[Юльян Францавіч Бандзо]] |- ! 1 | [[Юліан (Пелеш)]] |- ! 1 | [[Юлій Афрыкан]] |- ! 1 | [[Юлій Барысавіч Маргаліна]] |- ! 1 | [[Юлій Хоса]] |- ! 1 | [[Юлій Цэзар (опера)]] |- ! 1 | [[Юлій Цэзар Аўстрыйскі]] |- ! 1 | [[Юліус-Адольф Штокгарт]] |- ! 1 | [[Юліус Аўгуст Дзёпфнер]] |- ! 1 | [[Юліус Карл Рашдорф]] |- ! 1 | [[Юліус Фейфалі]] |- ! 1 | [[Юліус Шлегель]] |- ! 1 | [[Юліус Шнорр]] |- ! 1 | [[Юліюш Клос]] |- ! 1 | [[Юліюш Славацкі]] |- ! 1 | [[Юлія Аляксандраўна Дэн]] |- ! 1 | [[Юлія Дзяконская]] |- ! 1 | [[Юліян (Гатала)]] |- ! 1 | [[Юліян Астроўскі]] |- ! 1 | [[Юліян Барташэвіч]] |- ! 1 | [[Юліян Стоцкі]] |- ! 1 | [[Юліяна-Марыя Браўншвайг-Вольфенбютэльская]] |- ! 1 | [[Юліяна Льежская]] |- ! 1 | [[Юліянія Лазараўская]] |- ! 1 | [[Юнгінген]] |- ! 1 | [[Юнлі]] |- ! 1 | [[Юнона і Авось]] |- ! 1 | [[Юнус]] |- ! 1 | [[Юнія]] |- ! 1 | [[Юніянізм]] |- ! 1 | [[Юозас Кедайніс]] |- ! 1 | [[Юозас Паўкштэліс]] |- ! 1 | [[Юозас Прайкшас]] |- ! 1 | [[Юозас Тунайціс]] |- ! 1 | [[Юозас Якштас]] |- ! 1 | [[Юпіль-сюр-Маас]] |- ! 1 | [[Юравіцкі манастыр]] |- ! 1 | [[Юрай Езерынац]] |- ! 1 | [[Юрань]] |- ! 1 | [[Юрацішкаўскае медыцынскае вучылішча]] |- ! 1 | [[Юраўскія песні]] |- ! 1 | [[Юрбаркаскі дэканат]] |- ! 1 | [[Юргіс Заблоцкі]] |- ! 1 | [[Юргіс Элісонас]] |- ! 1 | [[Юрка Сацэвіч]] |- ! 1 | [[Юродзівыя]] |- ! 1 | [[Юры, Эстонія]] |- ! 1 | [[Юрыдычная рэабілітацыя (СССР)]] |- ! 1 | [[Юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта]] |- ! 1 | [[Юрыдычны факультэт Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага універсітэта]] |- ! 1 | [[Юрый II Алелькавіч]] |- ! 1 | [[Юрый Іванавіч Барысаў]] |- ! 1 | [[Юрый Іванавіч Вянелін]] |- ! 1 | [[Юрый Іванавіч Кузняцоў (мастацтвазнавец)]] |- ! 1 | [[Юрый Алелькавіч (1531—1578)]] |- ! 1 | [[Юрый Альбін]] |- ! 1 | [[Юрый Аляксандравіч Белы]] |- ! 1 | [[Юрый Аляксандравіч Дземіч]] |- ! 1 | [[Юрый Аляксандравіч Нікіцін]] |- ! 1 | [[Юрый Аляксандравіч Піскун]] |- ! 1 | [[Юрый Андрэевіч Жалябужскі]] |- ! 1 | [[Юрый Багалюбскі]] |- ! 1 | [[Юрый Бранчанінаў]] |- ! 1 | [[Юрый Валер'евіч Максімаў]] |- ! 1 | [[Юрый Валянцінавіч Тамашэўскі]] |- ! 1 | [[Юрый Галаўня]] |- ! 1 | [[Юрый Георгіевіч Фельштынскі]] |- ! 1 | [[Юрый Герасімавіч Ільенка]] |- ! 1 | [[Юрый Густаў Кубаш]] |- ! 1 | [[Юрый Дзмітрыевіч Царэвіч]] |- ! 1 | [[Юрый Каспаран]] |- ! 1 | [[Юрый Катляроў]] |- ! 1 | [[Юрый Краль]] |- ! 1 | [[Юрый Кузняцоў]] |- ! 1 | [[Юрый Леанідавіч Кобрын]] |- ! 1 | [[Юрый Лянкэ]] |- ! 1 | [[Юрый Малеўскі]] |- ! 1 | [[Юрый Маліноўскі]] |- ! 1 | [[Юрый Мікалаевіч Мар]] |- ! 1 | [[Юрый Міхайлавіч Гацанюк]] |- ! 1 | [[Юрый Міхайлавіч Піскун]] |- ! 1 | [[Юрый Нічыпаравіч Данілаў]] |- ! 1 | [[Юрый Палубінскі]] |- ! 1 | [[Юрый Патрыкеевіч]] |- ! 1 | [[Юрый Пачобут-Адляніцкі]] |- ! 1 | [[Юрый Рымавідавіч]] |- ! 1 | [[Юрый Скумін-Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Юрый Сямёнавіч Нарымонтавіч]] |- ! 1 | [[Юрый Такмакоў]] |- ! 1 | [[Юрый Тройдзеневіч]] |- ! 1 | [[Юрый Уладзіміравіч Пятроў, палітычны дзеяч]] |- ! 1 | [[Юрый Федкавіч Нясвіцкі]] |- ! 1 | [[Юрый Фёдаравіч Самарын]] |- ! 1 | [[Юрый Ханон]] |- ! 1 | [[Юрый Хвальчэўскі]] |- ! 1 | [[Юрый Элеўтэр-Сямігіноўскі]] |- ! 1 | [[Юрысконсульт]] |- ! 1 | [[Юр’е (вясновае свята)]] |- ! 1 | [[Юст Ліпсій]] |- ! 1 | [[Юстус]] |- ! 1 | [[Юстус Вейнберг]] |- ! 1 | [[Юстус Сустэрманс]] |- ! 1 | [[Юстус ван Эгмант]] |- ! 1 | [[Юстын]] |- ! 1 | [[Юстын (мучанік)]] |- ! 1 | [[Юстын Банавентура Пранайціс]] |- ! 1 | [[Юстын Гусакоўскі]] |- ! 1 | [[Юстынава]] |- ! 1 | [[Юстыніяна Прыма]] |- ! 1 | [[Юстыц-калегія]] |- ! 1 | [[Юстэйн Гордэр]] |- ! 1 | [[Юсуф]] |- ! 1 | [[Юсцін I]] |- ! 1 | [[Юсцін Попавіч]] |- ! 1 | [[Юсцінішкес]] |- ! 1 | [[Юсцініян (Аўчыннікаў)]] |- ! 1 | [[Юта Цюрынгская, каралева Чэхіі]] |- ! 1 | [[Юта фон Бабенберг]] |- ! 1 | [[Юха Паасіківі]] |- ! 1 | [[Юхан III Васа]] |- ! 1 | [[Юхан Хаверман]] |- ! 1 | [[Юхан Шутэ]] |- ! 1 | [[Юхновец]] |- ! 1 | [[Юшаўшчына]] |- ! 1 | [[Юшумут]] |- ! 1 | [[Юі]] |- ! 1 | [[Я. Балзункевіча]] |- ! 1 | [[Я. Бядрыцкі]] |- ! 1 | [[Я. Бёме]] |- ! 1 | [[Я. Габрыэль]] |- ! 1 | [[Я. Галімскі]] |- ! 1 | [[Я. Гарампі]] |- ! 1 | [[Я. Збікоўскі]] |- ! 1 | [[Я. Здановіч]] |- ! 1 | [[Я. К. Браніцкі]] |- ! 1 | [[Я. Калбовіч]] |- ! 1 | [[Я. Кураткевіч]] |- ! 1 | [[Я. Кушаль]] |- ! 1 | [[Я. Кісель]] |- ! 1 | [[Я. Машынскі]] |- ! 1 | [[Я. Пац]] |- ! 1 | [[Я. Пучынскі]] |- ! 1 | [[Я. Разнавольскі]] |- ! 1 | [[Я. Т. Плятэр]] |- ! 1 | [[Я. Хедэль]] |- ! 1 | [[Я. Шарахоўскі]] |- ! 1 | [[Я вінаваты]] |- ! 1 | [[Я вінаваты — 2]] |- ! 1 | [[Я пабываў на вяршыні гары]] |- ! 1 | [[Яан Бергман]] |- ! 1 | [[Яанна Шчэпкоўска]] |- ! 1 | [[Яап дэ Хооп Схеффер]] |- ! 1 | [[Яахім Іосіф Грабоўскі]] |- ! 1 | [[Яблака (партыя)]] |- ! 1 | [[Яблане-ў-Подэштэдзі]] |- ! 1 | [[Яблачынскі манастыр]] |- ! 1 | [[Яблык, партыя]] |- ! 1 | [[Яблыкі Гесперыд]] |- ! 1 | [[Яблыня паласава]] |- ! 1 | [[Яблэчна]] |- ! 1 | [[Яважы, Сілезскае ваяводства]] |- ! 1 | [[Явор]] |- ! 1 | [[Явораўскі трактат]] |- ! 1 | [[Ягайлаў прывілей, 1387]] |- ! 1 | [[Ягелонская бібліятэка]] |- ! 1 | [[Ягміны]] |- ! 1 | [[Ягня]] |- ! 1 | [[Ягор Кузьміч Лігачоў]] |- ! 1 | [[Ядвіга]] |- ! 1 | [[Ядвіга, дачка Ягайлы]] |- ! 1 | [[Ядвіга Любаньская]] |- ! 1 | [[Ядвіга Сянько]] |- ! 1 | [[Ядвіга Цеханавецкая]] |- ! 1 | [[Ядвіга Цешынская]] |- ! 1 | [[Ядвіга Ягелонка (1408-1431)]] |- ! 1 | [[Ядвіга Ягелонка (1513—1573)]] |- ! 1 | [[Ядзвіга Баляславаўна]] |- ! 1 | [[Яднота Віленская]] |- ! 1 | [[Ядок Труфэтэр]] |- ! 1 | [[Ядомыя грыбы]] |- ! 1 | [[Ядро Фішэра]] |- ! 1 | [[Ядровая драўніна]] |- ! 1 | [[Ядровой драўніна]] |- ! 1 | [[Яжоны]] |- ! 1 | [[Язазар (першасвятар)]] |- ! 1 | [[Язафат Жыскар]] |- ! 1 | [[Язва страўніка]] |- ! 1 | [[Язвавая хвароба дванаццаціперснай кішкі]] |- ! 1 | [[Язвавая хвароба страўніка]] |- ! 1 | [[Яздаў]] |- ! 1 | [[Язрээльская даліна]] |- ! 1 | [[Язэп, Варсава]] |- ! 1 | [[Язэп-Станіслаў Жамойтук]] |- ! 1 | [[Язэп (святы)]] |- ! 1 | [[Язэп Алендскі]] |- ! 1 | [[Яйка ўкрутую]] |- ! 1 | [[Як гатаваць: Практычны дапаможнік па кулінарыі]] |- ! 1 | [[Як нам уладкаваць Расію (артыкул)]] |- ! 1 | [[Як шкада]] |- ! 1 | [[Яка Даросіеў]] |- ! 1 | [[Якаб Бёме]] |- ! 1 | [[Якаб Гелер]] |- ! 1 | [[Якаб Кайзер]] |- ! 1 | [[Якаб Лохер]] |- ! 1 | [[Якаб Роджэрс]] |- ! 1 | [[Якаб Струб]] |- ! 1 | [[Якаб Тамазій]] |- ! 1 | [[Якаб Фабер]] |- ! 1 | [[Якаб Фрыз]] |- ! 1 | [[Якаб Фугер]] |- ! 1 | [[Якаб Шпрэнгер]] |- ! 1 | [[Якаб Штэлін]] |- ! 1 | [[Якаб Эрландсен]] |- ! 1 | [[Якаб ван Хемскерк]] |- ! 1 | [[Якаб ван Эс]] |- ! 1 | [[Якаб ван дэн Блок]] |- ! 1 | [[Якавіты]] |- ! 1 | [[Якасць (філасофія)]] |- ! 1 | [[Якаў, апостал ад 70]] |- ! 1 | [[Якаў, брат Гасподзень]] |- ! 1 | [[Якаў, епіскап Растоўскі]] |- ! 1 | [[Якаў (Дзанаварыс)]] |- ! 1 | [[Якаў (Касцючук)]] |- ! 1 | [[Якаў (Кукузіс)]] |- ! 1 | [[Якаў (брат Гасподні)]] |- ! 1 | [[Якаў (з Варагіна)]] |- ! 1 | [[Якаў I, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Якаў III, архіепіскап афінскі]] |- ! 1 | [[Якаў III, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Якаў III (архіепіскап Афінскі)]] |- ! 1 | [[Якаў IV]] |- ! 1 | [[Якаў Аляксандравіч Дружынін]] |- ! 1 | [[Якаў Баравіцкі]] |- ! 1 | [[Якаў Гніздоўскі]] |- ! 1 | [[Якаў Дзмітрыевіч Неўпакоеў]] |- ! 1 | [[Якаў Кабылінскі]] |- ! 1 | [[Якаў Кара]] |- ! 1 | [[Якаў Клеман]] |- ! 1 | [[Якаў Маер]] |- ! 1 | [[Якаў Малодшы]] |- ! 1 | [[Якаў Меншы]] |- ! 1 | [[Якаў Персянін]] |- ! 1 | [[Якаў Пятровіч Кульнеў]] |- ! 1 | [[Якаў Пятровіч Рабаў]] |- ! 1 | [[Якаў Рапецкі]] |- ! 1 | [[Якаў Сабескі]] |- ! 1 | [[Якаў Саламонавіч Лур'е]] |- ! 1 | [[Якаў Сіверс]] |- ! 1 | [[Якаў Уладзіміравіч Брук]] |- ! 1 | [[Якаў Ягоравіч Эрдэлі]] |- ! 1 | [[Якелен]] |- ! 1 | [[Якобус Карнеліус Каптэйн]] |- ! 1 | [[Якобус Фабер]] |- ! 1 | [[Якопа Інгірамі]] |- ! 1 | [[Якопа Беліні]] |- ! 1 | [[Якопа Зангвідзі]] |- ! 1 | [[Якопа дэ Барбары]] |- ! 1 | [[Якуб, апостал]] |- ! 1 | [[Якуб Адам Акела-Мартусевіч]] |- ! 1 | [[Якуб Брэтзер]] |- ! 1 | [[Якуб Бук]] |- ! 1 | [[Якуб Бутрымовіч]] |- ! 1 | [[Якуб Бёме]] |- ! 1 | [[Якуб Бінк]] |- ! 1 | [[Якуб Валяр'ян Тумановіч]] |- ! 1 | [[Якуб Вяцлаўк]] |- ! 1 | [[Якуб Глядавіцкі]] |- ! 1 | [[Якуб Кучанк]] |- ! 1 | [[Якуб Любельчык]] |- ! 1 | [[Якуб Мяхоўскі]] |- ! 1 | [[Якуб Новак-Гаранскі]] |- ! 1 | [[Якуб Рачка Табутавіч]] |- ! 1 | [[Якуб Руоф]] |- ! 1 | [[Якуб Сабескі]] |- ! 1 | [[Якуб Стэфан Аўгусцінавіч]] |- ! 1 | [[Якуб Уханскі]] |- ! 1 | [[Якуб Фантана]] |- ! 1 | [[Якуб Швінка]] |- ! 1 | [[Якуб Шэўчык]] |- ! 1 | [[Якуб аль-Мансур]] |- ! 1 | [[Якуб з Каліноўкі]] |- ! 1 | [[Якун Сляпы]] |- ! 1 | [[Якім Кушэліч]] |- ! 1 | [[Якіманка, раён Масквы]] |- ! 1 | [[Ялбжыкоўскі]] |- ! 1 | [[Ялеапамазанне]] |- ! 1 | [[Ялоўка (гміна)]] |- ! 1 | [[Яма]] |- ! 1 | [[Ямны]] |- ! 1 | [[Ян-Сымон Юр'евіч Слуцкі]] |- ! 1 | [[Ян I, граф Галандыі]] |- ! 1 | [[Ян II, біскуп оламаўцкі]] |- ! 1 | [[Ян III, біскуп оламаўцкі]] |- ! 1 | [[Ян III Логел]] |- ! 1 | [[Ян II Плацін]] |- ! 1 | [[Ян I (граф Галандыі)]] |- ! 1 | [[Ян VII (патрыярх Канстанцінопальскі)]] |- ! 1 | [[Ян XVI, антыпапа]] |- ! 1 | [[Ян XXIII, Антыпапа]] |- ! 1 | [[Ян Ігнатовіч]] |- ! 1 | [[Ян Ільініч]] |- ! 1 | [[Ян Іржы Этгенс]] |- ! 1 | [[Ян Іскра з Брандыса]] |- ! 1 | [[Ян Аляксандр Ліпскі]] |- ! 1 | [[Ян Аляксандр Сэгень]] |- ! 1 | [[Ян Андрэйкавіч]] |- ! 1 | [[Ян Баб’як]] |- ! 1 | [[Ян Балзукевіч]] |- ! 1 | [[Ян Баравік]] |- ! 1 | [[Ян Бароўскі]] |- ! 1 | [[Ян Барэйка Ходзька]] |- ! 1 | [[Ян Баторы]] |- ! 1 | [[Ян Бендл]] |- ! 1 | [[Ян Богуш-Сестранцэвіч]] |- ! 1 | [[Ян Брэчка]] |- ! 1 | [[Ян Будрэвіч]] |- ! 1 | [[Ян Буковіч]] |- ! 1 | [[Ян Бясстрашны]] |- ! 1 | [[Ян Біспінг]] |- ! 1 | [[Ян Вазніцкі]] |- ! 1 | [[Ян Валадковіч]] |- ! 1 | [[Ян Венжык]] |- ! 1 | [[Ян Вечаркоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Війнантс]] |- ! 1 | [[Ян Вікенцевіч Крукоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Вілем Дрэйверс]] |- ! 1 | [[Ян Вілімек]] |- ! 1 | [[Ян Вінклер]] |- ! 1 | [[Ян Вінцэнт Сальведэр]] |- ! 1 | [[Ян Віхароўскі]] |- ! 1 | [[Ян Вішнеўскі]] |- ! 1 | [[Ян Гавецкі]] |- ! 1 | [[Ян Гедройц]] |- ! 1 | [[Ян Георгіевіч Було]] |- ! 1 | [[Ян Гербурт]] |- ! 1 | [[Ян Гермацюк]] |- ! 1 | [[Ян Гловач Алясніцкі]] |- ! 1 | [[Ян Гнінскі]] |- ! 1 | [[Ян Граўбнер]] |- ! 1 | [[Ян Гурко]] |- ! 1 | [[Ян Гюндэльфінгер]] |- ! 1 | [[Ян Дамброўскі]] |- ! 1 | [[Ян Дамінікавіч Сянкевіч]] |- ! 1 | [[Ян Дантышак]] |- ! 1 | [[Ян Дзмітрыевіч Бухгольц]] |- ! 1 | [[Ян Дзмітрый Салікоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Дзялынскі]] |- ! 1 | [[Ян Драўніцкі]] |- ! 1 | [[Ян Дымітр Салікоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Жэшоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Заар]] |- ! 1 | [[Ян Завіша, 1520—1557]] |- ! 1 | [[Ян Завіша (1520—1557)]] |- ! 1 | [[Ян Зяновіч]] |- ! 1 | [[Ян Йіржы Бендл]] |- ! 1 | [[Ян Йіржы Гайнш]] |- ! 1 | [[Ян Каверскі]] |- ! 1 | [[Ян Казялевіч]] |- ! 1 | [[Ян Казімір Бжастоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Календа]] |- ! 1 | [[Ян Камінскі]] |- ! 1 | [[Ян Канапарыус]] |- ! 1 | [[Ян Канарскі]] |- ! 1 | [[Ян Канты Падгарадзенскі]] |- ! 1 | [[Ян Канюшэўскі]] |- ! 1 | [[Ян Капістран]] |- ! 1 | [[Ян Караль Млоцкі]] |- ! 1 | [[Ян Караль Чалганскі]] |- ! 1 | [[Ян Катовіч]] |- ! 1 | [[Ян Клеменс Мінасовіч]] |- ! 1 | [[Ян Клімак]] |- ! 1 | [[Ян Кміта]] |- ! 1 | [[Ян Коцел]] |- ! 1 | [[Ян Кршцітал Кухарж]] |- ! 1 | [[Ян Кучынскі]] |- ! 1 | [[Ян Ламановіч]] |- ! 1 | [[Ян Лапацінскі]] |- ! 1 | [[Ян Ласкі, старэйшы]] |- ! 1 | [[Ян Ласкі Старэйшы]] |- ! 1 | [[Ян Лежбах]] |- ! 1 | [[Ян Лорак]] |- ! 1 | [[Ян Лось]] |- ! 1 | [[Ян Лявонцьевіч Янышаў]] |- ! 1 | [[Ян Ліпскі]] |- ! 1 | [[Ян Ліцыні Намыслоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Малецкі]] |- ! 1 | [[Ян Мандзялёўскі]] |- ! 1 | [[Ян Марак Марці]] |- ! 1 | [[Ян Марек Ґіжицький]] |- ! 1 | [[Ян Марк]] |- ! 1 | [[Ян Марцінавіч Цадроўскі]] |- ! 1 | [[Ян Муската]] |- ! 1 | [[Ян Мэндрыкс]] |- ! 1 | [[Ян Мячкоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Мікалай Смагулецкі]] |- ! 1 | [[Ян Міхайлавіч Зарака-Заракоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Немаеўскі]] |- ! 1 | [[Ян Панцэвіч]] |- ! 1 | [[Ян Парлера]] |- ! 1 | [[Ян Пацей]] |- ! 1 | [[Ян Пенс]] |- ! 1 | [[Ян Пехаціньскі]] |- ! 1 | [[Ян Пудэлка (Андрушэвіч)]] |- ! 1 | [[Ян Пузына]] |- ! 1 | [[Ян Пурвінскі]] |- ! 1 | [[Ян Пяткевіч]] |- ! 1 | [[Ян Пілх]] |- ! 1 | [[Ян Пітэр Схотэ]] |- ! 1 | [[Ян Развадоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Райскі]] |- ! 1 | [[Ян Ракоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Рашоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Рокіцана]] |- ! 1 | [[Ян Рудаміна (бурмістр віленскі)]] |- ! 1 | [[Ян Руткоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Сабаткоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Самуэль Пац]] |- ! 1 | [[Ян Санові]] |- ! 1 | [[Ян Саркандэр]] |- ! 1 | [[Ян Секлюцыян]] |- ! 1 | [[Ян Сокал з Ламберка]] |- ! 1 | [[Ян Станіслаў Ябланоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Стыка]] |- ! 1 | [[Ян Стэфан Выджга]] |- ! 1 | [[Ян Сьюэл]] |- ! 1 | [[Ян Сіпко]] |- ! 1 | [[Ян Табіяш Дыдрыштэн]] |- ! 1 | [[Ян Тарноўскі (ваявода кракаўскі)]] |- ! 1 | [[Ян Ташка Канецпольскі]] |- ! 1 | [[Ян Тобіаш Аўгусцінавіч]] |- ! 1 | [[Ян Тупальт]] |- ! 1 | [[Ян Тхуле]] |- ! 1 | [[Ян Тырава]] |- ! 1 | [[Ян Урбан]] |- ! 1 | [[Ян Фелікс Агінскі]] |- ! 1 | [[Ян Фелікс Шчыт]] |- ! 1 | [[Ян Францук]] |- ! 1 | [[Ян Францішак Бялінскі]] |- ! 1 | [[Ян Фрыдэрык Сапега, 1618-1664]] |- ! 1 | [[Ян Фрыдэрык Сапега, сын Фрыдэрыка]] |- ! 1 | [[Ян Фрыдэрык Сапега (1618—1664)]] |- ! 1 | [[Ян Фёлкель]] |- ! 1 | [[Ян Хак]] |- ! 1 | [[Ян Хемпель(генерал)]] |- ! 1 | [[Ян Хрызастом Багамолец]] |- ! 1 | [[Ян Хрызастом Замойскі]] |- ! 1 | [[Ян Хрызастом Качкоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Хрызастом Ражнятоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Хрызатом]] |- ! 1 | [[Ян Хрысціцель Альбертрандзі]] |- ! 1 | [[Ян Цяцерскі]] |- ! 1 | [[Ян Часлаў Манюшка]] |- ! 1 | [[Ян Чыжоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Шамятовіч]] |- ! 1 | [[Ян Шафранец]] |- ! 1 | [[Ян Швыкоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Шміт]] |- ! 1 | [[Ян Шрэтэр]] |- ! 1 | [[Ян Шумскі]] |- ! 1 | [[Ян Шыйкоўскі]] |- ! 1 | [[Ян Шыцзюнь]] |- ! 1 | [[Ян Эвангеліста Пуркінэ]] |- ! 1 | [[Ян Эўген Кочыш]] |- ! 1 | [[Ян Юзафавіч Лукашэвіч]] |- ! 1 | [[Ян Юргевіч]] |- ! 1 | [[Ян Якуб Сімановіч]] |- ! 1 | [[Ян Янкоўскі]] |- ! 1 | [[Ян ван Хёйсум]] |- ! 1 | [[Ян з Глогава]] |- ! 1 | [[Ян з Дзержгава]] |- ! 1 | [[Ян з Рабштэйна]] |- ! 1 | [[Ян з Ратна]] |- ! 1 | [[Яна Багаслоў]] |- ! 1 | [[Яна Непамуцкі]] |- ! 1 | [[Яна Тышкевіч]] |- ! 1 | [[Янакіс Маціс]] |- ! 1 | [[Янас Вашары]] |- ! 1 | [[Янатруда]] |- ! 1 | [[Янаш Секей]] |- ! 1 | [[Янаш Чэрнах]] |- ! 1 | [[Янаш Шымар]] |- ! 1 | [[Янаўская генеральная кансісторыя]] |- ! 1 | [[Янаўская кавалькада]] |- ! 1 | [[Янка-музыкант]] |- ! 1 | [[Янкевіч]] |- ! 1 | [[Янкілу]] |- ! 1 | [[Янтарка]] |- ! 1 | [[Янус, кароль Кіпра]] |- ! 1 | [[Янус Паноніус]] |- ! 1 | [[Януш III Мазавецкі]] |- ! 1 | [[Януш Багдан]] |- ! 1 | [[Януш Вайцэхоўскі]] |- ! 1 | [[Януш Гаяс]] |- ! 1 | [[Януш Скалімоўскі]] |- ! 1 | [[Янікі (Руднеў)]] |- ! 1 | [[Яніс Буліс]] |- ! 1 | [[Яніс Розенбергс]] |- ! 1 | [[Японскі фестываль медыя-мастацтваў]] |- ! 1 | [[Японскі флот]] |- ! 1 | [[Яравыя і азімыя культуры]] |- ! 1 | [[Ярамір, біскуп пражскі]] |- ! 1 | [[Ярамір Емніцкі]] |- ! 1 | [[Ярапалец]] |- ! 1 | [[Яраславава Дварышча]] |- ! 1 | [[Яраслаў Ізяславіч]] |- ! 1 | [[Яраслаў Вайцяхоўскі]] |- ! 1 | [[Яраслаў Валер'евіч Іваноў]] |- ! 1 | [[Яраслаў Куркоўскі]] |- ! 1 | [[Яраслаў Лукомскі]] |- ! 1 | [[Яраслаў Марэк Рымкевіч]] |- ! 1 | [[Яраслаў Нікодэм]] |- ! 1 | [[Яраслаў Уладзіміравіч, князь серпухаўска-бораўскі]] |- ! 1 | [[Яраслаў Уладзіміравіч (князь бораўскі)]] |- ! 1 | [[Яраслаў Усеваладавіч, князь уладзімірскі]] |- ! 1 | [[Яраслаў Харкевіч]] |- ! 1 | [[Яраслаў з Любліна]] |- ! 1 | [[Яраслаўскае мастацкае вучылішча]] |- ! 1 | [[Яраслаўская губернія]] |- ! 1 | [[Яраслаўскі езуіцкі калегіум]] |- ! 1 | [[Яраслаўскі педагагічны інстытут]] |- ! 1 | [[Яраш Іванавіч Жыжэмскі]] |- ! 1 | [[Яраш Карыцкі]] |- ! 1 | [[Ярашэўскі]] |- ! 1 | [[Ярл Оркні]] |- ! 1 | [[Ярмук]] |- ! 1 | [[Ярослаў Ксёнжак]] |- ! 1 | [[Ярыца]] |- ! 1 | [[Яскі мір]] |- ! 1 | [[Яслі]] |- ! 1 | [[Яснагорскі манастыр]] |- ! 1 | [[Яспер Ліндэ]] |- ! 1 | [[Яспіс]] |- ! 1 | [[Ясько]] |- ! 1 | [[Ясянецкая сядзіба]] |- ! 1 | [[Ясіакі Умэгакі]] |- ! 1 | [[Яфрэм (Мілуцінавіч)]] |- ! 1 | [[Яфрэм (Хвастоў)]] |- ! 1 | [[Яфрэм Катунацкі]] |- ! 1 | [[Яфрэм Рэдэўцкі]] |- ! 1 | [[Яфрэмаў кодэкс]] |- ! 1 | [[Яфская брама]] |- ! 1 | [[Яффа]] |- ! 1 | [[Яфімія Уладзіміраўна]] |- ! 1 | [[Ях'я]] |- ! 1 | [[Яцак Каспшык]] |- ! 1 | [[Яцак Пыл]] |- ! 1 | [[Яцэк Калуцкі]] |- ! 1 | [[Яцэк Майхроўскі]] |- ! 1 | [[Яцэк Меркель]] |- ! 1 | [[Ячная каша]] |- ! 1 | [[Ячныя крупы]] |- ! 1 | [[Яшмуйжа]] |- ! 1 | [[Яшнец]] |- ! 1 | [[Яіцкія казакі]] |- ! 1 | [[Яўген (Казанцаў)]] |- ! 1 | [[Яўген (Парфянюк)]] |- ! 1 | [[Яўген (Рашэтнікаў)]] |- ! 1 | [[Яўген (Сахараў)]] |- ! 1 | [[Яўген (Сахараў-Платонаў)]] |- ! 1 | [[Яўген (Шарашылаў)]] |- ! 1 | [[Яўген (значэнні)]] |- ! 1 | [[Яўген Аляксандравіч Бараніхін]] |- ! 1 | [[Яўген Аляксеевіч Касмінскі]] |- ! 1 | [[Яўген Аляксеевіч Стычкін]] |- ! 1 | [[Яўген Ашчэпкаў]] |- ! 1 | [[Яўген Буры]] |- ! 1 | [[Яўген Гейнрыхс]] |- ! 1 | [[Яўген Дзмітрыевіч Паліванаў]] |- ! 1 | [[Яўген Еўсцігнеевіч Галубінскі]] |- ! 1 | [[Яўген Еўсігнеевіч Галубінскі]] |- ! 1 | [[Яўген Казіміроўскі]] |- ! 1 | [[Яўген Калбовіч]] |- ! 1 | [[Яўген Крулікоўскі]] |- ! 1 | [[Яўген Мікалаевіч Торшын]] |- ! 1 | [[Яўген Мікалаевіч Трубяцкой]] |- ! 1 | [[Яўген Мікалаевіч Трубяцкі]] |- ! 1 | [[Яўген Пчалоў]] |- ! 1 | [[Яўген Разін]] |- ! 1 | [[Яўген Рдултоўскі]] |- ! 1 | [[Яўген Сцяпанавіч Таўстуха]] |- ! 1 | [[Яўгеній (Бажанаў)]] |- ! 1 | [[Яўгеній (Дабратворскі)]] |- ! 1 | [[Яўгеній Львовіч Няміроўскі]] |- ! 1 | [[Яўгеній Фёдаравіч Грос]] |- ! 1 | [[Яўгеніюш Дамброўскі]] |- ! 1 | [[Яўгенія Андрэеўна Глінка-Зямелька]] |- ! 1 | [[Яўгенія Мікалаеўна Пятрова]] |- ! 1 | [[Яўгенія Міхайлаўна Крысці]] |- ! 1 | [[Яўграф (Музалеўскі-Платонаў)]] |- ! 1 | [[Яўлампій (Увядзенскі)]] |- ! 1 | [[Яўлампій Іосіфавіч Красін]] |- ! 1 | [[Яўлогій (Георгіеўскі)]] |- ! 1 | [[Яўменій Малец]] |- ! 1 | [[Яўрэйскае квадратнае пісьмо]] |- ! 1 | [[Яўрэйская грэчаская мова кайнэ]] |- ! 1 | [[Яўрэйская мова]] |- ! 1 | [[Яўрэйскі закон]] |- ! 1 | [[Яўрэйскія пагромы]] |- ! 1 | [[Яўрэйскія пагромы ў Расіі]] |- ! 1 | [[Яўрэі-хрысціяне]] |- ! 1 | [[Яўсевій]] |- ! 1 | [[Яўсевій (Ільінскі)]] |- ! 1 | [[Яўсевій (Орлінскі)]] |- ! 1 | [[Яўсевій (Цюхлоў)]] |- ! 1 | [[Яўсевій Самасацкі]] |- ! 1 | [[Яўстафій Антыяхійскі]] |- ! 1 | [[Яўстафій Лукомскі]] |- ! 1 | [[Яўстафій Пылінскі]] |- ! 1 | [[Яўстахій II]] |- ! 1 | [[Яўстахій IV]] |- ! 1 | [[Яўстрацій Паўлавіч Меднікаў]] |- ! 1 | [[Яўстрацій Пячэрскі]] |- ! 1 | [[Яўфімій, архіепіскап Растоўскі]] |- ! 1 | [[Яўфімій (Крымскі)]] |- ! 1 | [[Яўфімій I, Патрыярх Канстанцінопальскі]] |- ! 1 | [[Яўфімій II, архіепіскап наўгародскі]] |- ! 1 | [[Яўфімій Вялікі]] |- ! 1 | [[Яўфімія Вярбіцкая]] |- ! 1 | [[Яўфімія Усехвальная]] |- ! 1 | [[Яўфімія Усяхвальная]] |- ! 1 | [[Яўфімія Халкідонская]] |- ! 1 | [[Яўхім Гарбацкі]] |} j67bytgzn4wcqlgl9i72e46bxf97j1s 2 747406 5143795 5137022 2026-05-19T23:03:21Z MocnyDuham 99818 +1 5143795 wikitext text/x-wiki <div style="max-width:1100px; margin:0 auto; font-family:system-ui, -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', sans-serif;"> <!-- Верхняя карточка --> <div style="background:#f8fafc; border:1px solid #dbe4ee; border-radius:16px; padding:24px; margin-bottom:18px; box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,0.04);"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:20px; align-items:flex-start; justify-content:space-between;"> <div style="flex:1 1 560px; min-width:260px;"> <div style="font-size:210%; font-weight:800; line-height:1.15; color:#1f2937; margin-bottom:8px;"> MocnyDuham </div> <div style="font-size:105%; color:#4b5563; line-height:1.65;"> Вітаю! Гэта мая старонка ўдзельніка ў беларускай Вікіпедыі. Калі я раблю нешта не так — калі ласка, пакіньце паведамленне [[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|ў размовах]]. Дзякуй! </div> <div style="margin-top:14px; line-height:2.2;"> <span style="background:#e0f2fe; color:#075985; border:1px solid #bae6fd; border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">адміністратар</span> <span style="background:#eef2ff; color:#3730a3; border:1px solid #c7d2fe; border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">адміністратар інтэрфейсу</span> <span style="background:#ecfdf5; color:#065f46; border:1px solid #bbf7d0; border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">удзельнік Discord</span> <span style="background:#fff7ed; color:#9a3412; border:1px solid #fed7aa; border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">дапамагаю ўдзельнікам</span> </div> </div> <div style="flex:0 1 260px; min-width:220px;"> {{Userboxtop}} {{Userbox/Адміністратар}} {{Userbox/Карыстальнік Discord}} {{Userboxbottom}} </div> </div> </div> <!-- Хуткая сувязь --> <div style="display:grid; grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(260px,1fr)); gap:16px; margin-bottom:18px;"> <div style="background:#ffffff; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:14px; padding:18px;"> <div style="font-size:130%; font-weight:700; color:#111827; margin-bottom:8px;">Зваротная сувязь</div> <div style="color:#4b5563; line-height:1.65;"> Калі вам патрэбна дапамога — не саромейцеся мне напісаць на [[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|старонцы размоваў]]. Я дапамагу! </div> </div> <div style="background:#ffffff; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:14px; padding:18px;"> <div style="font-size:130%; font-weight:700; color:#111827; margin-bottom:8px;">Канфірмацыя</div> <div style="color:#4b5563; line-height:1.65;"> Мая канфірмацыя пройдзе <b>7 верасня 2026 года</b>, згодна [[Адмысловае:PermanentLink/5032678#MocnyDuham|з заяўкай]] на статус адміністратара. </div> </div> </div> <!-- Створаныя і перакладзеныя артыкулы --> <div style="background:#ffffff; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:space-between; gap:10px; margin-bottom:14px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:#111827;"> Стварыў / пераклаў </div> <div style="font-size:90%; color:#6b7280;"> артыкулы </div> </div> <div style="height:1px; background:#e5e7eb; margin-bottom:16px;"></div> {{Калонкі|4}}<small> * [[TypeScript]] * [[Docker]] * [[Vue.js]] * [[Django]] * [[Flask]] * [[FastAPI]] * [[Pandas]] * [[Laravel]] * [[Vite]] * [[SaaS]] * [[Кантэйнерызацыя]] * [[Мова праграмавання высокага ўзроўню]] * [[Мова праграмавання нізкага ўзроўню]] * [[Вэб-фрэймворк]] * [[Пераменная (інфарматыка)]] * [[Web3]] * [[Сацыяльныя медыя]] * [[LinkedIn]] * [[Stack Overflow]] * [[Фонд салідарнасці BYSOL]] * [[Character.ai]] * [[LeetCode]] * [[YouTube Music]] * [[Binance]] * [[Беларускі Гаюн]] * [[Пахне чабор (лозунг)]] * [[Стоп таракан!]] * [[Верым, можам, пераможам!]] * [[Каханую не аддаюць!]] * [[Сабачку!]] * [[Час мяняць лысую гуму!]] * [[Beautiful Soup (парсер HTML)]] * [[Беларусь галаўнога мозгу]] * [[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]] * [[Барацьба (газета)]] * [[Смерць фашызму]] * [[Смерць фашыстам]] * [[Павел Суслаў]] * [[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай]] * [[Маланка Медыя]] * [[Крыж Адраджэння Беларусі]] * [[Крыж Добрасуседства]] * [[Беларусь за МКАДам]] * [[Партызанскі Народны Крыж]] * [[Police in Paris]] * [[Я выходжу]] * [[Гвіда ван Росум]] * [[Велікадушны пажыццёвы дыктатар]] * [[Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025)]] * [[Дэфэйсмэнт]] * [[AniBel]] * [[Леў XIV]] * [[Heil Hitler (песня)|Heil Hitler]] * [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] * [[Гжэгаж Браўн]] * [[Патрыятычны хакінг]] * [[Доксінг]] * [[Максім Лепушэнка]] * [[Вольга Генадзеўна Сітнік|Вольга Сітнік]] * [[Ваенная энцыклапедыя Беларусі]] * [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] * [[Хактывізм]] * [[DoS-напад]] * [[Віктар Васільевіч Вабішчэвіч|Віктар Вабішчэвіч]] * [[Павел Уладзіміравіч Баркоўскі|Павел Баркоўскі]] * [[Аліса Віктараўна Рыжычэнка|Аліса Рыжычэнка]] * [[Вольга Зазулінская]] * [[Валерый Валер’евіч Мацкевіч|Валерый Мацкевіч]] * [[Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў|Сяргей Бяспалаў]] * [[Лізавета Сяргеяўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]] * [[Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі]] * [[Ахаха]] * [[Выбуховыя штаны]] * [[Цімафей (манул)]] * [[Персанал з’еў гэта пазней]] * [[Астма]] * [[Алеся Вячаславаўна Гаўрыленка|Алеся Гаўрыленка]] * [[Грокіпедыя]] * [[Сексуальны грумінг]] * [[Калядны жук]] * [[Anoplognathus abnormis]] * [[100 мужчын супраць гарылы]] * [[Элеўсінскія містэрыі]] * [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] </small>{{Калонкі/канец}} </div> <!-- Шаблоны --> <div style="background:#ffffff; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:space-between; gap:10px; margin-bottom:14px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:#111827;"> Шаблоны </div> <div style="font-size:90%; color:#6b7280;"> створаныя </div> </div> <div style="height:1px; background:#e5e7eb; margin-bottom:16px;"></div> {{Калонкі|4}}<small> * [[Шаблон:Беларускія лозунгі]] * [[Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі]] * [[Шаблон:Уладзімір Зяленскі]] * [[Шаблон:Пасведчанне асобы]] </small>{{Калонкі/канец}} </div> <!-- Карысныя спасылкі --> <div style="background:#f9fafb; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:#111827; margin-bottom:14px;"> Карысныя спасылкі </div> <div style="height:1px; background:#e5e7eb; margin-bottom:16px;"></div> <div style="line-height:1.9;"> * [[Вікіпедыя:Тэрміналогія]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік|Чарнавік]] </div> </div> <!-- Ніжні подпіс --> <div style="text-align:center; color:#6b7280; font-size:90%; padding:12px 0 4px;"> Дзякуй, што завіталі на маю старонку. </div> </div> 75d7ifgfzediam88tzjbja4u037ryhb 5143944 5143795 2026-05-20T10:17:40Z MocnyDuham 99818 +1 5143944 wikitext text/x-wiki <div style="max-width:1100px; margin:0 auto; font-family:system-ui, -apple-system, BlinkMacSystemFont, 'Segoe UI', sans-serif;"> <!-- Верхняя карточка --> <div style="background:#f8fafc; border:1px solid #dbe4ee; border-radius:16px; padding:24px; margin-bottom:18px; box-shadow:0 2px 8px rgba(0,0,0,0.04);"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; gap:20px; align-items:flex-start; justify-content:space-between;"> <div style="flex:1 1 560px; min-width:260px;"> <div style="font-size:210%; font-weight:800; line-height:1.15; color:#1f2937; margin-bottom:8px;"> MocnyDuham </div> <div style="font-size:105%; color:#4b5563; line-height:1.65;"> Вітаю! Гэта мая старонка ўдзельніка ў беларускай Вікіпедыі. Калі я раблю нешта не так — калі ласка, пакіньце паведамленне [[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|ў размовах]]. Дзякуй! </div> <div style="margin-top:14px; line-height:2.2;"> <span style="background:#e0f2fe; color:#075985; border:1px solid #bae6fd; border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">адміністратар</span> <span style="background:#eef2ff; color:#3730a3; border:1px solid #c7d2fe; border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">адміністратар інтэрфейсу</span> <span style="background:#ecfdf5; color:#065f46; border:1px solid #bbf7d0; border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">удзельнік Discord</span> <span style="background:#fff7ed; color:#9a3412; border:1px solid #fed7aa; border-radius:999px; padding:5px 11px; font-size:90%; white-space:nowrap;">дапамагаю ўдзельнікам</span> </div> </div> <div style="flex:0 1 260px; min-width:220px;"> {{Userboxtop}} {{Userbox/Адміністратар}} {{Userbox/Карыстальнік Discord}} {{Userboxbottom}} </div> </div> </div> <!-- Хуткая сувязь --> <div style="display:grid; grid-template-columns:repeat(auto-fit,minmax(260px,1fr)); gap:16px; margin-bottom:18px;"> <div style="background:#ffffff; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:14px; padding:18px;"> <div style="font-size:130%; font-weight:700; color:#111827; margin-bottom:8px;">Зваротная сувязь</div> <div style="color:#4b5563; line-height:1.65;"> Калі вам патрэбна дапамога — не саромейцеся мне напісаць на [[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|старонцы размоваў]]. Я дапамагу! </div> </div> <div style="background:#ffffff; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:14px; padding:18px;"> <div style="font-size:130%; font-weight:700; color:#111827; margin-bottom:8px;">Канфірмацыя</div> <div style="color:#4b5563; line-height:1.65;"> Мая канфірмацыя пройдзе <b>7 верасня 2026 года</b>, згодна [[Адмысловае:PermanentLink/5032678#MocnyDuham|з заяўкай]] на статус адміністратара. </div> </div> </div> <!-- Створаныя і перакладзеныя артыкулы --> <div style="background:#ffffff; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:space-between; gap:10px; margin-bottom:14px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:#111827;"> Стварыў / пераклаў </div> <div style="font-size:90%; color:#6b7280;"> артыкулы </div> </div> <div style="height:1px; background:#e5e7eb; margin-bottom:16px;"></div> {{Калонкі|4}}<small> * [[TypeScript]] * [[Docker]] * [[Vue.js]] * [[Django]] * [[Flask]] * [[FastAPI]] * [[Pandas]] * [[Laravel]] * [[Vite]] * [[SaaS]] * [[Кантэйнерызацыя]] * [[Мова праграмавання высокага ўзроўню]] * [[Мова праграмавання нізкага ўзроўню]] * [[Вэб-фрэймворк]] * [[Пераменная (інфарматыка)]] * [[Web3]] * [[Сацыяльныя медыя]] * [[LinkedIn]] * [[Stack Overflow]] * [[Фонд салідарнасці BYSOL]] * [[Character.ai]] * [[LeetCode]] * [[YouTube Music]] * [[Binance]] * [[Беларускі Гаюн]] * [[Пахне чабор (лозунг)]] * [[Стоп таракан!]] * [[Верым, можам, пераможам!]] * [[Каханую не аддаюць!]] * [[Сабачку!]] * [[Час мяняць лысую гуму!]] * [[Beautiful Soup (парсер HTML)]] * [[Беларусь галаўнога мозгу]] * [[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]] * [[Барацьба (газета)]] * [[Смерць фашызму]] * [[Смерць фашыстам]] * [[Павел Суслаў]] * [[Навагодні зварот Святланы Ціханоўскай]] * [[Маланка Медыя]] * [[Крыж Адраджэння Беларусі]] * [[Крыж Добрасуседства]] * [[Беларусь за МКАДам]] * [[Партызанскі Народны Крыж]] * [[Police in Paris]] * [[Я выходжу]] * [[Гвіда ван Росум]] * [[Велікадушны пажыццёвы дыктатар]] * [[Сустрэча Дональда Трампа і Уладзіміра Зяленскага (2025)]] * [[Дэфэйсмэнт]] * [[AniBel]] * [[Леў XIV]] * [[Heil Hitler (песня)|Heil Hitler]] * [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] * [[Гжэгаж Браўн]] * [[Патрыятычны хакінг]] * [[Доксінг]] * [[Максім Лепушэнка]] * [[Вольга Генадзеўна Сітнік|Вольга Сітнік]] * [[Ваенная энцыклапедыя Беларусі]] * [[Заслужаны настаўнік Беларускай ССР]] * [[Хактывізм]] * [[DoS-напад]] * [[Віктар Васільевіч Вабішчэвіч|Віктар Вабішчэвіч]] * [[Павел Уладзіміравіч Баркоўскі|Павел Баркоўскі]] * [[Аліса Віктараўна Рыжычэнка|Аліса Рыжычэнка]] * [[Вольга Зазулінская]] * [[Валерый Валер’евіч Мацкевіч|Валерый Мацкевіч]] * [[Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў|Сяргей Бяспалаў]] * [[Лізавета Сяргеяўна Пракопчык|Лізавета Пракопчык]] * [[Прымусовыя пакаянныя відэа ў Беларусі]] * [[Ахаха]] * [[Выбуховыя штаны]] * [[Цімафей (манул)]] * [[Персанал з’еў гэта пазней]] * [[Астма]] * [[Алеся Вячаславаўна Гаўрыленка|Алеся Гаўрыленка]] * [[Грокіпедыя]] * [[Сексуальны грумінг]] * [[Калядны жук]] * [[Anoplognathus abnormis]] * [[100 мужчын супраць гарылы]] * [[Элеўсінскія містэрыі]] * [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] * [[Еўрапейскі выбар]] </small>{{Калонкі/канец}} </div> <!-- Шаблоны --> <div style="background:#ffffff; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="display:flex; flex-wrap:wrap; align-items:center; justify-content:space-between; gap:10px; margin-bottom:14px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:#111827;"> Шаблоны </div> <div style="font-size:90%; color:#6b7280;"> створаныя </div> </div> <div style="height:1px; background:#e5e7eb; margin-bottom:16px;"></div> {{Калонкі|4}}<small> * [[Шаблон:Беларускія лозунгі]] * [[Шаблон:Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі]] * [[Шаблон:Уладзімір Зяленскі]] * [[Шаблон:Пасведчанне асобы]] </small>{{Калонкі/канец}} </div> <!-- Карысныя спасылкі --> <div style="background:#f9fafb; border:1px solid #e5e7eb; border-radius:16px; padding:22px; margin-bottom:18px;"> <div style="font-size:155%; font-weight:800; color:#111827; margin-bottom:14px;"> Карысныя спасылкі </div> <div style="height:1px; background:#e5e7eb; margin-bottom:16px;"></div> <div style="line-height:1.9;"> * [[Вікіпедыя:Тэрміналогія]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік|Чарнавік]] </div> </div> <!-- Ніжні подпіс --> <div style="text-align:center; color:#6b7280; font-size:90%; padding:12px 0 4px;"> Дзякуй, што завіталі на маю старонку. </div> </div> pw3fezfoljluvi036y7ggro5cbig1rx 10 748161 5143954 5086599 2026-05-20T10:31:48Z M.L.Bot 261 5143954 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = Беларускія дэмакратычныя сілы ў выгнанні (з 2020 года) |стыль_цела = font-size: 88%; |клас_спісаў = hlist |загаловак1 = |спіс1 = * [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|Прэзідэнцкія выбары 2020 года]] * [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|Пратэсты]] * [[Эміграцыя з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|Эміграцыя з Беларусі]] * [[Рэлакацыя бізнеса з Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|Рэлакацыя з Беларусі]] * [[Пакіданне бізнесам Беларусі пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года|Пакіданне бізнесам Беларусі]] * [[Пагром незалежных медыя ў Беларусі (2021)|Пагром незалежных медыя]] * [[Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021)|Пагром грамадскіх арганізацый]] * [[Рэферэндум у Беларусі (2022)|Канстытуцыйны рэферэндум]] * [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну|Уварванне ва Украіну]] |загаловак2 = Арганізацыі |спіс2 = * [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі]] * [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] * [[Офіс Святланы Ціханоўскай]] * [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнае антыкрызіснае кіраванне]] * [[Рада Беларускай Народнай Рэспублікі|Рада БНР]]¹ {{Navbox subgroups |bodystyle = |groupstyle = |groupoddstyle = |groupevenstyle =а |liststyle = |oddstyle = |evenstyle = |group1 = Культура |list1 = * [[Беларуская асацыяцыя журналістаў]] * [[Беларуская Рада Культуры]] * [[Беларускі дом у Варшаве]] * [[Беларускі моладзевы хаб]] * [[Беларускі нацыянальны моладзевы савет — РАДА]] * [[Будзьма беларусамі!]] * [[Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча (сучасны)|Віленскі беларускі музей імя Івана Луцкевіча]]¹ * [[Геральдычная рада]] * [[Годна]] * [[Купалаўцы]] * [[Міжнародны саюз беларускіх пісьменнікаў]] * [[Таварыства беларускай мовы імя Францішка Скарыны]] * [[Цэнтр беларускай супольнасці і культуры ў Вільні]] * [[Symbal.by]] |group2 = Ініцыятывы |list2 = * [[Новая Беларусь (грамадская платформа)|Новая Беларусь]] * [[Кіберпартызаны]] * [[BYPOL]] * [[Belpol]] * [[Беларускі фонд спартыўнай салідарнасці]] * [[Народныя амбасады Беларусі]] * [[Свабоднае аб’яднанне спартсменаў Беларусі]] * {{нп3|Сумленныя людзі|Сумленныя людзі|ru|Честные люди}} |group3 = Падтрымка |list3 = * [[Фонд салідарнасці BYSOL|BYSOL]] * [[Беларуская суполка RAZAM|RAZAM]] * [[Freedom House]] * [[Арганізацыя «Дапамога»]] * [[Краіна для жыцця (фонд)|Краіна для жыцця]] * [[Free Belarus Center]] |group4 = Іншае |list4 = [[Пашпарт Новай Беларусі|Пашпарт «Новай Беларусі»]] }} |загаловак3 = СМІ і медыя |спіс3 = * [[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]] * [[Зеркало (сайт)|Зеркало]] * [[Еўрарадыё]] * [[KYKY.org|KYKY.org]] * [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё «Свабода»]]¹ * [[Reform.news]] * [[Белсат]]¹ * [[MOST Media]] * [[Беларускі расследавальніцкі цэнтр]] * [[Жыццё-маліна]] * [[ЧестнОК]] * [[NEXTA]] * [[План B]] * [[Мотолько Помоги]] * [[Обычное утро]] * [[Hrodna.life]] * [[Беларусь галаўнога мозга]] * {{нп3|Voices from Belarus|Voices from Belarus|ru|Voices from Belarus}} |загаловак4 = Выдавецтвы |спіс4 = * [[Янушкевіч (выдавецтва)|Янушкевіч]] * [[Гутэнберг (выдавецтва)|Гутэнберг]] * [[Скарына (выдавецтва)|Скарына]] * [[Вясна (выдавецтва)|Вясна]]¹ |загаловак5 = Вайскоўцы |спіс5 = * [[Полк Каліноўскага]] * [[Батальён «Тэрор»]] * [[Беларускі полк «Пагоня»]] * [[Паспалітае рушэнне (2023)|Паспалітае рушэнне]] |загаловак6 = Рэлігія |спіс6 = * [[Хрысціянская візія]] * [[Беларускі праваслаўны прыход у Вільні]] |загаловак7 = Ініцыятывы<br/>[[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму<br/>Лукашэнкі]] |спіс7 = [[Камісія па разглядзе зваротаў грамадзян Беларусі, якія знаходзяцца за мяжой, па пытаннях здзяйснення імі правапарушэнняў|Камісія па вяртанні]] |стыль_унізе = |унізе = ¹ знаходзіліся за мяжой да падзей 2020 года }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Палітыка Беларусі]] </noinclude> iq57swn7hiopvfb1pxhkieyjltpy205 100 753022 5143556 5143125 2026-05-19T15:51:32Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5143556 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Конрад Цузэ|2026-05-19T12:44:26Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Яўсевій Кесарыйскі|2026-05-18T07:10:06Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Станіслаў Цывінскі|2026-05-16T10:54:26Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Музей Пія-Клімента|2026-05-15T20:33:04Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Цэнтральны музей Узброеных сіл|2026-05-15T18:57:04Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Ян Адамус|2026-05-13T12:54:58Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Стэфан Эрэнкройц|2026-05-13T11:14:25Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Анатоль Давыдавіч Зімон|2026-05-13T07:41:17Z|Siarhei V}} {{Новы артыкул|Настасся Уладзіславаўна Панкратава|2026-05-11T08:06:48Z|Дэно}} {{Новы артыкул|Васіл Калараў|2026-05-09T14:44:53Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Базыль Сегень|2026-05-09T06:54:27Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Паўліна Керсноўская|2026-05-08T17:50:12Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Іасафат (Жарскі)|2026-05-08T15:44:28Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Анатоль Леанідавіч Адамішын|2026-05-07T19:18:16Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Эрвін Кашмідэр|2026-05-04T07:39:52Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Марсель Карнэ|2026-05-04T05:48:14Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> oa7hgsvgtx66vmz64fww8lstdpggh0e 100 753274 5143554 5143123 2026-05-19T15:51:12Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5143554 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Хюнфельд|2026-05-19T12:49:44Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Нікамедыя|2026-05-18T06:56:54Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Дняпроўскі завулак (Мінск)|2026-05-17T09:04:15Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Дняпроўскі праезд (Мінск)|2026-05-15T12:04:38Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Дняпроўская вуліца (Мінск)|2026-05-12T08:25:23Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Мавінга|2026-05-10T03:05:30Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Стары горад (Аль-Ула)|2026-05-09T22:41:18Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Вуліца Лазарава (Мінск)|2026-05-09T09:46:35Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Вахравар|2026-05-08T13:16:32Z|DzBar}} {{Новы артыкул|Аль-Ула|2026-05-06T23:41:46Z|SimondR}} {{Новы артыкул|Грэна|2026-05-05T12:01:58Z|Rymchonak}} {{Новы артыкул|Фобарг|2026-05-05T11:55:09Z|Rymchonak}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> iy716uf3kb1omtphfmlnwa28yvofu89 100 753287 5143552 5143120 2026-05-19T15:50:44Z NirvanaBot 40832 +4 новых 5143552 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-19T14:43:38Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Пахавальная абраднасць беларусаў|2026-05-18T21:41:57Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Ваджэнне куста|2026-05-18T21:08:08Z|Чаховіч Уладзіслаў}} {{Новы артыкул|Гета ў Дзяржынску|2026-05-18T17:59:00Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Уладзімір Пятровіч Заманскі|2026-05-17T17:40:15Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Дняпроўскі завулак (Мінск)|2026-05-17T09:04:15Z|Андрэй 2403 Б}} {{Новы артыкул|Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|2026-05-17T07:28:13Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Валянцін Куран|2026-05-17T05:38:23Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Літаратурная Беларусь|2026-05-16T20:42:21Z|Dzejka}} {{Новы артыкул|Станіслаў Цывінскі|2026-05-16T10:54:26Z|Aliaksei Lastouski}} {{Новы артыкул|Свята-Георгіеўская царква (Каменюкі)|2026-05-16T10:00:21Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-16T07:21:24Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Эдуард Сцяпанавіч Каляда|2026-05-16T07:07:06Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Максім Салікаў|2026-05-16T06:35:39Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Яраш|2026-05-16T06:13:29Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Іван Пятровіч Вярцелка|2026-05-15T19:14:40Z|DBatura}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> iym1i9lawjio2lk9h3isvtvbfhb946z 100 763680 5143557 5142698 2026-05-19T15:51:44Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5143557 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-19T14:43:38Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Валянцін Куран|2026-05-17T05:38:23Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-16T07:21:24Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Максім Салікаў|2026-05-16T06:35:39Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Эдуард Аляксандравіч Яраш|2026-05-16T06:13:29Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Дзмітрый Іванавіч Санталаў|2026-05-15T08:56:25Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Аляксей Фокін|2026-05-15T07:51:01Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|2026-05-15T05:02:58Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Радамір Врачэвіч|2026-05-15T04:19:49Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Павел Аляксандравіч Андрэеў|2026-05-14T11:07:43Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Дзяніс Забалоцін|2026-05-14T07:21:50Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-14T07:11:17Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 9v6t5xd1msjfxxsptov3cfdi8ns8ouh 0 764617 5143804 5056299 2026-05-19T23:20:54Z MocnyDuham 99818 афармленне, абнаўленне звестак 5143804 wikitext text/x-wiki [[Файл:Coordination_council_of_Belarusian_opposition_3.svg|міні|Размеркаванне мандатаў у Каардынацыйнай Радзе III-га склікання па выніках выбараў: {{legend|#ff0000|Спіс «Воля»: 6 мандатаў}} {{legend|#ffe30a|Спіс «Еўрапейскі выбар»: 8 мандатаў}} {{legend|#881313|Спіс «Наша справа»: 6 мандатаў}} {{legend|#0030ff|Спіс «Незалежныя беларусы»: 8 мандатаў}} {{legend|#28ff00|Спіс «Блок Пракоп’ева — Ягорава»: 13 мандатаў}} {{legend|#c35573|Спіс «[[Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”]]»: 28 мандатаў}} {{legend|#05dcf1|Спіс «Хопіць баяцца»: 3 мандаты}} {{legend|#8401ff|Спіс «Моладзевы наступ»: 8 мандатаў}}]] '''Выбары ў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду Беларусі]] ІІІ склікання''' прайшлі 25—27 мая 2024 года. Першы склад Каардынацыйнай рады быў сфарміраваны ў жніўні 2020 года для пераадолення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу]] ў краіне пасля сфальсіфікаваных [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]]. У кастрычніку 2022 года Каардынацыйная рада была рэфармаваная, у яе склад увайшлі 115 членаў. Трэці склад Каардынацыйнай рады было вырашана выбраць праз выбары<ref name=":0">{{Cite web|lang=by-By|url=https://storage.googleapis.com/council-elections-2024/index.html|title=Выбары ў Каардынацыйную раду|website=Выбары ў Каардынацыйную раду|access-date=2024-05-07}}</ref>. == Ход кампаніі == З 7 па 28 сакавіка 2024 года была сфарміраваная выбарчая камісія па правядзенні выбараў. У яе склад увайшлі [[Алена Прыходзька]] (старшыня), [[Андрэй Атаманчук]], [[Яраслаў Бекіш]], [[Дзмітрый Лазавік]], [[Альвіна Мінгазава]] і [[Алена Філатава]]<ref name=":0" />. З 1 красавіка па 15 красавіка былі сфарміраваныя спісы выбарчых суб’ектаў. 15 красавіка адбылася падача на рэгістрацыю ў выбарчую камісію, якая доўжылася да 22 красавіка<ref name=":0" />. Лідар спіса выбарчага суб’екта мусілі запоўніць Форму першаснай падачы заяўкі. Пасля спісы былі перададзены на верыфікацыю ў Выбарчую камісію. Прынятае рашэнне Выбарчай Камісіі паступілі на электронную пошту лідара спіса<ref name=":0" />. З 25 красавіка да 25 мая прайшла агітацыя<ref name=":0" />. 20 мая была апублікавана платформа Belarus ID<ref>{{Cite web|lang=by-By|url=https://storage.googleapis.com/council-elections-2024/index.html|title=Выбары ў Каардынацыйную раду|website=Выбары ў Каардынацыйную раду|access-date=2024-05-22}}</ref>, для бяспечнай верыфікацыі чалавека і галасавання анлайн. З прычын бяспекі для людзей унутры Беларусі будзе апублікавана вэб-версія<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343211|title=Апублікаваны мабільны дадатак для ўдзелу ў галасаванні ў Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-21|access-date=2024-05-22}}</ref>. 22 мая лідар выбарчнага спісу «Закон і правапарадак» [[Аляксандр Азараў]] праз бот [[План «Перамога»|плана «Перамога»]] разаслаў заклікі галасаваць на выбарах і падтрымаць ягоны спіс<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343291|title=Падпісаным на план «Перамога» прыйшло апавяшчэнне: галасуйце за Азарава. Што адбываецца і ў чым небяспека|website=Наша Ніва|date=2024-05-22|access-date=2024-05-24}}</ref>. Гэтыя дзеянні былі ўспрыняты як злоўжыванне, якое можа паставіць пад пагрозу людзей унутры Беларусі. [[Святлана Ціханоўская]] заявіла, што рассылка не была ўзгодненая ні з яе Офісам, ні з Аб’яднаным пераходным кабінетам, таму Азарава пазбавілі доступу да чат-боту плана «Перамога»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343330|title=Ціханоўская: Забралі ў Азарава доступ да чат-бота «Перамога»|website=Наша Ніва|date=2024-05-22|access-date=2024-05-24}}</ref>. 23 мая сітуацыю з рассылкай Азаравым паведамлення праз чат-бот разглядзела Выбарчая камісія па выбарах у Каардынацыйную раду. Сябры камісіі прынялі рашэнне зняць з выбараў увесь спіс «Закон і правапарадак», калі Аляксандра Азараў добраахвотна не адмовіцца балатавацца ў Каардынацыйную раду<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343450|title=Азарава прымушаюць зняцца з выбараў у Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-23|access-date=2024-05-24}}</ref>. Раніцай наступнага дня спіс «Закон і правапарадак» адмовіўся прыняць ультыматум Выбарчай камісіі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343466|title=Азараў адмовіўся здымацца з выбарчай гонкі ў Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-24|access-date=2024-05-24}}</ref>. Следам на пасяджэнні камісіі было прынята рашэнне зняць з гонкі ўвесь спіс «Закон і правапарадак»<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343469|title=Блок Азарава знялі з выбараў у Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-24|access-date=2024-05-24}}</ref>. Выбары ў Каардынацыйную раду пачаліся 25 мая і працягвалі 3 дні — да 23:59 27 мая. Галасаваць на выбарах у КР можна было толькі з наяўным пашпартам грамадзяніна Беларусі незалежна ад тэрміну дзеяння<ref name=":2" />. Усяго на выбарах прагаласавалі 6723 чалавекі<ref name=":3">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343694|title=Папярэднія вынікі галасавання ў Каардынацыйную раду: перамагае спіс Латушкі з 35%|website=Наша Ніва|date=2024-05-28|access-date=2024-05-27}}</ref>. Першапачаткова абяцалася, што першыя вынікі будуць аб’яўлены не пазней за 29 мая<ref name=":0" />, аднак, папярэднія вынікі былі абвешчаны адразу пасля галасавання<ref name=":3" />. 28 мая, на наступны дзень пасля галасавання, Выбарчая камісія паведаміла, што памылкова спісу «Наша справа» адзін мандат, які мусіў дастацца спісу «Моладзевы наступ»<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/28-05-2024-pravilnyya-vyniki-vybarau-kr|title=Па выбарах у Каардынацыйную раду назвалі няправільныя вынікі. Вось правільныя|website=belsat.eu|access-date=2024-05-28}}</ref>. На падачу і разгляд скаргаў закладзены перыяд з 29 мая па 8 чэрвеня. Канчатковыя вынікі выбараў будуць агалошаны 8 чэрвеня 2024 года<ref name=":0" />. Першае пасяджэнне Каардынацыйнай рады ІІІ склікання адбылася 15 чэрвеня 2024 г<ref name=":0" />. == Вынікі выбараў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343694|title=Вынікі галасавання ў Каардынацыйную раду: перамагае спіс Латушкі з 35%|website=Наша Ніва|date=2024-05-28|access-date=2024-05-27}}</ref> == {| class="wikitable" |+ !Выбарчы спіс !Колькасць галасоў !Працэнт галасоў !Колькасць атрыманых месцаў у КР (папярэднія вынікі)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rada_vision/3880|title=Каардынацыйная рада|website=Telegram|access-date=2024-05-27}}</ref> |- |Салідарнасць |104 |1,55 % |''не пераадолеў мінімальны парог'' |- |Блок «Воля» |432 |6,43 % |6 |- |Еўрапейскі выбар |605 |9,00 % |8 |- |Наша справа |489 |7,27 % |6<ref name=":4" /> |- |Закон і правапарадак | colspan="3" | ''зняты з выбараў'' |- |Голас дыяспар Адзінства па-над межамі |184 |2,74 % |''не пераадолеў мінімальны парог'' |- |Незалежныя беларусы |616 |9,16 % |8 |- |Блок Пракоп’ева — Ягорава |1050 |15,62 % |13 |- |[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Паўла Латушкі і рух «За Свабоду»]] |2358 |35,07 % |'''28''' |- |Хопіць Баяцца! |226 |3,36 % |3 |- |Краіна для жыцця |61 |0,91 % |''не пераадолеў мінімальны парог'' |- |Моладзевы наступ |598 |8,89 % |8<ref name=":4" /> |} == Пераслед удзельнікаў == 3 мая 2024 года [[КДБ Беларусі]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]» кааліцыю «Каманда Латушкі» і Рух «За Свабоду», якая бярэ ўдзел у выбарах у Каардынацыйную раду<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=belsat.eu|access-date=2024-05-09}}</ref>. 10 мая «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» прызнаныя спісы кандыдатаў «Закон і парадак», «Еўрапейскі выбар», «Моладзевы наступ» і «Воля», 16 мая — ўсе астатнія<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32950122.html|title=Усе кааліцыі, якія балятуюцца ў Каардынацыйную раду, улады прызналі «экстрэмісцкімі фармаваньнямі»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-05-16|access-date=2024-05-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/news/2024/05/16/coalitions|title=Все коалиции, которые баллотируются в Координационный совет, признаны «экстремистскими формированиями»|website=Медиазона Беларусь|access-date=2024-05-22}}</ref>. 25 мая [[Следчы камітэт Беларусі]] паведаміў, што завёў крымінальныя справы супраць усіх 257 чалавек, якія балатуюцца ў Каардынацыйную раду, па артыкулах аб змове з мэтай захопу ўлады, закліках да дзеянняў супраць нацыянальнай бяспекі, стварэнні «экстрэмісцкага» фарміравання і садзейнічанні «экстрэмісцкай» дзейнасці (артыкулы 357, 361, 361-1 і 361-4 КК)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343233|title=СК завёў крымінальныя справы супраць 257 чалавек, якія балатуюцца ў Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-21|access-date=2024-05-21}}</ref>. == Выбарчыя спісы == === Незалежныя беларусы === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Максім Шабуцкі]] # [[Уладзіслаў Салавей]] # [[Сяргей Бяспалаў]] # [[Наталля Галаўчук]] # [[Аляксандра Васько]] # [[Станіслаў Гушча]] # [[Аляксандр Камісараў]] # [[Аляксандр Наўковіч]] # [[Кацярына Клімовіч]] # [[Карына Пацёмкіна]] # [[Алена Радзькова]] # [[Мікалай Бойка]] # [[Юлія Грэбень]] # [[Андрэй Гаўрылюк]] # [[Уладзіслаў Рымашэўскі]] # [[Дзіяна Германовіч]] # [[Юрый Доўнар]] {{калонкі/канец}} === Закон і правапарадак === 23 мая спіс зняты з выбараў па рашэнні Выбарчай камісіі<ref name=":1" />. {{калонкі|2|малы=так}} # [[Аляксандр Аляксандравіч Азараў|Аляксандр Азараў]] # [[Аляксандр Ракіцкі]] # [[Іван Паўлоўскі]] # [[Юрый Каваленка]] # [[Алена Макар]] # [[Сяргей Макар]] # [[Станіслаў Аляксандравіч Лупаносаў|Станіслаў Лупаносаў]] # [[Андрэй Федараў]] # [[Ілля Данілаў]] # [[Паліна Лушчынская]] # [[Кацярына Макарава]] # [[Андрэй Манкевіч]] # [[Сяргей Пруднікаў]] # [[Алена Дзядзюля]] # [[Ягор Захараў]] # [[Крысціна Сяргееўна Ціманоўская|Крысціна Ціманоўская]] # [[Максім Васільеў]] # [[Філіп Дайнека]] # [[Дзмітрый Пяшэвіч]] # [[Ганна Федаронак]] {{калонкі/канец}} === Аб’яднанне палітычных партый «Народная Грамада» і Беларуская хрысціянская дэмакратыя «Салідарнасць» === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Яўген Вільскі]] # [[Георгій Дзмітрук]] # [[Яўген Дудкін]] # [[Аліна Смірнова]] # [[Алена Янушкоўская]] # [[Андрэй Зуеў]] # [[Сяргей Верамеенка]] #: [[Павел Бялюцін|<s>Павел Бялюцін</s>]] (выключаны 1 мая)<ref name=":5">{{Cite web|url=https://t.me/rada_vision/3806|title=Каардынацыйная рада|website=Telegram|access-date=2024-05-07}}</ref> # [[Марына Кіявец]] # [[Вольга Тышкевіч]] # [[Зміцер Лупач]] # [[Ігар Валяеў]] # [[Віталь Марока]] # [[Алена Шабуня]] # [[Таццяна Хмялеўская]] # [[Віталь Мезенцаў]] # [[Анатоль Семянтовіч]] # [[Таццяна Малашчанка]] # [[Вікторыя Хатэнка]] # [[Святлана Вішнеўская]] # [[Жанна Семянтовіч]] {{калонкі/канец}} === Грамадскі рух «Краіна для жыцця» === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Віталь Саўюк]] # [[Ева Сапрыгіна]] # [[Уладзімір Лаўранюк]] # [[Аляксандр Кавалёў]] # [[Ганна Івашкевіч]] # [[Аляксандр Салавей]] # [[Наталля Глазкова]] # [[Святлана Скакун]] # [[Валерый Панкратовіч]] # [[Сяргей Сасункевіч]] # [[Сяргей Жыбуртавіч]] # [[Васіль Скакун]] # [[Таццяна Жыбуртовіч]] # [[Анастасія Лейчанка]] # [[Арсень Салавей]] # [[Ірына Дудко]] # [[Кацярына Марэцкая]] {{калонкі/канец}} === [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду»]] === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] # [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] # [[Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка|Уладзімір Астапенка]] # [[Наталля Задзяркоўская]] # [[Анжаліка Мельнікава]] # [[Аляксей Анатольевіч Міхалевіч|Аляксей Міхалевіч]] # [[Юлія Камінская]] # [[Арцём Шапараў]] # [[Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава|Кацярына Каланчук-Ваданосава]] # [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]] # [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] # [[Міхаіл Кірылюк]] # [[Рыта Гаціх]] # [[Ігар Аляксеевіч Сігаў|Ігар Сігаў]] # [[Ірына Халопіца]] # [[Алег Кулеша]] # [[Павел Батуеў]] # [[Алег Гарбуз]] # [[Аляксандра Ханевіч]] # [[Юлія Гурчонак]] # [[Надзея Крывашанава]] # [[Іна Дабратвор]] # [[Вольга Вялічка]] # [[Віталь Амяльковіч]] # [[Даша Кароль]] # [[Юрый Казакевіч]] # [[Яна Латушка]] # [[Надзея Сцепанцова]] # [[Яўгеній Малашук]] # [[Віталь Лакотка]] # [[Вольга Марозава]] # [[Мікалай Філонаў]] # [[Ян Гарадкоў]] # [[Аляксей Чаркас]] # [[Марыя Бабовіч]] # [[Яніна Яшчук]] # [[Алег Марозаў]] # [[Жанна Захаркевіч]] # [[Вольга Нікалайчык]] # [[Вадзім Бабін]] # [[Вольга Рытус]] # [[Вольга Скрашчук]] # [[Вольга Дубовік]] # [[Ала Цвірко]] # [[Алена Пуцыковіч]] # [[Валерый Сляпухін]] {{калонкі/канец}} === Блок Пракоп’ева — Ягорава === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Вадзім Пракоп’еў]] # [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]] # [[Аляксандр Кныровіч]] # [[Паліна Бродзік]] # [[Лізавета Кохман]] # [[Андрэй Кушняроў]] # [[Васіль Верамейчык]] # [[Таццяна Хоміч]] # [[Святлана Мацкевіч]] # [[Павел Патапаў]] # [[Марына Зялёная|Марына (Калініна) Зялёная]] # [[Ян Маркаў|Ян (Іван) Маркаў]] # [[Андрэй Жураўлеў]] # [[Аліна Харысава]] # [[Сяргей Стальмакоў]] # [[Міхаіл Мацкевіч]] # [[Сяргей Міхяёнак]] # [[Аляксандр Адамянц]] # [[Веста Свендсен|Веста (Янусік) Свендсен]] # [[Іна Зайцава]] # [[Віктар Мароз]] # [[Станіслаў Салавей]] # [[Марыя Маляўка]] # [[Вольга Паўлава]] # [[Сяргей Бародзіч]] # [[Андрэй Судзілоўскі]] # [[Дзяніс Баранаў]] # [[Галіна Каткоўская]] # [[Дзмітрый Наскавец]] # [[Вольга Сар’янен]] # [[Вольга Іосіфаўна Пашкевіч|Вольга Пашкевіч]] # [[Яраслаў Гамолка]] (уключаны 1 мая)<ref name=":5" /> # [[Андрэй Колас]] # [[Віталь Цімошчанка]] # [[Таццяна Сафонава]] {{калонкі/канец}} === Еўрапейскі выбар === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]] # [[Аліна Коўшык|Аліна Коўшык (Коўшык-Петшыкоўска)]] (уключана 1 мая)<ref name=":5" /> # [[Мікалай Халезін]] # [[Валерый Мацкевіч]] # [[Станіслава Гліннік]] # [[Аляксандра Мамаева]] # [[Уладзімір Шанцаў]] # [[Артур Фінькевіч]] # [[Павел Мар'еўскі]] # [[Марыя Яфімава]] # [[Веялета Бяліцкая]] # [[Віталь Гаўрук]] # [[Віталь Малчанаў]] # [[Юлія Сліўко]] # [[Уладзімір Аляксеевіч Кобец|Уладзімір Кобец]] # [[Наталля Юроўская]] # [[Ілля Міхневіч]] # [[Яўген Андрэйчык]] # [[Аляксандр Карнышоў]] # [[Вольга Ермалаева Франка]] # [[Інэса Варахава]] # [[Зміцер Маракоў]] # [[Станіслаў Алейнічэнка]] # [[Андрэй Тупаўскі]] # [[Галіна Ляшкевіч]] # [[Аксана Баранава]] # [[Віктар Болдзін]] # [[Ірына Варачкова]] # [[Юры Палевікоў]] # [[Алена Болдзіна]] # [[Андрэй Сініца]] # [[Яўген Шаўрук]] # [[Алена Тупаўская]] # [[Сяргей Баранаў]] # [[Алена Малькевіч]] {{калонкі/канец}} === Воля === {{калонкі|2|малы=так}} :: [[Вадзім Кабанчук|<s>Вадзім Кабанчук</s>]] (выключаны 1 мая)<ref name=":5" /> # [[Аляксандр Кабанаў]] # [[Генадзь Манько]] # [[Сяргей Пятрухін]] # [[Карына Маліноўская]] # [[Ігар Турцэвіч]] # [[Максім Дзенісевіч]] # [[Аляксандр Клачко]] # [[Сяргей Кедышка]] # [[Ірына Савашынская]] # [[Сяргей Шалыгін]] # [[Дзмітрый Баранаў]] # [[Віталь Пацехін]] # [[Інга Судзілоўская]] # [[Павел Казлоў]] # [[Пётр Маркелаў]] # [[Міхаіл Бандарэнка]] # [[Максім Капран]] # [[Святлана Шаціліна]] # [[Святлана Анцілеўская]] {{калонкі/канец}} === Аб’яднанне «Наша справа» === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Роза Маратаўна Турарбекава|Роза Турарбекава]] # [[Анастасія Махамет]] # [[Віталь Анатольевіч Рымашэўскі|Віталь Рымашэўскі]] # [[Андрэй Лаўрухін]] # [[Аляксандр Паршанкоў]] # [[Павал Церашковіч]] # [[Лізавета Жучкова]] # [[Анастасія Копач]] # [[Уладзімір Далецкі]] # [[Канстанцін Акінчыц]] # [[Таццяна Шостак]] # [[Андрэй Жукавец (Лебядзінскі)]] # [[Віктар Скаскевіч]] # [[Яна Цыгалка]] {{калонкі/канец}} === Моладзевы наступ === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Лізавета Пракопчык]] # [[Маргарыта Ворыхава]] # [[Алана Гебрэмарыям]] # [[Аляксандр Лапко]] # [[Яўген Караулаў]] # [[Уладзіслаў Антаненка]] # [[Аляксандр Дойніч]] # [[Аляксандр Аўтушка-Сікорскі]] # [[Іван Яўгенавіч Краўцоў|Іван Краўцоў]] # [[Марыя Каленік]] # [[Дар'я Зышчук]] # [[Аляксандра Лагуноўская]] # [[Яўген Салохін]] # [[Алена Воўкава]] # [[Яўгенія Валатоўская]] {{калонкі/канец}} === Голас дыяспар — адзінства па-над межамі === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Надзея Нортан (Сычугова)]] # [[Раман Кісляк]] # [[Юлія Міцкевіч]] # [[Глеб Івашкевіч]] # [[Вольга Павук]] # [[Аляксандр Патрусаў]] # [[Вольга Бромэн]] # [[Аляксандр Бубен]] # [[Станіслава Цярэнцьева]] # [[Кацярына Максіменка]] # [[Юрый Шубскі]] # [[Маргарыта Свігла]] # [[Вольга Быцкевіч]] {{калонкі/канец}} === Хопіць баяцца === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Таццяна Мартынава]] # [[Іван Лявіцкі]] # [[Вольга Карпушонак]] # [[Міхаіл Рубін]] # [[Ірына Лучыновіч]] # [[Аляксей Маліноўскі]] # [[Вольга Лешчанка]] # [[Сцяпан Сцепаненка]] # [[Лола Каломенцава]] # [[Яўген Анкудзінаў]] # [[Аляксандра Нізамава]] # [[Іван Падрэз]] # [[Алена Бачыла]] # [[Дзмітрый Бачыла]] {{калонкі/канец}} == Ацэнкі == Выданне «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» заявіла, што лабісты выбараў хацелі стварыць цэнтр, альтэрнатыўны [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлане Ціханоўскай]], а праз малую колькасць удзельнікаў атрымалі дыскрэдытацыю ўсёй апазіцыі як такой. Былі выказаны апасенні, што назіральнікі звонку могуць успрыняць такі вынік як праяву крайняй слабасці беларускай апазіцыі і дыяспары ў цэлым<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343615|title=Дарагая Каардынацыйная рада да абеду, або Што гэтыя выбары паказалі нават тупому|website=Наша Ніва|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27}}</ref>. {{зноскі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]] [[Катэгорыя:2024 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Май 2024 года]] [[Катэгорыя:Выбары ў Беларусі]] mkojtjbv9obx15cfl2omfcgg8jpyokt 5143933 5143804 2026-05-20T09:55:30Z MocnyDuham 99818 вікіфікацыя 5143933 wikitext text/x-wiki [[Файл:Coordination_council_of_Belarusian_opposition_3.svg|міні|Размеркаванне мандатаў у Каардынацыйнай Радзе III-га склікання па выніках выбараў: {{legend|#ff0000|Спіс «Воля»: 6 мандатаў}} {{legend|#ffe30a|Спіс «[[Еўрапейскі выбар]]»: 8 мандатаў}} {{legend|#881313|Спіс «Наша справа»: 6 мандатаў}} {{legend|#0030ff|Спіс «Незалежныя беларусы»: 8 мандатаў}} {{legend|#28ff00|Спіс «Блок Пракоп’ева — Ягорава»: 13 мандатаў}} {{legend|#c35573|Спіс «[[Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”]]»: 28 мандатаў}} {{legend|#05dcf1|Спіс «Хопіць баяцца»: 3 мандаты}} {{legend|#8401ff|Спіс «Моладзевы наступ»: 8 мандатаў}}]] '''Выбары ў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду Беларусі]] ІІІ склікання''' прайшлі 25—27 мая 2024 года. Першы склад Каардынацыйнай рады быў сфарміраваны ў жніўні 2020 года для пераадолення [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|палітычнага крызісу]] ў краіне пасля сфальсіфікаваных [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў]]. У кастрычніку 2022 года Каардынацыйная рада была рэфармаваная, у яе склад увайшлі 115 членаў. Трэці склад Каардынацыйнай рады было вырашана выбраць праз выбары<ref name=":0">{{Cite web|lang=by-By|url=https://storage.googleapis.com/council-elections-2024/index.html|title=Выбары ў Каардынацыйную раду|website=Выбары ў Каардынацыйную раду|access-date=2024-05-07}}</ref>. == Ход кампаніі == З 7 па 28 сакавіка 2024 года была сфарміраваная выбарчая камісія па правядзенні выбараў. У яе склад увайшлі [[Алена Прыходзька]] (старшыня), [[Андрэй Атаманчук]], [[Яраслаў Бекіш]], [[Дзмітрый Лазавік]], [[Альвіна Мінгазава]] і [[Алена Філатава]]<ref name=":0" />. З 1 красавіка па 15 красавіка былі сфарміраваныя спісы выбарчых суб’ектаў. 15 красавіка адбылася падача на рэгістрацыю ў выбарчую камісію, якая доўжылася да 22 красавіка<ref name=":0" />. Лідар спіса выбарчага суб’екта мусілі запоўніць Форму першаснай падачы заяўкі. Пасля спісы былі перададзены на верыфікацыю ў Выбарчую камісію. Прынятае рашэнне Выбарчай Камісіі паступілі на электронную пошту лідара спіса<ref name=":0" />. З 25 красавіка да 25 мая прайшла агітацыя<ref name=":0" />. 20 мая была апублікавана платформа Belarus ID<ref>{{Cite web|lang=by-By|url=https://storage.googleapis.com/council-elections-2024/index.html|title=Выбары ў Каардынацыйную раду|website=Выбары ў Каардынацыйную раду|access-date=2024-05-22}}</ref>, для бяспечнай верыфікацыі чалавека і галасавання анлайн. З прычын бяспекі для людзей унутры Беларусі будзе апублікавана вэб-версія<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343211|title=Апублікаваны мабільны дадатак для ўдзелу ў галасаванні ў Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-21|access-date=2024-05-22}}</ref>. 22 мая лідар выбарчнага спісу «Закон і правапарадак» [[Аляксандр Азараў]] праз бот [[План «Перамога»|плана «Перамога»]] разаслаў заклікі галасаваць на выбарах і падтрымаць ягоны спіс<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343291|title=Падпісаным на план «Перамога» прыйшло апавяшчэнне: галасуйце за Азарава. Што адбываецца і ў чым небяспека|website=Наша Ніва|date=2024-05-22|access-date=2024-05-24}}</ref>. Гэтыя дзеянні былі ўспрыняты як злоўжыванне, якое можа паставіць пад пагрозу людзей унутры Беларусі. [[Святлана Ціханоўская]] заявіла, што рассылка не была ўзгодненая ні з яе Офісам, ні з Аб’яднаным пераходным кабінетам, таму Азарава пазбавілі доступу да чат-боту плана «Перамога»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343330|title=Ціханоўская: Забралі ў Азарава доступ да чат-бота «Перамога»|website=Наша Ніва|date=2024-05-22|access-date=2024-05-24}}</ref>. 23 мая сітуацыю з рассылкай Азаравым паведамлення праз чат-бот разглядзела Выбарчая камісія па выбарах у Каардынацыйную раду. Сябры камісіі прынялі рашэнне зняць з выбараў увесь спіс «Закон і правапарадак», калі Аляксандра Азараў добраахвотна не адмовіцца балатавацца ў Каардынацыйную раду<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343450|title=Азарава прымушаюць зняцца з выбараў у Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-23|access-date=2024-05-24}}</ref>. Раніцай наступнага дня спіс «Закон і правапарадак» адмовіўся прыняць ультыматум Выбарчай камісіі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343466|title=Азараў адмовіўся здымацца з выбарчай гонкі ў Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-24|access-date=2024-05-24}}</ref>. Следам на пасяджэнні камісіі было прынята рашэнне зняць з гонкі ўвесь спіс «Закон і правапарадак»<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343469|title=Блок Азарава знялі з выбараў у Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-24|access-date=2024-05-24}}</ref>. Выбары ў Каардынацыйную раду пачаліся 25 мая і працягвалі 3 дні — да 23:59 27 мая. Галасаваць на выбарах у КР можна было толькі з наяўным пашпартам грамадзяніна Беларусі незалежна ад тэрміну дзеяння<ref name=":2" />. Усяго на выбарах прагаласавалі 6723 чалавекі<ref name=":3">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343694|title=Папярэднія вынікі галасавання ў Каардынацыйную раду: перамагае спіс Латушкі з 35%|website=Наша Ніва|date=2024-05-28|access-date=2024-05-27}}</ref>. Першапачаткова абяцалася, што першыя вынікі будуць аб’яўлены не пазней за 29 мая<ref name=":0" />, аднак, папярэднія вынікі былі абвешчаны адразу пасля галасавання<ref name=":3" />. 28 мая, на наступны дзень пасля галасавання, Выбарчая камісія паведаміла, што памылкова спісу «Наша справа» адзін мандат, які мусіў дастацца спісу «Моладзевы наступ»<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/28-05-2024-pravilnyya-vyniki-vybarau-kr|title=Па выбарах у Каардынацыйную раду назвалі няправільныя вынікі. Вось правільныя|website=belsat.eu|access-date=2024-05-28}}</ref>. На падачу і разгляд скаргаў закладзены перыяд з 29 мая па 8 чэрвеня. Канчатковыя вынікі выбараў будуць агалошаны 8 чэрвеня 2024 года<ref name=":0" />. Першае пасяджэнне Каардынацыйнай рады ІІІ склікання адбылася 15 чэрвеня 2024 г<ref name=":0" />. == Вынікі выбараў<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343694|title=Вынікі галасавання ў Каардынацыйную раду: перамагае спіс Латушкі з 35%|website=Наша Ніва|date=2024-05-28|access-date=2024-05-27}}</ref> == {| class="wikitable" |+ !Выбарчы спіс !Колькасць галасоў !Працэнт галасоў !Колькасць атрыманых месцаў у КР (папярэднія вынікі)<ref>{{Cite web|url=https://t.me/rada_vision/3880|title=Каардынацыйная рада|website=Telegram|access-date=2024-05-27}}</ref> |- |Салідарнасць |104 |1,55 % |''не пераадолеў мінімальны парог'' |- |Блок «Воля» |432 |6,43 % |6 |- |[[Еўрапейскі выбар]] |605 |9,00 % |8 |- |Наша справа |489 |7,27 % |6<ref name=":4" /> |- |Закон і правапарадак | colspan="3" | ''зняты з выбараў'' |- |Голас дыяспар Адзінства па-над межамі |184 |2,74 % |''не пераадолеў мінімальны парог'' |- |Незалежныя беларусы |616 |9,16 % |8 |- |Блок Пракоп’ева — Ягорава |1050 |15,62 % |13 |- |[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Паўла Латушкі і рух «За Свабоду»]] |2358 |35,07 % |'''28''' |- |Хопіць Баяцца! |226 |3,36 % |3 |- |Краіна для жыцця |61 |0,91 % |''не пераадолеў мінімальны парог'' |- |Моладзевы наступ |598 |8,89 % |8<ref name=":4" /> |} == Пераслед удзельнікаў == 3 мая 2024 года [[КДБ Беларусі]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]» кааліцыю «Каманда Латушкі» і Рух «За Свабоду», якая бярэ ўдзел у выбарах у Каардынацыйную раду<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=belsat.eu|access-date=2024-05-09}}</ref>. 10 мая «экстрэмісцкімі фарміраваннямі» прызнаныя спісы кандыдатаў «Закон і парадак», «Еўрапейскі выбар», «Моладзевы наступ» і «Воля», 16 мая — ўсе астатнія<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32950122.html|title=Усе кааліцыі, якія балятуюцца ў Каардынацыйную раду, улады прызналі «экстрэмісцкімі фармаваньнямі»|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-05-16|access-date=2024-05-22}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://mediazonaby.com/news/2024/05/16/coalitions|title=Все коалиции, которые баллотируются в Координационный совет, признаны «экстремистскими формированиями»|website=Медиазона Беларусь|access-date=2024-05-22}}</ref>. 25 мая [[Следчы камітэт Беларусі]] паведаміў, што завёў крымінальныя справы супраць усіх 257 чалавек, якія балатуюцца ў Каардынацыйную раду, па артыкулах аб змове з мэтай захопу ўлады, закліках да дзеянняў супраць нацыянальнай бяспекі, стварэнні «экстрэмісцкага» фарміравання і садзейнічанні «экстрэмісцкай» дзейнасці (артыкулы 357, 361, 361-1 і 361-4 КК)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343233|title=СК завёў крымінальныя справы супраць 257 чалавек, якія балатуюцца ў Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2024-05-21|access-date=2024-05-21}}</ref>. == Выбарчыя спісы == === Незалежныя беларусы === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Максім Шабуцкі]] # [[Уладзіслаў Салавей]] # [[Сяргей Бяспалаў]] # [[Наталля Галаўчук]] # [[Аляксандра Васько]] # [[Станіслаў Гушча]] # [[Аляксандр Камісараў]] # [[Аляксандр Наўковіч]] # [[Кацярына Клімовіч]] # [[Карына Пацёмкіна]] # [[Алена Радзькова]] # [[Мікалай Бойка]] # [[Юлія Грэбень]] # [[Андрэй Гаўрылюк]] # [[Уладзіслаў Рымашэўскі]] # [[Дзіяна Германовіч]] # [[Юрый Доўнар]] {{калонкі/канец}} === Закон і правапарадак === 23 мая спіс зняты з выбараў па рашэнні Выбарчай камісіі<ref name=":1" />. {{калонкі|2|малы=так}} # [[Аляксандр Аляксандравіч Азараў|Аляксандр Азараў]] # [[Аляксандр Ракіцкі]] # [[Іван Паўлоўскі]] # [[Юрый Каваленка]] # [[Алена Макар]] # [[Сяргей Макар]] # [[Станіслаў Аляксандравіч Лупаносаў|Станіслаў Лупаносаў]] # [[Андрэй Федараў]] # [[Ілля Данілаў]] # [[Паліна Лушчынская]] # [[Кацярына Макарава]] # [[Андрэй Манкевіч]] # [[Сяргей Пруднікаў]] # [[Алена Дзядзюля]] # [[Ягор Захараў]] # [[Крысціна Сяргееўна Ціманоўская|Крысціна Ціманоўская]] # [[Максім Васільеў]] # [[Філіп Дайнека]] # [[Дзмітрый Пяшэвіч]] # [[Ганна Федаронак]] {{калонкі/канец}} === Аб’яднанне палітычных партый «Народная Грамада» і Беларуская хрысціянская дэмакратыя «Салідарнасць» === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Яўген Вільскі]] # [[Георгій Дзмітрук]] # [[Яўген Дудкін]] # [[Аліна Смірнова]] # [[Алена Янушкоўская]] # [[Андрэй Зуеў]] # [[Сяргей Верамеенка]] #: [[Павел Бялюцін|<s>Павел Бялюцін</s>]] (выключаны 1 мая)<ref name=":5">{{Cite web|url=https://t.me/rada_vision/3806|title=Каардынацыйная рада|website=Telegram|access-date=2024-05-07}}</ref> # [[Марына Кіявец]] # [[Вольга Тышкевіч]] # [[Зміцер Лупач]] # [[Ігар Валяеў]] # [[Віталь Марока]] # [[Алена Шабуня]] # [[Таццяна Хмялеўская]] # [[Віталь Мезенцаў]] # [[Анатоль Семянтовіч]] # [[Таццяна Малашчанка]] # [[Вікторыя Хатэнка]] # [[Святлана Вішнеўская]] # [[Жанна Семянтовіч]] {{калонкі/канец}} === Грамадскі рух «Краіна для жыцця» === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Віталь Саўюк]] # [[Ева Сапрыгіна]] # [[Уладзімір Лаўранюк]] # [[Аляксандр Кавалёў]] # [[Ганна Івашкевіч]] # [[Аляксандр Салавей]] # [[Наталля Глазкова]] # [[Святлана Скакун]] # [[Валерый Панкратовіч]] # [[Сяргей Сасункевіч]] # [[Сяргей Жыбуртавіч]] # [[Васіль Скакун]] # [[Таццяна Жыбуртовіч]] # [[Анастасія Лейчанка]] # [[Арсень Салавей]] # [[Ірына Дудко]] # [[Кацярына Марэцкая]] {{калонкі/канец}} === [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду»]] === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] # [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] # [[Уладзімір Аркадзьевіч Астапенка|Уладзімір Астапенка]] # [[Наталля Задзяркоўская]] # [[Анжаліка Мельнікава]] # [[Аляксей Анатольевіч Міхалевіч|Аляксей Міхалевіч]] # [[Юлія Камінская]] # [[Арцём Шапараў]] # [[Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава|Кацярына Каланчук-Ваданосава]] # [[Андрэй Уладзіміравіч Курэйчык|Андрэй Курэйчык]] # [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] # [[Міхаіл Кірылюк]] # [[Рыта Гаціх]] # [[Ігар Аляксеевіч Сігаў|Ігар Сігаў]] # [[Ірына Халопіца]] # [[Алег Кулеша]] # [[Павел Батуеў]] # [[Алег Гарбуз]] # [[Аляксандра Ханевіч]] # [[Юлія Гурчонак]] # [[Надзея Крывашанава]] # [[Іна Дабратвор]] # [[Вольга Вялічка]] # [[Віталь Амяльковіч]] # [[Даша Кароль]] # [[Юрый Казакевіч]] # [[Яна Латушка]] # [[Надзея Сцепанцова]] # [[Яўгеній Малашук]] # [[Віталь Лакотка]] # [[Вольга Марозава]] # [[Мікалай Філонаў]] # [[Ян Гарадкоў]] # [[Аляксей Чаркас]] # [[Марыя Бабовіч]] # [[Яніна Яшчук]] # [[Алег Марозаў]] # [[Жанна Захаркевіч]] # [[Вольга Нікалайчык]] # [[Вадзім Бабін]] # [[Вольга Рытус]] # [[Вольга Скрашчук]] # [[Вольга Дубовік]] # [[Ала Цвірко]] # [[Алена Пуцыковіч]] # [[Валерый Сляпухін]] {{калонкі/канец}} === Блок Пракоп’ева — Ягорава === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Вадзім Пракоп’еў]] # [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]] # [[Аляксандр Кныровіч]] # [[Паліна Бродзік]] # [[Лізавета Кохман]] # [[Андрэй Кушняроў]] # [[Васіль Верамейчык]] # [[Таццяна Хоміч]] # [[Святлана Мацкевіч]] # [[Павел Патапаў]] # [[Марына Зялёная|Марына (Калініна) Зялёная]] # [[Ян Маркаў|Ян (Іван) Маркаў]] # [[Андрэй Жураўлеў]] # [[Аліна Харысава]] # [[Сяргей Стальмакоў]] # [[Міхаіл Мацкевіч]] # [[Сяргей Міхяёнак]] # [[Аляксандр Адамянц]] # [[Веста Свендсен|Веста (Янусік) Свендсен]] # [[Іна Зайцава]] # [[Віктар Мароз]] # [[Станіслаў Салавей]] # [[Марыя Маляўка]] # [[Вольга Паўлава]] # [[Сяргей Бародзіч]] # [[Андрэй Судзілоўскі]] # [[Дзяніс Баранаў]] # [[Галіна Каткоўская]] # [[Дзмітрый Наскавец]] # [[Вольга Сар’янен]] # [[Вольга Іосіфаўна Пашкевіч|Вольга Пашкевіч]] # [[Яраслаў Гамолка]] (уключаны 1 мая)<ref name=":5" /> # [[Андрэй Колас]] # [[Віталь Цімошчанка]] # [[Таццяна Сафонава]] {{калонкі/канец}} === [[Еўрапейскі выбар]] === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]] # [[Аліна Коўшык|Аліна Коўшык (Коўшык-Петшыкоўска)]] (уключана 1 мая)<ref name=":5" /> # [[Мікалай Халезін]] # [[Валерый Мацкевіч]] # [[Станіслава Гліннік]] # [[Аляксандра Мамаева]] # [[Уладзімір Шанцаў]] # [[Артур Фінькевіч]] # [[Павел Мар'еўскі]] # [[Марыя Яфімава]] # [[Веялета Бяліцкая]] # [[Віталь Гаўрук]] # [[Віталь Малчанаў]] # [[Юлія Сліўко]] # [[Уладзімір Аляксеевіч Кобец|Уладзімір Кобец]] # [[Наталля Юроўская]] # [[Ілля Міхневіч]] # [[Яўген Андрэйчык]] # [[Аляксандр Карнышоў]] # [[Вольга Ермалаева Франка]] # [[Інэса Варахава]] # [[Зміцер Маракоў]] # [[Станіслаў Алейнічэнка]] # [[Андрэй Тупаўскі]] # [[Галіна Ляшкевіч]] # [[Аксана Баранава]] # [[Віктар Болдзін]] # [[Ірына Варачкова]] # [[Юры Палевікоў]] # [[Алена Болдзіна]] # [[Андрэй Сініца]] # [[Яўген Шаўрук]] # [[Алена Тупаўская]] # [[Сяргей Баранаў]] # [[Алена Малькевіч]] {{калонкі/канец}} === Воля === {{калонкі|2|малы=так}} :: [[Вадзім Кабанчук|<s>Вадзім Кабанчук</s>]] (выключаны 1 мая)<ref name=":5" /> # [[Аляксандр Кабанаў]] # [[Генадзь Манько]] # [[Сяргей Пятрухін]] # [[Карына Маліноўская]] # [[Ігар Турцэвіч]] # [[Максім Дзенісевіч]] # [[Аляксандр Клачко]] # [[Сяргей Кедышка]] # [[Ірына Савашынская]] # [[Сяргей Шалыгін]] # [[Дзмітрый Баранаў]] # [[Віталь Пацехін]] # [[Інга Судзілоўская]] # [[Павел Казлоў]] # [[Пётр Маркелаў]] # [[Міхаіл Бандарэнка]] # [[Максім Капран]] # [[Святлана Шаціліна]] # [[Святлана Анцілеўская]] {{калонкі/канец}} === Аб’яднанне «Наша справа» === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Роза Маратаўна Турарбекава|Роза Турарбекава]] # [[Анастасія Махамет]] # [[Віталь Анатольевіч Рымашэўскі|Віталь Рымашэўскі]] # [[Андрэй Лаўрухін]] # [[Аляксандр Паршанкоў]] # [[Павал Церашковіч]] # [[Лізавета Жучкова]] # [[Анастасія Копач]] # [[Уладзімір Далецкі]] # [[Канстанцін Акінчыц]] # [[Таццяна Шостак]] # [[Андрэй Жукавец (Лебядзінскі)]] # [[Віктар Скаскевіч]] # [[Яна Цыгалка]] {{калонкі/канец}} === Моладзевы наступ === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Лізавета Пракопчык]] # [[Маргарыта Ворыхава]] # [[Алана Гебрэмарыям]] # [[Аляксандр Лапко]] # [[Яўген Караулаў]] # [[Уладзіслаў Антаненка]] # [[Аляксандр Дойніч]] # [[Аляксандр Аўтушка-Сікорскі]] # [[Іван Яўгенавіч Краўцоў|Іван Краўцоў]] # [[Марыя Каленік]] # [[Дар'я Зышчук]] # [[Аляксандра Лагуноўская]] # [[Яўген Салохін]] # [[Алена Воўкава]] # [[Яўгенія Валатоўская]] {{калонкі/канец}} === Голас дыяспар — адзінства па-над межамі === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Надзея Нортан (Сычугова)]] # [[Раман Кісляк]] # [[Юлія Міцкевіч]] # [[Глеб Івашкевіч]] # [[Вольга Павук]] # [[Аляксандр Патрусаў]] # [[Вольга Бромэн]] # [[Аляксандр Бубен]] # [[Станіслава Цярэнцьева]] # [[Кацярына Максіменка]] # [[Юрый Шубскі]] # [[Маргарыта Свігла]] # [[Вольга Быцкевіч]] {{калонкі/канец}} === Хопіць баяцца === {{калонкі|2|малы=так}} # [[Таццяна Мартынава]] # [[Іван Лявіцкі]] # [[Вольга Карпушонак]] # [[Міхаіл Рубін]] # [[Ірына Лучыновіч]] # [[Аляксей Маліноўскі]] # [[Вольга Лешчанка]] # [[Сцяпан Сцепаненка]] # [[Лола Каломенцава]] # [[Яўген Анкудзінаў]] # [[Аляксандра Нізамава]] # [[Іван Падрэз]] # [[Алена Бачыла]] # [[Дзмітрый Бачыла]] {{калонкі/канец}} == Ацэнкі == Выданне «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]» заявіла, што лабісты выбараў хацелі стварыць цэнтр, альтэрнатыўны [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святлане Ціханоўскай]], а праз малую колькасць удзельнікаў атрымалі дыскрэдытацыю ўсёй апазіцыі як такой. Былі выказаны апасенні, што назіральнікі звонку могуць успрыняць такі вынік як праяву крайняй слабасці беларускай апазіцыі і дыяспары ў цэлым<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343615|title=Дарагая Каардынацыйная рада да абеду, або Што гэтыя выбары паказалі нават тупому|website=Наша Ніва|date=2024-05-27|access-date=2024-05-27}}</ref>. {{зноскі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]] [[Катэгорыя:2024 год у Беларусі]] [[Катэгорыя:Май 2024 года]] [[Катэгорыя:Выбары ў Беларусі]] ske550ma2ejdsq3wznjly752b5o1kw7 0 764754 5143803 5117913 2026-05-19T23:18:15Z MocnyDuham 99818 вікіфікацыя 5143803 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Каланчук}} {{Цёзкі2|Ваданосава}} {{Музыкант}} '''Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава''' (нар. [[1986]], [[Мінск]]) — беларуская [[спявачка]], [[паэтка]], [[музыкант]]ка. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[1986]] годзе ў [[Мінск]]у. Скончыла ў 2007 годзе [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка]] па спецыяльнасці «Гісторыя. Рэлігіязнаўства». Працавала навуковым супрацоўнікам [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы]]<ref name=":1">{{ЗЭК|NLB-ar4840546}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/Kaciaryna+Vadanosava+&+Fantasy+Orchestra/+wiki|title=Биография Kaciaryna Vadanosava &amp; Fantasy Orchestra|website=[[Last.fm]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. Перажыла [[рак грудзей]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/332215|title=«Боль ніколі не знікае». Кацярына Ваданосава — пра жыццё пасля раку і змены, якія цяжка прыняць|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-12-16|access-date=2024-05-09}}</ref>. У кастрычніку 2022 года разам з [[Крысціна Дробыш|Крысцінай Дробыш]] і [[Марыя Грыц|Марыяй Грыц]] запусціла ток-шоу «Трэба пагаварыць» пра балючы досвед жанчын<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/krystsina-drobysh-katsyaryna.html|title=Будзьма беларусамі! » Крысціна Дробыш, Кацярына Ваданосава і Марыя Грыц запусцілі ток-шоу «Трэба пагаварыць»|website=[[Будзьма беларусамі!]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. У 2023 годзе адкрыла ў беластоцкім хабе «[[Новая зямля (хаб)|Новая зямля]]» двухгадовую Школу традыцыйнага строю<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/kacyaryna-vadanosava-adkryla-shkolu-tradycyynaga-stroyu/|title=Кацярына Ваданосава адкрыла Школу традыцыйнага строю|last=helper|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2023-09-19|access-date=2024-05-09}}</ref>. На выбарах у [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] праходзіла па спісе «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“]]», які 3 мая 2024 года быў прызнаны [[КДБ Беларусі]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. У сакавіку 2026 года стала вядома пра крымінальную справу супраць Ваданосавай за яе гістарычныя матэрыялы на YouTube<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/kacjaryna-vadanosava-padryvae-fundamentalnyja-kas|title=Кацярына Ваданосава «падрывае фундаментальныя каштоўнасці беларускага народу». Хронікі рэпрэсій 16 сакавіка|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]}}</ref>. == Творчасць == Аўтар паэтычнага зборніка «Міфатворчасць» (2015) ды музычнага альбома з аднайменнай назвай (2016)<ref name=":0" />. Грае на некалькіх музычных інструментах. Мае вакальны дыяпазон у тры актавы<ref name=":0" />. Кіраўніца фольк-рок-гурта «[[Alte Mente]]»<ref name=":1" />. У сваіх песнях абапіраецца на традыцыі беларускай народнай культуры, еўрапейскую музыку эпохі [[Сярэднявечча]], [[Рэнесанс]]у і [[Барока]], а таксама на здабыткі музычнай культуры «залатога веку» рок-н-рола ды арт-рока, удала сумяшчаючы іх у кантэксце плыні, якую некаторыя акрэсліваюць як «менестрэль-рок», альбо «фэнтэзі-рок»<ref name=":0" />. Выступала з ансамблем, адметнасць якога ў выкарыстанні беларускіх цымбалаў і электраскрыпкі як сольных інструментаў і спалучэнне іх з «класічным» рокавым наборам — электрагітарай, бас-гітарай ды ўдарнай устаноўкай<ref name=":0" />. == Узнагароды == Лаўрэат конкурсаў песні: «Пецярбургскі акорд — 2008» (Расія), «OPPA — 2009» (Польшча), «Культурная эвалюцыя — 2009» (Беларусь), «Бардаўская восень — 2009» (Польшча), «Подых струн — 2015» (Беларусь). Арганізатарка конкурсу беларускай бардаўскай песні «Купалаўскія вакацыі»<ref name=":0" />. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{ЗЭК|NLB-ar4840546}} {{Кацярына Ваданосава}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ваданосава}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] sh1xai4bv6qqtne5tskiqfrcp5ko5s3 5143822 5143803 2026-05-19T23:59:16Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143822 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Каланчук}} {{Цёзкі2|Ваданосава}} {{Музыкант}} '''Кацярына Эдуардаўна Каланчук-Ваданосава''' (нар. [[1986]], [[Мінск]]) — беларуская [[спявачка]], [[паэтка]], [[музыкант]]ка. == Біяграфія == Нарадзілася ў [[1986]] годзе ў [[Мінск]]у. Скончыла ў 2007 годзе [[Гістарычны факультэт БДПУ імя М. Танка|гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага педагагічнага ўніверсітэта імя М. Танка]] па спецыяльнасці «Гісторыя. Рэлігіязнаўства». Працавала навуковым супрацоўнікам [[Дзяржаўны літаратурны музей Янкі Купалы|Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы]]<ref name=":1">{{ЗЭК|NLB-ar4840546}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://www.last.fm/ru/music/Kaciaryna+Vadanosava+&+Fantasy+Orchestra/+wiki|title=Биография Kaciaryna Vadanosava &amp; Fantasy Orchestra|website=[[Last.fm]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. Перажыла [[рак грудзей]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/332215|title=«Боль ніколі не знікае». Кацярына Ваданосава — пра жыццё пасля раку і змены, якія цяжка прыняць|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-12-16|access-date=2024-05-09}}</ref>. У кастрычніку 2022 года разам з [[Крысціна Дробыш|Крысцінай Дробыш]] і [[Марыя Грыц|Марыяй Грыц]] запусціла ток-шоу «Трэба пагаварыць» пра балючы досвед жанчын<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/krystsina-drobysh-katsyaryna.html|title=Будзьма беларусамі! » Крысціна Дробыш, Кацярына Ваданосава і Марыя Грыц запусцілі ток-шоу «Трэба пагаварыць»|website=[[Будзьма беларусамі!]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. У 2023 годзе адкрыла ў беластоцкім хабе «[[Новая зямля (хаб)|Новая зямля]]» двухгадовую Школу традыцыйнага строю<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/kacyaryna-vadanosava-adkryla-shkolu-tradycyynaga-stroyu/|title=Кацярына Ваданосава адкрыла Школу традыцыйнага строю|last=helper|website=[[Беларуская асацыяцыя журналістаў]]|date=2023-09-19|access-date=2024-05-09}}</ref>. На выбарах у [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] праходзіла па спісе «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“]]», які 3 мая 2024 года быў прызнаны [[КДБ Беларусі]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. У сакавіку 2026 года стала вядома пра крымінальную справу супраць Ваданосавай за яе гістарычныя матэрыялы на YouTube<ref>{{cite web|url=https://novychas.online/hramadstva/kacjaryna-vadanosava-padryvae-fundamentalnyja-kas|title=Кацярына Ваданосава «падрывае фундаментальныя каштоўнасці беларускага народу». Хронікі рэпрэсій 16 сакавіка|work=[[Новы Час (газета)|Новы Час]]}}</ref>. == Творчасць == Аўтар паэтычнага зборніка «Міфатворчасць» (2015) ды музычнага альбома з аднайменнай назвай (2016)<ref name=":0" />. Грае на некалькіх музычных інструментах. Мае вакальны дыяпазон у тры актавы<ref name=":0" />. Кіраўніца фольк-рок-гурта «[[Alte Mente]]»<ref name=":1" />. У сваіх песнях абапіраецца на традыцыі беларускай народнай культуры, еўрапейскую музыку эпохі [[Сярэднявечча]], [[Рэнесанс]]у і [[Барока]], а таксама на здабыткі музычнай культуры «залатога веку» рок-н-рола ды арт-рока, удала сумяшчаючы іх у кантэксце плыні, якую некаторыя акрэсліваюць як «менестрэль-рок», альбо «фэнтэзі-рок»<ref name=":0" />. Выступала з ансамблем, адметнасць якога ў выкарыстанні беларускіх цымбалаў і электраскрыпкі як сольных інструментаў і спалучэнне іх з «класічным» рокавым наборам — электрагітарай, бас-гітарай ды ўдарнай устаноўкай<ref name=":0" />. == Узнагароды == Лаўрэат конкурсаў песні: «Пецярбургскі акорд — 2008» (Расія), «OPPA — 2009» (Польшча), «Культурная эвалюцыя — 2009» (Беларусь), «Бардаўская восень — 2009» (Польшча), «Подых струн — 2015» (Беларусь). Арганізатарка конкурсу беларускай бардаўскай песні «Купалаўскія вакацыі»<ref name=":0" />. {{Зноскі}} == Спасылкі == * {{ЗЭК|NLB-ar4840546}} {{Кацярына Ваданосава}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Ваданосава}} [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Дзяржаўнага літаратурнага музея Янкі Купалы]] [[Катэгорыя:Спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Паэтэсы Беларусі]] [[Катэгорыя:Музыканты Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] noff0dc954n9ix8eyev9zzg75a2c68q 0 764756 5143802 5133966 2026-05-19T23:17:52Z MocnyDuham 99818 вікіфікацыя 5143802 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мельнікава}}{{цёзкі2|Бялевіч}} {{ДД}} '''Анжаліка Мельнікава''', па нараджэнні '''Бялевіч''' (нар. {{ДН|12|02|1988}}, [[Нясвіж]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/346691/|title=Хто стане новым спікерам Каардынацыйнай рады? Імя фаварыта ўжо вядомае|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-11}}</ref>) — беларуская спецыялістка ў галіне камунікацыі, [[Перакладчык-рэферэнт|перакладчыца-рэферэнт]], палітычная актывістка. == Біяграфія == Нарадзілася 12 лютага 1988 года ў [[Нясвіж]]ы<ref name=":1" />. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], а таксама [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D1%83-%D1%9E-%D1%8F%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E|title=Анжаліка Мельнікава далучылася да каманды НАУ ў якасці каардынатара праектаў|website=[[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]|date=2022-06-13|access-date=2024-05-09}}</ref>. Да 2018<ref name=":1" /> года працавала намесніцай генеральнага дырэктара па сувязях з грамадскасцю «[[Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь]]»<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/novyy_ekomarshrut_otkrylsya_v_sharkovshchinskom_rayone/ Новы экамаршрут адкрыўся ў Шаркаўшчынскім раёне]. 19 сентября 2017</ref>, пасля пайшла ў [[дэкрэтны адпачынак]]<ref name=":1" />. У 2020 годзе Мельнікаву двойчы затрымлівалі на [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах у Беларусі]], з гэтай прычыны яна з сям’ёй з’ехала з краіны<ref name=":1" />. Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] далучылася да каманды [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] як каардынатарка праектаў<ref name=":0" />. На [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] была па спісе «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“]]», які 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. Выбрана спікеркай Каардынацыйнай рады<ref name=":1" />. === Знікненне === 27 сакавіка 2025 года [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] падаў зварот у {{нп5|Камендатура паліцыі Варшавы|камендатуру паліцыі Варшавы|pl|Komenda Stołeczna Policji}} ў сувязі са знікненнем Анжалікі Мельнікавай. Па інфармацыі польскіх сілавікоў, яна пакінула Польшчу за некалькі тыдняў да таго<ref name=":2" />. [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|НАУ]] самастойна вызначыла, што мабільная прылада Мельнікавай была лакалізавана на тэрыторыі Беларусі 19 і 25 сакавіка. Пры гэтым адзін з яе гаджэтаў яшчэ 18 сакавіка знаходзіўся ў Варшаве. Адначасова з ёй зніклі больш за 150 тысяч долараў ЗША, прызначаных для Каардынацыйнай рады і «[[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]]». «Люстэрка» высветліла, што праз паўгода пасля знікнення — у верасні 2025 года — на імя Анжалікі ўласнасць аднапакаёвай кватэрай па праспекце Любімава ў Мінску (плошча 33,8 м²). Пазней у студзені 2026 года на яе імя аформлена яшчэ адна кватэра па вуліцы Пятра Мсціслаўца ў ЖК «Маяк Мінска» ў [[Усход (жылы раён, Мінск)|мікрараёне Усход]] (плошча 91,8 м²).<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://zerkalo-17feb.store/news/economics/124436.html?tg=5|title=Пропавшая с 150 тысячами долларов Мельникова уже после исчезновения купила две квартиры в Минске. Вот что узнало «Зеркало»|first = Александра|last = Реквисова|website=Зеркало|date=2026-04-06|access-date=2026-04-07}}</ref> == Сям’я == У разводзе, мае дзвюх дачок: Ганну і Таццяну. Былы муж, ⁣Андрэй Мельнікаў, спецыяліст па ІТ<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/364832|title=Знікненне спікеркі КР Анжалікі Мельнікавай. Усё важнае, што вядома на гэты момант|website=Наша Ніва|date=2025-03-29|access-date=2025-03-30}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мельнікава Анжаліка}} [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] i3m4aevu4z5v1r167bbwqrli2nrwuso 5143821 5143802 2026-05-19T23:59:07Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143821 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мельнікава}}{{цёзкі2|Бялевіч}} {{ДД}} '''Анжаліка Мельнікава''', па нараджэнні '''Бялевіч''' (нар. {{ДН|12|02|1988}}, [[Нясвіж]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/346691/|title=Хто стане новым спікерам Каардынацыйнай рады? Імя фаварыта ўжо вядомае|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-11}}</ref>) — беларуская спецыялістка ў галіне камунікацыі, [[Перакладчык-рэферэнт|перакладчыца-рэферэнт]], палітычная актывістка. == Біяграфія == Нарадзілася 12 лютага 1988 года ў [[Нясвіж]]ы<ref name=":1" />. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], а таксама [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D1%83-%D1%9E-%D1%8F%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E|title=Анжаліка Мельнікава далучылася да каманды НАУ ў якасці каардынатара праектаў|website=[[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]|date=2022-06-13|access-date=2024-05-09}}</ref>. Да 2018<ref name=":1" /> года працавала намесніцай генеральнага дырэктара па сувязях з грамадскасцю «[[Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь]]»<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/novyy_ekomarshrut_otkrylsya_v_sharkovshchinskom_rayone/ Новы экамаршрут адкрыўся ў Шаркаўшчынскім раёне]. 19 сентября 2017</ref>, пасля пайшла ў [[дэкрэтны адпачынак]]<ref name=":1" />. У 2020 годзе Мельнікаву двойчы затрымлівалі на [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах у Беларусі]], з гэтай прычыны яна з сям’ёй з’ехала з краіны<ref name=":1" />. Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] далучылася да каманды [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] як каардынатарка праектаў<ref name=":0" />. На [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] была па спісе «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“]]», які 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. Выбрана спікеркай Каардынацыйнай рады<ref name=":1" />. === Знікненне === 27 сакавіка 2025 года [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] падаў зварот у {{нп5|Камендатура паліцыі Варшавы|камендатуру паліцыі Варшавы|pl|Komenda Stołeczna Policji}} ў сувязі са знікненнем Анжалікі Мельнікавай. Па інфармацыі польскіх сілавікоў, яна пакінула Польшчу за некалькі тыдняў да таго<ref name=":2" />. [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|НАУ]] самастойна вызначыла, што мабільная прылада Мельнікавай была лакалізавана на тэрыторыі Беларусі 19 і 25 сакавіка. Пры гэтым адзін з яе гаджэтаў яшчэ 18 сакавіка знаходзіўся ў Варшаве. Адначасова з ёй зніклі больш за 150 тысяч долараў ЗША, прызначаных для Каардынацыйнай рады і «[[Кіберпартызаны|Кіберпартызан]]». «Люстэрка» высветліла, што праз паўгода пасля знікнення — у верасні 2025 года — на імя Анжалікі ўласнасць аднапакаёвай кватэрай па праспекце Любімава ў Мінску (плошча 33,8 м²). Пазней у студзені 2026 года на яе імя аформлена яшчэ адна кватэра па вуліцы Пятра Мсціслаўца ў ЖК «Маяк Мінска» ў [[Усход (жылы раён, Мінск)|мікрараёне Усход]] (плошча 91,8 м²).<ref name=":3">{{Cite web|lang=ru|url=https://zerkalo-17feb.store/news/economics/124436.html?tg=5|title=Пропавшая с 150 тысячами долларов Мельникова уже после исчезновения купила две квартиры в Минске. Вот что узнало «Зеркало»|first = Александра|last = Реквисова|website=Зеркало|date=2026-04-06|access-date=2026-04-07}}</ref> == Сям’я == У разводзе, мае дзвюх дачок: Ганну і Таццяну. Былы муж, ⁣Андрэй Мельнікаў, спецыяліст па ІТ<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/364832|title=Знікненне спікеркі КР Анжалікі Мельнікавай. Усё важнае, што вядома на гэты момант|website=Наша Ніва|date=2025-03-29|access-date=2025-03-30}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мельнікава Анжаліка}} [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] fgeeyi0banehe6dzg8mkrj8ayl57lyy 5143852 5143821 2026-05-20T05:14:59Z JerzyKundrat 174 гл. [[Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] 5143852 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мельнікава}}{{цёзкі2|Бялевіч}} {{ДД}} '''Анжаліка Мельнікава''', па нараджэнні '''Бялевіч''' (нар. {{ДН|12|02|1988}}, [[Нясвіж]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/346691/|title=Хто стане новым спікерам Каардынацыйнай рады? Імя фаварыта ўжо вядомае|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-11}}</ref>) — беларуская спецыялістка ў галіне камунікацыі, [[Перакладчык-рэферэнт|перакладчыца-рэферэнт]], палітычная актывістка. == Біяграфія == Нарадзілася 12 лютага 1988 года ў [[Нясвіж]]ы<ref name=":1" />. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], а таксама [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D1%83-%D1%9E-%D1%8F%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E|title=Анжаліка Мельнікава далучылася да каманды НАУ ў якасці каардынатара праектаў|website=[[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]|date=2022-06-13|access-date=2024-05-09}}</ref>. Да 2018<ref name=":1" /> года працавала намесніцай генеральнага дырэктара па сувязях з грамадскасцю «[[Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь]]»<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/novyy_ekomarshrut_otkrylsya_v_sharkovshchinskom_rayone/ Новы экамаршрут адкрыўся ў Шаркаўшчынскім раёне]. 19 сентября 2017</ref>, пасля пайшла ў [[дэкрэтны адпачынак]]<ref name=":1" />. У 2020 годзе Мельнікаву двойчы затрымлівалі на [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах у Беларусі]], з гэтай прычыны яна з сям’ёй з’ехала з краіны<ref name=":1" />. Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] далучылася да каманды [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] як каардынатарка праектаў<ref name=":0" />. На [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] была па спісе «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“]]», які 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. Выбрана спікеркай Каардынацыйнай рады<ref name=":1" />. === Знікненне === 27 сакавіка 2025 года [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] падаў зварот у {{нп5|Камендатура паліцыі Варшавы|камендатуру паліцыі Варшавы|pl|Komenda Stołeczna Policji}} ў сувязі са знікненнем Анжалікі Мельнікавай. Па інфармацыі польскіх сілавікоў, яна пакінула Польшчу за некалькі тыдняў да таго<ref name=":2" />. [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|НАУ]] самастойна вызначыла, што мабільная прылада Мельнікавай была лакалізавана на тэрыторыі Беларусі 19 і 25 сакавіка. Пры гэтым адзін з яе гаджэтаў яшчэ 18 сакавіка знаходзіўся ў Варшаве. == Сям’я == У разводзе, мае дзвюх дачок: Ганну і Таццяну. Былы муж, ⁣Андрэй Мельнікаў, спецыяліст па ІТ<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/364832|title=Знікненне спікеркі КР Анжалікі Мельнікавай. Усё важнае, што вядома на гэты момант|website=Наша Ніва|date=2025-03-29|access-date=2025-03-30}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мельнікава Анжаліка}} [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 28ua7bpzn6vgrnyvx6pzn1cvoj2yhzd 5143853 5143852 2026-05-20T05:15:14Z JerzyKundrat 174 5143853 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мельнікава}}{{цёзкі2|Бялевіч}} {{ДД}} '''Анжаліка Мельнікава''', па нараджэнні '''Бялевіч''' (нар. {{ДН|12|02|1988}}, [[Нясвіж]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/346691/|title=Хто стане новым спікерам Каардынацыйнай рады? Імя фаварыта ўжо вядомае|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-07-09|access-date=2024-07-11}}</ref>) — беларуская спецыялістка ў галіне камунікацыі, [[Перакладчык-рэферэнт|перакладчыца-рэферэнт]], палітычная актывістка. == Біяграфія == Нарадзілася 12 лютага 1988 года ў [[Нясвіж]]ы<ref name=":1" />. Скончыла [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт]], а таксама [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0-%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D0%B0%D0%B2%D0%B0-%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%87%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8F-%D0%B4%D0%B0-%D0%BA%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B-%D0%BD%D0%B0%D1%83-%D1%9E-%D1%8F%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%86%D1%96-%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D1%9E|title=Анжаліка Мельнікава далучылася да каманды НАУ ў якасці каардынатара праектаў|website=[[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]]|date=2022-06-13|access-date=2024-05-09}}</ref>. Да 2018<ref name=":1" /> года працавала намесніцай генеральнага дырэктара па сувязях з грамадскасцю «[[Кока-Кола Беўрыджыз Беларусь]]»<ref>[https://www.tvr.by/bel/news/obshchestvo/novyy_ekomarshrut_otkrylsya_v_sharkovshchinskom_rayone/ Новы экамаршрут адкрыўся ў Шаркаўшчынскім раёне]. 19 сентября 2017</ref>, пасля пайшла ў [[дэкрэтны адпачынак]]<ref name=":1" />. У 2020 годзе Мельнікаву двойчы затрымлівалі на [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстах у Беларусі]], з гэтай прычыны яна з сям’ёй з’ехала з краіны<ref name=":1" />. Падчас [[Палітычны крызіс у Беларусі (2020-я)|палітычнага крызісу ў Беларусі]] далучылася да каманды [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] як каардынатарка праектаў<ref name=":0" />. На [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбарах у Каардынацыйную раду 3-га склікання]] была па спісе «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“]]», які 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь]] прызнаў «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=[[Белсат]]|access-date=2024-05-09}}</ref>. Выбрана спікеркай Каардынацыйнай рады<ref name=":1" />. 27 сакавіка 2025 года [[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] падаў зварот у {{нп5|Камендатура паліцыі Варшавы|камендатуру паліцыі Варшавы|pl|Komenda Stołeczna Policji}} ў сувязі са знікненнем Анжалікі Мельнікавай. Па інфармацыі польскіх сілавікоў, яна пакінула Польшчу за некалькі тыдняў да таго<ref name=":2" />. [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|НАУ]] самастойна вызначыла, што мабільная прылада Мельнікавай была лакалізавана на тэрыторыі Беларусі 19 і 25 сакавіка. Пры гэтым адзін з яе гаджэтаў яшчэ 18 сакавіка знаходзіўся ў Варшаве. == Сям’я == У разводзе, мае дзвюх дачок: Ганну і Таццяну. Былы муж, ⁣Андрэй Мельнікаў, спецыяліст па ІТ<ref name=":2">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/364832|title=Знікненне спікеркі КР Анжалікі Мельнікавай. Усё важнае, што вядома на гэты момант|website=Наша Ніва|date=2025-03-29|access-date=2025-03-30}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Мельнікава Анжаліка}} [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя рэжымам Лукашэнкі]] [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 639v9x9sys6b1own90v3010dp0prh49 0 765844 5143448 5038067 2026-05-19T11:59:33Z MocnyDuham 99818 дапаўненне 5143448 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !Імя !Выбарчы спіс |- |[[Павел Латушка]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Юрый Губарэвіч]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Уладзімір Астапенка]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Наталля Задзяркоўская]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Анжаліка Мельнікава]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Аляксей Міхалевіч]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Юлія Камінская]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Арцём Шапараў]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Кацярына Каланчук-Ваданосава]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Андрэй Курэйчык]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Міхаіл Кірылюк]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Рыта Гаціх]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Ігар Сігаў]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Ірына Халопіца]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Алег Кулеша]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Павел Батуеў]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Алег Гарбуз]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Аляксандра Ханевіч]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Юлія Гурчонак]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Надзея Крывашанава]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Іна Дабратвор]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Вольга Вялічка]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Віталь Амяльковіч]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Даша Кароль]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Юрый Казакевіч]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Яна Латушка]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Надзея Сцепанцова]] |Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду» |- |[[Вадзім Пракоп’еў]] |Беларусы<ref>ранейшая назва — «Блок Пракоп’ева — Ягорава»</ref> |- |[[Андрэй Ягораў]] |Беларусы |- |[[Аляксандр Кныровіч]] |Беларусы |- |[[Паліна Бродзік]] |Беларусы |- |[[Лізавета Кохман]] |Беларусы |- |[[Андрэй Кушняроў]] |Беларусы |- |[[Васіль Верамейчык]] |Беларусы |- |[[Таццяна Хоміч]] |Беларусы |- |[[Святлана Мацкевіч]] |Беларусы |- |[[Павел Патапаў]] |Беларусы |- |[[Марына Зялёная|Марына (Калініна) Зялёная]] |Беларусы |- |[[Ян Маркаў|Ян (Іван) Маркаў]] |Беларусы |- |[[Андрэй Жураўлеў]] |Беларусы |- |[[Максім Шабуцкі]] |Незалежныя беларусы |- |[[Сяргей Бяспалаў]] |Незалежныя беларусы |- |[[Наталля Галаўчук]] |Незалежныя беларусы |- |[[Аляксандра Васько]] |Незалежныя беларусы |- |[[Станіслаў Гушча]] |Незалежныя беларусы |- |[[Аляксандр Камісараў]] |Незалежныя беларусы |- |[[Аляксандр Наўковіч]] |Незалежныя беларусы |- |[[Кацярына Клімовіч]] |Незалежныя беларусы |- |[[Аляксандр Дабравольскі|<s>Аляксандр Дабравольскі</s>]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/345198|title=Дабравольскі і Халезін выйшлі з Каардынацыйнай рады — прычына ў кожнага свая|website=Наша Ніва|date=2024-06-18|access-date=2024-06-19}}</ref> |Еўрапейскі выбар |- |[[Аліна Коўшык]] |Еўрапейскі выбар |- |[[Мікалай Халезін|<s>Мікалай Халезін</s>]]<ref name=":0" /> |Еўрапейскі выбар |- |[[Валеры Мацкевіч]] |Еўрапейскі выбар |- |[[Станіслава Гліннік]] |Еўрапейскі выбар |- |[[Уладзімір Шанцаў]] |Еўрапейскі выбар |- |[[Артур Фінькевіч]] |Еўрапейскі выбар |- |[[Павел Мар'еўскі]] |Еўрапейскі выбар |- |[[Аляксандра Мамаева]]<ref name=":0" /> |Еўрапейскі выбар |- |[[Марыя Яфімава]]<ref name=":0" /> |Еўрапейскі выбар |- |[[Лізавета Пракопчык]] |Моладзевы наступ |- |[[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]] |Моладзевы наступ |- |[[Алана Гебрэмарыям]] |Моладзевы наступ |- |[[Аляксандр Лапко]] |Моладзевы наступ |- |[[Яўген Караулаў]] |Моладзевы наступ |- |[[Уладзіслаў Антаненка]] |Моладзевы наступ |- |[[Аляксандра Дойніч]] |Моладзевы наступ |- |[[Аляксандр Аўтушка-Сікорскі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/28-05-2024-pravilnyya-vyniki-vybarau-kr|title=Па выбарах у Каардынацыйную раду назвалі няправільныя вынікі. Вось правільныя|website=belsat.eu|access-date=2024-05-28}}</ref> |Моладзевы наступ |- |[[Роза Турарбекава]] |Аб’яднанне «Наша справа» |- |[[Анастасія Махамет]] |Аб’яднанне «Наша справа» |- |[[Віталь Рымашэўскі]] |Аб’яднанне «Наша справа» |- |[[Андрэй Лаўрухін]] |Аб’яднанне «Наша справа» |- |[[Аляксандр Паршанкоў]] |Аб’яднанне «Наша справа» |- |[[Павел Церашковіч]] |Аб’яднанне «Наша справа» |- |[[Аляксандр Кабанаў]] |Воля |- |[[Генадзь Манько]] |Воля |- |[[Сяргей Пятрухін]] |Воля |- |[[Карына Маліноўская]] |Воля |- |[[Максім Дзенісевіч]] |Воля |- |[[Аляксандр Клачко]] |Воля |- |[[Таццяна Мартынава]] |Хопіць баяцца |- |[[Іван Лявіцкі]] |Хопіць баяцца |- |[[Вольга Карпушонак]] |Хопіць баяцца |} == Гл. таксама == * [[Каардынацыйная рада 4-га склікання]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343695|title=Названыя 80 асобаў, якія будуць засядаць у новай Каардынацыйнай радзе|website=Наша Ніва|date=2024-05-28|access-date=2024-05-28}} {{Службовы спіс}} ksxaejnperoy7on3lpg171qmc6jlgr3 5143451 5143448 2026-05-19T12:13:54Z MocnyDuham 99818 абнаўленне звестак 5143451 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !Імя !Выбарчы спіс |- |[[Павел Латушка]] | rowspan="28" |[[Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду»]] |- |[[Юрый Губарэвіч]] |- |[[Уладзімір Астапенка]] |- |[[Наталля Задзяркоўская]] |- |[[Анжаліка Мельнікава]] |- |[[Аляксей Міхалевіч]] |- |[[Юлія Камінская]] |- |[[Арцём Шапараў]] |- |[[Кацярына Каланчук-Ваданосава]] |- |[[Андрэй Курэйчык]] |- |[[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] |- |[[Міхаіл Кірылюк]] |- |[[Рыта Гаціх]] |- |[[Ігар Сігаў]] |- |[[Ірына Халопіца]] |- |[[Алег Кулеша]] |- |[[Павел Батуеў]] |- |[[Алег Гарбуз]] |- |[[Аляксандра Ханевіч]] |- |[[Юлія Гурчонак]] |- |[[Надзея Крывашанава]] |- |[[Іна Дабратвор]] |- |[[Вольга Вялічка]] |- |[[Віталь Амяльковіч]] |- |[[Даша Кароль]] |- |[[Юрый Казакевіч]] |- |[[Яна Латушка]] |- |[[Надзея Сцепанцова]] |- |[[Вадзім Пракоп’еў]] | rowspan="13" |[[Беларусы (фракцыя)|Беларусы]]<ref>ранейшая назва — «Блок Пракоп’ева — Ягорава»</ref> |- |[[Андрэй Ягораў]] |- |[[Аляксандр Кныровіч]] |- |[[Паліна Бродзік]] |- |[[Лізавета Кохман]] |- |[[Андрэй Кушняроў]] |- |[[Васіль Верамейчык]] |- |[[Таццяна Хоміч]] |- |[[Святлана Мацкевіч]] |- |[[Павел Патапаў]] |- |[[Марына Зялёная|Марына (Калініна) Зялёная]] |- |[[Ян Маркаў|Ян (Іван) Маркаў]] |- |[[Андрэй Жураўлеў]] |- |[[Максім Шабуцкі]] | rowspan="8" |[[Незалежныя беларусы]] |- |[[Сяргей Бяспалаў]] |- |[[Наталля Галаўчук]] |- |[[Аляксандра Васько]] |- |[[Станіслаў Гушча]] |- |[[Аляксандр Камісараў]] |- |[[Аляксандр Наўковіч]] |- |[[Кацярына Клімовіч]] |- |[[Аляксандр Дабравольскі|<s>Аляксандр Дабравольскі</s>]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/345198|title=Дабравольскі і Халезін выйшлі з Каардынацыйнай рады — прычына ў кожнага свая|website=Наша Ніва|date=2024-06-18|access-date=2024-06-19}}</ref> | rowspan="10" |[[Еўрапейскі выбар]] |- |[[Аліна Коўшык]] |- |[[Мікалай Халезін|<s>Мікалай Халезін</s>]]<ref name=":0" /> |- |[[Валеры Мацкевіч]] |- |[[Станіслава Гліннік]] |- |[[Уладзімір Шанцаў]] |- |[[Артур Фінькевіч]] |- |[[Павел Мар'еўскі]] |- |[[Аляксандра Мамаева]]<ref name=":0" /> |- |[[Марыя Яфімава]]<ref name=":0" /> |- |[[Лізавета Пракопчык]] | rowspan="8" |[[Моладзевы наступ]] |- |[[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]] |- |[[Алана Гебрэмарыям]] |- |[[Аляксандр Лапко]] |- |[[Яўген Караулаў]] |- |[[Уладзіслаў Антаненка]] |- |[[Аляксандра Дойніч]] |- |[[Аляксандр Аўтушка-Сікорскі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/28-05-2024-pravilnyya-vyniki-vybarau-kr|title=Па выбарах у Каардынацыйную раду назвалі няправільныя вынікі. Вось правільныя|website=belsat.eu|access-date=2024-05-28}}</ref> |- |[[Роза Турарбекава]] | rowspan="6" |[[Аб’яднанне «Наша справа»]] |- |[[Анастасія Махамет]] |- |[[Віталь Рымашэўскі]] |- |[[Андрэй Лаўрухін]] |- |[[Аляксандр Паршанкоў]] |- |[[Павел Церашковіч]] |- |[[Аляксандр Кабанаў]] | rowspan="6" |[[Воля (фракцыя)|Воля]] |- |[[Генадзь Манько]] |- |[[Сяргей Пятрухін]] |- |[[Карына Маліноўская]] |- |[[Максім Дзенісевіч]] |- |[[Аляксандр Клачко]] |- |[[Таццяна Мартынава]] | rowspan="3" |[[Хопіць баяцца]] |- |[[Іван Лявіцкі]] |- |[[Вольга Карпушонак]] |} == Гл. таксама == * [[Каардынацыйная рада 4-га склікання]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343695|title=Названыя 80 асобаў, якія будуць засядаць у новай Каардынацыйнай радзе|website=Наша Ніва|date=2024-05-28|access-date=2024-05-28}} {{Службовы спіс}} tujtu2xiwvg1r6y1fifo3atx8qb3mv8 5143945 5143451 2026-05-20T10:19:33Z MocnyDuham 99818 памылка 5143945 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !Імя !Выбарчы спіс |- |[[Павел Латушка]] | rowspan="28" |[[Каманда Паўла Латушкі і рух «За свабоду»]] |- |[[Юрый Губарэвіч]] |- |[[Уладзімір Астапенка]] |- |[[Наталля Задзяркоўская]] |- |[[Анжаліка Мельнікава]] |- |[[Аляксей Міхалевіч]] |- |[[Юлія Камінская]] |- |[[Арцём Шапараў]] |- |[[Кацярына Каланчук-Ваданосава]] |- |[[Андрэй Курэйчык]] |- |[[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] |- |[[Міхаіл Кірылюк]] |- |[[Рыта Гаціх]] |- |[[Ігар Сігаў]] |- |[[Ірына Халопіца]] |- |[[Алег Кулеша]] |- |[[Павел Батуеў]] |- |[[Алег Гарбуз]] |- |[[Аляксандра Ханевіч]] |- |[[Юлія Гурчонак]] |- |[[Надзея Крывашанава]] |- |[[Іна Дабратвор]] |- |[[Вольга Вялічка]] |- |[[Віталь Амяльковіч]] |- |[[Даша Кароль]] |- |[[Юрый Казакевіч]] |- |[[Яна Латушка]] |- |[[Надзея Сцепанцова]] |- |[[Вадзім Пракоп’еў]] | rowspan="13" |[[Беларусы (фракцыя)|Беларусы]]<ref>ранейшая назва — «Блок Пракоп’ева — Ягорава»</ref> |- |[[Андрэй Ягораў]] |- |[[Аляксандр Кныровіч]] |- |[[Паліна Бродзік]] |- |[[Лізавета Кохман]] |- |[[Андрэй Кушняроў]] |- |[[Васіль Верамейчык]] |- |[[Таццяна Хоміч]] |- |[[Святлана Мацкевіч]] |- |[[Павел Патапаў]] |- |[[Марына Зялёная|Марына (Калініна) Зялёная]] |- |[[Ян Маркаў|Ян (Іван) Маркаў]] |- |[[Андрэй Жураўлеў]] |- |[[Максім Шабуцкі]] | rowspan="8" |[[Незалежныя беларусы]] |- |[[Сяргей Бяспалаў]] |- |[[Наталля Галаўчук]] |- |[[Аляксандра Васько]] |- |[[Станіслаў Гушча]] |- |[[Аляксандр Камісараў]] |- |[[Аляксандр Наўковіч]] |- |[[Кацярына Клімовіч]] |- |[[Аляксандр Дабравольскі|<s>Аляксандр Дабравольскі</s>]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/345198|title=Дабравольскі і Халезін выйшлі з Каардынацыйнай рады — прычына ў кожнага свая|website=Наша Ніва|date=2024-06-18|access-date=2024-06-19}}</ref> | rowspan="10" |[[Еўрапейскі выбар]] |- |[[Аліна Коўшык]] |- |[[Мікалай Халезін|<s>Мікалай Халезін</s>]]<ref name=":0" /> |- |[[Валерый Мацкевіч]] |- |[[Станіслава Гліннік]] |- |[[Уладзімір Шанцаў]] |- |[[Артур Фінькевіч]] |- |[[Павел Мар'еўскі]] |- |[[Аляксандра Мамаева]]<ref name=":0" /> |- |[[Марыя Яфімава]]<ref name=":0" /> |- |[[Лізавета Пракопчык]] | rowspan="8" |[[Моладзевы наступ]] |- |[[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]] |- |[[Алана Гебрэмарыям]] |- |[[Аляксандр Лапко]] |- |[[Яўген Караулаў]] |- |[[Уладзіслаў Антаненка]] |- |[[Аляксандра Дойніч]] |- |[[Аляксандр Аўтушка-Сікорскі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/28-05-2024-pravilnyya-vyniki-vybarau-kr|title=Па выбарах у Каардынацыйную раду назвалі няправільныя вынікі. Вось правільныя|website=belsat.eu|access-date=2024-05-28}}</ref> |- |[[Роза Турарбекава]] | rowspan="6" |[[Аб’яднанне «Наша справа»]] |- |[[Анастасія Махамет]] |- |[[Віталь Рымашэўскі]] |- |[[Андрэй Лаўрухін]] |- |[[Аляксандр Паршанкоў]] |- |[[Павел Церашковіч]] |- |[[Аляксандр Кабанаў]] | rowspan="6" |[[Воля (фракцыя)|Воля]] |- |[[Генадзь Манько]] |- |[[Сяргей Пятрухін]] |- |[[Карына Маліноўская]] |- |[[Максім Дзенісевіч]] |- |[[Аляксандр Клачко]] |- |[[Таццяна Мартынава]] | rowspan="3" |[[Хопіць баяцца]] |- |[[Іван Лявіцкі]] |- |[[Вольга Карпушонак]] |} == Гл. таксама == * [[Каардынацыйная рада 4-га склікання]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343695|title=Названыя 80 асобаў, якія будуць засядаць у новай Каардынацыйнай радзе|website=Наша Ніва|date=2024-05-28|access-date=2024-05-28}} {{Службовы спіс}} 8xsrtieexrsypxirzy9hsxbgjhbfs4m 0 767549 5143726 5057112 2026-05-19T19:50:22Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5143726 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Псіхолага-педагагічны факультэт | арыгінал = | вну = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = Факультэт падрыхтоўкі настаўнікаў пачатковых класаў, педагагічны факультэт | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = | закрыты = | дэкан = | размяшчэнне = {{BLR}}, 224016, г. Брэст, [[Вуліца Міцкевіча (Брэст)|вуліца Міцкевіча]], 28 | адрас = | каардынаты = | сайт = }} '''Псіхолага-педагагічны факультэт''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны ў 1969 годзе як ''факультэт падрыхтоўкі настаўнікаў пачатковых класаў'' шляхам падзелу факультэта мовы і літаратуры і падрыхтоўкі выкладчыкаў пачатковых класаў. З адкрыццём у 1981 аддзялення дашкольнай педагогікі і псіхалогіі перайменаваны ў ''педагагічны''. У сувязі з адкрыццём на педагагічным факультэце спецыяльнасці «Псіхалогія» ў 1999 годзе факультэт перайменаваны ў ''псіхолага-педагагічны''. У 2025 годзе аб’яднаны з [[сацыяльна-педагагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна|сацыяльна-педагагічным факультэтам]] у [[факультэт педагогікі і псіхалогіі БрДУ імя А. С. Пушкіна]]. == Спецыяльнасці == Навучанне вялося па 3 спецыяльнасцях: пачатковая адукацыя, псіхалогія, практычная псіхалогія. == Кафедры == === у 2005 === * Педагогікі пачатковага навучання * Прыродазнаўча-матэматычных дысцыплін * Рускай і беларускай моў з методыкай выкладання * Псіхалогіі * Тэорыі і методыкі эстэтычнай адукацыі<ref name="бер">[https://web.archive.org/web/20220305194247/www.brsu.by/sites/default/files/beruniv/66.pdf Берасцейскі ўніверсітэт. — 2005. — 9 верасня. — С. 3]</ref> === у 2025 === * Педагогікі і методык пачатковай адукацыі * Псіхалогіі == Дэканы <ref name="бер" /> == * [[Міхаіл Фёдаравіч Сікач]] (1969—1970)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-224291&strq=l_siz=20 Сикач, М. Ф. (кандидат педагогических наук)]</ref> * [[Лідзія Аляксандраўна Мурына]] (1970—1988)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-233203&strq=l_siz=20 Мурына, Лідзія Аляксандраўна (кандыдат гістарычных навук; нар. 1925)]</ref> * [[Марыя Пятроўна Осіпава]] (1988—1993)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-239544&strq=l_siz=20 Осіпава, Марыя Пятроўна (кандыдат педагагічных навук; нар. 1943)]</ref> * [[Мікалай Васілевіч Міхальчук]] (1993—1996)<ref>[https://web.archive.org/web/20180205050456/www.brsu.by/sites/default/files/geo/mihalchuk_nikolay_vasilevich.pdf Михальчук Николай Васильевич]</ref> * [[Таццяна Аляксандраўна Кавальчук]] (1996—2003) <ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-635021&strq=l_siz=20 Кавальчук, Таццяна Аляксандраўна (кандыдат педагагічных навук, методыка навучання; нар. 1957)]</ref> * [[Аляксандр Іванавіч Астапук]] (2003—2012)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-457809&strq=l_siz=20 Остапук, Александр Иванович (род. 1963)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121108093904/http://www.brsu.by/div/psikhologo-pedagogicheskii-fakultet Психолого-педагогический факультет (2012)]</ref> * [[Алена Іванаўна Мядзведская]] (2013—2014)<ref>[https://web.archive.org/web/20130612052508/http://www.brsu.by/div/psikhologo-pedagogicheskii-fakultet Психолого-педагогический факультет (2013)]</ref><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-313178&strq=l_siz=20 Медведская, Елена Ивановна (доктор психологических наук; род. 1970)]</ref> * [[Святлана Серафімаўна Кацэвіч]] (2014-?)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-ar4042380&strq=l_siz=20 Кацэвіч, Святлана Серафімаўна (кандыдат філалагічных навук; нар. 1964)]</ref> * [[Таццяна Віктараўна Нічышына]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/psychped Псіхолага-педагагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250524125508/https://www.brsu.by/psychped |date=24 траўня 2025}} * [https://web.archive.org/web/20220305194247/www.brsu.by/sites/default/files/beruniv/66.pdf Берасцейскі ўніверсітэт. — 2005. — 9 верасня. — С. 3] {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Псіхолага-педагагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1969 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2025 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Педагагічныя факультэты|БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Псіхалагічныя факультэты|БрДУ імя А. С. Пушкіна]] j4c8s416ma0ljsls16jdh3and9v9c6o 0 767551 5143743 5057121 2026-05-19T20:07:48Z Economico-geographer 399 дапаўненне 5143743 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Сацыяльна-педагагічны факультэт | арыгінал = | вну = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = Факультэт дашкольнага выхавання, факультэт дашкольнай адукацыі | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = | закрыты = | дэкан = | размяшчэнне = {{BLR}}, 224016, г. Брэст, [[Вуліца Міцкевіча (Брэст)|вуліца Міцкевіча]], 28 | адрас = | каардынаты = | сайт = }} '''Сацыяльна-педагагічны факультэт''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны ў 1984 годзе як ''факультэт дашкольнага выхавання''. З 2003 — ''факультэт дашкольнай адукацыі'', з 2006 быў пад сучаснай назвай. У 2025 годзе аб’яднаны з [[псіхолага-педагагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна|псіхолага-педагагічным факультэтам]] у [[факультэт педагогікі і псіхалогіі БрДУ імя А. С. Пушкіна]]. == Спецыяльнасці == Навучанне вялося па 3 спецыяльнасцях: дашкольная адукацыя, спецыяльная і інклюзіўная адукацыя з прафілізацыяй «Лагапедыя», сацыяльна-педагагічная і псіхалагічная адукацыя.<ref>[https://web.archive.org/web/20250317041142/https://www.brsu.by/div/spetsialnosti-i-sootvetstvuyuschie-im-kvalifikatsii-sotsialno-pedagogicheskogo-fakulteta Специальности и соответствующие им квалификации социально-педагогического факультета]</ref> == Кафедры <ref name="гістспф">[https://www.brsu.by/div/istoriya-sotsialno-pedagogicheskogo-fakulteta История социально-педагогического факультета] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250423180555/https://www.brsu.by/div/istoriya-sotsialno-pedagogicheskogo-fakulteta |date=23 красавіка 2025}}</ref> == === да 2003 === * Педагогікі і псіхалогіі (дашкольнай) * Методык дашкольнага выхавання === у 2003—2005 === * Педагогікі і псіхалогіі (дашкольнай) * Методык дашкольнай адукацыі<ref>[https://web.archive.org/web/20220305194247/www.brsu.by/sites/default/files/beruniv/66.pdf Берасцейскі ўніверсітэт. — 2005. — 9 верасня. — С. 4]</ref> === у 2006 === * Педагогікі дзяцінства * Сацыяльна-медыцынскіх дысцыплін * Методык дашкольнай адукацыі === у 2013 === * Педагогікі дзяцінства * Псіхалогіі развіцця * Сацыяльнай працы * Методык дашкольнай адукацыі === у 2016 === * Дашкольнай адукацыі * Псіхалогіі развіцця * Сацыяльнай працы === у 2025 === * Спецыяльных педагагічных дысцыплін * Сацыяльнай педагогікі і псіхалогіі * Педагогікі == Дэканы <ref name="гістспф" /> == * [[Галіна Іванаўна Займіст]] (1984—1988) * [[Аляксандр Мікалаевіч Перавалаў]] (1988—1998) * [[Ларыса Дзмітрыеўна Гусарава]] (1998—2006) * [[Анатоль Мікалаевіч Герасевіч]] (2006—2010) * [[Надзея Аляксандраўна Леанюк]] (2010—2025) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/socped Сацыяльна-педагагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250516100737/https://www.brsu.by/socped |date=16 траўня 2025 }} {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сацыяльна-педагагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1984 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1984 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Педагагічныя факультэты|БрДУ імя А. С. Пушкіна]] s6vf7pq1zdpdifqvzo9xsr8u4ik16c2 0 767553 5143521 5142405 2026-05-19T14:37:59Z Economico-geographer 399 дададзена [[Катэгорыя:Філалагічныя факультэты]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143521 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Факультэт замежных моў | арыгінал = | вну = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1994 | закрыты = | дэкан = Яўген Дзмітрыевіч Осіпаў | размяшчэнне = {{BLR}}, 224016, г. Брэст, [[Вуліца Міцкевіча (Брэст)|вуліца Міцкевіча]], 28/4 | адрас = | каардынаты = | сайт = [https://www.brsu.by/faculty-of-foreign-languages] }} '''Факультэт замежных моў''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны ў 1994 годзе ў адпаведнасці з рашэннем Вучонага савета БДПІ імя А.С. Пушкіна ад 28.09.1994 года і загадам рэктара БДПІ імя А.С. Пушкіна №736-да ад 07.10.1994. == Кафедры == * Англійскай філалогіі * Нямецкай філалогіі і лінгвадыдактыкі * Замежных моў == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/faculty-of-foreign-languages Факультэт замежных моў БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240626122116/https://www.brsu.by/faculty-of-foreign-languages |date=26 чэрвеня 2024 }}. {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Факультэт замежных моў БрДУ імя А. С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1994 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Філалагічныя факультэты]] ff2qks1wb05ru4k3k5t6ctzanemibs6 5143529 5143521 2026-05-19T14:58:56Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак, дапаўненне 5143529 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Факультэт замежных моў | арыгінал = | вну = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1994 | закрыты = | дэкан = Яўген Дзмітрыевіч Осіпаў | размяшчэнне = {{BLR}}, 224016, г. Брэст, [[Вуліца Міцкевіча (Брэст)|вуліца Міцкевіча]], 28/4 | адрас = | каардынаты = | сайт = [https://www.brsu.by/fakultet-inostrannyh-yazykov] }} '''Факультэт замежных моў''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны ў 1994 годзе ў адпаведнасці з рашэннем Вучонага савета БДПІ імя А. С. Пушкіна ад 28.09.1994 года і загадам рэктара БДПІ імя А. С. Пушкіна № 736-да ад 07.10.1994. == Кафедры == === да 2013 === * Англійскай мовы з методыкай выкладання * Нямецкай мовы з методыкай выкладання * Замежных моў другой спецыяльнасці<ref>[https://web.archive.org/web/20120220194251/http://www.brsu.by/div/fakultet-inostrannykh-yazykov Факультет иностранных языков (2012)]</ref> === у 2013—2016 === * Англійскай філалогіі * Нямецкай філалогіі * Лінгвадыдактыкі<ref>[https://web.archive.org/web/20160408193342/http://www.brsu.by/div/kafedra-lingvodidaktiki Кафедра лингводидактики (2016]</ref> === у 2016—2017 === * Англійскай філалогіі * Нямецкай філалогіі * Лінгвадыдактыкі * Замежных моў<ref>[https://www.brsu.by/kafedra-inostrannyh-yazykov Кафедра иностранных языков]</ref> === з 2017 === * Англійскай філалогіі * Нямецкай філалогіі і лінгвадыдактыкі<ref>[https://www.brsu.by/kafedra-nemetskoj-filologii-i-lingvodidaktiki Кафедра немецкой филологии и лингводидактики]</ref> * Замежных моў == Спецыяльнасці == Першая ступень: * 6-05-0231-01 Сучасныя замежныя (англійская, кітайская / англійская, нямецкая) мовы з прафілізацыямі «Камп’ютарная лінгвістыка», «Дзелавая камунікацыя» (4 гады) * 6-05-0231-01 Сучасныя замежныя (нямецкая, англійская) мовы з прафілізацыяй «Камп’ютарная лінгвістыка» (4 гады) Магістратура: * Лінгвадыдактыка (1 год)<ref>[https://web.archive.org/web/20230324095933/https://www.brsu.by/fakultet-inostrannyh-yazykov?qt-intabs=3#qt-intabs Абитуриенту]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/fakultet-inostrannyh-yazykov Факультэт замежных моў БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240626122116/https://www.brsu.by/faculty-of-foreign-languages |date=26 чэрвеня 2024 }}. {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Факультэт замежных моў БрДУ імя А. С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1994 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1994 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Філалагічныя факультэты]] 9imhfg2f9imy6a4537lx81cm2tf0oxx 0 767554 5143596 5142440 2026-05-19T17:08:09Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак, дапаўненне 5143596 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Факультэт фізічнага выхавання і спорту | арыгінал = | вну = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = Факультэт фізічнага выхавання, факультэт фізічнага выхавання і турызму | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1972 | закрыты = | дэкан = Сяргей Мікалаевіч Севярын | размяшчэнне = {{BLR}}, 224016, г. Брэст, [[Вуліца Міцкевіча (Брэст)|вуліца Міцкевіча]], 41 | адрас = | каардынаты = | сайт = [https://www.brsu.by/fakultet-fizicheskogo-vospitaniya-i-sporta] }} '''Факультэт фізічнага выхавання і спорту''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны ў 1972 годзе як факультэт фізічнага выхавання. З 1 верасня 2021 года ў адпаведнасці з загадам рэктара ад 29 чэрвеня 2021 года № 386 факультэт фізічнага выхавання перайменаваны ў факультэт фізічнага выхавання і турызму. З 1 студзеня 2024 года ў адпаведнасці з загадам рэктара ад 30 кастрычніка 2023 г. № 739 факультэт фізічнага выхавання і турызму перайменаваны ў факультэт фізічнага выхавання і спорту. == Спецыяльнасці == * 6-05-0115-01 Адукацыя ў галіне фізічнай культуры (4 гады). Прафілізацыі: ** Трэнерская работа па віду спорту (лёгкая атлетыка, футбол, валейбол, гандбол, баскетбол, дзюдо, гімнастыка) ** Асновы лячэбнай фізічнай культуры ** Фізкультурна-аздараўленчая і турысцка-рэкрэацыйная дзейнасць ** Адаптыўная фізічная культура і спорт<ref>[https://www.brsu.by/fakultet-fizicheskogo-vospitaniya-i-sporta?qt-sportabs=4#qt-sportabs Абитуриенту]</ref> == Кафедры == === у 2022 === * Спартыўных дысцыплін і методык іх выкладання * Лёгкай атлетыкі, плавання і лыжнага спорту * Анатоміі, фізіялогіі і бяспекі чалавека * Фізічнай культуры * Турызму і краіназнаўства<ref>[https://web.archive.org/web/20220302135021/https://www.brsu.by/div/struktura-fakulteta-fizicheskogo-vospitaniya-i-turizma Структура факультета физического воспитания и туризма (2022)]</ref> === у 2026 === * Спартыўных дысцыплін * Тэорыі і методыкі фізічнага выхавання * Медыка-біялагічных дысцыплін, тэхналогій аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры * Фізічнай культуры<ref>[https://www.brsu.by/fakultet-fizicheskogo-vospitaniya-i-sporta?qt-sportabs=2#qt-sportabs Кафедры]</ref> == Дэканы<ref>{{Cite web |url=https://www.brsu.by/div/istoriya-fakulteta-fizicheskogo-vospitaniya |title=История факультета физического воспитания и туризма |access-date=26 чэрвеня 2024 |archive-date=26 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626131631/https://www.brsu.by/div/istoriya-fakulteta-fizicheskogo-vospitaniya |url-status=dead }}</ref> == * [[Віталь Пятровіч Арцем’еў]] (1972—1973) * [[Сяргей Сямёнавіч Кацэвіч]] (1973—1978) * [[Барыс Дзхмітрыевіч Іонаў]] (1978—1980) * [[Міхаіл Маркавіч Няпраўскі]] (1980—1984) * [[Мікалай Іванавіч Прыступа]] (1984—2015) * [[Міхаіл Васілевіч Галавач]] (2015—2016) * [[Сяргей Аляксандравіч Суркоў]] (2016—?) * [[Сяргей Мікалаевіч Севярын]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/fakultet-fizicheskogo-vospitaniya-i-sporta Факультэт фізічнага выхавання і спорту БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Факультэт фізічнага выхавання і спорту БрДУ імя А. С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1972 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] 2epgw3d9gb15zwti8yu6j1hzlb2t8m4 5143783 5143596 2026-05-19T21:55:19Z Economico-geographer 399 /* Дэканы{{Cite web |url=https://www.brsu.by/div/istoriya-fakulteta-fizicheskogo-vospitaniya |title=История факультета физического воспитания и туризма |access-date=26 чэрвеня 2024 |archive-date=26 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626131631/https://www.brsu.by/div/istoriya-fakulteta-fizicheskogo-vospitaniya |url-status=dead }} */ 5143783 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Факультэт фізічнага выхавання і спорту | арыгінал = | вну = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = Факультэт фізічнага выхавання, факультэт фізічнага выхавання і турызму | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1972 | закрыты = | дэкан = Сяргей Мікалаевіч Севярын | размяшчэнне = {{BLR}}, 224016, г. Брэст, [[Вуліца Міцкевіча (Брэст)|вуліца Міцкевіча]], 41 | адрас = | каардынаты = | сайт = [https://www.brsu.by/fakultet-fizicheskogo-vospitaniya-i-sporta] }} '''Факультэт фізічнага выхавання і спорту''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны ў 1972 годзе як факультэт фізічнага выхавання. З 1 верасня 2021 года ў адпаведнасці з загадам рэктара ад 29 чэрвеня 2021 года № 386 факультэт фізічнага выхавання перайменаваны ў факультэт фізічнага выхавання і турызму. З 1 студзеня 2024 года ў адпаведнасці з загадам рэктара ад 30 кастрычніка 2023 г. № 739 факультэт фізічнага выхавання і турызму перайменаваны ў факультэт фізічнага выхавання і спорту. == Спецыяльнасці == * 6-05-0115-01 Адукацыя ў галіне фізічнай культуры (4 гады). Прафілізацыі: ** Трэнерская работа па віду спорту (лёгкая атлетыка, футбол, валейбол, гандбол, баскетбол, дзюдо, гімнастыка) ** Асновы лячэбнай фізічнай культуры ** Фізкультурна-аздараўленчая і турысцка-рэкрэацыйная дзейнасць ** Адаптыўная фізічная культура і спорт<ref>[https://www.brsu.by/fakultet-fizicheskogo-vospitaniya-i-sporta?qt-sportabs=4#qt-sportabs Абитуриенту]</ref> == Кафедры == === у 2022 === * Спартыўных дысцыплін і методык іх выкладання * Лёгкай атлетыкі, плавання і лыжнага спорту * Анатоміі, фізіялогіі і бяспекі чалавека * Фізічнай культуры * Турызму і краіназнаўства<ref>[https://web.archive.org/web/20220302135021/https://www.brsu.by/div/struktura-fakulteta-fizicheskogo-vospitaniya-i-turizma Структура факультета физического воспитания и туризма (2022)]</ref> === у 2026 === * Спартыўных дысцыплін * Тэорыі і методыкі фізічнага выхавання * Медыка-біялагічных дысцыплін, тэхналогій аздараўленчай і адаптыўнай фізічнай культуры * Фізічнай культуры<ref>[https://www.brsu.by/fakultet-fizicheskogo-vospitaniya-i-sporta?qt-sportabs=2#qt-sportabs Кафедры]</ref> == Дэканы<ref>{{Cite web |url=https://www.brsu.by/div/istoriya-fakulteta-fizicheskogo-vospitaniya |title=История факультета физического воспитания и туризма |access-date=26 чэрвеня 2024 |archive-date=26 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240626131631/https://www.brsu.by/div/istoriya-fakulteta-fizicheskogo-vospitaniya |url-status=dead }}</ref> == * [[Віталь Пятровіч Арцем’еў]] (1972—1973) * [[Сяргей Сямёнавіч Кацэвіч]] (1973—1978) * [[Барыс Дзмітрыевіч Іонаў]] (1978—1980) * [[Міхаіл Маркавіч Няпраўскі]] (1980—1984) * [[Мікалай Іванавіч Прыступа]] (1984—2015) * [[Міхаіл Васілевіч Галавач]] (2015—2016) * [[Сяргей Аляксандравіч Суркоў]] (2016—?) * [[Сяргей Мікалаевіч Севярын]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/fakultet-fizicheskogo-vospitaniya-i-sporta Факультэт фізічнага выхавання і спорту БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Факультэт фізічнага выхавання і спорту БрДУ імя А. С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1972 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1972 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] 9gc9vx8ztgn1dih0f90p2uaulatv6f2 0 767555 5143674 5142531 2026-05-19T18:34:04Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак, дапаўненне 5143674 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Філалагічны факультэт | арыгінал = | вну = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = Факультэт мовы і літаратуры, факультэт мовы і літаратуры і падрыхтоўкі выкладчыкаў пачатковых класаў | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1950 | закрыты = | дэкан = Таццяна Васільеўна Сенькевіч | размяшчэнне = {{BLR}}, 224016, г. Брэст, [[Вуліца Міцкевіча (Брэст)|вуліца Міцкевіча]], 28 | адрас = | каардынаты = | сайт = [https://www.brsu.by/filologicheskij-fakultet] }} '''Філалагічны факультэт''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны 1 лістапада 1950 года як факультэт мовы і літаратуры Брэсцкага дзяржаўнага педагагічнага інстытута імя А. С. Пушкіна. З 1969 пад сучаснай назвай. == Спецыяльнасці == Агульная вышэйшая адукацыя: * 6-05-0113-02 Філалагічная адукацыя (Беларуская мова і літаратура. Замежная мова (англійская)) (4 гады) * 6-05-0232-02 Руская філалогія з прафілізацыяй «Літаратурна-рэдакцыйная дзейнасць» (4 гады) Магістратура: * 7-06-0232-01 Мовазнаўства (2,5 гады) * 7-06-0232-02 Літаратуразнаўства (1,5 гады) == Кафедры == === у 1950—1990 === * Беларускай мовы * Рускай мовы * Беларускай літаратуры * Рускай літаратуры <ref name="гістфіл">[https://web.archive.org/web/20240914043239/https://www.brsu.by/div/istoriya-filologicheskogo-fakulteta История филологического факультета]</ref> === у 1990-я === * Славянскіх моў * Літаратур народаў свету * Беларускага мовазнаўства * Гісторыі беларускай мовы і дыялекталогіі * Беларускага літаратуразнаўства * Методыкі выкладання беларускай літаратуры і краязнаўства<ref name="гістфіл" /> === у 2000—2013 === * Класічнай і сучаснай замежнай філалогіі * Тэорыі і гісторыі рускай літаратуры * Агульнага і рускага мовазнаўства * Беларускага мовазнаўства * Гісторыі беларускай мовы і дыялекталогіі * Беларускага літаратуразнаўства * Методыкі выкладання беларускай літаратуры і краязнаўства<ref name="гістфіл" /><ref>[https://web.archive.org/web/20121207025918/http://www.brsu.by/div/filologicheskii-fakultet Филологический факультет (2012)]</ref> === у 2013—2017 === * Беларускага мовазнаўства і дыялекталогіі * Беларускага літаратуразнаўства * Агульнага і рускага мовазнаўства * Тэорыі і гісторыі рускай літаратуры * Журналістыкі<ref name="гістфіл" /><ref>[https://web.archive.org/web/20150728201048/http://www.brsu.by/div/filologicheskii-fakultet Филологический факультет (2015)]</ref> === у 2017—2024 === * Беларускай філалогіі * Рускай літаратуры і журналістыкі * Агульнага і рускага мовазнаўства<ref name="гістфіл" /> === з 2024 === * Беларускага і рускага мовазнаўства<ref>[https://www.brsu.by/kafedra-belorusskogo-i-russkogo-yazykoznaniya Кафедра белорусского и русского языкознания]</ref> * Беларускага і рускага літаратуразнаўства і журналістыкі<ref>[https://www.brsu.by/kafedra-belorusskogo-i-russkogo-literaturovedeniya-i-zhurnalistiki Кафедра белорусского и русского литературоведения и журналистики]</ref> == Дэканы<ref name="гістфіл" /> == * [[Ганна Андрэеўна Крайко]] (1952)<ref name="гістфіл" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-CNB-a180342&strq=l_siz=20 Крайко, Ганна Андрэеўна (кандыдат філалагічных навук ; 1916—)]</ref> * [[Міхаіл Мікалаевіч Моладаў]] (1952—1956)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-232974&strq=l_siz=20 Молодов, Михаил Николаевич (языковед; род. 1925)]</ref> * [[Павел Фёдаравіч Шляхтуноў]]<ref name="гістфіл" /> * [[Расціслаў Лявонцьевіч Кароткі]]<ref name="гістфіл" /> * [[Мікалай Аляксандравіч Маслюкоў]] (1966—1967)<ref name="гістфіл" /> * [[Міхаіл Фёдаравіч Сікач]]<ref name="гістфіл" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-224291&strq=l_siz=20 Сикач, М. Ф. (кандидат педагогических наук)]</ref> * [[Лілія Пятроўна Смальянава]] (1970—1975)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-247709&strq=l_siz=20 Смальянава, Лілія Пятроўна (кандыдат філалагічных навук ; 1926—)]</ref> * [[Аляксей Антонавіч Майсейчык]] (1975—1980)<ref name="гістфіл" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-289246&strq=l_siz=20 Майсейчык, Аляксей Антонавіч (кандыдат філалагічных навук ; 1936—2002)]</ref> * [[Вера Якаўлеўна Ляшук]] (1980—1985)<ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-186128&strq=l_siz=20 Ляшук, Вера Якаўлеўна (кандыдат філалагічных навук, лiтаратуразнавец; нар. 1933)]</ref> * [[Юрый Васільевіч Паталкоў]] (1985—1987)<ref name="гістфіл" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar2770144&strq=l_siz=20 Паталкоў, Юрый Васільевіч (кандыдат філалагічных навук, літаратуразнавец; нар. 1941)]</ref> * [[Мікалай Мікалаевіч Аляхновіч (нар. 1953)]] (1987—1993)<ref name="гістфіл" /> * [[Уладзімір Адамавіч Сенькавец]] (1993—2004)<ref name="гістфіл" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar2504757&strq=l_siz=20 Сенькавец, Уладзімір Адамавіч (кандыдат філалагічных навук; нар. 1957)]</ref> * [[Зоя Пятроўна Мельнікава]] (2004—2007)<ref name="гістфіл" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-424645&strq=l_siz=20 Мельнікава, Зоя Пятроўна (доктар філалагічных навук; нар. 1954)]</ref> * [[Вольга Антонаўна Фелькіна]] (2007—2016)<ref name="гістфіл" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-SEK-468891&strq=l_siz=20 Фелькіна, Вольга Антонаўна (кандыдат філалагічных навук; нар. 1965)]</ref> * [[Таццяна Васільеўна Сенькевіч]] (з 2016)<ref name="гістфіл" /><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar5502363&strq=l_siz=20 Сенькевіч, Таццяна Васільеўна (кандыдат філалагічных навук; нар. 1960)]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/filologicheskij-fakultet Філалагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240626125707/https://www.brsu.by/faculty-of-philology |date=26 чэрвеня 2024 }}. {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філалагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1950 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1950 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Філалагічныя факультэты|БрДУ імя А. С. Пушкіна]] tdclqbtocffzjf62q4l9vxp5ihwwrmm 0 767561 5143696 5143376 2026-05-19T19:04:37Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак, дапаўненне 5143696 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта | назва = Юрыдычны факультэт | арыгінал = | вну = [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна]] | эмблема = | памер эмблемы = | выява = | подпіс = | ранейшыя назвы = | міжназва = | дэвіз = | заснаваны = 1996 | закрыты = | дэкан = Марыя Уладзіміраўна Варакуліна | размяшчэнне = {{BLR}}, 224016, г. Брэст, [[бульвар Касманаўтаў (Брэст)|бульвар Касманаўтаў]], 21 | адрас = | каардынаты = | сайт = [https://www.brsu.by/yuridicheskij-fakultet] }} '''Юрыдычны факультэт''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны ў 1996 годзе. == Спецыяльнасці == На факультэце вядзецца падрыхтоўка спецыялістаў па спецыяльнасці першай ступені вышэйшай адукацыі: 6-05-0421-01 «Правазнаўства» і 6-05-0412-02 «Бізнес-адміністраванне». На другой ступені вышэйшай адукацыі (магістратура) падрыхтоўка ажыццяўляецца па спецыяльнасцях 7-06-0421-01 «Юрыспрудэнцыя» і 7-06-0311-01 «Эканоміка». == Кафедры == === у 2006 === * Тэорыі і гісторыі дзяржавы і права * Грамадзянска-прававых дысцыплін * Крымінальна-прававых дысцыплін * Эканомікі і кіравання<ref>[https://web.archive.org/web/20061005011123/http://www.brsu.brest.by/faculty.php?f=2&PHPSESSID=08b539bfd2a39b6e914e6f7e448d6bd5 Юридический факультет (2006)]</ref> === у 2025 === * Грамадзянска-прававых дысцыплін * Тэорыі і гісторыі дзяржавы і права * Эканомікі і гуманітарных дысцыплін<ref>[https://web.archive.org/web/20250905215728/https://www.brsu.by/yuridicheskij-fakultet?qt-lawtabs=2#qt-lawtabs Юридический факультет — Кафедры (2025)]</ref> == Дэканы<ref>[https://web.archive.org/web/20240626133659/https://www.brsu.by/div/obschaya-informatsiya-o-yuridicheskom-fakultete Общая информация о юридическом факультете (2024)]</ref> == * [[Мікалай Аляксандравіч Пятроўскі]] (1996 — снежань 1999) * [[Васіль Аляксеевіч Сцепановіч]] (20 снежня 1999 — 28 лістапада 2000) * [[Барыс Міхайлавіч Ляпешка]] (12 снежня 2000 — 9 кастрычніка 2005) * [[Алена Мікалаеўна Грыгаровіч]] (14 лістапада 2005 — 31 студзеня 2019) * [[Марыя Уладзіміраўна Варакуліна]] (з 1 лютага 2019) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.brsu.by/yuridicheskij-fakultet Юрыдычны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240626133655/https://www.brsu.by/faculty-of-law |date=26 чэрвеня 2024 }}. {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Юрыдычны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1996 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1996 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна]] [[Катэгорыя:Юрыдычныя факультэты|БрДУ імя А. С. Пушкіна]] n75j3rsu6mph9sggkl8it7hbou8ecij 0 768035 5143686 5113371 2026-05-19T18:50:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143686 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Нікіціна}} {{Баскетбаліст |імя = Яніна Аляксандраўна Нікіціна |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |грамадзянства = {{BLR}} |дата нараджэння = 15.5.1992 |месца нараджэння = {{МН|Магілёў}}, [[Беларусь]] |рост = 175 см |вага = |пазіцыя = [[атакуючы абаронца]] |драфт = |год драфта = |каманда драфта = |клуб = |нумар = |клубы = {{спартыўная кар’ера |2006—2010|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Магіляўчанка (жаночы баскетбольны клуб)|Магіляўчанка]]| |2010—2013|{{сцяг|Беларусь||20px}} [[Гарызонт Мінск|Гарызонт]]| |2013—2015|{{сцяг|Латвія||20px}} [[Ліепая (жаночы баскетбольны клуб)|Ліепая]]| }} |узнагароды = |медалі = }} '''Яніна Аляксандраўна Нікіціна''' (нар. {{ДН|15|5|1992}}, {{МН|Магілёў}}, [[Беларусь]]) — [[Беларусь|беларуская]] [[Баскетбол|баскетбалістка]] і трэнер. Атакуючы абаронца. == Біяграфія == Выхаванка СДзЮШАР №5 г. Магілёў<ref>[https://belarus.basketball/novosti/raznoe/4980-v-ob-ektive-mogilev-sdyushor-5-priglashaet-devochek-dlya-zanyatij-basketbolom В ОБЪЕКТИВЕ - МОГИЛЕВ. СДЮШОР №5 ПРИГЛАШАЕТ ДЕВОЧЕК ДЛЯ ЗАНЯТИЙ БАСКЕТБОЛОМ]</ref>. Першы трэнер — Юлія Аляксееўна Капцелёва<ref>[https://fst.by/downloads/2012/spiski2012.pdf ВЫПИСКА из списочного состава национальной команды Республики Беларусь по летним видам спорта на 2012 год (Могилёвская область). Баскетбол. Сборная команда - стажёры. Постоянный состав]</ref>. Выступала за клубы Беларусі і Латвіі, прыцягвалася ў моладзевыя зборныя Беларусі. Скончыла [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова]] (2014)<ref>[https://vk.com/id32235450 Янина Никитина]</ref>. З 2023 года — трэнер па АФП [[Барысфен Магілёў|БК «Барысфен»]]<ref>{{Cite web |url=https://russiabasket.ru/teams/25722 |title=Борисфен (Могилёв)-2023/2024 |access-date=4 ліпеня 2024 |archive-date=29 ліпеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240729085706/https://russiabasket.ru/teams/25722 |url-status=dead }}</ref>. У лістападзе 2025 года ўвайшла ў трэнерскі штаб [[Жаночая зборная Беларусі па баскетболе|жаночай зборнай Беларусі]]<ref>[https://belarus.basketball/novosti/sbornye/8639-v-minske-prokhodit-uts-zhenskoj-natsionalnoj-komandy В МИНСКЕ ПРОХОДИТ УТС ЖЕНСКОЙ НАЦИОНАЛЬНОЙ КОМАНДЫ]</ref>. == Кар’ера == * 2006—2010 — [[Магіляўчанка (жаночы баскетбольны клуб)|Магіляўчанка (Магілёў)]] * 2010—2013 — [[Гарызонт Мінск|Гарызонт (Мінск)]] * 2013—2014 — Ліепаяс Папірс (Ліепая, Латвія) * 2014—2015 — Вега 1/Ліепая (Ліепая, Латвія) == Дасягненні == * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Чэмпіёнка Беларусі]] (2): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2010/2011|2010/2011]], [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011/2012|2011/2012]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын|чэмпіянату Беларусі]] (1): [[Чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012/2013|2012/2013]]. * [[Файл:Gold medal icon.svg|15px]] Уладальнік [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2012|2012]]. * [[Файл:Silver medal icon.svg|15px]] Сярэбраны прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (2): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2011/2012|2011/2012]], [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2012/2013|2012/2013]]. * [[Файл:Bronze medal icon.svg|15px]] Бронзавы прызёр [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга|Балтыйскай лігі]] (1): [[Балтыйская жаночая баскетбольная ліга 2010/2011|2010/2011]]. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://basketball.eurobasket.com/player/Janina-Nikitina/202714?Women=1 Профіль на сайце eurobasket.com] * [https://www.proballers.com/basketball/player/58456/janina-nikitina Профіль на сайце proballers.com] * [http://bcborisfen.by/?adl-team=5959 Профіль на сайце БК «Барысфен»] * [https://www.infobasket.su/BFB/coach.html?personId=394716&apiUrl=https://org.infobasket.su&lang=ru Профіль на сайце infobasket.su] * [https://vk.com/wall-183914836_4673 Сегодня день рождения отмечает тренер баскетбольного клуба "Борисфен" Янина НИКИТИНА!] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Нікіціна Яніна}} [[Катэгорыя:Баскетбалісткі Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Магіляўчанка»]] [[Катэгорыя:Ігракі «Гарызонта» Мінск]] [[Катэгорыя:Ігракі ЖБК «Металург» Ліепая]] [[Катэгорыя:Баскетбольныя трэнеры Беларусі]] hulzqrkx7getr4lp45j8spq47lwu1sl 0 770365 5143785 4813541 2026-05-19T22:07:56Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143785 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} {{цёзкі2|Аніська}} '''Яўген (Аўген) Аніська''' ({{ДН|||1910}}, в. [[Шалціны|Шальціны]] каля [[Друя|Друі]] — {{ДС|||1996}}, [[Польшча]]) — беларускі грамадска-[[палітычны дзеяч]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў 1910 годзе ў вёсцы [[Шалціны]]. Скончыў школу ў [[Мілашова|Мілашове]]<ref>[https://bytravelling.by/idolta/ Ідолты. гісторыя]</ref>. Вучыўся ў [[Друйская гімназія|Друйскай гімназіі]], скончыў [[Віленскі ўніверсітэт]]. Член [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускага студэнцкага саюза]]<ref>[[Антон Луцкевіч]]. [https://pawet.net/library/history/bel_history/_belz/1935cd/%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B5_%D0%B Таварыства беларускай школы на лаве падсудных]{{Недаступная спасылка|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Наша слова|Наша Слова]]. № 20 ([[1483]]), 13 мая 2020.</ref>. З чэрвеня 1932 па лістапад 1933 — сакратар БСС. Быў рэдактарам і выдаўцом у Вільні часопіса «[[Золак (часопіс)|Золак]]» (1933—1936). Працаваў настаўнікам гісторыі ў беларускай гімназіі ў [[Індра (Краслаўскі край)|Індры]] ([[Латвія]])<ref>[https://mijory.by/gistoryya-krayu/8771-oderzhimomu-kraeveda-posvyaschaetsya.html Некралог пра краязнаўца Язэпа БУНТА]{{Недаступная спасылка}}, Мёрскія навіны, 22-09-2016</ref> Пасля [[ДСВ|вайны]] жыў у Польшчы, быў настаўнікам беларускай мовы ў пачатковай школе [[Ягуштоў|Ягуштове]] пад Бельскам. Быў старшынёй [[Гурток БГКТ (Польшча)|гуртка БГКТ]] у Ягуштове. Быў гурток пад наглядам [[Бельскі павятовы аддзел БГКТ|Бельскага павятовага аддзела]]. Памёр у 1996 годзе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * [https://archive.org/details/kamunikat-30265-1.djvu/page/n3/mode/2up Навучаў нацыянальнаму гонару]. Успаміны Шведа пра Яўгена Аніську. [[Ніва (газета)|Ніва]] 20-06-1999 {{DEFAULTSORT:Аніська Яўген}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:выдаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Польшчы]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] 4h8mkxny2zqwoazd3uxmb7viyddu6oo 0 778957 5143745 5040130 2026-05-19T20:14:10Z DBatura 73587 5143745 wikitext text/x-wiki '''Беларуска-польска-літоўскае памежжа''' — міждзяржаўнае памежжа{{Sfn|Беспамятных|2005|с=79}}, прастора гістарычнага суіснавання і ўзаемадзеяння [[Беларусы|беларусаў]], [[Палякі|палякаў]] і [[Літоўцы|літоўцаў]]. На сённяшні дзень, так як у краі маецца несупадзенне этнічных і палітычных межаў, міжкультурныя кантакты ў прыгранічных арэалах [[Польшча|Польшчы]] ([[Падляскае ваяводства]]; [[Усходняя Беласточчына]] і [[Падляшша]]), [[Літва|Літвы]] ([[Вільнюскі павет|Віленскі]] і [[Алітускі павет|Алітускі]] паветы; [[Віленскі край]] і [[Дзукія]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Гродзенская вобласць]]; [[Павілле]] і [[Панямонне]]) набылі характар узаемаадносін большасці і меншасці{{Sfn|Беспамятных|2008|с=114}}. Тут сустракаецца размежаванне і адначасова суіснаванне і ўзаемадзеянне палітычных, этнакультурных і канфесійных супольнасцяў. У рэгіёне сышліся некалькі тыпаў межаў: геапалітычныя («Усход» і «Захад»), палітычныя (Польшча, Беларусь і Літва), этнічныя ([[балты]] ў асобе літоўцаў і [[славяне]] ў асобе палякаў і беларусаў, а таксама абшчыны [[Яўрэі|яўрэяў]] і [[Беларускія татары|татар]]), канфесійныя ([[Каталіцтва|каталіцызм]] і [[праваслаўе]]){{Sfn|Беспамятных|2005|с=80}}. Этнакультурная сітуацыя ў краі нагадвае «[[плавільны кацёл]]». З гэтага пункту гледжання назіральнік наўрад ці можа ідэнтыфікаваць, асабліва ў гарадах, этнічную прыналежнасць жыхароў памежжа{{Sfn|Беспамятных|2008|с=116}}. Тут маюць месца выпадкі, калі аднавяскоўцы іншай веры або нацыянальнасці ўспрымаюцца як «свае», а такім чынам катэгарызацыя «свой-чужы» мае лакальны крытэр, які грунтуецца на агульнасці жыццёвых прыярытэтаў і каштоўнасцяў, узроўні жыцця, паўсядзённасці. Слабая выяўленасць нацыянальных стэрэатыпаў у памежжы сведчыць аб асаблівым разуменні адрозненняў, а менавіта як пра нешта натуральнае, «дадзенае Богам». У прадстаўленні мясцовага насельніцтва адрозненні не ствараюць мяжы паміж людзьмі, не дзеляць іх на «сваіх» і «чужых». У артыкуле 2011 года Вольгі Гушчавай прыведзены ўспамін пажылой палячкі з Беларусі аб настаўленні сваёй маці, якая валодала пяццю мовамі: «Дачушка, вучы сваіх дзяцей гаварыць па-рознаму. Толькі ў каровы адна мова і ў каня адна мова, а чалавеку Гасподзь Бог даў розум непамерны»{{Sfn|Гущева|2011|с=277—278}}. Некаторыя жыхары рэгіёну не атаясамліваюць сябе з пэўнай дзяржавай, але дэманстратыўна лаяльныя да той, на тэрыторыі якой пражываюць у дадзены момант. Пры гэтым змена дзяржаўнай прыналежнасці не ўплывае на іх ідэнтычнасць. Дадзены падыход згладжвае нацыянальныя адрозненні і мінімізуе верагоднасць нацыянальнага антаганізму. Вольга Гушчава прыводзіла наступны прыклад, калі ў пажылой палячкі спыталі: «А Беларусь з’яўляецца Вашай радзімай?». Жанчына адказала: «Ну якая радзіма… Цяпер Беларусь называецца. Але ўсё роўна, мы палякі, радзіма наша». Было дададзена: «А калі б вас спыталі, што з’яўляецца вашай сталіцай: Варшава ці Мінск?» Палячка адказала, што «наша сталіца Мінск», а «Варшава ўжо далёка, ужо лічыцца за мяжой»{{Sfn|Гущева|2011|с=269—270}}. Фактар веры ў памежжы застаецца галоўным пры вызначэнні этнічнай ідэнтыфікацыі. У артыкуле 2018 года Наталлі Улейчык заяўлена пра ўзаемасувязь этнічнага і канфесійнага фактару пры вызначэнні жыхарамі сваёй нацыянальнасці. Гэтая акалічнасць стала праблемай для беларусаў краю. Калі пераважная большасць палякаў адносяць сябе да каталікоў, а рускіх — да праваслаўных, то ў іх сітуацыя складаней, бо беларусы могуць быць і тымі, і тымі. А паколькі ў краі назіраецца несупадзенне этнічных і канфесійных межаў, то ў прадстаўнікоў народа адбываецца этнічная дысацыяцыя{{Sfn|Улейчик|2018|с=113—114}}. Адсюль выцякае іншы факт — міжканфесійныя шлюбы, якія ў шэрагу выпадкаў таксама абцяжарваюць самаідэнтыфікацыю. Гушчава прывяла прыклад, калі ў выхадца з праваслаўна-каталіцкай сям’і спыталі аб яго канфесійнай прыналежнасці, на што быў дадзены такі адказ: «Я як прыйдзецца дзе. Дзе трэба праваслаўны, дзе трэба каталік»{{Sfn|Гущева|2011|с=276}}. Асаблівасці рэгіёну адбіваюцца і на іншых нацыянальнасцях, якія тут пражываюць. Паводле даследавання 2008 года Мікалая Бяспамятных па [[Рускія ў Беларусі|рускіх]] Гродзенскай вобласці, сярод рускай супольнасці краю больш людзей валодаюць [[Беларуская мова|беларускай]] (21,1 %) у параўнанні з прадстаўнікамі народа па ўсёй краіне (17,6 %). Калі па ўсёй краіне [[Руская мова|рускую мову]] назвалі роднай 90,7 % рускіх, то ў Гродзенскай вобласці ўжо 88,0 %. Палова рэспандэнтаў рускай нацыянальнасці рэгіёну заявілі аб валоданні беларускай на высокім узроўні. Прыкладна палова рэспандэнтаў пазітыўна ставілася да беларускай мовы як дзяржаўнай і меркавала, што рускія, якія пражываюць у краіне, абавязаныя ведаць гэтую мову і быць у стане ёй карыстацца (супрацьлеглае меркаванне было ў чвэрці апытаных рускіх). Для маладога пакалення прадстаўнікоў нацыянальнасці ў памежжы характэрна [[двухмоўе]] з тэндэнцыяй трансфармавацца ў [[шматмоўе]]{{Sfn|Беспамятных|2008|с=115—116}}. Усё гэта робіць беларуска-польска-літоўскае памежжа, па заяве Вольгі Гушчавай, адным з найменш канфліктагенных рэгіёнаў{{Sfn|Гущева|2011|с=279}}. Дамінуючым гаворкай, як мінімум у мінулым, выступала так званая «[[Простая мова (група дыялектаў)|простая мова]» — гутарковая мова міжэтнічных зносін, якая склалася стыхійна<ref name="jank_zw">{{cite web |url=https://zw.lt/opinie/jankowiak-mowa-prosta-jest-dla-mnie-synonimem-gwary-bialoruskiej/ |title=Jankowiak: „Mowa prosta” jest dla mnie synonimem gwary białoruskiej |publisher=Znad Wilii |date=26 жніўня 2015 |lang=pl |accessdate=22 снежня 2025}}</ref>{{sfn|Gudaitis|2024|с=5–11}}. == Гл. таксама == * [[Беларуска-польская граніца]] * [[Беларуска-літоўская граніца]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Русские белорусско-польско-литовского пограничья: проблемы самоидентификации|аўтар=Беспамятных, Н. Н|год=2008|выданне=Вестник Полоцкого государственного университета. Серия A, Гуманитарные науки|нумар=7|старонкі=113—117|спасылка=https://elib.psu.by/handle/123456789/24525|ref=Беспамятных|мова=ru}} * {{артыкул|загаловак=Белорусско-польско-литовское пограничье: взгляд с белорусской стороны|аўтар=Беспамятных Н. Н. |выданне=Регионализм как культурная альтернатива глобализации : Сборник науч. статей|выдавецтва=Учреждение образования "Гродненский государственный университет имени Янки Купалы"|адказны=В. Багдонавичюс|месца=Гродно|год=2005|старонкі=79-85|ref=Беспамятных|мова=ru}} * {{артыкул|аўтар=Улейчик, Н. Л.|загаловак=Этническая и конфессиональная идентичность в этнокультурной ситуации белорусско-польско-литовского пограничья|выданне=Религия и общество - 12 : сборник научных статей|спасылка=https://libr.msu.by/handle/123456789/6957|адказны=В. В. Старостенко, О. В. Дьяченко|месца=Могилев : МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонкі=113—115|ref=Улейчик|мова=ru}} * {{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/k-voprosu-ob-avtoi-geterostereotipe-polyaka-na-polsko-belorussko-litovskom-pogranichie|загаловак=К вопросу об авто- и гетеростереотипе поляка на польско-белорусско-литовском пограничье|аўтар=Гущева О. И.|выданне=Славянский альманах|год=2011|старонкі=261—280|ref=Гущева|мова=ru}} * {{артыкул |аўтар=[[Айдас Гудайціс|Gudaitis A.]] |загаловак=The Application of Geospatial Analysis Methods for the Reconstruction of Lithuanian–Slavic Ethnolinguistic Boundaries in Southeastern Lithuania |выданне=Languages |тып=часопіс |год=2024 |том=9 |нумар=359 |старонкі=1–20 |ref=Gudaitis |lang=en}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Геаграфія Літвы]] [[Катэгорыя:Геаграфія Польшчы]] [[Катэгорыя:Геаграфія Беларусі]] [[Катэгорыя:Польска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Беларуска-польскія адносіны]] c7lxi5i73nrmkmbisbxijnil7abbuml 5143746 5143745 2026-05-19T20:14:27Z DBatura 73587 5143746 wikitext text/x-wiki '''Беларуска-польска-літоўскае памежжа''' — міждзяржаўнае памежжа{{Sfn|Беспамятных|2005|с=79}}, прастора гістарычнага суіснавання і ўзаемадзеяння [[Беларусы|беларусаў]], [[Палякі|палякаў]] і [[Літоўцы|літоўцаў]]. На сённяшні дзень, так як у краі маецца несупадзенне этнічных і палітычных межаў, міжкультурныя кантакты ў прыгранічных арэалах [[Польшча|Польшчы]] ([[Падляскае ваяводства]]; [[Усходняя Беласточчына]] і [[Падляшша]]), [[Літва|Літвы]] ([[Вільнюскі павет|Віленскі]] і [[Алітускі павет|Алітускі]] паветы; [[Віленскі край]] і [[Дзукія]]) і [[Беларусь|Беларусі]] ([[Гродзенская вобласць]]; [[Павілле]] і [[Панямонне]]) набылі характар узаемаадносін большасці і меншасці{{Sfn|Беспамятных|2008|с=114}}. Тут сустракаецца размежаванне і адначасова суіснаванне і ўзаемадзеянне палітычных, этнакультурных і канфесійных супольнасцяў. У рэгіёне сышліся некалькі тыпаў межаў: геапалітычныя («Усход» і «Захад»), палітычныя (Польшча, Беларусь і Літва), этнічныя ([[балты]] ў асобе літоўцаў і [[славяне]] ў асобе палякаў і беларусаў, а таксама абшчыны [[Яўрэі|яўрэяў]] і [[Беларускія татары|татар]]), канфесійныя ([[Каталіцтва|каталіцызм]] і [[праваслаўе]]){{Sfn|Беспамятных|2005|с=80}}. Этнакультурная сітуацыя ў краі нагадвае «[[плавільны кацёл]]». З гэтага пункту гледжання назіральнік наўрад ці можа ідэнтыфікаваць, асабліва ў гарадах, этнічную прыналежнасць жыхароў памежжа{{Sfn|Беспамятных|2008|с=116}}. Тут маюць месца выпадкі, калі аднавяскоўцы іншай веры або нацыянальнасці ўспрымаюцца як «свае», а такім чынам катэгарызацыя «свой-чужы» мае лакальны крытэр, які грунтуецца на агульнасці жыццёвых прыярытэтаў і каштоўнасцяў, узроўні жыцця, паўсядзённасці. Слабая выяўленасць нацыянальных стэрэатыпаў у памежжы сведчыць аб асаблівым разуменні адрозненняў, а менавіта як пра нешта натуральнае, «дадзенае Богам». У прадстаўленні мясцовага насельніцтва адрозненні не ствараюць мяжы паміж людзьмі, не дзеляць іх на «сваіх» і «чужых». У артыкуле 2011 года Вольгі Гушчавай прыведзены ўспамін пажылой палячкі з Беларусі аб настаўленні сваёй маці, якая валодала пяццю мовамі: «Дачушка, вучы сваіх дзяцей гаварыць па-рознаму. Толькі ў каровы адна мова і ў каня адна мова, а чалавеку Гасподзь Бог даў розум непамерны»{{Sfn|Гущева|2011|с=277—278}}. Некаторыя жыхары рэгіёну не атаясамліваюць сябе з пэўнай дзяржавай, але дэманстратыўна лаяльныя да той, на тэрыторыі якой пражываюць у дадзены момант. Пры гэтым змена дзяржаўнай прыналежнасці не ўплывае на іх ідэнтычнасць. Дадзены падыход згладжвае нацыянальныя адрозненні і мінімізуе верагоднасць нацыянальнага антаганізму. Вольга Гушчава прыводзіла наступны прыклад, калі ў пажылой палячкі спыталі: «А Беларусь з’яўляецца Вашай радзімай?». Жанчына адказала: «Ну якая радзіма… Цяпер Беларусь называецца. Але ўсё роўна, мы палякі, радзіма наша». Было дададзена: «А калі б вас спыталі, што з’яўляецца вашай сталіцай: Варшава ці Мінск?» Палячка адказала, што «наша сталіца Мінск», а «Варшава ўжо далёка, ужо лічыцца за мяжой»{{Sfn|Гущева|2011|с=269—270}}. Фактар веры ў памежжы застаецца галоўным пры вызначэнні этнічнай ідэнтыфікацыі. У артыкуле 2018 года Наталлі Улейчык заяўлена пра ўзаемасувязь этнічнага і канфесійнага фактару пры вызначэнні жыхарамі сваёй нацыянальнасці. Гэтая акалічнасць стала праблемай для беларусаў краю. Калі пераважная большасць палякаў адносяць сябе да каталікоў, а рускіх — да праваслаўных, то ў іх сітуацыя складаней, бо беларусы могуць быць і тымі, і тымі. А паколькі ў краі назіраецца несупадзенне этнічных і канфесійных межаў, то ў прадстаўнікоў народа адбываецца этнічная дысацыяцыя{{Sfn|Улейчик|2018|с=113—114}}. Адсюль выцякае іншы факт — міжканфесійныя шлюбы, якія ў шэрагу выпадкаў таксама абцяжарваюць самаідэнтыфікацыю. Гушчава прывяла прыклад, калі ў выхадца з праваслаўна-каталіцкай сям’і спыталі аб яго канфесійнай прыналежнасці, на што быў дадзены такі адказ: «Я як прыйдзецца дзе. Дзе трэба праваслаўны, дзе трэба каталік»{{Sfn|Гущева|2011|с=276}}. Асаблівасці рэгіёну адбіваюцца і на іншых нацыянальнасцях, якія тут пражываюць. Паводле даследавання 2008 года Мікалая Бяспамятных па [[Рускія ў Беларусі|рускіх]] Гродзенскай вобласці, сярод рускай супольнасці краю больш людзей валодаюць [[Беларуская мова|беларускай]] (21,1 %) у параўнанні з прадстаўнікамі народа па ўсёй краіне (17,6 %). Калі па ўсёй краіне [[Руская мова|рускую мову]] назвалі роднай 90,7 % рускіх, то ў Гродзенскай вобласці ўжо 88,0 %. Палова рэспандэнтаў рускай нацыянальнасці рэгіёну заявілі аб валоданні беларускай на высокім узроўні. Прыкладна палова рэспандэнтаў пазітыўна ставілася да беларускай мовы як дзяржаўнай і меркавала, што рускія, якія пражываюць у краіне, абавязаныя ведаць гэтую мову і быць у стане ёй карыстацца (супрацьлеглае меркаванне было ў чвэрці апытаных рускіх). Для маладога пакалення прадстаўнікоў нацыянальнасці ў памежжы характэрна [[двухмоўе]] з тэндэнцыяй трансфармавацца ў [[шматмоўе]]{{Sfn|Беспамятных|2008|с=115—116}}. Усё гэта робіць беларуска-польска-літоўскае памежжа, па заяве Вольгі Гушчавай, адным з найменш канфліктагенных рэгіёнаў{{Sfn|Гущева|2011|с=279}}. Дамінуючым гаворкай, як мінімум у мінулым, выступала так званая «[[Простая мова (група дыялектаў)|простая мова]]» — гутарковая мова міжэтнічных зносін, якая склалася стыхійна<ref name="jank_zw">{{cite web |url=https://zw.lt/opinie/jankowiak-mowa-prosta-jest-dla-mnie-synonimem-gwary-bialoruskiej/ |title=Jankowiak: „Mowa prosta” jest dla mnie synonimem gwary białoruskiej |publisher=Znad Wilii |date=26 жніўня 2015 |lang=pl |accessdate=22 снежня 2025}}</ref>{{sfn|Gudaitis|2024|с=5–11}}. == Гл. таксама == * [[Беларуска-польская граніца]] * [[Беларуска-літоўская граніца]] == Крыніцы == {{Reflist}} == Літаратура == * {{артыкул|загаловак=Русские белорусско-польско-литовского пограничья: проблемы самоидентификации|аўтар=Беспамятных, Н. Н|год=2008|выданне=Вестник Полоцкого государственного университета. Серия A, Гуманитарные науки|нумар=7|старонкі=113—117|спасылка=https://elib.psu.by/handle/123456789/24525|ref=Беспамятных|мова=ru}} * {{артыкул|загаловак=Белорусско-польско-литовское пограничье: взгляд с белорусской стороны|аўтар=Беспамятных Н. Н. |выданне=Регионализм как культурная альтернатива глобализации : Сборник науч. статей|выдавецтва=Учреждение образования "Гродненский государственный университет имени Янки Купалы"|адказны=В. Багдонавичюс|месца=Гродно|год=2005|старонкі=79-85|ref=Беспамятных|мова=ru}} * {{артыкул|аўтар=Улейчик, Н. Л.|загаловак=Этническая и конфессиональная идентичность в этнокультурной ситуации белорусско-польско-литовского пограничья|выданне=Религия и общество - 12 : сборник научных статей|спасылка=https://libr.msu.by/handle/123456789/6957|адказны=В. В. Старостенко, О. В. Дьяченко|месца=Могилев : МГУ имени А. А. Кулешова|год=2018|старонкі=113—115|ref=Улейчик|мова=ru}} * {{артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/k-voprosu-ob-avtoi-geterostereotipe-polyaka-na-polsko-belorussko-litovskom-pogranichie|загаловак=К вопросу об авто- и гетеростереотипе поляка на польско-белорусско-литовском пограничье|аўтар=Гущева О. И.|выданне=Славянский альманах|год=2011|старонкі=261—280|ref=Гущева|мова=ru}} * {{артыкул |аўтар=[[Айдас Гудайціс|Gudaitis A.]] |загаловак=The Application of Geospatial Analysis Methods for the Reconstruction of Lithuanian–Slavic Ethnolinguistic Boundaries in Southeastern Lithuania |выданне=Languages |тып=часопіс |год=2024 |том=9 |нумар=359 |старонкі=1–20 |ref=Gudaitis |lang=en}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Геаграфія Літвы]] [[Катэгорыя:Геаграфія Польшчы]] [[Катэгорыя:Геаграфія Беларусі]] [[Катэгорыя:Польска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Беларуска-літоўскія адносіны]] [[Катэгорыя:Беларуска-польскія адносіны]] 0zog3e848p1v0zadgrkz04bw8mic76h 3 783177 5143493 5048307 2026-05-19T14:02:55Z ~2026-30101-82 168388 5143493 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:05, 21 лютага 2025 (+03) Гэты ўдзельнік --- хуй сабачы. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-30101-82|&#126;2026-30101-82]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-30101-82|размова]]) 17:02, 19 мая 2026 (+03) Прадмет вывучэння [[геалогія|геалогіі]] і [[геаграфія|геаграфіі]] супадае толькі часткова — да [[геаграфічная абалонка|геаграфічнай абалонкі]] належыць толькі верхняя частка [[літасфера|літасферы]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:16, 21 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Не буду спрачацца з вамі. Проста звярну ўвагу, што геалогія ва ўсіх Вікіпедыях з'яўляецца часткай геаграфіі ([[:en:Category:Geology of Belarus|en]] [[:ru:Категория:Геология Беларуси|ru]] [[:uk:Категорія:Геологія Білорусі|uk]] [[:cs:Kategorie:Geologie Běloruska|cs]] [[:no:Kategori:Belarus’ geologi|no]] [[:sk:Kategória:Geológia Bieloruska|sk]] [[:tr:Kategori:Belarus jeolojisi|tr]]). [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 23:23, 21 лютага 2025 (+03) :: Таксама Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай у будзь-якой галіне ведаў. Гармідар з катэгарызацыяй — гэта адзін з відавочныч яе хібаў. Сабраць кааліцыю рэдактараў, каб гэта выправіць, пакуль здэцца не раэальна. Хоць зрухі ёсць, у РуВікі — у тым ліку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:27, 21 лютага 2025 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3 %D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць – адкажыце, калі ласка, наўпрост на гэтай старонцы размоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:39, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Я не супраць, з правілам пазнаёміўся. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 01:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) :: Сцяг выдаў! Плённай працы :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:50, 22 кастрычніка 2025 (+03) == Спасылкі на іншыя моўныя раздзелы == Вітаю. Калі ласка, не давайце нутраныя спасылкі на іншыя моўныя раздзелы, як вы гэта робіце [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0&diff=prev&oldid=5048125 тут]. Выкарыстоўвайце [[Шаблон:Не перакладзена 5]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Вітаю. У візуальным рэдактары зрабіць гэта даволі складана. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 02:54, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::Так, для многіх шаблонаў трэба пераключаць на рэдактар кода, каб было зручна з імі працаваць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 05:03, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::У спорце ў БССР якраз дадаваў іх у візуальным рэдактары, праз "Уставіць"->"шаблон". Там можна ўстаўляць шаблоны з "памылкамі" запаўнення, напрыклад калі забыўся папярэдне адкрыць артыкул РускВікі для капіравання, потым зноў адкрыць для карэкціроўкі. У вікікодзе задзяўбешся шукаць куды пасціць, як па мне) -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:09, 22 кастрычніка 2025 (+03) toiu2gxizcu9p1h7568gkcn3icytf9j 5143496 5143493 2026-05-19T14:06:02Z Mitte27 34973 Адкат праўкі [[Special:Diff/5143493|5143493]] аўтарства [[Special:Contributions/~2026-30101-82|~2026-30101-82]] ([[User talk:~2026-30101-82|размовы]]) 5143496 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:05, 21 лютага 2025 (+03) Прадмет вывучэння [[геалогія|геалогіі]] і [[геаграфія|геаграфіі]] супадае толькі часткова — да [[геаграфічная абалонка|геаграфічнай абалонкі]] належыць толькі верхняя частка [[літасфера|літасферы]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:16, 21 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Не буду спрачацца з вамі. Проста звярну ўвагу, што геалогія ва ўсіх Вікіпедыях з'яўляецца часткай геаграфіі ([[:en:Category:Geology of Belarus|en]] [[:ru:Категория:Геология Беларуси|ru]] [[:uk:Категорія:Геологія Білорусі|uk]] [[:cs:Kategorie:Geologie Běloruska|cs]] [[:no:Kategori:Belarus’ geologi|no]] [[:sk:Kategória:Geológia Bieloruska|sk]] [[:tr:Kategori:Belarus jeolojisi|tr]]). [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 23:23, 21 лютага 2025 (+03) :: Таксама Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай у будзь-якой галіне ведаў. Гармідар з катэгарызацыяй — гэта адзін з відавочныч яе хібаў. Сабраць кааліцыю рэдактараў, каб гэта выправіць, пакуль здэцца не раэальна. Хоць зрухі ёсць, у РуВікі — у тым ліку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:27, 21 лютага 2025 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3 %D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць – адкажыце, калі ласка, наўпрост на гэтай старонцы размоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:39, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Я не супраць, з правілам пазнаёміўся. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 01:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) :: Сцяг выдаў! Плённай працы :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:50, 22 кастрычніка 2025 (+03) == Спасылкі на іншыя моўныя раздзелы == Вітаю. Калі ласка, не давайце нутраныя спасылкі на іншыя моўныя раздзелы, як вы гэта робіце [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0&diff=prev&oldid=5048125 тут]. Выкарыстоўвайце [[Шаблон:Не перакладзена 5]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Вітаю. У візуальным рэдактары зрабіць гэта даволі складана. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 02:54, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::Так, для многіх шаблонаў трэба пераключаць на рэдактар кода, каб было зручна з імі працаваць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 05:03, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::У спорце ў БССР якраз дадаваў іх у візуальным рэдактары, праз "Уставіць"->"шаблон". Там можна ўстаўляць шаблоны з "памылкамі" запаўнення, напрыклад калі забыўся папярэдне адкрыць артыкул РускВікі для капіравання, потым зноў адкрыць для карэкціроўкі. У вікікодзе задзяўбешся шукаць куды пасціць, як па мне) -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:09, 22 кастрычніка 2025 (+03) j8317uis75g4t7xla155p40huwe90l4 5143499 5143496 2026-05-19T14:08:55Z ~2026-30101-82 168388 5143499 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:05, 21 лютага 2025 (+03) Ты хуй! [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-30101-82|&#126;2026-30101-82]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-30101-82|размова]]) 17:08, 19 мая 2026 (+03) Прадмет вывучэння [[геалогія|геалогіі]] і [[геаграфія|геаграфіі]] супадае толькі часткова — да [[геаграфічная абалонка|геаграфічнай абалонкі]] належыць толькі верхняя частка [[літасфера|літасферы]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:16, 21 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Не буду спрачацца з вамі. Проста звярну ўвагу, што геалогія ва ўсіх Вікіпедыях з'яўляецца часткай геаграфіі ([[:en:Category:Geology of Belarus|en]] [[:ru:Категория:Геология Беларуси|ru]] [[:uk:Категорія:Геологія Білорусі|uk]] [[:cs:Kategorie:Geologie Běloruska|cs]] [[:no:Kategori:Belarus’ geologi|no]] [[:sk:Kategória:Geológia Bieloruska|sk]] [[:tr:Kategori:Belarus jeolojisi|tr]]). [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 23:23, 21 лютага 2025 (+03) :: Таксама Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай у будзь-якой галіне ведаў. Гармідар з катэгарызацыяй — гэта адзін з відавочныч яе хібаў. Сабраць кааліцыю рэдактараў, каб гэта выправіць, пакуль здэцца не раэальна. Хоць зрухі ёсць, у РуВікі — у тым ліку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:27, 21 лютага 2025 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3 %D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць – адкажыце, калі ласка, наўпрост на гэтай старонцы размоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:39, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Я не супраць, з правілам пазнаёміўся. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 01:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) :: Сцяг выдаў! Плённай працы :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:50, 22 кастрычніка 2025 (+03) == Спасылкі на іншыя моўныя раздзелы == Вітаю. Калі ласка, не давайце нутраныя спасылкі на іншыя моўныя раздзелы, як вы гэта робіце [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0&diff=prev&oldid=5048125 тут]. Выкарыстоўвайце [[Шаблон:Не перакладзена 5]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Вітаю. У візуальным рэдактары зрабіць гэта даволі складана. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 02:54, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::Так, для многіх шаблонаў трэба пераключаць на рэдактар кода, каб было зручна з імі працаваць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 05:03, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::У спорце ў БССР якраз дадаваў іх у візуальным рэдактары, праз "Уставіць"->"шаблон". Там можна ўстаўляць шаблоны з "памылкамі" запаўнення, напрыклад калі забыўся папярэдне адкрыць артыкул РускВікі для капіравання, потым зноў адкрыць для карэкціроўкі. У вікікодзе задзяўбешся шукаць куды пасціць, як па мне) -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:09, 22 кастрычніка 2025 (+03) ld55mhvksm11st9xi2x97p4fvele4x9 5143500 5143499 2026-05-19T14:09:05Z Железный капут 151538 Бот: хуткі адкат правак [[Special:Contribs/~2026-30101-82|~2026-30101-82]] па запыце [[:User:Mitte27|Mitte27]] 5143500 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:05, 21 лютага 2025 (+03) Прадмет вывучэння [[геалогія|геалогіі]] і [[геаграфія|геаграфіі]] супадае толькі часткова — да [[геаграфічная абалонка|геаграфічнай абалонкі]] належыць толькі верхняя частка [[літасфера|літасферы]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:16, 21 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Не буду спрачацца з вамі. Проста звярну ўвагу, што геалогія ва ўсіх Вікіпедыях з'яўляецца часткай геаграфіі ([[:en:Category:Geology of Belarus|en]] [[:ru:Категория:Геология Беларуси|ru]] [[:uk:Категорія:Геологія Білорусі|uk]] [[:cs:Kategorie:Geologie Běloruska|cs]] [[:no:Kategori:Belarus’ geologi|no]] [[:sk:Kategória:Geológia Bieloruska|sk]] [[:tr:Kategori:Belarus jeolojisi|tr]]). [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 23:23, 21 лютага 2025 (+03) :: Таксама Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай у будзь-якой галіне ведаў. Гармідар з катэгарызацыяй — гэта адзін з відавочныч яе хібаў. Сабраць кааліцыю рэдактараў, каб гэта выправіць, пакуль здэцца не раэальна. Хоць зрухі ёсць, у РуВікі — у тым ліку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:27, 21 лютага 2025 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3 %D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць – адкажыце, калі ласка, наўпрост на гэтай старонцы размоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:39, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Я не супраць, з правілам пазнаёміўся. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 01:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) :: Сцяг выдаў! Плённай працы :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:50, 22 кастрычніка 2025 (+03) == Спасылкі на іншыя моўныя раздзелы == Вітаю. Калі ласка, не давайце нутраныя спасылкі на іншыя моўныя раздзелы, як вы гэта робіце [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0&diff=prev&oldid=5048125 тут]. Выкарыстоўвайце [[Шаблон:Не перакладзена 5]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Вітаю. У візуальным рэдактары зрабіць гэта даволі складана. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 02:54, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::Так, для многіх шаблонаў трэба пераключаць на рэдактар кода, каб было зручна з імі працаваць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 05:03, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::У спорце ў БССР якраз дадаваў іх у візуальным рэдактары, праз "Уставіць"->"шаблон". Там можна ўстаўляць шаблоны з "памылкамі" запаўнення, напрыклад калі забыўся папярэдне адкрыць артыкул РускВікі для капіравання, потым зноў адкрыць для карэкціроўкі. У вікікодзе задзяўбешся шукаць куды пасціць, як па мне) -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:09, 22 кастрычніка 2025 (+03) j8317uis75g4t7xla155p40huwe90l4 5143504 5143500 2026-05-19T14:11:24Z ~2026-30101-82 168388 5143504 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} Ты хуй! ;-) І хуй мяне забаніш, правоў няма. [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-30101-82|&#126;2026-30101-82]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-30101-82|размова]]) 17:11, 19 мая 2026 (+03) --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:05, 21 лютага 2025 (+03) Прадмет вывучэння [[геалогія|геалогіі]] і [[геаграфія|геаграфіі]] супадае толькі часткова — да [[геаграфічная абалонка|геаграфічнай абалонкі]] належыць толькі верхняя частка [[літасфера|літасферы]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:16, 21 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Не буду спрачацца з вамі. Проста звярну ўвагу, што геалогія ва ўсіх Вікіпедыях з'яўляецца часткай геаграфіі ([[:en:Category:Geology of Belarus|en]] [[:ru:Категория:Геология Беларуси|ru]] [[:uk:Категорія:Геологія Білорусі|uk]] [[:cs:Kategorie:Geologie Běloruska|cs]] [[:no:Kategori:Belarus’ geologi|no]] [[:sk:Kategória:Geológia Bieloruska|sk]] [[:tr:Kategori:Belarus jeolojisi|tr]]). [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 23:23, 21 лютага 2025 (+03) :: Таксама Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай у будзь-якой галіне ведаў. Гармідар з катэгарызацыяй — гэта адзін з відавочныч яе хібаў. Сабраць кааліцыю рэдактараў, каб гэта выправіць, пакуль здэцца не раэальна. Хоць зрухі ёсць, у РуВікі — у тым ліку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:27, 21 лютага 2025 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3 %D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць – адкажыце, калі ласка, наўпрост на гэтай старонцы размоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:39, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Я не супраць, з правілам пазнаёміўся. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 01:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) :: Сцяг выдаў! Плённай працы :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:50, 22 кастрычніка 2025 (+03) == Спасылкі на іншыя моўныя раздзелы == Вітаю. Калі ласка, не давайце нутраныя спасылкі на іншыя моўныя раздзелы, як вы гэта робіце [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0&diff=prev&oldid=5048125 тут]. Выкарыстоўвайце [[Шаблон:Не перакладзена 5]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Вітаю. У візуальным рэдактары зрабіць гэта даволі складана. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 02:54, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::Так, для многіх шаблонаў трэба пераключаць на рэдактар кода, каб было зручна з імі працаваць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 05:03, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::У спорце ў БССР якраз дадаваў іх у візуальным рэдактары, праз "Уставіць"->"шаблон". Там можна ўстаўляць шаблоны з "памылкамі" запаўнення, напрыклад калі забыўся папярэдне адкрыць артыкул РускВікі для капіравання, потым зноў адкрыць для карэкціроўкі. У вікікодзе задзяўбешся шукаць куды пасціць, як па мне) -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:09, 22 кастрычніка 2025 (+03) kz96vsprhdis686ikkenshr2l3b2inb 5143505 5143504 2026-05-19T14:11:34Z Железный капут 151538 Бот: хуткі адкат правак [[Special:Contribs/~2026-30101-82|~2026-30101-82]] па запыце [[:User:Mitte27|Mitte27]] 5143505 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:05, 21 лютага 2025 (+03) Прадмет вывучэння [[геалогія|геалогіі]] і [[геаграфія|геаграфіі]] супадае толькі часткова — да [[геаграфічная абалонка|геаграфічнай абалонкі]] належыць толькі верхняя частка [[літасфера|літасферы]]. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:16, 21 лютага 2025 (+03) :@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] Не буду спрачацца з вамі. Проста звярну ўвагу, што геалогія ва ўсіх Вікіпедыях з'яўляецца часткай геаграфіі ([[:en:Category:Geology of Belarus|en]] [[:ru:Категория:Геология Беларуси|ru]] [[:uk:Категорія:Геологія Білорусі|uk]] [[:cs:Kategorie:Geologie Běloruska|cs]] [[:no:Kategori:Belarus’ geologi|no]] [[:sk:Kategória:Geológia Bieloruska|sk]] [[:tr:Kategori:Belarus jeolojisi|tr]]). [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 23:23, 21 лютага 2025 (+03) :: Таксама Вікіпедыя не з'яўляецца аўтарытэтнай крыніцай у будзь-якой галіне ведаў. Гармідар з катэгарызацыяй — гэта адзін з відавочныч яе хібаў. Сабраць кааліцыю рэдактараў, каб гэта выправіць, пакуль здэцца не раэальна. Хоць зрухі ёсць, у РуВікі — у тым ліку. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 23:27, 21 лютага 2025 (+03) == Аўтадогляд == Добры дзень, прапаную Вам атрымаць паўнамоцтвы [[Вікіпедыя:Догляд#%D0%A1%D1%86%D1%8F%D0%B3 %D0%B0%D1%9E%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BB%D1%8F%D0%B4%D1%87%D1%8B%D0%BA%D0%B0|Аўтадаглядчыка]]. Калі Вы не супраць – адкажыце, калі ласка, наўпрост на гэтай старонцы размоў. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:39, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Я не супраць, з правілам пазнаёміўся. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 01:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) :: Сцяг выдаў! Плённай працы :) [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 01:50, 22 кастрычніка 2025 (+03) == Спасылкі на іншыя моўныя раздзелы == Вітаю. Калі ласка, не давайце нутраныя спасылкі на іншыя моўныя раздзелы, як вы гэта робіце [https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%A1%D0%B0%D1%86%D1%8B%D1%8F%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%87%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%A0%D1%8D%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%96%D0%BA%D0%B0&diff=prev&oldid=5048125 тут]. Выкарыстоўвайце [[Шаблон:Не перакладзена 5]]. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 02:46, 22 кастрычніка 2025 (+03) : Вітаю. У візуальным рэдактары зрабіць гэта даволі складана. [[Удзельнік:Mitte27|Mitte27]] ([[Размовы з удзельнікам:Mitte27|размовы]]) 02:54, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::Так, для многіх шаблонаў трэба пераключаць на рэдактар кода, каб было зручна з імі працаваць. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 05:03, 22 кастрычніка 2025 (+03) ::У спорце ў БССР якраз дадаваў іх у візуальным рэдактары, праз "Уставіць"->"шаблон". Там можна ўстаўляць шаблоны з "памылкамі" запаўнення, напрыклад калі забыўся папярэдне адкрыць артыкул РускВікі для капіравання, потым зноў адкрыць для карэкціроўкі. У вікікодзе задзяўбешся шукаць куды пасціць, як па мне) -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 10:09, 22 кастрычніка 2025 (+03) j8317uis75g4t7xla155p40huwe90l4 2 783742 5143828 5135517 2026-05-20T00:36:04Z MocnyDuham 99818 5143828 wikitext text/x-wiki {{Заданні для адміністратараў}} {{Заданні для ўдзельнікаў}} '''Старонка для чарнавікоў''' * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/Джэймс Дэвід Вэнс]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/Беларускія добраахвотнікі пасля расійска-ўкраінскай вайны]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/bot-test]] Тэматычнае: # [[Data breach]] # [[Anonymous]] # [[SQL injection]] # [[Information security]] # [[Cult of the Dead Cow]] # [[Chaos Computer Club]] # [[RedHack]] # [[LulzSec]] # [[BlueLeaks]] Дапрацаваць: # [[Шаблон:Аб’ект Сусветнай спадчыны]] Кнігі: * {{Кніга|ref=Лойка A. I.|спасылка=https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/138847/%D0%A4%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BE%D1%84%D1%96%D1%8F_%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%8F%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%96.pdf?sequence=1&isAllowed=y|аўтар={{nobr|Лойка A. I.}}|загаловак=Філасофія і метадалогія кібербяспекі|год=2024|месца=Мінск|выдавецтва=БНТУ|старонак=258}} == Электаральная гісторыя == {| class="wikitable" ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | [[Аляксандр Дабравольскі]] | 605 | 9,00 | {{Партыя/Месцы|8|80|#003399}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | [[Валерый Мацкевіч]] | 295 | 13,96 | {{Партыя/Месцы|11|80|#003399}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |} hco02khw15x0z3td1nfxxt3hhshuar9 5143831 5143828 2026-05-20T00:37:24Z MocnyDuham 99818 /* Электаральная гісторыя */ 5143831 wikitext text/x-wiki {{Заданні для адміністратараў}} {{Заданні для ўдзельнікаў}} '''Старонка для чарнавікоў''' * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/Джэймс Дэвід Вэнс]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/Беларускія добраахвотнікі пасля расійска-ўкраінскай вайны]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/bot-test]] Тэматычнае: # [[Data breach]] # [[Anonymous]] # [[SQL injection]] # [[Information security]] # [[Cult of the Dead Cow]] # [[Chaos Computer Club]] # [[RedHack]] # [[LulzSec]] # [[BlueLeaks]] Дапрацаваць: # [[Шаблон:Аб’ект Сусветнай спадчыны]] Кнігі: * {{Кніга|ref=Лойка A. I.|спасылка=https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/138847/%D0%A4%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BE%D1%84%D1%96%D1%8F_%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%8F%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%96.pdf?sequence=1&isAllowed=y|аўтар={{nobr|Лойка A. I.}}|загаловак=Філасофія і метадалогія кібербяспекі|год=2024|месца=Мінск|выдавецтва=БНТУ|старонак=258}} == Электаральная гісторыя == {| class="wikitable" ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | [[Аляксандр Дабравольскі]] | 605 | 9,00 | {{Партыя/Месцы|8|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | [[Валерый Мацкевіч]] | 295 | 13,96 | {{Партыя/Месцы|11|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |} 1a4wd53m779quu7kmz6hh1540cym15l 0 785448 5143620 4966075 2026-05-19T17:23:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143620 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст}} '''Яна Баткова''' (нар. {{ДН|2|11|1988}}, [[Запарожжа]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінская]] [[гандбалістка]]. Майстар спорту Украіны. Вучылася ў [[Нацыянальны ўніверсітэт «Запарожская палітэхніка»|Запарожскім Нацыянальным тэхнічным універсітэце]] па спецыяльнасці «Менеджмент арганізацыі і кіраванне». Выступала за «Матор» і «Зію», а таксама за [[Санкт-Пецярбург|піцерскую]] «Кіраўчанку». У снежня 2012 падписала паўтара гадовы кантракт з «БНТУ-БелАЗ». Трохразовая Чэмпіёнка Украіны па гандболе. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.facebook.com/story.php/?story_fbid=101667351718683&id=100328051852613&_rdr Допіс Яна Баткова — Сучасний політик] * [https://www.eurohandball.com/en/player/Et5i712Prv7HUO_AVJH46Q/Yana-Batkova/ Batkova, YANA] * [https://sport.ua/news/174763-yana-batkova-hochu-sygrat-v-lige-chempionov-video Яна БАТКОВА: «Хочу сыграть в Лиге чемпионов» + ВИДЕО] * [https://by.tribuna.com/amp/handball/156410025/ «БНТУ-БелАЗ» подписал контракт с украинской легионеркой]{{Недаступная спасылка}} * [https://reporter-ua.com/2011/08/20/gandbolnaya-komanda-zaporozhe-zgia-prekratila-svoe-sushchestvovanie Гандбольная команда «Запорожье-ЗГИА» прекратила свое существование] {{DEFAULTSORT:Баткова Яна}} [[Катэгорыя:Гандбалісткі Украіны]] [[Катэгорыя:Майстры спорту Украіны]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Запарожскага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта]] rbm9oo61juwf922csdw6rhm4cec3lyy 10 786421 5143730 5142331 2026-05-19T19:53:02Z DBatura 73587 5143730 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = УС РФ за мяжой | загаловак = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |стыль_няцотных = |стыль_цотных = background:#f0f0f0 |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | зверху = | група1 = Ваенныя базы | спіс1 = * [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я расійская ваенная база]] * [[7-я расійская ваенная база]] * [[102-я расійская ваенная база]] * [[201-я расійская ваенная база]] * [[Севастопальская ваенна-марская база]] * [[Хамадан (аэрадром)|Авіябаза Хамадан]] | група2 =Групы войск | спіс2 = * [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]] * [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]] * [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]] * [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]] * [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]] * [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]] * [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]] |група3 = Ваенна-<br>марскі флот |спіс3= * [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]] * [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]] * [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]] * [[Камрань (база)|Камрань]] * [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]] |група4 = Паветрана-<br>касмічныя сілы |спіс4 = * [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] * [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]] * [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]] * [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]] |група5 = Іншае |спіс5 = * [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]] * [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]] * [[Габалінская радыёэлектронная станцыя]] * [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]] * [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]] |група6 = Завершаныя <br>міратворчыя<br>місіі |спіс6 = * [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]] * [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]] * [[UNPROFOR]] * [[SFOR]] * [[KFOR]] * [[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]] * [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]] | знізу = }} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]</noinclude> hike1hacje1cd4it9i83hjxf47cnn5u 5143733 5143730 2026-05-19T19:54:30Z DBatura 73587 5143733 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = УС РФ за мяжой | загаловак = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |стыль_няцотных = |стыль_цотных = background:#f0f0f0 |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | зверху = | група1 = Ваенныя базы | спіс1 = * Сухапутныя ** [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я расійская ваенная база]] ** [[7-я расійская ваенная база]] ** [[102-я расійская ваенная база]] ** [[201-я расійская ваенная база]] * Ваенна-марскія ** [[Севастопальская ваенна-марская база]] ** [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]] * Авіяцыйныя ** [[Хамадан (аэрадром)|Хамадан]] | група2 =Групы войск | спіс2 = * [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]] * [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]] * [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]] * [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]] * [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]] * [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]] * [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]] |група3 = Ваенна-<br>марскі флот |спіс3= * [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]] * [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]] * [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]] * [[Камрань (база)|Камрань]] * [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]] |група4 = Паветрана-<br>касмічныя сілы |спіс4 = * [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] * [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]] * [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]] * [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]] |група5 = Іншае |спіс5 = * [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]] * [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]] * [[Габалінская радыёэлектронная станцыя]] * [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]] |група6 = Завершаныя <br>міратворчыя<br>місіі |спіс6 = * [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]] * [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]] * [[UNPROFOR]] * [[SFOR]] * [[KFOR]] * [[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]] * [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]] | знізу = }} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]</noinclude> eu1hq1j84603wc5m7h5uyttcese7uk5 5143734 5143733 2026-05-19T19:55:17Z DBatura 73587 5143734 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = УС РФ за мяжой | загаловак = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |стыль_няцотных = |стыль_цотных = background:#f0f0f0 |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | зверху = | група1 = Ваенныя базы | спіс1 = * Сухапутныя ** [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я]] ** [[7-я расійская ваенная база|7-я]] ** [[102-я расійская ваенная база|102-я]] ** [[201-я расійская ваенная база|201-я]] * Ваенна-марскія ** [[Севастопальская ваенна-марская база|Севастопаль]] ** [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]] * Авіяцыйныя ** [[Хамадан (аэрадром)|Хамадан]] | група2 =Групы войск | спіс2 = * [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]] * [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]] * [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]] * [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]] * [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]] * [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]] * [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]] |група3 = Ваенна-<br>марскі флот |спіс3= * [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]] * [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]] * [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]] * [[Камрань (база)|Камрань]] * [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]] |група4 = Паветрана-<br>касмічныя сілы |спіс4 = * [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] * [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]] * [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]] * [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]] |група5 = Іншае |спіс5 = * [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]] * [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]] * [[Габалінская радыёэлектронная станцыя]] * [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]] |група6 = Завершаныя <br>міратворчыя<br>місіі |спіс6 = * [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]] * [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]] * [[UNPROFOR]] * [[SFOR]] * [[KFOR]] * [[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]] * [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]] | знізу = }} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]</noinclude> 7uh93y5vsg1a1lh2zqgwcjzdhknncuh 5143735 5143734 2026-05-19T19:57:04Z DBatura 73587 5143735 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = УС РФ за мяжой | загаловак = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |стыль_няцотных = |стыль_цотных = background:#f0f0f0 |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | зверху = | група1 = Ваенныя базы | спіс1 = ** [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я]] ** [[7-я расійская ваенная база|7-я]] ** [[102-я расійская ваенная база|102-я]] ** [[201-я расійская ваенная база|201-я]] | група2 =Групы войск | спіс2 = * [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]] * [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]] * [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]] * [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]] * [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]] * [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]] * [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]] |група3 = Ваенна-<br>марскі флот |спіс3= * [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]] * [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]] * [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]] * [[Камрань (база)|Камрань]] * [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[Севастопальская ваенна-марская база|Севастопаль]] * [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]] |група4 = Паветрана-<br>касмічныя сілы |спіс4 = * [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] * [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]] * [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]] * [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]] * [[Хамадан (аэрадром)|Хамадан]] |група5 = Іншае |спіс5 = * [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]] * [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]] * [[Габалінская радыёэлектронная станцыя]] * [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]] |група6 = Завершаныя <br>міратворчыя<br>місіі |спіс6 = * [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]] * [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]] * [[UNPROFOR]] * [[SFOR]] * [[KFOR]] * [[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]] * [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]] | знізу = }} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]</noinclude> lhcvq6bkge898api8z8lx46yumiplrc 5143736 5143735 2026-05-19T19:57:16Z DBatura 73587 5143736 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = УС РФ за мяжой | загаловак = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |стыль_няцотных = |стыль_цотных = background:#f0f0f0 |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | зверху = | група1 = Ваенныя базы | спіс1 = * [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я]] * [[7-я расійская ваенная база|7-я]] * [[102-я расійская ваенная база|102-я]] * [[201-я расійская ваенная база|201-я]] | група2 =Групы войск | спіс2 = * [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]] * [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]] * [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]] * [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]] * [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]] * [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]] * [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]] |група3 = Ваенна-<br>марскі флот |спіс3= * [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]] * [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]] * [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]] * [[Камрань (база)|Камрань]] * [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[Севастопальская ваенна-марская база|Севастопаль]] * [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]] |група4 = Паветрана-<br>касмічныя сілы |спіс4 = * [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] * [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]] * [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]] * [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]] * [[Хамадан (аэрадром)|Хамадан]] |група5 = Іншае |спіс5 = * [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]] * [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]] * [[Габалінская радыёэлектронная станцыя]] * [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]] |група6 = Завершаныя <br>міратворчыя<br>місіі |спіс6 = * [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]] * [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]] * [[UNPROFOR]] * [[SFOR]] * [[KFOR]] * [[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]] * [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]] | знізу = }} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]</noinclude> ho84u9ryd31d8l9zijmkwzbz6ulcz0y 5143739 5143736 2026-05-19T20:00:52Z DBatura 73587 5143739 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = УС РФ за мяжой | загаловак = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |стыль_няцотных = |стыль_цотных = background:#f0f0f0 |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | зверху = | група2 =Сухапутныя войскі | спіс2 = * [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я гв. ваенная база]] * [[7-я расійская ваенная база|7-я ваенная база]] * [[102-я расійская ваенная база|102-я ваенная база]] * [[201-я расійская ваенная база|201-я ваенная база]] | група1 =Групы войск | спіс1 = * [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]] * [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]] * [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]] * [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]] * [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]] * [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]] * [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]] |група3 = Ваенна-<br>марскі флот |спіс3= * [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]] * [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]] * [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]] * [[Камрань (база)|Камрань]] * [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[Севастопальская ваенна-марская база|Севастопаль]] * [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]] |група4 = Паветрана-<br>касмічныя сілы |спіс4 = * [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] * [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]] * [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]] * [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]] * [[Хамадан (аэрадром)|Хамадан]] |група5 = Іншае |спіс5 = * [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]] * [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]] * [[Габалінская радыёэлектронная станцыя]] * [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]] |група6 = Завершаныя <br>міратворчыя<br>місіі |спіс6 = * [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]] * [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]] * [[UNPROFOR]] * [[SFOR]] * [[KFOR]] * [[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]] * [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]] | знізу = }} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]</noinclude> cw41nt6n8s5jug5s0vj6w1dmwut4bcf 5143740 5143739 2026-05-19T20:01:08Z DBatura 73587 5143740 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = УС РФ за мяжой | загаловак = [[Узброеныя сілы Расійскай Федэрацыі|Узброеныя сілы]] і [[Пагранічная служба Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі|Пагранічная служба ФСБ]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]] за мяжой | state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |выява = |стыль_цела = <!-- (або "стыль =" калі ніякія іншыя стылявыя атрыбуты не выкарыстоўваюцца) --> |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |стыль_няцотных = |стыль_цотных = background:#f0f0f0 |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap | зверху = | група2 =Сухапутныя<br>войскі | спіс2 = * [[4-я гвардзейская ваенная база|4-я гв. ваенная база]] * [[7-я расійская ваенная база|7-я ваенная база]] * [[102-я расійская ваенная база|102-я ваенная база]] * [[201-я расійская ваенная база|201-я ваенная база]] | група1 =Групы войск | спіс1 = * [[Група пагранічных войск Расіі ў Таджыкістане|Таджыкістан]] * [[Група расійскіх войск у Закаўказзі|Закаўказзе]] * [[Групоўка расійскіх войск у Сірыі|Сірыя]] * [[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне|Украіна]] * [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі|Прыднястроўе]] * [[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі|Беларусь]] * [[Паўночна-Заходняя група войск|Прыбалтыка]] |група3 = Ваенна-<br>марскі флот |спіс3= * [[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры|Аператыўнае злучэнне ВМФ Расіі ў Міжземным моры]] * [[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]] * [[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі]] * [[Камрань (база)|Камрань]] * [[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]] * [[Севастопальская ваенна-марская база|Севастопаль]] * [[Ачамчыра (пункт базавання)|Ачамчыра]] |група4 = Паветрана-<br>касмічныя сілы |спіс4 = * [[999-я гвардзейская авіяцыйная база]] * [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]] * [[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы асобны радыётэхнічны вузел]] * [[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]] * [[Хамадан (аэрадром)|Хамадан]] |група5 = Іншае |спіс5 = * [[Спіс расійскіх ваенных аб’ектаў за мяжой]] * [[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]] * [[Габалінская радыёэлектронная станцыя]] * [[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]] |група6 = Завершаныя <br>міратворчыя<br>місіі |спіс6 = * [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру ў Абхазіі]] * [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру ў Паўднёвай Асеціі]] * [[UNPROFOR]] * [[SFOR]] * [[KFOR]] * [[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]] * [[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху|Міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]] | знізу = }} <noinclude>[[Катэгорыя:Шаблоны:Узброеныя сілы паводле краін]]</noinclude> mm9h9r7anq4bnrlnygk3taznkspu3cd 0 788165 5143816 5027399 2026-05-19T23:58:02Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143816 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Арцём Ігаравіч Брухан''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітычны дзеяч. З 2017 па 2020 год працаваў у [[Брэсцкі абласны выканаўчы камітэт|Брэсцкім аблвыканкаме]]. З 15 мая 2025 года з’яўляецца спікерам [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады Беларусі]]. == Біяграфія == Скончыў [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя Пушкіна]]. На размеркаванні патрапіў у [[Брэсцкая крэпасць|Музей абароны Брэсцкай крэпасці]], дзе і застаўся працаваць пазней. За 5 гадоў дарос да старшага навуковага супрацоўніка<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/335604|title=Былы чыноўнік расказаў, як працаваў у выканкаме, не паехаў на мітынг за Лукашэнку і за што хацеў бы выбачыцца|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-02-10|access-date=2025-05-19|archive-date=7 красавіка 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250407212030/https://nashaniva.com/335604|url-status=live}}</ref>. У 2017 годзе пачаў працаваць у [[Брэсцкі аблвыканкам|Брэсцкім аблвыканкаме]]. Курыраваў пытанні захавання [[Гісторыка-культурная спадчына|гісторыка-культурнай спадчыны]] ў галоўным упраўленні ідэалагічнай працы. Таксама адказваў за музеі. Звольніўся з працы на наступны дзень пасля [[Раман Ігаравіч Бандарэнка|забойства Рамана Бандарэнкі]] ў 2020 годзе<ref name=":0" />. Пасля звальнення пераехаў у Польшчу, дзе далучыўся да [[Народнае антыкрызіснае ўпраўленне|Народнага антыкрызіснага ўпраўлення]] [[Павел Паўлавіч Латушка|Паўла Латушкі]]<ref name=":0" />. 24 красавіка 2024 года [[Міністэрства інфармацыі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства інфармацыі Беларусі]] ўнесла [[Instagram]] Брухана ў спіс «экстрэмісцкіх матэрыялаў»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/instagram-akkaunt-chlena-ks-artema-bruhana-priznali-jekstremistskim|title=Instagram-аккаунт члена КС Артема Брухана признали «экстремистским»|last=|website=[[REFORM.news]]|date=2025-04-24|access-date=2025-05-23}}</ref>. 14 мая 2025 года быў абраны спікерам [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|author=Алесь Наваборскі|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2025-05-19}}</ref>. З 69 галасоў дэлегатаў Брухан атрымаў 50<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/367914|title=Арцём Брухан абраны спікерам Каардынацыйнай рады замест зніклай Анжалікі Мельнікавай|website=Наша Ніва|date=2025-05-14|access-date=2025-05-19|archive-date=15 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515052409/https://nashaniva.com/367914|url-status=live}}</ref>. 15 мая пакінуў пасаду намесніка прадстаўніка [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]] па транзіце ўлады<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://reform.news/bruhan-posle-izbranija-spikerom-ks-ostavil-post-v-obedinennom-perehodnom-kabinete|title=Брухан после избрания спикером КС оставил пост в Объединенном переходном кабинете|last=|website=[[REFORM.news]]|date=2025-05-15|access-date=2025-05-19|archive-date=15 мая 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250515111029/https://reform.news/bruhan-posle-izbranija-spikerom-ks-ostavil-post-v-obedinennom-perehodnom-kabinete|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Брухан Арцём Ігаравіч}} [[Катэгорыя:Спікеры Каардынацыйнай рады]] [[Катэгорыя:Народнае антыкрызіснае ўпраўленне]] [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] settqg7onhq1d12z06zu2jdxs1i82br 0 789333 5143751 5013227 2026-05-19T20:27:53Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143751 wikitext text/x-wiki {{Кароткае апісанне|японскі кампазітар (нар. 1972)}} {{Музыкант | Імя = Ясуноры Міцуда | Выява = Yasunori Mitsuda (2019).jpg | Подпіс выявы = Міцуда ў 2019 годзе. | Дата нараджэння = {{ДН|21|01|1972}} | Месца нараджэння = {{нп5|Такуяма (Ямагучы)|Такуяма||Tokuyama, Yamaguchi}}, Японія | Гады актыўнасці = з 1994<!--Пачатак прафесійнай кар’еры кампазітара. Працаваў як гукавы інжынер дагэтуль.--> | Прафесіі = кампазітар, музыкант | Інструменты = [[Фартэпіяна]], [[гітара]] | Жанры = музыка для відэагульняў, сусветная музыка, аркестравая, вакальная | Лэйбл = Sleigh Bells }} {{nihongo|'''Ясуноры Міцуда'''|光田 康典|Міцуда Ясуноры|{{ДН|21|01|1972}}}} — японскі кампазітар і музыкант. Найбольш вядомы дзякуючы музыцы да серый відэагульняў ''{{нп5|Chrono (серыя)|Chrono||Chrono (series)}}'', ''{{нп5|Xeno (серыя)|Xeno||Xeno (series)}}'', ''{{нп5|Shadow Hearts|||Shadow Hearts}}'', ''{{нп5|Inazuma Eleven}}'' ды інш. Міцуда пачаў пісаць музыку да ўласных камп’ютарных гульняў яшчэ ў школе, пасля чаго скончыў музычны каледж у Токіа. Падчас вучобы праходзіў стажыроўку ў студыі {{нп5|Wolf Team|||Wolf Team}}. У 1992 годзе ён далучыўся да {{нп5|Square (відэагульнявая кампанія)|Square||Square (video game company)}}, дзе два гады працаваў дызайнерам гукавых эфектаў. Не задаволіўшыся роляй, Міцуда заявіў віцэ-прэзідэнту кампаніі {{нп5|Хіранобу Сакагучы|||Hironobu Sakaguchi}}, што звольніцца, калі не атрымае кампазітарскую працу. У выніку ён стаў адзіным аўтарам саўндтрэку да ''{{нп5|Chrono Trigger}}'' (1995) — кампазіцыі да гэтай гульні часта ўваходзяць у спісы найлепшай музыкі ў гісторыі відэагульняў. Пазней Міцуда стварыў музыку да ''{{нп5|Xenogears}}'' (1998), ''{{нп5|Chrono Cross}}'' (1999) і іншых праектаў Square. У 1998 годзе ён пакінуў кампанію і перайшоў на фрыланс. У 2001-м заснаваў Procyon Studio і ўласны лэйбл Sleigh Bells. Сёння кампазітар працуе таксама ў кіно, анімэ і на тэлебачанні. == Біяграфія == === Раннія гады === Міцуда нарадзіўся ў {{нп5|Такуяма (Ямагучы)|Такуяме||Tokuyama, Yamaguchi}} (прэфектура Ямагучы) 21 студзеня 1972 года і вырас у {{нп5|Кумадзэ (акруга, Ямагучы)|акрузе Кумадзэ||Kumage District, Yamaguchi}} той жа прэфектуры<ref>{{cite web |title=Profile |url=https://www.procyon-studio.co.jp/staff/mitsuda/ |website=procyon-studio.com |access-date=2022-10-31 |language=ja}}</ref>. З пяці гадоў ён вучыўся іграць на фартэпіяна, але хутка захапіўся спортам і кінуў заняткі<ref name="procyon-biog">{{cite web |url=http://www.procyon-studio.com/profile/biog.html |title=Yasunori Mitsuda Profile |publisher=Our Millennial Fair |language=ja |year=1999 |access-date=2009-11-02 |archive-date=2016-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160723164646/http://www.procyon-studio.com/profile/biog.html |url-status=dead}}</ref><ref name="PALGNint"/>. У юнацтве марыў пра кар’еру прафесійнага гульца ў гольф. У сярэдняй школе вырашыў стаць кампазітарам, натхніўшыся саўндтрэкамі {{нп5|Вангеліс|Вангеліса||Vangelis}} да «[[Blade Runner (фільм)|Blade Runner]]» і [[Генры Манчыні]] да «The Pink Panther».<ref name="PALGNint"/> Міцуда зацікавіўся камп’ютарамі, атрымаўшы ад бацькі рэдкі на той час ПК. Тады Міцуда пачаў праграміраваць простыя гульні і пісаць да іх музыку, паралельна вывучаючы тэхнічныя дысцыпліны.<ref name="procyon-biog"/> Пасля заканчэння школы Міцуда вырашыў выйсці «ў самастойнае жыццё». З падтрымкаю бацькі і сястры ён пераехаў у Токіа і паступіў у Малодшы музыкальны каледж. Хоць установа не лічылася прэстыжнай, выкладчыкі — практыкуючыя музыканты — часта бралі студэнта на канцэрты дапамагаць з пераносам і расстаноўкай апаратуры. За бясплатную фізічную працу Міцуда атрымліваў каштоўны досвед закулісся японскай музычнай сцэны, а таксама каштоўныя ўрокі як унутры, так і за межамі вучэбных кабінетаў. У межах каледжнага курса ён прайшоў стажыроўку ў відэагульнявой студыі {{нп5|Wolf Team}}, дзе вучыўся ў кампазітара {{нп5|Матоі Сакураба|Матоі Сакурабы||Motoi Sakuraba}}.<ref>{{cite web |title=Yasunori Mitsuda 20th anniversary interview |url=http://www.2083.jp/contents/201508yasunori_mitsuda/ |publisher=2083.jp |access-date=2015-08-27 |language=ja}}</ref><ref name="procyon-biog"/> Бліжэй да заканчэння вучобы, гартаючы ''Famitsu'', ён убачыў аб’яву пра набор спецыялістаў па гуку ў кампанію {{нп5|Square (відэагульнявая кампанія)|Square||Square (video game company)}}. Не маючы планаў на тое, што рабіць пасля школы, ён падаў заяўку і ў красавіку 1992 года Міцуда далучыўся да кампаніі.<ref name="procyon-biog"/> === Кар’ера === Нягледзячы на тое, што афіцыйная пасада Міцуды ў Square называлася «кампазітар», фактычна першы час ён працаваў перадусім як {{нп5|гукавы інжынер|||sound engineer}}. На працягу наступных двух гадоў ён ствараў гукавыя эфекты для ''{{нп5|Hanjuku Hero: Aa, Sekaiyo Hanjukunare...!}}'', ''{{нп5|Final Fantasy V}}'', ''{{нп5|Secret of Mana}}'' і ''{{нп5|Romancing SaGa 2}}''<ref name="GMOint"/>. У 1994 годзе, разумеючы, што без кардынальных крокаў так і не атрымае сапраўднай кампазітарскай працы і абураны нізкім заробкам, ён паставіў віцэ-прэзідэнту Square {{нп5|Хіранобу Сакагучы|||Hironobu Sakaguchi}} ультыматум: дазвольце пісаць музыку або я звольнюся.<ref name="1UPint"/> Сакагучы накіраваў маладога музыканта ў каманду ''{{нп5|Chrono Trigger}}'', сказаўшы: «Калі скончыш праект, можа, тады зарплата і вырасце». Міцуда стаў адзіным кампазітарам гульні і ў выніку напісаў 54 трэкі для фінальнай версіі. Ён настолькі ўгрызаўся ў працу, што часта працаваў да страты прытомнасці, а прачынаўся з новымі ідэямі — напрыклад, фінальнай тэмай. Перанапружанне прывяло да язвы страўніка, і кампазітара давялося шпіталізаваць, пасля чаго астатнія трэкі завяршыў {{нп5|Нобуа Уэмацу|||Nobuo Uematsu}}<ref name="1UPint"/><ref name="powerup"/>. ''Chrono Trigger'' стаў вялікім поспехам, а саўндтрэк атрымаў любоў фанатаў<ref name="powerup"/>. Сам Міцуда называе гульню сваёй «вяхой», якая зрабіла яго «дарослым»<ref name="PALGNint"/>. Ён прыпісвае поспех уплыву [[фолк]]авай і [[джаз]]авай музыкі, а не папулярнаму тады «паўаркестраваму» стылю<ref name="GMO2009int"/>. Пасля ''Chrono Trigger'' ён разам з Уэмацу стварыў саўндтрэк да ''{{нп5|Front Mission: Gun Hazard|||Front Mission: Gun Hazard}}''. Паводле слоў Уэмацу, Міцуда зноў працаваў настолькі фанатычна, што ад стрэсу ў яго з’явіліся розныя праблемы са здароўем, у тым ліку крывавыя дэфекацыі<ref name="GHliner"/>. Для Square ён напісаў музыку яшчэ да трох праектаў: ''{{нп5|Tobal No. 1}}'' і ''{{нп5|Radical Dreamers: Nusumenai Hōseki}}'' (абедзве ў 1996) і ''{{нп5|Xenogears}}'' (1998), дзе ўпершыню ў гісторыі Square прагучала балада — кельтычная фінальная тэма «{{нп5|Афіцыйны саўндтрэк да Xenogears|Small Two of Pieces||Xenogears Original Soundtrack}}» у выкананні {{нп5|Джоан Хог|||Joanne Hogg}}. У гэты ж час Міцуда выдаў альбомы аранжыровак сваіх работ: {{нп5|acid-jazz}}-рэміксы ''{{нп5|Chrono Trigger Arranged Version: The Brink of Time}}'' і альбом кельтычных аранжыровак музыкі Xenogears, ''{{нп5|Creid}}''<ref name="procyon-biog"/><ref name="1UPint"/>. У ліпені 1998 года, выканаўшы тое, пра што гаварыў яшчэ на сумоўі, ён пакінуў Square і стаў фрыланс-кампазітарам, першым з кампазітараў кампаніі, хто наважыўся на гэта<ref name="GMOint"/>. Пасля выхаду з кампаніі, Міцуда працаваў са Square толькі над адным арыгінальным праектам — ''{{нп5|Chrono Cross}}'' (1999), працягам ''Chrono Trigger''. З таго часу ён напісаў музыку больш чым да дзясятка гульняў, уключаючы духоўны працяг ''Xenogears'' — ''{{нп5|Xenosaga Episode I: Der Wille zur Macht}}'', а таксама да буйных праектаў, такіх як ''{{нп5|Shadow Hearts}}'' і ''{{нп5|Luminous Arc}}''. Акрамя відэагульняў, кампазітар стварыў музыку да анімэ ''{{нп5|Inazuma Eleven}}'' і да аўтарскага альбома ''{{нп5|Kirite}}''<ref name="YasWorks"/>. 22 лістапада 2001 года ён заснаваў Procyon Studio як кампанію для стварэння ўласнай музыкі разам з лэйблам Sleigh Bells<ref name="Procyinfo"/>. Першыя гады ў кампаніі, акрамя Міцуды, працавалі толькі некалькі гука-прадзюсараў, але пазней да іх далучыліся іншыя кампазітары<ref name="Procystaff"/>. Procyon Studio разам з Міцудай выпусціла яшчэ некалькі альбомаў аранжыровак, сярод якіх ''Sailing to the World'' і зборнік вакальных кампазіцый Міцуды 2009 года ''{{нп5|Colours of Light}}''<ref name="YasWorks"/>. Студыя таксама ўдзельнічала ў супраектаванні праграмнага сітэзатара ''{{нп5|KORG DS-10}}'' для [[Nintendo DS]] і яго пераемніка ''KORG M01D'' для [[Nintendo 3DS]]<ref name="GMO2009int"/>. Напрыканцы 2000-х Міцуда пачаў працаваць як прадзюсар каманды аўтараў<ref name="GMO2009int"/>. У 2010-я ён напісаў саўндтрэкі да серыі ''Inazuma Eleven'', ''{{нп5|Soul Sacrifice}}'' і ''{{нп5|Valkyria Revolution}}''; апошні стаў яго першай амаль за дзесяць гадоў цалкам сольнай работай над гульнявым саўндтрэкам<ref name="YasWorks"/><ref>{{cite web |author1=Sato |title=Xenoblade Chronicles 2 Composer Updates On Working With The Bratislava Symphony Choir |url=http://www.siliconera.com/2017/05/03/xenoblade-chronicles-2-composer-updates-working-bratislava-symphony-choir/ |website=siliconera.com |date=2017-05-03 |access-date=2017-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170503195928/http://www.siliconera.com/2017/05/03/xenoblade-chronicles-2-composer-updates-working-bratislava-symphony-choir/ |archive-date=2017-05-03}}</ref><ref>{{cite web |last1=Guarino |first1=Mike |title=Xenoblade Chronicles 2 Has Music So Good It Made The Composer Cry |url=http://attackofthefanboy.com/news/xenoblade-chronicles-2-has-music-so-good-it-made-the-composer-cry/ |website=attackofthefanboy.com |date=2017-05-06 |access-date=2017-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170506180439/http://attackofthefanboy.com/news/xenoblade-chronicles-2-has-music-so-good-it-made-the-composer-cry/ |archive-date=2017-05-06}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.siliconera.com/2016/01/22/valkyria-azure-revolution-gets-extended-trailer-details-concept-behind-music/ |title=Valkyria: Azure Revolution Gets An Extended Trailer, Details And Concept Behind Its Music |author=Sato |date=2016-01-22 |publisher=Siliconera |access-date=2016-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124181607/http://www.siliconera.com/2016/01/22/valkyria-azure-revolution-gets-extended-trailer-details-concept-behind-music/ |archive-date=2016-01-24}}</ref><ref>{{cite web |last1=Greening |first1=Chris |title=Yasunori Mitsuda set to publish first game soundtrack in five years |url=http://www.vgmonline.net/yasunori-mitsuda-set-to-publish-first-game-soundtrack-in-five-years/ |website=Video Game Music Online |date=2017-01-05 |access-date=2017-01-12}}</ref>. Прыблізна ў той жа час ён пачаў пісаць музыку і для неігравых медыяпрадуктаў, сярод якіх некалькі тэлеперадач [[NHK]], а таксама анімэ, такіх як ''{{нп5|Black Butler}}'' і анімэ-адаптацыі ''Inazuma Eleven''<ref name="YasWorks"/><ref name="Book of Circus">{{cite web |title=Book of Circus Cast/Staff |url=http://www.kuroshitsuji.tv/boc/cast-staff/ |publisher=kuroshitsuji.tv |access-date=2014-03-22}}</ref><ref name="Book of Murder">{{cite web |title=Book of Murder Cast/Staff |url=http://www.kuroshitsuji.tv/bom/cast-staff/ |publisher=kuroshitsuji.tv |access-date=2014-09-30}}</ref><ref name="YasInterview3">{{cite web |last1=Kotowski |first1=Don |title=Yasunori Mitsuda Interview: Reflections and Revelations |url=http://www.vgmonline.net/yasunorimitsudainterview3/ |website=Video Game Music Online |date=2017-11-08 |access-date=2017-11-08}}</ref>. Акрамя ролі вядучага кампазітара ''{{нп5|Xenoblade Chronicles 2}}'' (2017), Міцуда адказваў за аўдыя-бюджэт гульні, браніраванне музыкантаў, кіраванне раскладам і карэктуру партытур; ён заяўляў, што гэта найбуйнейшы праект, над якім ён калі-небудзь працаваў<ref name="BiggestProject">{{cite web |author1=Casey |title=Composer Yasunori Mitsuda Says Xenoblade Chronicles 2 Is The Largest Production He's Worked On |url=http://www.siliconera.com/2017/04/07/composer-yasunori-mitsuda-says-xenoblade-chronicles-2-largest-production-hes-worked/ |website=siliconera.com |date=April 7, 2017 |access-date=2017-05-11 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170407204629/http://www.siliconera.com/2017/04/07/composer-yasunori-mitsuda-says-xenoblade-chronicles-2-largest-production-hes-worked/ |archive-date=2017-04-07 }}</ref><ref name="BehindTheMusic">{{cite web |url=https://www.nintendo.com/whatsnew/detail/xenoblade-chronicles-2-behind-yasunori-mitsudas-music |title=Xenoblade Chronicles 2: Behind Yasunori Mitsuda's music |website=Nintendo |access-date=2017-11-28 |archive-date=2017-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207175913/https://www.nintendo.com/whatsnew/detail/xenoblade-chronicles-2-behind-yasunori-mitsudas-music |url-status=dead }}</ref>. Ён таксама склаў музыку для пакета пашырэння ''{{нп5|Torna – The Golden Country}}'', а таксама да гульні ''{{нп5|Xenoblade Chronicles 3}}''<ref name=gold>{{cite web |last1=Lada |first1=Jenni |title=Xenoblade Chronicles 2: Torna – The Golden Country Soundtrack Makes Its Digital Debut|url=http://www.siliconera.com/2018/12/14/xenoblade-chronicles-2-torna-the-golden-country-soundtrack-makes-its-digital-debut/ |website=Siliconera |date=2018-12-14 |access-date=2018-12-20}}</ref>. == Музычны стыль і ўплывы == Міцуда сцвярджае, што складае музыку, «проста гулліва тыцкаючы па клавіятуры», пакуль мелодыі самі не прыходзяць у галаву<ref name="RBint"/>. Часам ідэі з’яўляюцца нават падчас сну — так нарадзілася фінальная тэма да ''Chrono Trigger'' і кампазіцыя «Bonds of Sea and Fire» з ''Xenogears'' — аднак галоўнай крыніцай натхнення ён лічыць візуальныя аб’екты, «карціны ці іншыя рэчы».<ref name="1UPint"/> Музыка кампазітара часта мае {{нп5|мінімалістычная музыка|мінімалістычны||minimalist music}} характар; сам Міцуда прызнаваўся, што адчувае ўплыў гэтага напрамку. Фінальныя батальныя тэмы ''Chrono Trigger'' і ''Xenogears'' пабудаваны былі ўсяго на некалькіх акордах, прычым апошняя — толькі на двух.<ref name="CCrossliner"/> На працягу жыцця кампазітар слухаў самыя розныя жанры, пераняўшы густ ад бацькі. Асабліва ён натхняецца [[джаз]]ам.<ref name="1UPint"/> У дзяцінстве, да таго, як звярнуцца да класікі, ён слухаў пераважна любімага джазмена бацькі — {{нп5|Арт Блэйкі|Арта Блэйкі||Art Blakey}}, а таксама японскі [[электронная музыка|электронны]] гурт {{нп5|Yellow Magic Orchestra}}.<ref>{{cite news |title=Yasunori Mitsuda – 2003 Composer Interview |url=https://shmuplations.com/yasunorimitsuda/ |access-date=2023-07-02 |work=Game Hihyou |publisher=Shmuplations |date=2003 |language=en}}</ref> Акрамя таго, на яго ўплывае [[кельцкая музыка]], чаму ён прысвяціў два асобныя альбомы.<ref name="GMOint"/> Саундтрэк да ''Chrono Trigger'' адлюстроўвае і {{нп5|азіяцкая музыка|азіяцкія||Asian music}} матывы — гук {{нп5|Музыка Японіі|японскай||Music of Japan}} {{нп5|сякухачы|||shakuhachi}}, {{нп5|Музыка Індыі|індыйскіх||Music of India}} барабанаў {{нп5|табла|таблы||tabla}} і {{нп5|сітара|сітары||sitar}}.<ref name="RPGFCTreview"/> Сярод улюбёных класічных кампазітараў Міцуда называе {{нп5|Морыс Равель|Морыса Равеля||Maurice Ravel}}, [[Іаган Себасцьян Бах|Іагана С. Баха]], [[Пётр Ільіч Чайкоўскі|Пятра Чайкоўскага]], [[Клод Дэбюсі|Клода Дэбюсі]], [[Роберт Шуман|Роберта Шумана]], [[Антанін Леапольд Дворжак|Антаніна Дворжака]] і {{нп5|Густаў Холст|Густава Холста||Gustav Holst}}. Сучасных жа ўплываў, паводле яго, зашмат, каб пералічыць, бо ён слухае вельмі шмат музыкі.<ref name="PALGNint"/> Міцуда сярод сваіх самых улюбёных уласных прац называе саўндтрэкі да серыі ''Chrono'', ''Xenogears'', ''Xenosaga Episode I'' і аўтарскі альбом ''Kirite''. Пры гэтым ён падкрэслівае, што ўсе ягоныя саўндтрэкі з’яўляюцца «прадстаўнічымі творамі», бо дакладна адлюстроўваюць, якім кампазітарам ён быў у момант стварэння<ref name="PALGNint"/><ref name="GMOint"/>. Асабліва дарагімі яму застаюцца кампазіцыі «The Girl Who Closed Her Heart» і «Pain» з ''Xenosaga Episode I'', а таксама шэраг нумароў з ''Kirite''<ref name="1UPint"/>. Перад пачаткам працы над чарговым саўндтрэкам ён адводзіць прыкладна месяц, каб сабраць інфармацыю і візуальныя матэрыялы пра свет гульні і яе сцэнар, — гэта дапамагае напісаць музыку, якая арганічна ўплятаецца ў праект; візуальны матэрыял заўсёды ўзмацняе натхненне<ref name="PALGNint"/><ref name="1UPint"/>. Кампазітар сцвярджае, што ніколі не «прытрымлівае» лепшыя ідэі для больш папулярных гульняў: кожны трэк ствараецца адпаведна таму, як ён будзе ўжыты ў асобнай гульні. Ён імкнецца пісаць выдатныя мелодыі нават для тых праектаў, якія, на яго думку, не дацягваюць да ўзроўню складзеных кампазіцый, — каб саўндтрэк стаў для гульца нейкай узнагародай<ref name="PALGNint"/>. Большая частка відэагульнявых саўндтрэкаў Міцуды прыпадае на [[ролевая відэагульня|ролевыя гульні]], аднак аўтар ахвотна бярэцца і за незвычайныя для сябе праекты ў іншых жанрах<ref name="1UPint"/>. {{blockquote|Я думаю, што [музыка ў гульнях] павінна заставацца разам з гульцом. Гэта цікава, бо яна не можа быць проста выпадковай музыкай — яна мусіць пракласці шлях да сэрцаў гульцоў. У гэтым сэнсе гаворка ідзе не толькі пра гульнявую музыку: я перакананы, што кампазіцыі павінны пакідаць трывалы след… Я мушу памятаць, што яна павінна забаўляць слухачоў. Па шчырасці, тут няма нічога складанага. Я не раблю нічога празмерна дзёрзкага — і калі слухачам падабаецца мой твор або яны адчуваюць, што прад імі сапраўды выдатная кампазіцыя, значыць, я выканаў сваю працу.|Ясуноры Міцуда, 2008<ref name="ctdsmitsudainterview"/>}} == Спадчына == [[Файл:VGL Chrono Suite.jpg|thumb|{{нп5|Роні Барак|||Rony Barrak}} выконвае музыку Міцуды на канцэрце ''Play! A Video Game Symphony'' (2006).|alt=Крыху змазаны здымак аркестра; у цэнтры Роні Барак, які грае на дарбуку]] Музыку Міцуды з ''Chrono Trigger'' упершыню выканалі ўжывую ў 1996 годзе — яе сыграў {{нп5|Такійскі сімфанічны аркестр|||Tokyo Symphony Orchestra}} на канцэрце Orchestral Game Concert у Токіа, а запіс выйшаў на суправаджальным альбоме<ref name="OGC5"/>. Першая сімфанічная прэзентацыя яго музыкі па-за Японіяй адбылася ў 2005 годзе на {{нп5|Symphonic Game Music Concert}} у Лейпцыгу, дзе прагучалі тэмы з ''Chrono Cross''. У 2006-м Міцуда асабіста аранжыраваў музыку з ''Trigger'' і ''Cross'' для канцэртаў ''Play! A Video Game Symphony''.<ref name="nsider"/> Трэкі з абедзвюх гульняў гучалі і на іншых турнэ па відэагульнявой музыцы, у тым ліку ў серыі канцэртаў {{нп5|Video Games Live}} і на выступах {{нп5|Eminence Orchestra}}<ref name="PALGNint"/><ref name="concerts"/>. Кампазіцыі з ''Chrono Trigger'' і ''Chrono Cross'' склалі чвэрць праграмы канцэртаў ''{{нп5|Symphonic Fantasies}}'', што прайшлі ў верасні 2009 года ў {{нп5|Кёльнская філармонія|Кёльнскай філармоніі||Kölner Philharmonie}} і былі арганізаваныя {{нп5|Томас Бёкер|Томасам Бёкерам||Thomas Böcker}} у межах серыі ''Game Concerts''.<ref name="SymFant"/> Кампазіцыя «Scars of Time» з ''Chrono Cross'' прагучала таксама на канцэрце ''Fantasy Comes Alive'' ў Сінгапуры 30 красавіка 2010 года<ref name="SEMOFCA"/>. Музыка Міцуды да ''Xenogears'' натхніла фанатаў на выданне ўласных альбомаў: у 2005 годзе фан-група OneUp Studios выпусціла афіцыйна ліцэнзаваны [[трыб’ют-альбом]] ''Xenogears Light: An Arranged Album'' абмежаваным накладам<ref name="XenoLight"/>. Дыск утрымлівае 20 трэкаў, перааранжыраваных з арыгінальнага саўндтрэку ''Xenogears'' і сыграных на такіх акустычных інструментах, як фартэпіяна, флейта, гітара і скрыпка<ref name="XLightint"/>. Яшчэ адзін, неафіцыйны лічбавы рэмікс-альбом ''Humans + Gears'' з 33 трэкаў выпусціла супольнасць OverClocked Remix 19 кастрычніка 2009 года<ref name="H+G">{{cite web |url=http://xenogears.ocremix.org/ |title=Humans + Gears: Xenogears Remixed |date=October 19, 2009 |publisher=[[OverClocked Remix]] |access-date=October 19, 2009}}</ref>. Падборкі рэміксаў на творы Міцуды выходзяць таксама на японскіх рэмікс-альбомах, якія называюцца {{нп5|Додзін|додзін||Dōjin}}, і на англамоўных вэб-сайтах з рэміксамі, напрыклад OverClocked Remix<ref name="OCR"/>. Музыка з ''Chrono Trigger'' была аранжыраваная для фартэпіяна і выдадзена нотамі кампаніяй DOREMI Music Publishing<ref name="CTsheet"/>. Procyon Studio апублікавала ноты кампазіцый з ''Chrono Cross'' — для сольнай гітары і для гітарнага дуэта. Да 20-годдзя ''Chrono Trigger'' у 2015 годзе Міцуда разам з гуртом Millennial Fair даў 25 і 26 ліпеня канцэрт-шоу «The Brink of Time» з кампазіцыямі з гульні ў тэатры Tokyo Globe (Токіа), дзе сам граў на фартэпіяна, гітары і {{нп5|ірландскі бузукі|ірландскім бузукі||Irish bouzouki}}<ref>{{cite web |title=The Brink of Time - Yasunori Mitsuda & Millennial Fair |url=http://www.procyon-studio.com/20th_special/ |publisher=Procyon Studio |access-date=2015-06-02 |archive-date=2015-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150511232902/http://www.procyon-studio.com/20th_special/ |url-status=dead}}</ref>. Падчас мерапрыемства ён абвясціў, што даўно чаканы аранжыровачны альбом серыі ''{{нп5|Chrono (серыя)|Chrono}}'' — ''To Far Away Times: Chrono Trigger & Chrono Cross Arrangement Album'' — выйдзе на лэйбле Square Enix Music 14 кастрычніка 2015 года<ref>{{cite web |last1=Greening |first1=Chris |title=Yasunori Mitsuda records long-awaited Chronos arranged album |date=2015-07-27 |url=http://www.vgmonline.net/yasunori-mitsuda-records-long-awaited-chronos-arranged-album/ |publisher=Video Game Music Online |access-date=2015-07-28}}</ref><ref>{{cite web |title=ハルカナルトキノカナタヘ |url=http://www.square-enix.co.jp/music/sem/page/harukanaru/ |publisher=Square Enix Music |access-date=2015-07-29}}</ref><ref>{{cite web |title=Chrono Trigger & Chrono Cross Arrangement Album |url=https://store.na.square-enix.com/product/286966/chrono-trigger-chrono-cross-arrangement-album-cd |publisher=Square Enix Music |access-date=2015-10-27}}</ref>. == Вядомыя працы == === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" width="auto" |+{{sronly|Відэагульні}} |- ! scope="col"|Год ! scope="col"|Назва ! scope="col"|Роля(і) ! scope="col"|{{abbr|Ref.|Reference}} |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|1992 | ''{{нп5|Hanjuku Hero: Aa, Sekaiyo Hanjukunare...!}}'' | гукавыя эфекты, праграміраванне | <ref name="GMOint"/> |- | ''{{нп5|Final Fantasy V}}'' | гукавыя эфекты | <ref name="GMOint"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|1993 | ''{{нп5|Secret of Mana}}'' | гукавыя эфекты | <ref name="GMOint"/> |- | ''{{нп5|Romancing SaGa 2}}'' | гукавыя эфекты, праграміраванне | <ref name="GMOint"/> |- ! scope=row | 1995 | ''{{нп5|Chrono Trigger}}'' | музыка (разам з {{нп5|Нобуа Уэмацу|||Nobuo Uematsu}}) | <ref name="GMOint"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="3"|1996 | ''{{нп5|Radical Dreamers}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Front Mission: Gun Hazard}}'' | музыка (з Нобуа Уэмацу, {{нп5|Масасі Хамаудзу|||Masashi Hamauzu}}, {{нп5|Джун’я Накана|||Junya Nakano}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Tobal No. 1}}'' | музыка (у складзе каманды кампазітараў) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|1998 | ''{{нп5|Xenogears}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Mario Party (гульня)|Mario Party||Mario Party (video game)}}'' | музыка | <ref>{{Cite web |last=Norman |first=Jim |date=2022-11-02 |title=Random: Yasunori Mitsuda Reveals Almost 200 Songs Were Scrapped From Mario Party's Soundtrack |url=https://www.nintendolife.com/news/2022/11/random-yasunori-mitsuda-reveals-almost-200-songs-were-scrapped-from-mario-partys-soundtrack |access-date=2022-11-02 |website=Nintendo Life |language=en-GB}}</ref> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|1999 | ''{{нп5|Chrono Cross}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Bomberman 64: The Second Attack}}'' | музыка (у складзе каманды кампазітараў) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=row | 2000 | ''{{нп5|Mega Man Legends 2}}'' | аранжыроўкі{{efn|"It's OK to Cry" і "The Place Where Wishes Come True"}} | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="3"|2001 | ''{{нп5|Tsugunai: Atonement}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Shadow Hearts (відэагульня)|Shadow Hearts||Shadow Hearts (video game)}}'' | музыка (з {{нп5|Ёсітака Хірота|||Yoshitaka Hirota}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Legaia 2: Duel Saga}}'' | музыка (з {{нп5|Хітосі Сакімота|||Hitoshi Sakimoto}} і {{нп5|Міціру Осіма|||Michiru Oshima}}) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="3"|2002 | ''{{нп5|Xenosaga Episode I}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|The Seventh Seal}}'' | музыка (з {{нп5|Ціа Аі Куа|||Chia Ai Kuo}} і {{нп5|Цай Чын-Чан|||Tsai Chih-Chan}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Breath of Fire: Dragon Quarter}}'' | гукавы рэжысёр | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2004 | ''{{нп5|Shadow Hearts: Covenant}}'' | музыка (з {{нп5|Ёсітака Хірота|||Yoshitaka Hirota}}, {{нп5|Кэндзі Іта|||Kenji Ito}} і {{нп5|Тамока Кабаяшы|||Tomoko Kobayashi}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Graffiti Kingdom}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2005 | ''{{нп5|10,000 Bullets}}'' | музыка (з {{нп5|Мікі Хігашына|||Miki Higashino}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | {{ill|Tantei Kibukawa Ryosuke Jiken-Tan|ja|探偵・癸生川凌介事件譚|italic=y}} | музыка (з {{нп5|Таканары Ішыяма|||Takanari Ishiyama}} і {{нп5|Кадзумі Мітомэ|||Kazumi Mitome}}) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2006 | ''{{нп5|Monster Kingdom: Jewel Summoner}}'' | музыка (у складзе каманды кампазітараў) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Deep Labyrinth}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2007 | ''{{нп5|Luminous Arc (відэагульня)|Luminous Arc||Luminous Arc (video game)}}'' | музыка (з {{нп5|Кадзумі Мітомэ|||Kazumi Mitome}}, {{нп5|Акары Каіда|||Akari Kaida}} і {{нп5|Шота Кагэяма|||Shota Kageyama}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | {{ill|Kikou Souhei Armodyne|ja|機甲装兵アーモダイン|italic=y}} | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="6"|2008 | ''{{нп5|Super Smash Bros. Brawl}}'' | аранжыроўкі{{efn|«Vs. Marx» і «World Map (''{{нп5|Pikmin 2}}'')»}} | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Soma Bringer}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Magnetica Twist}}'' | гукавы рэжысёр | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Luminous Arc 2}}'' | гукавы прадзюсар | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven (відэагульня)|Inazuma Eleven||Inazuma Eleven (video game)}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Sands of Destruction}}'' | музыка (з {{нп5|Шунсукэ Цучыя|||Shunsuke Tsuchiya}} і {{нп5|Кадзумі Мітомэ|||Kazumi Mitome}}) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="6"|2009 | ''{{нп5|Arc Rise Fantasia}}'' | музыка (з Шунсукэ Цучыя і {{нп5|Юкі Харада|||Yuki Harada}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Lime Odyssey}}'' | музыка (з {{нп5|Дон-Х’юк Шын|||Dong-Hyuc Shin}}, {{нп5|Чун-Су Пак|||Jun-Su Park}} і {{нп5|Са-Ін Джон|||Sa-Yin Jeong}}) | <ref>{{cite web |last1=Reahard |first1=Jef |title=Lime Odyssey dev blog features the music of Yasunori Mitsuda |url=https://www.engadget.com/2012/02/11/lime-odyssey-dev-blog-features-the-music-of-yasunori-mitsuda/ |website=Engadget |date=2016-07-15 |access-date=2019-07-06}}</ref> |- | ''{{нп5|bQLSI Star Laser}}'' | музыка | <ref name="GMO2009int"/> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven 2}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Thexder Neo}}'' | гукавы рэжысёр | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Luminous Arc 3}}'' | гукавы прадзюсар і каардынатар | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2010 | ''{{нп5|Xenoblade Chronicles (відэагульня)|Xenoblade Chronicles||Xenoblade Chronicles (video game)}}'' | фінальная тэма «Beyond the Sky» | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven 3}}'' | музыка (з {{нп5|Нацумі Камэока|||Natsumi Kameoka}}) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="6"|2011 | ''{{нп5|Inazuma Eleven Strikers}}'' | музыка (з Нацумі Камэока) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Half-Minute Hero: The Second Coming}}'' | кампазіцыя «Battle of the 4 Deadly Sins» | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Wizardry Online}}'' | гукавы прадзюсар | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Pop'n Music 20 Fantasia}}'' | кампазіцыя «Tradria» | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven Strikers 2012 Xtreme}}'' | музыка (з Нацумі Камэока) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Tokyo Yamanote Boys}}'' | опенінг-тэма «Overture» | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=row rowspan="4"|2012 | ''{{нп5|Kid Icarus: Uprising}}'' | кампазіцыі «Opening», «Boss Battle 1» | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Black Wolves Saga: Bloody Nightmare}}'' | галоўная тэма «Dear Despair» | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven GO 2: Chrono Stone}}'' | музыка (з Нацумі Камэока) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven GO Strikers 2013}}'' | музыка (з Нацумі Камэока) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="6"|2013 | ''{{нп5|Soul Sacrifice}}'' | музыка (з {{нп5|Ватару Хакаяма|||Wataru Hokoyama}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Soukyuu no Sky Galleon}}'' | галоўная тэма | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|DoDoDo! Dragon}}'' | музыка (з Шунсукэ Цучыя і {{нп5|Макі Кірыока|||Maki Kirioka}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | {{ill|Ken ga Kimi|ja|剣が君|italic=y}} | фінальная тэма «Forever, and One» | <ref>{{cite web |title=Ken ga Kimi Theme Song "Kiseki" |url=http://vgmdb.net/album/41182 |publisher=VGMdb |access-date=2014-08-18}}</ref> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven GO: Galaxy}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | {{ill|Hundred Years' War: Euro Historia|ja|百年戦記 ユーロ・ヒストリア|italic=y}} | аранжыроўкі (з Шунсукэ Цучыя, Макі Кірыока і Нацумі Камэока) | <ref>{{cite web |title=Capcom's Euro Historia Features Music By Chrono Trigger Composer |url=http://www.siliconera.com/capcoms-euro-historia-features-music-by-chrono-trigger-composer/ |publisher=Siliconera |author=Sato |date=2013-08-03 |access-date=2014-08-18}}</ref> |- ! scope=rowgroup rowspan="4"|2014 | ''{{нп5|Soul Sacrifice Delta}}'' | музыка (з Ватару Хакаяма) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Terra Battle}}'' | кампазіцыя «Beyond the Light» | <ref>{{cite web |title=Achieved 1.8M downloads! Check out Yasunori's new song! |url=http://www.terra-battle.com/en/news/2015/04/1-8mdl.html |publisher=Terra Battle |access-date=2015-04-06 |archive-date=April 12, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150412034209/http://www.terra-battle.com/en/news/2015/04/1-8mdl.html |url-status=dead}}</ref> |- | ''{{нп5|Ten to Daichi Megami no Mahou}}'' | галоўная тэма | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Super Smash Bros. for Nintendo 3DS and Wii U}}'' | аранжыроўкі{{efn|«Forest/Nature Area» і «Mii Channel»}} | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2015 | ''{{нп5|Chunithm: Seelisch Tact}}'' | кампазіцыя «Alma» | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Stella Glow}}'' | музыка (з Шунсукэ Цучыя) | <ref>{{cite web |title=Imageepoch, Sega to Release Stella Glow 3DS Game in Japan on June 4 |url=http://www.animenewsnetwork.com/daily-briefs/2015-03-10/imageepoch-sega-to-release-stella-glow-3ds-game-in-japan-on-june-4/.85797 |publisher=Anime News Network |access-date=2015-03-10}}</ref> |- ! scope=row|2016 | ''{{нп5|Seventh Rebirth}}'' | музыка | <ref>{{cite web |author1=Sato |title=Seventh Rebirth Is A Mobile RPG By Final Fantasy XI Producer And Other Big Names |url=http://www.siliconera.com/2016/10/18/seventh-rebirth-mobile-rpg-final-fantasy-xi-producer-big-names/ |website=Siliconera |access-date=2016-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190111133543/https://www.siliconera.com/2016/10/18/seventh-rebirth-mobile-rpg-final-fantasy-xi-producer-big-names/ |archive-date=2019-01-11}}</ref> |- ! scope=rowgroup rowspan="5"|2017 | ''{{нп5|Valkyria Revolution}}'' | музыка | <ref>{{cite web |url=http://www.siliconera.com/2016/01/22/valkyria-azure-revolution-gets-extended-trailer-details-concept-behind-music/ |title=Valkyria: Azure Revolution Gets An Extended Trailer, Details And Concept Behind Its Music |author=Sato |date=2016-01-22 |publisher=Siliconera |access-date=2016-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160124181607/http://www.siliconera.com/2016/01/22/valkyria-azure-revolution-gets-extended-trailer-details-concept-behind-music/ |archive-date=2016-01-24 |url-status=live }}</ref> |- | ''{{нп5|Another Eden}}'' | музыка (з Шунсукэ Цучыя і {{нп5|Марыям Абунаср|||Mariam Abounnasr}}) | <ref>{{cite web |author1=Sato |title=Chrono Trigger And Xenogears Writer's Smartphone RPG Another Eden To Be At TGS 2016 |url=http://www.siliconera.com/2016/09/09/chrono-trigger-xenogears-writers-smartphone-rpg-another-eden-tgs-2016/ |website=Siliconera |date=2016-09-09 |access-date=2017-04-06}}</ref> |- | ''{{нп5|Xenoblade Chronicles 2}}'' | музыка (з ACE, {{нп5|Кэндзі Хіраматсу|||Kenji Hiramatsu}} і {{нп5|Манамі Кійота|||Manami Kiyota}}) | <ref>{{cite web |last1=Osborn |first1=Alex |title=Xenoblade Chronicles 2 Announced for Nintendo Switch |url=http://www.ign.com/articles/2017/01/13/xenoblade-chronicles-2-announced-for-nintendo-switch |website=IGN |date=2017-01-13 |access-date=2017-01-13}}</ref> |- | ''{{нп5|Final Fantasy XV: Episode Ignis}}'' | музыка (з {{нп5|Тадаёшы Макіно|||Tadayoshi Makino}} і {{нп5|Ёка Сімамура|||Yoko Shimomura}}) | <ref>{{cite web |url=http://www.vgmonline.net/yasunori-mitsuda-named-composer-for-final-fantasy-xv-episode-ignis/ |title=Yasunori Mitsuda named composer for Final Fantasy XV: Episode Ignis |last=Gallagher |first=Matthew |publisher=Video Game Music Online |date=2017-07-30 |access-date=2017-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171030181317/http://www.vgmonline.net/yasunori-mitsuda-named-composer-for-final-fantasy-xv-episode-ignis/ |archive-date=2017-07-30 |url-status=live}}</ref> |- | ''{{нп5|Winning Hand}}'' | музыка (з Шунсукэ Цучыя і Марыям Абунаср) | <ref>{{cite web |title=ウイニングハンド |url=https://play.google.com/store/apps/details?id=com.dmm.games.winninghand |website=Google Play |access-date=2020-07-15 |language=ja |quote=■音楽 プロキオン・スタジオ 光田 康典 土屋 俊輔 マリアム・アボンナサー}}</ref> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2018 | ''{{нп5|Xenoblade Chronicles 2: Torna – The Golden Country}}'' | музыка (з ACE, Кэндзі Хіраматсу і Манамі Кійота) | <ref name="gold"/> |- | ''{{нп5|Revolve8}}'' | музыка (з Шунсукэ Цучыя і Марыям Абунаср) | <ref>{{cite web |last1=Romano |first1=Sal |title=Sega announces real-time strategy game Revolve8: Episodic Dueling for smartphones |url=https://gematsu.com/2018/10/sega-announces-real-time-strategy-game-revolve8-episodic-dueling-for-smartphones |website=Gematsu |date=2018-07-10 |access-date=2018-12-19}}</ref> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2019 | ''{{нп5|Wonder Gravity: Pino and the Gravity Users}}'' | гукавы прадзюсар | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Renshin Astral}}'' | тэмы «Tokyo battle» | <ref>{{cite web |title=落ち物デッキバトル『錬神のアストラル』配信記念インタビュー作曲家編。光田康典氏、下村陽子氏ら豪華メンバー6人が集う |url=https://automaton-media.com/articles/interviewsjp/20191226-109737/ |website=automaton-media.com |date=2019-12-26 |access-date=2020-03-06 |language=ja}}</ref> |- ! scope=row|2021 | ''{{нп5|Edge of Eternity}}'' | музыка (з {{нп5|Седрык Менендэс|||Cedric Menendez}}) | <ref>{{cite web |last1=Wilson |first1=Jake |title=Edge Of Eternity – Interview Music with The Composer |url=http://gamesnosh.com/edge-eternity-interview-composer/ |website=GamesNosh |access-date=2018-11-10}}</ref> |- ! scope=rowgroup rowspan="3"|2022 | ''{{нп5|Sin Chronicle}}'' | кампазіцыя «HI・KA・RI» | <ref>{{cite tweet |user=sin_chronicle |date=2022-04-26 |script-title=ja:#光田康典 さんご制作の「HI・KA・RI」 |number=1518878648714940416 |access-date=2023-03-25 |language=ja}}</ref> |- | ''{{нп5|Even if Tempest}}'' | мастэрынг | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Xenoblade Chronicles 3}}'' | музыка (з ACE, Кэндзі Хіраматсу, Манамі Кійота і Марыям Абунаср) | <ref>{{cite web |last=Romano |first=Sal |date=2022-02-09 |title=Xenoblade Chronicles 3 announced for Switch |url=https://www.gematsu.com/2022/02/xenoblade-chronicles-3-announced-for-switch |website=Gematsu |access-date=2022-02-10}}</ref> |- ! scope=row|2023 | ''{{нп5|Sea of Stars}}'' | музыка (з {{нп5|Эрык У. Браўн|||Eric W. Brown}}) | <ref>{{cite web |last1=Wakeling |first1=Richard |title=Chrono Trigger Composer Contributing Original Music To Sea Of Stars |url=https://www.gamespot.com/articles/chrono-trigger-composer-contributing-original-musi/1100-6475735/ |website=GameSpot |access-date=2020-04-07}}</ref> |- ! scope=row|2024 | ''{{нп5|Soul Covenant}}'' | музыка | <ref>{{cite web |last=Romano |first=Sal |date=2023-09-14 |title=Virtual reality tactical action game Soul Covenant announced for PS VR2, PC, and Quest 2 |url=https://www.gematsu.com/2023/09/virtual-reality-tactical-action-game-soul-covenant-announced-for-ps-vr2-pc-and-quest-2 |website=Gematsu |access-date=2023-07-04}}</ref> |- ! scope=row|2025 | ''{{нп5|Edge of Memories}}'' | фінальная тэма | <ref>{{cite web |last=Romano |first=Sal |date=2025-02-25 |title=Nacon and Midgar Studio announce action RPG Edge of Memories for PS5, Xbox Series, and PC |url=https://www.gematsu.com/2025/02/nacon-and-midgar-studio-announce-action-rpg-edge-of-memories-for-ps5-xbox-series-and-pc |website=Gematsu |access-date=2025-02-26}}</ref> |} === Анімэ === {| class="wikitable sortable" width="auto" |+{{sronly|Анімэ і фільмы}} |- ! scope="col"|Год ! scope="col"|Назва ! scope="col"|Роля(і) ! scope="col"|{{abbr|Ref.|Reference}} |- ! scope=row|2004 | ''{{нп5|Pugyuru}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=row|2008 | ''{{нп5|Inazuma Eleven (серыял)|Inazuma Eleven||Inazuma Eleven (TV series)}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=row|2010 | ''{{нп5|Inazuma Eleven: Saikyō Gundan Ōga Shūrai}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="3"|2012 | ''{{нп5|Inazuma Eleven GO: Chrono Stone (серыял)|Inazuma Eleven GO: Chrono Stone||Inazuma Eleven GO: Chrono Stone (TV series)}}'' | музыка (з {{нп5|Сіха Тэрада|||Shiho Terada}} і {{нп5|Нацумі Камэока|||Natsumi Kameoka}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Chōyaku Hyakunin isshu: Uta Koi}}'' | музыка (з {{нп5|Макі Кірыока|||Maki Kirioka}}) | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven GO vs. Danbōru Senki W}}'' | музыка (з Нацумі Камэока і {{нп5|Рэй Кандо|||Rei Kondoh}}) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=row|2013 | ''{{нп5|Inazuma Eleven GO: Galaxy (серыял)|Inazuma Eleven GO: Galaxy||Inazuma Eleven GO: Galaxy (TV series)}}'' | музыка (з Нацумі Камэока) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="3"|2014 | ''{{нп5|Inazuma Eleven: Chou Jigen Dream Match}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Black Butler: Book of Circus}}'' | музыка | <ref name="Book of Circus"/> |- | ''{{нп5|Black Butler: Book of Murder}}'' | музыка | <ref name="Book of Murder"/> |- ! scope=row|2017 | ''{{нп5|Black Butler: Book of the Atlantic}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="3"|2018 | ''{{нп5|Inazuma Eleven: Ares}}'' | музыка | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Inazuma Eleven: Orion no Kokuin}}'' | музыка | <ref>{{cite web |last1=Trlica |first1=Martina |title=Inazuma Eleven New Series Starts in October |url=https://manga.tokyo/news/inazuma-eleven-new-series-starts-in-october/ |website=manga.tokyo |access-date=2018-11-10}}</ref> |- | ''{{нп5|Yo-kai Watch: Forever Friends}}'' | рэжысёр запісу; аранжыроўкі (з Марыям Абунаср) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=row|2021 | ''{{нп5|Irina: The Vampire Cosmonaut}}'' | музыка | <ref>{{cite web |last1=Pineda |first1=Rafael Antonio |title=Funimation Streams Irina: The Vampire Cosmonaut Anime |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-09-29/funimation-streams-irina-the-vampire-cosmonaut-anime/.177988 |website=Anime News Network |date=2021-09-29 |access-date=2021-11-28}}</ref> |- ! scope=row|2024 | ''{{нп5|Delicious in Dungeon}}'' | музыка (з {{нп5|Шунсукэ Цучыя|||Shunsuke Tsuchiya}}) | <ref>{{cite web |last1=Cayanan |first1=Joanna |last2=Hodgkins |first2=Crystalyn |title=Delicious in Dungeon Anime's Teaser Trailer Reveals Main Cast, More Staff, January 2024 Debut |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-05-25/delicious-in-dungeon-anime-teaser-trailer-reveals-main-cast-more-staff-january-2024-debut/.198425 |website=Anime News Network |date=2023-05-25 |access-date=2023-05-25}}</ref><ref>{{cite web |title=Works in 2024 |url=https://www.procyon-studio.co.jp/work_history/2024.html |website=procyon-studio.co.jp |access-date=2023-06-11 |language=ja |quote=Composition and Arrangement: Yasunori Mitsuda, Shunsuke Tsuchiya}}</ref> |} === Іншыя праекты === {| class="wikitable sortable" width="auto" |+{{sronly|Іншыя праекты}} |- ! scope="col"|Год ! scope="col"|Назва ! scope="col"|Роля(і) ! scope="col"|{{abbr|Ref.|Reference}} |- ! scope=row|1995 | ''{{нп5|Chrono Trigger Arranged Version: The Brink of Time}}'' | прадзюсар | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup|1998 | ''{{нп5|Creid}}'' | аранжыроўкі музыкі з ''Xenogears'' | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2005 | ''{{нп5|Kirite}}'' | сольны альбом | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Specter (фільм, 2005)|Specter||Specter (2005 film)}}'' | фільм; музыка (з Кадзумі Мітомэ) | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=row|2009 | ''{{нп5|Colours of Light}}'' | сольны альбом | <ref name="YasWorks"/> |- ! scope=rowgroup rowspan="2"|2011 | ''{{нп5|Myth: The Xenogears Orchestral Album}}'' | прадзюсар, аранжыроўкі | <ref name="YasWorks"/> |- | ''{{нп5|Play for Japan: The Album}}'' | кампазіцыя «Dimension Break» | <ref name="YasWorks"/> |} == Заўвагі == {{Notelist}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="PALGNint">{{cite web |url=http://palgn.com.au/5478/yasunori-mitsuda-interview/ |title=Yasunori Mitsuda Interview |last=Peter |first=James |author2=Mitsuda, Yasunori |date=2006-10-13 |website=PALGN |access-date=2009-11-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110611183425/http://palgn.com.au/5478/yasunori-mitsuda-interview/ |archive-date=2011-06-11 |language=en}}</ref> <ref name="1UPint">{{cite web |url=http://www.1up.com/do/feature?cId=3162780 |title=Radical Dreamer: Yasunori Mitsuda Interview |last=Kennedy |first=Sam |date=2008-01-28 |publisher=[[1UP.com]] |access-date=2009-11-02 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227122203/www.1up.com/do/feature?cId=3162780 |archive-date=2009-02-27 |language=en}}</ref> <ref name="GMOint">{{cite web |url=http://www.vgmonline.net/yasunorimitsudainterview/ |title=Yasunori Mitsuda Interview: His Life and Works (October 2005) |last=Mitsuda |first=Yasunori |date=2005-10 |publisher=Game Music Online |access-date=2014-08-18 |language=en}}</ref> <ref name="powerup">{{cite book |last=Kohler |first=Chris |title=Power-Up: How Japanese Video Games Gave the World an Extra Life |url=https://archive.org/details/poweruphowjapane0000kohl |publisher=[[Brady Games]] |date=2004-09-14 |isbn=0-7440-0424-1 |language=en}}</ref> <ref name="GMO2009int">{{cite web |url=http://www.vgmonline.net/yasunorimitsudainterview2/ |title=Yasunori Mitsuda Interview: Since We Last Spoke… (October 2009) |last=Mitsuda |first=Yasunori |date=2009-10-30 |publisher=Game Music Online |access-date=2014-08-18 |language=en}}</ref> <ref name="GHliner">Mitsuda, Yasunori; Uematsu, Nobuo (1995-12-12). ''Gun Hazard Original Sound Track -Front Mission Series-'' Liner Notes. [[NTT Publishing]]. PSCN-5044~5.</ref> <ref name="YasWorks">{{cite web |url=https://www.procyon-studio.co.jp/staff/mitsuda/work-list.html |title=Yasunori Mitsuda worklist |publisher=Procyon Studio |language=ja |access-date=2022-10-31}}</ref> <ref name="Procyinfo">{{cite web |url=https://www.procyon-studio.co.jp/company/index.html |title=Company – Procyon Studio Co., Ltd. |publisher=Procyon Studio |language=ja |access-date=2022-10-31}}</ref> <ref name="Procystaff">{{cite web |url=https://www.procyon-studio.co.jp/staff/ |title=Staff – Procyon Studio Co., Ltd. |publisher=Procyon Studio |language=ja |access-date=2022-10-31}}</ref> <ref name="nsider">{{cite web |author=Driker, Brandon |date=2006-05-30 |title=Play! A Video Game Symphony |url=http://www.n-sider.com/contentview.php?contentid=352 |publisher=N-Sider |access-date=2009-04-30 |archive-date=2013-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130120065018/http://www.n-sider.com/contentview.php?contentid=352 |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="concerts">{{cite web |title=Video Games Live to play E3 |url=http://g4tv.com/thefeed/blog/post/694671/Video-Games-Live-To-Play-E3.html |author=Johnson, Stephen |publisher=G4TV |date=2009-04-13 |access-date=2009-04-28 |archive-date=2012-09-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920224348/http://www.g4tv.com/thefeed/blog/post/694671/video-games-live-to-play-e3/ |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="SymFant">{{cite web |publisher=Square Enix Music Online |url=http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/symphonicfantasiesboecker.shtml |title=Interview with Symphonic Fantasies Producer (January 2009) |date=2009-01 |access-date=2010-12-13 |author=Chris Greening |language=en}}</ref> <ref name="OGC5">''Orchestral Game Concert 5'' (1996-01-21). [[Sony]]. SRCL-2739.</ref> <ref name="SEMOFCA">{{cite web |title=Fantasy Comes Alive :: Report by Between Moments |url=http://www.squareenixmusic.com/features/reports/fantasycomesalive.shtml |publisher=Square Enix Music Online |access-date=2010-06-09 |language=en}}</ref> <!-- <ref name="ChronoSymph">{{cite web |title=Album: Chrono Trigger: Chrono Symphonic |url=http://www.ocremix.org/album/id/7/chrono-trigger-chrono-symphonic/ |publisher=[[OverClocked ReMix]] |access-date=2009-04-30}}</ref> --> <!-- <ref name="RDalbum">{{cite web |title=Album: Chrono Trigger: Radical Dreamers: Thieves of Fate |url=http://www.ocremix.org/album/10/radical-dreamers-thieves-of-fate |publisher=[[OverClocked ReMix]] |access-date=2009-05-12}}</ref> --> <ref name="OCR">{{cite web |title=Game: Chrono Trigger (1995, Square, SNES) – Remixes |url=http://ocremix.org/game/16/chrono-trigger-snes |publisher=[[OverClocked ReMix]] |access-date=2009-04-30 |language=en}}</ref> <ref name="XenoLight">{{cite web |url=http://www.oneupstudios.com/ous_003.php |title=Xenogears Light |access-date=2008-07-27 |publisher=OneUp Studios |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070525041252/http://www.oneupstudios.com/ous_003.php |archive-date=2007-05-25 |language=en}}</ref> <ref name="XLightint">{{cite web |url=http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/oneups.shtml |title=Interview with Mustin of OneUp Studios (August 2008) |access-date=2010-12-13 |publisher=Square Enix Music Online |author=Chris Greening |date=2008-08 |language=en}}</ref> <ref name="CTsheet">{{cite web |url=http://www.doremi.co.jp/Doremi/ATC01.do |title=Doremi Music Web Site |publisher=DOREMI Music Publishing |access-date=2008-09-14 |language=ja |archive-date=15 жніўня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110815205458/http://www.doremi.co.jp/Doremi/ATC01.do |url-status=dead }}</ref> <ref name="RBint">{{cite web |url=http://www.squareenixmusic.com/composers/mitsuda/feb01interview.shtml |title=Interview with Yasunori Mitsuda (RocketBaby – February 2001) |last=Mitsuda |first=Yasunori |date=2001-02 |publisher=RocketBaby |access-date=2009-11-03 |language=en}}</ref> <ref name="CCrossliner">Mitsuda, Yasunori (1999-12-18). ''Chrono Cross Original Soundtrack'' Liner Notes. [[DigiCube]]. SSCX-10040.</ref> <ref name="RPGFCTreview">{{cite web |title=Chrono Trigger OST |author=Patrick Gann |publisher=RPGFan |url=http://www.rpgfan.com/soundtracks/ctds/index.html |date=2002-05-19 |access-date=2009-11-10 |archive-date=2010-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101201055518/http://rpgfan.com/soundtracks/ctds/index.html |url-status=dead |language=en}}</ref> <ref name="ctdsmitsudainterview">{{cite web |title=Chrono Trigger &vert; Square Enix |format=Flash |url=http://na.square-enix.com/ctds/ |publisher=Square Enix |access-date=2009-11-03 |language=en}}</ref> }} == Спасылкі == * {{Official website|http://www.procyon-studio.com/}} {{in lang|ja}} * {{URL|http://www.procyon-studio.co.jp/|Procyon Studio}} {{in lang|ja}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Міцуда, Ясуноры}} [[Катэгорыя:Кампазітары Японіі]] [[Катэгорыя:Кампазітары музыкі для відэагульняў Японіі]] [[Катэгорыя:Аранжыроўшчыкі Японіі]] [[Катэгорыя:Кампазітары-мінімалісты]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Square Enix]] [[Катэгорыя:Японскія кампазітары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Японскія кампазітары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кампазітары анімэ]] [[Катэгорыя:Фрыланс-музыкі]] lf2vymmyx0qkvp2qp85vpl7qdjs76ab 0 789727 5143777 5011416 2026-05-19T21:37:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143777 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Яўген Аляксандравіч Казлоўскі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і расійскі вучоны, геолаг, акадэмік, Міністр геалогіі СССР (1975—1989), першаадкрывальнік шэрагу радовішчаў карысных выкапняў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://zbsb.org/news/belarus/3530/|title=Беларускія даследчыкі і падарожнікі|website=zbsb.org|access-date=2025-06-27}}</ref>, член Расійскай акадэміі прыродазнаўчых навук, прафесар (1975). Кандыдат у члены [[ЦК КПСС]] (1976—1990), дэпутат [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета ССС]]Р 10-11-га скліканняў. Лаўрэат [[Ленінская прэмія|Ленінскай прэміі]] і дзвюх дзяржаўных прэмій Расійскай Федэрацыі. == Біяграфія == Нарадзіўся 7 траўня 1929 года ў [[Доўск]]у [[Журавіцкі раён|Журавіцкага раёна]] [[Магілёўская акруга|Магілёўскай акругі]]. У гады [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] ўдзельнічаў у [[Партызанскі рух у Беларусі|партызанскім руху ў Беларусі]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://vims-geo.ru/ru/news/sostoyalos-otkrytie-pamyatnika-vydayushemusya-deyatelyu-otechestvennoj-geologii-kozlovskomu-evgeniyu-aleksandrovichu/|title=Состоялось открытие памятника выдающемуся деятелю отечественной геологии Козловскому Евгению Александровичу|website=vims-geo.ru|access-date=2025-06-28}}</ref>. У 1945 годзе паступіў у артылерыйскае вучылішча пад [[Гомель|Гомелем]], якое скончыў у 1948 годзе<ref name=":1">{{Cite web|url=https://gkz-rf.ru/news/pamyati-evgeniya-aleksandrovicha-kozlovskogo|title=Памяти Евгения Александровича Козловского {{!}} ФБУ ГКЗ|website=gkz-rf.ru|access-date=2025-06-27}}</ref>. У 1953 годзе скончыў Маскоўскі геолагаразведачны інстытут. Працаваў у геалагічных арганізацыях [[Далёкі Усход|Далёкага Усходу]] [[РСФСР]]<ref name=":0" />. З 1965 года — начальнік упраўлення Міністэрства геалогіі РСФСР. Пад ягоным кіраўніцтвам рэалізоўвалася праграма тэхнічнага пераўзбраення галіны. У 1973 годзе ўзначаліў Усесаюзны навукова-даследчы інстытут эканомікі мінеральнай сыравіны і геолагаразведачных работ<ref name=":0" />. У 1975—1989 гадах — Міністр геалогіі СССР. У гэты перыяд былі адкрыты буйныя радовішчы нафты, газу, алмазаў, волава і іншых карысных выкапняў. Казлоўскі асабіста прымаў удзел у адкрыцці нафтавых радовішчаў у [[Заходняя Сібір|Заходняй Сібіры]], алмазаў у [[Архангельская вобласць|Архангельскай вобласці]], волава на Далёкім Усходзе. Пры ягоным удзеле быў створаны флот навукова-даследчых судоў<ref name=":0" />. Перыяд кіраўніцтва Казлоўскага міністэрствам геалогіі СССР называюць «залатым векам геалогіі»<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://mgri.ru/news/95-let-so-dnya-rozhdeniya-evgeniya-aleksandrovicha-kozlovskogo/|title=95 лет со дня рождения Евгения Александровича Козловского|website=МГРИ|date=07.05.2024|access-date=27 чэрвеня 2025|archive-date=17 лютага 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250217001223/https://www.mgri.ru/news/95-let-so-dnya-rozhdeniya-evgeniya-aleksandrovicha-kozlovskogo/|url-status=dead}}</ref>. Па ягонай ініцыятыве была распрацавана і зацверджана сістэма даследавання нетраў «Космас — паветра — зямля — свідравіна». Пад ягоным кіраўніцтвам адбылося бурэнне ўнікальнай звышглыбокай свідравіны на [[Кольскі паўвостраў|Кольскім паўвостраве]]<ref name=":0" />. Памёр 20 лютага 2022 года ў [[Масква|Маскве]]. Пахаваны ў Маскве на [[Траякураўскія могілкі|Траекураўскіх могілках]] (12 мая 2023 года на месцы пахавання ўсталяваны помнік)<ref name=":0" />. == Навуковая дзейнасць == Асноўнымі абласцямі прафесійных інтарэсаў Казлоўскага былі развіццё мінеральна-сыравінавай базы СССР, методыка і тэхніка разведкі карысных выкапняў, а таксама геалагічныя аспекты аховы навакольнага асяроддзя. Ён узначальваў Міжведамасную навуковую раду праблем вывучэння нетраў і звышглыбокага свідравання Дзяржаўнага камітэта навукі і тэхнікі СССР<ref name=":0" />. З’яўляецца аўтарам больш за 600 навуковых прац, у тым ліку каля 40 манаграфій па методыцы і тэхніцы геолагаразведачных работ, а таксама эканамічнай ацэнцы радовішчаў. Аўтар больш за 40 адкрыццяў і вынаходніцтваў<ref name=":0" /><ref name=":2" />. Стварыў навуковую школу ў галіне сістэм кіравання тэхналагічнымі працэсамі пры разведцы радовішчаў на аснове геолага-эканамічнага мадэлявання<ref name=":2" /><ref name=":1" />. Быў галоўным рэдактарам шматтомных выданняў: «Геалогія СССР», «Горная энцыклапедыя», «Расійская геалагічная энцыклапедыя»; «Расійская вугальная энцыклапедыя»; «Даведнік (дапаможнік) кіраўніка геалагічнай арганізацыі (прадпрыемства)»<ref name=":2" />. == Узнагароды і званні == '''Ордэны''' * «[[Ордэн «За заслугі перад Айчынай»|За заслугі перад Айчынай]]» IV ступені * «[[Ордэн «За заслугі перад Айчынай»|За заслугі перад Айчынай]]» III ступені * [[Ордэн Леніна]] * [[Ордэн Працоўнага Чырвонага Сцяга|Працоўнага Чырвонага Сцяга]] * «[[Ордэн «Знак Пашаны»|Знак Пашаны]]» '''Прэміі''' * [[Ленінская прэмія]] (1964) * Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі (1998) * Дзяржаўная прэмія Расійскай Федэрацыі (2002) '''Ганаровыя званні''' * Ганаровы разведчык нетраў (1979) * Ганаровы нафтавік (1979) * Ганаровы работнік газавай прамысловасці (1979) * Заслужаны дзеяч навукі і тэхнікі Расійскай Федэрацыі — за заслугі ў навуковай дзейнасці (1995) * Ганаровы работнік вугальнай прамысловасці (1996) == Выбраная бібліяграфія == '''Манаграфіі'''<ref name=":1" />''':''' * «Кібернетычныя сістэмы ў разведачным бурэнні» (1985) * «Геолага-эканамічная мадэль: новыя прынцыпы разведкі і арганізацыі работ» (1989) * «Кіраванне геолагаразведачнай вытворчасцю» (1990) * «Кібернетычны аспект» (1990) == Крыніцы == {{крыніцы}} {{DEFAULTSORT:Казлоўскі Яўген Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Геолагі]] [[Катэгорыя:Акадэмікі]] [[Катэгорыя:Міністры СССР]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Вярхоўнага Савета СССР 10-га склікання]] [[Катэгорыя:Дэпутаты Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 11-га склікання]] mv1b2z87pewzt3arqgmth0y0prxa1ok 0 790068 5143847 5088996 2026-05-20T04:37:08Z StarDeg 16311 5143847 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свірыдзенка}} {{ДД}} '''Юлія Анатоліеўна Свірыдзенка''' (нар. [[25 снежня]] [[1985]], [[Чарнігаў]]) — украінскі [[дзяржаўны дзеяч]], эканаміст, [[Прэм’ер-міністр Украіны|прэм’ер-міністр Украіны]] з 17 ліпеня 2025 года. Яна стала другой жанчынай у гісторыі [[Украіна|Украіны]], якая ўзначаліла [[Урад|ўрад]]. Нарадзілася ў сям’і службоўцаў. У 2008 годзе яна з адзнакай скончыла [[Кіеўскі нацыянальны гандлёва-эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Менеджмент антыманапольнай дзейнасці» і атрымала ступень [[магістр]]а. Тады ж распачала навучанне ў [[Аспірантура|аспірантуры]] ў той жа навучальнай установе па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай». Сваю кар’еру пачала ў прыватным сектары, а ў 2011 годзе стала кіраўніком пастаяннага прадстаўніцтва горада Чарнігава ў [[Кітай|кітайскім]] горадзе [[Усі]], што мела на мэце прыцягненне інвестыцый і развіццё двухбаковых эканамічных сувязяў. У наступныя гады яна займала шэраг пасад у органах мясцовага самакіравання і дзяржаўнай улады. У 2018 годзе была выконваючай абавязкі кіраўніка Чарнігаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі. На нацыянальным узроўні яна пачала актыўную дзейнасць у 2019 годзе як намеснік міністра эканомікі, гандлю і сельскай гаспадаркі. Пазней узначаліла фонд дзяржаўнага сацыяльнага страхавання на выпадак беспрацоўя і прадстаўляла Украіну ў Трыстаронняй кантактнай групе па Данбасе. У снежні 2020 года стала намеснікам кіраўніка [[Офіс Прэзідэнта Украіны|Офіса Прэзідэнта Украіны]]. 4 лістапада 2021 года яе прызначылі першым віцэ-прэм’ерам і міністарм эканомікі. На гэтай пасадзе яна рэалізавала шэраг ініцыятыў у сферы падтрымкі бізнесу ва ўмовах вайны. Яе намаганнямі была створана праграма рэлакалізацыі прадпрыемстваў з акупаваных і прыфрантавых тэрыторый — да канца 2022 года было перамешчана больш за 770 кампаній, што дазволіла захаваць дзясяткі тысяч працоўных месцаў. Таксама дзейнічалі праграмы працаўладкавання для ўнутрана перамешчаных асоб і падтрымкі наймальнікаў. З 2022 года ўзначальвала міжведамасную рабочую групу па санкцыйнай палітыцы. Яна выступала за ўзмацненне міжнароднага санкцыйнага ціску на Расію і праводзіла перамовы з прадстаўнікамі заходніх краін. Як лічыцца, менавіта яна стаяла за ініцыятывамі ўвядзення санкцый супраць шэрагу ўкраінскіх палітыкаў, уключаючы [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пятра Парашэнку]], што выклікала рознагалоссі ў палітычным асяроддзі. У ліпені 2025 года [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] вылучыў яе на пасаду прэм’ер-міністра. Асноўнымі мэтамі яе прызначэння называлі неабходнасць актывізацыі ўласнай абароннай вытворчасці, у тым ліку вытворчасці беспілотнікаў, эканамічнай дэрэгуляцыі, раскрыцця ўнутранага інвестыцыйнага патэнцыялу краіны і забеспячэння эфектыўнай сацыяльнай палітыкі. 17 ліпеня [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўная Рада]] падтрымала яе кандыдатуру, і ў краіне быў сфармаваны новы ўрад. Акрамя палітычнай кар’еры, вядомая сваёй адукаванасцю і ўдзелам у міжнародных праграмах. Яна навучалася ў [[Германія|Германіі]] і [[Швецыя|Швецыі]], дзе асвойвала стратэгіі эканамічнага росту і практыкі добрага кіравання. Гэта дазволіла ёй адаптаваць перадавыя практыкі да ўкраінскіх рэалій. У асабістым жыцці яна замужам, пара выхоўвае дачку. Паводле дэкларацый, сям’я валодае жыллём у [[Кіеў|Кіеве]] і [[Чарнігаў|Чарнігаве]]. {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэм’ер-міністры Украіны}} {{Міністры эканомікі Украіны}} {{DEFAULTSORT:Свірыдзенка Юлія Анатольеўна}} bbq3189tu3ktdvniy6ufrvcqq0cz9ap 5143848 5143847 2026-05-20T04:38:38Z StarDeg 16311 5143848 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Свірыдзенка}} {{ДД}} '''Юлія Анатоліеўна Свірыдзенка''' (нар. [[25 снежня]] [[1985]], [[Чарнігаў]]) — украінскі [[дзяржаўны дзеяч]], эканаміст, [[Прэм’ер-міністр Украіны|прэм’ер-міністр Украіны]] з 17 ліпеня 2025 года. Яна стала другой жанчынай у гісторыі [[Украіна|Украіны]], якая ўзначаліла [[Урад|ўрад]]. Нарадзілася ў сям’і службоўцаў. У 2008 годзе яна з адзнакай скончыла [[Кіеўскі нацыянальны гандлёва-эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Менеджмент антыманапольнай дзейнасці» і атрымала ступень [[магістр]]а. Тады ж распачала навучанне ў [[Аспірантура|аспірантуры]] ў той жа навучальнай установе па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне нацыянальнай гаспадаркай». Сваю кар’еру пачала ў прыватным сектары, а ў 2011 годзе стала кіраўніком пастаяннага прадстаўніцтва горада Чарнігава ў [[Кітай|кітайскім]] горадзе [[Усі]], што мела на мэце прыцягненне інвестыцый і развіццё двухбаковых эканамічных сувязяў. У наступныя гады яна займала шэраг пасад у органах мясцовага самакіравання і дзяржаўнай улады. У 2018 годзе была выконваючай абавязкі кіраўніка Чарнігаўскай абласной дзяржаўнай адміністрацыі. На нацыянальным узроўні яна пачала актыўную дзейнасць у 2019 годзе як намеснік міністра эканомікі, гандлю і сельскай гаспадаркі. Пазней узначаліла фонд дзяржаўнага сацыяльнага страхавання на выпадак беспрацоўя і прадстаўляла Украіну ў Трыстаронняй кантактнай групе па Данбасе. У снежні 2020 года стала намеснікам кіраўніка [[Офіс Прэзідэнта Украіны|Офіса Прэзідэнта Украіны]]. 4 лістапада 2021 года яе прызначылі першым віцэ-прэм’ерам і міністарм эканомікі. На гэтай пасадзе яна рэалізавала шэраг ініцыятыў у сферы падтрымкі бізнесу ва ўмовах вайны. Яе намаганнямі была створана праграма рэлакалізацыі прадпрыемстваў з акупаваных і прыфрантавых тэрыторый — да канца 2022 года было перамешчана больш за 770 кампаній, што дазволіла захаваць дзясяткі тысяч працоўных месцаў. Таксама дзейнічалі праграмы працаўладкавання для ўнутрана перамешчаных асоб і падтрымкі наймальнікаў. З 2022 года ўзначальвала міжведамасную рабочую групу па санкцыйнай палітыцы. Яна выступала за ўзмацненне міжнароднага санкцыйнага ціску на Расію і праводзіла перамовы з прадстаўнікамі заходніх краін. Як лічыцца, менавіта яна стаяла за ініцыятывамі ўвядзення санкцый супраць шэрагу ўкраінскіх палітыкаў, уключаючы [[Пётр Аляксеевіч Парашэнка|Пятра Парашэнку]], што выклікала рознагалоссі ў палітычным асяроддзі. У ліпені 2025 года [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Уладзімір Зяленскі]] вылучыў яе на пасаду прэм’ер-міністра. Асноўнымі мэтамі яе прызначэння называлі неабходнасць актывізацыі ўласнай абароннай вытворчасці, у тым ліку вытворчасці беспілотнікаў, эканамічнай дэрэгуляцыі, раскрыцця ўнутранага інвестыцыйнага патэнцыялу краіны і забеспячэння эфектыўнай сацыяльнай палітыкі. 17 ліпеня [[Вярхоўная Рада Украіны|Вярхоўная Рада]] падтрымала яе кандыдатуру, і ў краіне быў сфармаваны новы ўрад. Акрамя палітычнай кар’еры, вядомая сваёй адукаванасцю і ўдзелам у міжнародных праграмах. Яна навучалася ў [[Германія|Германіі]] і [[Швецыя|Швецыі]], дзе асвойвала стратэгіі эканамічнага росту і практыкі добрага кіравання. Гэта дазволіла ёй адаптаваць перадавыя практыкі да ўкраінскіх рэалій. У асабістым жыцці яна замужам, пара выхоўвае дачку. Паводле дэкларацый, сям’я валодае жыллём у [[Кіеў|Кіеве]] і [[Чарнігаў|Чарнігаве]]. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэм’ер-міністры Украіны}} {{Міністры эканомікі Украіны}} {{DEFAULTSORT:Свірыдзенка Юлія Анатольеўна}} d6euq3693u11vdrg8ze0psfwznrlc18 0 790847 5143805 5022833 2026-05-19T23:21:48Z MocnyDuham 99818 вікіфікацыя 5143805 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гарбуз}} {{тэатральны дзеяч}} '''Алег Аляксандравіч Гарбуз''' (нар. {{ДН|21|09|1970}}, г. [[Мінск]]) — беларускі акцёр тэатра і кіно. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 верасня 1970 года ў [[Мінск]]у. Пасля школы паступіў у [[Мінскі політэхнічны тэхнікум|політэхнічны тэхнікум]], які скончыў з адзнакай; год працаваў у [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь]]. Працягнуў навучанне на завочным аддзяленні [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага політэхнічнага інстытута]], але праз паўгода вырашыў паступіць у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Акадэмію мастацтваў]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/940/bio/|title=Олег Гарбуз|website=Кино-Театр.Ру|access-date=2025-08-11}}</ref>. У 1994 годзе скончыў [[тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў|тэатральны факультэт]] [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] па спецыяльнасці «акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[В. Я. Мазынскі|В. Я. Мазынскага]]). Пачынаў на сцэне Тэатра беларускай драматургіі «Вольная сцэна» (цяпер [[Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі]]) у 1994—1997 гг.; у 1997 годзе запрошаны ў трупу [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскага тэатра]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://kupalauski.by/troupe/aleh-harbuz/|title=Трупа {{!}} Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|website=kupalauski.by|access-date=2025-08-11}}</ref><ref name=":1" />. Пасля масавых фальсіфікацый на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра 13 жніўня 2020 года патрабаваў спыніць гвалт да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. 17 жніўня 2020 года ўладамі звольнены дырэктар тэатра [[Павел Латушка]]. 26 жніўня 2020 года Алег Гарбуз разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольніўся ў знак пратэсту.<ref name="tut2020">[https://news.tut.by/culture/698202.html Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200903123055/https://news.tut.by/culture/698202.html|date=3 верасня 2020}}</ref>. У 2024 годзе [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбраны]] ў [[Каардынацыйная рада 3-га склікання|Каардынацыйную раду 3-га склікання]] па спісе «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“]]», які 3 мая 2024 года быў прызнаны [[КДБ Беларусі]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=belsat.eu|access-date=2024-05-09}}</ref>. == Ролі ў тэатры == Сярод роляў Гарбуза: Рычард («[[Рычард III (п'еса)|Рычард III]]» [[У. Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Макбет («[[Макбет (п'еса)|Макбет]]» [[У. Шэкспір|У. Шэкспіра]]) — перыяд «Вольнай сцэны»; нямецкі і польскі афіцэры, начальнік патруля («[[Тутэйшыя (п’еса)|Тутэйшыя]]» [[Янка Купала|Я. Купалы]]), Мікіта («[[Жаніцца — не журыцца]]», [[браты Далецкія]] і [[Міхась Чарот|М. Чарота]]), Гамлет («[[Гамлет]]» [[У. Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Сяргей («Вечны Фама» [[У. Бутрамееў|У. Бутрамеева]] паводле [[Фёдар Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]]), Караль Лятальскі («[[Ідылія (опера)|Ідылія]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]]), Кудаш («[[Князь Вітаўт]]» [[Аляксей Дудараў|А. Дударава]]), Дон («Тут жывуць людзі» [[А. Фугард|А. Фугарда]]), Томас Рыла («[[Сон у летнюю ноч]]» [[У. Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Незнаёмец («Муж для паэтэсы» [[А. Папова|А. Паповай]]), Падхалюзін («[[Свае людзі — паладзім!]]» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]), Сэмуэл («[[Дзіўная місіс Сэвідж]]» [[Дж. Патрык|Дж. Патрыка]]), Эрык («[[Эрык XIV (п'еса)|Эрык XIV]]» [[Аўгуст Стрындберг|А. Стрындберга]]), Кароль («[[Снежная каралева]]» [[Яўген Шварц|Я. Шварца]]), Адольф Быкоўскі («[[Паўлінка]]» [[Янка Купала|Я. Купалы]]), Мотл («Памінальная малітва» [[Р. Горын|Г. Горына]]), Чычыкаў («[[Чычыкаў]]» паводле [[Мікалай Гогаль|М. Гогаля]]), Грынь Дубатоўк («[[Дзікае паляванне караля Стаха|Дзікая паляванне караля Стаха]]» [[Уладзімір Караткевіч|У. Караткевіча]]), Мося («Маэстра» [[М. Ладо]]), Леблан («[[Вячэра з дурнем]]» [[Франсіс Вебер|Ф. Вебера]]), Юпітэр / Доктар («[[Выкраданне Еўропы, або Тэатр Уршулі Радзівіл]]» [[Ф. У. Радзівіл]])<ref name=":1" />, выканаўца нумара «Фігара, Гвірцман, Рапапорт» («Местачковае кабарэ»), Марк («АРТ» [[Я. Рэза]]), Віктар Анатольевіч («Каханне як мілітарызм» [[П. Гладзілін]]а), Лашапелод («Школа падаткаплацельшчыкаў» [[Л. Вернэй|Л. Вернэя]] і [[Ж. Бэр|Ж. Бэра]]), Ален Рэй («Талерантнасць» [[Я. Рэза]]), Джордж Фрай, інспектар паліцыі («Вешальнікі» [[Марцін Мак-Донах|М. Мак-Донаха]])<ref name=":0" />. == Фільмаграфія<ref>{{Cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/940/bio/|title=Олег Гарбуз|website=Кино-Театр.Ру|access-date=2025-08-11}}</ref> == * 2022 — «[[Абсурд]]» — роля не пазначана. * 2021 — «[[Чорны сабака-2]]» — Рыгор Яхантаў. * 2021 — «[[Акушэрка. Шчасце на заказ]]» — Аляксей, лекар хуткай дапамогі. * 2020 — «[[Угрум-рака]]» — эпізод. * 2020 — «[[Разбітае люстэрка]]» — пастаялец. * 2020 — «[[Ні кроку назад-2. На лініі фронту]]» (Беларусь) — Рыгор. * 2020 — «[[Успышка]]» — Аўдзееў. * 2020 — «[[Агееў]]» — Кулікоў, следчы УУБ, маёр. * 2019 — «[[Айчым]]» — лекар. * 2019 — «[[Ідэальны шлюб]]» — гінеколаг. * 2019 — «[[Дарагая сяброўка]]» — «прафесійны жабрак». * 2019 — «[[Акушэрка. Новае жыццё]]» — Аляксей, санітар хуткай дапамогі. * 2018 — «[[Тры ў адным-4]]» — Аляксандр Васільеў. * 2018 — «[[Ой, мамачкі!-2]]» (Беларусь) — Мікіта, кіроўца Аляксандры. * 2018 — «[[Рыбны дзень]]», 6-я серыя — роля не пазначана. * 2018 — «[[Зламысніца]]» — Пётр, кавалер Рэгіны. * 2018 — «[[Трымайся за аблокі]]» (Беларусь, Расія) — пасажыр. * 2018 — «[[Вакальна-крымінальны ансамбль]]» — дырэктар Масканцэрта. * 2018 — «[[Акварэлі]]» (Беларусь, Украіна) — лекар. * 2017 — «[[Чорная кроў]]» (Беларусь, Расія, Украіна) — Сямён Карпаў. * 2017 — «[[Колер спелай вішні]]» — Віктар Андрыянаў, адвакат. * 2017 — «[[Ты мой свет]]» — Андрэй Дзямідаў. * 2017 — «[[Снайпер. Афіцэр СМЕРШ]]» (Беларусь, Расія) — роля не пазначана. * 2017 — «[[Сабака Руды]]» (Беларусь, Расія, ЗША) — роля не пазначана. * 2017 — «[[На краі кахання]]» (Украіна) — лекар. * 2017 — «[[Мне з вамі па дарозе]]» — Марат Альбертавіч, уладальнік крамы. * 2017 — «[[Анёл-ахоўнік]]» — прадстаўнік Мінздароўя. * 2016–2017 — «[[Мухтар. Новы след]]» — шэраг эпізадычных роляў (у т.л. Пагодзін — «Пейзаж у тумане», 23-я серыя; Бібікаў — «Гармонія па разліку», 80-я серыя). * 2016 — «[[Прасцей простага]]» — Міхаіл Сцяпанавіч, айчым Надзі. * 2016 — «[[Няўдачлівая]]» — Гена, сусед Ніны. * 2016 — «[[Муж з дастаўкай на дом]]» — Кавалёў, маёр. * 2016 — «[[Куды сыходзяць дажджы]]» — Філіп Рыгоравіч Уласьеў — галоўная роля (бацька Сашы). * 2016 — «[[Куба]]» — Міхаіл Варанцоў, партнёр Малініна. * 2016 — «[[Выйсці замуж за любую цану]]» — Сяргей Аляксандравіч, патолагаанатам. * 2016 — «[[Сусветная змова]]» — Ігнат. * 2015 — «[[Чорная павуціна]]» (Беларусь) — лекар. * 2015 — «[[Смешнае жыццё]]» — Арцём, ахоўнік у супермаркеце. * 2015 — «[[Пад знакам Месяца]]» — Юрый Вітальевіч Меркур’еў, прыёмны бацька Ларысы. * 2015 — «[[Ніцая вярба]]» — Прохар, слуга. * 2015 — «[[Адваротны бок Месяца-2]]» — Дзмітрый Аляксеевіч, палкоўнік АХР. * 2015 — «[[Непадкупны]]» — Канстанцін Ілюшын, следчы пракуратуры. * 2014 — «[[Знікаючая натура]]» — Віктар. * 2014 — «[[Старэйшая дачка]]» — Леанід Якаўлевіч Абашкін, несапраўдны прадстаўнік нямецкай фірмы. * 2014 — «[[Пакліч — і я прыйду]]» — Андрэй Вітальевіч, дырэктар крамы. * 2014 — «[[Незвычайныя прыгоды Арбузіка і Бябешкі]]» (Беларусь, не завершана). * 2014 — «[[Добрае імя]]» — Яўген, начальнік аховы (3-я серыя). * 2014 — «[[Лекарка]]» — следчы. * 2014 — «[[Замест яе]]» — Валянцін Віктаравіч Грушылін, старшы следчы АБЭП. * 2013 — «[[Сляды апосталаў]]» (Беларусь) — Рыгор, дальні сваяк Аляўціны. * 2013 — «[[Зямляк]]» — Мохаў, маёр паліцыі з раённага аддзялення. * 2013 — «[[Жыццё рассудзіць]]» — Карым, дворнік. * 2012–2013 — «[[Белыя ваўкі]]» — налётчык. * 2012 — «[[Смерць шпіёнам. Ударная хваля]]» (Беларусь, Расія, Украіна) — Георг Бергольц, нямецкі прафесар-фізік. * 2012 — «[[Сэрца — не камень]]» — Віктар Сямёнавіч, выкладчык. * 2012 — «[[Псеўданім „Албанец“-4]]» — Сямёнаў. * 2012 — «[[Дыван для самотнага мужчыны]]» — Гаўрылін, кіроўца. * 2011 — «[[У ракі два берагі-2]]» — эпізод. * 2011 — «[[Снайпер-2. Тунгус]]» — эпізод. * 2011 — «[[Сляпое шчасце]]» — Нікіфараў. * 2011 — «[[Рыжык у Залюстроўі]]» (Беларусь) — Клаўс. * 2011 — «[[Пацалунак Сакрата]]» (Беларусь) — Юрый Багдановіч, лібрэтыст. ([[Плакучы анёл Шагала]] — фільм № 5, роля не пазначана). * 2011 — «[[Панаехалі тут]]» — Ілья Барысавіч, чыноўнік. * 2011 — «[[Не шкадую, не клічу, не плачу]]» — Пеця, селянін, сябр Гардзеева. * 2011 — «[[Гэта жанчына да мяне]]» (Беларусь, Расія) — Аляксей. * 2011 — «[[Апоўдні на прыстані]]» — Фёдар, дваюрадны брат Дашы. * 2010 — «[[Я шчаслівая!]]» — Сяргей Палушкін. * 2010 — «[[Ціхі вір]]» — Коля, муж Юлі. * 2010 — «[[Масакра (фільм)|Масакра]]» (Беларусь) — пан Сокал. * 2010 — «[[Каханне Надзеі]]» — эпізод. * 2010 — «[[Іронія ўдачы]]» — роля не пазначана. * 2010 — «[[Ажаніць мільянера!]]» — Ігар. * 2009 — «[[Сёмін]]» — Пётр — галоўная роля (лепшы вучань і бліжэйшы саюзнік Сёміна). * 2009 — «[[Камандзіроўка]]» — ахоўнік. * 2009 — «[[Дастыш фантастыш]]» (Беларусь) — рыэлтар. * 2008 — «[[Дарога, што вядзе да шчасця]]» — муж Жанны. * 2007 — «[[Шчыт Айчыны]]» (Беларусь) — роля не пазначана. * 2007 — «[[Пантэра]]» — эпізод. * 2007 — «[[Тутэйшыя (фільм, 2007)|Тутэйшыя]]» (Беларусь, Польшча) — Генрых Мотавіч Спічыні. * 2007 — «[[Дачка генерала]]» — Лабанідзэ. * 2006 — «[[Чартар]]» — Юрый Баранаў. * 2006 — «[[Супермаркет]]» — рэферэнт Моргуна. * 2006 — «[[Пакой з відам на агні]]» — Юсупаў. * 2005 — «[[Дзеці Ванюхіна]]» — эпізод. * 2005 — «[[REPLAY, Сямён!]]» (кароткаметражны) — прафкамавец. * 2004 — «[[Мужчыны не плачуць]]» — эпізод. * 2004 — «[[Эрык XIV]]» (фільм-спектакль) — Эрык XIV — галоўная роля. * 2003 — «[[Цёмны конік]]» — роля не пазначана. * 2003 — «[[Кіднэпінг]]» (Расія, Беларусь) — Гоша. * 2003 — «[[Герой нашага племені]]» — Слава («племя вожыкаў»). * 2002 — «[[Восеньскі дэтэктыў]]» — Нікаля. * 2000–2001 — «[[Паскорная дапамога-2]]» (Беларусь, Расія) — медбрат другой брыгады. * 1999 — «[[Паскорная дапамога-1]]» (Беларусь, Расія) — медбрат другой брыгады. * 1999 — «[[Пешка]]» (кароткаметражны). * 1994 — «[[Кветкі правінцыі]]» (Беларусь) — роля не пазначана. === Агучка === * 2016–2020 — «[[Робікі]]» (анімацыйны) — агучванне. * 2004 — «[[Восень. Мінск. Сар'ян]]» (дакументальны) — голас за кадрам. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] (27 лютага 2020)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=P32000082|title=Информация о документе «Аб узнагароджанні» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2025-08-11}}</ref>, [[Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі)|медалём Францыска Скарыны]] ад [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]] (7 жніўня 2025)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/374180|title=Аб'яднаны пераходны кабінет узнагародзіў акцёраў Зою Белахвосцік і Алега Гарбуза медалямі Скарыны|website=Наша Ніва|date=2025-08-08|access-date=2025-08-11}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/940/bio/ Профіль на Кino-Teatr.ru] * [https://www.imdb.com/name/nm3627139/ Oleg Garbuz на IMDb] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарбуз Алег Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Беларусі]] 44lg0ovu1e0xha7i3lgn168jtl08fah 5143824 5143805 2026-05-19T23:59:32Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143824 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Гарбуз}} {{тэатральны дзеяч}} '''Алег Аляксандравіч Гарбуз''' (нар. {{ДН|21|09|1970}}, г. [[Мінск]]) — беларускі акцёр тэатра і кіно. == Біяграфія == Нарадзіўся 21 верасня 1970 года ў [[Мінск]]у. Пасля школы паступіў у [[Мінскі політэхнічны тэхнікум|політэхнічны тэхнікум]], які скончыў з адзнакай; год працаваў у [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|Акадэміі навук Рэспублікі Беларусь]]. Працягнуў навучанне на завочным аддзяленні [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага політэхнічнага інстытута]], але праз паўгода вырашыў паступіць у [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Акадэмію мастацтваў]]<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/940/bio/|title=Олег Гарбуз|website=Кино-Театр.Ру|access-date=2025-08-11}}</ref>. У 1994 годзе скончыў [[тэатральны факультэт Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў|тэатральны факультэт]] [[Беларуская дзяржаўная акадэмія мастацтваў|Беларускай дзяржаўнай акадэміі мастацтваў]] па спецыяльнасці «акцёр драматычнага тэатра і кіно» (курс заслужанага дзеяча мастацтваў БССР [[В. Я. Мазынскі|В. Я. Мазынскага]]). Пачынаў на сцэне Тэатра беларускай драматургіі «Вольная сцэна» (цяпер [[Рэспубліканскі тэатр беларускай драматургіі]]) у 1994—1997 гг.; у 1997 годзе запрошаны ў трупу [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Купалаўскага тэатра]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=http://kupalauski.by/troupe/aleh-harbuz/|title=Трупа {{!}} Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|website=kupalauski.by|access-date=2025-08-11}}</ref><ref name=":1" />. Пасля масавых фальсіфікацый на [[Прэзідэнцкія выбары 2020 года ў Беларусі|прэзідэнцкіх выбарах 2020 года]], жорсткага разгону [[Пратэсты ў Беларусі (2020)|акцый пратэстаў]], збіцця і катаванняў затрыманых пратэстоўцаў, калектыў Купалаўскага тэатра 13 жніўня 2020 года патрабаваў спыніць гвалт да мірных грамадзян і выступіў за пералік галасоў з удзелам незалежных назіральнікаў. 17 жніўня 2020 года ўладамі звольнены дырэктар тэатра [[Павел Латушка]]. 26 жніўня 2020 года Алег Гарбуз разам з большасцю трупы і іншымі супрацоўнікамі тэатра звольніўся ў знак пратэсту.<ref name="tut2020">[https://news.tut.by/culture/698202.html Из Купаловского театра уволены 58 актеров и сотрудников] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200903123055/https://news.tut.by/culture/698202.html|date=3 верасня 2020}}</ref>. У 2024 годзе [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбраны]] ў [[Каардынацыйная рада 3-га склікання|Каардынацыйную раду 3-га склікання]] па спісе «[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»|Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“]]», які 3 мая 2024 года быў прызнаны [[КДБ Беларусі]] «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/08-05-2024-u-belarusi-nekalki-novyh-ekstremistskih-farmavannyau|title=У Беларусі – некалькі новых «экстрэмісцкіх фармаванняў»|website=belsat.eu|access-date=2024-05-09}}</ref>. == Ролі ў тэатры == Сярод роляў Гарбуза: Рычард («[[Рычард III (п'еса)|Рычард III]]» [[У. Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Макбет («[[Макбет (п'еса)|Макбет]]» [[У. Шэкспір|У. Шэкспіра]]) — перыяд «Вольнай сцэны»; нямецкі і польскі афіцэры, начальнік патруля («[[Тутэйшыя (п’еса)|Тутэйшыя]]» [[Янка Купала|Я. Купалы]]), Мікіта («[[Жаніцца — не журыцца]]», [[браты Далецкія]] і [[Міхась Чарот|М. Чарота]]), Гамлет («[[Гамлет]]» [[У. Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Сяргей («Вечны Фама» [[У. Бутрамееў|У. Бутрамеева]] паводле [[Фёдар Дастаеўскі|Ф. Дастаеўскага]]), Караль Лятальскі («[[Ідылія (опера)|Ідылія]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|В. Дуніна-Марцінкевіча]]), Кудаш («[[Князь Вітаўт]]» [[Аляксей Дудараў|А. Дударава]]), Дон («Тут жывуць людзі» [[А. Фугард|А. Фугарда]]), Томас Рыла («[[Сон у летнюю ноч]]» [[У. Шэкспір|У. Шэкспіра]]), Незнаёмец («Муж для паэтэсы» [[А. Папова|А. Паповай]]), Падхалюзін («[[Свае людзі — паладзім!]]» [[Аляксандр Мікалаевіч Астроўскі|А. Астроўскага]]), Сэмуэл («[[Дзіўная місіс Сэвідж]]» [[Дж. Патрык|Дж. Патрыка]]), Эрык («[[Эрык XIV (п'еса)|Эрык XIV]]» [[Аўгуст Стрындберг|А. Стрындберга]]), Кароль («[[Снежная каралева]]» [[Яўген Шварц|Я. Шварца]]), Адольф Быкоўскі («[[Паўлінка]]» [[Янка Купала|Я. Купалы]]), Мотл («Памінальная малітва» [[Р. Горын|Г. Горына]]), Чычыкаў («[[Чычыкаў]]» паводле [[Мікалай Гогаль|М. Гогаля]]), Грынь Дубатоўк («[[Дзікае паляванне караля Стаха|Дзікая паляванне караля Стаха]]» [[Уладзімір Караткевіч|У. Караткевіча]]), Мося («Маэстра» [[М. Ладо]]), Леблан («[[Вячэра з дурнем]]» [[Франсіс Вебер|Ф. Вебера]]), Юпітэр / Доктар («[[Выкраданне Еўропы, або Тэатр Уршулі Радзівіл]]» [[Ф. У. Радзівіл]])<ref name=":1" />, выканаўца нумара «Фігара, Гвірцман, Рапапорт» («Местачковае кабарэ»), Марк («АРТ» [[Я. Рэза]]), Віктар Анатольевіч («Каханне як мілітарызм» [[П. Гладзілін]]а), Лашапелод («Школа падаткаплацельшчыкаў» [[Л. Вернэй|Л. Вернэя]] і [[Ж. Бэр|Ж. Бэра]]), Ален Рэй («Талерантнасць» [[Я. Рэза]]), Джордж Фрай, інспектар паліцыі («Вешальнікі» [[Марцін Мак-Донах|М. Мак-Донаха]])<ref name=":0" />. == Фільмаграфія<ref>{{Cite web|url=https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/940/bio/|title=Олег Гарбуз|website=Кино-Театр.Ру|access-date=2025-08-11}}</ref> == * 2022 — «[[Абсурд]]» — роля не пазначана. * 2021 — «[[Чорны сабака-2]]» — Рыгор Яхантаў. * 2021 — «[[Акушэрка. Шчасце на заказ]]» — Аляксей, лекар хуткай дапамогі. * 2020 — «[[Угрум-рака]]» — эпізод. * 2020 — «[[Разбітае люстэрка]]» — пастаялец. * 2020 — «[[Ні кроку назад-2. На лініі фронту]]» (Беларусь) — Рыгор. * 2020 — «[[Успышка]]» — Аўдзееў. * 2020 — «[[Агееў]]» — Кулікоў, следчы УУБ, маёр. * 2019 — «[[Айчым]]» — лекар. * 2019 — «[[Ідэальны шлюб]]» — гінеколаг. * 2019 — «[[Дарагая сяброўка]]» — «прафесійны жабрак». * 2019 — «[[Акушэрка. Новае жыццё]]» — Аляксей, санітар хуткай дапамогі. * 2018 — «[[Тры ў адным-4]]» — Аляксандр Васільеў. * 2018 — «[[Ой, мамачкі!-2]]» (Беларусь) — Мікіта, кіроўца Аляксандры. * 2018 — «[[Рыбны дзень]]», 6-я серыя — роля не пазначана. * 2018 — «[[Зламысніца]]» — Пётр, кавалер Рэгіны. * 2018 — «[[Трымайся за аблокі]]» (Беларусь, Расія) — пасажыр. * 2018 — «[[Вакальна-крымінальны ансамбль]]» — дырэктар Масканцэрта. * 2018 — «[[Акварэлі]]» (Беларусь, Украіна) — лекар. * 2017 — «[[Чорная кроў]]» (Беларусь, Расія, Украіна) — Сямён Карпаў. * 2017 — «[[Колер спелай вішні]]» — Віктар Андрыянаў, адвакат. * 2017 — «[[Ты мой свет]]» — Андрэй Дзямідаў. * 2017 — «[[Снайпер. Афіцэр СМЕРШ]]» (Беларусь, Расія) — роля не пазначана. * 2017 — «[[Сабака Руды]]» (Беларусь, Расія, ЗША) — роля не пазначана. * 2017 — «[[На краі кахання]]» (Украіна) — лекар. * 2017 — «[[Мне з вамі па дарозе]]» — Марат Альбертавіч, уладальнік крамы. * 2017 — «[[Анёл-ахоўнік]]» — прадстаўнік Мінздароўя. * 2016–2017 — «[[Мухтар. Новы след]]» — шэраг эпізадычных роляў (у т.л. Пагодзін — «Пейзаж у тумане», 23-я серыя; Бібікаў — «Гармонія па разліку», 80-я серыя). * 2016 — «[[Прасцей простага]]» — Міхаіл Сцяпанавіч, айчым Надзі. * 2016 — «[[Няўдачлівая]]» — Гена, сусед Ніны. * 2016 — «[[Муж з дастаўкай на дом]]» — Кавалёў, маёр. * 2016 — «[[Куды сыходзяць дажджы]]» — Філіп Рыгоравіч Уласьеў — галоўная роля (бацька Сашы). * 2016 — «[[Куба]]» — Міхаіл Варанцоў, партнёр Малініна. * 2016 — «[[Выйсці замуж за любую цану]]» — Сяргей Аляксандравіч, патолагаанатам. * 2016 — «[[Сусветная змова]]» — Ігнат. * 2015 — «[[Чорная павуціна]]» (Беларусь) — лекар. * 2015 — «[[Смешнае жыццё]]» — Арцём, ахоўнік у супермаркеце. * 2015 — «[[Пад знакам Месяца]]» — Юрый Вітальевіч Меркур’еў, прыёмны бацька Ларысы. * 2015 — «[[Ніцая вярба]]» — Прохар, слуга. * 2015 — «[[Адваротны бок Месяца-2]]» — Дзмітрый Аляксеевіч, палкоўнік АХР. * 2015 — «[[Непадкупны]]» — Канстанцін Ілюшын, следчы пракуратуры. * 2014 — «[[Знікаючая натура]]» — Віктар. * 2014 — «[[Старэйшая дачка]]» — Леанід Якаўлевіч Абашкін, несапраўдны прадстаўнік нямецкай фірмы. * 2014 — «[[Пакліч — і я прыйду]]» — Андрэй Вітальевіч, дырэктар крамы. * 2014 — «[[Незвычайныя прыгоды Арбузіка і Бябешкі]]» (Беларусь, не завершана). * 2014 — «[[Добрае імя]]» — Яўген, начальнік аховы (3-я серыя). * 2014 — «[[Лекарка]]» — следчы. * 2014 — «[[Замест яе]]» — Валянцін Віктаравіч Грушылін, старшы следчы АБЭП. * 2013 — «[[Сляды апосталаў]]» (Беларусь) — Рыгор, дальні сваяк Аляўціны. * 2013 — «[[Зямляк]]» — Мохаў, маёр паліцыі з раённага аддзялення. * 2013 — «[[Жыццё рассудзіць]]» — Карым, дворнік. * 2012–2013 — «[[Белыя ваўкі]]» — налётчык. * 2012 — «[[Смерць шпіёнам. Ударная хваля]]» (Беларусь, Расія, Украіна) — Георг Бергольц, нямецкі прафесар-фізік. * 2012 — «[[Сэрца — не камень]]» — Віктар Сямёнавіч, выкладчык. * 2012 — «[[Псеўданім „Албанец“-4]]» — Сямёнаў. * 2012 — «[[Дыван для самотнага мужчыны]]» — Гаўрылін, кіроўца. * 2011 — «[[У ракі два берагі-2]]» — эпізод. * 2011 — «[[Снайпер-2. Тунгус]]» — эпізод. * 2011 — «[[Сляпое шчасце]]» — Нікіфараў. * 2011 — «[[Рыжык у Залюстроўі]]» (Беларусь) — Клаўс. * 2011 — «[[Пацалунак Сакрата]]» (Беларусь) — Юрый Багдановіч, лібрэтыст. ([[Плакучы анёл Шагала]] — фільм № 5, роля не пазначана). * 2011 — «[[Панаехалі тут]]» — Ілья Барысавіч, чыноўнік. * 2011 — «[[Не шкадую, не клічу, не плачу]]» — Пеця, селянін, сябр Гардзеева. * 2011 — «[[Гэта жанчына да мяне]]» (Беларусь, Расія) — Аляксей. * 2011 — «[[Апоўдні на прыстані]]» — Фёдар, дваюрадны брат Дашы. * 2010 — «[[Я шчаслівая!]]» — Сяргей Палушкін. * 2010 — «[[Ціхі вір]]» — Коля, муж Юлі. * 2010 — «[[Масакра (фільм)|Масакра]]» (Беларусь) — пан Сокал. * 2010 — «[[Каханне Надзеі]]» — эпізод. * 2010 — «[[Іронія ўдачы]]» — роля не пазначана. * 2010 — «[[Ажаніць мільянера!]]» — Ігар. * 2009 — «[[Сёмін]]» — Пётр — галоўная роля (лепшы вучань і бліжэйшы саюзнік Сёміна). * 2009 — «[[Камандзіроўка]]» — ахоўнік. * 2009 — «[[Дастыш фантастыш]]» (Беларусь) — рыэлтар. * 2008 — «[[Дарога, што вядзе да шчасця]]» — муж Жанны. * 2007 — «[[Шчыт Айчыны]]» (Беларусь) — роля не пазначана. * 2007 — «[[Пантэра]]» — эпізод. * 2007 — «[[Тутэйшыя (фільм, 2007)|Тутэйшыя]]» (Беларусь, Польшча) — Генрых Мотавіч Спічыні. * 2007 — «[[Дачка генерала]]» — Лабанідзэ. * 2006 — «[[Чартар]]» — Юрый Баранаў. * 2006 — «[[Супермаркет]]» — рэферэнт Моргуна. * 2006 — «[[Пакой з відам на агні]]» — Юсупаў. * 2005 — «[[Дзеці Ванюхіна]]» — эпізод. * 2005 — «[[REPLAY, Сямён!]]» (кароткаметражны) — прафкамавец. * 2004 — «[[Мужчыны не плачуць]]» — эпізод. * 2004 — «[[Эрык XIV]]» (фільм-спектакль) — Эрык XIV — галоўная роля. * 2003 — «[[Цёмны конік]]» — роля не пазначана. * 2003 — «[[Кіднэпінг]]» (Расія, Беларусь) — Гоша. * 2003 — «[[Герой нашага племені]]» — Слава («племя вожыкаў»). * 2002 — «[[Восеньскі дэтэктыў]]» — Нікаля. * 2000–2001 — «[[Паскорная дапамога-2]]» (Беларусь, Расія) — медбрат другой брыгады. * 1999 — «[[Паскорная дапамога-1]]» (Беларусь, Расія) — медбрат другой брыгады. * 1999 — «[[Пешка]]» (кароткаметражны). * 1994 — «[[Кветкі правінцыі]]» (Беларусь) — роля не пазначана. === Агучка === * 2016–2020 — «[[Робікі]]» (анімацыйны) — агучванне. * 2004 — «[[Восень. Мінск. Сар'ян]]» (дакументальны) — голас за кадрам. == Узнагароды == Узнагароджаны [[Медаль Францыска Скарыны|медалём Францыска Скарыны]] (27 лютага 2020)<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://pravo.by/document/?guid=3961&p0=P32000082|title=Информация о документе «Аб узнагароджанні» – Pravo.by|website=pravo.by|access-date=2025-08-11}}</ref>, [[Медаль Францыска Скарыны (Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі)|медалём Францыска Скарыны]] ад [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]] (7 жніўня 2025)<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/374180|title=Аб'яднаны пераходны кабінет узнагародзіў акцёраў Зою Белахвосцік і Алега Гарбуза медалямі Скарыны|website=Наша Ніва|date=2025-08-08|access-date=2025-08-11}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/post/940/bio/ Профіль на Кino-Teatr.ru] * [https://www.imdb.com/name/nm3627139/ Oleg Garbuz на IMDb] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарбуз Алег Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] avqow4ph898hpiepb41nh98ch93rife 0 791274 5143811 5026316 2026-05-19T23:54:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143811 wikitext text/x-wiki {{ДД}} {{цёзкі2|Сабалеўскі}} '''Яўген Юліянавіч Сабалеўскі''' — беларускі [[дыпламат]]. [[Кандыдат эканамічных навук]]. == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Мінск]]у. У 1998 годзе скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт]] па спецыяльнасці «Эканоміка і гандаль», у 2001 годзе — аспірантуру. У 2003 годзе атрымаў адукацыю на факультэце перападрыхтоўкі і павышэння кваліфікацыі [[Мінскі дзяржаўны лінгвістычны ўніверсітэт|Мінскага дзяржаўнага лінгвістычнага ўніверсітэта]]. [[Кандыдат эканамічных навук]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://egypt.mfa.gov.by/ru/embassy/ambassador/|title=Посол - Посольство Республики Беларусь в Арабской Республике Египет|website=egypt.mfa.gov.by|access-date=2025-08-20|archive-date=6 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906050135/https://egypt.mfa.gov.by/ru/embassy/ambassador/|url-status=dead}}</ref>. З 2001 па 2004 год працаваў другім сакратаром Дэпартамента Еўропы [[Міністэрства замежных спраў Беларусі]]. У 2004—2007 гадах займаў пасаду трэцяга сакратара [[пасольства Беларусі ў Бельгіі]] і [[Пастаяннае прадстаўніцтва Рэспублікі Беларусь пры Еўрапейскім саюзе|прадстаўніцтва пры Еўрапейскім саюзе]]. У 2007—2009 гадах быў першым сакратаром Дэпартамента міжнародных арганізацый МЗС<ref name=":0" />. У 2009—2013 гадах працаваў старшым саветнікам Дэпартамента знешняй палітыкі [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Беларусі]], а ў 2013—2017 гадах — старшым саветнікам [[пасольства Беларусі ў Італіі]]. У 2017—2018 гадах узначальваў аддзел гандлёвых перамоў і ахоўных мер Дэпартамента знешнеэканамічнай дзейнасці МЗС<ref name=":0" />. У 2018—2025 гадах займаў пасаду намесніка начальніка Галоўнага кадравага ўпраўлення МЗС. 30 чэрвеня 2025 года прызначаны [[Пасол Беларусі ў Егіпце|Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Беларусі ў Егіпце]], Пастаянным прадстаўніком пры Лізе арабскіх дзяржаў, а таксама паслом у [[Аман|Султанат Аман]], [[Алжыр|Алжырскую Народную Дэмакратычную Рэспубліку]] па сумяшчальніцтве<ref>{{Cite web|url=https://president.gov.by/ru/events/prinatie-kadrovyh-resenij-1751277424|title=Принятие кадровых решений {{!}} Официальный интернет-портал Президента Республики Беларусь|website=president.gov.by|access-date=2025-08-20}}</ref><ref name=":0" />, 14 жніўня 2025 года - паслом у [[Судан|Рэспубліку Судан]] па сумяшчальніцтве<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://president.gov.by/be/events/rassmotrenie-kadrovyh-voprosov-1755177655|title=Разгляд кадравых пытанняў|website=Афіцыйны сайт Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь}}</ref>. == Асабістае жыццё == Валодае [[Англійская мова|англійскай]], [[Французская мова|французскай]] і [[Італьянская мова|італьянскай]] мовамі. Жанаты, мае сына і дачку<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=ru|url=https://egypt.mfa.gov.by/ru/embassy/ambassador/|title=Сабалеўскі Яўген Юліянавіч на сайце МЗС Рэспублікі Беларусь|access-date=20 жніўня 2025|archive-date=6 верасня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250906050135/https://egypt.mfa.gov.by/ru/embassy/ambassador/|url-status=dead}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-08-21}} {{DEFAULTSORT:Сабалеўскі Яўген Юліянавіч}} [[Катэгорыя:Пастаянныя прадстаўнікі Беларусі пры Лізе арабскіх дзяржаў]] 1lifam01spmf5m4566m4hry1sdlvr1n 0 791442 5143928 5073088 2026-05-20T09:51:05Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143928 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аліса Рыжычэнка''' — беларуская эканамістка і грамадска-палітычная дзяячка. Прадстаўнік [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] па пытаннях эканомікі і фінансаў (з 2025). == Біяграфія == Нарадзілася ў [[Полацк]]у. Пасля смерці бацькі сям’я сутыкнулася з цяжкім фінансавым становішчам, з падлеткавага ўзросту сумяшчала вучобу з працай. Вучылася ў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным эканамічным універсітэцэ]], дзе атрымала ступень магістра эканомікі<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/373573|title=«Я гатовая стаць міністрам эканомікі Беларусі». Новы твар у Кабінеце Аліса Рыжычэнка — пра карупцыю на карысць Лукашэнак, Зарэцкую і рэформы|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-08-01|access-date=2025-08-27}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/105951.html|title=Тихановская назначила министра финансов и экономики, а также других членов ОПК. Рассказываем|author=Мирослава Льнянко|website=[[zerkalo.io]]|date=2025-08-10|access-date=2025-08-27|archive-date=21 жніўня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250821055648/https://news.zerkalo.io/economics/105951.html|url-status=live}}</ref>. Працавала ў банкаўскай сферы і ў агенцтве нерухомасці<ref name=":0" />. У 2018 годзе з’ехала з Беларусі ў [[Аўстрыя|Аўстрыю]], дзе атрымлівала адукацыю ў [[Венскі ўніверсітэт|Венскім універсітэце]]<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/106190.html|title=Почему неизбежны реформы в Беларуси, почему будет «больно» и чем опасны действия нынешних властей. Беседа с министром финансов в ОПК|website=[[Zerkalo.io|Зеркало]]|date=2025-08-14|access-date=2025-08-27}}</ref>. З 2020 года ўдзельнічала ў беларускіх дэмакратычных ініцыятывах і валанцёрскіх праектах, звязаных з падтрымкай палітвязняў і прасоўваннем правоў чалавека. Супрацоўнічала з арганізацыямі «[[Краіна для жыцця]]», [[Асацыяцыя беларускага бізнесу за мяжой]], «Дыхай вольна», незалежнымі медыя і даследчымі цэнтрамі<ref name=":0" />. Выступала спікерам на канферэнцыі «[[Новая Беларусь (канферэнцыя)|Новая Беларусь]]» і экспертных круглых сталах, прысвечаных пытанням эканомікі і сацыяльнай палітыкі<ref name=":0" />. 10 жніўня 2025 года на канферэнцыі «Новая Беларусь» у [[Варшава|Варшаве]] [[Святлана Ціханоўская]] аб’явіла аб прызначэнні Алісы Рыжычэнка прадстаўніком [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]] па эканоміцы і фінансах. Прызначэнне было ўхвалена [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай радай]]<ref name=":1" />. == Асабістае жыццё == Бацька — беларус, працаваў у аддзяленні «[[Раснафта|Раснафты]]» ў [[Наваполацк]]у. Маці — руская, якая нарадзілася ў Германіі і працавала інжынерам-тэхнолагам у Полацку, ветэран працы. Мае сына. Пасля пераезду ў Аўстрыю развялася з мужам, але застаецца з ім у нармальных адносінах дзеля выхавання дзіцяці<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Рыжычэнка Аліса}} [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Эмігранты з Беларусі]] [[Катэгорыя:Жанчыны-палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] n14dggzo2dg4dr4zzvp2anqof0hhdgt 0 791775 5143843 5113944 2026-05-20T03:38:47Z DobryBrat 5701 дапаўненне, спасылка 5143843 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лук’янаў}} {{ДД}} '''Уладзімір Міхайлавіч Лук’янаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі гаспадарчы дзеяч і дэпутат. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 мая 1972 года ў [[Берлін]]е ([[ГДР]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/lukjjanov-vladimir-630/|title=Лукьянов Владимир Михайлович — Члены Совета Республики — Официальный сайт Совета Республики|website=Совет Рэспублікі|access-date=2025-09-03}}</ref>. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Інстытут дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":0" />. Працаваў намеснікам дырэктара ПТЧУП «Візус Экспрэс»; дырэктарам ТАА «ОйлКомпані»; намеснікам дырэктара ТАА «АктыўКомпані»; намеснікам дырэктара, першым намеснікам дырэктара па птушкагадоўлі і камерцыйнай дзейнасці, дырэктарам племптушказавода «Беларускі» Мінскага раёна<ref name=":0" />. Генеральны дырэктар агракамбіната «Дзяржынскі» [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]]<ref name=":0" />. Быў членам [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га склікання]]<ref name=":0" />. 29 студзеня 2026 года [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]] [[Аляксандр Лукашэнка]] публічна адкланіў просьбу [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] і прапанову [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] аб пераводзе Лук’янава на працу ва Урадзе з улікам таго, што ён добра спраўляецца са сваімі абавязкамі па месцы працы<ref>[https://president.gov.by/be/events/doklad-general-nogo-direktora-oao-agrokombinat-dzerzinskij-vladimira-luk-anova-1769696937 Даклад генеральнага дырэктара ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“» Уладзіміра Лук’янава]</ref>. == Узнагароды == * Ганаровая грамата [[Міжпарламенцкая асамблея дзяржаў — удзельніц СНД|Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц СНД]], * юбілейны медаль «[[МПА СНД. 30 гадоў]]», * юбілейны медаль «[[100 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі]]», * [[Ордэн Працоўнай Славы (Беларусь)|ордэн Працоўнай Славы]] (2025)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500389 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4 лістапада 2025 года № 389 «Аб узнагароджанні»]</ref>. Мае [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], падзякі і падзячны ліст старшыні [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт|Мінскага аблвыканкама]], падзякі старшыні [[Дзяржынскі райвыканкам|Дзяржынскага райвыканкама]], падзяку Кіраўніка [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (2025)<ref>[https://fanipol.by/novosti/ofitsialno/blagodarnost-glavy-administratsii-prezidenta-obyavlena-generalnomu-direktoru-agrokombinata-dzerzhins/ Благодарность Главы Администрации Президента объявлена генеральному директору агрокомбината «Дзержинский» Владимиру Лукьянову]</ref>. Удастоены ганаровага звання «[[Чалавек года Міншчыны]] — 2018»<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лук’янаў Уладзімір Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1972 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Берліне]] seyj659tj85emaezojdxx482xvyjm12 5143844 5143843 2026-05-20T03:43:05Z DobryBrat 5701 катэгорыі 5143844 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Лук’янаў}} {{ДД}} '''Уладзімір Міхайлавіч Лук’янаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі гаспадарчы дзеяч і дэпутат. == Біяграфія == Нарадзіўся 25 мая 1972 года ў [[Берлін]]е ([[ГДР]])<ref name=":0">{{Cite web|url=https://sovrep.gov.by/ru/senators-ru/view/lukjjanov-vladimir-630/|title=Лукьянов Владимир Михайлович — Члены Совета Республики — Официальный сайт Совета Республики|website=Совет Рэспублікі|access-date=2025-09-03}}</ref>. Скончыў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]], [[Інстытут дзяржаўнай службы Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":0" />. Працаваў намеснікам дырэктара ПТЧУП «Візус Экспрэс»; дырэктарам ТАА «ОйлКомпані»; намеснікам дырэктара ТАА «АктыўКомпані»; намеснікам дырэктара, першым намеснікам дырэктара па птушкагадоўлі і камерцыйнай дзейнасці, дырэктарам племптушказавода «Беларускі» Мінскага раёна<ref name=":0" />. Генеральны дырэктар агракамбіната «Дзяржынскі» [[Дзяржынскі раён|Дзяржынскага раёна]]<ref name=":0" />. Быў членам [[Савет Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь|Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Беларусі]] [[Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання|7-га склікання]]<ref name=":0" />. 29 студзеня 2026 года [[Прэзідэнт Рэспублікі Беларусь]] [[Аляксандр Лукашэнка]] публічна адкланіў просьбу [[Савет Міністраў Рэспублікі Беларусь|Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь]] і прапанову [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] аб пераводзе Лук’янава на працу ва Урадзе з улікам таго, што ён добра спраўляецца са сваімі абавязкамі па месцы працы<ref>[https://president.gov.by/be/events/doklad-general-nogo-direktora-oao-agrokombinat-dzerzinskij-vladimira-luk-anova-1769696937 Даклад генеральнага дырэктара ААТ «Агракамбінат „Дзяржынскі“» Уладзіміра Лук’янава]</ref>. == Узнагароды == * Ганаровая грамата [[Міжпарламенцкая асамблея дзяржаў — удзельніц СНД|Міжпарламенцкай Асамблеі дзяржаў — удзельніц СНД]], * юбілейны медаль «[[МПА СНД. 30 гадоў]]», * юбілейны медаль «[[100 гадоў прафсаюзнаму руху Беларусі]]», * [[Ордэн Працоўнай Славы (Беларусь)|ордэн Працоўнай Славы]] (2025)<ref>[https://pravo.by/document/?guid=12551&p0=P32500389 Указ Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 4 лістапада 2025 года № 389 «Аб узнагароджанні»]</ref>. Мае [[Падзяка Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|падзяку Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], падзякі і падзячны ліст старшыні [[Мінскі абласны выканаўчы камітэт|Мінскага аблвыканкама]], падзякі старшыні [[Дзяржынскі райвыканкам|Дзяржынскага райвыканкама]], падзяку Кіраўніка [[Адміністрацыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь|Адміністрацыі Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]] (2025)<ref>[https://fanipol.by/novosti/ofitsialno/blagodarnost-glavy-administratsii-prezidenta-obyavlena-generalnomu-direktoru-agrokombinata-dzerzhins/ Благодарность Главы Администрации Президента объявлена генеральному директору агрокомбината «Дзержинский» Владимиру Лукьянову]</ref>. Удастоены ганаровага звання «[[Чалавек года Міншчыны]] — 2018»<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лук’янаў Уладзімір Міхайлавіч}} [[Катэгорыя:Члены Савета Рэспублікі Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь 7-га склікання]] m1zlaqwotr06ow8e4icakrvjjkv9vk5 0 791781 5143930 5042238 2026-05-20T09:51:17Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143930 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Зазулінская}} {{цёзкі2|Анікевіч}} {{ДД}} '''Вольга Уладзіміраўна Зазулінская''' (у дзявоцтве '''Анікевіч'''; {{ВД-Прэамбула}}) — беларуская грамадская дзеячка. Праваабаронца, кіраўніца фонду «[[Краіна для жыцця (фонд)|Краіна для жыцця]]». == Біяграфія == Атрымала сярэднюю адукацыю ў [[Стоўбцы|Стоўбцах]]<ref name=":0" />. З 16 гадоў езділа ў Мінск на падпрацоўкі<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/351707|title=Стоўбцы, кар'ера ў гандлі, татуіроўкі. Пазнаёміліся з Вольгай Зазулінскай, магчымай міністаркай па сацыяльнай палітыцы|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-09-20|access-date=2025-09-03}}</ref>. Пасля навучалася ў Мінску па спецыяльнасцях «Бухгалтэрыя» і «Гандаль»<ref name=":0" />. Працавала бухгалтарам<ref name=":0" />. Мела ўласны бізнес звязаны з гандлем абуткам<ref name=":1" />. У 2018 годзе з-за цяжкай хваробы маці сышла з гэтай сферы<ref name=":0" />. Падчас прэзідэнцкіх выбараў у жніўні 2020 года была назіральніцай. Займалася валанцёрствам у лагеры медыкаў на [[Акрэсціна]]. Восенню 2020 года затрымлівалася супрацоўнікамі [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|КДБ]] і пазней была асуджана па артыкуле [[23.34]]. У лістападзе 2020 года была вымушаная пакінуць Беларусь<ref name=":0" />. Літва дала гуманітарны калідор на прыезд у краіну, а арганізацыя «[[Дапамога (арганізацыя)|Дапамога]]» арганізавала сам выезд і бясплатнае жытло на першы час<ref name=":1" />. == Грамадская і палітычная дзейнасць == З студзеня 2021 года працавала капірайтарам у фондзе «[[Краіна для жыцця (фонд)|Краіна для жыцця]]». У кастрычніку 2022 года ўзначаліла гэты фонд. З’яўляецца суарганізатаркай службы «[[Хуткая гуманітарная дапамога|Хуткай гуманітарнай дапамогі]]»<ref name=":0" />. У верасні 2024 года [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] рэкамендавала Вольгу Зазулінскую на пасаду прадстаўніцы па сацыяльнай палітыцы [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]]. Яе кандыдатура была разгледжаная на слуханнях у радзе і падтрыманая большасцю галасоў чальцоў<ref name=":0" />. == Асабістае жыццё == Развялася з мужам у 2021 годзе<ref name=":1" />. Мае сына (нар. 2000) і дачку (нар. 2008)<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://belaruscabinet.org/volha-zazulinskaja-bijahrafija|title=Вольга Зазулінская|website=Аб'яднаны Пераходны Кабінет Беларусі|access-date=2025-09-03}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Зазулінская Вольга Уладзіміраўна}} [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] qfxfxfcdl9seazm94w5eusl2utozd0a 0 791801 5143927 5030916 2026-05-20T09:50:58Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143927 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мацкевіч}} {{ДД}} '''Валерый Валер’евіч Мацкевіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі палітык, грамадскі дзеяч і прадпрымальнік. З канца 1990-х гадоў актыўна ўдзельнічаў у дэмакратычных рухах, быў адным з кіраўнікоў моладзевай арганізацыі «[[Малады Фронт|Малады фронт]]». У кастрычніку 2023 года прызначаны кіраўніком апарата [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]]. == Біяграфія == У 2007 годзе скончыў [[Міжнародны інстытут кіравання і прадпрымальніцтва|Інстытут кіравання і прадпрымальніцтва]] па спецыяльнасці «Эканоміка і кіраванне на прадпрыемстве». У 2009 годзе атрымаў дыплом магістра ў [[Еўрапейскі гуманітарны ўніверсітэт|Еўрапейскім гуманітарным ўніверсітэце]] па спецыяльнасці «Публічная палітыка»<ref name=":0">{{Cite web|lang=be|url=https://belaruscabinet.org/valery-mackievic-bijahrafija|title=Валерый Мацкевіч|website=Аб'яднаны Пераходны Кабінет Беларусі|access-date=2025-09-03}}</ref>. У 2012 годзе адышоў ад палітычнай дзейнасці і сфакусаваўся на прадпрымальніцтве. Займаўся кіраваннем мінскай школы прадпрымальнікаў для падлеткаў «Спадчына 21» (''з [[Руская мова|рус]].: «Наследие 21»'')<ref name=":1">{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/329190|title=Хто такі Валерый Мацкевіч і чым ён будзе займацца ў Кабінеце Ціханоўскай|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2023-10-28|access-date=2025-09-03}}</ref>''.'' Пасля выбараў прайшоў 2020 года праз зняволенне ў [[Турма №8|жодзінскай турме]] і [[Акрэсціна]]<ref name=":0" />. У кастрычніку 2020 года, асцярагаючыся арышту, прайшоў 40 кіламетраў праз палескія балоты і лясы, каб патрапіць ва [[Украіна|Украіну]]<ref name=":1" />. == Грамадская і палітычная дзейнасць == Займаецца палітычным актывізмам з 1999 года<ref name=":0" />. У 16 год удзельнічаў у [[Марш свабоды ў Мінску (1999)|Маршы Свабоды]], на якім пазнаёміўся з [[Павел Севярынец|Паўлам Севярынцам]]<ref name=":1" />. Былы намеснік старшыні моладзевай арганізацыі «[[Малады Фронт]]». Удзельнічаў у прэзідэнцкіх кампаніях падчас выбараў 2001, 2006 і 2010 гадоў. У 2007 годзе балатаваўся ў мясцовыя саветы дэпутатаў. У 2020 годзе прымаў удзел у выбарчым штабе Валерыя Цапкалы. У ім займаўся распрацоўкай стратэгіі агітацыйнай кампаніі<ref name=":1" />. Член [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай рады]] першага склікання. У кастрычніку 2023 года прызначаны [[Святлана Георгіеўна Ціханоўская|Святланай Ціханоўскай]] кіраўніком апарату [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]]<ref name=":0" />. == Асабістае жыццё == [[Евангельскія хрысціяне|Евангельскі хрысціянін]]<ref name=":1" />. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі}} {{DEFAULTSORT:Мацкевіч Валерый Валер’евіч}} [[Катэгорыя:Асобы Аб’яднанага пераходнага кабінета Беларусі]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Еўрапейскі выбар]] eauqtut14l1njzl84oupa96r60zueh6 0 791803 5143820 5030924 2026-05-19T23:58:32Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143820 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бяспалаў}} {{Палітык}} '''Сяргей Аляксандравіч Бяспалаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі блогер, журналіст і палітычны актывіст. Стваральнік інтэрнэт-праектаў «[[Мая Краіна Беларусь]]» і «Вусы Лукашэнкі». Былы добраахвотнік [[Полк Каліноўскага|палка Кастуся Каліноўскага]]. == Біяграфія == Падчас [[Плошча-2006|пратэстаў 2006 года]] прыносіў лекі ў намётавы гарадок для пратэстоўцаў. У 2007 і 2008 гадах удзельнічаў у акцыях грамадзянскай кампаніі «Джынс — за свабоду!». У 2010 годзе стаў актывістам руху «[[Гавары праўду]]», а ў 2011 годзе быў адным з каардынатараў маўклівых акцый пратэсту руху «[[Пратэсты ў Беларусі (2011)|Рэвалюцыя праз сацыяльныя сеткі]]»<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/18-10-2023-chamu-paspalitae-rushenne-ne-stala-narodnym-ruham|title=«Каб хоць камандзірам заробкі плаціць». Чаму Паспалітае рушэнне пакуль што не стала народным рухам|author=Зміцер Міраш|website=[[Белсат]]|date=2023-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031065140/https://belsat.eu/news/18-10-2023-chamu-paspalitae-rushenne-ne-stala-narodnym-ruham/|archive-date=2023-10-31|access-date=2024-06-20|url-status=dead}}</ref>. Атрымаў вышэйшую эканамічную адукацыю, скончыўшы польскі ўніверсітэт па [[Праграма імя Кастуся Каліноўскага|праграме Кастуся Каліноўскага]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2012/9/3/57776/|title=Сергей Беспалов: Пешком прошел 100 километров|website=[[Хартия'97]]|date=2012-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621095228/https://charter97.org/ru/news/2012/9/3/57776/|archive-date=2024-06-21|access-date=2024-06-20|url-status=live}}</ref>. У 2012 годзе, пасля пераследу беларускімі сілавымі органамі з-за адміністравання суполкі «Надакучыў нам гэты Лукашэнка» ва [[VK|Укантакце]], быў вымушаны эміграваць у Польшчу<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://charter97.org/ru/news/2012/9/3/57776/|title=Сергей Беспалов: Пешком прошел 100 километров|website=[[Хартия'97]]|date=2012-09-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621095228/https://charter97.org/ru/news/2012/9/3/57776/|archive-date=2024-06-21|access-date=2024-06-20|url-status=live}}</ref>. У 2013 годзе стварыў праект «Мая Краіна Беларусь» і пачаў працаваць SMM-мэнэджэрам на [[Беларуская служба Радыё «Свабода»|беларускай службе Радыё «Свабода»]]<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/18-10-2023-chamu-paspalitae-rushenne-ne-stala-narodnym-ruham|title=«Каб хоць камандзірам заробкі плаціць». Чаму Паспалітае рушэнне пакуль што не стала народным рухам|author=Зміцер Міраш|website=[[Белсат]]|date=2023-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031065140/https://belsat.eu/news/18-10-2023-chamu-paspalitae-rushenne-ne-stala-narodnym-ruham/|archive-date=2023-10-31|access-date=2024-06-20|url-status=dead}}</ref>. Падчас пандэміі каранавіруса супрацоўнічаў з блогерам [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргеем Ціханоўскім]]. 26 чэрвеня 2020 года, на фоне арыштаў беларускіх блогераў і адміністратараў [[Telegram-канал|Telegram-каналаў]], на арандаванай кватэры Бяспалава быў праведзены ператрус. Ён пакінуў Беларусь і з’ехаў у Прагу, дзе пражыў 5 месяцаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://udf.name/news/main_news/214953-administrator-pablika-maja-kraina-belarus-rasskazal-podrobnosti-svoego-otezda-iz-strany.html|title=Администратор паблика «Мая краіна Беларусь» рассказал подробности своего отъезда из страны|website=UDF|date=2020-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618205212/https://udf.name/news/main_news/214953-administrator-pablika-maja-kraina-belarus-rasskazal-podrobnosti-svoego-otezda-iz-strany.html|archive-date=2024-06-18|access-date=2024-06-20|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=ru|url=https://moyby.com/news/473068/|title=Как беларусские добровольцы сражаются за Украину и противостоят режиму Лукашенко|website=Мой BY|date=2022-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618205219/https://moyby.com/news/473068/|archive-date=2024-06-18|access-date=2024-06-20|url-status=live}}</ref>. У лістападзе 2020 года разам з сябрамі пераехаў у Кіеў<ref name=":1" />. Пасля пачатку [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] ўступіў у [[Сілы тэрытарыяльнай абароны Узброеных сіл Украіны|тэрытарыяльную абарону]] Кіева<ref name=":3">{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/vaenny-bloger-syargey-byaspalau-atrymau-chargovuyu-ekstremisckuyu-lychku-getym-razam-ad/|title=Ваенны блогер Сяргей Бяспалаў атрымаў чарговую “экстрэмісцкую лычку”. Гэтым разам ад пракуратуры|last=|website=[[Белорусская ассоциация журналистов]]|date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529173904/https://baj.media/be/vaenny-bloger-syargey-byaspalau-atrymau-chargovuyu-ekstremisckuyu-lychku-getym-razam-ad/|archive-date=2024-05-29|access-date=2024-06-20|url-status=live}}</ref>. Пазней далучыўся да беларускай роты [[Брыгада «Азоў»|палка «Азоў»]], якая затым ператварылася ў [[Полк Каліноўскага|палк Кастуся Каліноўскага]]<ref name=":3" /><ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://belsat.eu/ru/programs/15-05-2023-my-s-drugom-reshili-nado-ehat-pochemu-sergej-bespalov-prisoedinilsya-k-polku-kalinovskogo|title=«Мы с другом решили – надо ехать!» Почему Сергей Беспалов присоединился к полку Калиновского|website=[[Белсат]]|date=2023-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621095227/https://belsat.eu/ru/programs/15-05-2023-my-s-drugom-reshili-nado-ehat-pochemu-sergej-bespalov-prisoedinilsya-k-polku-kalinovskogo|archive-date=2024-06-21|access-date=2024-06-20|url-status=dead}}</ref>. У палку выконваў абавязкі прэс-сакратара і здымаў відэа пра беларускіх добраахвотнікаў. У баявых выездах не ўдзельнічаў<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/18-10-2023-chamu-paspalitae-rushenne-ne-stala-narodnym-ruham|title=«Каб хоць камандзірам заробкі плаціць». Чаму Паспалітае рушэнне пакуль што не стала народным рухам|author=Зміцер Міраш|website=[[Белсат]]|date=2023-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031065140/https://belsat.eu/news/18-10-2023-chamu-paspalitae-rushenne-ne-stala-narodnym-ruham/|archive-date=2023-10-31|access-date=2024-06-20|url-status=dead}}</ref>. 14 лістапада 2022 года асабістыя [[YouTube]] і [[Telegram]]-каналы Сяргея Бяспалава былі прызнаныя пракуратурай горада Мінска «[[Экстрэмісцкія матэрыялы|экстрэмісцкімі матэрыяламі]]»<ref name=":3">{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/vaenny-bloger-syargey-byaspalau-atrymau-chargovuyu-ekstremisckuyu-lychku-getym-razam-ad/|title=Ваенны блогер Сяргей Бяспалаў атрымаў чарговую “экстрэмісцкую лычку”. Гэтым разам ад пракуратуры|last=|website=[[Белорусская ассоциация журналистов]]|date=2022-11-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529173904/https://baj.media/be/vaenny-bloger-syargey-byaspalau-atrymau-chargovuyu-ekstremisckuyu-lychku-getym-razam-ad/|archive-date=2024-05-29|access-date=2024-06-20|url-status=live}}</ref>. Раней у чэрвені таго ж года [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь]] аб’явіла каналы Бяспалава [[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкімі фарміраваннямі]]<ref>{{Cite web|url=https://spring96.org/ru/news/108023|title=Уничтожение независимых профсоюзов и новые "уголовки" для политзаключенных: хроника преследования 10 июня|website=[[Весна (правозащитный центр)|Весна]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221224215716/https://spring96.org/ru/news/108023|archive-date=2022-12-24|access-date=2024-10-30|url-status=live}}</ref>. У 2023 годзе пераехаў у Варшаву<ref name=":4">{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/news/18-10-2023-chamu-paspalitae-rushenne-ne-stala-narodnym-ruham|title=«Каб хоць камандзірам заробкі плаціць». Чаму Паспалітае рушэнне пакуль што не стала народным рухам|author=Зміцер Міраш|website=[[Белсат]]|date=2023-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031065140/https://belsat.eu/news/18-10-2023-chamu-paspalitae-rushenne-ne-stala-narodnym-ruham/|archive-date=2023-10-31|access-date=2024-06-20|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://belsat.eu/ru/programs/15-05-2023-my-s-drugom-reshili-nado-ehat-pochemu-sergej-bespalov-prisoedinilsya-k-polku-kalinovskogo|title=«Мы с другом решили – надо ехать!» Почему Сергей Беспалов присоединился к полку Калиновского|website=[[Белсат]]|date=2023-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621095227/https://belsat.eu/ru/programs/15-05-2023-my-s-drugom-reshili-nado-ehat-pochemu-sergej-bespalov-prisoedinilsya-k-polku-kalinovskogo|archive-date=2024-06-21|access-date=2024-06-20|url-status=dead}}</ref>, дзе працягнуў працу ў медыя-сектары. 7 лістапада 2023 года быў прызначаны афіцыйным прадстаўніком і кіраўніком грамадзянскага штаба арганізацыі «[[Паспалітае рушэнне (арганізацыя)|Паспалiтае Рушэнне]]»<ref name=":4" />. У 2024 годзе ад спісу «Незалежныя беларусы» ўдзельнічаў у выбарах і прайшоў дэлегатам у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://belsat.eu/ru/news/17-05-2024-znakomimsya-s-kandidatami-v-koordinatsionnyj-sovet-izbiratelnyj-spisok-7-nezavisimye-belarusy|title=Знакомимся с кандидатами в Координационный совет: избирательный список № 7 «Независимые беларусы»|author=Макар Мыш|website=[[Белсат]]|date=2024-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20240621095108/https://belsat.eu/ru/news/17-05-2024-znakomimsya-s-kandidatami-v-koordinatsionnyj-sovet-izbiratelnyj-spisok-7-nezavisimye-belarusy|archive-date=2024-06-21|access-date=2024-06-20|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/343695|title=Названыя 80 асобаў, якія будуць засядаць у новай Каардынацыйнай радзе|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2024-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240529022522/https://nashaniva.com/343695|archive-date=2024-05-29|access-date=2024-06-20|url-status=live}}</ref>. У канцы 2024 года супраць Бяспалава ў Беларусі распачалі завочны працэс<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/357365|title=Завочна будуць судзіць блогера Сяргея Бяспалава|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|url-status=live}}</ref>. У 2025 годзе яго завочна прыгаварылі да 18 гадоў зняволення і штрафу<ref>{{Cite web|url=https://nashaniva.com/ru/367056|title=Блогера Беспалова заочно осудили на 18 лет. Сумма компенсации уменьшилась в несколько раз|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-05-02|url-status=live}}</ref>. Стаў прэс-сакратаром [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргея Ціханоўскага]], пасля яго вызвалення ў 2025 годзе <ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/373872|title=Сяргей Ціханоўскі пераязджае ў ЗША? Не, хлусня|website=[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]|date=2025-08-04|access-date=2025-08-05}}</ref> . == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Бяспалаў Сяргей Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Беларусь падчас расійска-ўкраінскай вайны]] [[Катэгорыя:Журналісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Блогеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1992 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 лютага]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] cawwvs66yl7i0mzzvubogb6p8krhxl1 0 793817 5143607 5143151 2026-05-19T17:12:37Z M.L.Bot 261 афармленне 5143607 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Пратэсты ў Малдове (2022—2023) | месца = {{Сцягафікацыя|Малдова}} | выява = [[Выява:Protest organizat de Partidul ȘOR, la Președinția Republicii Moldova - 2 octombrie 2022.png|300пкс]] | дата = [[18 верасня]] [[2022]] года — [[19 чэрвеня]] [[2023]] года | прычыны = Рост цэн на прыродны газ і інфляцыя | мэты = * Адстаўка прэзідэнта [[Мая Санду|Маі Санду]]; * Адстаўка ўрада,<br>Роспуск парламента; * Датэрміновыя выбары; * Змена курсу Рэспублікі Малдова на паляпшэнне адносін з [[Расія]]й. | вынік = * Адстаўка ўрада [[Наталля Гаўрыліца|Наталлі Гаўрыліцы]]; * Прызначэнне [[Дарын Рэчан|Дарына Рэчана]] новым прэм’ер-міністрам 16 лютага 2023 года; * Афіцыйнае змяненне дзяржаўнай мовы Малдовы з румынскай на малдаўскую 23 сакавіка 2023 года; * Завочнае асуджэнне [[Ілан Шор|Ілана Шора]] на 15 гадоў пазбаўлення волі па абвінавачанні ў хабарніцтве 13 красавіка 2023 года; * Перамога Яўгеніі Гуцул ад партыі «[[Шор (партыя)|Шор]]» на выбарах башкана Гагаузіі ў 2023 годзе; * З’яўленне Партыі Адраджэння як прашораўскага адколу ПСРМ; * Забарона [[Шор (партыя)|партыі Шор]] 19 чэрвеня 2023 года. | метады = [[Мітынг|дэманстрацыі]], [[пратэст]]ы | бок1 = * [[File:Logo of the ȘOR Party.png|20px]] [[Шор (партыя)|Партыя «Шор»]] * [[Файл:Logo of the Party of Communists of the Republic of Moldova.svg|20px]] [ПКРМ]] * [[Файл:Logo of the Party of Socialists of the Republic of Moldova.svg|20px]] [[ПСРМ]] | бок2 = {{Сцяг Малдовы}} [[Мая Санду]] }} 18 верасня 2022 года ў сталіцы [[Малдова|Малдовы]], [[Кішынёў|Кішынёве]], пачаліся пратэсты з патрабаваннем адстаўкі празаходняга ўрада краіны<ref>{{Cite web|url=https://ziare.com/proteste-chisinau/proteste-chisinau-manifestantii-cer-demisia-maiei-sandu-1766470|title=Proteste violente la Chișinău. Manifestanții au cerut demisia Maiei Sandu|website=Ziare.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/externe/moldova/protestele-mai-lungi-de-4-ore-si-blocarea-drumurilor-publice-interzise-in-rep-moldova-dupa-o-luna-de-manifestatii-antiguvernamentale-2117523|title=Protestele mai lungi de 4 ore și blocarea drumurilor publice, interzise în Rep. Moldova după o lună de manifestații antiguvernamentale|website=www.digi24.ro}}</ref> на фоне росту цэн на прыродны газ і [[Інфляцыя|інфляцыі]], часткова выкліканых [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|вайной ва Украіне]] . Арганізатарам пратэстаў выступіла прарасійская [[Шор (партыя)|партыя «ШОР»]]. Падчас пратэстаў журналісты выявілі, што партыя прапаноўвала некаторым пратэстоўцам грашовыя выплаты за ўдзел у мітынгах. Партыя «ШОР» таксама прапаноўвала ўсім удзельнікам пратэсту бясплатны праезд да сталіцы<ref name="автоссылка12">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://newsmaker.md/rus/novosti/shor-priznal-chto-daet-protestuyuschim-dengi-na-proezd-i-na-edu-pleval-ya-na-vashu-prokuraturu/|title=Шор признал, что дает протестующим деньги «на проезд и на еду»: «Плевал я на вашу прокуратуру»|author=Ольга Гнаткова|website=NewsMaker|date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425203358/https://newsmaker.md/rus/novosti/shor-priznal-chto-daet-protestuyuschim-dengi-na-proezd-i-na-edu-pleval-ya-na-vashu-prokuraturu/|archive-date=2023-04-25|access-date=2023-04-25|url-status=live}}</ref><ref name=":02" /> на сродкі, прадастаўленыя [[Ілан Шор|Іланам Шорам]], алігархам і лідарам партыі «ШОР», які ўцёк з краіны праз абвінавачванні ў карупцыі<ref name=":32" />. == Храналогія == === 2022 год === ==== Верасень ==== * 18 верасня каля 20 000 чалавек прынялі ўдзел у акцыі пратэсту ў Кішынёве, патрабуючы адстаўкі празаходняга ўрада. ==== Кастрычнік ==== * 13 кастрычніка ўлады Рэспублікі Малдова прынялі рашэнне забараніць правядзенне сходаў, якія блакуюць поласы руху, транспартныя артэрыі або пад’ездныя шляхі да дзяржаўных устаноў на працягу тыдня, дазволіўшы гэта толькі ў выхадныя дні максімум на чатыры гадзіны. * 14 кастрычніка ў цэнтры [[Сталіца|сталіцы]] прайшла шматлікая акцыя пратэсту супраць мер, прынятых уладамі, у выніку якой былі затрыманыя 4 чалавекі. * 18 кастрычніка расійскі «Нацыянальна-вызваленчы рух» распачаў у [[Гагаузія|Гагаузіі]] кампанію з мэтай «прызнання незаконным [[Распад СССР|распаду Савецкага Саюза]] і аднаўлення межаў былога [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]] ў адпаведнасці з вынікамі Другой сусветнай вайны». * 26 кастрычніка 2022 года [[Міністэрства фінансаў ЗША]] ўвяло санкцыі супраць [[Ілан Шор|Ілана Шора]] і [[Уладзімір Георгіевіч Плахатнюк|Уладзіміра Плахатнюка]] за іх сувязі з расійскім урадам<ref>{{Cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1049|title=Treasury Targets Corruption and the Kremlin's Malign Influence Operations in Moldova|website=U.S. Department of the Treasury|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107083608/https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1049|archive-date=7 November 2022|access-date=7 November 2022|url-status=live}}</ref>. ==== Лістапад ==== * 6 лістапада больш за 50 000 прыхільнікаў партыі «ШОР» прынялі ўдзел у пратэсце ў сталіцы Кішынёве, зноў патрабуючы адстаўкі празаходняга ўрада і правядзення датэрміновых выбараў. * 8 лістапада ўрад Рэспублікі Малдова абвясціў, што звярнуўся ў Канстытуцыйны суд з просьбай ініцыяваць працэдуру забароны малдаўскай партыі «ШОР» у сувязі з меркаваным прасоўваннем ёй замежных інтарэсаў і нападам на нацыянальны суверэнітэт і незалежнасць<ref>{{Cite web|lang=ro-RO|url=https://p.dw.com/p/4JCka|title=Ministrul Justiției declanșează mecanismul de interzicere a partidului "Șor"|first=Vitalie|last=Călugăreanu|website=[[Deutsche Welle]]|date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215030547/https://www.dw.com/ro/ministrul-justi%C8%9Biei-declan%C8%99eaz%C4%83-mecanismul-de-interzicere-a-partidului-%C8%99or/a-63682592|archive-date=15 February 2023|access-date=2022-11-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eadaily.com/ru/news/2022/11/08/posledniy-akkord-oppozicii-minyust-moldavii-iniciiroval-zapret-partii-shor|title=Последний аккорд оппозиции: Минюст Молдавии инициировал запрет партии "Шор"|website=EurAsia Daily|date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109030332/https://eadaily.com/ru/news/2022/11/08/posledniy-akkord-oppozicii-minyust-moldavii-iniciiroval-zapret-partii-shor|archive-date=9 November 2022|access-date=2022-11-09|url-status=live}}</ref>. * 13 лістапада тысячы антыўрадавых пратэстоўцаў вярнуліся на вуліцы Кішынёва. ==== Снежань ==== * 7 снежня [[Ілан Шор]] звярнуўся да прэзідэнта [[Мая Санду|Маі Санду]] з просьбай вылучыць яго кандыдатуру на пасаду [[прэм’ер-міністр Малдовы|прэм’ер-міністра Малдовы]]<ref>{{Cite web|url=https://stiri.md/article/politica/ilan-sor-se-vrea-prim-ministru-al-r-moldova|title=Ilan Șor se vrea prim-ministru al R. Moldova|website=stiri.md|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211091711/https://stiri.md/article/politica/ilan-sor-se-vrea-prim-ministru-al-r-moldova|archive-date=11 December 2022|access-date=11 December 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://replicamedia.md/ro/article/4MnkpOkww/video-fugarul-ilan-sor-face-apel-presedintei-sandu-sa-demita-guvernul-sa-fie-numit-prim-ministru-si-isi-inainteaza-propriul-business-plan-de-salvare-a-moldovei-de-saracie.html|title=VIDEO/ Fugarul Ilan Șor face apel președintei Sandu să demită Guvernul, să fie numit prim-ministru și își înaintează propriul business plan de "salvare a Moldovei de sărăcie"|website=Replica Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211091711/https://replicamedia.md/ro/article/4MnkpOkww/video-fugarul-ilan-sor-face-apel-presedintei-sandu-sa-demita-guvernul-sa-fie-numit-prim-ministru-si-isi-inainteaza-propriul-business-plan-de-salvare-a-moldovei-de-saracie.html|archive-date=11 December 2022|access-date=11 December 2022|url-status=live}}</ref>. * 11 снежня ў Кішынёве адбылася новая антыўрадавая акцыя пратэсту, ініцыяваная Партыяй будаўніцтва дома ў Еўропе (PACE)<ref>[https://moldova1.md/p/891/duminica-cu-protest-la-chisinau-simpatizantii-pace-au-pichetat-sediul-ambasadei-sua-delegatiei-ue-si-pas Duminică cu protest, la Chișinău. Simpatizanții PACE au pichetat sediul Ambasadei SUA, Delegației UE și PAS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230115235141/https://moldova1.md/p/891/duminica-cu-protest-la-chisinau-simpatizantii-pace-au-pichetat-sediul-ambasadei-sua-delegatiei-ue-si-pas|date=15 January 2023}}.</ref>. * 15 снежня расследаванне «Orheileaks» выявіла сувязі паміж пратэстоўцамі партыі «ШОР» і ўніянісцкім актывістам Уладам Білецкім. Апошні адмаўляў сваю сувязь з пратэстоўцамі. * 18 снежня Партыя сацыялістаў Рэспублікі Малдова (ПСРМ) арганізавала пратэст ва [[Унгень|Унгенах]]<ref>[https://agora.md/stiri/111360/psrm-organizeaza-proteste-la-ungheni-deputati-si-activisti-la-fata-locului PSRM organizează proteste la Ungheni: Deputați și activiști, la fața locului] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230215030552/https://agora.md/stiri/111360/psrm-organizeaza-proteste-la-ungheni-deputati-si-activisti-la-fata-locului|date=15 February 2023}}.</ref>. * 19 снежня вяшчанне шасці малдаўскіх тэлеканалаў, звязаных з Іланам Шорам (Prime TV, RTR Moldova, Accent TV, NTV Moldova, TV6 і Orhei TV), было часова прыпынена па абвінавачванні ў прарасійскай прапагандзе і распаўсюджванні ілжывай інфармацыі пра вайну паміж Расіяй і Украінай<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.ro/articole/sase-televiziuni-interzise-temporar-in-republica-moldova-pentru-transmiterea-de-i|title=Șase televiziuni interzise temporar, în Republica Moldova, pentru transmiterea de informații incorecte despre războiul din Ucraina|website=euronews.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213143438/https://www.euronews.ro/articole/sase-televiziuni-interzise-temporar-in-republica-moldova-pentru-transmiterea-de-i|archive-date=13 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.libertatea.ro/stiri/6-posturi-de-televiziune-din-republica-moldova-au-ramas-fara-licenta-de-emisie-pe-peioada-starii-de-urgenta-4383391|title=Șase posturi TV din Republica Moldova, acuzate de legături cu oligarhi cercetați penal, au rămas fără licență de emisie|first=Andrei|last=Stan|website=Libertatea|date=16 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229214753/https://www.libertatea.ro/stiri/6-posturi-de-televiziune-din-republica-moldova-au-ramas-fara-licenta-de-emisie-pe-peioada-starii-de-urgenta-4383391|archive-date=29 December 2022|access-date=14 February 2023|url-status=live}}</ref>. Каналы працягнулі вяшчанне на іншых платформах. === 2023 год === ==== Студзень ==== * 25 студзеня некалькі журналістаў прыпыненых тэлеканалаў на чале з Аляксеем Лунгу правялі акцыю пратэсту ў [[Бухарэст|Бухарэсце]], патрабуючы ўмяшання румынскіх уладаў для перамоваў з уладамі Малдовы аб аднаўленні дзеяння ліцэнзій на вяшчанне прыпыненых каналаў. На наступны дзень, 26 студзеня, журналісты правялі акцыю пратэсту каля будынка [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]] ў [[Страсбур]]ы. У той жа дзень расійскія дэпутаты Леанід Калашнікаў і Святлана Журава папярэдзілі, што намеры Малдовы [[Рух за аб'яднанне Румыніі і Малдовы|аб’яднацца з Румыніяй]], а затым уступіць у [[НАТА]], прывядуць да яе знішчэння<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-international-26038500-chisinaul-amenintat-din-nou-regimul-moscova-repetarea-scenariului-ucrainean-romania-cea-mai-inapoiata-tara-din-nato.htm|title=Chișinăul, amenințat din nou de regimul de la Moscova cu "repetarea scenariului ucrainean"/ "România, cea mai înapoiată țară din NATO"|website=www.hotnews.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.intellinews.com/russian-lawmakers-warn-moldova-s-nato-aspirations-may-lead-to-its-destruction-267920/|title=Russian lawmakers warn Moldova's Nato aspirations may lead to its destruction|date=25 January 2023}}</ref>. * 26 студзеня сотні пенсіянераў з ліку прыхільнікаў партыі «ШОР» правялі ў чацвер акцыю пратэсту каля прэзідэнцкага палаца, патрабуючы адстаўкі Маі Санду<ref>{{Cite web|url=https://www.infotag.md/populis-ru/304380/|title=(VIDEO) PROTEST AL VÂRSTNICILOR ÎN CENTRUL CHIȘINĂULUI, CARE AU CERUT DEMISIA PREȘEDINTELUI|website=Infotag.md|date=26 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127061059/https://www.infotag.md/populis-ru/304380/|archive-date=27 January 2023|access-date=27 January 2023|url-status=live}}</ref>. ==== Люты ==== * 2 лютага міністр замежных спраў Расіі [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргей Лаўроў]] заявіў, што Малдова можа напаткаць лёс Украіны (г.зн.падвергнуцца нападу з боку Расіі), калі прэзідэнт Малдовы Мая Санду, якая мае румынскае грамадзянства, захоча [[Рух за аб'яднанне Румыніі і Малдовы|аб’яднання Малдовы з Румыніяй]] і ўступлення ў НАТА<ref>{{Cite web|url=https://www.g4media.ro/lavrov-propagandistul-sef-al-rusiei-lanseaza-noi-amenintari-la-adresa-moldovei-occidentul-vrea-sa-transforme-republica-moldova-in-urmatoare-ucraina-despre-maia-sandu-are-cetatenie-romana-si-este.html|title=Lavrov, propagandistul-șef al Rusiei, lansează noi amenințări la adresa Moldovei: Occidentul vrea să transforme Republica Moldova în următoare Ucraină / Despre Maia Sandu: Are cetățenie română și este pregătită să se unească cu România|date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132420/https://www.g4media.ro/lavrov-propagandistul-sef-al-rusiei-lanseaza-noi-amenintari-la-adresa-moldovei-occidentul-vrea-sa-transforme-republica-moldova-in-urmatoare-ucraina-despre-maia-sandu-are-cetatenie-romana-si-este.html|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stirileprotv.ro/stiri/international/serghei-lavrov-spune-ca-occidentul-vrea-sa-transforme-moldova-in-viitoarea-ucraina-maia-sandu-este-dispusa-la-orice.html|title=Lavrov: Occidentul vrea să transforme Moldova în "viitoarea Ucraină", iar Maia Sandu este "nerăbdătoare să intre în NATO"|website=Stirileprotv.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205184601/https://stirileprotv.ro/stiri/international/serghei-lavrov-spune-ca-occidentul-vrea-sa-transforme-moldova-in-viitoarea-ucraina-maia-sandu-este-dispusa-la-orice.html|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.romaniajournal.ro/politics/lavrov-threatens-again-the-republic-of-moldova-it-could-become-the-next-ukraine/|title=Lavrov threatens again the Republic of Moldova: It could become the next Ukraine|date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132418/https://www.romaniajournal.ro/politics/lavrov-threatens-again-the-republic-of-moldova-it-could-become-the-next-ukraine/|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/218696/Lavrov%3A+Moldova+could+be+the+next+Ukraine|title=Lavrov: Moldova could be the next Ukraine|website=www.novinite.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132419/https://www.novinite.com/articles/218696/Lavrov%3A+Moldova+could+be+the+next+Ukraine|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://spotmedia.ro/stiri/eveniment/rusia-ameninta-moldova-va-deveni-urmatoarea-ucraina-maia-sandu-este-dispusa-la-orice|title=Rusia amenință Moldova: Va deveni următoarea Ucraină. Maia Sandu este dispusă la orice! UPDATE Replică de la Chișinău|date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132422/https://spotmedia.ro/stiri/eveniment/rusia-ameninta-moldova-va-deveni-urmatoarea-ucraina-maia-sandu-este-dispusa-la-orice|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref>. <!--* Pe 9 februarie, președintele ucrainean [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Volodimir Zelenski]] a declarat în [[Еўрапейскі парламент|Parlamentul European]] că serviciile secrete ucrainene au descoperit un plan de răsturnare a actualei conduceri moldovenești și înlocuirea acesteia cu una pro-rusă. El a mai declarat că aceste planuri au fost transmise guvernului Republicii Moldova.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ro/zelenski-rusia-vrea-s%C4%83-distrug%C4%83-republica-moldova/a-64654973|title=Zelenski: "Rusia vrea să distrugă Republica Moldova" &#124; DW &#124; 09.02.2023|website=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213123545/https://www.dw.com/ro/zelenski-rusia-vrea-s%C4%83-distrug%C4%83-republica-moldova/a-64654973|archive-date=13 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref> Rusia a negat orice acuzație.<ref>{{Cite web|url=https://mariustuca.ro/article-64972.html|title=Kremlin: "nu există niciun plan de destabilizare a Republicii Moldova"|website=mariustuca.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215030551/https://mariustuca.ro/article-64972.html|archive-date=15 February 2023|access-date=14 February 2023|url-status=live}}</ref> * Pe 10 februarie, guvernul Republicii Moldova și-a dat demisia din cauza crizei în desfășurare. * Pe 13 februarie, Maia Sandu a anunțat un plan violent al Rusiei, cu atacuri teroriste și luări de ostatici, pentru a răsturna guvernului condus de [[Партыя «Дзеянне і салідарнасць»|PAS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26079544-video-maia-sandu-anunta-plan-violent-rusiei-atacuri-luari-ostatici-pentru-subminarea-republicii-moldovei-care-strategia-moscovei.htm|title=VIDEO Maia Sandu anunță un plan violent al Rusiei, cu atacuri și luări de ostatici, pentru subminarea Republicii Moldovei / Care ar fi strategia Moscovei|website=www.hotnews.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213123543/https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26079544-video-maia-sandu-anunta-plan-violent-rusiei-atacuri-luari-ostatici-pentru-subminarea-republicii-moldovei-care-strategia-moscovei.htm|archive-date=13 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref> Irina Vlah, guvernatorul Găgăuziei, a pretins că «Maia Sandu caută scuze pentru a transforma Moldova într-un [[stat polițienesc]]».<ref>{{Cite web|url=https://timpul.md/articol/irina-vlah-o-ataca-dur-pe-maia-sandu.html|title=Irina Vlah o atacă dur pe Maia Sandu|website=Timpul.md|date=13 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215030554/https://timpul.md/articol/irina-vlah-o-ataca-dur-pe-maia-sandu.html|archive-date=15 February 2023|access-date=14 February 2023|url-status=live}}</ref> * Pe 16 februarie, un nou guvern condus de [[Дарын Рэчан|Dorin Recean]] a depus jurământul. Noul premier a declarat că neutralitatea Moldovei nu va proteja țara de vreo agresiune militară.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ro/premierul-dorin-recean-la-%C3%AEnvestire-neutralitatea-nu-ne-ap%C4%83r%C4%83-%C3%AEn-caz-de-agresiune/a-64731567|title=Premierul Dorin Recean la învestire: "Neutralitatea nu ne apără în caz de agresiune"|website=DW.COM|date=February 16, 2023}}</ref> * Pe 19 februarie, sute de protestatari<ref>{{Cite web|url=https://ziare.com/republica-moldova/republica-moldova-chisina-proteste-pro-rusi-partidul-sor-1789821|title=Au început protestele prorușilor din Partidul Șor, la Chișinău. Mii de oameni au fost aduși cu autobuzele din toată țara pentru a destabiliza guvernul|website=Ziare.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stiripesurse.ro/scene-incredibile-la-chisinau-mii-de-sustinatori-ai-rusiei-au-iesit-in-strada-si-protesteaza-video_2798835.html|title=Scene incredibile la Chișinău: mii de susținători ai Rusiei au ieșit în stradă și protestează/ Video|website=Stiri pe surse}}</ref> [[Русафілія|pro-ruși]] au luat parte la un protest din capitala Chișinău, încă odată cerând demisia guvernului pro-occidental.<ref>{{Cite web|url=https://www.mediafax.ro/externe/proteste-masive-la-chisinau-putin-forteaza-o-lovitura-de-stat-impotriva-maiei-sandu-21622771|title=Proteste la Chișinău. Putin forțează o lovitură de stat împotriva Maiei Sandu|website=Mediafax.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://moldova.europalibera.org/a/protest-antiguvernamental-la-chișinău/32278188.html|title=Protest antiguvernamental la Chișinău|first=Alexandru|last=Bordian|date=19 February 2023}}</ref> În ciuda faptului că Marina Tauber, liderul protestelor, a negat orice legătură cu autoritățile ruse, unii protestatari au cerut intervenția militară a Rusiei în Moldova și aderarea sa la Rusia. Politicianul ucrainean Mihailo Podolyak a pretins că Rusia încearcă să organizeze o [[Дзяржаўны пераварот|lovitură de stat]] în Moldova.<ref>{{Cite web|url=https://ziare.com/oficial/inalt-oficial-ucraina-rusia-vrea-sa-preia-puterea-moldova-1789810|title=Înalt oficial din Ucraina despre o presupusă lovitură de stat la Chișinău: "Rusia vrea să preia puterea în Republica Moldova" nu "cu tancuri", ci cu "bandiți"|website=Ziare.com}}</ref> Numeroși alți oameni au organizat un contraprotest, mărșăluind cu steaguri ale [[Сцяг Румыніі|României]] și NATO.<ref>{{Cite web|url=https://stirileprotv.ro/stiri/international/protest-organizat-de-fortele-pro-ruse-la-chisinau-opt-autobuze-au-adus-manifestanti-din-balti-video.html|title="Marele" miting al pro-rușilor de la Chișinău s-a încheiat după doar o oră și jumătate, cu lansarea unor porumbei|website=Stirileprotv.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nordnews.md/la-chisinau-s-a-organizat-un-contraprotest-oamenii-au-venit-cu-drapele-ale-romaniei-si-nato/|title=La Chișinău s-a organizat un contraprotest. Oamenii au venit cu drapele ale României și NATO|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219163922/https://nordnews.md/la-chisinau-s-a-organizat-un-contraprotest-oamenii-au-venit-cu-drapele-ale-romaniei-si-nato/|archive-date=2023-02-19|access-date=2023-03-18}}</ref> În aceeași zi, premierul Moldovei [[Дарын Рэчан|Dorin Recean]] a cerut să se pună capăt prezenței militare ruse în Transnistria și o reunificare pașnică a Moldovei și Transnistriei. [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Dmitri Peskov]], secretarul de presă al președinelui rus [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Vladimir Putin]], a pretins că actuala conducere a Moldovei provoacă o isterie [[Русафобія|anti-Rusia]].<ref>{{Cite web|url=https://moldova.europalibera.org/a/peskov-răspunde-la-declarațiile-lui-recean-despre-demilitarizarea-transnistriei-/32279428.html|title=Peskov răspunde la declarațiile lui Recean despre demilitarizarea Transnistriei|website=moldova.europalibera.org}}</ref> Deputatul rus Serghei Mironov, liderul partidului [[Doar o Rusie — Pentru Adevăr]], care are o relații apropiate cu [[Партыя сацыялістаў Рэспублікі Малдова|socialiștii din Moldova]], a amenințat cu un atac militar al Rusiei dacă Moldova intră în Transnistria;<ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/noul-premier-al-republicii-moldova-cere-demilitarizarea-transnistriei-si-evacuarea-trupelor-rusesti-din-regiune-2257037|title=Noul premier al Republicii Moldova cere "demilitarizarea Transnistriei" și evacuarea trupelor rusești din regiune|website=www.digi24.ro}}</ref> de asemena a pretins că aderarea Transnistriei la Moldova este un [[Вялікая Румынія|vis]] al naționaliștilor româno-moldoveni.<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-international-26091752-deputat-rus-ameninta-republica-moldova-extinderea-operatiunii-speciale-timp-sustine-ucraina-vrea-ocupe-depozitele-armament-din-cobasna.htm|title=Un deputat rus amenință Republica Moldova cu extinderea "operațiunii speciale", în timp ce susține că Ucraina vrea să "ocupe" depozitele cu armament din Cobasna|website=www.hotnews.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.profit.ro/povesti-cu-profit/vecini/deputatul-serghei-mironov-liderul-partidului-pro-kremlin-rusia-justa-ameninta-chisinaul-cu-invazia-operatiunea-militara-speciala-ar-putea-fi-extinsa-si-in-moldova-replica-de-peste-prut-21023143|title=Un deputat rus, lider de partid pro-Kremlin, amenință Republica Moldova cu invazia. Replica Chișinăului|website=Profit.ro}}</ref> * Pe 21 februarie, președintele rus [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Vladimir Putin]] a revocat decretul care a susținut suveranitatea Moldovei în rezolvarea conflictului Transnistrean.<ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/02/22/Russia-s-Putin-cancels-decree-underpinning-Moldova-sovereignty-in-separatist-conflict|title=Russia's Putin cancels decree underpinning Moldova sovereignty in separatist conflict|website=Al Arabiya English|date=22 February 2023}}</ref> În aceeași zi, premierul [[Дарын Рэчан|Dorin Recean]] a declarat că Rusia a încercat să preia [[Міжнародны аэрапорт Кішынёў|Aeroportul Chișinău]] sub controlul său, pentru a aduce diversioniști ruși și pro-ruși să răstoarne guvernul Republicii Moldova.<ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/392831-premer-moldovi-pidtverdiv-slova-zelenskogo-pro-plani-rf-zahopiti-aeroport-kisineva-dla-perekidanna-vijskovih/|title=Прем'єр Молдови визнав загрозу російської атаки на Кишинів|website=Суспільне}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stirileprotv.ro/stiri/international/premierul-dorin-recean-rusia-a-incercat-sa-preia-aeroportul-chisinau-exista-mai-multe-scenarii-de-destabilizare-a-moldovei.html|title=Premierul Dorin Recean: Rusia a încercat să preia Aeroportul Chișinău. Există mai multe scenarii de destabilizare a Moldovei|website=Stirileprotv.ro}}</ref> * Pe 27 februarie, Wizz Air a anunțat că suspendă toate zborurile din și dinspre [[Міжнародны аэрапорт Кішынёў|Aeroportul Chișinău]], din cauza îngrijorilor cu privire la securitate legate de creșterea tensiunilor cu Rusia. Majoritatea rutelor au fost relocate la Aeroportul Iași din România.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/wizz-air-suspends-flights-to-moldova-over-security-concerns/a-64837335|title=Wizz Air suspends flights to Moldova over security concerns – DW – 02/28/2023|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref>--> ==== Сакавік ==== * 2 сакавіка Парламент Рэспублікі Малдова прагаласаваў за змяненне дзяржаўнай мовы з [[Малдаўская мова|малдаўскай]] на румынскую. Гэтая ідэя была падтрымана кіроўнай партыяй «[[Партыя «Дзеянне і салідарнасць»|Дзеянне і салідарнасць]]» і падвергнулася рэзкай крытыцы з боку [[Блок камуністаў і сацыялістаў|Блока камуністаў і сацыялістаў]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26117106-video-imbranceli-scandal-parlamentul-chisinau-limba-moldoveneasca-dispare-din-toate-legile-republicii-moldova.htm|title=VIDEO Îmbrânceli și scandal în Parlamentul de la Chișinău / "Limba moldovenească" dispare din toate legile Republicii Moldova|website=www.hotnews.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://moldova.europalibera.org/a/decizie-cu-sc%C3%A2ntei-limba-moldoveneasc%C4%83-va-fi-%C3%AEnlocuit%C4%83-cu-limba-rom%C3%A2n%C4%83-%C3%AEn-legisla%C8%9Bie-/32296458.html|title=Decizie cu scântei: "limba moldovenească" va fi înlocuită cu "limba română" în legislație|date=March 2, 2023}}</ref>. Гэтае рашэнне таксама падтрымала [[Акадэмія навук Малдовы]]<ref>{{Cite web|url=https://www.zdg.md/stiri/stiri-sociale/ar-pune-capat-infinitelor-discutii-inutile-asm-sustine-initiativa-deputatilor-pas-pentru-substituirea-in-textul-legilor-r-moldova-a-sintagmei-limba-moldoveneasca/|title="Ar pune capăt infinitelor discuții inutile". AȘM susține inițiativa deputaților PAS pentru substituirea în textul legilor R. Moldova a sintagmei "limba moldovenească" cu sintagma "limba română"|date=28 February 2023}}</ref>. У той жа дзень Парламент Рэспублікі Малдова прыняў рэзалюцыю, у якой асудзіў [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскае ўварванне ва Украіну 2022 года]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mediafax.ro/politic/parlamentul-republicii-moldova-condamna-invazia-militara-rusa-in-ucraina-21658714|title=Parlamentul Republicii Moldova condamnă invazia militară rusă în Ucraina|website=Mediafax.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://romanialibera.ro/la-zi/parlamentul-republicii-moldova-condamna-invazia-rusa-in-ucraina/|title=Parlamentul Republicii Moldova condamnă invazia rusă în Ucraina|website=România Liberă}}</ref>. [[Марыя Захарава|Марыя Захаравa]], прэс-сакратар МЗС Расіі, заклікала Малдову адмовіцца ад «[[Русафобія|русафобскай]] рыторыкі»<ref>{{Cite web|url=https://www.mediafax.ro/externe/reactia-moscovei-dupa-ce-parlamentul-republicii-moldova-a-condamnat-invazia-rusa-in-ucraina-tentative-de-a-intensifica-in-mod-artificial-tensiunile-21658855|title=Reacția Moscovei după ce Parlamentul Republicii Moldova a condamnat invazia rusă în Ucraina: "tentative de a intensifica în mod artificial tensiunile"|website=Mediafax.ro}}</ref>. * 6 сакавіка [[Блок камуністаў і сацыялістаў]] арганізаваў пратэст перад будынкам Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Малдова супраць змены назвы дзяржаўнай мовы з [[Малдаўская мова|малдаўскай]] на румынскую. Кіраўніцтва ПДС меркавала, што іх падтрымлівае Расія. Таксама адбыўся контрпратэст у падтрымку румынскай мовы. * 26 сакавіка дзясяткі людзей выйшлі на акцыю пратэсту ля помніка [[Стэфан Вялікі|Штэфану Вялікаму]] ў Кішынёве, заклікаючы да [[Рух за аб'яднанне Румыніі і Малдовы|аб’яднання Малдовы і Румыніі]]. Некаторыя людзі таксама арганізавалі антыўніянісцкі контрпратэст<ref>{{Cite web|url=https://tv8.md/ro/2023/26/03/video-protest-in-centrul-capitalei-zeci-de-cetateni-s-au-adunat-pentru-a-cere-unirea-cu-romania/225583|title=/VIDEO/ Protest în centrul Capitalei: Zeci de cetățeni s-au adunat pentru a cere unirea cu România|website=tv8.md}}</ref>. ==== Красавік ==== * 13 красавіка Шор быў завочна асуджаны да 15 гадоў пазбаўлення волі за крадзеж мільярда долараў<ref>{{Cite web|url=https://www.barrons.com/news/moldova-court-gives-fugitive-oligarch-15-year-jail-term-f715f6f|title=Moldova Court Gives Fugitive Oligarch 15-year Jail Term|first=AFP-Agence France|last=Presse|website=www.barrons.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2023-04-13/moldovan-opposition-leader-gets-15-years-for-huge-bank-theft|title=Moldovan Opposition Leader Gets 15 Years for Huge Bank Theft|date=April 13, 2023}}</ref>. * 27 красавіка прама перад будынкам Інфармацыйныга цэнтра НАТА ў Кішынёве група людзей на чале з дэпутатамі Аляксандрам Несцяроўскім (нядаўна выйшаў з Сацыялістычнай партыі і пачаў супрацоўніцтва з партыяй «Шор»)<ref>{{Cite web|url=https://agora.md/2023/03/15/psrm-pierde-un-deputat-alexandr-nesterovschi-trece-din-echipa-socialistilor-in-cea-condusa-de-sor-dar-ramane-deputat-independent|title=PSRM pierde un deputat. Alexandr Nesterovschi trece din echipa socialiștilor, în cea condusă de Șor, dar rămâne deputat independent|website=AGORA|date=15 March 2023}}</ref> і Ірынай Лазаван растаптала сцяг НАТА. Яны сарвалі гэты сцяг і аблілі яго чырвонай фарбай, што сімвалізавала кроў<ref>{{Cite web|url=https://moldova1.md/p/8552|title=Led by two defectors, the NATO flag was trampled by a group of people|website=moldova1.md|date=27 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsmaker.md/ro/video-steagul-nato-calcat-in-picioare-de-deputatii-alexandr-nesterovschi-si-irina-lozovan/|title=(VIDEO) Steagul NATO, călcat în picioare de deputații Alexandr Nesterovschi și Irina Lozovan|first=Malvina|last=Cojocari|date=27 April 2023}}</ref>. * 27 красавіка Парламент Рэспублікі Малдова прагаласаваў за зняцце Ілана Шора з пасады дэпутата. Яго месца заняў Уладзімір Віцюк. ==== Май ==== [[Файл:Игорь_Додон_на_Дне_Победы.jpg|злева|міні|Былы прэзідэнт Рэспублікі Малдова [[Ігар Дадон]] (з ордэнам Святога Георгія) з членамі [[Шор (партыя)|партыі Шор]] на прарасійскім мітынгу [[Дзень Перамогі|9 мая 2023 года]]]] * 1 мая намеснік старшыні партыі «Шор» Марына Таўбер была арыштавана ў [[Міжнародны аэрапорт Кішынёў|аэрапорце Кішынёва]] па абвінавачванні ў карупцыі пры спробе ўцякчы з краіны ў [[Ізраіль]]<ref>{{Cite web|url=https://news.am/eng/news/757583.html|title=Moldova opposition party vice-chair detained at Chisinau airport|website=[[News.am]]|access-date=1 May 2023}}</ref>. * 9 мая кіроўная партыя PAS ушанавала памяць ахвяр [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў мемарыяльным комплексе «Этэрнітаця» ў Кішынёве, у той час як прарасійская [[Шор (партыя)|партыя Шор]] і [[Блок камуністаў і сацыялістаў]] адзначылі разам з некалькімі расійскімі дыпламатамі і паслом Расіі ў Малдове святкавалі «Перамогу Савецкага Саюза над фашызмам»<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ro/ziua-p%C4%83cii-%C8%99i-dezbin%C4%83rii-na%C8%9Bionale-%C3%AEn-moldova/a-65561259|title=Ziua păcii și dezbinării naționale în Moldova|website=dw.com|date=May 9, 2023}}</ref>. Прарасійскія дэманстранты прайшлі маршам з [[Георгіеўская стужка|георгіеўскай стужкай,]] [[Сімвал Z|сімвалам Z]] і выявамі [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]]<ref>{{Cite web|url=https://newsmaker.md/ro/panglici-interzise-stalin-baloane-si-nostalgie-sovietica-9-mai-la-chisinau-fotoreportaj/|title=Panglici interzise, Stalin, baloane și nostalgie sovietică. 9 mai la Chișinău - FOTOREPORTAJ|first=Mihaela|last=Conovali|date=9 May 2023}}</ref>. {{-}} * 14 мая Яўгенія Гуцул з партыі «Шор» перамагла на выбарах башкана Гагаузіі, здабыўшы перамогу над Рыгорам Узунам з [[Партыя сацыялістаў Рэспублікі Малдова|ПСРМ]]. Яе перадвыбарчая кампанія была заснавана на папулізме (адным з яе абяцанняў было будаўніцтва [[аэрапорт]]а ў [[Камрат|Камраце]]) <ref>{{Cite web|url=https://primul.md/ilan-sor-vom-construi-un-aeroport-in-gagauzia-pe-care-l-am-planificat-la-chisinau/|title=Ilan Șor: Vom construi un aeroport în Găgăuzia, pe care l-am planificat la Chișinău|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515073044/https://primul.md/ilan-sor-vom-construi-un-aeroport-in-gagauzia-pe-care-l-am-planificat-la-chisinau/|archive-date=2023-05-15|access-date=2023-06-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stiri.md/article/politica/sor-promite-sa-construiasca-un-aeroport-in-gagauzia-daca-gutul-va-castiga-alegerile|title=Șor va construi un aeroport în Găgăuzia, dacă Guțul va câștiga alegerile|website=stiri.md}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://realitatea.md/video-sor-promite-ca-va-construi-un-aeroport-in-gagauzia-cum-ar-putea-arata-obiectivul/|title=VIDEO Șor promite că va construi un aeroport în Găgăuzia. Cum ar putea arăta obiectivul|date=5 May 2023}}</ref> і абяцанні больш цесных адносін з Расіяй<ref>{{Cite web|url=https://adevarul.ro/stiri-externe/republica-moldova/cine-este-evghenia-gutul-castigatoarea-2266881.html|title=Cine este Evghenia Guțul, câștigătoarea scrutinului pentru funcția de bașcan al Găgăuziei, potrivit datelor preliminare|website=adevarul.ro|date=15 May 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.g4media.ro/bascan-in-gagauzia-candiata-pro-rusa-din-partidul-sor-evghenia-gutul-castiga-turul-doi-al-alegerilor-conform-datelor-preliminare.html|title=Bașcan în Găgăuzia: Candidata pro-rusă din partidul Șor, Evghenia Guțul, câștigă turul doi al alegerilor, conform datelor preliminare|website=G4Media.ro|date=15 May 2023}}</ref>. [[Марыя Захарава]], прэс-сакратарка МЗС Расіі, заявіла, што перамога Гуцул сведчыць, што [[Гагаузы|гагаузскі народ]] выступае супраць спроб Маі Санду румынізаваць і дэрусіфікаваць [[Гагаузія|Гагаузію]]<ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/externe/ministerul-rus-de-externe-o-ataca-pe-maia-sandu-vrea-sa-romanizeze-gagauzia-promoveaza-interesele-altei-tari-2351879|title=Ministerul rus de Externe o atacă pe Maia Sandu: Vrea să românizeze Găgăuzia. Promovează interesele altei țări|website=www.digi24.ro|date=17 May 2023}}</ref>. * 21 мая ўрад Малдовы арганізаваў у Кішынёве масавы праеўрапейскі мітынг, у якім, паводле некаторых звестак, прынялі ўдзел больш за 75 000 чалавек (паводле звестак [[Deutsche Welle|«Deutsche Welle»,]] у ім прынялі ўдзел больш за 100 000 чалавек)<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ro/miting-pro-european-cu-aproape-o-sut%C4%83-de-mii-de-oameni-la-chi%C8%99in%C4%83u/a-65691231|title=Miting pro-european cu o sută de mii de oameni la Chișinău – DW – 21.05.2023|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.romaniajournal.ro/amp/politics/big-pro-european-rally-in-chisinau-maia-sandu-our-country-project-is-to-join-eu-by-2030-roberta-metsolas-message-moldova-is-europe/|title=Big pro-European rally in Chisinau. Maia Sandu: Our country project is to join EU by 2030. Roberta Metsola's message: Moldova is Europe - the Romania Journal}}</ref>. Сярод удзельнікаў былі [[Прэзідэнт Малдовы|прэзідэнт Рэспублікі Малдова]] [[Мая Санду]], мэр Кішынёва [[Іон Чэбан]], прэзідэнт Еўрапарламента [[Раберта Мецола]]<ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/externe/metsola-mesaj-in-romana-la-chisinau-europa-este-republica-moldova-republica-moldova-este-europa-moldova-nu-este-singura-2356297|title=Metsola, mesaj în română la Chișinău: Europa este Republica Moldova. Republica Moldova este Europa. Moldova nu este singură|date=21 May 2023}}</ref>, румынскі дэпутат Еўрапарламента Зігфрыд Мурэшан і пасол Румыніі ў Малдове Крысціян Леон Цуркану<ref>{{Cite web|url=https://www.g4media.ro/imagine-cu-multimile-de-cetateni-adunati-la-mitingul-pro-european-din-chisinau-sunt-peste-75-000-de-manifestanti-si-oamenii-continua-sa-vina-maia-sandu-spunem-ferm-ca-moldovenii-au-ales-calea-euro.html|title=Imagini impresionante la Chișinău: Peste 75.000 de moldoveni adunați la mitingul pro-Europa convocat de Maia Sandu|date=21 May 2023}}</ref>. Праеўрапейскія мітынгі былі таксама арганізаваны малдаўскай дыяспарай у [[Брэшыя|Брэшыі]], [[Падуя|Падуі]], [[Венецыя|Венецыі]]<ref>{{Cite web|url=http://m.stiri.tvr.ro/cetatenii-moldoveni-din-tara-si-diaspora-asteptati-sa-participe-astazi-la-adunarea-moldova-europeana-mitingul-apolitic-convocat-de-pre-edinta-maia-sandu_931504.html|title=Miting de amploare la Chișinău. Roberta Metsola: Moldova nu este singură. Maia Sandu: Suntem europeni. Locul nostru este în UE. Nu mai vrem să fim sub șantajul Kremlinului|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521154702/http://m.stiri.tvr.ro/cetatenii-moldoveni-din-tara-si-diaspora-asteptati-sa-participe-astazi-la-adunarea-moldova-europeana-mitingul-apolitic-convocat-de-pre-edinta-maia-sandu_931504.html|archive-date=2023-05-21|access-date=2023-06-19}}</ref>, [[Лондан]]е, [[Рыга|Рызе]]<ref>{{Cite web|url=https://anticoruptie.md/ro/stiri/diaspora-moldovei-din-mai-multe-tari-se-solidarizeaza-cu-participantii-la-adunarea-nationala-moldova-europeana|title=Diaspora Moldovei din mai multe țări se solidarizează cu participanții la Adunarea Națională "Moldova Europeană"}}</ref>, [[Бухарэст|Бухарэсце]], [[Ясы|Яссах]], [[Брусель|Бруселі]], [[Вільня|Вільніюсе]], [[Рым]]е, [[Прага|Празе]], [[Мілан]]е, [[Вена|Вене]], [[Страсбур]]ы<ref>{{Cite web|url=https://unica.md/monden/solidaritate-si-in-diaspora-dansuri-muzica-si-mii-de-kilometri-parcursi-cum-a-fost-sarbatorita-moldova-europeana-in-afara-tarii/|title=Solidaritate și în diasporă! Dansuri, muzică și mii de kilometri parcurși! Cum a fost sărbătorită "Moldova Europeană" în afara țării|date=21 May 2023}}</ref>, [[Парыж]]ы, [[Талін]]е, [[Берлін]]е, [[Дублін]]е, [[Мадрыд]]зе і [[Стакгольм]]е. У той жа дзень партыя «Шор» арганізавала контрпратэсты ў [[Камрат|Камраце]], [[Бэлць|Бельцах]] і [[Архей (горад)|Аргееве]], галоўнай мэтай якіх было правядзенне рэферэндуму для вызначэння будучыні знешняй палітыкі Малдовы. Партыя «Шор» заявіла, што ў контрпратэстах прынялі ўдзел больш за 60 000 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-international-26280357-video-nu-vazut-cel-mai-mare-miting-pro-din-moldova-actuala-guvernare-trebuie-mai-demonstreze-niste-pasi-concreti-corespondenta-chisinau.htm|title=VIDEO Ce nu s-a văzut la TV la cel mai mare miting pro-UE din Moldova: "Actuala guvernare trebuie să mai demonstreze niște pași concreți"- corespondență de la Chișinău}}</ref>. * 22 мая 2023 года былыя дэпутаты ПСРМ Аляксандр Несцяроўскі, Ірына Лазаван, Васіле Боля і Аляксандр Сухадольскі далучыліся да партыі «Адраджэнне» на чале з Сяргеем Мішыным<ref>{{Cite web|url=https://www.publika.md/psrm-slabeste-deputatii-vasile-bolea-alexandr-suhodolschi-irina-lozovan-si-alexandr-nesterovschi-au-aderat-la-partidul-renastere-_3136983.html|title=PSRM slăbește. Deputații Vasile Bolea, Alexandr Suhodolschi, Irina Lozovan și Alexandr Nesterovschi au aderat la Partidul Renaștere &#124; PUBLIKA .MD - AICI SUNT ȘTIRILE|date=22 May 2023}}</ref>. Боля заявіў, што партыя прасоўвае каштоўнасці [[Праваслаўная царква|ўсходняга праваслаўя]], традыцыяналізму, малдаўскага нацыяналізму і хоча стаць найбуйнейшай левай сілай у Малдове<ref>{{Cite web|url=https://realitatea.md/bolea-nesterovschi-lozovan-si-suhodulschi-isi-propun-ca-partidul-renasterea-sa-fie-principala-forta-de-stanga/|title=Bolea, Nesterovschi, Lozovan și Suhodulschi își propun ca Partidul "Renașterea" să fie principala forță de stânga|date=22 May 2023}}</ref>. Партыя таксама хоча, каб [[руская мова]] стала адной з дзяржаўных моў Рэспублікі Малдова<ref>{{Cite web|url=https://realitatea.md/bolea-nesterovschi-lozovan-si-suhodulschi-isi-propun-ca-partidul-renasterea-sa-fie-principala-forta-de-stanga/|title=Bolea, Nesterovschi, Lozovan și Suhodulschi își propun ca Partidul "Renașterea" să fie principala forță de stânga|date=22 May 2023}}</ref>. У цяперашні час яна лічыцца партыяй-сатэлітам партыі «Шор»<ref>{{Cite web|url=https://moldova1.md/p/9998/socialistilor-vasile-bolea-si-alexandr-suhodolski-au-aderat-la-partidul-renastere--aliat-al-partidului-sor-|title=Socialiștii Vasile Bolea și Alexandr Suhodolski au aderat la Partidul "Renaștere", aliat al Partidului "Șor"|date=22 May 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsmaker.md/ro/socialistii-se-reinventeaza-dupa-discutiile-cu-ilan-sor-deputatii-vasile-bolea-si-alexandr-suhodolskii-au-aderat-la-partidul-renasterea/|title=Socialiștii se reinventează după discuțiile cu Ilan Șor? Deputații Vasile Bolea și Alexandr Suhodolskii au aderat la Partidul "Renașterea"|date=22 May 2023}}</ref>. * 31 мая [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць [[Уладзімір Георгіевіч Плахатнюк|Уладзіміра Плахатнюка]], [[Ілан Шор|Ілана Шора]] і Марыны Таўбер за іх сувязі з расійскім урадам. ==== Чэрвень ==== * 3 чэрвеня ў Кішынёве акбыўся прарасійскі мітынг, арганізаваны партыямі «Адраджэнне», «[[Шор (партыя)|Шор]]» і [[Блок камуністаў і сацыялістаў|Блокам камуністаў і сацыялістаў]]. Пратэст быў накіраваны супраць рашэння ўрада Рэспублікі Малдова замяніць [[Дзень Перамогі]] Днём памяці і прымірэння, прысвечаным загінулым у Другой сусветнай вайне. * 19 чэрвеня [[Шор (партыя)|партыя Шор]] была абвешчана па-за законам і забаронена пасля канчатковага рашэння [[Канстытуцыйны суд Малдовы|Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Малдова]]. == Рэакцыя == * {{Сцяг|Расія}}: 10 сакавіка 2023 года [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|міністр замежных спраў Расіі]] [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргей Лаўроў]] абвінаваціў Захад у двайных стандартах, бо той падтрымлівае [[Пратэсты ў Грузіі (2023)|антыўрадавыя пратэсты ў Грузіі]], але асуджае іх у Рэспубліцы Малдова<ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/externe/serghei-lavrov-e-nemultumit-ca-protestele-din-republica-moldova-sunt-condamnate-de-occident-2278505|title=Serghei Lavrov e nemulțumit că protestele din Republica Moldova sunt condamnate de Occident|website=www.digi24.ro|date=March 10, 2023}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-10-20}} [[Катэгорыя:Гісторыя Малдовы]] 1z639thkcje6ak4c0zzfuxmhol1cniu 5143609 5143607 2026-05-19T17:13:15Z M.L.Bot 261 5143609 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Пратэсты ў Малдове (2022—2023) | месца = {{Сцягафікацыя|Малдова}} | выява = [[Выява:Protest organizat de Partidul ȘOR, la Președinția Republicii Moldova - 2 octombrie 2022.png|300пкс]] | дата = [[18 верасня]] [[2022]] года — [[19 чэрвеня]] [[2023]] года | прычыны = Рост цэн на прыродны газ і інфляцыя | мэты = * Адстаўка прэзідэнта [[Мая Санду|Маі Санду]]; * Адстаўка ўрада,<br>Роспуск парламента; * Датэрміновыя выбары; * Змена курсу Рэспублікі Малдова на паляпшэнне адносін з [[Расія]]й. | вынік = * Адстаўка ўрада [[Наталля Гаўрыліца|Наталлі Гаўрыліцы]]; * Прызначэнне [[Дарын Рэчан|Дарына Рэчана]] новым прэм’ер-міністрам 16 лютага 2023 года; * Афіцыйнае змяненне дзяржаўнай мовы Малдовы з румынскай на малдаўскую 23 сакавіка 2023 года; * Завочнае асуджэнне [[Ілан Шор|Ілана Шора]] на 15 гадоў пазбаўлення волі па абвінавачанні ў хабарніцтве 13 красавіка 2023 года; * Перамога Яўгеніі Гуцул ад партыі «[[Шор (партыя)|Шор]]» на выбарах башкана Гагаузіі ў 2023 годзе; * З’яўленне Партыі Адраджэння як прашораўскага адколу ПСРМ; * Забарона [[Шор (партыя)|партыі Шор]] 19 чэрвеня 2023 года. | метады = [[Мітынг|дэманстрацыі]], [[пратэст]]ы | бок1 = [[File:Logo of the ȘOR Party.png|20px]] [[Шор (партыя)|Партыя «Шор»]] * [[Файл:Logo of the Party of Communists of the Republic of Moldova.svg|20px]] [ПКРМ]] * [[Файл:Logo of the Party of Socialists of the Republic of Moldova.svg|20px]] [[ПСРМ]] | бок2 = {{Сцяг Малдовы}} [[Мая Санду]] }} 18 верасня 2022 года ў сталіцы [[Малдова|Малдовы]], [[Кішынёў|Кішынёве]], пачаліся пратэсты з патрабаваннем адстаўкі празаходняга ўрада краіны<ref>{{Cite web|url=https://ziare.com/proteste-chisinau/proteste-chisinau-manifestantii-cer-demisia-maiei-sandu-1766470|title=Proteste violente la Chișinău. Manifestanții au cerut demisia Maiei Sandu|website=Ziare.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/externe/moldova/protestele-mai-lungi-de-4-ore-si-blocarea-drumurilor-publice-interzise-in-rep-moldova-dupa-o-luna-de-manifestatii-antiguvernamentale-2117523|title=Protestele mai lungi de 4 ore și blocarea drumurilor publice, interzise în Rep. Moldova după o lună de manifestații antiguvernamentale|website=www.digi24.ro}}</ref> на фоне росту цэн на прыродны газ і [[Інфляцыя|інфляцыі]], часткова выкліканых [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|вайной ва Украіне]] . Арганізатарам пратэстаў выступіла прарасійская [[Шор (партыя)|партыя «ШОР»]]. Падчас пратэстаў журналісты выявілі, што партыя прапаноўвала некаторым пратэстоўцам грашовыя выплаты за ўдзел у мітынгах. Партыя «ШОР» таксама прапаноўвала ўсім удзельнікам пратэсту бясплатны праезд да сталіцы<ref name="автоссылка12">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://newsmaker.md/rus/novosti/shor-priznal-chto-daet-protestuyuschim-dengi-na-proezd-i-na-edu-pleval-ya-na-vashu-prokuraturu/|title=Шор признал, что дает протестующим деньги «на проезд и на еду»: «Плевал я на вашу прокуратуру»|author=Ольга Гнаткова|website=NewsMaker|date=2022-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425203358/https://newsmaker.md/rus/novosti/shor-priznal-chto-daet-protestuyuschim-dengi-na-proezd-i-na-edu-pleval-ya-na-vashu-prokuraturu/|archive-date=2023-04-25|access-date=2023-04-25|url-status=live}}</ref><ref name=":02" /> на сродкі, прадастаўленыя [[Ілан Шор|Іланам Шорам]], алігархам і лідарам партыі «ШОР», які ўцёк з краіны праз абвінавачванні ў карупцыі<ref name=":32" />. == Храналогія == === 2022 год === ==== Верасень ==== * 18 верасня каля 20 000 чалавек прынялі ўдзел у акцыі пратэсту ў Кішынёве, патрабуючы адстаўкі празаходняга ўрада. ==== Кастрычнік ==== * 13 кастрычніка ўлады Рэспублікі Малдова прынялі рашэнне забараніць правядзенне сходаў, якія блакуюць поласы руху, транспартныя артэрыі або пад’ездныя шляхі да дзяржаўных устаноў на працягу тыдня, дазволіўшы гэта толькі ў выхадныя дні максімум на чатыры гадзіны. * 14 кастрычніка ў цэнтры [[Сталіца|сталіцы]] прайшла шматлікая акцыя пратэсту супраць мер, прынятых уладамі, у выніку якой былі затрыманыя 4 чалавекі. * 18 кастрычніка расійскі «Нацыянальна-вызваленчы рух» распачаў у [[Гагаузія|Гагаузіі]] кампанію з мэтай «прызнання незаконным [[Распад СССР|распаду Савецкага Саюза]] і аднаўлення межаў былога [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|Савецкага Саюза]] ў адпаведнасці з вынікамі Другой сусветнай вайны». * 26 кастрычніка 2022 года [[Міністэрства фінансаў ЗША]] ўвяло санкцыі супраць [[Ілан Шор|Ілана Шора]] і [[Уладзімір Георгіевіч Плахатнюк|Уладзіміра Плахатнюка]] за іх сувязі з расійскім урадам<ref>{{Cite web|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1049|title=Treasury Targets Corruption and the Kremlin's Malign Influence Operations in Moldova|website=U.S. Department of the Treasury|archive-url=https://web.archive.org/web/20221107083608/https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1049|archive-date=7 November 2022|access-date=7 November 2022|url-status=live}}</ref>. ==== Лістапад ==== * 6 лістапада больш за 50 000 прыхільнікаў партыі «ШОР» прынялі ўдзел у пратэсце ў сталіцы Кішынёве, зноў патрабуючы адстаўкі празаходняга ўрада і правядзення датэрміновых выбараў. * 8 лістапада ўрад Рэспублікі Малдова абвясціў, што звярнуўся ў Канстытуцыйны суд з просьбай ініцыяваць працэдуру забароны малдаўскай партыі «ШОР» у сувязі з меркаваным прасоўваннем ёй замежных інтарэсаў і нападам на нацыянальны суверэнітэт і незалежнасць<ref>{{Cite web|lang=ro-RO|url=https://p.dw.com/p/4JCka|title=Ministrul Justiției declanșează mecanismul de interzicere a partidului "Șor"|first=Vitalie|last=Călugăreanu|website=[[Deutsche Welle]]|date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215030547/https://www.dw.com/ro/ministrul-justi%C8%9Biei-declan%C8%99eaz%C4%83-mecanismul-de-interzicere-a-partidului-%C8%99or/a-63682592|archive-date=15 February 2023|access-date=2022-11-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://eadaily.com/ru/news/2022/11/08/posledniy-akkord-oppozicii-minyust-moldavii-iniciiroval-zapret-partii-shor|title=Последний аккорд оппозиции: Минюст Молдавии инициировал запрет партии "Шор"|website=EurAsia Daily|date=8 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221109030332/https://eadaily.com/ru/news/2022/11/08/posledniy-akkord-oppozicii-minyust-moldavii-iniciiroval-zapret-partii-shor|archive-date=9 November 2022|access-date=2022-11-09|url-status=live}}</ref>. * 13 лістапада тысячы антыўрадавых пратэстоўцаў вярнуліся на вуліцы Кішынёва. ==== Снежань ==== * 7 снежня [[Ілан Шор]] звярнуўся да прэзідэнта [[Мая Санду|Маі Санду]] з просьбай вылучыць яго кандыдатуру на пасаду [[прэм’ер-міністр Малдовы|прэм’ер-міністра Малдовы]]<ref>{{Cite web|url=https://stiri.md/article/politica/ilan-sor-se-vrea-prim-ministru-al-r-moldova|title=Ilan Șor se vrea prim-ministru al R. Moldova|website=stiri.md|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211091711/https://stiri.md/article/politica/ilan-sor-se-vrea-prim-ministru-al-r-moldova|archive-date=11 December 2022|access-date=11 December 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://replicamedia.md/ro/article/4MnkpOkww/video-fugarul-ilan-sor-face-apel-presedintei-sandu-sa-demita-guvernul-sa-fie-numit-prim-ministru-si-isi-inainteaza-propriul-business-plan-de-salvare-a-moldovei-de-saracie.html|title=VIDEO/ Fugarul Ilan Șor face apel președintei Sandu să demită Guvernul, să fie numit prim-ministru și își înaintează propriul business plan de "salvare a Moldovei de sărăcie"|website=Replica Media|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211091711/https://replicamedia.md/ro/article/4MnkpOkww/video-fugarul-ilan-sor-face-apel-presedintei-sandu-sa-demita-guvernul-sa-fie-numit-prim-ministru-si-isi-inainteaza-propriul-business-plan-de-salvare-a-moldovei-de-saracie.html|archive-date=11 December 2022|access-date=11 December 2022|url-status=live}}</ref>. * 11 снежня ў Кішынёве адбылася новая антыўрадавая акцыя пратэсту, ініцыяваная Партыяй будаўніцтва дома ў Еўропе (PACE)<ref>[https://moldova1.md/p/891/duminica-cu-protest-la-chisinau-simpatizantii-pace-au-pichetat-sediul-ambasadei-sua-delegatiei-ue-si-pas Duminică cu protest, la Chișinău. Simpatizanții PACE au pichetat sediul Ambasadei SUA, Delegației UE și PAS] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230115235141/https://moldova1.md/p/891/duminica-cu-protest-la-chisinau-simpatizantii-pace-au-pichetat-sediul-ambasadei-sua-delegatiei-ue-si-pas|date=15 January 2023}}.</ref>. * 15 снежня расследаванне «Orheileaks» выявіла сувязі паміж пратэстоўцамі партыі «ШОР» і ўніянісцкім актывістам Уладам Білецкім. Апошні адмаўляў сваю сувязь з пратэстоўцамі. * 18 снежня Партыя сацыялістаў Рэспублікі Малдова (ПСРМ) арганізавала пратэст ва [[Унгень|Унгенах]]<ref>[https://agora.md/stiri/111360/psrm-organizeaza-proteste-la-ungheni-deputati-si-activisti-la-fata-locului PSRM organizează proteste la Ungheni: Deputați și activiști, la fața locului] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230215030552/https://agora.md/stiri/111360/psrm-organizeaza-proteste-la-ungheni-deputati-si-activisti-la-fata-locului|date=15 February 2023}}.</ref>. * 19 снежня вяшчанне шасці малдаўскіх тэлеканалаў, звязаных з Іланам Шорам (Prime TV, RTR Moldova, Accent TV, NTV Moldova, TV6 і Orhei TV), было часова прыпынена па абвінавачванні ў прарасійскай прапагандзе і распаўсюджванні ілжывай інфармацыі пра вайну паміж Расіяй і Украінай<ref>{{Cite web|url=https://www.euronews.ro/articole/sase-televiziuni-interzise-temporar-in-republica-moldova-pentru-transmiterea-de-i|title=Șase televiziuni interzise temporar, în Republica Moldova, pentru transmiterea de informații incorecte despre războiul din Ucraina|website=euronews.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213143438/https://www.euronews.ro/articole/sase-televiziuni-interzise-temporar-in-republica-moldova-pentru-transmiterea-de-i|archive-date=13 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.libertatea.ro/stiri/6-posturi-de-televiziune-din-republica-moldova-au-ramas-fara-licenta-de-emisie-pe-peioada-starii-de-urgenta-4383391|title=Șase posturi TV din Republica Moldova, acuzate de legături cu oligarhi cercetați penal, au rămas fără licență de emisie|first=Andrei|last=Stan|website=Libertatea|date=16 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229214753/https://www.libertatea.ro/stiri/6-posturi-de-televiziune-din-republica-moldova-au-ramas-fara-licenta-de-emisie-pe-peioada-starii-de-urgenta-4383391|archive-date=29 December 2022|access-date=14 February 2023|url-status=live}}</ref>. Каналы працягнулі вяшчанне на іншых платформах. === 2023 год === ==== Студзень ==== * 25 студзеня некалькі журналістаў прыпыненых тэлеканалаў на чале з Аляксеем Лунгу правялі акцыю пратэсту ў [[Бухарэст|Бухарэсце]], патрабуючы ўмяшання румынскіх уладаў для перамоваў з уладамі Малдовы аб аднаўленні дзеяння ліцэнзій на вяшчанне прыпыненых каналаў. На наступны дзень, 26 студзеня, журналісты правялі акцыю пратэсту каля будынка [[Савет Еўропы|Савета Еўропы]] ў [[Страсбур]]ы. У той жа дзень расійскія дэпутаты Леанід Калашнікаў і Святлана Журава папярэдзілі, што намеры Малдовы [[Рух за аб'яднанне Румыніі і Малдовы|аб’яднацца з Румыніяй]], а затым уступіць у [[НАТА]], прывядуць да яе знішчэння<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-international-26038500-chisinaul-amenintat-din-nou-regimul-moscova-repetarea-scenariului-ucrainean-romania-cea-mai-inapoiata-tara-din-nato.htm|title=Chișinăul, amenințat din nou de regimul de la Moscova cu "repetarea scenariului ucrainean"/ "România, cea mai înapoiată țară din NATO"|website=www.hotnews.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.intellinews.com/russian-lawmakers-warn-moldova-s-nato-aspirations-may-lead-to-its-destruction-267920/|title=Russian lawmakers warn Moldova's Nato aspirations may lead to its destruction|date=25 January 2023}}</ref>. * 26 студзеня сотні пенсіянераў з ліку прыхільнікаў партыі «ШОР» правялі ў чацвер акцыю пратэсту каля прэзідэнцкага палаца, патрабуючы адстаўкі Маі Санду<ref>{{Cite web|url=https://www.infotag.md/populis-ru/304380/|title=(VIDEO) PROTEST AL VÂRSTNICILOR ÎN CENTRUL CHIȘINĂULUI, CARE AU CERUT DEMISIA PREȘEDINTELUI|website=Infotag.md|date=26 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127061059/https://www.infotag.md/populis-ru/304380/|archive-date=27 January 2023|access-date=27 January 2023|url-status=live}}</ref>. ==== Люты ==== * 2 лютага міністр замежных спраў Расіі [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргей Лаўроў]] заявіў, што Малдова можа напаткаць лёс Украіны (г.зн.падвергнуцца нападу з боку Расіі), калі прэзідэнт Малдовы Мая Санду, якая мае румынскае грамадзянства, захоча [[Рух за аб'яднанне Румыніі і Малдовы|аб’яднання Малдовы з Румыніяй]] і ўступлення ў НАТА<ref>{{Cite web|url=https://www.g4media.ro/lavrov-propagandistul-sef-al-rusiei-lanseaza-noi-amenintari-la-adresa-moldovei-occidentul-vrea-sa-transforme-republica-moldova-in-urmatoare-ucraina-despre-maia-sandu-are-cetatenie-romana-si-este.html|title=Lavrov, propagandistul-șef al Rusiei, lansează noi amenințări la adresa Moldovei: Occidentul vrea să transforme Republica Moldova în următoare Ucraină / Despre Maia Sandu: Are cetățenie română și este pregătită să se unească cu România|date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132420/https://www.g4media.ro/lavrov-propagandistul-sef-al-rusiei-lanseaza-noi-amenintari-la-adresa-moldovei-occidentul-vrea-sa-transforme-republica-moldova-in-urmatoare-ucraina-despre-maia-sandu-are-cetatenie-romana-si-este.html|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stirileprotv.ro/stiri/international/serghei-lavrov-spune-ca-occidentul-vrea-sa-transforme-moldova-in-viitoarea-ucraina-maia-sandu-este-dispusa-la-orice.html|title=Lavrov: Occidentul vrea să transforme Moldova în "viitoarea Ucraină", iar Maia Sandu este "nerăbdătoare să intre în NATO"|website=Stirileprotv.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205184601/https://stirileprotv.ro/stiri/international/serghei-lavrov-spune-ca-occidentul-vrea-sa-transforme-moldova-in-viitoarea-ucraina-maia-sandu-este-dispusa-la-orice.html|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.romaniajournal.ro/politics/lavrov-threatens-again-the-republic-of-moldova-it-could-become-the-next-ukraine/|title=Lavrov threatens again the Republic of Moldova: It could become the next Ukraine|date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132418/https://www.romaniajournal.ro/politics/lavrov-threatens-again-the-republic-of-moldova-it-could-become-the-next-ukraine/|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.novinite.com/articles/218696/Lavrov%3A+Moldova+could+be+the+next+Ukraine|title=Lavrov: Moldova could be the next Ukraine|website=www.novinite.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132419/https://www.novinite.com/articles/218696/Lavrov%3A+Moldova+could+be+the+next+Ukraine|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://spotmedia.ro/stiri/eveniment/rusia-ameninta-moldova-va-deveni-urmatoarea-ucraina-maia-sandu-este-dispusa-la-orice|title=Rusia amenință Moldova: Va deveni următoarea Ucraină. Maia Sandu este dispusă la orice! UPDATE Replică de la Chișinău|date=2 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230205132422/https://spotmedia.ro/stiri/eveniment/rusia-ameninta-moldova-va-deveni-urmatoarea-ucraina-maia-sandu-este-dispusa-la-orice|archive-date=5 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref>. <!--* Pe 9 februarie, președintele ucrainean [[Уладзімір Аляксандравіч Зяленскі|Volodimir Zelenski]] a declarat în [[Еўрапейскі парламент|Parlamentul European]] că serviciile secrete ucrainene au descoperit un plan de răsturnare a actualei conduceri moldovenești și înlocuirea acesteia cu una pro-rusă. El a mai declarat că aceste planuri au fost transmise guvernului Republicii Moldova.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ro/zelenski-rusia-vrea-s%C4%83-distrug%C4%83-republica-moldova/a-64654973|title=Zelenski: "Rusia vrea să distrugă Republica Moldova" &#124; DW &#124; 09.02.2023|website=[[Deutsche Welle]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213123545/https://www.dw.com/ro/zelenski-rusia-vrea-s%C4%83-distrug%C4%83-republica-moldova/a-64654973|archive-date=13 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref> Rusia a negat orice acuzație.<ref>{{Cite web|url=https://mariustuca.ro/article-64972.html|title=Kremlin: "nu există niciun plan de destabilizare a Republicii Moldova"|website=mariustuca.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215030551/https://mariustuca.ro/article-64972.html|archive-date=15 February 2023|access-date=14 February 2023|url-status=live}}</ref> * Pe 10 februarie, guvernul Republicii Moldova și-a dat demisia din cauza crizei în desfășurare. * Pe 13 februarie, Maia Sandu a anunțat un plan violent al Rusiei, cu atacuri teroriste și luări de ostatici, pentru a răsturna guvernului condus de [[Партыя «Дзеянне і салідарнасць»|PAS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26079544-video-maia-sandu-anunta-plan-violent-rusiei-atacuri-luari-ostatici-pentru-subminarea-republicii-moldovei-care-strategia-moscovei.htm|title=VIDEO Maia Sandu anunță un plan violent al Rusiei, cu atacuri și luări de ostatici, pentru subminarea Republicii Moldovei / Care ar fi strategia Moscovei|website=www.hotnews.ro|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213123543/https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26079544-video-maia-sandu-anunta-plan-violent-rusiei-atacuri-luari-ostatici-pentru-subminarea-republicii-moldovei-care-strategia-moscovei.htm|archive-date=13 February 2023|access-date=13 February 2023|url-status=live}}</ref> Irina Vlah, guvernatorul Găgăuziei, a pretins că «Maia Sandu caută scuze pentru a transforma Moldova într-un [[stat polițienesc]]».<ref>{{Cite web|url=https://timpul.md/articol/irina-vlah-o-ataca-dur-pe-maia-sandu.html|title=Irina Vlah o atacă dur pe Maia Sandu|website=Timpul.md|date=13 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230215030554/https://timpul.md/articol/irina-vlah-o-ataca-dur-pe-maia-sandu.html|archive-date=15 February 2023|access-date=14 February 2023|url-status=live}}</ref> * Pe 16 februarie, un nou guvern condus de [[Дарын Рэчан|Dorin Recean]] a depus jurământul. Noul premier a declarat că neutralitatea Moldovei nu va proteja țara de vreo agresiune militară.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ro/premierul-dorin-recean-la-%C3%AEnvestire-neutralitatea-nu-ne-ap%C4%83r%C4%83-%C3%AEn-caz-de-agresiune/a-64731567|title=Premierul Dorin Recean la învestire: "Neutralitatea nu ne apără în caz de agresiune"|website=DW.COM|date=February 16, 2023}}</ref> * Pe 19 februarie, sute de protestatari<ref>{{Cite web|url=https://ziare.com/republica-moldova/republica-moldova-chisina-proteste-pro-rusi-partidul-sor-1789821|title=Au început protestele prorușilor din Partidul Șor, la Chișinău. Mii de oameni au fost aduși cu autobuzele din toată țara pentru a destabiliza guvernul|website=Ziare.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.stiripesurse.ro/scene-incredibile-la-chisinau-mii-de-sustinatori-ai-rusiei-au-iesit-in-strada-si-protesteaza-video_2798835.html|title=Scene incredibile la Chișinău: mii de susținători ai Rusiei au ieșit în stradă și protestează/ Video|website=Stiri pe surse}}</ref> [[Русафілія|pro-ruși]] au luat parte la un protest din capitala Chișinău, încă odată cerând demisia guvernului pro-occidental.<ref>{{Cite web|url=https://www.mediafax.ro/externe/proteste-masive-la-chisinau-putin-forteaza-o-lovitura-de-stat-impotriva-maiei-sandu-21622771|title=Proteste la Chișinău. Putin forțează o lovitură de stat împotriva Maiei Sandu|website=Mediafax.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://moldova.europalibera.org/a/protest-antiguvernamental-la-chișinău/32278188.html|title=Protest antiguvernamental la Chișinău|first=Alexandru|last=Bordian|date=19 February 2023}}</ref> În ciuda faptului că Marina Tauber, liderul protestelor, a negat orice legătură cu autoritățile ruse, unii protestatari au cerut intervenția militară a Rusiei în Moldova și aderarea sa la Rusia. Politicianul ucrainean Mihailo Podolyak a pretins că Rusia încearcă să organizeze o [[Дзяржаўны пераварот|lovitură de stat]] în Moldova.<ref>{{Cite web|url=https://ziare.com/oficial/inalt-oficial-ucraina-rusia-vrea-sa-preia-puterea-moldova-1789810|title=Înalt oficial din Ucraina despre o presupusă lovitură de stat la Chișinău: "Rusia vrea să preia puterea în Republica Moldova" nu "cu tancuri", ci cu "bandiți"|website=Ziare.com}}</ref> Numeroși alți oameni au organizat un contraprotest, mărșăluind cu steaguri ale [[Сцяг Румыніі|României]] și NATO.<ref>{{Cite web|url=https://stirileprotv.ro/stiri/international/protest-organizat-de-fortele-pro-ruse-la-chisinau-opt-autobuze-au-adus-manifestanti-din-balti-video.html|title="Marele" miting al pro-rușilor de la Chișinău s-a încheiat după doar o oră și jumătate, cu lansarea unor porumbei|website=Stirileprotv.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nordnews.md/la-chisinau-s-a-organizat-un-contraprotest-oamenii-au-venit-cu-drapele-ale-romaniei-si-nato/|title=La Chișinău s-a organizat un contraprotest. Oamenii au venit cu drapele ale României și NATO|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219163922/https://nordnews.md/la-chisinau-s-a-organizat-un-contraprotest-oamenii-au-venit-cu-drapele-ale-romaniei-si-nato/|archive-date=2023-02-19|access-date=2023-03-18}}</ref> În aceeași zi, premierul Moldovei [[Дарын Рэчан|Dorin Recean]] a cerut să se pună capăt prezenței militare ruse în Transnistria și o reunificare pașnică a Moldovei și Transnistriei. [[Дзмітрый Сяргеевіч Пяскоў|Dmitri Peskov]], secretarul de presă al președinelui rus [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Vladimir Putin]], a pretins că actuala conducere a Moldovei provoacă o isterie [[Русафобія|anti-Rusia]].<ref>{{Cite web|url=https://moldova.europalibera.org/a/peskov-răspunde-la-declarațiile-lui-recean-despre-demilitarizarea-transnistriei-/32279428.html|title=Peskov răspunde la declarațiile lui Recean despre demilitarizarea Transnistriei|website=moldova.europalibera.org}}</ref> Deputatul rus Serghei Mironov, liderul partidului [[Doar o Rusie — Pentru Adevăr]], care are o relații apropiate cu [[Партыя сацыялістаў Рэспублікі Малдова|socialiștii din Moldova]], a amenințat cu un atac militar al Rusiei dacă Moldova intră în Transnistria;<ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/actualitate/noul-premier-al-republicii-moldova-cere-demilitarizarea-transnistriei-si-evacuarea-trupelor-rusesti-din-regiune-2257037|title=Noul premier al Republicii Moldova cere "demilitarizarea Transnistriei" și evacuarea trupelor rusești din regiune|website=www.digi24.ro}}</ref> de asemena a pretins că aderarea Transnistriei la Moldova este un [[Вялікая Румынія|vis]] al naționaliștilor româno-moldoveni.<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-international-26091752-deputat-rus-ameninta-republica-moldova-extinderea-operatiunii-speciale-timp-sustine-ucraina-vrea-ocupe-depozitele-armament-din-cobasna.htm|title=Un deputat rus amenință Republica Moldova cu extinderea "operațiunii speciale", în timp ce susține că Ucraina vrea să "ocupe" depozitele cu armament din Cobasna|website=www.hotnews.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.profit.ro/povesti-cu-profit/vecini/deputatul-serghei-mironov-liderul-partidului-pro-kremlin-rusia-justa-ameninta-chisinaul-cu-invazia-operatiunea-militara-speciala-ar-putea-fi-extinsa-si-in-moldova-replica-de-peste-prut-21023143|title=Un deputat rus, lider de partid pro-Kremlin, amenință Republica Moldova cu invazia. Replica Chișinăului|website=Profit.ro}}</ref> * Pe 21 februarie, președintele rus [[Уладзімір Уладзіміравіч Пуцін|Vladimir Putin]] a revocat decretul care a susținut suveranitatea Moldovei în rezolvarea conflictului Transnistrean.<ref>{{Cite web|url=https://english.alarabiya.net/News/world/2023/02/22/Russia-s-Putin-cancels-decree-underpinning-Moldova-sovereignty-in-separatist-conflict|title=Russia's Putin cancels decree underpinning Moldova sovereignty in separatist conflict|website=Al Arabiya English|date=22 February 2023}}</ref> În aceeași zi, premierul [[Дарын Рэчан|Dorin Recean]] a declarat că Rusia a încercat să preia [[Міжнародны аэрапорт Кішынёў|Aeroportul Chișinău]] sub controlul său, pentru a aduce diversioniști ruși și pro-ruși să răstoarne guvernul Republicii Moldova.<ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/392831-premer-moldovi-pidtverdiv-slova-zelenskogo-pro-plani-rf-zahopiti-aeroport-kisineva-dla-perekidanna-vijskovih/|title=Прем'єр Молдови визнав загрозу російської атаки на Кишинів|website=Суспільне}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stirileprotv.ro/stiri/international/premierul-dorin-recean-rusia-a-incercat-sa-preia-aeroportul-chisinau-exista-mai-multe-scenarii-de-destabilizare-a-moldovei.html|title=Premierul Dorin Recean: Rusia a încercat să preia Aeroportul Chișinău. Există mai multe scenarii de destabilizare a Moldovei|website=Stirileprotv.ro}}</ref> * Pe 27 februarie, Wizz Air a anunțat că suspendă toate zborurile din și dinspre [[Міжнародны аэрапорт Кішынёў|Aeroportul Chișinău]], din cauza îngrijorilor cu privire la securitate legate de creșterea tensiunilor cu Rusia. Majoritatea rutelor au fost relocate la Aeroportul Iași din România.<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/en/wizz-air-suspends-flights-to-moldova-over-security-concerns/a-64837335|title=Wizz Air suspends flights to Moldova over security concerns – DW – 02/28/2023|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref>--> ==== Сакавік ==== * 2 сакавіка Парламент Рэспублікі Малдова прагаласаваў за змяненне дзяржаўнай мовы з [[Малдаўская мова|малдаўскай]] на румынскую. Гэтая ідэя была падтрымана кіроўнай партыяй «[[Партыя «Дзеянне і салідарнасць»|Дзеянне і салідарнасць]]» і падвергнулася рэзкай крытыцы з боку [[Блок камуністаў і сацыялістаў|Блока камуністаў і сацыялістаў]]<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-esential-26117106-video-imbranceli-scandal-parlamentul-chisinau-limba-moldoveneasca-dispare-din-toate-legile-republicii-moldova.htm|title=VIDEO Îmbrânceli și scandal în Parlamentul de la Chișinău / "Limba moldovenească" dispare din toate legile Republicii Moldova|website=www.hotnews.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://moldova.europalibera.org/a/decizie-cu-sc%C3%A2ntei-limba-moldoveneasc%C4%83-va-fi-%C3%AEnlocuit%C4%83-cu-limba-rom%C3%A2n%C4%83-%C3%AEn-legisla%C8%9Bie-/32296458.html|title=Decizie cu scântei: "limba moldovenească" va fi înlocuită cu "limba română" în legislație|date=March 2, 2023}}</ref>. Гэтае рашэнне таксама падтрымала [[Акадэмія навук Малдовы]]<ref>{{Cite web|url=https://www.zdg.md/stiri/stiri-sociale/ar-pune-capat-infinitelor-discutii-inutile-asm-sustine-initiativa-deputatilor-pas-pentru-substituirea-in-textul-legilor-r-moldova-a-sintagmei-limba-moldoveneasca/|title="Ar pune capăt infinitelor discuții inutile". AȘM susține inițiativa deputaților PAS pentru substituirea în textul legilor R. Moldova a sintagmei "limba moldovenească" cu sintagma "limba română"|date=28 February 2023}}</ref>. У той жа дзень Парламент Рэспублікі Малдова прыняў рэзалюцыю, у якой асудзіў [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|расійскае ўварванне ва Украіну 2022 года]]<ref>{{Cite web|url=https://www.mediafax.ro/politic/parlamentul-republicii-moldova-condamna-invazia-militara-rusa-in-ucraina-21658714|title=Parlamentul Republicii Moldova condamnă invazia militară rusă în Ucraina|website=Mediafax.ro}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://romanialibera.ro/la-zi/parlamentul-republicii-moldova-condamna-invazia-rusa-in-ucraina/|title=Parlamentul Republicii Moldova condamnă invazia rusă în Ucraina|website=România Liberă}}</ref>. [[Марыя Захарава|Марыя Захаравa]], прэс-сакратар МЗС Расіі, заклікала Малдову адмовіцца ад «[[Русафобія|русафобскай]] рыторыкі»<ref>{{Cite web|url=https://www.mediafax.ro/externe/reactia-moscovei-dupa-ce-parlamentul-republicii-moldova-a-condamnat-invazia-rusa-in-ucraina-tentative-de-a-intensifica-in-mod-artificial-tensiunile-21658855|title=Reacția Moscovei după ce Parlamentul Republicii Moldova a condamnat invazia rusă în Ucraina: "tentative de a intensifica în mod artificial tensiunile"|website=Mediafax.ro}}</ref>. * 6 сакавіка [[Блок камуністаў і сацыялістаў]] арганізаваў пратэст перад будынкам Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Малдова супраць змены назвы дзяржаўнай мовы з [[Малдаўская мова|малдаўскай]] на румынскую. Кіраўніцтва ПДС меркавала, што іх падтрымлівае Расія. Таксама адбыўся контрпратэст у падтрымку румынскай мовы. * 26 сакавіка дзясяткі людзей выйшлі на акцыю пратэсту ля помніка [[Стэфан Вялікі|Штэфану Вялікаму]] ў Кішынёве, заклікаючы да [[Рух за аб'яднанне Румыніі і Малдовы|аб’яднання Малдовы і Румыніі]]. Некаторыя людзі таксама арганізавалі антыўніянісцкі контрпратэст<ref>{{Cite web|url=https://tv8.md/ro/2023/26/03/video-protest-in-centrul-capitalei-zeci-de-cetateni-s-au-adunat-pentru-a-cere-unirea-cu-romania/225583|title=/VIDEO/ Protest în centrul Capitalei: Zeci de cetățeni s-au adunat pentru a cere unirea cu România|website=tv8.md}}</ref>. ==== Красавік ==== * 13 красавіка Шор быў завочна асуджаны да 15 гадоў пазбаўлення волі за крадзеж мільярда долараў<ref>{{Cite web|url=https://www.barrons.com/news/moldova-court-gives-fugitive-oligarch-15-year-jail-term-f715f6f|title=Moldova Court Gives Fugitive Oligarch 15-year Jail Term|first=AFP-Agence France|last=Presse|website=www.barrons.com}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.usnews.com/news/world/articles/2023-04-13/moldovan-opposition-leader-gets-15-years-for-huge-bank-theft|title=Moldovan Opposition Leader Gets 15 Years for Huge Bank Theft|date=April 13, 2023}}</ref>. * 27 красавіка прама перад будынкам Інфармацыйныга цэнтра НАТА ў Кішынёве група людзей на чале з дэпутатамі Аляксандрам Несцяроўскім (нядаўна выйшаў з Сацыялістычнай партыі і пачаў супрацоўніцтва з партыяй «Шор»)<ref>{{Cite web|url=https://agora.md/2023/03/15/psrm-pierde-un-deputat-alexandr-nesterovschi-trece-din-echipa-socialistilor-in-cea-condusa-de-sor-dar-ramane-deputat-independent|title=PSRM pierde un deputat. Alexandr Nesterovschi trece din echipa socialiștilor, în cea condusă de Șor, dar rămâne deputat independent|website=AGORA|date=15 March 2023}}</ref> і Ірынай Лазаван растаптала сцяг НАТА. Яны сарвалі гэты сцяг і аблілі яго чырвонай фарбай, што сімвалізавала кроў<ref>{{Cite web|url=https://moldova1.md/p/8552|title=Led by two defectors, the NATO flag was trampled by a group of people|website=moldova1.md|date=27 April 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsmaker.md/ro/video-steagul-nato-calcat-in-picioare-de-deputatii-alexandr-nesterovschi-si-irina-lozovan/|title=(VIDEO) Steagul NATO, călcat în picioare de deputații Alexandr Nesterovschi și Irina Lozovan|first=Malvina|last=Cojocari|date=27 April 2023}}</ref>. * 27 красавіка Парламент Рэспублікі Малдова прагаласаваў за зняцце Ілана Шора з пасады дэпутата. Яго месца заняў Уладзімір Віцюк. ==== Май ==== [[Файл:Игорь_Додон_на_Дне_Победы.jpg|злева|міні|Былы прэзідэнт Рэспублікі Малдова [[Ігар Дадон]] (з ордэнам Святога Георгія) з членамі [[Шор (партыя)|партыі Шор]] на прарасійскім мітынгу [[Дзень Перамогі|9 мая 2023 года]]]] * 1 мая намеснік старшыні партыі «Шор» Марына Таўбер была арыштавана ў [[Міжнародны аэрапорт Кішынёў|аэрапорце Кішынёва]] па абвінавачванні ў карупцыі пры спробе ўцякчы з краіны ў [[Ізраіль]]<ref>{{Cite web|url=https://news.am/eng/news/757583.html|title=Moldova opposition party vice-chair detained at Chisinau airport|website=[[News.am]]|access-date=1 May 2023}}</ref>. * 9 мая кіроўная партыя PAS ушанавала памяць ахвяр [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў мемарыяльным комплексе «Этэрнітаця» ў Кішынёве, у той час як прарасійская [[Шор (партыя)|партыя Шор]] і [[Блок камуністаў і сацыялістаў]] адзначылі разам з некалькімі расійскімі дыпламатамі і паслом Расіі ў Малдове святкавалі «Перамогу Савецкага Саюза над фашызмам»<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ro/ziua-p%C4%83cii-%C8%99i-dezbin%C4%83rii-na%C8%9Bionale-%C3%AEn-moldova/a-65561259|title=Ziua păcii și dezbinării naționale în Moldova|website=dw.com|date=May 9, 2023}}</ref>. Прарасійскія дэманстранты прайшлі маршам з [[Георгіеўская стужка|георгіеўскай стужкай,]] [[Сімвал Z|сімвалам Z]] і выявамі [[Іосіф Вісарыёнавіч Сталін|Іосіфа Сталіна]]<ref>{{Cite web|url=https://newsmaker.md/ro/panglici-interzise-stalin-baloane-si-nostalgie-sovietica-9-mai-la-chisinau-fotoreportaj/|title=Panglici interzise, Stalin, baloane și nostalgie sovietică. 9 mai la Chișinău - FOTOREPORTAJ|first=Mihaela|last=Conovali|date=9 May 2023}}</ref>. {{-}} * 14 мая Яўгенія Гуцул з партыі «Шор» перамагла на выбарах башкана Гагаузіі, здабыўшы перамогу над Рыгорам Узунам з [[Партыя сацыялістаў Рэспублікі Малдова|ПСРМ]]. Яе перадвыбарчая кампанія была заснавана на папулізме (адным з яе абяцанняў было будаўніцтва [[аэрапорт]]а ў [[Камрат|Камраце]]) <ref>{{Cite web|url=https://primul.md/ilan-sor-vom-construi-un-aeroport-in-gagauzia-pe-care-l-am-planificat-la-chisinau/|title=Ilan Șor: Vom construi un aeroport în Găgăuzia, pe care l-am planificat la Chișinău|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515073044/https://primul.md/ilan-sor-vom-construi-un-aeroport-in-gagauzia-pe-care-l-am-planificat-la-chisinau/|archive-date=2023-05-15|access-date=2023-06-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://stiri.md/article/politica/sor-promite-sa-construiasca-un-aeroport-in-gagauzia-daca-gutul-va-castiga-alegerile|title=Șor va construi un aeroport în Găgăuzia, dacă Guțul va câștiga alegerile|website=stiri.md}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://realitatea.md/video-sor-promite-ca-va-construi-un-aeroport-in-gagauzia-cum-ar-putea-arata-obiectivul/|title=VIDEO Șor promite că va construi un aeroport în Găgăuzia. Cum ar putea arăta obiectivul|date=5 May 2023}}</ref> і абяцанні больш цесных адносін з Расіяй<ref>{{Cite web|url=https://adevarul.ro/stiri-externe/republica-moldova/cine-este-evghenia-gutul-castigatoarea-2266881.html|title=Cine este Evghenia Guțul, câștigătoarea scrutinului pentru funcția de bașcan al Găgăuziei, potrivit datelor preliminare|website=adevarul.ro|date=15 May 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.g4media.ro/bascan-in-gagauzia-candiata-pro-rusa-din-partidul-sor-evghenia-gutul-castiga-turul-doi-al-alegerilor-conform-datelor-preliminare.html|title=Bașcan în Găgăuzia: Candidata pro-rusă din partidul Șor, Evghenia Guțul, câștigă turul doi al alegerilor, conform datelor preliminare|website=G4Media.ro|date=15 May 2023}}</ref>. [[Марыя Захарава]], прэс-сакратарка МЗС Расіі, заявіла, што перамога Гуцул сведчыць, што [[Гагаузы|гагаузскі народ]] выступае супраць спроб Маі Санду румынізаваць і дэрусіфікаваць [[Гагаузія|Гагаузію]]<ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/externe/ministerul-rus-de-externe-o-ataca-pe-maia-sandu-vrea-sa-romanizeze-gagauzia-promoveaza-interesele-altei-tari-2351879|title=Ministerul rus de Externe o atacă pe Maia Sandu: Vrea să românizeze Găgăuzia. Promovează interesele altei țări|website=www.digi24.ro|date=17 May 2023}}</ref>. * 21 мая ўрад Малдовы арганізаваў у Кішынёве масавы праеўрапейскі мітынг, у якім, паводле некаторых звестак, прынялі ўдзел больш за 75 000 чалавек (паводле звестак [[Deutsche Welle|«Deutsche Welle»,]] у ім прынялі ўдзел больш за 100 000 чалавек)<ref>{{Cite web|url=https://www.dw.com/ro/miting-pro-european-cu-aproape-o-sut%C4%83-de-mii-de-oameni-la-chi%C8%99in%C4%83u/a-65691231|title=Miting pro-european cu o sută de mii de oameni la Chișinău – DW – 21.05.2023|website=[[Deutsche Welle]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.romaniajournal.ro/amp/politics/big-pro-european-rally-in-chisinau-maia-sandu-our-country-project-is-to-join-eu-by-2030-roberta-metsolas-message-moldova-is-europe/|title=Big pro-European rally in Chisinau. Maia Sandu: Our country project is to join EU by 2030. Roberta Metsola's message: Moldova is Europe - the Romania Journal}}</ref>. Сярод удзельнікаў былі [[Прэзідэнт Малдовы|прэзідэнт Рэспублікі Малдова]] [[Мая Санду]], мэр Кішынёва [[Іон Чэбан]], прэзідэнт Еўрапарламента [[Раберта Мецола]]<ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/externe/metsola-mesaj-in-romana-la-chisinau-europa-este-republica-moldova-republica-moldova-este-europa-moldova-nu-este-singura-2356297|title=Metsola, mesaj în română la Chișinău: Europa este Republica Moldova. Republica Moldova este Europa. Moldova nu este singură|date=21 May 2023}}</ref>, румынскі дэпутат Еўрапарламента Зігфрыд Мурэшан і пасол Румыніі ў Малдове Крысціян Леон Цуркану<ref>{{Cite web|url=https://www.g4media.ro/imagine-cu-multimile-de-cetateni-adunati-la-mitingul-pro-european-din-chisinau-sunt-peste-75-000-de-manifestanti-si-oamenii-continua-sa-vina-maia-sandu-spunem-ferm-ca-moldovenii-au-ales-calea-euro.html|title=Imagini impresionante la Chișinău: Peste 75.000 de moldoveni adunați la mitingul pro-Europa convocat de Maia Sandu|date=21 May 2023}}</ref>. Праеўрапейскія мітынгі былі таксама арганізаваны малдаўскай дыяспарай у [[Брэшыя|Брэшыі]], [[Падуя|Падуі]], [[Венецыя|Венецыі]]<ref>{{Cite web|url=http://m.stiri.tvr.ro/cetatenii-moldoveni-din-tara-si-diaspora-asteptati-sa-participe-astazi-la-adunarea-moldova-europeana-mitingul-apolitic-convocat-de-pre-edinta-maia-sandu_931504.html|title=Miting de amploare la Chișinău. Roberta Metsola: Moldova nu este singură. Maia Sandu: Suntem europeni. Locul nostru este în UE. Nu mai vrem să fim sub șantajul Kremlinului|archive-url=https://web.archive.org/web/20230521154702/http://m.stiri.tvr.ro/cetatenii-moldoveni-din-tara-si-diaspora-asteptati-sa-participe-astazi-la-adunarea-moldova-europeana-mitingul-apolitic-convocat-de-pre-edinta-maia-sandu_931504.html|archive-date=2023-05-21|access-date=2023-06-19}}</ref>, [[Лондан]]е, [[Рыга|Рызе]]<ref>{{Cite web|url=https://anticoruptie.md/ro/stiri/diaspora-moldovei-din-mai-multe-tari-se-solidarizeaza-cu-participantii-la-adunarea-nationala-moldova-europeana|title=Diaspora Moldovei din mai multe țări se solidarizează cu participanții la Adunarea Națională "Moldova Europeană"}}</ref>, [[Бухарэст|Бухарэсце]], [[Ясы|Яссах]], [[Брусель|Бруселі]], [[Вільня|Вільніюсе]], [[Рым]]е, [[Прага|Празе]], [[Мілан]]е, [[Вена|Вене]], [[Страсбур]]ы<ref>{{Cite web|url=https://unica.md/monden/solidaritate-si-in-diaspora-dansuri-muzica-si-mii-de-kilometri-parcursi-cum-a-fost-sarbatorita-moldova-europeana-in-afara-tarii/|title=Solidaritate și în diasporă! Dansuri, muzică și mii de kilometri parcurși! Cum a fost sărbătorită "Moldova Europeană" în afara țării|date=21 May 2023}}</ref>, [[Парыж]]ы, [[Талін]]е, [[Берлін]]е, [[Дублін]]е, [[Мадрыд]]зе і [[Стакгольм]]е. У той жа дзень партыя «Шор» арганізавала контрпратэсты ў [[Камрат|Камраце]], [[Бэлць|Бельцах]] і [[Архей (горад)|Аргееве]], галоўнай мэтай якіх было правядзенне рэферэндуму для вызначэння будучыні знешняй палітыкі Малдовы. Партыя «Шор» заявіла, што ў контрпратэстах прынялі ўдзел больш за 60 000 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnews.ro/stiri-international-26280357-video-nu-vazut-cel-mai-mare-miting-pro-din-moldova-actuala-guvernare-trebuie-mai-demonstreze-niste-pasi-concreti-corespondenta-chisinau.htm|title=VIDEO Ce nu s-a văzut la TV la cel mai mare miting pro-UE din Moldova: "Actuala guvernare trebuie să mai demonstreze niște pași concreți"- corespondență de la Chișinău}}</ref>. * 22 мая 2023 года былыя дэпутаты ПСРМ Аляксандр Несцяроўскі, Ірына Лазаван, Васіле Боля і Аляксандр Сухадольскі далучыліся да партыі «Адраджэнне» на чале з Сяргеем Мішыным<ref>{{Cite web|url=https://www.publika.md/psrm-slabeste-deputatii-vasile-bolea-alexandr-suhodolschi-irina-lozovan-si-alexandr-nesterovschi-au-aderat-la-partidul-renastere-_3136983.html|title=PSRM slăbește. Deputații Vasile Bolea, Alexandr Suhodolschi, Irina Lozovan și Alexandr Nesterovschi au aderat la Partidul Renaștere &#124; PUBLIKA .MD - AICI SUNT ȘTIRILE|date=22 May 2023}}</ref>. Боля заявіў, што партыя прасоўвае каштоўнасці [[Праваслаўная царква|ўсходняга праваслаўя]], традыцыяналізму, малдаўскага нацыяналізму і хоча стаць найбуйнейшай левай сілай у Малдове<ref>{{Cite web|url=https://realitatea.md/bolea-nesterovschi-lozovan-si-suhodulschi-isi-propun-ca-partidul-renasterea-sa-fie-principala-forta-de-stanga/|title=Bolea, Nesterovschi, Lozovan și Suhodulschi își propun ca Partidul "Renașterea" să fie principala forță de stânga|date=22 May 2023}}</ref>. Партыя таксама хоча, каб [[руская мова]] стала адной з дзяржаўных моў Рэспублікі Малдова<ref>{{Cite web|url=https://realitatea.md/bolea-nesterovschi-lozovan-si-suhodulschi-isi-propun-ca-partidul-renasterea-sa-fie-principala-forta-de-stanga/|title=Bolea, Nesterovschi, Lozovan și Suhodulschi își propun ca Partidul "Renașterea" să fie principala forță de stânga|date=22 May 2023}}</ref>. У цяперашні час яна лічыцца партыяй-сатэлітам партыі «Шор»<ref>{{Cite web|url=https://moldova1.md/p/9998/socialistilor-vasile-bolea-si-alexandr-suhodolski-au-aderat-la-partidul-renastere--aliat-al-partidului-sor-|title=Socialiștii Vasile Bolea și Alexandr Suhodolski au aderat la Partidul "Renaștere", aliat al Partidului "Șor"|date=22 May 2023}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://newsmaker.md/ro/socialistii-se-reinventeaza-dupa-discutiile-cu-ilan-sor-deputatii-vasile-bolea-si-alexandr-suhodolskii-au-aderat-la-partidul-renasterea/|title=Socialiștii se reinventează după discuțiile cu Ilan Șor? Deputații Vasile Bolea și Alexandr Suhodolskii au aderat la Partidul "Renașterea"|date=22 May 2023}}</ref>. * 31 мая [[Еўрапейскі Саюз]] увёў санкцыі супраць [[Уладзімір Георгіевіч Плахатнюк|Уладзіміра Плахатнюка]], [[Ілан Шор|Ілана Шора]] і Марыны Таўбер за іх сувязі з расійскім урадам. ==== Чэрвень ==== * 3 чэрвеня ў Кішынёве акбыўся прарасійскі мітынг, арганізаваны партыямі «Адраджэнне», «[[Шор (партыя)|Шор]]» і [[Блок камуністаў і сацыялістаў|Блокам камуністаў і сацыялістаў]]. Пратэст быў накіраваны супраць рашэння ўрада Рэспублікі Малдова замяніць [[Дзень Перамогі]] Днём памяці і прымірэння, прысвечаным загінулым у Другой сусветнай вайне. * 19 чэрвеня [[Шор (партыя)|партыя Шор]] была абвешчана па-за законам і забаронена пасля канчатковага рашэння [[Канстытуцыйны суд Малдовы|Канстытуцыйнага суда Рэспублікі Малдова]]. == Рэакцыя == * {{Сцяг|Расія}}: 10 сакавіка 2023 года [[Міністэрства замежных спраў Расійскай Федэрацыі|міністр замежных спраў Расіі]] [[Сяргей Віктаравіч Лаўроў|Сяргей Лаўроў]] абвінаваціў Захад у двайных стандартах, бо той падтрымлівае [[Пратэсты ў Грузіі (2023)|антыўрадавыя пратэсты ў Грузіі]], але асуджае іх у Рэспубліцы Малдова<ref>{{Cite web|url=https://www.digi24.ro/stiri/externe/serghei-lavrov-e-nemultumit-ca-protestele-din-republica-moldova-sunt-condamnate-de-occident-2278505|title=Serghei Lavrov e nemulțumit că protestele din Republica Moldova sunt condamnate de Occident|website=www.digi24.ro|date=March 10, 2023}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-10-20}} [[Катэгорыя:Гісторыя Малдовы]] lymzcajh1bmxkjtpsqz8il99gb81avy 0 794005 5143868 5049134 2026-05-20T06:11:50Z Паўлюк Шапецька 37440 5143868 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = 2026 |назва = |удзельнікаў = 8 |гарады = 7 |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |разоў = 10 |2 месца = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў (Брэст)]] |3 месца = [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |дублёры = |гульняў = 12 |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2027|2027]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2026''' — 30-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. == Першы этап == === Першы матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|8 лютага||align=right|[[Мінск]]|| bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА (Мінск)]]'''||align=center|37:31|| [[ГК Гомель|Гомель]] |- |align=center|8 лютага||align=right|[[Гродна]]|| [[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] ||align=center|33:37|| bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]''' |- |align=center| 7 лютага||align=right|[[Брэст|Брест]] || МАГК ([[Дзяржынск]]) ||align=center|24:32|| bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў (Брэст)]]''' |- |align=center|8 лютага||align=right|[[Орша]] || МАЗ-Орша ||align=center|26:34|| bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |} === Другі матч === == Паўфіналы == == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 3 мая || align=center|[[Магілёў]]|| align=right|[[ГК Гомель|Гомель]] ||align=center|'''27:31''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]''' |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 3 мая || align=center|[[Магілёў]]||align=right|[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] ||align=center|'''31:32''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://gorodnichanka.by/sostoyalas-zherebevka-rozygrysha-betera-kubka-respubliki-belarus/ Состоялась жеребьевка розыгрыша Betera Кубка Республики Беларусь] * [https://meshkovbrest.by/betera-kubok-belarusi-2025/26/ BETERA Кубок Беларуси 2025/26] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2026 год у гандболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2026]] 4itgrdiabp7k2gphjd9otgd49q2y5jl 5143881 5143868 2026-05-20T06:24:44Z Паўлюк Шапецька 37440 5143881 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = 2026 |назва = |удзельнікаў = 8 |гарады = 7 |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |разоў = 10 |2 месца = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў (Брэст)]] |3 месца = [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |дублёры = |гульняў = 12 |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2027|2027]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2026''' — 30-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. == Першы этап == === Першы матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|8 лютага|| align=center|[[Мінск]]|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА (Мінск)]]'''||align=center|37:31|| align=right| [[ГК Гомель|Гомель]] |- |align=center|8 лютага|| align=center|[[Гродна]]|| align=right| [[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] ||align=center|33:37|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]''' |- |align=center| 7 лютага|| align=center|[[Брэст|Брест]] || align=right| МАГК ([[Дзяржынск]]) ||align=center|24:32|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў (Брэст)]]''' |- |align=center|8 лютага|| align=center|[[Орша]] || align=right| МАЗ-Орша ||align=center|26:34|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |} === Другі матч === == Паўфіналы == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 2 мая || align=center|[[Гомель]]||align=right|[[ГК Гомель|Гомель]]||align=center|'''28:39''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |- |align=center| 2 мая || align=center|[[Магілёў]]|| align=right|[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]||align=center|'''26:29''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |} == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 3 мая || align=center|[[Магілёў]]|| align=right|[[ГК Гомель|Гомель]] ||align=center|'''27:31''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]''' |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 3 мая || align=center|[[Магілёў]]||align=right|[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] ||align=center|'''31:32''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://gorodnichanka.by/sostoyalas-zherebevka-rozygrysha-betera-kubka-respubliki-belarus/ Состоялась жеребьевка розыгрыша Betera Кубка Республики Беларусь] * [https://meshkovbrest.by/betera-kubok-belarusi-2025/26/ BETERA Кубок Беларуси 2025/26] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2026 год у гандболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2026]] jqw0rpx4p30lyb8gbxkd79xnmq8c0gi 5143885 5143881 2026-05-20T06:30:51Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Першы этап */ 5143885 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = 2026 |назва = |удзельнікаў = 8 |гарады = 7 |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |разоў = 10 |2 месца = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў (Брэст)]] |3 месца = [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |дублёры = |гульняў = 12 |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2027|2027]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2026''' — 30-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. == Першы этап == === Першы матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|8 лютага|| align=center|[[Мінск]]|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА (Мінск)]]'''||align=center|37:31|| align=right| [[ГК Гомель|Гомель]] |- |align=center|8 лютага|| align=center|[[Гродна]]|| align=right| [[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] ||align=center|33:37|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]''' |- |align=center|7 лютага|| align=center|[[Брэст|Брест]] || align=right| МАГК ([[Дзяржынск]]) ||align=center|24:32|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў (Брэст)]]''' |- |align=center|8 лютага|| align=center|[[Орша]] || align=right| МАЗ-Орша ||align=center|26:34|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |} === Другі матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center|14 лютага|| align=center|[[Гомель]]|| align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Гомель|Гомель]]'''||align=center|34:24|| align=right| [[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА (Мінск)]] |- |align=center|14 лютага|| align=center|[[Магілёў]]||align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]''' ||align=center|28:17|| align=right| [[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] |- |align=center|8 лютага|| align=center|[[Брэст|Брест]] || align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў (Брэст)]]'''||align=center|29:27|| align=right| МАГК ([[Дзяржынск]]) |- |align=center|14 лютага|| align=center|[[Мінск]] || align=right bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' ||align=center|41:20|| align=right| МАЗ-Орша |} == Паўфіналы == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 2 мая || align=center|[[Гомель]]||align=right|[[ГК Гомель|Гомель]]||align=center|'''28:39''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |- |align=center| 2 мая || align=center|[[Магілёў]]|| align=right|[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]||align=center|'''26:29''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' |} == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 3 мая || align=center|[[Магілёў]]|| align=right|[[ГК Гомель|Гомель]] ||align=center|'''27:31''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]''' |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 3 мая || align=center|[[Магілёў]]||align=right|[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] ||align=center|'''31:32''' || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://gorodnichanka.by/sostoyalas-zherebevka-rozygrysha-betera-kubka-respubliki-belarus/ Состоялась жеребьевка розыгрыша Betera Кубка Республики Беларусь] * [https://meshkovbrest.by/betera-kubok-belarusi-2025/26/ BETERA Кубок Беларуси 2025/26] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2026 год у гандболе]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2026]] nohc2i4cu9pj6g3m7pxc2qgbts1jnil 0 794086 5143710 5059160 2026-05-19T19:26:11Z KHMELNYTSKYIA 59744 НТЗ, видалив звістки без джерел 5143710 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Васіль Пантэлевіч | Арыгінал імя = Василь Пантелевич | Род дзейнасці = кампазітар, юрыст, кіраўнік брэсцкага Украінскага камітэта дапамогі }} '''Васіль Пантэлевіч''' ([[Украінская мова|укр]]. '''Василь Пантелевич''', [[Руская мова|рус]]. '''Василий Пантелевич''') ([[1889]], [[Кодань]] — [[28 сакавіка]] [[1944]], [[Брэст]]) — кампазітар, юрыст, у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] кіраўнік брэсцкага Украінскага камітэта дапамогі. == Біяграфія == Скончыў Холмскую духоўную семінарыю і юрыдычны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] быў у царскім войску. Яго жонка Марыя Мішчанка разам з аднагадовым сынам Лявонціем (Лёсікам) выехала з Коданя ў [[Бежанства|прымусовую эвакуацыю]] ў Расію, у дарозе захварэла і памерла. Пасля Першай сусветнай вайны Пантэлевіч вярнуўся з сынам у Брэст, працаваў юрыстам і рэгентам у [[Свята-Мікалаеўская царква (Брэст)|Свята-Мікалаеўскай (Брацкай) царкве]] Брэста, вёў курсы для рэгентаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.realbrest.by//novosti/istorija-bresta/staryi-brest-dom-pantelevicha-i-ego-obitateli.html|title=Старый Брест. Дом Пантелевича и его обитатели|website=www.realbrest.by|access-date=2025-10-26}}</ref>. <blockquote>«Дзівосна спявае хор, адзін з найлепшых хораў Польшчы, пад кіраваннем незабыўнага Васіля Дзмітрыевіча Пантэлевіча. Рэгент Пантэлевіч, што валодаў рэдкім па прыгажосці і сіле тэнарам, да сваёй трагічнай смерці заставаўся верным сынам Царквы. Строгі, патрабавальны, ён не трываў фальшу ў спевах і карыстаўся любоўю пеўчых. Не крыўдзілася на Пантэлевіча і шаноўная дама-пеўчая, жонка вельмі паважанага ў горадзе лекара, калі рэгент збіваў з яе носа пенснэ: яна пакорліва падымала і ўздзявала яго на свой нос», — успамінаў настаяцель брэсцкай Свята-Мікалаеўскай царквы Мітрафан Зноска<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://stnikolas.by/prikhod/istoriya.html|title=В особняке с 90-летней историей по Гоголя д. 33 в Бресте продаётся квартира|website=Виртуальный Брест|access-date=2025-10-26}}</ref>.</blockquote>Меў папулярнасць сярод украінскай і расійскай інтэлігенцыі. Быў сябрам управы ўкраінскага таварыства «Просвіта» ў Брэсце з моманту яе заснавання. У 1923 годзе абраны намеснікам кіраўніка таварыства і кіраўніком тэатральна-музычнай секцыі. Ставіў у Брэсце оперы «Галька» [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], «Наталка Палтаўка», «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]». Паклаў на музыку верш Алексы Старажэнкі «Україна» і выконваў разам са сваім хорам. Выступы праходзілі ў брэсцкім [[Тэатр Сарвера|тэатры Сарвера]] і зале рускамоўнай прыватнай гімназіі. У 1925 годзе стаў сакратаром Камітэта пабудовы Народнага дома ў Брэсце пры таварыстве «Просвіта на Поліссі»<ref>{{Артыкул|аўтар=Місіюк, В. (V. Misiiuk)|загаловак=Просвіта на Поліссі (1932-1938 рр.)(Prosvita on Polissia (1923–1938))|год=2013|выданне=Наукові записки Національного університету “Острозька академія”: Історичні науки|том=Вип.21|старонкі=137-141}}</ref>. Быў сябрам бацькоўскай апякунскай рады прыватнай рускамоўнай гімназіі Брэста і нават ажаніўся у 1928 годзе з яе выпускніцай, сваёй харысткай Аленай Дарковіч (нар. 1905). Спяваў з ёй дуэтам (тэнар і сапрана)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://brestmemory.com/darkovich-vasilij-matveevich/|title=Даркович Василий Матвеевич — Брест моей памяти|access-date=2025-10-26}}</ref>. У 1934 годзе выступіў сузаснавальнікам Юрыдычнага таварыства ў Брэсце. З прыходам савецкай улады ў верасні 1939 года пераехаў у [[Бяла Падляска|Бялу Падляску]], кіраваў там царкоўным хорам. З канца 1942 года — кіраўнік Украінскага камітэту дапамогі ў Брэсце (пазней перайменаваны ва Украінскі камітэт). На гэтай пасадзе планаваў стварыць пастаянны гастрольны тэатр, моладзевую і жаночую секцыі. Працягваў быць рэгентам Свята-Мікалаеўскай царквы, кіраваў хорамі брэсцкіх Украінскага тэатра мініяцюр і Клуба ўкраінскай моладзі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://izi.travel/en/browse/1d321dbe-67f1-437f-80de-2b63fa563f95/be|title=Берасце: украінскія гісторыі. Вялікі тур|website=IZI Travel|access-date=2025-10-26}}</ref>. Быў арыштаваны [[гестапа]] ў 1944 годзе — ці то як закладнік, ці то па абвінавачванні ў змаганні супраць нацыстаў. Сваякам паведамілі, што ў турме Пантэлевіч павесіўся на дзязе. Пра пахаванне Пантэлевіча паведамілі ў газеце, сабралася шматлюдная працэсія. Пахаваны на [[Трышынскія могілкі|Трышынскіх могілках]] Брэста<ref>{{Cite web|url=https://city-walk.brest-belarus.org/cemet/cemetery-brest_3.html|title=Brest, Belarus, list of buried|website=city-walk.brest-belarus.org|access-date=2025-10-26}}</ref>. У Брэсце жыў ва ўласным доме па адрасе Касцюшкі, 15 (цяпер Гогаля, 33), гэта сядзіба 1932 года па праекце архітэктара [[Мікалай Іванавіч Катовіч|Мікалая Катовіча]] з’яўляецца выбітным узорам брэсцкага [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]]<ref name=":0" />. == Зноскі == {{заўвагі}} {{DEFAULTSORT:Пантэлевіч Васіль}} [[Катэгорыя:Памерлі 28 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] 973vtez8cm0ydcygd8f9l8tf9gh24lj 5143718 5143710 2026-05-19T19:37:42Z KHMELNYTSKYIA 59744 5143718 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Васіль Пантэлевіч | Арыгінал імя = Василь Пантелевич | Род дзейнасці = кампазітар, юрыст, кіраўнік брэсцкага Украінскага камітэта дапамогі }} '''Васіль Пантэлевіч''' ([[Украінская мова|укр]]. '''Василь Пантелевич''', [[Руская мова|рус]]. '''Василий Пантелевич''') ([[1889]], [[Кодань]] — [[28 сакавіка]] [[1944]], [[Брэст]]) — кампазітар, юрыст, у час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] кіраўнік брэсцкага Украінскага камітэта дапамогі. == Біяграфія == Скончыў Холмскую духоўную семінарыю і юрыдычны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] быў у царскім войску. Яго жонка Марыя Мішчанка разам з аднагадовым сынам Лявонціем (Лёсікам) выехала з Коданя ў [[Бежанства|прымусовую эвакуацыю]] ў Расію, у дарозе захварэла і памерла. Пасля Першай сусветнай вайны Пантэлевіч вярнуўся з сынам у Брэст, працаваў юрыстам і рэгентам у [[Свята-Мікалаеўская царква (Брэст)|Свята-Мікалаеўскай (Брацкай) царкве]] Брэста, вёў курсы для рэгентаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.realbrest.by//novosti/istorija-bresta/staryi-brest-dom-pantelevicha-i-ego-obitateli.html|title=Старый Брест. Дом Пантелевича и его обитатели|website=www.realbrest.by|access-date=2025-10-26}}</ref>. <blockquote>«Дзівосна спявае хор, адзін з найлепшых хораў Польшчы, пад кіраваннем незабыўнага Васіля Дзмітрыевіча Пантэлевіча. Рэгент Пантэлевіч, што валодаў рэдкім па прыгажосці і сіле тэнарам, да сваёй трагічнай смерці заставаўся верным сынам Царквы. Строгі, патрабавальны, ён не трываў фальшу ў спевах і карыстаўся любоўю пеўчых. Не крыўдзілася на Пантэлевіча і шаноўная дама-пеўчая, жонка вельмі паважанага ў горадзе лекара, калі рэгент збіваў з яе носа пенснэ: яна пакорліва падымала і ўздзявала яго на свой нос», — успамінаў настаяцель брэсцкай Свята-Мікалаеўскай царквы Мітрафан Зноска<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://stnikolas.by/prikhod/istoriya.html|title=В особняке с 90-летней историей по Гоголя д. 33 в Бресте продаётся квартира|website=Виртуальный Брест|access-date=2025-10-26}}</ref>.</blockquote>Меў папулярнасць сярод украінскай і расійскай інтэлігенцыі. Быў сябрам управы ўкраінскага таварыства «Просвіта» ў Брэсце з моманту яе заснавання. У 1923 годзе абраны намеснікам кіраўніка таварыства і кіраўніком тэатральна-музычнай секцыі. Ставіў у Брэсце оперы «Галька» [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], «Наталка Палтаўка», «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]». Паклаў на музыку верш Алексы Старажэнкі «Україна» і выконваў разам са сваім хорам. Выступы праходзілі ў брэсцкім [[Тэатр Сарвера|тэатры Сарвера]] і зале рускамоўнай прыватнай гімназіі. У 1925 годзе стаў сакратаром Камітэта пабудовы Народнага дома ў Брэсце пры таварыстве «Просвіта на Поліссі»<ref>{{Артыкул|аўтар=Місіюк, В. (V. Misiiuk)|загаловак=Просвіта на Поліссі (1932-1938 рр.)(Prosvita on Polissia (1923–1938))|год=2013|выданне=Наукові записки Національного університету “Острозька академія”: Історичні науки|том=Вип.21|старонкі=137-141}}</ref>. Быў сябрам бацькоўскай апякунскай рады прыватнай рускамоўнай гімназіі Брэста і нават ажаніўся у 1928 годзе з яе выпускніцай, а заразом сваёй харысткай Аленай Дарковіч (нар. 1905). Спяваў з ёй дуэтам (тэнар і сапрана)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://brestmemory.com/darkovich-vasilij-matveevich/|title=Даркович Василий Матвеевич — Брест моей памяти|access-date=2025-10-26}}</ref>. У 1934 годзе выступіў сузаснавальнікам Юрыдычнага таварыства ў Брэсце. З прыходам савецкай улады ў верасні 1939 года пераехаў у [[Бяла Падляска|Бялу Падляску]], кіраваў там царкоўным хорам. З канца 1942 года — кіраўнік Украінскага камітэту дапамогі ў Брэсце (пазней перайменаваны ва Украінскі камітэт). На гэтай пасадзе планаваў стварыць пастаянны гастрольны тэатр, моладзевую і жаночую секцыі. Працягваў быць рэгентам Свята-Мікалаеўскай царквы, кіраваў хорамі брэсцкіх Украінскага тэатра мініяцюр і Клуба ўкраінскай моладзі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://izi.travel/en/browse/1d321dbe-67f1-437f-80de-2b63fa563f95/be|title=Берасце: украінскія гісторыі. Вялікі тур|website=IZI Travel|access-date=2025-10-26}}</ref>. Быў арыштаваны [[гестапа]] ў 1944 годзе — ці то як закладнік, ці то па абвінавачванні ў змаганні супраць нацыстаў. Сваякам паведамілі, што ў турме Пантэлевіч павесіўся на дзязе. Пра пахаванне Пантэлевіча паведамілі ў газеце, сабралася шматлюдная працэсія. Пахаваны на [[Трышынскія могілкі|Трышынскіх могілках]] Брэста<ref>{{Cite web|url=https://city-walk.brest-belarus.org/cemet/cemetery-brest_3.html|title=Brest, Belarus, list of buried|website=city-walk.brest-belarus.org|access-date=2025-10-26}}</ref>. У Брэсце жыў ва ўласным доме па адрасе Касцюшкі, 15 (цяпер Гогаля, 33), гэта сядзіба 1932 года па праекце архітэктара [[Мікалай Іванавіч Катовіч|Мікалая Катовіча]] з’яўляецца выбітным узорам брэсцкага [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]]<ref name=":0" />. == Зноскі == {{заўвагі}} {{DEFAULTSORT:Пантэлевіч Васіль}} [[Катэгорыя:Памерлі 28 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] n6fvy3x44ch27ydqrqm1bg8utc18dmb 5143720 5143718 2026-05-19T19:41:40Z KHMELNYTSKYIA 59744 5143720 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Васіль Пантэлевіч | Арыгінал імя = Василь Пантелевич | Род дзейнасці = кампазітар, юрыст, кіраўнік брэсцкага Украінскага камітэта дапамогі }} '''Васіль Пантэлевіч''' ([[Украінская мова|укр]]. ''Василь Пантелевич'', [[Руская мова|рус]]. ''Василий Пантелевич''; [[1889]], [[Кодань]] — [[28 сакавіка]] [[1944]], [[Брэст]]) — кампазітар, юрыст, у часе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] — другі кіраўнік брэсцкага ''Українського допомогового комітету''. == Біяграфія == Скончыў Холмскую духоўную семінарыю і юрыдычны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] быў у царскім войску. Яго жонка Марыя Мішчанка разам з аднагадовым сынам Лявонціем (Лёсікам) выехала з Коданя ў [[Бежанства|прымусовую эвакуацыю]] ў Расію, у дарозе захварэла і памерла. Пасля Першай сусветнай вайны Пантэлевіч вярнуўся з сынам у Брэст, працаваў юрыстам і рэгентам у [[Свята-Мікалаеўская царква (Брэст)|Свята-Мікалаеўскай (Брацкай) царкве]] Брэста, вёў курсы для рэгентаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.realbrest.by//novosti/istorija-bresta/staryi-brest-dom-pantelevicha-i-ego-obitateli.html|title=Старый Брест. Дом Пантелевича и его обитатели|website=www.realbrest.by|access-date=2025-10-26}}</ref>. <blockquote>«Дзівосна спявае хор, адзін з найлепшых хораў Польшчы, пад кіраваннем незабыўнага Васіля Дзмітрыевіча Пантэлевіча. Рэгент Пантэлевіч, што валодаў рэдкім па прыгажосці і сіле тэнарам, да сваёй трагічнай смерці заставаўся верным сынам Царквы. Строгі, патрабавальны, ён не трываў фальшу ў спевах і карыстаўся любоўю пеўчых. Не крыўдзілася на Пантэлевіча і шаноўная дама-пеўчая, жонка вельмі паважанага ў горадзе лекара, калі рэгент збіваў з яе носа пенснэ: яна пакорліва падымала і ўздзявала яго на свой нос», — успамінаў настаяцель брэсцкай Свята-Мікалаеўскай царквы Мітрафан Зноска<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://stnikolas.by/prikhod/istoriya.html|title=В особняке с 90-летней историей по Гоголя д. 33 в Бресте продаётся квартира|website=Виртуальный Брест|access-date=2025-10-26}}</ref>.</blockquote>Меў папулярнасць сярод украінскай і расійскай інтэлігенцыі. Быў сябрам управы ўкраінскага таварыства «Просвіта» ў Брэсце з моманту яе заснавання. У 1923 годзе абраны намеснікам кіраўніка таварыства і кіраўніком тэатральна-музычнай секцыі. Ставіў у Брэсце оперы «Галька» [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], «Наталка Палтаўка», «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]». Паклаў на музыку верш Алексы Старажэнкі «Україна» і выконваў разам са сваім хорам. Выступы праходзілі ў брэсцкім [[Тэатр Сарвера|тэатры Сарвера]] і зале рускамоўнай прыватнай гімназіі. У 1925 годзе стаў сакратаром Камітэта пабудовы Народнага дома ў Брэсце пры таварыстве «Просвіта на Поліссі»<ref>{{Артыкул|аўтар=Місіюк, В. (V. Misiiuk)|загаловак=Просвіта на Поліссі (1932-1938 рр.)(Prosvita on Polissia (1923–1938))|год=2013|выданне=Наукові записки Національного університету “Острозька академія”: Історичні науки|том=Вип.21|старонкі=137-141}}</ref>. Быў сябрам бацькоўскай апякунскай рады прыватнай рускамоўнай гімназіі Брэста і нават ажаніўся у 1928 годзе з яе выпускніцай, а заразом сваёй харысткай Аленай Дарковіч (нар. 1905). Спяваў з ёй дуэтам (тэнар і сапрана)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://brestmemory.com/darkovich-vasilij-matveevich/|title=Даркович Василий Матвеевич — Брест моей памяти|access-date=2025-10-26}}</ref>. У 1934 годзе выступіў сузаснавальнікам Юрыдычнага таварыства ў Брэсце. З прыходам савецкай улады ў верасні 1939 года пераехаў у [[Бяла Падляска|Бялу Падляску]], кіраваў там царкоўным хорам. З канца 1942 года — кіраўнік Украінскага камітэту дапамогі ў Брэсце (пазней перайменаваны ва Украінскі камітэт). На гэтай пасадзе планаваў стварыць пастаянны гастрольны тэатр, моладзевую і жаночую секцыі. Працягваў быць рэгентам Свята-Мікалаеўскай царквы, кіраваў хорамі брэсцкіх Украінскага тэатра мініяцюр і Клуба ўкраінскай моладзі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://izi.travel/en/browse/1d321dbe-67f1-437f-80de-2b63fa563f95/be|title=Берасце: украінскія гісторыі. Вялікі тур|website=IZI Travel|access-date=2025-10-26}}</ref>. Быў арыштаваны [[гестапа]] ў 1944 годзе — ці то як закладнік, ці то па абвінавачванні ў змаганні супраць нацыстаў. Сваякам паведамілі, што ў турме Пантэлевіч павесіўся на дзязе. Пра пахаванне Пантэлевіча паведамілі ў газеце, сабралася шматлюдная працэсія. Пахаваны на [[Трышынскія могілкі|Трышынскіх могілках]] Брэста<ref>{{Cite web|url=https://city-walk.brest-belarus.org/cemet/cemetery-brest_3.html|title=Brest, Belarus, list of buried|website=city-walk.brest-belarus.org|access-date=2025-10-26}}</ref>. У Брэсце жыў ва ўласным доме па адрасе Касцюшкі, 15 (цяпер Гогаля, 33), гэта сядзіба 1932 года па праекце архітэктара [[Мікалай Іванавіч Катовіч|Мікалая Катовіча]] з’яўляецца выбітным узорам брэсцкага [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]]<ref name=":0" />. == Зноскі == {{заўвагі}} {{DEFAULTSORT:Пантэлевіч Васіль}} [[Катэгорыя:Памерлі 28 сакавіка]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1944 годзе]] [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] i4qyyr3y4tk1rml09ea5lcj51m5ciew 0 794236 5143698 5142227 2026-05-19T19:05:01Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5143698 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2024 года''' прайшоў 7 верасня 2024 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|чэмпіён 2023/2024]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|фіналіст кубка 2024 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Самым выніковым у пераможцаў стаў Валянцін Куран, у актыве якога 8 мячоў. У складзе «СКА» 5 раз адрозніўся [[Іван Зінейкін]]. == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == [[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]]; [[Мацвей Барбашынскі|Барбашынскі]], [[Іван Зінейкін|Зінейкін]] (5), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (4), [[Максім Цароў|Цароў]], [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]], [[Дзмітрый Мацвеенка|Мацвеенка]] (2), [[Кірыл Рабчынскі|Рабчынскі]] (3), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Аляксандр Пятровіч|Пятровіч]], [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (3), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]] (1), [[Дзмітрый Карпіловіч|Карпіловіч]] (1), [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3). == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == [[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Мацкевіч]], [[Ягор Будэйка|Будэйка]] (3), [[Арсеній Драгашэвіч|Драгашэвіч]] (3), [[Вук Лазовіч|Лазовіч]], [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] (2), [[Невен Сцяпанавіч|Сцяпанавіч]] (5), [[Міхаіл Жыла|Жыла]], [[Марка Маціяшэвіч|Маціяшэвіч]] (1), [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] (1), [[Максім Салікаў|Салікаў]], [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] (3), [[Данііл Вяргейчык|Вяргейчык]] (3), [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Яраш]] (3), [[Валянцін Куран|Куран]] (8), [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Андрэеў]] (2). == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]] * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-betera-superkubka-belarusi-2024/ БГК «Мешков Брест» стал обладателем Betera Суперкубка Беларуси-2024] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2024 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2024]] [[Катэгорыя:2024 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] i5hkbae8b91k3oz3yk0uqeygi8ekxqc 0 794767 5143782 5057161 2026-05-19T21:53:36Z Economico-geographer 399 абнаўленне звестак, дапаўненне 5143782 wikitext text/x-wiki {{Картка факультэта}} '''Біялагічны факультэт''' [[Брэсцкі дзяржаўны ўніверсітэт імя А. С. Пушкіна|Брэсцкага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. С. Пушкіна]] быў створаны 1 кастрычніка 1995 года ў выніку падзелу [[Факультэт прыродазнаўства БрДУ імя А. С. Пушкіна|факультэта прыродазнаўства]]. З 1 верасня 2021 года геаграфічны факультэт расфарміраваны, а кафедра геаграфіі і прыродакарыстання геаграфічнага факультэта ўключана ў структуру біялагічнага факультэта, які перайменаваны ў факультэт прыродазнаўства (загад рэктара ад 29 чэрвеня 2021 года № 386). == Спецыяльнасці == Навучанне вялося па 3 спецыяльнасцях: біялогія (навукова-педагагічная дзейнасць), біяэкалогія, біялогія і хімія. == Кафедры == === у 1995 === * Заалогіі * Батанікі * Хіміі<ref>[https://web.archive.org/web/20111205082602/http://www.brsu.by/div/kafedra-khimii Кафедра химии (2011)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111205081745/http://www.brsu.by/div/kafedra-botaniki-i-ekologii Кафедра ботаники и экологии (2011)]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20111205082651/http://www.brsu.by/div/kafedra-zoologii-i-genetiki Кафедра зоологии и генетики (2011)]</ref> === у 2021 === * Заалогіі і генетыкі * Батанікі і экалогіі * Хіміі == Дэканы == * [[Пётр Адамавіч Машчук]] (1995—1997)<ref>[http://unicat.nlb.by/scient/pls/dict.prn_ref?tu=e&tq=v0&name_view=va_all&a001=BY-NLB-ar762389&strq=l_siz=20 Мощук, Петр Адамович (кандидат биологических наук; род. 1937)]</ref> * [[Аляксандр Мікалаевіч Тарасюк]] (1997—2005)<ref name="70let">[https://web.archive.org/web/20170313040528/http://70let.brsu.by/istoriya-biologicheskogo-i-geograficheskogo-fakultetov История биологического и географического факультетов (2015)]</ref><ref>[http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar3209475&strq=l_siz=20 Тарасюк, Александр Николаевич (кандидат биологических наук; род. 1963)]</ref><ref>[https://www.brsu.by/div/tarasyuk-aleksandr-nikolaevich Тарасюк Александр Николаевич]</ref> * [[Наталля Міхайлаўна Голуб]] (2005—2012)<ref name="70let" /><ref>[https://web.archive.org/web/20111205082908/http://www.brsu.by/div/biologicheskii-fakultet/ Биологический факультет (2011)]</ref> * [[Уладзімір Іванавіч Бойка]] (2012—2019)<ref name="70let" /><ref>[https://web.archive.org/web/20160323033943/http://www.brsu.by/div/biologicheskii-fakultet Биологический факультет (2016)]</ref> * [[Андрэй Сцяпанавіч Домась]] (2019—2021)<ref>[https://web.archive.org/web/20210513192958/http://www.brsu.by/biologicheskij-fakultet Биологический факультет (2021)]</ref><ref>[https://www.brsu.by/div/domas-andrej-stepanovich Домась Андрей Степанович]</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.brsu.by/biologicheskij-fakultet Биологический факультет] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210513192958/http://www.brsu.by/biologicheskij-fakultet |date=13 траўня 2021}} {{БрДУ імя А.С. Пушкіна}} [[Катэгорыя:1995 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Зніклі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:Факультэты БрДУ імя А. С. Пушкіна|Біялагічны]] [[Катэгорыя:Біялагічныя факультэты|БрДУ імя А. С. Пушкіна]] 810xiap1462lw7gqd8f764e9xu0id8s 0 795013 5143667 5059471 2026-05-19T18:24:34Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143667 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Янова''', таксама вядома як '''скопішча валуноў «Янава»'''<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.minpriroda.gov.by/printv/by/svg_map-by/getElement/1777|title=Скопішча валуноў "Янава" {{!}} Карта асабліва ахоўных прыродных тэрыторый Рэспублікі Беларусь {{!}} Міністэрствам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь|website=www.minpriroda.gov.by|access-date=2025-11-21|url-status=dead}}</ref> — старажытнае прымітыўнае [[мегаліты]]чнае збудаванне на мысе возера [[Янова (возера)|Янова]] каля [[Бікульнічы|Бікульніч]] у Полацкім раёне, за 25 км ад Полацка<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://planetabelarus.by/sights/gruppa-kamney-yanovo-/|title=Группа камней «Яново»|website=planetabelarus.by|access-date=2025-11-21}}</ref>. Геалагічны помнік прыроды рэспубліканскага значэння з 19 сакавіка 2007 года<ref name=":0" />. Складаецца з трох груп гнейсавых камянёў ружовага і чырвонага колеру, відавочна, звезеных з досыць далёкай ад пляцоўкі адлегласці. Камяні выкладзены ў выглядзе літары П, адкрытым бокам накіраванай на захад сонца ў дзень [[Сонцастаянне|летняга сонцастаяння]], на гару [[Валатоўка (Полацкі раён)|Валатоўку]], каля падножжа якой месціцца вёска [[Свяціца (Полацкі раён)|Свяціца]]. На ўзгорку, прыкладна за 200 м ад паверхні вады возера, знаходзіцца яшчэ адзін камень, на якім высечана стрэлка ў дакладным кірунку на гару Валатоўку.<ref name=":1" /> Магчыма, пляцоўка створана каля 1-2 тысяч гадоў да н.э. і служыла свяцілішчам — месцам святкавання летняга сонцастаяння, чымсьці накшталт прымітыўнай абсерваторыі.<ref name=":1" /> У прэсе і турыстычнай літаратуры часам называецца «беларускім [[Стоўнхендж]]ам». На думку І. Каліноўскага, не мае аналагаў у Беларусі.<ref name=":1">''Калиновский И.'' Полоцкий район. На земле святой Софии : туристический справочник. — «Рифтур», 2013.</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * ''Калиновский И.'' Полоцкий район. На земле святой Софии : туристический справочник. — «Рифтур», 2013. {{Помнікі прыроды Віцебскай вобласці}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Валуны Беларусі]] [[Катэгорыя:Геалагічныя помнікі прыроды рэспубліканскага значэння Віцебскай вобласці]] [[Катэгорыя:Культавыя збудаванні Полацкага раёна]] lm4krjv5dn4b5d586ocaqc0hqrr028d 0 797849 5143522 5142128 2026-05-19T14:41:24Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5143522 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2023 года''' прайшоў 9 верасня 2023 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|чэмпіён 2022/2023]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|уладальнік кубка 2023 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Найлепшыя гульцы — Сцяпанавіч, [[Цімафей Баранчык|Баранчык]]. == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == [[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]], [[Ягор Стасюк|Стасюк]]; [[Дзмітрый Хмялькоў|Хмялькоў]] (2/1), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (2), [[Яўген Нікановіч|Нікановіч]] (3), [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]] (1), [[Станіслаў Шабельнікаў|Шабельнікаў]] (2), [[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Крывенка]] (7/5), [[Арцём Сельвясюк|Сельвясюк]] (1), [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] (4), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (2), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]], [[Арцём Красочка|Красочка]], [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3). == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == [[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Усік, [[Ягор Будэйка|Будэйка]], [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]], [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] (8), [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] (3), [[Невен Сцяпанавіч|Сцяпанавіч]] (7), [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]] (1), Жыла(1), [[Марко Маціяшавіч|Маціяшавіч]] (2), [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] (5), [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] (2/2), Вяргейчык (2), [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]] (1), [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Яраш]], Тарасевіч. == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022]] * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2023]] [[Катэгорыя:2023 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] 1e105sa1vcsbpzxalt6rxghvvuwynnl 5143652 5143522 2026-05-19T18:03:13Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5143652 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2023 года''' прайшоў 9 верасня 2023 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|чэмпіён 2022/2023]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|уладальнік кубка 2023 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Найлепшыя гульцы — Сцяпанавіч, [[Цімафей Баранчык|Баранчык]]. == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == [[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]], [[Ягор Стасюк|Стасюк]]; [[Дзмітрый Хмялькоў|Хмялькоў]] (2/1), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (2), [[Яўген Нікановіч|Нікановіч]] (3), [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]] (1), [[Станіслаў Шабельнікаў|Шабельнікаў]] (2), [[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Крывенка]] (7/5), [[Арцём Сельвясюк|Сельвясюк]] (1), [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] (4), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (2), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]], [[Арцём Красочка|Красочка]], [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3). == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == [[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Усік, [[Ягор Будэйка|Будэйка]], [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]], [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] (8), [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] (3), [[Невен Сцяпанавіч|Сцяпанавіч]] (7), [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]] (1), Жыла (1), [[Марко Маціяшавіч|Маціяшавіч]] (2), [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] (5), [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] (2/2), [[Данііл Вяргейчык|Вяргейчык]] (2), [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]] (1), [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Яраш]], Тарасевіч. == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022]] * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2023]] [[Катэгорыя:2023 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] g9oq34i62k51dlvkx6h34ex8irccp9z 5143697 5143652 2026-05-19T19:04:48Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5143697 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2023 года''' прайшоў 9 верасня 2023 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|чэмпіён 2022/2023]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|уладальнік кубка 2023 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:25 (16:12) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Найлепшыя гульцы — Сцяпанавіч, [[Цімафей Баранчык|Баранчык]]. == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == [[Кірыл Колас|Колас]], [[Канстанцін Кавалёў|Кавалёў]], [[Ягор Стасюк|Стасюк]]; [[Дзмітрый Хмялькоў|Хмялькоў]] (2/1), [[Цімафей Баранчык|Баранчык]] (2), [[Яўген Нікановіч|Нікановіч]] (3), [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Камышык]] (1), [[Станіслаў Шабельнікаў|Шабельнікаў]] (2), [[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Крывенка]] (7/5), [[Арцём Сельвясюк|Сельвясюк]] (1), [[Ігар Бяляўскі|Бяляўскі]] (4), [[Антон Лукашонак|Лукашонак]] (3), [[Яўген Ладуцька|Ладуцька]] (2), [[Мацвей Удавеня|Удавеня]], [[Арцём Красочка|Красочка]], [[Аляксей Ермакоў|Ермакоў]] (3). == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == [[Дзяніс Забалоцін|Забалоцін]], Усік, [[Ягор Будэйка|Будэйка]], [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]], [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] (8), [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] (3), [[Невен Сцяпанавіч|Сцяпанавіч]] (7), [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]] (1), [[Міхаіл Жыла|Жыла]] (1), [[Марко Маціяшавіч|Маціяшавіч]] (2), [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] (5), [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Баранаў]] (2/2), [[Данііл Вяргейчык|Вяргейчык]] (2), [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]] (1), [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Яраш]], Тарасевіч. == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022]] * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2023]] [[Катэгорыя:2023 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] p0bl5e2llpmlxelc44fw67rkc3seq4b 0 797889 5143871 5076780 2026-05-20T06:15:17Z Паўлюк Шапецька 37440 5143871 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 гандбольны клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''). == Склад каманды == 1. [[Кірыл Колас]] (06.12.2003)<br /> 4. [[Мацвей Барбашынскі]] (19.10.2004)<br /> 5. [[Іван Зінейкін]] (10.02.2004)<br /> 10. [[Цімафей Баранчык]] (09.05.2004) <br /> 15. [[Рыгор Качко]] (12.07.2004) <br /> 17. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (08.03.1996)<br /> 18. [[Максім Цароў]] (24.11.2004)<br /> 22. [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (01.05.1990)<br /> 23. [[Канстанцін Кавалёў]] (23.11.2002)<br /> 24. [[Захар Пакрышка]] (19.09.2007)<br /> 25. [[Дзмітрый Мацвеенка]] (10.09.2004)<br /> 29. Хані Эльметнаві (01.04.2007)<br /> 34. [[Мікіта Шульга]] (25.02.2006)<br /> 44. [[Кірыл Рабчынскі]] (08.08.2005)<br /> 52. [[Антон Лукашонак]] (14.05.2004)<br /> 55. [[Павел Нямкоў]] (06.09.2001)<br /> 69. [[Аляксандр Пятровіч]] (15.03.2002)<br /> 75. [[Яўген Лабар]] (05.08.2007)<br /> 78. [[Яўген Ладуцька]] (03.05.2002)<br /> 89. [[Дзмітрый Карпіловіч]] (14.02.2004)<br /> 98. [[Аляксей Ермакоў]] (08.07.2004)<br /> == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Дзмітрый Алегавіч Нікуленкаў|Дзмітрый Нікуленкаў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Мікалай Мікалаевіч Зянько (трэнер)|Мікалай Зянько]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ГК СКА Мінск]] * [[Сезон 2026/2027 ГК СКА Мінск]] == Спасылкі == * [https://handball.by/ska-minsk/ Списочный состав команды «СКА-Минск» сезон 2025—2026] [[Катэгорыя:Сезоны ГК СКА Мінск|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2025/2026|ГК СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2025 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2026 год у Мінску]] tlsqm847ed0ux04o5p87v4y2xph2w4y 0 797966 5143527 5142129 2026-05-19T14:45:05Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5143527 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2022 года''' прайшоў 10 верасня 2022 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|чэмпіён 2021/2022]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|уладальнік кубка 2022 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:29 (16:8) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Найлепшыя гульцы — [[Станіслаў Садоўскі]] (СКА Мінск) і Дзяніс Забалоцін (БГК імя Мяшкова). == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == 1. [[Кірыл Колас]] <br /> 23. [[Канстанцін Кавалёў]] <br /> 2. [[Дзмітрый Хмялькоў]] (4)<br /> 3. [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] (9)<br /> 7. [[Юліян Аляксеевіч Гірык|Юліян Гірык]] <br /> 13. [[Аляксей Шапяленка]] <br /> 14. [[Яўген Нікановіч]] (2)<br /> 22. [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1)<br /> 24. [[Станіслаў Шабельнікаў]] <br /> 27. [[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Уладзіслаў Крывенка]] (1)<br /> 47. [[Ігар Бяляўскі]] (6)<br /> 69. [[Аляксандр Пятровіч]] <br /> 72. [[Андрэй Пушкін]] (1)<br /> 77. [[Станіслаў Садоўскі]] (4)<br /> 78. [[Яўген Ладуцька]] <br /> 87. [[Мацвей Удавеня]] (1)<br /> == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == 1. [[Дзяніс Забалоцін]]<br /> 71. Андрэй Чмель<br /> 4. [[Ягор Будэйка]] (1)<br /> 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (5)<br /> 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (1)<br /> 17. Дзмітрый Артаманаў<br /> 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (5)<br /> 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (2)<br /> 25. Даніла Вяргейчык<br /> 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]<br /> 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (9)<br /> 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]]<br /> 44. Алег Тарасевіч<br /> 77. [[Валянцін Куран]] (4)<br /> 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (5)<br /> 91. Дарка Стэванавіч (2)<br /> == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест — СКА-Минск] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2022]] [[Катэгорыя:2022 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] mcu86juyldktii7hkso6vry67jds9we 5143651 5143527 2026-05-19T18:02:48Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5143651 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2022 года''' прайшоў 10 верасня 2022 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|чэмпіён 2021/2022]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|уладальнік кубка 2022 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:29 (16:8) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Найлепшыя гульцы — [[Станіслаў Садоўскі]] (СКА Мінск) і Дзяніс Забалоцін (БГК імя Мяшкова). == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == 1. [[Кірыл Колас]] <br /> 23. [[Канстанцін Кавалёў]] <br /> 2. [[Дзмітрый Хмялькоў]] (4)<br /> 3. [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] (9)<br /> 7. [[Юліян Аляксеевіч Гірык|Юліян Гірык]] <br /> 13. [[Аляксей Шапяленка]] <br /> 14. [[Яўген Нікановіч]] (2)<br /> 22. [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1)<br /> 24. [[Станіслаў Шабельнікаў]] <br /> 27. [[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Уладзіслаў Крывенка]] (1)<br /> 47. [[Ігар Бяляўскі]] (6)<br /> 69. [[Аляксандр Пятровіч]] <br /> 72. [[Андрэй Пушкін]] (1)<br /> 77. [[Станіслаў Садоўскі]] (4)<br /> 78. [[Яўген Ладуцька]] <br /> 87. [[Мацвей Удавеня]] (1)<br /> == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == 1. [[Дзяніс Забалоцін]]<br /> 71. Андрэй Чмель<br /> 4. [[Ягор Будэйка]] (1)<br /> 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (5)<br /> 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (1)<br /> 17. Дзмітрый Артаманаў<br /> 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (5)<br /> 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (2)<br /> 25. [[Данііл Вяргейчык]]<br /> 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]<br /> 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (9)<br /> 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]]<br /> 44. Алег Тарасевіч<br /> 77. [[Валянцін Куран]] (4)<br /> 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (5)<br /> 91. Дарка Стэванавіч (2)<br /> == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест — СКА-Минск] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2022]] [[Катэгорыя:2022 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] r7vzxj2xw6nr5lj88akflioori13hgf 5143702 5143651 2026-05-19T19:07:42Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды БГК імя Мяшкова */ 5143702 wikitext text/x-wiki '''[[Суперкубак Беларусі па гандболе]] 2022 года''' прайшоў 10 верасня 2022 года ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя». У матчы сустрэліся [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|чэмпіён 2021/2022]] клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]]» і [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|уладальнік кубка 2022 года]] клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА]]». == Справаздача аб матчы == * [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] 34:29 (16:8) [[ГК СКА Мінск|СКА]] Найлепшыя гульцы — [[Станіслаў Садоўскі]] (СКА Мінск) і Дзяніс Забалоцін (БГК імя Мяшкова). == Склад каманды [[ГК СКА Мінск|СКА]] == 1. [[Кірыл Колас]] <br /> 23. [[Канстанцін Кавалёў]] <br /> 2. [[Дзмітрый Хмялькоў]] (4)<br /> 3. [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] (9)<br /> 7. [[Юліян Аляксеевіч Гірык|Юліян Гірык]] <br /> 13. [[Аляксей Шапяленка]] <br /> 14. [[Яўген Нікановіч]] (2)<br /> 22. [[Дзмітрый Юр’евіч Камышык|Дзмітрый Камышык]] (1)<br /> 24. [[Станіслаў Шабельнікаў]] <br /> 27. [[Уладзіслаў Станіслававіч Крывенка|Уладзіслаў Крывенка]] (1)<br /> 47. [[Ігар Бяляўскі]] (6)<br /> 69. [[Аляксандр Пятровіч]] <br /> 72. [[Андрэй Пушкін]] (1)<br /> 77. [[Станіслаў Садоўскі]] (4)<br /> 78. [[Яўген Ладуцька]] <br /> 87. [[Мацвей Удавеня]] (1)<br /> == Склад каманды [[ГК Мяшкоў Брэст|БГК імя Мяшкова]] == 1. [[Дзяніс Забалоцін]]<br /> 71. [[Андрэй Чмель]]<br /> 4. [[Ягор Будэйка]] (1)<br /> 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (5)<br /> 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (1)<br /> 17. Дзмітрый Артаманаў<br /> 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (5)<br /> 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (2)<br /> 25. [[Данііл Вяргейчык]]<br /> 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]<br /> 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (9)<br /> 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]]<br /> 44. Алег Тарасевіч<br /> 77. [[Валянцін Куран]] (4)<br /> 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (5)<br /> 91. Дарка Стэванавіч (2)<br /> == Гл. таксама == * [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест — СКА-Минск] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Суперкубак Беларусі па гандболе|2022]] [[Катэгорыя:2022 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] 6wrc2isa7iy86cl46srrya1iueeykej 0 798300 5143724 5079268 2026-05-19T19:49:11Z Vitedg 130413 /* */ 5143724 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Сцяпан Іванавіч Кубіў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — украінскі дзяржаўны і грамадскі дзеяч, палітык, Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны (2016—2019). Народны дэпутат Украіны VII, VIII, IX (2012—2014, 2014—2016, 2019—2026). Старшыня Нацыянальнага банка Украіны (2014). Прадстаўнік Прэзідэнта Украіны ў Вярхоўнай Радзе (2015—2016), старшыня Усеўкраінскага таварыства «Мемарыял» імя Васіля Стуса, кандыдат эканамічных навук. Камендант Штаба нацыянальнага супраціву падчас [[Рэвалюцыя годнасці|Рэвалюцыі годнасці]], == Біяграфія == Нарадзіўся 19 сакавіка 1962 года ў в. Мшанец Збароўскага раёна [[Цярнопальская вобласць|Цярнопальскай вобласці]] [[УССР]]. У 1984 годзе скончыў матэматычны факультэт [[Львоўскі нацыянальны ўніверсітэт імя Івана Франко|Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Івана Франко]]. У 1984—1990 гадах — член [[Камуністычная партыя Савецкага Саюза|Камуністычнай партыі Савецкага Саюза]], сакратар камітэта [[камсамол]]а Львоўскага дзяржаўнага ўніверсітэта<ref>[https://file.liga.net/persons/kubiv-stepan Кубив Степан]</ref>. З 24 лютага да 19 чэрвеня 2014 года — Старшыня [[Нацыянальны банк Украіны|Нацыянальнага банка Украіны]]. З 14 красавіка 2016 года па 29 жніўня 2019 года — Першы Віцэ-прэм’ер-міністр Украіны — Міністр эканамічнага развіцця і гандлю Украіны. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кубіў Сцяпан Іванавіч}} {{Міністры эканомікі Украіны}} [[Катэгорыя:Старшыні Нацыянальнага банка Украіны]] r7id2s3dp8vctc3phav6osqh83traxt 0 798312 5143867 5079472 2026-05-20T05:56:26Z Паўлюк Шапецька 37440 5143867 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = |назва = |удзельнікаў = 6 |гарады = 5 |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |разоў = 9 |2 месца = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |3 месца = [[ГК Гомель|Гомель]] |дублёры = |гульняў = 8 |галоў = 486 |гледачоў = |бамбардзір = |бгалоў = |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2023''' — 27-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. Фінал чатырох адбыўся ў горадзе [[Брэст]], на пляцоўцы УСК «Вікторыя» 5-6 мая 2023 года. Перамогу атрымаў клуб «[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]». == Першы этап == === Першы матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |5 лютага||align=center|[[Мінск]]||[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] ||26:28||bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА-РДВАР]]''' |- |5 лютага||align=center|[[Гродна]]|| [[ГК Гомель|Гомель]]||36:37||bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]]''' |} === Другі матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |11 лютага||align=center|[[Магілёў]]||[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]||24:28 (12:13) ||bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА-РДВАР]]''' |- |11 лютага||align=center|[[Гомель]]||bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Гомель|Гомель]]'''||37:24 (20:13)|| [[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] |} == Паўфіналы == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 5 мая || align=center|[[Брэст]]||align=center bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]'''||align=center|'''38:30 (19:14) ''' || align=center|[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА]] |- |align=center| 5 мая || align=center|[[Брэст]]|| align=center bgcolor="#bbeebb"|''' [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' ||align=center|''' 37:30 (18:15) ''' ||align=center|[[ГК Гомель|Гомель]] |} == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 6 мая|| align=center|[[Брэст]]||align=center bgcolor="#bbeebb"|'''[[ГК Гомель|Гомель]]'''||align=center|'''26:24 (10:15)''' ||align=center|[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА]] |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 6 мая|| align=center|[[Брэст]]||align=center|[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] ||align=center|''' 29:32 (16:18)''' || align=center bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]]''' |} {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/66316-kubok-belarusi-minskii-ska-vo-vtoroi-raz-podriad-stal-obladatelem-trofeia-v-finale-s-perevesom-v-tri-miaca-obygran-meskov-brest Кубок Беларуси. Минский СКА во второй раз подряд стал обладателем трофея. В финале с перевесом в три мяча обыгран «Мешков Брест»] * [https://handballfast.com/news/66295-kubok-belarusi-segodnia-opredelitsia-pobeditel-muzskogo-turnira-trofei-v-brestskoi-viktorii-razygraiut-bgk-i-minskii-ska Кубок Беларуси. Сегодня определится победитель мужского турнира. Трофей в брестской «Виктории» разыграют БГК и минский СКА] * [https://handballfast.com/news/66283-kubok-belarusi-meskov-brest-uverenno-obygral-minskii-farm-klub-i-vysel-v-final-turnira-gde-sygraet-s-komandoi-igoria-paprugi Кубок Беларуси. «Мешков Брест» уверенно обыграл минский фарм-клуб и вышел в финал турнира, где сыграет с командой Игоря Папруги] * [https://handballfast.com/news/58173-belarus-segodnia-v-ofise-bfg-sostoialas-zerebevka-pervogo-etapa-muzskogo-i-zenskogo-kubka-strany Беларусь. Сегодня в офисе БФГ состоялась жеребьёвка первого этапа мужского и женского Кубка страны] * [https://handballfast.com/news/63357-kubok-belarusi-gomel-i-bgufk-ska-rguor-prisoedinilis-k-komandam-meskov-brest-i-ska-v-kacestve-ucastnikov-finala-cetyrex Кубок Беларуси. «Гомель» и БГУФК — СКА — РГУОР присоединились к командам «Мешков Брест» и СКА в качестве участников «финала четырёх»] [https://meshkovbrest.by/betera-kubok-belarusi-2022/23/ BETERA Кубок Беларуси 2022/23] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2023 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2023 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2023]] [[Катэгорыя:Спорт у Брэсце]] rpcgzal7551jysblyb1wdx2lvpska3j 0 799173 5143825 5090266 2026-05-19T23:59:41Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143825 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Вялічка (значэнні){{!}}Вялічка}} {{пісьменнік}} '''Вольга Віктараўна Вялічка''' ({{ВДП}}) — беларуская псіхолаг, грамадская актывістка і літаратарка. Вядома як стваральніца сістэмы паліятыўнай дапамогі ў Гродне, дабрачыннай арганізацыі «Гродзенскі дзіцячы хоспіс»{{r|BelPEN}}{{r|Malanka}} і аўтарка дакументальнай кнігі пра псіхалагічныя траўмы дзяцей палітзняволеных{{r|imenamag}}{{r|NCh}}. == Біяграфія == З 2008 года была першай і нязменнай дырэктаркай Гродзенскага дзіцячага хоспіса{{r|Hrodna 2018-10-18}}{{r|RS}}. Пад яе кіраўніцтвам арганізацыя вырасла з 2 супрацоўнікаў і 8 апекаваных да апекі над 80 сем’ямі{{r|Hrodna 2018-10-18}}. Для забеспячэння працы хоспіса Вялічка асвоіла навыкі эканаміста і планавіка, а таксама дызайнера — разам з калегамі стварыла праект «Святаянік» па адаптыўным адзенні для людзей з інваліднасцю{{r|Hrodna 2019-09-26}}{{r|Malanka}}. У хоспісе быў абсталяваны ўнікальны сенсорны пакой для расслаблення дзяцей і безбар’ерны кінатэатр{{r|imenamag}}. Жыццёвая філасофія Вольгі грунтуецца на павазе да дзяцей як да асоб, а не як да «набору дыягназаў»{{r|Hrodna 2019-09-26}}{{r|Malanka}}. Падчас [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020 года]] Вольга Вялічка была незалежнай назіральніцай ад штаба [[Віктар Дзмітрыевіч Бабарыка|Віктара Бабарыкі]]{{r|RS}}{{r|Malanka}}. Пасля выбараў увайшла ў Савет народнага даверу ў Гродне, мэтай якога было развязанне палітычнага крызісу{{r|Malanka}}. За ўдзел у пратэстах яе затрымалі, амаль суткі Вялічка правяла ў ізалятары часовага ўтрымання і была аштрафавана{{r|imenamag}}{{r|RS}}. У сувязі з актыўнай грамадскай дзейнасцю Вялічка пачаліся шматлікія праверкі хоспіса ДФР, МНС, санстанцыяй{{r|imenamag}}{{r|Malanka}}, у хоспіса адабралі арандаваныя памяшканні ў паліклініцы № 2{{r|imenamag}}{{r|RS}}, канфіскавалі апарат штучнай вентыляцыі лёгкіх, набыты за спонсарскія сродкі{{r|imenamag}}{{r|Malanka}}. У кастрычніку 2020 года праз пагрозу крымінальнага пераследу і магчымага адабрання ўласных дзяцей Вольга з сям’ёй вымушана выехала ў Літву{{r|Malanka}}{{r|RS}}. 20 жніўня 2021 года ўлады ліквідавалі Гродзенскі дзіцячы хоспіс{{r|RS}}. У Вільні Вольга Вялічка працягвала працу псіхолага, засяродзілася на дапамозе дзецям палітвязняў. Таксама Вялічка займаецца каардынацыяй ініцыятывы «Урачы за праўду і справядлівасць», якая даследуе стан медыцыны ў беларускіх месцах зняволення{{r|NCh}}. У Беларусі супраць Вольгі Вялічка заведзены крымінальныя справы за нясплату падаткаў (арт. 243 КК){{r|RS}}, удзел у пратэстах (арт. 342 КК){{r|RS}}, незаконную арганізацыю дзейнасці грамадскага аб’яднання (арт. 193-1 КК) — справа заведзена ў чэрвені 2022 года за распараджэнне рахункамі хоспіса пасля яго ліквідацыі{{r|RS}}. У 2024 годзе ў рамках «спецыяльнага вядзення» (завочна) Вольгу Вялічка асудзілі да 9 гадоў пазбаўлення волі і штрафу памерам 12 000 рублёў, гэта першы вядомы выпадак прымянення адноўленага артыкула 193-1 КК{{r|BelPEN}}. == Сям’я == З мужам Сяргеем Вялічкам выхоўвае сына Міхаіла і дачку Радаславу{{r|Hrodna 2018-10-18}}. == Творчасць == Вынікам працы псіхолагам з дзецьмі палітвязняў стала кніга «Ад двух да пятнаццаці. Мая мама ў турме» (выдавецтва «Gutenberg Publisher», 2023), дзе сабраны ўспаміны, сны і казкі дзяцей, запісаныя падчас тэрапіі{{r|NCh}}. Прадмову да выдання напісала нобелеўская лаўрэатка [[Святлана Аляксандраўна Алексіевіч|Святлана Алексіевіч]]{{r|NCh}}. У 2024 годзе Вольга Вялічка з кнігай «Ад двух да пятнаццаці: Мая мама ў турме» атрымала [[Прэмія імя Алеся Адамовіча|прэмію імя Алеся Адамовіча]] «''за гуманістычнае асэнсаванне беларускага турэмнага досведу з перспектывы дзяцей рэпрэсаваных бацькоў''».<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-29|date=2025-12-29|title=Абвешчаны пераможцы прэміі імя Алеся Адамовіча за 2024 год|url=https://penbelarus.org/2025/12/29/abveshchany-peramozhczy-premii-imya-alesya-adamovicha-za-2024-god.html|website=Беларускі ПЭН}}</ref> У 2025 годзе кніга «Ад двух да пятнаццаці. Мая мама ў турме» трапіла ў лонг-ліст [[Літаратурная прэмія імя Ежы Гедройця|прэміі імя Ежы Гедройця]] за 2024 год.<ref>{{Cite web|access-date=2026-01-29|first=Радыё|last=Свабода|date=2025-09-02|lang=be|title=Дэтэктывы, містэрыя і фантасмагорыя. Хто сёлета мае шанцы на прэмію Гедройця|url=https://www.svaboda.org/a/33518689.html|website=Радыё Свабода}}</ref> == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="BelPEN">{{Cite web|url=https://penbelarus.org/2025/02/20/manitoryng-parushennyau-kulturnyh-pravou-i-pravou-chalaveka-u-dachynenni-da-dzeyachau-kultury-belarus-2024-god.html|title=(БЕЛ) Маніторынг парушэнняў культурных правоў і правоў чалавека ў дачыненні да дзеячаў культуры. Беларусь, 2024 год|website=Беларускі ПЭН|date=2025-02-20|access-date=2026-01-18}}</ref> <ref name="Hrodna 2019-09-26">{{Cite web|access-date=2026-01-30|first=Ірына|last=Новік|date=2019-09-26|lang=be|title=Вольга Вялічка: "За 10 гадоў кіравання хоспісам я навучылася ўсяму"|url=https://hrodna.life/2019/09/26/volha-vialichka/|website=[[Hrodna.life]] — навіны Гродна}}</ref> <ref name="Hrodna 2018-10-18">{{Cite web|access-date=2026-01-30|date=2026-01-30|lang=be|title=Дзеці і дэдлайны Волі Вялічка. Сям'я кіраўнічкі дзіцячага хоспіса пра жыццё мамы-дырэктаркі|url=https://hrodna.life/articles/dzeci-i-dedlaynyi-voli-vyalichka/|website=[[Hrodna.life]] — навіны Гродна}}</ref> <ref name="imenamag">{{Cite web|access-date=2026-01-30|lang=ru|title=Не трогайте детей! Гродненский детский хоспис выселили на улицу. Что будет с подопечными?|url=https://imenamag.by/posts/grodno-without-hospice|website=Имена — imenamag.by}}</ref> <ref name="Malanka">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=Nm3Wl-BS9mU|title=Ольга Величко: Личная жертва хоспису / Уголовное дело за добро / Философия паллиативной помощи|last=Malanka Media|date=2021-05-21|access-date=2026-01-18}}</ref> <ref name="RS">{{Cite web|access-date=2026-01-30|first=Радыё|last=Свабода|date=2022-06-20|lang=be|title=Пракуратура завяла чарговую крымінальную справу на дырэктарку зьліквідаванага горадзенскага госьпісу Вольгу Вялічку|url=https://www.svaboda.org/a/31905904.html|website=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]]}}</ref> <ref name="NCh ">{{Cite web|access-date=2026-01-30|first=Марыя|last=Чарнякевіч|date=2024-01-22|lang=be|title=Псіхолаг Вольга Вялічка: «Мы можам паглядзець, што адбываецца з намі, праз тое, як пачуваюцца нашыя дзеці»|url=https://novychas.online/hramadstva/psiholah-volha-vjaliczka-my-mozam-pahljadzec-sz|website=[[Новы Час (газета)|Новы Час]] — novychas.online}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вялічка Вольга}} [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады]] [[Катэгорыя:Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 29vjdx6dbanthxphwoql1kms7wbxrh0 0 802619 5143776 5098228 2026-05-19T21:34:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143776 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Зубовіч}} {{Пісьменнік}} '''Яўген Аляксандравіч Зубовіч''' ({{ДН|21|8|1984}}, [[Чавусы]], [[Магілёўская вобласць|Магілёўская вобл]].) — беларускі пісьменнік, краязнавец. Сябра [[Саюз беларускіх пісьменнікаў|Саюза беларускіх пісьменнікаў]]. == Жыццяпіс == Скончыў [[Беларускі дзяржаўны эканамічны універсітэт]], курсы экскурсаводаў пры Нацыянальным цэнтры па турызме (2010). Аўтар публікацый па краязнаўстве і турызме, піша вершы і прозу. Грае на валынцы. Надрукаваў краязнаўчую кнігу «Чавусы — горад святога Марціна» (Магілёў, 2008), зборнік вершаў, п’есаў, апавяданняў «У небе сонца заходзіць самотна» (Мінск, 2009), гістарычны раман «Беларускі палкоўнік» (Мінск, 2018). У 2020 годзе выйшла другая кніга «Беларускі палкоўнік. Кніга 2». Кніга «Беларускі палкоўнік», у 2019 годзе перамагла на сайце Kniha.of.by паводле вынікаў чытацкага галасавання ў конкурсе «Кніга году»<ref>[https://www.svaboda.org/a/29979412.html Пераможца чытацкага галасавання: «Бог мяне стварыў для таго, каб я займаўся літаратурай»], 3 чэрвень 2019</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bellit.info/persons/z/zubovich-jauhjen.html Зубовіч Яўген] на bellit.info * [https://budzma.org/news/yawhyen-zubovich-stvaryc-klasichny-histarychny-raman.html Яўген Зубовіч: Стварыць класічны гістарычны раман!], 12.09.2018 * [https://nastgaz.by/mne-vypala-shchastse-tut-naradzitstsa-4/ «Мне выпала шчасце тут нарадзіцца»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250420093253/https://nastgaz.by/mne-vypala-shchastse-tut-naradzitstsa-4/ |date=20 красавіка 2025 }}, [[Настаўніцкая газета]], 7.09.2018 {{бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Зубовіч Яўген}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Чавусах]] [[Катэгорыя:Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў]] 1djexg36km9cv9fsrcur8pfah6kdhhf 0 803003 5143957 5115508 2026-05-20T10:36:09Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Заходнепалескія гаворкі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143957 wikitext text/x-wiki [[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|350px|Арэал заходнепалескай групы гаворак на карце [[Дыялекты беларускай мовы|дыялектаў беларускай мовы]]<ref name="Карта">{{cite web|url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|title=Dialects on Belarusian territory (Групоўка гаворак на тэрыторыi Беларусi)|author=Крывіцкі А. А.|author-link=|date=|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=The Virtual Guide to Belarus|access-date=2015-01-04|lang=en|description=|ref=|archive-url=https://www.webcitation.org/6AkK4oSnn?url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|archive-date=2012-09-17}}</ref>]] '''Заходнепале́скія гаво́ркі''' (таксама ''брэсцка-пінскія'', ''загародскія'', ''палескія гаворкі'')&nbsp;— група гаворак, якая вылучаецца на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] (у паўднёва-заходніх раёнах [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]) і супрацьпастаўляецца [[Асноўны масіў дыялектаў беларускай мовы|асноўнаму масіву дыялектаў беларускай мовы]]<ref name="Суднік">{{cite web|url=http://tapemark.narod.ru/les/071f.html|title=Белорусский язык|author=[[М. Р. Суднік|М. Р. Судник]]|work=Лингвистический энциклопедический словарь|publisher=Советская энциклопедия|date=1990|lang=ru|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Шэраг дыялектолагаў разглядае заходнепалескія гаворкі Беларусі як гаворкі [[Украінская мова|ўкраінскай мовы]], альбо як пераходныя ад [[Беларуская мова|беларускай]] да ўкраінскай мовы на падставе вялікай колькасці фанетычных і граматычных рыс, блізкіх да рыс [[Паўночны дыялект украінскай мовы|паўночнаўкраінскага нарэчча]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}<ref name="Суднік"/>. Ад асноўных беларускіх дыялектаў ([[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняга]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга]]), а таксама ад [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]] яны адрозніваюцца адсутнасцю [[Аканне|акання]], наяўнасцю цвёрдых зычных перад [е], [і], пераходам этымалагічнага «яця» ў [і] пад націскам, адсутнасцю [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] і іншымі рысамі{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На аснове заходнепалескіх гаворак [[Беларусь|Беларусі]] адзначаліся спробы стварэння літаратурнай нормы, т. зв. [[Заходнепалеская мікрамова|заходнепалескай літаратурнай мікрамовы]]. На аснове заходнепалескіх гаворак [[Польшча|Польшчы]] (падляшскіх гаворак) сіламі энтузіястаў фармуецца [[падляшская мікрамова]]. == Арэал == Заходнепалеская група гаворак была вылучана ў 1970-х гадах беларускімі дыялектолагамі на аснове матэрыялаў, сабраных для «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы]]»{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Адсутнасць тыповых для беларускіх дыялектаў моўных рыс дала падставу складальнікам дыялекталагічнай карты вылучыць заходнепалескую групу як асаблівае дыялектнае аб’яднанне, супрацьпастаўленае ўзятым разам [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняму]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняму]] беларускім дыялектам{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Тым самым быў падкрэслены пераходны характар гаворак заходнепалескай групы ад беларускіх гаворак да [[Паўночны дыялект украінскай мовы|гаворак паўночнага ўкраінскага дыялекта]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Такая класіфікацыя была прапанавана ў 1964 годзе [[Рубен Іванавіч Аванесаў|Р.&nbsp;І.&nbsp;Аванесавым]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Матэрыялы атласа дазволілі падзяліць гаворкі [[Заходняе Палессе|Заходняга]] і [[Усходняе Палессе|Усходняга Беларускага Палесся]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. [[Мазырская група гаворак|Усходнепалескія (мазырскія) гаворкі]], якія не маюць значных адрозненняў ад [[Слуцкая група гаворак|слуцкіх гаворак]] і не падзелены з імі вузкім пучком [[Ізаглоса|ізаглос]], былі ўключаны ў склад слуцка-мазырскай групы [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга беларускага дыялекту]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Тэрмін «загаро́дскія гаво́ркі» ўведзены ў навуковы зварот дыялектолагам [[Фёдар Клімчук|Фёдарам Клімчуком]] у 1970-х гады і ўтвораны ад назвы [[Загароддзе]] — гістарычнай часткі [[Піншчына|Піншчыны]], старажытных шляхоў і [[Загароддзе|Загародскай раўніны]]. Наяўнасць фанетычных і граматычных з’яў, якія збліжаюць беларускія заходнепалескія і [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы|ўкраінскія заходнепалескія гаворкі]], канстатуе большасць даследчыкаў гаворак [[Палессе|Палесся]]<ref name="Суднік"/>{{sfn|Кандрашоў|1986|с=105}}. У сувязі з гэтым многія дыялектолагі разглядаюць заходнепалескія гаворкі як пераходныя ад беларускай да ўкраінскай мовы{{sfn|Кандрашоў|1986|с=105}}. Напрыклад, у выданні энцыклапедыі «[[Украінская мова (энцыклапедыя)|Украінская мова]]» брэсцка-пінскія гаворкі класіфікуюцца як пераходныя ўкраінска-беларускія гаворкі<ref name="Ніканчук">{{cite web|url=http://litopys.org.ua/ukrmova/um161.htm|title=Північне наріччя|author=[[М. В. Ніканчук|М. В. Никончук]]|work=Українська мова. Енциклопедія|publisher=Українська енциклопедія|date=2000|lang=uk|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Шэраг даследчыкаў адносіць гаворкі Заходняга Палесся непасрэдна да паўночнага дыялекта ўкраінскай мовы{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}{{sfn|Каракоў|2005|с=1}}. Заходнепалеская група гаворак не з’яўляецца аднароднай дыялектнай адзінкай{{sfn|Крывіцкі|1983|с=51}}. На аснове вывучэння ў 1970-х гадах тэрытарыяльнага пашырэння розных тыпаў фанетычных сістэм у Заходнім Палессі [[Фёдар Данілавіч Клімчук|Ф.&nbsp;Д.&nbsp;Клімчук]] прапанаваў групаваць заходнепалескія гаворкі ў чатыры асноўныя тыпы, якія знаходзяцца ў складаным арэальным размеркаванні{{sfn|Крывіцкі|1983|с=51}}. Гаворкі заходнепалескай групы аб’ядноўваюцца шэрагам агульных дыялектных з’яў з гаворкамі заходняй часткі беларускага арэала&nbsp;— з гаворкамі [[Полацкая група гаворак|полацкай групы]] [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняга дыялекту]] (выключаючы ўсходнюю частку іх арэала), заходнімі [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускімі гаворкамі]] і гаворкамі [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы]] [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту]], у сувязі з чым заходнепалескі арэал уключаюць у [[Заходняя дыялектная зона беларускай мовы|заходнюю дыялектную зону]]<ref name="Карта_Крывіцкі">{{cite web|url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|title=Dialects on Belarusian territory (Групоўка гаворак на тэрыторыi Беларусi)|author=[[А. А. Крывіцкі]]|publisher=The Virtual Guide to Belarus|date=1999|lang=en|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Моўныя рысы астатніх дыялектных зон Беларусі ([[Паўночна-заходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўночна-заходняй]], [[Цэнтральная дыялектная зона беларускай мовы|цэнтральнай]], [[Паўднёва-ўсходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўднёва-ўсходняй]] і [[Усходняя дыялектная зона беларускай мовы|ўсходняй]]) для заходнепалескіх гаворак нехарактэрныя<ref name="Карта_Крывіцкі"/>. Заходнепалескія гаворкі знаходзяцца ў адзіным дыялектным кантынууме як з суседнімі беларускімі, так і з ўкраінскімі гаворкамі{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Пры гэтым адзначаецца большая блізкасць заходнепалескіх да ўкраінскіх [[Заходнепалескі дыялект ўкраінскай мовы|валынска-палескіх гаворак]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. У той жа час, знаходзячыся з пачатку XX стагоддзя пад уплывам [[Літаратурная беларуская мова|літаратурнай беларускай мовы]], адзначаецца збліжэнне заходнепалескіх гаворак з астатнім беларускім моўным арэалам{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Гаворкі заходнепалескай групы размяшчаюцца ў паўднёва-заходняй частцы Беларусі, на большай частцы [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]&nbsp;— у яе заходніх, цэнтральных і паўднёвых раёнах{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Згодна з сучасным адміністрацыйным падзелам, заходнепалескія гаворкі пашыраны ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім]], [[Камянецкі раён|Камянецкім]], [[Маларыцкі раён|Маларыцкім]], [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]], [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], [[Іванаўскі раён|Іванаўскім]] і [[Пінскі раён|Пінскім]] раёнах, а таксама ў паўднёвых частках [[Пружанскі раён|Пружанскага]] і [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага]] раёнаў і ў заходніх частках [[Лунінецкі раён|Лунінецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Увогуле паўночная і ўсходняя мяжа групы ідзе па лініі: на поўдзень ад [[Шарашова]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Бяроза (горад)|Бярозы]], на поўнач ад [[Белаазёрск]]а, на поўдзень ад [[Целяханы|Целяхан]], на паўночны ўсход ад [[Лагішын]]а і [[Пагост Загародскі|Пагоста Загародскага]], на паўднёвы захад ад [[Лунінец|Лунінца]], на ўсход ад [[Дубае|Дубая]], на паўночны ўсход ад [[Столін]]а і [[Струга (Столінскі раён)|Стругі]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Гэтая тэрыторыя знаходзіцца ў межах заходнебеларускай часткі геаграфічнай і гісторыка-культурнай вобласці [[Палессе]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Акрамя таго, гаворкі заходнепалескага тыпу захоўваюцца ў шэрагу раёнаў цэнтральнай часткі [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]] [[Польшча|Польшчы]], на поўдзень ад [[Беласток]]а{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. Згодна з даследаваннямі польскіх дыялектолагаў, на тэрыторыі Польшчы гэтыя гаворкі (брэсцка-пінскага тыпу) абмяжоўваюцца лініяй [[Вітова (Польшча)|Вітова]]&nbsp;— [[Кляшчэлі]]&nbsp;— [[Няміраў (Падляскае ваяводства)|Няміраў]]&nbsp;— [[Янаў-Падляскі]]&nbsp;— на захад ад [[Ракітна (Люблінскае ваяводства)|Ракітна]]&nbsp;— [[Тучна]]&nbsp;— [[Ганна (Люблінскае ваяводства)|Ганна]]&nbsp;— [[Уладава]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. Паўночнабрэсцкія гаворкі на тэрыторыі Польшчы сустракаюцца ў гмінах [[Гміна Белавежа|Белавежа]] і [[Гміна Нараў|Нараў]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. На захадзе гаворкі Заходняга Беларускага Палесся мяжуюць, альбо размешчаны цераспалосна, з падляшскімі гаворкамі [[Мазавецкі дыялект|мазавецкага дыялекту]] [[Польская мова|польскай мовы]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На поўначы да арэала заходнепалескай групы гаворак прымыкае арэал [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы]], а на ўсходзе&nbsp;— арэал [[Слуцкая група гаворак|слуцка]]-[[Мазырская група гаворак|мазырскай]] групы [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На поўдзень ад заходнепалескіх гаворак знаходзяцца блізкія ім [[Валынска-палескія гаворкі|валынска-палескія (заходнепалескія) гаворкі]] [[Паўночны дыялект украінскай мовы|паўночнага дыялекту ўкраінскай мовы]]<ref name="Карта_Крывіцкі"/>{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. == Асноўныя асаблівасці == === Фанетыка === * [[Оканне]], то бок адрозненне ненаціскных галосных неверхняга [[Пад'ём (мовазнаўства)|пад’ёму]] (''молоко́'', ''голова́'', ''здоро́вый'', ''дава́й''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}{{sfn|БДУ|2009|с=158}}. У гаворках [[Асноўны беларускі дыялектны масіў|асноўнага беларускага дыялектнага масіву]] адзначаецца [[аканне]] і неадрозненне галосных у ненаціскным становішчы (''вада́'', ''галава́''){{sfn|БДУ|2009|с=162}}. * Вымаўленне на месцы гістарычнага «яця» ([[ѣ]]) пад націскам пераходзіць у галосную [і] (''б’і́лый'', ''с’і́но'', ''на ноз’і́'', ''л’іс''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. У астатніх беларускіх гаворках адзначаецца пераход у [е] або [іе] (''лес''){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}. * У закрытым складзе пад націскам гукі [о] і [е] пераходзяць у [і] (''к’ін, п’іч, н’іс){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}''. У гаворках астатняга беларускага арэала ў закрытым складзе пад націскам адзначаецца захаванне [о] або яго пераход у [ô], [уо] (''кон, кôн, куон''), а таксама пераход [е] ў ['е], ['о], [іе], ['ô], [уо] (''печ, пôч''){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}. * Цвёрдасць [[Губныя зычныя|губных]] і [[Пярэднеязычныя зычныя|пярэднеязычных зычных]] перад этымалагічнымі [е], [і] (''вэ́чор'', ''бэ́рог'', ''дэн’'', ''тэ́плый'', ''нысэ́'', ''вызэ́'', ''мы́ска'', ''бы́ты'', ''ходы́ты'', ''зыма́''), а таксама цвёрдасць заднеязычных у спалучэннях ''гы'', ''кы'', ''хы'' (''но́гы'', ''кы́нуты'', ''хы́трый''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Наяўнасць мяккіх этымалагічных [[Шыпячыя|шыпячых]] (''нож’і́'', ''ш’а́пка'', ''ж’а́ба''), мяккага гука [р'] (''р’і́чка'', ''гор’і́х'', ''пор’а́док'') і мяккага [ц'] (''жнэц’'', ''хло́пэц’, на конц’і́){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}.'' * [[Губна-зубны гук|Губна-зубны]] або [[губна-губны гук]] [в] ужываецца на месцы літаратурнага [ў] (''правда, сказав''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Наяўнасць спалучэння [мн'] адзначаецца перад галоснай [а] (''мн’а́та, мн’а́со''), у адрозненне ад [м'] ці [мj] у іншых беларускіх дыялектах{{sfn|БДУ|2009|с=174}}. * Адсутнічаюць [[цеканне]] і [[дзеканне]] (''т’ін, т’і́ло, т’агну́ты, д’і́д, д’і́вчына, д’а́куваты''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}{{sfn|БДУ|2009|с=169}}. * Звонкія зычныя на канцы слова не аглушаюцца (''грыб, пор’і́г, огоро́д, н’іж, моро́з'')<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Заходнепалескія гаворкі|том=4|старонкі=80}}</ref>. === Марфалогія === ==== Назоўнік ==== * Пашырэнне канчатка ''-ові'' ў [[Назоўнік|назоўнікаў]] [[Мужчынскі род|мужчынскага]] і [[Ніякі род|ніякага роду]] ў формах [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склонаў [[Адзіночны лік|адзіночнага ліку]] (''брато́ві'', ''аб брато́ві'', ''малако́в’і'', ''на бало́тов’і''){{sfn|БДУ|2009|с=185}}. * У родным склоне множнага ліку назоўнікаў жаночага і ніякага роду ўжываецца канчатак ''-эй'' (''хатэ́й, озёрэй, очэ́й'')<ref name="Культура Беларусі" />. ==== Прыметнік ==== * Канчатак ''-ый'' сустракаецца ў назоўным склоне [[Прыметнік|прыметнікаў]] мужчынскага роду адзіночнага ліку (''но́вый'', ''сы́ный'', ''молоды́й'', ''круты́й''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Прыметнікі мужчынскага і ніякага роду ў давальным і месным склонах адзіночнага ліку маюць канчатак ''-ому'' (''но́вому, у хоро́шому'')<ref name="Культура Беларусі" />. ==== Займеннік ==== * [[Указальны займеннік|Указальныя займеннікі]] маюць формы ''гэ́той'', ''гэ́тый'', ''гэ́та'', ''гэ́тэ'', ''гэ́ты'', ''гэ́то'', а [[асабовыя займеннікі]]&nbsp;— формы ''мн’і'', ''йе́ю''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. ==== Дзеяслоў ==== * [[Дзеясловы]] ў форме [[Трэцяя асоба|трэцяй асобы]] адзіночнага ліку [[Цяперашні час (граматыка)|цяперашняга часу]] маюць цвёрды [т] на канцы (''хо́дыт'', ''ба́чыт''), а інфінітыў заканчваецца на ''-ты'' (''ходыты'', ''бачыты''){{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. * Пры ўтварэнні формаў першай асобы адзіночнага ліку і трэцяй асобы множнага ліку дзеясловаў другога [[Спражэнне|спражэння]] з асновай на губны ўзнікаюць у аснове гукі [л’] або [й] (''куплю́, зловлю́, ку́плять, зло́влять'')<ref name="Культура Беларусі" />. === Лексіка === У [[Лексіка|лексіцы]] шырока пашыраны такія словы, як ''клу́ня'' ([[гумно]]), ''пова́л'' (столь), ''прач'' ([[пранік]]), ''пацыя́т'' ([[франтон]]), ''ші́пка'' (павець), ''быя́к'' ([[біч]]), ''шы́тык'' ([[папруга]]), ''судосы́ты'' (сустрэць), ''волочы́ты'' (баранаваць), ''лата́ты'' (лапіць), ''нату́рлывый'' (наравісты, пра каня), ''пас/па́сок'' (шрам на скуры жывёлы), ''во́ло'' (валлё), ''сокоры́ты'' (сакатаць, пра курэй), ''пойня́ты'' (злавіць), ''дурны́й'' (шалёны, пра сабаку), ''волося́нка'' (пліска), ''блох'' (блыха), ''уздро́'' (ніжняя частка снапа), ''сныты́й'' (галаўня ў ячмені, пшаніцы, просе), ''ве́я/ве́йка'' (павека), ''шы́хля/шэ́хля'' (трасца), ''коцюба́'' (качарга), ''удво́е'' (у дзве столкі), а таксама падзыўныя для [[Карова|кароў]] ''бы́цю-бы́цю'' і для [[Куры|курэй]] ''путь-путь''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}<ref name="Культура Беларусі" />. == Дыялектныя тыпы і мікразоны == У межах заходнепалескіх гаворак вылучаюцца чатыры асноўныя дыялектныя тыпы: [[Сярэднезагародскія гаворкі|сярэднезагародскія]], [[Паўднёвазагародскія гаворкі|паўднёвазагародскія]], [[Паўночназагародскія гаворкі|паўночназагародскія]] і [[Тараканскія гаворкі|тараканскія]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Яны адрозніваюцца паміж сабой рознай рэалізацыяй [[Галосныя|галосных]] у націскной пазіцыі{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Галосны [о] ў новых закрытых складах перайшоў у [і] ў сярэднезагародскіх, паўднёвазагародскіх і тараканскіх гаворках (''в’ін,'' ''в’із,'' ''б’іл’ш,'' ''сіл’, ніс, к’ін’''), а ў паўночназагародскіх&nbsp;— у [у] (''вун,'' ''вуз,'' ''бул’ш,'' ''сул’, нус, кун’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічныя гукі [а], [ę] ў сярэднезагародскіх і паўночназагародскіх гаворках рэалізуюцца як ['а] (''вз’ав'', ''с’а́ду'', ''гл’а́ну'', ''ш’а́пка'', ''з’ат’)'', у той час як у паўднёвазагародскіх і тараканскіх&nbsp;— як ['е] (''вз’ев, с’е́ду, гл’е́ну, ш’е́пка, з’ет’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Гукі [е], [ь] у сярэдне-, паўднёва- і паўночназагародскіх гаворках перайшлі ў [е] (''дэн’, вызэ́, бэ́рог, мэд, вычэ́ра, цэ́рква''), а ў тараканскіх&nbsp;— у [а] (''дан’, выза́, бару́г, мад, выча́ра, ца́рква''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. У тараканскіх гаворках, якія пашыраны ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]], адзначаюцца спецыфічныя рэгіянальныя лексемы і словаформы: ''бруслэ́нэ'' ([[брусніцы]]), ''бу́кач'' (птушка [[Бугаі (падсямейства)|бугай]]), ''зало́га'' ([[каўнер]] кажуха), ''к’еп'' ([[кепка]]), ''кута́с’а'' ([[стужка]]), ''нару́ччэ'' ([[абярэмак]]), ''па́смо'' (пластаванне абэрэмак сена), ''пасмова́тэ'' (пластаваць граблямі сена), ''п’і́лка'' ([[кош]], плецены з лазы і саломы), ''хварту́х'' (ніжняя частка, нахіл у франтоне), ''ц’і́ха'' (радно), ''ш’е́нка'' (невялікі мяшок){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Акрамя дыялектных тыпаў, у арэале заходнепалескіх гаворак вылучаюцца дыялектныя зоны і мікразоны, а таксама перыферыйныя групы, пераходныя да суседніх гаворак — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|паўночнабрэсцкіх]] і [[Усходнепалеская група гаворак|ўсходнепалескіх]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Мяжа паміж заходнезагародскай і ўсходнезагародскай мікразонамі праходзіць па заходняй частцы [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Для заходнезагародскай зоны характэрны часціцы ''-с’а'', ''-с''' (''найі́вс’а'', ''найі́вс’, вмы́лас’а, вмылас’, платы́лос’),'' суфікс ''-с’к-'' (''бат’ковс’кый, с’іл’с’кый, Пын’с’к''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічны [ц'] у ненаціскных складах і на канцы слоў тут пераважна захаваў мяккасць (''гу́лыц’а'', ''рукавы́ц’а'', ''конэ́ц’, хло́пэц’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Формы [[Прыметнік|прыметнікаў]] у множным ліку маюць выгляд ''мало́йе'', ''старо́йе'', ''золото́йе'', а [[Лічэбнік|лічэбнікі]]&nbsp;— ''с’ім'', ''шыст’{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. ''Усходнезагародскай зоне ўласцівы [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''-са, -со'' (''найі́вса, вмы́ласа, платы́лосо''), [[суфікс]] ''-ск-'' (''ба́т’ковскый, с’іл’скый, Пынск''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічны [ц'] у ненаціскных складах і на канцы слоў пераважна [[Зацвярдзелы зычны|зацвярдзеў]] (''гу́лыца, рукавы́ца, конэ́ц, хло́пэц''), формы прыметнікаў множнага ліку гучаць як ''малэ́е, старэ́е, золотэ́е'', лічэбнікі&nbsp;— ''сэм, шэст’''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. === Мікразоны === Сярод дыялектных мікразон заходнепалескага арэала фіксуюцца: брэсцка-кобрынская, камянецка-высокаўская (або паўночна-заходняя), маларыцка-дамачоўская (або паўднёва-заходняя), драгічынска-янаўская (або цэнтральназагародская), заходнястолінская (або паўднёва-ўсходняя), лагішынская (або паўночна-ўсходняя), лагішынска-заходнястолінская і радастаўская{{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. Вылучаюцца таксама асобныя мікразоны заходняй ускраіны [[Брэст]]а, паўднёвыя ўскраіны [[Загароддзе|Загароддзя]], раён горада [[Кобрын]] і раён горада [[Пінск]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. === Перыферыйныя групы === На памежжы заходнепалескіх гаворак і асноўнага масіву гаворак беларускай дыялектнай мовы было вылучана яшчэ 9 тыпаў мясцовага маўлення, якія ўяўляюць сабой так званыя пераходныя гаворкі ад аднаго да другога з вышэйназваных тэрытарыяльна-моўных масіваў: паўночнабрэсцкі, верхняясельдскі, малецкі, паўднёвацеляханскі, паўночналагішынскі, бобрыкскі, лунінскі, беражноўскі і сярэднепагарынскі. Нягледзячы на выразную заходнепалескую моўную аснову, кожная з іх у складзе сваёй сістэмы мае асобныя рысы гаворак асноўнага масіву беларускай дыялектнай мовы<ref name="Культура Беларусі" />. Сярод спецыфічных перыферыйных груп вылучаюцца [[малецкія гаворкі]] (на паўднёвым захадзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]]), дзе на месцы націскнога [ѣ] выступае [[дыфтонг]] [іе], часам [е̂] (''б’іелы'', ''б’е̂лы'', ''с’іено'', ''с’е̂но''), а на месцы націскнога [о] ў новых закрытых складах&nbsp;— дыфтонгі [уо] або [ô] (''вуоз'', ''буол’ш'', ''куон''', ''вôз'', ''бôл’ш'', ''кôн’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. У [[Паўночналагішынскія гаворкі|паўночналагішынскіх гаворках]] на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [ê] (''б'êлы, с'êно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [ô] (''вôз, бôл’ш, кôн’''); звужаецца этымалагічны [ы] (''дим, син, риба''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. У [[Паўднёвацеляханскія гаворкі|паўднёвацеляханскіх гаворках]] на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [ê] (''б'êлы'', ''с'êно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [э] (''вэн'', ''вэз'', ''бэл’ш'', ''сэл’'', ''нэс'', ''кэн’''); звужаецца этымалагічны [ы] пасля губных зычных (''висо́ко''), а губныя і пярэднеязычныя перад этымалагічным [і] вымаўляюцца мякка (''м’і́ска'', ''б’і́т’і'', ''ход’і́т’і'', ''з’іма́''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. [[Сярэднепагарынскія гаворкі]] (традыцыйная гаворка горада [[Столін]] і навакольных вёсак) адрозніваюцца тым, што на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [е̂] або [і] (''б’е̂лы'', ''с’е̂но'', ''б’ілы'', ''с’іно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [о̂] або [у] (''во̂з'', ''ко̂н’'', ''вуз'', ''кун’''); звужаецца этымалагічны [ы] пасля губных зычных (''високо''); пярэднеязычныя перад этымалагічным [і] вымаўляюцца мякка (''ход’іт’і'', ''з’іма''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. Некаторыя асаблівасці, тыповыя для большасці заходнепалескіх гаворак або асобных іх груп, характэрны дыялектным утварэнням, якія прымыкаюць да заходнепалескага дыялектнага масіву: верхнясельдскім гаворкам (цвёрдасць зычных [б], [в], [м], [п], [д], [т], [з], [с], [н] перад [е]; дыфтонг [уд] на месцы націскнога [о] у новых закрытых складах; дыфтонг [іе] на месцы націскнога [ѣ]), лунінскім (пераход [о]>[ы] у новых закрытых складах пад націскам; [ѣ]>[і] у націскным становішчы; адсутнасць цекання і дзекання), беражноўскім (адсутнасць цекання і дзекання)<ref>{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Заходнепалескія гаворкі|старонкі=218—219}}</ref>. == Гісторыя фарміравання == На фарміраванне дыялектнага ландшафту [[Заходняе Палессе|Заходняга Палесся]] аказалі ўплыў шматлікія гістарычныя і геаграфічныя фактары{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. На думку некаторых даследчыкаў, Заходняе Палессе з’яўлялася часткай [[Прарадзіма славян|славянскай прарадзімы]] або адной з зон старажытнай міграцыі [[Праславянская мова|праславян]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Старажытнае славянскае насельніцтва гэтай вобласці было звязана з паўднёва-заходнімі славянскімі групамі, пра што сведчыць тое, што старажытная мяжа рассялення праславян праходзіла па рацэ [[Гарынь]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Пазней гэтая мяжа перамясцілася на [[Заходні Буг]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. У другой палове I тысячагоддзя нашай эры [[Археалагічны комплекс|археалагічныя комплексы]] Брэсцка-Пінскага і Валынскага Палесся не былі ні тыпова [[Дрыгавічы|дрыгавіцкімі]], ні тыпова [[Валыняне|валынянскімі]], ні тыпова [[Драўляне|драўлянскімі]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Не выключаецца, што тут знаходзілася асобнае [[Усходнеславянскія плямёны|ўсходнеславянскае племя]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Відаць, на рубяжы VII—VIII стагоддзяў асноўныя групы мясцовага насельніцтва Заходняга Палесся ўвайшлі ў валынянскі саюз{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. З канца X стагоддзя ўзмацняецца дрыгавіцкі ўплыў, асабліва ў паўночна-заходняй частцы рэгіёна{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. З X стагоддзя мелі месца перасяленні асобных груп [[Яцвягі|яцвягаў]] з паўночнага захаду{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Акрамя таго, быў прыліў насельніцтва з [[Валынь|Валыні]] ў XIII—XV стагоддзях{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Сучасныя дыялектныя тыпы заходнепалескіх гаворак, магчыма, адлюстроўваюць пэўныя моўныя асаблівасці старых міграцыйных рухаў{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Наклалі адбітак на дыялектны ландшафт і пазнейшыя дзяржаўныя і адміністрацыйныя межы{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Так, відаць, не выпадкова мяжа паміж заходне- і ўсходнезагародскімі зонамі супадае з мяжой паміж сярэдневяковымі [[Берасцейская зямля|Берасцейскай]] і [[Пінская зямля|Пінскай]] землямі, мяжа радастаўскай мікразоны&nbsp;— з участкам літоўска-польскай граніцы ў XIV—XVIII стагоддзях, а мяжа сярэднепагарынскіх гаворак&nbsp;— з мяжой [[Дубровіцкае княства|Дубровіцкага княства]] ў XII—XV стагоддзях{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. == Гісторыя даследавання == [[Файл:Rodnaja mova usiago naselnictva Litvy i Belarusi - 1897 AD.jpg|thumb|Родная мова насельніцтва Беларусі і Літвы («[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]]» Расійскай імперыі) паводле ўсеагульнага перапісу ад 1897 г. ''(колер павета азначае дамінуючую (у працэнтных адносінах) родную мову насельніцтва ў павеце)'']] Першыя дыялекталагічныя даследаванні гаворак Заходняга Беларускага Палесся пачынаюць з’яўляцца з канца XIX стагоддзя{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. Заходнепалескія гаворкі разглядаліся пры гэтым пераважна як гаворкі ўкраінскай мовы або як гаворкі, пераходныя ад беларускай да ўкраінскай мовы{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. Так, на «[[Этнаграфічная карта беларускага племя|Этнаграфічнай карце беларускага племя]]», складзенай у 1903 годзе [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я.&nbsp;Ф.&nbsp;Карскім]], тэрыторыя Брэсцка-Пінскага Палесся не ўключана ў [[этнічны арэал беларусаў]]. [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|«Этнографическая карта белорусского племени» (праф. [[Яўхім Карскі|Я. Ф. Карскі]], 1903)]] Гаворкі паўднёва-заходняй Беларусі па фанетычных і лексічных характарыстыках набліжаюцца да суседніх валынска-палескіх гаворак [[Украінская мова|украінскай мовы]]. На беларускіх дыялектных картах іх у асноўным вылучаюць у асобную «палескую групу гаворак» [[Беларуская мова|беларускай мовы]]<ref>[http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html ''Групоўка гаворак на тэрыторыі Беларусі''. Аўтар А.&nbsp;А.&nbsp;Крывіцкі. (Карта)]</ref>, у той час як ва ўкраінскіх крыніцах іх часта называюць берасцейска-пінскімі гаворкамі ўкраінскай мовы (а іх носьбітаў адпаведна залічваюць да «''ўкраінцаў [[Берасцейшчына (этнаграфічны рэгіён)|Берасцейшчыны]]''»<ref>[http://www.novamova.com.ua/htm/marusyk/marusyk_7.htm Тарас Марусик. ''Українці Берестейщини: минуле і сучасне''. «Радіо Свобода», 15 кастрычніка 2003 р.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070704104845/http://novamova.com.ua/htm/marusyk/marusyk_7.htm |date=4 ліпеня 2007 }}</ref>). Пры правядзенні перапісаў насельніцтва ў XIX—XX стагоддзях у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Міжваеннае дваццацігоддзе|міжваеннай Польшчы]] і [[СССР]] кожным разам выкарыстоўваліся іншыя падыходы да ідэнтыфікацыі заходніх [[Палешукі|палешукоў]]: у матэрыялах розных перапісаў яны фігуруюць як «малорусы», «белорусы», «русские», «тутэйшыя» і іншыя. Пад час перапісаў, якія праводзіліся ў другой палавіне XX ст., заходнія палешукі Берасцейшчыны ідэнтыфікаваліся пераважна як беларусы<ref name=FK_ESNBO>[http://brama.brest.by/nomer12-13/artic03.shtml Фёдор Климчук. ''Этническая структура населения Брестской области''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081102023256/http://brama.brest.by/nomer12-13/artic03.shtml |date=2 лістапада 2008 }}</ref>. У пачатку XX ст. [[Карусь Каганец|Карусь Каранец]] сумняваўся ў правільнасці беларускага правапісу, які не ўлічвае заходнепалескіх гаворак, пра гэта ён пісаў у «[[Наша Ніва (1906)|Нашу Ніву]]» (даецца паводле чарнавіка ліста, захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі): <blockquote>Посылаю я у поважаную Рэдакцыю Нашои нивы одну статцю, которую Окраина побоялася надруковаци, и одно позвольце мне положыць одзин варунок, а меновице: статци которые буду писаць друкуйце так як ены написаны не змениваючы правописма. Я, бачыце, хочу штобы вашу газету уси белорусы могли чытаци и штобы мели з ее корысць, а не одна борысоўшчына и вилейшчына. Бо, хоч Вы гневайцеся &mdash; не гневайцеся, а мушу сказаць, што, так як цепер выйходзіць ена шыроко не розыйдзетца, бо большая часць белорусоў не може ее чытаци з прычыны правописма. Як, прымером, можэ ее чытаци могилевец которы бэзударное ''о'' говорыць як ''ы'', або полешук, которы окае, а навэт и самому акаюшчэму складней будзе одличыць ''кота'' од ''ката'', ''коня'' од ''каня'', ''вода'' од ''вада''. А також заўважце и тое, што акаюшчые белорусы бэзударное ''о'' и ''е'' говораць не як ''а'' и ''я'', а як бы штось неясное нито ''я'', нито ''о'', нито ''ы'' и тожэ мягкие ''я''&mdash;''е''&mdash;''и'', одно у водных местцох перэсиливае той зык у других &mdash; другы, у трэйцих трэйци, а у чэцьвёртых ниводзин з их не перэсиливае.<ref>Германовіч І. К. Карусь Каганец як мовазнавец // Веснік БДУ : Серыя IV. — 1974. — № 3. — С. 30—37.</ref><ref>Германовіч І. К. Беларускія мовазнаўцы: Нарысы жыцця і навуковай дзейнасці. — Мн.: выд-ва «Універсітэцкае», 1985. 255 с. — С. 73</ref></blockquote> Аднак, матэрыялы Каруся Каганца «Наша Ніва» не надрукавала ні ў канцы 1907 года, ні ў 1908 годзе. [[Файл:Dialektologicheskaia_Karta_1914_goda.jpeg|міні|Дыялекталагічная карта рускай мовы 1914 года (выдадзена ў 1915 годзе).]] [[Файл:Карта_Южно-Русских_наречий_и_говоров_1871.jpg|злева|міні|Карта паўднёва-рускіх гаворак 1871 года.]] Арэальныя даследаванні Заходняга Беларускага Палесся адлюстраваны на [[Дыялекталагічная карта рускай мовы 1915 года|дыялекталагічнай карце рускай мовы 1915 года]], складзенай [[Мікалай Мікалаевіч Дурнаво|М.&nbsp;М.&nbsp;Дурнаво]], [[Мікалай Мікалаевіч Сакалоў (лінгвіст)|М.&nbsp;М.&nbsp;Сакаловым]] і [[Дзмітрый Мікалаевіч Ушакоў|Дз.&nbsp;М.&nbsp;Ушаковым]], на якой заходнепалескія гаворкі адзначаны як частка маларускага дыялекта{{sfn|Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|1915|с=1}}. Даследаванням гаворак Палесся ў першай палове XX стагоддзя прысвечаны працы [[Павел Андрэевіч Растаргуеў|П.&nbsp;А.&nbsp;Растаргуева]], [[П. В. Бузук|П.&nbsp;В.&nbsp;Бузука]] і іншых дыялектолагаў{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. На дыялекталагічнай карце рускай мовы 1915 года заходнепалескія гаворкі былі ўключаны ў склад паўночнамаларускай групы гаворак маларасійскага дыялекта (таксама да паўночнамаларускіх былі аднесены мазырскія гаворкі сучаснай слуцка-мазырскай групы){{sfn|Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|1915|с=1}}. Да 1970-х гадоў гаворкі заходнепалескага рэгіёна, асабліва іх дачыненне да гаворак астатняга Палесся, заставаліся недастаткова вывучанымі{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. З моманту ўтварэння [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] гаворкі Заходняга Беларускага Палесся сталі аб’ектам вывучэння [[Беларуская дыялекталогія|беларускіх дыялектолагаў]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Яны даследаваліся, у прыватнасці, пры складанні «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы]]» ў другой палове XX стагоддзя{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. У працэсе збірання матэрыялу для атласа была абследавана значная колькасць населеных пунктаў Брэсцка-Пінскага Палесся і атрыманы найбольш поўныя звесткі пра дыялектны ландшафт дадзенага рэгіёна{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Размеркаванне пучкоў ізаглос на картах атласа паказала істотныя адрозненні гаворак Заходняга і Усходняга Беларускага Палесся{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Даныя атласа далі падставу для вылучэння заходнепалескай групы гаворак, рэзка супрацьпастаўленай астатняму беларускаму дыялектнаму масіву на ўсіх моўных узроўнях{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Сучасныя даследчыкі загародскіх гаворак — [[Фёдар Клімчук]], Рыгор Аркушын, Юрый Громік, Лена Леванцэвіч і іншыя. Асаблівасці, а таксама культура носьбітаў вывучаецца Заходнепалескім навукова-краязнаўчым таварыствам «Загароддзе». У 1988 годзе пачаў фарміравацца [[заходнепалескі рух]], цэнтрам якога стала грамадска-культурнае аб’яднанне «Полісьсе»<ref name="Каракоў_20022">{{cite web|lang=ru|url=http://www.lingvarium.org/ling_geo/belarus/belorus.pdf|title=Языковая ситуация в Белоруссии и типология языковых ситуаций|author=[[Ю. Б. Каракоў|Ю. Б. Коряков]]|date=2002|format=pdf|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Ідэолагам гэтага праекта выступіў паэт і філолаг [[Мікола Шэляговіч]]. Прапанаваны ім моўны канструкт быў моцна адарваны ад жывых народных гаворак, крытыкаваўся навуковай супольнасцю. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|Заходнепалескія гаворкі|аўтар=[[Ф. Д. Клімчук]]|старонкі=218—219|ref=Клімчук}} * {{кніга |аўтар=[[N. Barszczewska]], [[M. Jankowiak]] |загаловак=Dialektologia białoruska |месца=Warszawa |выдавецтва=Instytut Slawistyki PAN |год=2012 |старонак=312 |isbn=978-83-89191-14-4 |ref=Barszczewska, Jankowiak}} * {{кніга |аўтар=[[М. В. Бірыла|Н. В. Бирилло]], [[Ю. Ф. Мацкевіч|Ю. Ф. Мацкевич]], [[А. Я. Міхневіч|А. Е. Михневич]], [[Н. Рогава |Н. В. Рогова]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Восточнославянские языки. Белорусский язык |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |старонак=548—584 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[А. А. Крывіцкі|А. А. Кривицкий]] |загаловак=Полесье и этногенез славян. Предварительные материалы и тезисы конференции |частка=Полесские говоры Белоруссии и современный белорусский диалектный язык |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1983 |старонак=50—52 |ref=Крывіцкі |lang=ru}} * {{кніга|аўтар=[[М. М. Дурнаво|Н. Н. Дурново]], [[М. М. Сакалоў (лінгвіст)|Н. Н. Соколов]], [[Д. М. Ушакоў|Д. Н. Ушаков]]|загаловак=Опыт диалектологической карты русского языка в Европе с приложением очерка русской диалектологии|частка=Диалектологическая карта русского языка в Европе|месца=М.|выдавецтва=Синодальная типография|год=1915|ref=Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|lang=ru}} * {{кніга|аўтар=[[М. А. Кандрашоў|Н. А. Кондрашов]]|загаловак=Славянские языки|частка=Белорусский язык|месца=М.|выдавецтва=Просвещение|год=1986|выданне=3|старонак=96—106|ref=Кандрашоў|lang=ru}} * {{кніга |загаловак=Белорусский государственный университет. Филологический факультет. Кафедра истории белорусского языка. Белорусская диалектология |частка=Информационные ресурсы. Таблицы |год=2009 |старонак=151—219 |ref=БДУ |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[Ю. Б. Каракоў|Ю. Б. Коряков]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Приложение. Карты славянских языков. Украинский язык |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Каракоў |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[А. Дз. Дулічэнка|А. Д. Дуличенко]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Малые славянские литературные языки. III. Восточнославянские малые литературные языки. IIIб. Западнополесский |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |старонак=611—612 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Дулічэнка |lang=ru}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларускае Палессе]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Заходнепалескія гаворкі]] bdwp68hf6rdsax2fxng86f5maryhku5 5143962 5143957 2026-05-20T10:58:06Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5143962 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nina Barszczewska, Mirosław Jankowiak. Dialektologia białoruska. Western Polesie dialects map.jpg|thumb|Арэал заходнепалескай групы гаворак]] [[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|350px|Арэал заходнепалескай групы гаворак на карце [[Дыялекты беларускай мовы|дыялектаў беларускай мовы]]<ref name="Карта">{{cite web|url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|title=Dialects on Belarusian territory (Групоўка гаворак на тэрыторыi Беларусi)|author=Крывіцкі А. А.|author-link=|date=|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=The Virtual Guide to Belarus|access-date=2015-01-04|lang=en|description=|ref=|archive-url=https://www.webcitation.org/6AkK4oSnn?url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|archive-date=2012-09-17}}</ref>]] '''Заходнепале́скія гаво́ркі''' (таксама ''брэсцка-пінскія'', ''загародскія'', ''палескія гаворкі'')&nbsp;— група гаворак, якая вылучаецца на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] (у паўднёва-заходніх раёнах [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]) і супрацьпастаўляецца [[Асноўны масіў дыялектаў беларускай мовы|асноўнаму масіву дыялектаў беларускай мовы]]<ref name="Суднік">{{cite web|url=http://tapemark.narod.ru/les/071f.html|title=Белорусский язык|author=[[М. Р. Суднік|М. Р. Судник]]|work=Лингвистический энциклопедический словарь|publisher=Советская энциклопедия|date=1990|lang=ru|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Шэраг дыялектолагаў разглядае заходнепалескія гаворкі Беларусі як гаворкі [[Украінская мова|ўкраінскай мовы]], альбо як пераходныя ад [[Беларуская мова|беларускай]] да ўкраінскай мовы на падставе вялікай колькасці фанетычных і граматычных рыс, блізкіх да рыс [[Паўночны дыялект украінскай мовы|паўночнаўкраінскага нарэчча]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}<ref name="Суднік"/>. Ад асноўных беларускіх дыялектаў ([[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняга]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга]]), а таксама ад [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]] яны адрозніваюцца адсутнасцю [[Аканне|акання]], наяўнасцю цвёрдых зычных перад [е], [і], пераходам этымалагічнага «яця» ў [і] пад націскам, адсутнасцю [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] і іншымі рысамі{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На аснове заходнепалескіх гаворак [[Беларусь|Беларусі]] адзначаліся спробы стварэння літаратурнай нормы, т. зв. [[Заходнепалеская мікрамова|заходнепалескай літаратурнай мікрамовы]]. На аснове заходнепалескіх гаворак [[Польшча|Польшчы]] (падляшскіх гаворак) сіламі энтузіястаў фармуецца [[падляшская мікрамова]]. == Арэал == Заходнепалеская група гаворак была вылучана ў 1970-х гадах беларускімі дыялектолагамі на аснове матэрыялаў, сабраных для «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы]]»{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Адсутнасць тыповых для беларускіх дыялектаў моўных рыс дала падставу складальнікам дыялекталагічнай карты вылучыць заходнепалескую групу як асаблівае дыялектнае аб’яднанне, супрацьпастаўленае ўзятым разам [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняму]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняму]] беларускім дыялектам{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Тым самым быў падкрэслены пераходны характар гаворак заходнепалескай групы ад беларускіх гаворак да [[Паўночны дыялект украінскай мовы|гаворак паўночнага ўкраінскага дыялекта]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Такая класіфікацыя была прапанавана ў 1964 годзе [[Рубен Іванавіч Аванесаў|Р.&nbsp;І.&nbsp;Аванесавым]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Матэрыялы атласа дазволілі падзяліць гаворкі [[Заходняе Палессе|Заходняга]] і [[Усходняе Палессе|Усходняга Беларускага Палесся]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. [[Мазырская група гаворак|Усходнепалескія (мазырскія) гаворкі]], якія не маюць значных адрозненняў ад [[Слуцкая група гаворак|слуцкіх гаворак]] і не падзелены з імі вузкім пучком [[Ізаглоса|ізаглос]], былі ўключаны ў склад слуцка-мазырскай групы [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга беларускага дыялекту]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Тэрмін «загаро́дскія гаво́ркі» ўведзены ў навуковы зварот дыялектолагам [[Фёдар Клімчук|Фёдарам Клімчуком]] у 1970-х гады і ўтвораны ад назвы [[Загароддзе]] — гістарычнай часткі [[Піншчына|Піншчыны]], старажытных шляхоў і [[Загароддзе|Загародскай раўніны]]. Наяўнасць фанетычных і граматычных з’яў, якія збліжаюць беларускія заходнепалескія і [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы|ўкраінскія заходнепалескія гаворкі]], канстатуе большасць даследчыкаў гаворак [[Палессе|Палесся]]<ref name="Суднік"/>{{sfn|Кандрашоў|1986|с=105}}. У сувязі з гэтым многія дыялектолагі разглядаюць заходнепалескія гаворкі як пераходныя ад беларускай да ўкраінскай мовы{{sfn|Кандрашоў|1986|с=105}}. Напрыклад, у выданні энцыклапедыі «[[Украінская мова (энцыклапедыя)|Украінская мова]]» брэсцка-пінскія гаворкі класіфікуюцца як пераходныя ўкраінска-беларускія гаворкі<ref name="Ніканчук">{{cite web|url=http://litopys.org.ua/ukrmova/um161.htm|title=Північне наріччя|author=[[М. В. Ніканчук|М. В. Никончук]]|work=Українська мова. Енциклопедія|publisher=Українська енциклопедія|date=2000|lang=uk|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Шэраг даследчыкаў адносіць гаворкі Заходняга Палесся непасрэдна да паўночнага дыялекта ўкраінскай мовы{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}{{sfn|Каракоў|2005|с=1}}. Заходнепалеская група гаворак не з’яўляецца аднароднай дыялектнай адзінкай{{sfn|Крывіцкі|1983|с=51}}. На аснове вывучэння ў 1970-х гадах тэрытарыяльнага пашырэння розных тыпаў фанетычных сістэм у Заходнім Палессі [[Фёдар Данілавіч Клімчук|Ф.&nbsp;Д.&nbsp;Клімчук]] прапанаваў групаваць заходнепалескія гаворкі ў чатыры асноўныя тыпы, якія знаходзяцца ў складаным арэальным размеркаванні{{sfn|Крывіцкі|1983|с=51}}. Гаворкі заходнепалескай групы аб’ядноўваюцца шэрагам агульных дыялектных з’яў з гаворкамі заходняй часткі беларускага арэала&nbsp;— з гаворкамі [[Полацкая група гаворак|полацкай групы]] [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняга дыялекту]] (выключаючы ўсходнюю частку іх арэала), заходнімі [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускімі гаворкамі]] і гаворкамі [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы]] [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту]], у сувязі з чым заходнепалескі арэал уключаюць у [[Заходняя дыялектная зона беларускай мовы|заходнюю дыялектную зону]]<ref name="Карта_Крывіцкі">{{cite web|url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|title=Dialects on Belarusian territory (Групоўка гаворак на тэрыторыi Беларусi)|author=[[А. А. Крывіцкі]]|publisher=The Virtual Guide to Belarus|date=1999|lang=en|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Моўныя рысы астатніх дыялектных зон Беларусі ([[Паўночна-заходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўночна-заходняй]], [[Цэнтральная дыялектная зона беларускай мовы|цэнтральнай]], [[Паўднёва-ўсходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўднёва-ўсходняй]] і [[Усходняя дыялектная зона беларускай мовы|ўсходняй]]) для заходнепалескіх гаворак нехарактэрныя<ref name="Карта_Крывіцкі"/>. Заходнепалескія гаворкі знаходзяцца ў адзіным дыялектным кантынууме як з суседнімі беларускімі, так і з ўкраінскімі гаворкамі{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Пры гэтым адзначаецца большая блізкасць заходнепалескіх да ўкраінскіх [[Заходнепалескі дыялект ўкраінскай мовы|валынска-палескіх гаворак]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. У той жа час, знаходзячыся з пачатку XX стагоддзя пад уплывам [[Літаратурная беларуская мова|літаратурнай беларускай мовы]], адзначаецца збліжэнне заходнепалескіх гаворак з астатнім беларускім моўным арэалам{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Гаворкі заходнепалескай групы размяшчаюцца ў паўднёва-заходняй частцы Беларусі, на большай частцы [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]&nbsp;— у яе заходніх, цэнтральных і паўднёвых раёнах{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Згодна з сучасным адміністрацыйным падзелам, заходнепалескія гаворкі пашыраны ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім]], [[Камянецкі раён|Камянецкім]], [[Маларыцкі раён|Маларыцкім]], [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]], [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], [[Іванаўскі раён|Іванаўскім]] і [[Пінскі раён|Пінскім]] раёнах, а таксама ў паўднёвых частках [[Пружанскі раён|Пружанскага]] і [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага]] раёнаў і ў заходніх частках [[Лунінецкі раён|Лунінецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Увогуле паўночная і ўсходняя мяжа групы ідзе па лініі: на поўдзень ад [[Шарашова]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Бяроза (горад)|Бярозы]], на поўнач ад [[Белаазёрск]]а, на поўдзень ад [[Целяханы|Целяхан]], на паўночны ўсход ад [[Лагішын]]а і [[Пагост Загародскі|Пагоста Загародскага]], на паўднёвы захад ад [[Лунінец|Лунінца]], на ўсход ад [[Дубае|Дубая]], на паўночны ўсход ад [[Столін]]а і [[Струга (Столінскі раён)|Стругі]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Гэтая тэрыторыя знаходзіцца ў межах заходнебеларускай часткі геаграфічнай і гісторыка-культурнай вобласці [[Палессе]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Акрамя таго, гаворкі заходнепалескага тыпу захоўваюцца ў шэрагу раёнаў цэнтральнай часткі [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]] [[Польшча|Польшчы]], на поўдзень ад [[Беласток]]а{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. Згодна з даследаваннямі польскіх дыялектолагаў, на тэрыторыі Польшчы гэтыя гаворкі (брэсцка-пінскага тыпу) абмяжоўваюцца лініяй [[Вітова (Польшча)|Вітова]]&nbsp;— [[Кляшчэлі]]&nbsp;— [[Няміраў (Падляскае ваяводства)|Няміраў]]&nbsp;— [[Янаў-Падляскі]]&nbsp;— на захад ад [[Ракітна (Люблінскае ваяводства)|Ракітна]]&nbsp;— [[Тучна]]&nbsp;— [[Ганна (Люблінскае ваяводства)|Ганна]]&nbsp;— [[Уладава]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. Паўночнабрэсцкія гаворкі на тэрыторыі Польшчы сустракаюцца ў гмінах [[Гміна Белавежа|Белавежа]] і [[Гміна Нараў|Нараў]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. На захадзе гаворкі Заходняга Беларускага Палесся мяжуюць, альбо размешчаны цераспалосна, з падляшскімі гаворкамі [[Мазавецкі дыялект|мазавецкага дыялекту]] [[Польская мова|польскай мовы]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На поўначы да арэала заходнепалескай групы гаворак прымыкае арэал [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы]], а на ўсходзе&nbsp;— арэал [[Слуцкая група гаворак|слуцка]]-[[Мазырская група гаворак|мазырскай]] групы [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На поўдзень ад заходнепалескіх гаворак знаходзяцца блізкія ім [[Валынска-палескія гаворкі|валынска-палескія (заходнепалескія) гаворкі]] [[Паўночны дыялект украінскай мовы|паўночнага дыялекту ўкраінскай мовы]]<ref name="Карта_Крывіцкі"/>{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. == Асноўныя асаблівасці == === Фанетыка === * [[Оканне]], то бок адрозненне ненаціскных галосных неверхняга [[Пад'ём (мовазнаўства)|пад’ёму]] (''молоко́'', ''голова́'', ''здоро́вый'', ''дава́й''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}{{sfn|БДУ|2009|с=158}}. У гаворках [[Асноўны беларускі дыялектны масіў|асноўнага беларускага дыялектнага масіву]] адзначаецца [[аканне]] і неадрозненне галосных у ненаціскным становішчы (''вада́'', ''галава́''){{sfn|БДУ|2009|с=162}}. * Вымаўленне на месцы гістарычнага «яця» ([[ѣ]]) пад націскам пераходзіць у галосную [і] (''б’і́лый'', ''с’і́но'', ''на ноз’і́'', ''л’іс''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. У астатніх беларускіх гаворках адзначаецца пераход у [е] або [іе] (''лес''){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}. * У закрытым складзе пад націскам гукі [о] і [е] пераходзяць у [і] (''к’ін, п’іч, н’іс){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}''. У гаворках астатняга беларускага арэала ў закрытым складзе пад націскам адзначаецца захаванне [о] або яго пераход у [ô], [уо] (''кон, кôн, куон''), а таксама пераход [е] ў ['е], ['о], [іе], ['ô], [уо] (''печ, пôч''){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}. * Цвёрдасць [[Губныя зычныя|губных]] і [[Пярэднеязычныя зычныя|пярэднеязычных зычных]] перад этымалагічнымі [е], [і] (''вэ́чор'', ''бэ́рог'', ''дэн’'', ''тэ́плый'', ''нысэ́'', ''вызэ́'', ''мы́ска'', ''бы́ты'', ''ходы́ты'', ''зыма́''), а таксама цвёрдасць заднеязычных у спалучэннях ''гы'', ''кы'', ''хы'' (''но́гы'', ''кы́нуты'', ''хы́трый''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Наяўнасць мяккіх этымалагічных [[Шыпячыя|шыпячых]] (''нож’і́'', ''ш’а́пка'', ''ж’а́ба''), мяккага гука [р'] (''р’і́чка'', ''гор’і́х'', ''пор’а́док'') і мяккага [ц'] (''жнэц’'', ''хло́пэц’, на конц’і́){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}.'' * [[Губна-зубны гук|Губна-зубны]] або [[губна-губны гук]] [в] ужываецца на месцы літаратурнага [ў] (''правда, сказав''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Наяўнасць спалучэння [мн'] адзначаецца перад галоснай [а] (''мн’а́та, мн’а́со''), у адрозненне ад [м'] ці [мj] у іншых беларускіх дыялектах{{sfn|БДУ|2009|с=174}}. * Адсутнічаюць [[цеканне]] і [[дзеканне]] (''т’ін, т’і́ло, т’агну́ты, д’і́д, д’і́вчына, д’а́куваты''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}{{sfn|БДУ|2009|с=169}}. * Звонкія зычныя на канцы слова не аглушаюцца (''грыб, пор’і́г, огоро́д, н’іж, моро́з'')<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Заходнепалескія гаворкі|том=4|старонкі=80}}</ref>. === Марфалогія === ==== Назоўнік ==== * Пашырэнне канчатка ''-ові'' ў [[Назоўнік|назоўнікаў]] [[Мужчынскі род|мужчынскага]] і [[Ніякі род|ніякага роду]] ў формах [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склонаў [[Адзіночны лік|адзіночнага ліку]] (''брато́ві'', ''аб брато́ві'', ''малако́в’і'', ''на бало́тов’і''){{sfn|БДУ|2009|с=185}}. * У родным склоне множнага ліку назоўнікаў жаночага і ніякага роду ўжываецца канчатак ''-эй'' (''хатэ́й, озёрэй, очэ́й'')<ref name="Культура Беларусі" />. ==== Прыметнік ==== * Канчатак ''-ый'' сустракаецца ў назоўным склоне [[Прыметнік|прыметнікаў]] мужчынскага роду адзіночнага ліку (''но́вый'', ''сы́ный'', ''молоды́й'', ''круты́й''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Прыметнікі мужчынскага і ніякага роду ў давальным і месным склонах адзіночнага ліку маюць канчатак ''-ому'' (''но́вому, у хоро́шому'')<ref name="Культура Беларусі" />. ==== Займеннік ==== * [[Указальны займеннік|Указальныя займеннікі]] маюць формы ''гэ́той'', ''гэ́тый'', ''гэ́та'', ''гэ́тэ'', ''гэ́ты'', ''гэ́то'', а [[асабовыя займеннікі]]&nbsp;— формы ''мн’і'', ''йе́ю''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. ==== Дзеяслоў ==== * [[Дзеясловы]] ў форме [[Трэцяя асоба|трэцяй асобы]] адзіночнага ліку [[Цяперашні час (граматыка)|цяперашняга часу]] маюць цвёрды [т] на канцы (''хо́дыт'', ''ба́чыт''), а інфінітыў заканчваецца на ''-ты'' (''ходыты'', ''бачыты''){{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. * Пры ўтварэнні формаў першай асобы адзіночнага ліку і трэцяй асобы множнага ліку дзеясловаў другога [[Спражэнне|спражэння]] з асновай на губны ўзнікаюць у аснове гукі [л’] або [й] (''куплю́, зловлю́, ку́плять, зло́влять'')<ref name="Культура Беларусі" />. === Лексіка === У [[Лексіка|лексіцы]] шырока пашыраны такія словы, як ''клу́ня'' ([[гумно]]), ''пова́л'' (столь), ''прач'' ([[пранік]]), ''пацыя́т'' ([[франтон]]), ''ші́пка'' (павець), ''быя́к'' ([[біч]]), ''шы́тык'' ([[папруга]]), ''судосы́ты'' (сустрэць), ''волочы́ты'' (баранаваць), ''лата́ты'' (лапіць), ''нату́рлывый'' (наравісты, пра каня), ''пас/па́сок'' (шрам на скуры жывёлы), ''во́ло'' (валлё), ''сокоры́ты'' (сакатаць, пра курэй), ''пойня́ты'' (злавіць), ''дурны́й'' (шалёны, пра сабаку), ''волося́нка'' (пліска), ''блох'' (блыха), ''уздро́'' (ніжняя частка снапа), ''сныты́й'' (галаўня ў ячмені, пшаніцы, просе), ''ве́я/ве́йка'' (павека), ''шы́хля/шэ́хля'' (трасца), ''коцюба́'' (качарга), ''удво́е'' (у дзве столкі), а таксама падзыўныя для [[Карова|кароў]] ''бы́цю-бы́цю'' і для [[Куры|курэй]] ''путь-путь''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}<ref name="Культура Беларусі" />. == Дыялектныя тыпы і мікразоны == У межах заходнепалескіх гаворак вылучаюцца чатыры асноўныя дыялектныя тыпы: [[Сярэднезагародскія гаворкі|сярэднезагародскія]], [[Паўднёвазагародскія гаворкі|паўднёвазагародскія]], [[Паўночназагародскія гаворкі|паўночназагародскія]] і [[Тараканскія гаворкі|тараканскія]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Яны адрозніваюцца паміж сабой рознай рэалізацыяй [[Галосныя|галосных]] у націскной пазіцыі{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Галосны [о] ў новых закрытых складах перайшоў у [і] ў сярэднезагародскіх, паўднёвазагародскіх і тараканскіх гаворках (''в’ін,'' ''в’із,'' ''б’іл’ш,'' ''сіл’, ніс, к’ін’''), а ў паўночназагародскіх&nbsp;— у [у] (''вун,'' ''вуз,'' ''бул’ш,'' ''сул’, нус, кун’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічныя гукі [а], [ę] ў сярэднезагародскіх і паўночназагародскіх гаворках рэалізуюцца як ['а] (''вз’ав'', ''с’а́ду'', ''гл’а́ну'', ''ш’а́пка'', ''з’ат’)'', у той час як у паўднёвазагародскіх і тараканскіх&nbsp;— як ['е] (''вз’ев, с’е́ду, гл’е́ну, ш’е́пка, з’ет’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Гукі [е], [ь] у сярэдне-, паўднёва- і паўночназагародскіх гаворках перайшлі ў [е] (''дэн’, вызэ́, бэ́рог, мэд, вычэ́ра, цэ́рква''), а ў тараканскіх&nbsp;— у [а] (''дан’, выза́, бару́г, мад, выча́ра, ца́рква''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. У тараканскіх гаворках, якія пашыраны ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]], адзначаюцца спецыфічныя рэгіянальныя лексемы і словаформы: ''бруслэ́нэ'' ([[брусніцы]]), ''бу́кач'' (птушка [[Бугаі (падсямейства)|бугай]]), ''зало́га'' ([[каўнер]] кажуха), ''к’еп'' ([[кепка]]), ''кута́с’а'' ([[стужка]]), ''нару́ччэ'' ([[абярэмак]]), ''па́смо'' (пластаванне абэрэмак сена), ''пасмова́тэ'' (пластаваць граблямі сена), ''п’і́лка'' ([[кош]], плецены з лазы і саломы), ''хварту́х'' (ніжняя частка, нахіл у франтоне), ''ц’і́ха'' (радно), ''ш’е́нка'' (невялікі мяшок){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Акрамя дыялектных тыпаў, у арэале заходнепалескіх гаворак вылучаюцца дыялектныя зоны і мікразоны, а таксама перыферыйныя групы, пераходныя да суседніх гаворак — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|паўночнабрэсцкіх]] і [[Усходнепалеская група гаворак|ўсходнепалескіх]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Мяжа паміж заходнезагародскай і ўсходнезагародскай мікразонамі праходзіць па заходняй частцы [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Для заходнезагародскай зоны характэрны часціцы ''-с’а'', ''-с''' (''найі́вс’а'', ''найі́вс’, вмы́лас’а, вмылас’, платы́лос’),'' суфікс ''-с’к-'' (''бат’ковс’кый, с’іл’с’кый, Пын’с’к''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічны [ц'] у ненаціскных складах і на канцы слоў тут пераважна захаваў мяккасць (''гу́лыц’а'', ''рукавы́ц’а'', ''конэ́ц’, хло́пэц’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Формы [[Прыметнік|прыметнікаў]] у множным ліку маюць выгляд ''мало́йе'', ''старо́йе'', ''золото́йе'', а [[Лічэбнік|лічэбнікі]]&nbsp;— ''с’ім'', ''шыст’{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. ''Усходнезагародскай зоне ўласцівы [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''-са, -со'' (''найі́вса, вмы́ласа, платы́лосо''), [[суфікс]] ''-ск-'' (''ба́т’ковскый, с’іл’скый, Пынск''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічны [ц'] у ненаціскных складах і на канцы слоў пераважна [[Зацвярдзелы зычны|зацвярдзеў]] (''гу́лыца, рукавы́ца, конэ́ц, хло́пэц''), формы прыметнікаў множнага ліку гучаць як ''малэ́е, старэ́е, золотэ́е'', лічэбнікі&nbsp;— ''сэм, шэст’''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. === Мікразоны === Сярод дыялектных мікразон заходнепалескага арэала фіксуюцца: брэсцка-кобрынская, камянецка-высокаўская (або паўночна-заходняя), маларыцка-дамачоўская (або паўднёва-заходняя), драгічынска-янаўская (або цэнтральназагародская), заходнястолінская (або паўднёва-ўсходняя), лагішынская (або паўночна-ўсходняя), лагішынска-заходнястолінская і радастаўская{{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. Вылучаюцца таксама асобныя мікразоны заходняй ускраіны [[Брэст]]а, паўднёвыя ўскраіны [[Загароддзе|Загароддзя]], раён горада [[Кобрын]] і раён горада [[Пінск]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. === Перыферыйныя групы === На памежжы заходнепалескіх гаворак і асноўнага масіву гаворак беларускай дыялектнай мовы было вылучана яшчэ 9 тыпаў мясцовага маўлення, якія ўяўляюць сабой так званыя пераходныя гаворкі ад аднаго да другога з вышэйназваных тэрытарыяльна-моўных масіваў: паўночнабрэсцкі, верхняясельдскі, малецкі, паўднёвацеляханскі, паўночналагішынскі, бобрыкскі, лунінскі, беражноўскі і сярэднепагарынскі. Нягледзячы на выразную заходнепалескую моўную аснову, кожная з іх у складзе сваёй сістэмы мае асобныя рысы гаворак асноўнага масіву беларускай дыялектнай мовы<ref name="Культура Беларусі" />. Сярод спецыфічных перыферыйных груп вылучаюцца [[малецкія гаворкі]] (на паўднёвым захадзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]]), дзе на месцы націскнога [ѣ] выступае [[дыфтонг]] [іе], часам [е̂] (''б’іелы'', ''б’е̂лы'', ''с’іено'', ''с’е̂но''), а на месцы націскнога [о] ў новых закрытых складах&nbsp;— дыфтонгі [уо] або [ô] (''вуоз'', ''буол’ш'', ''куон''', ''вôз'', ''бôл’ш'', ''кôн’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. У [[Паўночналагішынскія гаворкі|паўночналагішынскіх гаворках]] на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [ê] (''б'êлы, с'êно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [ô] (''вôз, бôл’ш, кôн’''); звужаецца этымалагічны [ы] (''дим, син, риба''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. У [[Паўднёвацеляханскія гаворкі|паўднёвацеляханскіх гаворках]] на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [ê] (''б'êлы'', ''с'êно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [э] (''вэн'', ''вэз'', ''бэл’ш'', ''сэл’'', ''нэс'', ''кэн’''); звужаецца этымалагічны [ы] пасля губных зычных (''висо́ко''), а губныя і пярэднеязычныя перад этымалагічным [і] вымаўляюцца мякка (''м’і́ска'', ''б’і́т’і'', ''ход’і́т’і'', ''з’іма́''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. [[Сярэднепагарынскія гаворкі]] (традыцыйная гаворка горада [[Столін]] і навакольных вёсак) адрозніваюцца тым, што на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [е̂] або [і] (''б’е̂лы'', ''с’е̂но'', ''б’ілы'', ''с’іно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [о̂] або [у] (''во̂з'', ''ко̂н’'', ''вуз'', ''кун’''); звужаецца этымалагічны [ы] пасля губных зычных (''високо''); пярэднеязычныя перад этымалагічным [і] вымаўляюцца мякка (''ход’іт’і'', ''з’іма''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. Некаторыя асаблівасці, тыповыя для большасці заходнепалескіх гаворак або асобных іх груп, характэрны дыялектным утварэнням, якія прымыкаюць да заходнепалескага дыялектнага масіву: верхнясельдскім гаворкам (цвёрдасць зычных [б], [в], [м], [п], [д], [т], [з], [с], [н] перад [е]; дыфтонг [уд] на месцы націскнога [о] у новых закрытых складах; дыфтонг [іе] на месцы націскнога [ѣ]), лунінскім (пераход [о]>[ы] у новых закрытых складах пад націскам; [ѣ]>[і] у націскным становішчы; адсутнасць цекання і дзекання), беражноўскім (адсутнасць цекання і дзекання)<ref>{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Заходнепалескія гаворкі|старонкі=218—219}}</ref>. == Гісторыя фарміравання == На фарміраванне дыялектнага ландшафту [[Заходняе Палессе|Заходняга Палесся]] аказалі ўплыў шматлікія гістарычныя і геаграфічныя фактары{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. На думку некаторых даследчыкаў, Заходняе Палессе з’яўлялася часткай [[Прарадзіма славян|славянскай прарадзімы]] або адной з зон старажытнай міграцыі [[Праславянская мова|праславян]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Старажытнае славянскае насельніцтва гэтай вобласці было звязана з паўднёва-заходнімі славянскімі групамі, пра што сведчыць тое, што старажытная мяжа рассялення праславян праходзіла па рацэ [[Гарынь]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Пазней гэтая мяжа перамясцілася на [[Заходні Буг]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. У другой палове I тысячагоддзя нашай эры [[Археалагічны комплекс|археалагічныя комплексы]] Брэсцка-Пінскага і Валынскага Палесся не былі ні тыпова [[Дрыгавічы|дрыгавіцкімі]], ні тыпова [[Валыняне|валынянскімі]], ні тыпова [[Драўляне|драўлянскімі]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Не выключаецца, што тут знаходзілася асобнае [[Усходнеславянскія плямёны|ўсходнеславянскае племя]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Відаць, на рубяжы VII—VIII стагоддзяў асноўныя групы мясцовага насельніцтва Заходняга Палесся ўвайшлі ў валынянскі саюз{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. З канца X стагоддзя ўзмацняецца дрыгавіцкі ўплыў, асабліва ў паўночна-заходняй частцы рэгіёна{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. З X стагоддзя мелі месца перасяленні асобных груп [[Яцвягі|яцвягаў]] з паўночнага захаду{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Акрамя таго, быў прыліў насельніцтва з [[Валынь|Валыні]] ў XIII—XV стагоддзях{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Сучасныя дыялектныя тыпы заходнепалескіх гаворак, магчыма, адлюстроўваюць пэўныя моўныя асаблівасці старых міграцыйных рухаў{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Наклалі адбітак на дыялектны ландшафт і пазнейшыя дзяржаўныя і адміністрацыйныя межы{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Так, відаць, не выпадкова мяжа паміж заходне- і ўсходнезагародскімі зонамі супадае з мяжой паміж сярэдневяковымі [[Берасцейская зямля|Берасцейскай]] і [[Пінская зямля|Пінскай]] землямі, мяжа радастаўскай мікразоны&nbsp;— з участкам літоўска-польскай граніцы ў XIV—XVIII стагоддзях, а мяжа сярэднепагарынскіх гаворак&nbsp;— з мяжой [[Дубровіцкае княства|Дубровіцкага княства]] ў XII—XV стагоддзях{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. == Гісторыя даследавання == [[Файл:Rodnaja mova usiago naselnictva Litvy i Belarusi - 1897 AD.jpg|thumb|Родная мова насельніцтва Беларусі і Літвы («[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]]» Расійскай імперыі) паводле ўсеагульнага перапісу ад 1897 г. ''(колер павета азначае дамінуючую (у працэнтных адносінах) родную мову насельніцтва ў павеце)'']] Першыя дыялекталагічныя даследаванні гаворак Заходняга Беларускага Палесся пачынаюць з’яўляцца з канца XIX стагоддзя{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. Заходнепалескія гаворкі разглядаліся пры гэтым пераважна як гаворкі ўкраінскай мовы або як гаворкі, пераходныя ад беларускай да ўкраінскай мовы{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. Так, на «[[Этнаграфічная карта беларускага племя|Этнаграфічнай карце беларускага племя]]», складзенай у 1903 годзе [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я.&nbsp;Ф.&nbsp;Карскім]], тэрыторыя Брэсцка-Пінскага Палесся не ўключана ў [[этнічны арэал беларусаў]]. [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|«Этнографическая карта белорусского племени» (праф. [[Яўхім Карскі|Я. Ф. Карскі]], 1903)]] Гаворкі паўднёва-заходняй Беларусі па фанетычных і лексічных характарыстыках набліжаюцца да суседніх валынска-палескіх гаворак [[Украінская мова|украінскай мовы]]. На беларускіх дыялектных картах іх у асноўным вылучаюць у асобную «палескую групу гаворак» [[Беларуская мова|беларускай мовы]]<ref>[http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html ''Групоўка гаворак на тэрыторыі Беларусі''. Аўтар А.&nbsp;А.&nbsp;Крывіцкі. (Карта)]</ref>, у той час як ва ўкраінскіх крыніцах іх часта называюць берасцейска-пінскімі гаворкамі ўкраінскай мовы (а іх носьбітаў адпаведна залічваюць да «''ўкраінцаў [[Берасцейшчына (этнаграфічны рэгіён)|Берасцейшчыны]]''»<ref>[http://www.novamova.com.ua/htm/marusyk/marusyk_7.htm Тарас Марусик. ''Українці Берестейщини: минуле і сучасне''. «Радіо Свобода», 15 кастрычніка 2003 р.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070704104845/http://novamova.com.ua/htm/marusyk/marusyk_7.htm |date=4 ліпеня 2007 }}</ref>). Пры правядзенні перапісаў насельніцтва ў XIX—XX стагоддзях у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Міжваеннае дваццацігоддзе|міжваеннай Польшчы]] і [[СССР]] кожным разам выкарыстоўваліся іншыя падыходы да ідэнтыфікацыі заходніх [[Палешукі|палешукоў]]: у матэрыялах розных перапісаў яны фігуруюць як «малорусы», «белорусы», «русские», «тутэйшыя» і іншыя. Пад час перапісаў, якія праводзіліся ў другой палавіне XX ст., заходнія палешукі Берасцейшчыны ідэнтыфікаваліся пераважна як беларусы<ref name=FK_ESNBO>[http://brama.brest.by/nomer12-13/artic03.shtml Фёдор Климчук. ''Этническая структура населения Брестской области''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081102023256/http://brama.brest.by/nomer12-13/artic03.shtml |date=2 лістапада 2008 }}</ref>. У пачатку XX ст. [[Карусь Каганец|Карусь Каранец]] сумняваўся ў правільнасці беларускага правапісу, які не ўлічвае заходнепалескіх гаворак, пра гэта ён пісаў у «[[Наша Ніва (1906)|Нашу Ніву]]» (даецца паводле чарнавіка ліста, захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі): <blockquote>Посылаю я у поважаную Рэдакцыю Нашои нивы одну статцю, которую Окраина побоялася надруковаци, и одно позвольце мне положыць одзин варунок, а меновице: статци которые буду писаць друкуйце так як ены написаны не змениваючы правописма. Я, бачыце, хочу штобы вашу газету уси белорусы могли чытаци и штобы мели з ее корысць, а не одна борысоўшчына и вилейшчына. Бо, хоч Вы гневайцеся &mdash; не гневайцеся, а мушу сказаць, што, так як цепер выйходзіць ена шыроко не розыйдзетца, бо большая часць белорусоў не може ее чытаци з прычыны правописма. Як, прымером, можэ ее чытаци могилевец которы бэзударное ''о'' говорыць як ''ы'', або полешук, которы окае, а навэт и самому акаюшчэму складней будзе одличыць ''кота'' од ''ката'', ''коня'' од ''каня'', ''вода'' од ''вада''. А також заўважце и тое, што акаюшчые белорусы бэзударное ''о'' и ''е'' говораць не як ''а'' и ''я'', а як бы штось неясное нито ''я'', нито ''о'', нито ''ы'' и тожэ мягкие ''я''&mdash;''е''&mdash;''и'', одно у водных местцох перэсиливае той зык у других &mdash; другы, у трэйцих трэйци, а у чэцьвёртых ниводзин з их не перэсиливае.<ref>Германовіч І. К. Карусь Каганец як мовазнавец // Веснік БДУ : Серыя IV. — 1974. — № 3. — С. 30—37.</ref><ref>Германовіч І. К. Беларускія мовазнаўцы: Нарысы жыцця і навуковай дзейнасці. — Мн.: выд-ва «Універсітэцкае», 1985. 255 с. — С. 73</ref></blockquote> Аднак, матэрыялы Каруся Каганца «Наша Ніва» не надрукавала ні ў канцы 1907 года, ні ў 1908 годзе. [[Файл:Dialektologicheskaia_Karta_1914_goda.jpeg|міні|Дыялекталагічная карта рускай мовы 1914 года (выдадзена ў 1915 годзе).]] [[Файл:Карта_Южно-Русских_наречий_и_говоров_1871.jpg|злева|міні|Карта паўднёва-рускіх гаворак 1871 года.]] Арэальныя даследаванні Заходняга Беларускага Палесся адлюстраваны на [[Дыялекталагічная карта рускай мовы 1915 года|дыялекталагічнай карце рускай мовы 1915 года]], складзенай [[Мікалай Мікалаевіч Дурнаво|М.&nbsp;М.&nbsp;Дурнаво]], [[Мікалай Мікалаевіч Сакалоў (лінгвіст)|М.&nbsp;М.&nbsp;Сакаловым]] і [[Дзмітрый Мікалаевіч Ушакоў|Дз.&nbsp;М.&nbsp;Ушаковым]], на якой заходнепалескія гаворкі адзначаны як частка маларускага дыялекта{{sfn|Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|1915|с=1}}. Даследаванням гаворак Палесся ў першай палове XX стагоддзя прысвечаны працы [[Павел Андрэевіч Растаргуеў|П.&nbsp;А.&nbsp;Растаргуева]], [[П. В. Бузук|П.&nbsp;В.&nbsp;Бузука]] і іншых дыялектолагаў{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. На дыялекталагічнай карце рускай мовы 1915 года заходнепалескія гаворкі былі ўключаны ў склад паўночнамаларускай групы гаворак маларасійскага дыялекта (таксама да паўночнамаларускіх былі аднесены мазырскія гаворкі сучаснай слуцка-мазырскай групы){{sfn|Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|1915|с=1}}. Да 1970-х гадоў гаворкі заходнепалескага рэгіёна, асабліва іх дачыненне да гаворак астатняга Палесся, заставаліся недастаткова вывучанымі{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. З моманту ўтварэння [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] гаворкі Заходняга Беларускага Палесся сталі аб’ектам вывучэння [[Беларуская дыялекталогія|беларускіх дыялектолагаў]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Яны даследаваліся, у прыватнасці, пры складанні «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы]]» ў другой палове XX стагоддзя{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. У працэсе збірання матэрыялу для атласа была абследавана значная колькасць населеных пунктаў Брэсцка-Пінскага Палесся і атрыманы найбольш поўныя звесткі пра дыялектны ландшафт дадзенага рэгіёна{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Размеркаванне пучкоў ізаглос на картах атласа паказала істотныя адрозненні гаворак Заходняга і Усходняга Беларускага Палесся{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Даныя атласа далі падставу для вылучэння заходнепалескай групы гаворак, рэзка супрацьпастаўленай астатняму беларускаму дыялектнаму масіву на ўсіх моўных узроўнях{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Сучасныя даследчыкі загародскіх гаворак — [[Фёдар Клімчук]], Рыгор Аркушын, Юрый Громік, Лена Леванцэвіч і іншыя. Асаблівасці, а таксама культура носьбітаў вывучаецца Заходнепалескім навукова-краязнаўчым таварыствам «Загароддзе». У 1988 годзе пачаў фарміравацца [[заходнепалескі рух]], цэнтрам якога стала грамадска-культурнае аб’яднанне «Полісьсе»<ref name="Каракоў_20022">{{cite web|lang=ru|url=http://www.lingvarium.org/ling_geo/belarus/belorus.pdf|title=Языковая ситуация в Белоруссии и типология языковых ситуаций|author=[[Ю. Б. Каракоў|Ю. Б. Коряков]]|date=2002|format=pdf|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Ідэолагам гэтага праекта выступіў паэт і філолаг [[Мікола Шэляговіч]]. Прапанаваны ім моўны канструкт быў моцна адарваны ад жывых народных гаворак, крытыкаваўся навуковай супольнасцю. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|Заходнепалескія гаворкі|аўтар=[[Ф. Д. Клімчук]]|старонкі=218—219|ref=Клімчук}} * {{кніга |аўтар=[[N. Barszczewska]], [[M. Jankowiak]] |загаловак=Dialektologia białoruska |месца=Warszawa |выдавецтва=Instytut Slawistyki PAN |год=2012 |старонак=312 |isbn=978-83-89191-14-4 |ref=Barszczewska, Jankowiak}} * {{кніга |аўтар=[[М. В. Бірыла|Н. В. Бирилло]], [[Ю. Ф. Мацкевіч|Ю. Ф. Мацкевич]], [[А. Я. Міхневіч|А. Е. Михневич]], [[Н. Рогава |Н. В. Рогова]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Восточнославянские языки. Белорусский язык |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |старонак=548—584 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[А. А. Крывіцкі|А. А. Кривицкий]] |загаловак=Полесье и этногенез славян. Предварительные материалы и тезисы конференции |частка=Полесские говоры Белоруссии и современный белорусский диалектный язык |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1983 |старонак=50—52 |ref=Крывіцкі |lang=ru}} * {{кніга|аўтар=[[М. М. Дурнаво|Н. Н. Дурново]], [[М. М. Сакалоў (лінгвіст)|Н. Н. Соколов]], [[Д. М. Ушакоў|Д. Н. Ушаков]]|загаловак=Опыт диалектологической карты русского языка в Европе с приложением очерка русской диалектологии|частка=Диалектологическая карта русского языка в Европе|месца=М.|выдавецтва=Синодальная типография|год=1915|ref=Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|lang=ru}} * {{кніга|аўтар=[[М. А. Кандрашоў|Н. А. Кондрашов]]|загаловак=Славянские языки|частка=Белорусский язык|месца=М.|выдавецтва=Просвещение|год=1986|выданне=3|старонак=96—106|ref=Кандрашоў|lang=ru}} * {{кніга |загаловак=Белорусский государственный университет. Филологический факультет. Кафедра истории белорусского языка. Белорусская диалектология |частка=Информационные ресурсы. Таблицы |год=2009 |старонак=151—219 |ref=БДУ |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[Ю. Б. Каракоў|Ю. Б. Коряков]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Приложение. Карты славянских языков. Украинский язык |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Каракоў |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[А. Дз. Дулічэнка|А. Д. Дуличенко]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Малые славянские литературные языки. III. Восточнославянские малые литературные языки. IIIб. Западнополесский |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |старонак=611—612 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Дулічэнка |lang=ru}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларускае Палессе]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Заходнепалескія гаворкі]] n3ih9tfabk4i7q32d7appvl6z0ibp52 5143963 5143962 2026-05-20T10:59:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5143963 wikitext text/x-wiki [[Файл:Nina Barszczewska, Mirosław Jankowiak. Dialektologia białoruska. Western Polesie dialects map.jpg|thumb|Арэал заходнепалескай групы гаворак]] [[Файл:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|Арэал заходнепалескай групы гаворак на карце [[Дыялекты беларускай мовы|дыялектаў беларускай мовы]]<ref name="Карта">{{cite web|url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|title=Dialects on Belarusian territory (Групоўка гаворак на тэрыторыi Беларусi)|author=Крывіцкі А. А.|author-link=|date=|editor=|format=|work=|pages=|location=|publisher=The Virtual Guide to Belarus|access-date=2015-01-04|lang=en|description=|ref=|archive-url=https://www.webcitation.org/6AkK4oSnn?url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|archive-date=2012-09-17}}</ref>]] '''Заходнепале́скія гаво́ркі''' (таксама ''брэсцка-пінскія'', ''загародскія'', ''палескія гаворкі'')&nbsp;— група гаворак, якая вылучаецца на тэрыторыі [[Беларусь|Беларусі]] (у паўднёва-заходніх раёнах [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]) і супрацьпастаўляецца [[Асноўны масіў дыялектаў беларускай мовы|асноўнаму масіву дыялектаў беларускай мовы]]<ref name="Суднік">{{cite web|url=http://tapemark.narod.ru/les/071f.html|title=Белорусский язык|author=[[М. Р. Суднік|М. Р. Судник]]|work=Лингвистический энциклопедический словарь|publisher=Советская энциклопедия|date=1990|lang=ru|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Шэраг дыялектолагаў разглядае заходнепалескія гаворкі Беларусі як гаворкі [[Украінская мова|ўкраінскай мовы]], альбо як пераходныя ад [[Беларуская мова|беларускай]] да ўкраінскай мовы на падставе вялікай колькасці фанетычных і граматычных рыс, блізкіх да рыс [[Паўночны дыялект украінскай мовы|паўночнаўкраінскага нарэчча]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}<ref name="Суднік"/>. Ад асноўных беларускіх дыялектаў ([[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняга]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга]]), а таксама ад [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускіх гаворак]] яны адрозніваюцца адсутнасцю [[Аканне|акання]], наяўнасцю цвёрдых зычных перад [е], [і], пераходам этымалагічнага «яця» ў [і] пад націскам, адсутнасцю [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] і іншымі рысамі{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На аснове заходнепалескіх гаворак [[Беларусь|Беларусі]] адзначаліся спробы стварэння літаратурнай нормы, т. зв. [[Заходнепалеская мікрамова|заходнепалескай літаратурнай мікрамовы]]. На аснове заходнепалескіх гаворак [[Польшча|Польшчы]] (падляшскіх гаворак) сіламі энтузіястаў фармуецца [[падляшская мікрамова]]. == Арэал == Заходнепалеская група гаворак была вылучана ў 1970-х гадах беларускімі дыялектолагамі на аснове матэрыялаў, сабраных для «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы]]»{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Адсутнасць тыповых для беларускіх дыялектаў моўных рыс дала падставу складальнікам дыялекталагічнай карты вылучыць заходнепалескую групу як асаблівае дыялектнае аб’яднанне, супрацьпастаўленае ўзятым разам [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняму]] і [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняму]] беларускім дыялектам{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Тым самым быў падкрэслены пераходны характар гаворак заходнепалескай групы ад беларускіх гаворак да [[Паўночны дыялект украінскай мовы|гаворак паўночнага ўкраінскага дыялекта]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Такая класіфікацыя была прапанавана ў 1964 годзе [[Рубен Іванавіч Аванесаў|Р.&nbsp;І.&nbsp;Аванесавым]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Матэрыялы атласа дазволілі падзяліць гаворкі [[Заходняе Палессе|Заходняга]] і [[Усходняе Палессе|Усходняга Беларускага Палесся]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. [[Мазырская група гаворак|Усходнепалескія (мазырскія) гаворкі]], якія не маюць значных адрозненняў ад [[Слуцкая група гаворак|слуцкіх гаворак]] і не падзелены з імі вузкім пучком [[Ізаглоса|ізаглос]], былі ўключаны ў склад слуцка-мазырскай групы [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга беларускага дыялекту]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}. Тэрмін «загаро́дскія гаво́ркі» ўведзены ў навуковы зварот дыялектолагам [[Фёдар Клімчук|Фёдарам Клімчуком]] у 1970-х гады і ўтвораны ад назвы [[Загароддзе]] — гістарычнай часткі [[Піншчына|Піншчыны]], старажытных шляхоў і [[Загароддзе|Загародскай раўніны]]. Наяўнасць фанетычных і граматычных з’яў, якія збліжаюць беларускія заходнепалескія і [[Заходнепалескія гаворкі ўкраінскай мовы|ўкраінскія заходнепалескія гаворкі]], канстатуе большасць даследчыкаў гаворак [[Палессе|Палесся]]<ref name="Суднік"/>{{sfn|Кандрашоў|1986|с=105}}. У сувязі з гэтым многія дыялектолагі разглядаюць заходнепалескія гаворкі як пераходныя ад беларускай да ўкраінскай мовы{{sfn|Кандрашоў|1986|с=105}}. Напрыклад, у выданні энцыклапедыі «[[Украінская мова (энцыклапедыя)|Украінская мова]]» брэсцка-пінскія гаворкі класіфікуюцца як пераходныя ўкраінска-беларускія гаворкі<ref name="Ніканчук">{{cite web|url=http://litopys.org.ua/ukrmova/um161.htm|title=Північне наріччя|author=[[М. В. Ніканчук|М. В. Никончук]]|work=Українська мова. Енциклопедія|publisher=Українська енциклопедія|date=2000|lang=uk|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Шэраг даследчыкаў адносіць гаворкі Заходняга Палесся непасрэдна да паўночнага дыялекта ўкраінскай мовы{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}{{sfn|Каракоў|2005|с=1}}. Заходнепалеская група гаворак не з’яўляецца аднароднай дыялектнай адзінкай{{sfn|Крывіцкі|1983|с=51}}. На аснове вывучэння ў 1970-х гадах тэрытарыяльнага пашырэння розных тыпаў фанетычных сістэм у Заходнім Палессі [[Фёдар Данілавіч Клімчук|Ф.&nbsp;Д.&nbsp;Клімчук]] прапанаваў групаваць заходнепалескія гаворкі ў чатыры асноўныя тыпы, якія знаходзяцца ў складаным арэальным размеркаванні{{sfn|Крывіцкі|1983|с=51}}. Гаворкі заходнепалескай групы аб’ядноўваюцца шэрагам агульных дыялектных з’яў з гаворкамі заходняй часткі беларускага арэала&nbsp;— з гаворкамі [[Полацкая група гаворак|полацкай групы]] [[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходняга дыялекту]] (выключаючы ўсходнюю частку іх арэала), заходнімі [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускімі гаворкамі]] і гаворкамі [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы]] [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту]], у сувязі з чым заходнепалескі арэал уключаюць у [[Заходняя дыялектная зона беларускай мовы|заходнюю дыялектную зону]]<ref name="Карта_Крывіцкі">{{cite web|url=http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html|title=Dialects on Belarusian territory (Групоўка гаворак на тэрыторыi Беларусi)|author=[[А. А. Крывіцкі]]|publisher=The Virtual Guide to Belarus|date=1999|lang=en|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Моўныя рысы астатніх дыялектных зон Беларусі ([[Паўночна-заходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўночна-заходняй]], [[Цэнтральная дыялектная зона беларускай мовы|цэнтральнай]], [[Паўднёва-ўсходняя дыялектная зона беларускай мовы|паўднёва-ўсходняй]] і [[Усходняя дыялектная зона беларускай мовы|ўсходняй]]) для заходнепалескіх гаворак нехарактэрныя<ref name="Карта_Крывіцкі"/>. Заходнепалескія гаворкі знаходзяцца ў адзіным дыялектным кантынууме як з суседнімі беларускімі, так і з ўкраінскімі гаворкамі{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Пры гэтым адзначаецца большая блізкасць заходнепалескіх да ўкраінскіх [[Заходнепалескі дыялект ўкраінскай мовы|валынска-палескіх гаворак]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. У той жа час, знаходзячыся з пачатку XX стагоддзя пад уплывам [[Літаратурная беларуская мова|літаратурнай беларускай мовы]], адзначаецца збліжэнне заходнепалескіх гаворак з астатнім беларускім моўным арэалам{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Гаворкі заходнепалескай групы размяшчаюцца ў паўднёва-заходняй частцы Беларусі, на большай частцы [[Брэсцкая вобласць|Брэсцкай вобласці]]&nbsp;— у яе заходніх, цэнтральных і паўднёвых раёнах{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Згодна з сучасным адміністрацыйным падзелам, заходнепалескія гаворкі пашыраны ў [[Брэсцкі раён|Брэсцкім]], [[Камянецкі раён|Камянецкім]], [[Маларыцкі раён|Маларыцкім]], [[Жабінкаўскі раён|Жабінкаўскім]], [[Кобрынскі раён|Кобрынскім]], [[Драгічынскі раён|Драгічынскім]], [[Іванаўскі раён|Іванаўскім]] і [[Пінскі раён|Пінскім]] раёнах, а таксама ў паўднёвых частках [[Пружанскі раён|Пружанскага]] і [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага]] раёнаў і ў заходніх частках [[Лунінецкі раён|Лунінецкага]] і [[Столінскі раён|Столінскага]] раёнаў{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Увогуле паўночная і ўсходняя мяжа групы ідзе па лініі: на поўдзень ад [[Шарашова]], [[Пружаны|Пружанаў]], [[Бяроза (горад)|Бярозы]], на поўнач ад [[Белаазёрск]]а, на поўдзень ад [[Целяханы|Целяхан]], на паўночны ўсход ад [[Лагішын]]а і [[Пагост Загародскі|Пагоста Загародскага]], на паўднёвы захад ад [[Лунінец|Лунінца]], на ўсход ад [[Дубае|Дубая]], на паўночны ўсход ад [[Столін]]а і [[Струга (Столінскі раён)|Стругі]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Гэтая тэрыторыя знаходзіцца ў межах заходнебеларускай часткі геаграфічнай і гісторыка-культурнай вобласці [[Палессе]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Акрамя таго, гаворкі заходнепалескага тыпу захоўваюцца ў шэрагу раёнаў цэнтральнай часткі [[Падляскае ваяводства|Падляскага ваяводства]] [[Польшча|Польшчы]], на поўдзень ад [[Беласток]]а{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. Згодна з даследаваннямі польскіх дыялектолагаў, на тэрыторыі Польшчы гэтыя гаворкі (брэсцка-пінскага тыпу) абмяжоўваюцца лініяй [[Вітова (Польшча)|Вітова]]&nbsp;— [[Кляшчэлі]]&nbsp;— [[Няміраў (Падляскае ваяводства)|Няміраў]]&nbsp;— [[Янаў-Падляскі]]&nbsp;— на захад ад [[Ракітна (Люблінскае ваяводства)|Ракітна]]&nbsp;— [[Тучна]]&nbsp;— [[Ганна (Люблінскае ваяводства)|Ганна]]&nbsp;— [[Уладава]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. Паўночнабрэсцкія гаворкі на тэрыторыі Польшчы сустракаюцца ў гмінах [[Гміна Белавежа|Белавежа]] і [[Гміна Нараў|Нараў]]{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=138}}. На захадзе гаворкі Заходняга Беларускага Палесся мяжуюць, альбо размешчаны цераспалосна, з падляшскімі гаворкамі [[Мазавецкі дыялект|мазавецкага дыялекту]] [[Польская мова|польскай мовы]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На поўначы да арэала заходнепалескай групы гаворак прымыкае арэал [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|гродзенска-баранавіцкай групы]], а на ўсходзе&nbsp;— арэал [[Слуцкая група гаворак|слуцка]]-[[Мазырская група гаворак|мазырскай]] групы [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходняга дыялекту]]{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. На поўдзень ад заходнепалескіх гаворак знаходзяцца блізкія ім [[Валынска-палескія гаворкі|валынска-палескія (заходнепалескія) гаворкі]] [[Паўночны дыялект украінскай мовы|паўночнага дыялекту ўкраінскай мовы]]<ref name="Карта_Крывіцкі"/>{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. == Асноўныя асаблівасці == === Фанетыка === * [[Оканне]], то бок адрозненне ненаціскных галосных неверхняга [[Пад'ём (мовазнаўства)|пад’ёму]] (''молоко́'', ''голова́'', ''здоро́вый'', ''дава́й''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}{{sfn|БДУ|2009|с=158}}. У гаворках [[Асноўны беларускі дыялектны масіў|асноўнага беларускага дыялектнага масіву]] адзначаецца [[аканне]] і неадрозненне галосных у ненаціскным становішчы (''вада́'', ''галава́''){{sfn|БДУ|2009|с=162}}. * Вымаўленне на месцы гістарычнага «яця» ([[ѣ]]) пад націскам пераходзіць у галосную [і] (''б’і́лый'', ''с’і́но'', ''на ноз’і́'', ''л’іс''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. У астатніх беларускіх гаворках адзначаецца пераход у [е] або [іе] (''лес''){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}. * У закрытым складзе пад націскам гукі [о] і [е] пераходзяць у [і] (''к’ін, п’іч, н’іс){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}''. У гаворках астатняга беларускага арэала ў закрытым складзе пад націскам адзначаецца захаванне [о] або яго пераход у [ô], [уо] (''кон, кôн, куон''), а таксама пераход [е] ў ['е], ['о], [іе], ['ô], [уо] (''печ, пôч''){{sfn|БДУ|2009|с=167—174}}. * Цвёрдасць [[Губныя зычныя|губных]] і [[Пярэднеязычныя зычныя|пярэднеязычных зычных]] перад этымалагічнымі [е], [і] (''вэ́чор'', ''бэ́рог'', ''дэн’'', ''тэ́плый'', ''нысэ́'', ''вызэ́'', ''мы́ска'', ''бы́ты'', ''ходы́ты'', ''зыма́''), а таксама цвёрдасць заднеязычных у спалучэннях ''гы'', ''кы'', ''хы'' (''но́гы'', ''кы́нуты'', ''хы́трый''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Наяўнасць мяккіх этымалагічных [[Шыпячыя|шыпячых]] (''нож’і́'', ''ш’а́пка'', ''ж’а́ба''), мяккага гука [р'] (''р’і́чка'', ''гор’і́х'', ''пор’а́док'') і мяккага [ц'] (''жнэц’'', ''хло́пэц’, на конц’і́){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}.'' * [[Губна-зубны гук|Губна-зубны]] або [[губна-губны гук]] [в] ужываецца на месцы літаратурнага [ў] (''правда, сказав''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Наяўнасць спалучэння [мн'] адзначаецца перад галоснай [а] (''мн’а́та, мн’а́со''), у адрозненне ад [м'] ці [мj] у іншых беларускіх дыялектах{{sfn|БДУ|2009|с=174}}. * Адсутнічаюць [[цеканне]] і [[дзеканне]] (''т’ін, т’і́ло, т’агну́ты, д’і́д, д’і́вчына, д’а́куваты''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}{{sfn|БДУ|2009|с=169}}. * Звонкія зычныя на канцы слова не аглушаюцца (''грыб, пор’і́г, огоро́д, н’іж, моро́з'')<ref name="Культура Беларусі">{{Крыніцы/Культура Беларусі: энцыклапедыя|артыкул=Заходнепалескія гаворкі|том=4|старонкі=80}}</ref>. === Марфалогія === ==== Назоўнік ==== * Пашырэнне канчатка ''-ові'' ў [[Назоўнік|назоўнікаў]] [[Мужчынскі род|мужчынскага]] і [[Ніякі род|ніякага роду]] ў формах [[Давальны склон|давальнага]] і [[Месны склон|меснага]] склонаў [[Адзіночны лік|адзіночнага ліку]] (''брато́ві'', ''аб брато́ві'', ''малако́в’і'', ''на бало́тов’і''){{sfn|БДУ|2009|с=185}}. * У родным склоне множнага ліку назоўнікаў жаночага і ніякага роду ўжываецца канчатак ''-эй'' (''хатэ́й, озёрэй, очэ́й'')<ref name="Культура Беларусі" />. ==== Прыметнік ==== * Канчатак ''-ый'' сустракаецца ў назоўным склоне [[Прыметнік|прыметнікаў]] мужчынскага роду адзіночнага ліку (''но́вый'', ''сы́ный'', ''молоды́й'', ''круты́й''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Прыметнікі мужчынскага і ніякага роду ў давальным і месным склонах адзіночнага ліку маюць канчатак ''-ому'' (''но́вому, у хоро́шому'')<ref name="Культура Беларусі" />. ==== Займеннік ==== * [[Указальны займеннік|Указальныя займеннікі]] маюць формы ''гэ́той'', ''гэ́тый'', ''гэ́та'', ''гэ́тэ'', ''гэ́ты'', ''гэ́то'', а [[асабовыя займеннікі]]&nbsp;— формы ''мн’і'', ''йе́ю''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. ==== Дзеяслоў ==== * [[Дзеясловы]] ў форме [[Трэцяя асоба|трэцяй асобы]] адзіночнага ліку [[Цяперашні час (граматыка)|цяперашняга часу]] маюць цвёрды [т] на канцы (''хо́дыт'', ''ба́чыт''), а інфінітыў заканчваецца на ''-ты'' (''ходыты'', ''бачыты''){{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. * Пры ўтварэнні формаў першай асобы адзіночнага ліку і трэцяй асобы множнага ліку дзеясловаў другога [[Спражэнне|спражэння]] з асновай на губны ўзнікаюць у аснове гукі [л’] або [й] (''куплю́, зловлю́, ку́плять, зло́влять'')<ref name="Культура Беларусі" />. === Лексіка === У [[Лексіка|лексіцы]] шырока пашыраны такія словы, як ''клу́ня'' ([[гумно]]), ''пова́л'' (столь), ''прач'' ([[пранік]]), ''пацыя́т'' ([[франтон]]), ''ші́пка'' (павець), ''быя́к'' ([[біч]]), ''шы́тык'' ([[папруга]]), ''судосы́ты'' (сустрэць), ''волочы́ты'' (баранаваць), ''лата́ты'' (лапіць), ''нату́рлывый'' (наравісты, пра каня), ''пас/па́сок'' (шрам на скуры жывёлы), ''во́ло'' (валлё), ''сокоры́ты'' (сакатаць, пра курэй), ''пойня́ты'' (злавіць), ''дурны́й'' (шалёны, пра сабаку), ''волося́нка'' (пліска), ''блох'' (блыха), ''уздро́'' (ніжняя частка снапа), ''сныты́й'' (галаўня ў ячмені, пшаніцы, просе), ''ве́я/ве́йка'' (павека), ''шы́хля/шэ́хля'' (трасца), ''коцюба́'' (качарга), ''удво́е'' (у дзве столкі), а таксама падзыўныя для [[Карова|кароў]] ''бы́цю-бы́цю'' і для [[Куры|курэй]] ''путь-путь''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}<ref name="Культура Беларусі" />. == Дыялектныя тыпы і мікразоны == У межах заходнепалескіх гаворак вылучаюцца чатыры асноўныя дыялектныя тыпы: [[Сярэднезагародскія гаворкі|сярэднезагародскія]], [[Паўднёвазагародскія гаворкі|паўднёвазагародскія]], [[Паўночназагародскія гаворкі|паўночназагародскія]] і [[Тараканскія гаворкі|тараканскія]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Яны адрозніваюцца паміж сабой рознай рэалізацыяй [[Галосныя|галосных]] у націскной пазіцыі{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Галосны [о] ў новых закрытых складах перайшоў у [і] ў сярэднезагародскіх, паўднёвазагародскіх і тараканскіх гаворках (''в’ін,'' ''в’із,'' ''б’іл’ш,'' ''сіл’, ніс, к’ін’''), а ў паўночназагародскіх&nbsp;— у [у] (''вун,'' ''вуз,'' ''бул’ш,'' ''сул’, нус, кун’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічныя гукі [а], [ę] ў сярэднезагародскіх і паўночназагародскіх гаворках рэалізуюцца як ['а] (''вз’ав'', ''с’а́ду'', ''гл’а́ну'', ''ш’а́пка'', ''з’ат’)'', у той час як у паўднёвазагародскіх і тараканскіх&nbsp;— як ['е] (''вз’ев, с’е́ду, гл’е́ну, ш’е́пка, з’ет’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Гукі [е], [ь] у сярэдне-, паўднёва- і паўночназагародскіх гаворках перайшлі ў [е] (''дэн’, вызэ́, бэ́рог, мэд, вычэ́ра, цэ́рква''), а ў тараканскіх&nbsp;— у [а] (''дан’, выза́, бару́г, мад, выча́ра, ца́рква''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. У тараканскіх гаворках, якія пашыраны ў [[Драгічынскі раён|Драгічынскім раёне]], адзначаюцца спецыфічныя рэгіянальныя лексемы і словаформы: ''бруслэ́нэ'' ([[брусніцы]]), ''бу́кач'' (птушка [[Бугаі (падсямейства)|бугай]]), ''зало́га'' ([[каўнер]] кажуха), ''к’еп'' ([[кепка]]), ''кута́с’а'' ([[стужка]]), ''нару́ччэ'' ([[абярэмак]]), ''па́смо'' (пластаванне абэрэмак сена), ''пасмова́тэ'' (пластаваць граблямі сена), ''п’і́лка'' ([[кош]], плецены з лазы і саломы), ''хварту́х'' (ніжняя частка, нахіл у франтоне), ''ц’і́ха'' (радно), ''ш’е́нка'' (невялікі мяшок){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Акрамя дыялектных тыпаў, у арэале заходнепалескіх гаворак вылучаюцца дыялектныя зоны і мікразоны, а таксама перыферыйныя групы, пераходныя да суседніх гаворак — [[Гродзенска-баранавіцкая група гаворак|паўночнабрэсцкіх]] і [[Усходнепалеская група гаворак|ўсходнепалескіх]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Мяжа паміж заходнезагародскай і ўсходнезагародскай мікразонамі праходзіць па заходняй частцы [[Іванаўскі раён|Іванаўскага раёна]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Для заходнезагародскай зоны характэрны часціцы ''-с’а'', ''-с''' (''найі́вс’а'', ''найі́вс’, вмы́лас’а, вмылас’, платы́лос’),'' суфікс ''-с’к-'' (''бат’ковс’кый, с’іл’с’кый, Пын’с’к''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічны [ц'] у ненаціскных складах і на канцы слоў тут пераважна захаваў мяккасць (''гу́лыц’а'', ''рукавы́ц’а'', ''конэ́ц’, хло́пэц’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Формы [[Прыметнік|прыметнікаў]] у множным ліку маюць выгляд ''мало́йе'', ''старо́йе'', ''золото́йе'', а [[Лічэбнік|лічэбнікі]]&nbsp;— ''с’ім'', ''шыст’{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. ''Усходнезагародскай зоне ўласцівы [[Часціца (часціна мовы)|часціцы]] ''-са, -со'' (''найі́вса, вмы́ласа, платы́лосо''), [[суфікс]] ''-ск-'' (''ба́т’ковскый, с’іл’скый, Пынск''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Этымалагічны [ц'] у ненаціскных складах і на канцы слоў пераважна [[Зацвярдзелы зычны|зацвярдзеў]] (''гу́лыца, рукавы́ца, конэ́ц, хло́пэц''), формы прыметнікаў множнага ліку гучаць як ''малэ́е, старэ́е, золотэ́е'', лічэбнікі&nbsp;— ''сэм, шэст’''{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. === Мікразоны === Сярод дыялектных мікразон заходнепалескага арэала фіксуюцца: брэсцка-кобрынская, камянецка-высокаўская (або паўночна-заходняя), маларыцка-дамачоўская (або паўднёва-заходняя), драгічынска-янаўская (або цэнтральназагародская), заходнястолінская (або паўднёва-ўсходняя), лагішынская (або паўночна-ўсходняя), лагішынска-заходнястолінская і радастаўская{{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. Вылучаюцца таксама асобныя мікразоны заходняй ускраіны [[Брэст]]а, паўднёвыя ўскраіны [[Загароддзе|Загароддзя]], раён горада [[Кобрын]] і раён горада [[Пінск]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. === Перыферыйныя групы === На памежжы заходнепалескіх гаворак і асноўнага масіву гаворак беларускай дыялектнай мовы было вылучана яшчэ 9 тыпаў мясцовага маўлення, якія ўяўляюць сабой так званыя пераходныя гаворкі ад аднаго да другога з вышэйназваных тэрытарыяльна-моўных масіваў: паўночнабрэсцкі, верхняясельдскі, малецкі, паўднёвацеляханскі, паўночналагішынскі, бобрыкскі, лунінскі, беражноўскі і сярэднепагарынскі. Нягледзячы на выразную заходнепалескую моўную аснову, кожная з іх у складзе сваёй сістэмы мае асобныя рысы гаворак асноўнага масіву беларускай дыялектнай мовы<ref name="Культура Беларусі" />. Сярод спецыфічных перыферыйных груп вылучаюцца [[малецкія гаворкі]] (на паўднёвым захадзе [[Бярозаўскі раён|Бярозаўскага раёна]]), дзе на месцы націскнога [ѣ] выступае [[дыфтонг]] [іе], часам [е̂] (''б’іелы'', ''б’е̂лы'', ''с’іено'', ''с’е̂но''), а на месцы націскнога [о] ў новых закрытых складах&nbsp;— дыфтонгі [уо] або [ô] (''вуоз'', ''буол’ш'', ''куон''', ''вôз'', ''бôл’ш'', ''кôн’''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. У [[Паўночналагішынскія гаворкі|паўночналагішынскіх гаворках]] на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [ê] (''б'êлы, с'êно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [ô] (''вôз, бôл’ш, кôн’''); звужаецца этымалагічны [ы] (''дим, син, риба''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. У [[Паўднёвацеляханскія гаворкі|паўднёвацеляханскіх гаворках]] на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [ê] (''б'êлы'', ''с'êно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [э] (''вэн'', ''вэз'', ''бэл’ш'', ''сэл’'', ''нэс'', ''кэн’''); звужаецца этымалагічны [ы] пасля губных зычных (''висо́ко''), а губныя і пярэднеязычныя перад этымалагічным [і] вымаўляюцца мякка (''м’і́ска'', ''б’і́т’і'', ''ход’і́т’і'', ''з’іма́''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. [[Сярэднепагарынскія гаворкі]] (традыцыйная гаворка горада [[Столін]] і навакольных вёсак) адрозніваюцца тым, што на месцы націскнога [ѣ] вымаўляецца [е̂] або [і] (''б’е̂лы'', ''с’е̂но'', ''б’ілы'', ''с’іно''), на месцы націскнога «о» ў новых закрытых складах&nbsp;— [о̂] або [у] (''во̂з'', ''ко̂н’'', ''вуз'', ''кун’''); звужаецца этымалагічны [ы] пасля губных зычных (''високо''); пярэднеязычныя перад этымалагічным [і] вымаўляюцца мякка (''ход’іт’і'', ''з’іма''){{sfn|Клімчук|1994|с=218—219}}. Некаторыя асаблівасці, тыповыя для большасці заходнепалескіх гаворак або асобных іх груп, характэрны дыялектным утварэнням, якія прымыкаюць да заходнепалескага дыялектнага масіву: верхнясельдскім гаворкам (цвёрдасць зычных [б], [в], [м], [п], [д], [т], [з], [с], [н] перад [е]; дыфтонг [уд] на месцы націскнога [о] у новых закрытых складах; дыфтонг [іе] на месцы націскнога [ѣ]), лунінскім (пераход [о]>[ы] у новых закрытых складах пад націскам; [ѣ]>[і] у націскным становішчы; адсутнасць цекання і дзекання), беражноўскім (адсутнасць цекання і дзекання)<ref>{{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|артыкул=Заходнепалескія гаворкі|старонкі=218—219}}</ref>. == Гісторыя фарміравання == На фарміраванне дыялектнага ландшафту [[Заходняе Палессе|Заходняга Палесся]] аказалі ўплыў шматлікія гістарычныя і геаграфічныя фактары{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. На думку некаторых даследчыкаў, Заходняе Палессе з’яўлялася часткай [[Прарадзіма славян|славянскай прарадзімы]] або адной з зон старажытнай міграцыі [[Праславянская мова|праславян]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Старажытнае славянскае насельніцтва гэтай вобласці было звязана з паўднёва-заходнімі славянскімі групамі, пра што сведчыць тое, што старажытная мяжа рассялення праславян праходзіла па рацэ [[Гарынь]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Пазней гэтая мяжа перамясцілася на [[Заходні Буг]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. У другой палове I тысячагоддзя нашай эры [[Археалагічны комплекс|археалагічныя комплексы]] Брэсцка-Пінскага і Валынскага Палесся не былі ні тыпова [[Дрыгавічы|дрыгавіцкімі]], ні тыпова [[Валыняне|валынянскімі]], ні тыпова [[Драўляне|драўлянскімі]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Не выключаецца, што тут знаходзілася асобнае [[Усходнеславянскія плямёны|ўсходнеславянскае племя]]{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Відаць, на рубяжы VII—VIII стагоддзяў асноўныя групы мясцовага насельніцтва Заходняга Палесся ўвайшлі ў валынянскі саюз{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. З канца X стагоддзя ўзмацняецца дрыгавіцкі ўплыў, асабліва ў паўночна-заходняй частцы рэгіёна{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. З X стагоддзя мелі месца перасяленні асобных груп [[Яцвягі|яцвягаў]] з паўночнага захаду{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Акрамя таго, быў прыліў насельніцтва з [[Валынь|Валыні]] ў XIII—XV стагоддзях{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Сучасныя дыялектныя тыпы заходнепалескіх гаворак, магчыма, адлюстроўваюць пэўныя моўныя асаблівасці старых міграцыйных рухаў{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Наклалі адбітак на дыялектны ландшафт і пазнейшыя дзяржаўныя і адміністрацыйныя межы{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. Так, відаць, не выпадкова мяжа паміж заходне- і ўсходнезагародскімі зонамі супадае з мяжой паміж сярэдневяковымі [[Берасцейская зямля|Берасцейскай]] і [[Пінская зямля|Пінскай]] землямі, мяжа радастаўскай мікразоны&nbsp;— з участкам літоўска-польскай граніцы ў XIV—XVIII стагоддзях, а мяжа сярэднепагарынскіх гаворак&nbsp;— з мяжой [[Дубровіцкае княства|Дубровіцкага княства]] ў XII—XV стагоддзях{{sfn|Клімчук|1994|с=219}}. == Гісторыя даследавання == [[Файл:Rodnaja mova usiago naselnictva Litvy i Belarusi - 1897 AD.jpg|thumb|Родная мова насельніцтва Беларусі і Літвы («[[Паўночна-Заходні край|Паўночна-Заходняга края]]» Расійскай імперыі) паводле ўсеагульнага перапісу ад 1897 г. ''(колер павета азначае дамінуючую (у працэнтных адносінах) родную мову насельніцтва ў павеце)'']] Першыя дыялекталагічныя даследаванні гаворак Заходняга Беларускага Палесся пачынаюць з’яўляцца з канца XIX стагоддзя{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. Заходнепалескія гаворкі разглядаліся пры гэтым пераважна як гаворкі ўкраінскай мовы або як гаворкі, пераходныя ад беларускай да ўкраінскай мовы{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. Так, на «[[Этнаграфічная карта беларускага племя|Этнаграфічнай карце беларускага племя]]», складзенай у 1903 годзе [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я.&nbsp;Ф.&nbsp;Карскім]], тэрыторыя Брэсцка-Пінскага Палесся не ўключана ў [[этнічны арэал беларусаў]]. [[Файл:Belarusians 1903.jpg|thumb|«Этнографическая карта белорусского племени» (праф. [[Яўхім Карскі|Я. Ф. Карскі]], 1903)]] Гаворкі паўднёва-заходняй Беларусі па фанетычных і лексічных характарыстыках набліжаюцца да суседніх валынска-палескіх гаворак [[Украінская мова|украінскай мовы]]. На беларускіх дыялектных картах іх у асноўным вылучаюць у асобную «палескую групу гаворак» [[Беларуская мова|беларускай мовы]]<ref>[http://www.belarusguide.com/as/map_text/havorki.html ''Групоўка гаворак на тэрыторыі Беларусі''. Аўтар А.&nbsp;А.&nbsp;Крывіцкі. (Карта)]</ref>, у той час як ва ўкраінскіх крыніцах іх часта называюць берасцейска-пінскімі гаворкамі ўкраінскай мовы (а іх носьбітаў адпаведна залічваюць да «''ўкраінцаў [[Берасцейшчына (этнаграфічны рэгіён)|Берасцейшчыны]]''»<ref>[http://www.novamova.com.ua/htm/marusyk/marusyk_7.htm Тарас Марусик. ''Українці Берестейщини: минуле і сучасне''. «Радіо Свобода», 15 кастрычніка 2003 р.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070704104845/http://novamova.com.ua/htm/marusyk/marusyk_7.htm |date=4 ліпеня 2007 }}</ref>). Пры правядзенні перапісаў насельніцтва ў XIX—XX стагоддзях у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], [[Міжваеннае дваццацігоддзе|міжваеннай Польшчы]] і [[СССР]] кожным разам выкарыстоўваліся іншыя падыходы да ідэнтыфікацыі заходніх [[Палешукі|палешукоў]]: у матэрыялах розных перапісаў яны фігуруюць як «малорусы», «белорусы», «русские», «тутэйшыя» і іншыя. Пад час перапісаў, якія праводзіліся ў другой палавіне XX ст., заходнія палешукі Берасцейшчыны ідэнтыфікаваліся пераважна як беларусы<ref name=FK_ESNBO>[http://brama.brest.by/nomer12-13/artic03.shtml Фёдор Климчук. ''Этническая структура населения Брестской области''] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20081102023256/http://brama.brest.by/nomer12-13/artic03.shtml |date=2 лістапада 2008 }}</ref>. У пачатку XX ст. [[Карусь Каганец|Карусь Каранец]] сумняваўся ў правільнасці беларускага правапісу, які не ўлічвае заходнепалескіх гаворак, пра гэта ён пісаў у «[[Наша Ніва (1906)|Нашу Ніву]]» (даецца паводле чарнавіка ліста, захоўваецца ў аддзеле рукапісаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі): <blockquote>Посылаю я у поважаную Рэдакцыю Нашои нивы одну статцю, которую Окраина побоялася надруковаци, и одно позвольце мне положыць одзин варунок, а меновице: статци которые буду писаць друкуйце так як ены написаны не змениваючы правописма. Я, бачыце, хочу штобы вашу газету уси белорусы могли чытаци и штобы мели з ее корысць, а не одна борысоўшчына и вилейшчына. Бо, хоч Вы гневайцеся &mdash; не гневайцеся, а мушу сказаць, што, так як цепер выйходзіць ена шыроко не розыйдзетца, бо большая часць белорусоў не може ее чытаци з прычыны правописма. Як, прымером, можэ ее чытаци могилевец которы бэзударное ''о'' говорыць як ''ы'', або полешук, которы окае, а навэт и самому акаюшчэму складней будзе одличыць ''кота'' од ''ката'', ''коня'' од ''каня'', ''вода'' од ''вада''. А також заўважце и тое, што акаюшчые белорусы бэзударное ''о'' и ''е'' говораць не як ''а'' и ''я'', а як бы штось неясное нито ''я'', нито ''о'', нито ''ы'' и тожэ мягкие ''я''&mdash;''е''&mdash;''и'', одно у водных местцох перэсиливае той зык у других &mdash; другы, у трэйцих трэйци, а у чэцьвёртых ниводзин з их не перэсиливае.<ref>Германовіч І. К. Карусь Каганец як мовазнавец // Веснік БДУ : Серыя IV. — 1974. — № 3. — С. 30—37.</ref><ref>Германовіч І. К. Беларускія мовазнаўцы: Нарысы жыцця і навуковай дзейнасці. — Мн.: выд-ва «Універсітэцкае», 1985. 255 с. — С. 73</ref></blockquote> Аднак, матэрыялы Каруся Каганца «Наша Ніва» не надрукавала ні ў канцы 1907 года, ні ў 1908 годзе. [[Файл:Dialektologicheskaia_Karta_1914_goda.jpeg|міні|Дыялекталагічная карта рускай мовы 1914 года (выдадзена ў 1915 годзе).]] [[Файл:Карта_Южно-Русских_наречий_и_говоров_1871.jpg|злева|міні|Карта паўднёва-рускіх гаворак 1871 года.]] Арэальныя даследаванні Заходняга Беларускага Палесся адлюстраваны на [[Дыялекталагічная карта рускай мовы 1915 года|дыялекталагічнай карце рускай мовы 1915 года]], складзенай [[Мікалай Мікалаевіч Дурнаво|М.&nbsp;М.&nbsp;Дурнаво]], [[Мікалай Мікалаевіч Сакалоў (лінгвіст)|М.&nbsp;М.&nbsp;Сакаловым]] і [[Дзмітрый Мікалаевіч Ушакоў|Дз.&nbsp;М.&nbsp;Ушаковым]], на якой заходнепалескія гаворкі адзначаны як частка маларускага дыялекта{{sfn|Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|1915|с=1}}. Даследаванням гаворак Палесся ў першай палове XX стагоддзя прысвечаны працы [[Павел Андрэевіч Растаргуеў|П.&nbsp;А.&nbsp;Растаргуева]], [[П. В. Бузук|П.&nbsp;В.&nbsp;Бузука]] і іншых дыялектолагаў{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50}}. На дыялекталагічнай карце рускай мовы 1915 года заходнепалескія гаворкі былі ўключаны ў склад паўночнамаларускай групы гаворак маларасійскага дыялекта (таксама да паўночнамаларускіх былі аднесены мазырскія гаворкі сучаснай слуцка-мазырскай групы){{sfn|Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|1915|с=1}}. Да 1970-х гадоў гаворкі заходнепалескага рэгіёна, асабліва іх дачыненне да гаворак астатняга Палесся, заставаліся недастаткова вывучанымі{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. З моманту ўтварэння [[Беларуская ССР|Беларускай ССР]] гаворкі Заходняга Беларускага Палесся сталі аб’ектам вывучэння [[Беларуская дыялекталогія|беларускіх дыялектолагаў]]{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Яны даследаваліся, у прыватнасці, пры складанні «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы]]» ў другой палове XX стагоддзя{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. У працэсе збірання матэрыялу для атласа была абследавана значная колькасць населеных пунктаў Брэсцка-Пінскага Палесся і атрыманы найбольш поўныя звесткі пра дыялектны ландшафт дадзенага рэгіёна{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Размеркаванне пучкоў ізаглос на картах атласа паказала істотныя адрозненні гаворак Заходняга і Усходняга Беларускага Палесся{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Даныя атласа далі падставу для вылучэння заходнепалескай групы гаворак, рэзка супрацьпастаўленай астатняму беларускаму дыялектнаму масіву на ўсіх моўных узроўнях{{sfn|Крывіцкі|1983|с=50—52}}{{sfn|Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава|2005|с=588}}. Сучасныя даследчыкі загародскіх гаворак — [[Фёдар Клімчук]], Рыгор Аркушын, Юрый Громік, Лена Леванцэвіч і іншыя. Асаблівасці, а таксама культура носьбітаў вывучаецца Заходнепалескім навукова-краязнаўчым таварыствам «Загароддзе». У 1988 годзе пачаў фарміравацца [[заходнепалескі рух]], цэнтрам якога стала грамадска-культурнае аб’яднанне «Полісьсе»<ref name="Каракоў_20022">{{cite web|lang=ru|url=http://www.lingvarium.org/ling_geo/belarus/belorus.pdf|title=Языковая ситуация в Белоруссии и типология языковых ситуаций|author=[[Ю. Б. Каракоў|Ю. Б. Коряков]]|date=2002|format=pdf|accessdate=22 лютага 2026}}</ref>. Ідэолагам гэтага праекта выступіў паэт і філолаг [[Мікола Шэляговіч]]. Прапанаваны ім моўны канструкт быў моцна адарваны ад жывых народных гаворак, крытыкаваўся навуковай супольнасцю. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|Заходнепалескія гаворкі|аўтар=[[Ф. Д. Клімчук]]|старонкі=218—219|ref=Клімчук}} * {{кніга |аўтар=[[N. Barszczewska]], [[M. Jankowiak]] |загаловак=Dialektologia białoruska |месца=Warszawa |выдавецтва=Instytut Slawistyki PAN |год=2012 |старонак=312 |isbn=978-83-89191-14-4 |ref=Barszczewska, Jankowiak}} * {{кніга |аўтар=[[М. В. Бірыла|Н. В. Бирилло]], [[Ю. Ф. Мацкевіч|Ю. Ф. Мацкевич]], [[А. Я. Міхневіч|А. Е. Михневич]], [[Н. Рогава |Н. В. Рогова]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Восточнославянские языки. Белорусский язык |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |старонак=548—584 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Бірыла, Мацкевіч, Міхневіч, Рогава |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[А. А. Крывіцкі|А. А. Кривицкий]] |загаловак=Полесье и этногенез славян. Предварительные материалы и тезисы конференции |частка=Полесские говоры Белоруссии и современный белорусский диалектный язык |месца=М. |выдавецтва=Наука |год=1983 |старонак=50—52 |ref=Крывіцкі |lang=ru}} * {{кніга|аўтар=[[М. М. Дурнаво|Н. Н. Дурново]], [[М. М. Сакалоў (лінгвіст)|Н. Н. Соколов]], [[Д. М. Ушакоў|Д. Н. Ушаков]]|загаловак=Опыт диалектологической карты русского языка в Европе с приложением очерка русской диалектологии|частка=Диалектологическая карта русского языка в Европе|месца=М.|выдавецтва=Синодальная типография|год=1915|ref=Дурнова, Сакалоў, Ушакоў|lang=ru}} * {{кніга|аўтар=[[М. А. Кандрашоў|Н. А. Кондрашов]]|загаловак=Славянские языки|частка=Белорусский язык|месца=М.|выдавецтва=Просвещение|год=1986|выданне=3|старонак=96—106|ref=Кандрашоў|lang=ru}} * {{кніга |загаловак=Белорусский государственный университет. Филологический факультет. Кафедра истории белорусского языка. Белорусская диалектология |частка=Информационные ресурсы. Таблицы |год=2009 |старонак=151—219 |ref=БДУ |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[Ю. Б. Каракоў|Ю. Б. Коряков]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Приложение. Карты славянских языков. Украинский язык |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Каракоў |lang=ru}} * {{кніга |аўтар=[[А. Дз. Дулічэнка|А. Д. Дуличенко]] |загаловак=Языки мира. Славянские языки |частка=Малые славянские литературные языки. III. Восточнославянские малые литературные языки. IIIб. Западнополесский |месца=М. |выдавецтва=Academia |год=2005 |старонак=611—612 |isbn=5-87444-216-2 |ref=Дулічэнка |lang=ru}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Беларускае Палессе]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] [[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Заходнепалескія гаворкі]] llhfx9nrxaq1vttvmeq0wghgyf60ozl 0 803702 5143827 5111676 2026-05-20T00:12:02Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143827 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Пастарнак (значэнні)}} {{Пісьменнік}} '''Яўгенія Барысаўна Пастарнак''' (нар. [[6 мая]] [[1972]], [[Мінск]]) — [[Беларусь|беларуская]] пісьменніца. == Біяграфія == Нарадзілася і жыве ў Мінску, выпускніца сярэдняй школы № 16 Мінска<ref>{{Cite web|lang=|url=https://www.sb.by/articles/gde-vas-luchshe-vsego-uchili.html|title=«Где вас лучше всего учили?»|author=|website=|date=2016-09-01|publisher=«Советская Белоруссия»|archive-url=https://web.archive.org/web/20200926123056/https://www.sb.by/articles/gde-vas-luchshe-vsego-uchili.html|archive-date=2020-09-26|access-date=2020-12-21|url-status=live}}</ref> і фізічнага факультэта [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]]. Першая кніга — «Компьютер для женщин» вытрымала некалькі перавыданняў<ref name="OZ">{{Cite web|lang=|url=http://oz.by/people/more903891.html|title=Евгения Борисовна Пастернак|author=|website=|date=|publisher=НТЦ «АПИ»|archive-url=https://web.archive.org/web/20120914061427/http://oz.by/people/more903891.html|archive-date=2012-09-14|access-date=2013-02-21|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=http://zabava.ru/people/pasternak_evgeniya_b/|title=Пастернак Евгения Борисовна|author=|website=|date=|publisher=ZABAVA.RU|archive-url=https://www.webcitation.org/6EjqGBFmw?url=http://zabava.ru/people/pasternak_evgeniya_b/|archive-date=2013-02-27|access-date=2013-02-21|url-status=live}}</ref>. Затым рушыла ўслед другая кніга ў тым жа стылі «Интернет для женщин», якая стала не меней папулярнай, але меней скандальнай і супярэчлівай<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.listread.ru/vit2010z/l/author/evgeniya_pasternak.html|title=Об авторе|author=|website=Автор "Евгения Пастернак"|date=|publisher=ListRead.ru|archive-url=https://www.webcitation.org/6EjqIC6vG?url=http://www.listread.ru/vit2010z/l/author/evgeniya_pasternak.html|archive-date=2013-02-27|access-date=2013-02-18|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=|url=www.litmir.net/a/?id=1128|title=Пастернак Евгения Борисовна|author=|website=|date=|publisher=Эл. библ. LITMIR.net|archive-url=https://www.webcitation.org/6EjqIvc3E|archive-date=2013-02-27|access-date=2013-02-21}}</ref>. Пасля гэтага Яўгенія пераключылася на напісанне мастацкай літаратуры, у асноўным у суаўтарстве з [[Андрэй Валянцінавіч Жвалеўскі|Андрэем Жвалеўскім]]. У 2009 годзе паводле першага рамана іх сумеснага цыкла «М+Ж» выйшаў аднайменны фільм<ref name="OZ" />. Пазней у суаўтарстве таксама была напісана кніга «Время всегда хорошее»<ref>{{Cite web|url=https://reading-hall.ru/publication.php?id=7871|title=Андрей Жвалевский, Евгения Пастернак. «Время всегда хорошее»|author=Елена Сафронова|website=reading-hall.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20160322194931/http://reading-hall.ru/publication.php?id=7871|archive-date=2016-03-22|access-date=2025-04-06|url-status=live}}</ref>. Лаўрэат літаратурных прэмій «Алые паруса» і «[[:ru:Заветная мечта (премия)|Заветная мечта]]» за кнігу «Правдивая история Деда Мороза»<ref name="OZ"/>, прэміі «Алиса» (2010) і «Книгуру» сезона 2010—2011 года за «Время всегда хорошее», прэміі «Книгуру» сезона 2011—2012 за зборнік «Шекспиру и не снилось». Фіналіст прэмій ім. Крапівіна і ім. Міхалкова<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.adl-22.ru/ycp/?cmd=authors&id=252&type=%C8%ED%F2%E5%F0%E2%FC%FE%20%F1%20%E4%E5%F2%F1%EA%EE%E9%20%EF%E8%F1%E0%F2%E5%EB%FC%ED%E8%F6%E5%E9%20%CE%EB%FC%E3%EE%E9%20%CA%EE%EB%EF%E0%EA%EE%E2%EE%E9&res=789|title=Финалистов премии Крапивина читайте смело!|author=О. Колпакова|website=|date=2010|publisher=Алтайский дом литераторов|archive-url=https://web.archive.org/web/20140717033822/http://adl-22.ru/ycp/?cmd=authors|archive-date=2014-07-17|access-date=2013-01-26|url-status=dead}}</ref>. 15 чэрвеня 2017 года ў [[Расійскі акадэмічны маладзёжны тэатр|РАМТ]] адбылася прэм’ера спектакля [https://ramt.ru/plays/play-4985/ «Я хочу в школу»] паводле аднайменнай аповесці Жвалеўскага і Пастарнак. З 2018 года ў [[Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр юнага гледача|Беларускім ТЮГ]] ідзе спектакль [http://beltuz.by/by/shows/z-nagody-mjortvykh-dush «З нагоды мёртвых душ»] па кнізе Жвалеўскага і Пастарнак «Смерть мертвым душам!». == Сям’я == Бацька — Барыс Натанавіч Пастарнак<ref>{{Cite web|url=https://newprospect.ru/news/interview/deti-ponimayut-chto-vse-lyudi-eto-lyudi-a-eto-glavnaya-privivka-protiv-bratoubiystvennoy-voyny/|title=Интервью Андрея Жвалевского и Евгении Пастернак|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021072914/https://newprospect.ru/news/interview/deti-ponimayut-chto-vse-lyudi-eto-lyudi-a-eto-glavnaya-privivka-protiv-bratoubiystvennoy-voyny/|archive-date=2021-10-21|access-date=2022-05-08|url-status=live}}</ref>, журналіст. == Бібліяграфія == * 2004 — «М+Ж. А черт с ним, с этим платьем!» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2004 — «М+Ж. Современные методы управления погодой» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2005 — «М+Ж. Противофаза» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2005 — «М+Ж. Беременность не болезнь» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2007 — «Я достойна большего» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2009 — «Правдивая история Деда Мороза» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2009 — «Время всегда хорошее» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2010 — «Гимназия № 13» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2011 — «Москвест» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2012 — «Я хочу в школу» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2012 — «Как кошка с собакой» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2012 — «Типа смотри короче» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2013 — «Шекспиру и не снилось» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2014 — «52 февраля» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2014 — «Смерть мертвым душам» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2014 — «Охота на Василиска» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2015 — «Бежим отсюда!» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2016 — «Открытый финал» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2017 — «Пока я на краю» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2017 — «Сиамцы» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2018 — «Минус один» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2019 — «Грабли сансары» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2020 — «Я бы на твоем месте» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2020 — «Банальные истории» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2021 — «Приквел» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2023 — «Закон сохранения кота» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) * 2025 — «Про сочинительство» (у суаўтарстве з Андрэем Жвалеўскім) == Літаратурныя прэміі == * 2008 — Прэмія «Алые паруса» і «[[:ru:Заветная мечта (премия)|Заветная мечта]]» у намінацыі «Малая премия» за кнігу «Правдивая история Деда Мороза» (у конкурсах кніга ўдзельнічала пад назвай Откуда взялся Дед Мороз и почему он никуда не денется"). * 2010 — Прэмія [https://fantlab.ru/award20 «Аліса»] («Время всегда хорошее») * 2011 — Прэмія «Книгуру» (3-е месца) («Время всегда хорошее») * 2012 — Фінал прэміі [http://www.yppremia.ru/laureaty/2012_/ «Ясная Паляна»] («Время всегда хорошее»), Прэмія «Книгуру» (2-е месца) («Шекспиру и не снилось»), [http://www.svmihalkov.ru/konkurs/competition/first_history/#3 фінал прэміі імя Міхалкова] («Я хочу в школу») * 2013 — Міжнародная дзіцячая літаратурная прэмія імя У. П. Крапівіна, «Смерть Мёртвым Душам»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/kultura/690300|title=Международную детскую литературную премию имени Крапивина в Екатеринбурге получила книга "Смерть мертвым душам"|publisher=[[ТАСС]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180831171553/http://tass.ru/kultura/690300|archive-date=2018-08-31|access-date=2020-02-10|url-status=live}}</ref> * 2015 — Прэмія «Размышления о Маленьком Принце» * 2017 — « [[Руская прэмія]]» ў намінацыі «Малая проза» («Открытый финал») Акрамя таго, кнігі Жвалеўскага і Пастарнак неаднаразова станавіліся пераможцамі чытацкіх конкурсаў: [https://www.deti.spb.ru/bez_granits/znak «Падабаецца дзецям Ленінградскай вобласці»], [http://belgdb.ru/proektyi-i-konkursyi/nashi-proektyi/detskoe-chitatelskoe-zhyuri/ «Падабаецца дзецям Белгарадскай вобласці»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200205171853/http://belgdb.ru/proektyi-i-konkursyi/nashi-proektyi/detskoe-chitatelskoe-zhyuri/ |date=5 лютага 2020 }}, [https://www.knigadeti.ru/ «Кніга года: выбіраюць дзеці»] і іншых. == Беларускія пераклады == На беларускую мову перакладзены раман «Гимназия № 13» (пераклад [[Раіса Андрэеўна Баравікова|Раісы Баравіковай]])<ref>{{Кніга|спасылка=https://fantlab.ru/edition205820|загаловак=Андрэй Жвалеўскі , Яўгенія Пастарнак «Гімназія № 13»}}</ref> і аповесць «Сиамцы» (пераклад [[Станіслава Вячаславаўна Умец|Станіславы Умец]])<ref>{{Кніга|спасылка=https://fantlab.ru/edition278085|загаловак=Андрэй Жвалеўскі, Яўгенія Пастэрнак «Сіямцы»}}</ref>. == Фотагалерэя == <gallery> Файл:Pasternak@Zvalevski.jpg|alt=Евгения Пастернак и соавтор Андрей Жвалевский. Встреча с читателями. XX Международная книжная ярмарка (Минск, 2013 г.)| Яўгенія Пастарнак і суаўтар Андрэй Жвалеўскі. Сустрэча з чытачамі. XX Міжнародны кніжны кірмаш (Мінск, 2013 г.) Файл:PasternakAutograf.jpg|alt=Раздача автографов| Раздача аўтографаў </gallery> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=http://www.kp.ru/daily/25809.4/2788699/|аўтар=Н. Белохвостик|загаловак=Белорусская книга о подростках вышла в финал российского конкурса «Книгуру»|год=2011-12-22|мова=|выданне=[[Камсамольская праўда]] ў Беларусі|том=|выпуск=|pages=|isbn=|issn=|doi=|pmid=}} == Спасылкі == {{External media|video1=[https://www.youtube.com/watch?v=fJHAXJeWbQk Выпуск программы «Диаблог. О литературе». Гость: Евгения Пастернак] (телеканал «[[Беларусь 3]]», 08.09.2015)}} * [http://books.vremya.ru/index.php?newsid=1305 Пастарнак Яўгенія Барысаўна] . Партрэт аўтара на сайце выдавецтва «Время» * [http://www.ug.ru/archive/41946 Як напішам, так і будзе] . Інтэрв’ю на сайце «Настаўніцкай газеты» * [http://www.belkniga.by/author/pasternak.html Біяграфія Яўгеніі Пастарнак]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160304093746/http://www.belkniga.by/author/pasternak.html |date=4 сакавіка 2016 }} на сайце «Белкніга». {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменніцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] 6h7927lubv9vx3ggwydy4xt93i33yf4 0 803733 5143836 5110451 2026-05-20T01:27:18Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143836 wikitext text/x-wiki {{Планета |background=#D6D6D6 |name=(317) Раксана |image=317 Roxane.png |caption=3D-мадэль астэроіда (317) Раксана на аснове крывой бляску. |discovery_ref=<ref name="MPC-object"/> |discoverer=[[Агюст Шарлуа]] |discovered=11 верасня 1891 |alt_names=A891 RD |mp_category=[[Пояс астэроідаў|Галоўны пояс]] |epoch=31 ліпеня 2016 ([[:en:Julian day|JD]] 2457600.5) |semimajor={{Convert|2.2866|AU|Gm|abbr=on}} |perihelion={{Convert|2.0901|AU|Gm|abbr=on}} |aphelion={{Convert|2.4832|AU|Gm|abbr=on}} |eccentricity=0.085956 |period=3.46 [[:en:Julian year (astronomy)|yr]] (1263.0 [[:en:Julian year (astronomy)|d]]) |inclination=1.7657° |asc_node=151.38° |arg_peri=186.926° |mean_anomaly=39.3360[[Градус (геаметрыя)|°]] |dimensions={{val|18.67|1.4|ul=km}} |mass= |density= |rotation={{Convert|8.169|h|d|abbr=on}} |spectral_type={{нп5|E (спектральны клас астэроідаў)|E|en|E-type asteroid}} |abs_magnitude=10.03 |albedo={{val|0.4928|0.083}} |orbit_ref=<ref name="jpldata"/> }} '''(317) Раксана''' ({{Lang-en|'''Roxane'''}}) — [[астэроід]] з [[Пояс астэроідаў|пояса астэроідаў]], які мае прыкладна 19 км у [[дыяметр]]ы. Яго адкрыў Агюст Шарлуа з [[Ніца|Ніцы]] 11 верасня 1891 года. Назва была абраная Ф. Бідшофам, асістэнтам [[Венская абсерваторыя|Венскай абсерваторыі]], па просьбе Шарлуа; Бідшоф вырашыў назваць яго ў гонар [[Раксана|Раксаны]], жонкі [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага]], і спачатку выкарыстоўваў напісанне «Roxana».<ref>{{cite book|author=Lutz Schmadel|title=Dictionary of Minor Planet Names|url=https://books.google.com/books?id=KWrB1jPCa8AC&pg=PR11|year=2003|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-3-540-00238-3|page=42}}</ref><ref>Charlois, A.; [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/1893AN....132..175C ''Benennung von kleinen Planeten''], [[Astronomische Nachrichten]], Vol. 132, No. 3155, p. 175</ref><ref>{{cite book|title=Dictionary of Minor Planet Names – (317) Roxane|last=Schmadel|first=Lutz D.|publisher=[[Springer Berlin Heidelberg]]|page=42|date=2007|isbn=978-3-540-00238-3|doi=10.1007/978-3-540-29925-7_318|chapter=(317) Roxane}}</ref> У 2008 годзе каманда даследчыкаў вызначыла Раксану як найбольш блізкі вядомы [[Спектраскапія|спектраскапічны]] аналаг [[метэарыт]]а Пенья Бланка-Спрынг, які ўпаў у басейн у [[Тэхас]]е ў 1946 годзе. Такім чынам, існуе верагоднасць таго, што (317) Раксана паходзіць з таго ж бацькоўскага аб’екта, што і гэты метэарыт.<ref>Fornasier, S. et al.; [https://dx.doi.org/10.1016/j.icarus.2008.02.015 ''Visible and near infrared spectroscopic investigation of E-type asteroids, including 2867 Šteins, a target of the Rosetta mission''], [[Icarus (journal)|Icarus]], Vol. 196, No. 1, p. 119—134</ref> == Спадарожнік == У 2009 годзе каманда даследчыкаў з дапамогай адаптыўнага аптычнага тэлескопа [[Gemini North]] выявіла [[Спадарожнік астэроіда|спадарожнік]] Раксаны, які круціцца вакол яе. Спадарожнік названы '''Алімпіядай''' ({{Lang-en|Olympias}}) у гонар маці [[Аляксандр Македонскі|Аляксандра Македонскага,]] цара [[Старажытная Македонія|Македоніі]] і мужа Раксаны. Да таго, як спадарожнік атрымаў назву, ён часова называўся S/2009 (317) 1.<ref name="MPEC-2020-V139"/> Ён мае 5 км у дыяметры, вышыня яго арбіты — 245 км ад Раксаны, ён здзяйсняе адзін абарот вакол яе за 13 дзён.<ref>{{Cite web|author=Wm. Robert Johnson|url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-00317.html|title=(317) Roxane and S/2009 (317) 1|website=Johnston’s Archive|date=11 Dec 2009|access-date=1 студзеня 2012}}</ref> == Зноскі == {{Reflist|refs=<ref name="jpldata">{{Cite web |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=317 |title=317 Roxane (A891 RD) |work=[[JPL Small-Body Database]] |publisher=[[NASA]]/[[Jet Propulsion Laboratory]] |access-date=11 мая 2016}}</ref> <ref name="MPC-object">{{cite web |title=(317) Roxane = 1891 RD |url=https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?utf8=%E2%9C%93&object_id=317 |publisher=[[Minor Planet Center]] |accessdate=7 лістапада 2025 }}</ref> <ref name="MPEC-2020-V139">{{cite web |title = MPEC 2020-V139 : (317) Roxane I = Olympias |url = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K20/K20VD9.html |work = Minor Planet Electronic Circular |publisher = [[Minor Planet Center]] |date = 14 November 2020 |access-date = 14 лістапада 2020}}</ref>}} == Спасылкі == * http://www.meteorite.com/meteorite-gallery/meteorite-pages/Pena_Blanca_Spring.htm {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121116023946/http://www.meteorite.com/meteorite-gallery/meteorite-pages/Pena_Blanca_Spring.htm |date=16 лістапада 2012 }} * http://www.minsocam.org/ammin/AM32/AM32_354.pdf * [http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoons.html Астэроіды са спадарожнікамі], Роберт Джонстан, johnstonsarchive.net * {{Sbdb|317}} {{MinorPlanets Navigator|316 Goberta|318 Magdalena}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Раксана}} [[Катэгорыя:Астэроіды класа E]] [[Катэгорыя:Падвойныя астэроіды]] [[Катэгорыя:Астэроіды, адкрытыя Агюстам Шарлуа]] [[Катэгорыя:Астранамічныя аб’екты, адкрытыя ў 1891 годзе]] hj2lf2fb53zwtpq13lm74kqw4iihu7l 0 804269 5143958 5113540 2026-05-20T10:36:14Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Заходнепалескія гаворкі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143958 wikitext text/x-wiki '''Сярэднезагародскія гаворкі'''&nbsp;— адзін з чатырох асноўных дыялектных тыпаў (разнавіднасцей) [[Заходнепалескія гаворкі|заходнепалескіх (загародскіх) гаворак]], пашыраны на тэрыторыі паўднёвага захаду [[Беларусь|Беларусі]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. == Класіфікацыя == Сярэднезагародскія гаворкі ўваходзяць у склад заходнепалескага дыялектнага ландшафту разам з [[Паўночназагародская гаворка|паўночназагародскімі]], [[Паўднёвазагародская гаворка|паўднёвазагародскімі]] і [[Тараканская гаворка|тараканскімі]] гаворкамі. Гэтыя чатыры тыпы адрозніваюцца паміж сабой рознай рэалізацыяй галосных у націскной пазіцыі{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. == Асноўныя асаблівасці == Галоўнымі рысамі, якія вылучаюць сярэднезагародскія гаворкі сярод іншых заходнепалескіх, з'яўляюцца спецыфічныя рэфлексы даўніх галосных у націскной пазіцыі: * Галосны [о] ў новых закрытых складах перайшоў у [і] (напрыклад: ''в'ін'', ''в'із'', ''б'іл'ш'', ''сіл, ніс, к'ін''). Гэтым яны падобныя да паўднёвазагародскіх і тараканскіх гаворак, але адрозніваюцца ад [[Паўночназагародская гаворка|паўночназагародскіх]], дзе ў гэтай пазіцыі вымаўляецца [у] (''вун'', ''вуз'', ''бул'ш'', ''сул, нус, кун''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Этымалагічныя гукі [а], [ę] (насавое [а]) рэалізуюцца як ['а] (''вз'ав'', ''с'áду'', ''гл'áну'', ''ш'áпка'', ''з'ат''). Гэта адрознівае іх ад [[Паўднёвазагародская гаворка|паўднёвазагародскіх]] і [[Тараканская гаворка|тараканскіх гаворак]], дзе на іх месцы вымаўляецца ['е] (''вз'ев, с'éду, гл'éну, ш'éпка, з'ет''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Гукі [е], [ь] у націскной пазіцыі рэалізуюцца як [е] (''дэн, вызэ, бэроз, мэд, вычэра, цэрква''), што адрознівае іх ад тараканскіх гаворак, дзе вымаўляецца [а] (''дан, выза, барóг, мад, вычара, цáрква''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Як і ўсім заходнепалескім гаворкам, сярэднезагародскім уласціва [[оканне]] (''молокó'', ''головá''), адсутнасць [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (''т'ін''', ''д'ід''), цвёрдасць губных і пярэднеязычных перад [е], [і] (''вэчор'', ''тэплый''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. == Гл. таксама == * [[Заходнепалескія гаворкі]] * [[Заходнепалеская літаратурная мікрамова]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|Заходнепалескія гаворкі|аўтар=[[Ф. Д. Клімчук]]|старонкі=218—219|ref=Клімчук}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларускае Палессе]] [[Катэгорыя:Заходнепалескія гаворкі]] n7fl9vcwm9jerkx4b934gj90s20ekpi 5143961 5143958 2026-05-20T10:50:41Z JerzyKundrat 174 5143961 wikitext text/x-wiki '''Сярэднезагародскія гаворкі'''&nbsp;— адзін з чатырох асноўных дыялектных тыпаў (разнавіднасцей) [[загародскія гаворкі|заходнепалескіх (загародскіх) гаворак]], пашыраны на тэрыторыі паўднёвага захаду [[Беларусь|Беларусі]]{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. == Класіфікацыя == Сярэднезагародскія гаворкі ўваходзяць у склад заходнепалескага дыялектнага ландшафту разам з [[Паўночназагародская гаворка|паўночназагародскімі]], [[Паўднёвазагародская гаворка|паўднёвазагародскімі]] і [[Тараканская гаворка|тараканскімі]] гаворкамі. Гэтыя чатыры тыпы адрозніваюцца паміж сабой рознай рэалізацыяй галосных у націскной пазіцыі{{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. == Асноўныя асаблівасці == Галоўнымі рысамі, якія вылучаюць сярэднезагародскія гаворкі сярод іншых заходнепалескіх, з'яўляюцца спецыфічныя рэфлексы даўніх галосных у націскной пазіцыі: * Галосны [о] ў новых закрытых складах перайшоў у [і] (напрыклад: ''в'ін'', ''в'із'', ''б'іл'ш'', ''сіл, ніс, к'ін''). Гэтым яны падобныя да паўднёвазагародскіх і тараканскіх гаворак, але адрозніваюцца ад [[Паўночназагародская гаворка|паўночназагародскіх]], дзе ў гэтай пазіцыі вымаўляецца [у] (''вун'', ''вуз'', ''бул'ш'', ''сул, нус, кун''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Этымалагічныя гукі [а], [ę] (насавое [а]) рэалізуюцца як ['а] (''вз'ав'', ''с'áду'', ''гл'áну'', ''ш'áпка'', ''з'ат''). Гэта адрознівае іх ад [[Паўднёвазагародская гаворка|паўднёвазагародскіх]] і [[Тараканская гаворка|тараканскіх гаворак]], дзе на іх месцы вымаўляецца ['е] (''вз'ев, с'éду, гл'éну, ш'éпка, з'ет''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. * Гукі [е], [ь] у націскной пазіцыі рэалізуюцца як [е] (''дэн, вызэ, бэроз, мэд, вычэра, цэрква''), што адрознівае іх ад тараканскіх гаворак, дзе вымаўляецца [а] (''дан, выза, барóг, мад, вычара, цáрква''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. Як і ўсім заходнепалескім гаворкам, сярэднезагародскім уласціва [[оканне]] (''молокó'', ''головá''), адсутнасць [[Дзеканне|дзекання]] і [[Цеканне|цекання]] (''т'ін''', ''д'ід''), цвёрдасць губных і пярэднеязычных перад [е], [і] (''вэчор'', ''тэплый''){{sfn|Клімчук|1994|с=218}}. == Гл. таксама == * [[Заходнепалескія гаворкі]] * [[Заходнепалеская літаратурная мікрамова]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларуская мова: энцыклапедыя|Заходнепалескія гаворкі|аўтар=[[Ф. Д. Клімчук]]|старонкі=218—219|ref=Клімчук}} {{Беларуская мова}} [[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Беларускае Палессе]] [[Катэгорыя:Заходнепалескія гаворкі]] h867bqt2teirrpfzvuuw2asivz40gbd 0 804294 5143842 5113793 2026-05-20T03:32:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143842 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|13 полк уланаў Віленскіх|[[13 Pułk Ułanów]]}} '''13-ы Віленскі ўланскі полк''' (13-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Літоўскай і Беларускай самаабароны]], войска [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]], [[Польскае войска|Польскага войска]] міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі (1918-1939)]] і [[Армія Краёва|Арміі Краёвай]] .[[Файл:Odznaka 13puł.jpg|міні|знак 13 віленскага ўланскага палка]]Полк быў сфарміраваны ў лістападзе 1918 года як конная частка пад камандаваннем ротмістра Уладзіслава Дамброўскага . Ператвораны ў 1-ы Віленскі [[Уланы|ўланскі]] полк, ён удзельнічаў ва ўзяцці Вільні, а затым у [[Польска-савецкая вайна|польска-бальшавіцкай вайне]] на Літоўска-беларускім фронце. Падчас [[Варшаўская бітва (1920)|бітвы пад Варшавай]] ён праводзіў рэйды ў тыл савецкіх войскаў у паўночнай [[Мазовія|Мазовіі]], а падчас [[Бітва на Нёмане|бітвы на Нёмане]] пераследваў бальшавіцкія войскі ў напрамку [[Маладзечна]] . У кастрычніку 1920 г. ён далучыўся да групы войскаў генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], якой было даручана [[Бунт Жалігоўскага|захапіць Вільню і Віленшчыну]]. У мірны час полк дыслакаваўся ў [[Гарнізон|гарнізоне]] Новай Вілейкі, а яго рэзервовы эскадрон — у гарнізоне Ваўкавыска . Свята палка адзначалася 25 ліпеня, у гадавіну бітвы пад Янавам 1920 г {{Sfn|Henryk Smaczny|Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3. 173 -175}} . У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] полк дзейнічаў у складзе сваёй матчынай Віленскай кавалерыйскай брыгады . 2 верасня ён замкнуў лінію [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркаў-Трыбунальскі]] — [[Тамашаў Мазавецкі|Тамашоў-Мазавецкі]] . У наступныя дні [[Адступленне|ён адступіў]] праз [[Апочна]] і [[Сулееў|Сулеюў]], каб дасягнуць [[Вісла|ракі Вісла]] каля Мацеёвіц 9 верасня. Тут ён пераправіўся на правы бераг Віслы ўплаў праз раку на падручных сродках, дзе камандзіру палка ўдалося сабраць два няпоўныя эскадроны . Каля 17 верасня ў раёне [[Уладава|Уладавы]] рэшткі палка далучыліся да Мазавецкай кавалерыйскай брыгады і змагаліся ў яе складзе каля [[Сухаволя|Сухаволі]] . Не здолеўшы прарвацца на поўдзень да польска-вянгерскай мяжы, полк быў расфармаваны 27 верасня 1939 г. {{Sfn|Kucharski|Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 13 pułk ułanów. T. 37. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2020, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7.||p=s. 25–26.}} . == Арганізацыйнае фарміраванне і змены == У канцы лістапада 1918 ў складзе Віленскай самаабароны быў сфарміраваны конны аддзел пад камандаваннем ротмістра Уладзіслава Дамброўскага. Вялікі прыток узброеных добраахвотнікаў з канямі дазволіў за некалькі дзён пераўтварыць аддзел у эскадрон. 27 снежня ў маёнтку Пасьпешка каля [[Вільня|Вільні]] з конных атрадаў Літоўскай і Беларускай самаабароны быў сфарміраваны '''1-ы Віленскі ўланскі полк''' . На наступны дзень полк быў пераведзены ў Віленскі гарнізон, у [[Казарма|казармы]] ў Антакалі . У чэрвені 1919 года ён атрымаў нумар і назву 13-ы Віленскі ўланскі полк. Да 31 снежня полк складаўся з трох лінейных эскадронаў (швадронаў), кулямётнага аддзела і піянернага аддзела, налічваў 25 афіцэраў і 220 уланаў {{Sfn|Kucharski|Tym|2020|p=12-13}} . У ім служыла шмат так званых «загоньшчыкаў», да ліку якіх залічваўся і першы камандзір палка, маёр Уладзіслаў Дамброўскі, (кодавая мянушка «Дуб»). Пасля ўключэння палка ў склад адроджанай Польскага войска яму была прысвоена назва 13-ы полк уланаў, апусціўшы мянушку «Віленскі». Нягледзячы на гэта, з першых дзён свайго існавання ён неафіцыйна насіў гэтую назву, падкрэсліваючы паходжанне сваіх жаўнераў. == Ваенныя дзеянні == 1 студзеня 1919 года полк пад камандаваннем ротмістра У. Дамброўскага захапіў Вільню, раззброіўшы нямецкія войскі. Аднак 6 студзеня ён быў вымушаны адступіць пад ціскам савецкіх частак. Па загадзе камандуючага Віленскай самаабароны генерала Уладзіслава Вейткі некаторыя часткі павінны былі здаць зброю нямецкім часткам, а затым быць перавезенымі па чыгунцы ў Лапы. 1-ы Віленскі ўланскі полк адмовіўся выконываць гэты загад і ў поўным узбраенні рушыў у [[Брэст]], дзе далучыўся да групы генерала Антонія Лістоўскага.[[Файл:Bitwa_molodeczno_1919.png|справа|250x250пкс]]Полк склаў аснову польскіх сілаў у баях на Палессі. Ён паспяхова змагаўся за [[Быцень (Івацэвіцкі раён)|Быцень]], [[Янаў]] і [[Пінск]]. Падчас наступлення Польскай арміі на [[Баранавічы]], [[Ліда|Ліду]] і [[Вільня|Вільню]] група дзейнічала ў складзе [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-Беларускай дывізіі]] {{Sfn|Kucharski|Tym|2020|p=12}} . Пазней яны ўдзельнічалі ў баявых аперацыях на Літоўска-Беларускім фронце, у тым ліку ў бітвах пад Маладэчнам і Барысавам на рацэ Бярэзіне. 15 студзеня 1920 года полк быў выведзены з фронту ў Вільню. На мяжы мая і чэрвеня 1920 г. полк у складзе тактычнай баявой групы палкоўніка Станіслава Малахоўскага і аператыўнай групы генерала Люцыяна Жалігоўскага ўдзельнічаў у разгоне першай наступальнай аперацыі савецкага Заходняга фронту. Падчас ліпеньскай наступальнай аперацыі бальшавіцкага Заходняга фронту полк праводзіў аперацыі па затрымцы ў складзе 1-й польскай арміі {{Sfn|Kucharski|Tym|2020|p=12-13}} .У другой дэкадзе ліпеня 1920 г. полк з палявай батарэі коннай артылерыі прыкрываў адыход 10-й пяхотнай дывізіі ад ракі Нёман. 24 ліпеня ён рушыў са Старой Камёнкі ў напрамку [[Янаў (Падляскае ваяводства)|Янава]] {{Sfn|Aleksandrowicz|1929}} . Пасля фарсіраванага маршу ён дасягнуў прызначанага раёна і ўзмацніў свае эскадроны рэшткамі 113-га палка ўланаў, разбітага пад Гродна {{Sfn|Janusz Odziemkowski:|Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.|p=163}} . Падчас арганізацыйных работ падмацаванне паведаміла пра набліжэнне калоны савецкай 15-й кавалерыйскай дывізіі {{Sfn|Stanisław Aleksandrowicz.|Zarys historii wojennej 13-go pułku Ułanów Wileńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.|p=23-24}} . Камандзір палка загадаў [[Адступленне|вывесці]] з горада вагоны забеспячэння і артылерыю. 3-ці эскадрон павінен быў іх абараняць. Калону, якая рухалася ў напрамку [[Асавецкая крэпасць|Асаўца]], атакавала савецкая кавалерыя. Першая атака была адбітая кулямётамі і артылерыяй, што вяла агонь простай наводкай. Адначасова падпалкоўнік Мсціслаў Буткевіч узначаліў атаку на фланг праціўніка з 1-м і 2-м эскадронамі. Гэта прымусіла [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвоную Армію]] адступіць. Бліжэй да вечара падраздзяленні 13-га палка ўланаў былі атакаваныя іншай брыгадай 15-й савецкай кавалерыйскай дывізіі. Жорсткія баі перараслі ў серыю асобных двубояў з выкарыстаннем халоднай зброі. У рукапашным баі камандзір польскага палка, падпалкоўнік Буткевіч, перамог і цяжка параніў камандзіра чырвонай кавалерыйскай брыгады. Польскія ўланы, узброеныя пікамі, дасягнулі значных поспехаў у баі, у той час як вораг быў бездапаможны супраць такой зброі. Праз некалькі гадзін змярканне і цемра прымусілі абодва бакі спыніць баі {{Sfn|Odziemkowski|2004}} .{{Асноўны артыкул|Бітва пал Янавам (VII 1920)}}Падчас Варшаўскай бітвы частка палка здзяйсняла рэйды ў тыл савецкіх войскаў у паўночнай Мазовіі. У бітве на Нёмане полк спачатку падтрымліваў тактычную сувязь паміж 3-й пяхотнай дывізіяй легіёнаў і горнай дывізіяй, а пазней быў уключаны ў склад 2-й кавалерыйскай брыгады, якая ў складзе групы пераследу гнала адступаючыя войскі правага крыла бальшавіцкага Заходняга фронту ў напрамку [[Маладзечна|Маладзечн]]<nowiki/>а {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . У пачатку кастрычніка 1920 года, пакуль некаторыя падраздзяленні палка праводзілі выведчыя аперацыі ў напрамку Менска, ён быў перададзены ў склад 3-й пяхотнай дывізіі легіёнаў, якая вяла наступ на Свянцяны, а затым у напрамку Кабыльнік-Дунілавічы-Глыбокае. Затым ён далучыўся да групы войскаў генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]], што мела задачу захапіць [[Вільня|Вільню]] і Віленскі край. Падчас гэтых аперацый полк здзейсніў некалькі нападаў: на Шырвінты, на Пазэльву і, нарэшце, у сумнавядомым нападзе Віленскай кавалерыйскай брыгады на Кейданы {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . Падчас аднаго з гэтых нападаў палкоўнік Мсціслаў Буткевіч выйшаў з [[Варняны|Ворнянаў]] і пераправіўся праз раку [[Вілія|Віллю]] па чыгуначным мосце, затым перайшоў раку Жэймяну каля вёскі Дружэле і рушыў на Падкшыж, [[Dojlidany|Дойліданы]], Пошыле і Геглоўку . Каля вёскі Геленова ўзвод курсантаў Вацлава Русецкага з 2-га эскадрону атакаваў літоўскіх гусараў і ўзяў 8 палонных і 10 коней {{Sfn|Aleksandrowicz|1929}} . На працягу 1921 года полк служыў на лініі размежавання з Літвой. 13 красавіка 1922 года яго чыгункай перакінулі ў Глыбокае, дзе ён дыслакаваўся, адначасова змагаючыся з савецкімі дыверсійнымі групамі {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . === Рыцары ордэна Virtuti Militari і кавалеры Крыжа Заслугі ў войску Сярэдняй Літвы === {| class="wikitable" ! colspan="3" |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг. {{Sfn|Aleksandrowicz|1929}} {{Sfn|Księga Jazdy Polskiej|1938}} <ref>{{Dziennik Ustaw|1919|67|409}}</ref> |- | сп.ул. Ігнацы Бакіноўскі, No3576 | Сяржант Войцех Бердоўскі | Капрал Аляксандр Брохоцкі № 3898 |- | падпаручнік Анджэй Брохоцкі № 3537 | Паручнік Станіслаў Брахоцкі №3536 | Сяржант Вітольд Буко |- | Падпалкоўнік Мсціслаў Буткевіч | Капрал Ян Халецкі | Капрал Антоні Даўнаровіч |- | Капітан Канстанцін Друцкі-Любецкі | Падпаручнік Юзэф Федаровіч | Сяржант Міраслаў Гаеўскі |- | Леон Гэмбусь | ротмістр Казімір Гракало-Гараўскі | Старэйшы унлан Ян Івашкевіч |- | Сяржант Ян Калінскі | Кадэт Вацлаў Камёнка | Капрал Казімеж Кіктыш |- | падхаружы Ян Канаржэўскі | нябожчык падпаручнік Апалінарый Красоўскі № 3570 {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 66 z 13 lipca 1924, s. 386, jako „Krassowski”}} | Ст. ул. Юзэф Красоўскі |- | падпаручнік Вацлаў Крыдэль | Сяржант Міхал Кубскі | падхаружы Канстанцін Кучынскі |- | Капрал Вацлаў Ліповіч | Старшы вахмістр Станіслаў Лада | Капрал Станіслаў Лаўроўскі |- | Ян Міхалоўскі | ротмістр Мікалай Міхневіч-Гетман | Капрал Баляслаў Абухоўскі |- | Капрал Вацлаў Пац-Памарнацкі | Сяржант Станіслаў Пазняк | Старшы вахмістр Юліян Пузінаўскі |- | Старшы вахмістр Уладзімір Прасінскі | сяржант Францішак Раманоўскі | Сяржант Станіслаў Русецкі |- | падпаручнік Вітольд Русецкі | Капрал Антоні Савіцкі | ст.ул.Станіслаў Саўлевіч |- | Сяржант Ян Сонгін | Юзэф Струміла | Ян Сімановіч |- | Капрал Альфрэд Шачна | Сяржант Вітольд Шчэмінскі | ст. вахмістр Юзэф Сокол-Эйгерт |- | Сяржант Стэфан Шылкевіч | Сяржант Уладзіслаў Трахім | падхаружы Ян Тышкевіч |- | Старшы вахмістр Калікст Венцлавіч | Старшы вахмістр Фаўстын Здраеўскі №3545 | |} {{Асноўны артыкул|Крыж вайсковых заслуг Сярэдняй Літвы}} {| class="wikitable" | colspan="3" |'''Салдаты палка ўзнагароджаны Крыжам Заслугі войска сярэдняй Літвы{{Sfn|Aleksandrowicz|1929}}''' |- | падхаружы Станіслаў Аляксандравіч | паручнік Караль Богдановіч | Ян Боргульд |- | Падпалкоўнік Мсціслаў Булкевіч | Паручнік Станіслаў Хадзінскі | Юзэф Хшан (Язэп Хрэн) |- |вахмістр Уладзіслаў Дабравольскі | Валянцін Дражджынскі | Капрал Уладзіслаў Друцяж |- | Капрал Юзэф Фалаш | Станіслаў Галка | ул. Мечыслава Гарбоўскага |- | вахм. Станіслаў Гузьнічак | ул. Уладзіслава Гзіка | ппар. Яцкоўскі |- | ратмістр Вітольд Юкавецкі | ратмістр Юзэф Юневіч | Палкоўнік Францішак Качкоўскі |- | падхаружу Вацлаў Камёнка | Ст.ул. Уладзіслаў Кавель | Капрал Ян Кендра |- | Капрал Антоні Кокот | Ст.ул. Юзэф Краўчык | ул. Фердынанда Крукоўскага |- | падхаружы Канстанцін Кучынскі | Сяржант Адам Куліберда | ротмістр Баляслаў Лісоўскі |- | Ст.ул. Раман Ліс | паручнік Вітольд Маслоўскі | ротмістр Мікалай Міхневіч-Гельман |- | ул. Станіслава Моксвы | Ст.ул. Ян Нага | Сяржант Юзэф Агорэк |- | Ян Пёнтэк | падхаружы Уладзімір Прасінскі | Ст.ул. Уладзіслаў Рак |- | Ст.ул. Рамуальд Раўбы | Ст.ул. Францішак Рудомія | Вацлаў Рудомін |- | Падпаручнік Станіслаў Русецкі | Падпаручнік Вацлаў Русецкі | Ст.ул. Уладзіслаў Слонона |- | Ян Спыхала | Ст.ул. Вацлаў Станоўскі | Капрал Францішак Свех |- | Сяржант Стэфан Шылкевіч | Падпаручнік Браніслаў Шымкевіч | вул. Станіслава Трояна |- | падхаружы Юзэф Тышкевіч | штабс-вахмістр Браніслаў Урбановіч | Адам Улодарчык |- | Ст.ул. Юзэфа Вайцяхоўскага | Уладзіслаў Вайцехоўскі | Ст.ул. Чэслаў Зыгмунтовіч |} == Полк у мірны час == [[Файл:Muzeum_13_Pułku_Ułanów_Wileńskich_w_Wilnie_NAC_1-W-1403.jpg|міні|240x240пкс|Музей 13-га палка ў Вільні; 1931 г.]] У канцы 1921 года полк служыў на мяжы з [[Літва|Літвой]], а затым кароткі час знаходзіўся ў [[Глыбокае|Глыбокім]] . Нарэшце, у канцы 1922 года яго перавялі ў Новую Вілейку, дзе ён заставаўся да канца існавання Другой Польскай Рэспублікі.Пасля далучэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] да Польскай рэспублікі полк у 1922–1924 гадах уваходзіў у склад 3-й кавалерыйскай брыгады, а ў 1924–1937 гадах — у склад 3-й асобнай кавалерыйскай брыгады. Пасля апошняй рэарганізацыі кавалерыі перад пачаткам Другой сусветнай вайны ў 1937 годзе полк застаўся ў складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . 19 мая 1927 года міністр ваенных спраў, маршал Польшчы [[Юзаф Пілсудскі|, Юзэф Пілсудскі,]] устанавіў і зацвердзіў 30 красавіка як дату палкавога свята . 6 чэрвеня 1928 года міністр ваенных спраў, маршал Польшчы, Юзэф Пілсудскі змяніў дату палкавога свята 13-га палка з 30 красавіка на 25 ліпеня . 18 сакавіка 1930 года міністр ваенных спраў прысвоіў падраздзяленню назву «13-ы Віленскі ўланскі полк» . === Татарскі швадрон (эскадрон) === Загадам ад 9 чэрвеня 1936 г. міністр ваенных спраў надаў 1-му эскадрону 13-га Віленскага ўланскага палка назву «Татарскі». З гэтага года ўсе [[Беларускія татары|татарскія]] прызыўнікі накіроўваліся ў гэты полк. Падчас урачыстага закладання сэрца маршала [[Юзаф Пілсудскі|Юзафа Пілсудскага]] на [[Роса|могілках Роса ў Вільні]] 1-ы эскадрон выконываў ганаровую варту. Падчас палкавога свята 25 ліпеня 1937 года эскадрону быў уручаны буньчук, зроблены па старых татарскіх узорах, уфундаваны ўсёй татарскай абшчынай міжваеннай Польскай Рэспублікі.{{Асноўны артыкул|1 татарскі швадрон}} === Казармы === [[Файл:Naujoji_Vilnia_Hospital_26.JPG|міні|казармы ў Новай Вілейцы (2020)]] 22 снежня 1918 года добраахвотніцкія кавалерыйскія падраздзяленні Віленскай самаабароны сканцэнтраваліся ў маёнтку Александровічаў у Папешцы і сфармавалі 1-ы Віленскі ўланскі полк. Праз дзень уланы перамясціліся ў Антокаль, у былыя казармы 3-га расійскага Данскага казацкага палка. 5 студзеня 1919 года полк пакінуў горад, вярнуўшыся толькі 15 студзеня 1920 года і заняўшы [[Koszary Poniatowskiego|казармы]] Панятоўскага. Адтуль, 23 красавіка, ён адправіўся на фронт. Пасля заканчэння [[Баявыя дзеянні|баявых дзеянняў]] ён нёс службу на [[Służba graniczna|мяжы]] ў раёне [[Падбярэззе (Літва)|Падбжэзя]] і вярнуўся ў [[Вільня|Вільню]] ў апошнія месяцы 1921 года, хутчэй за ўсё, заняўшы Кальварыйскія казармы . 13 красавіка 1922 года полк зноў быў пераведзены ў палявыя кватэрныя ўчасткі, на гэты раз у раён [[Глыбокае|Глыбокага]] {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .Камандаванне палка і камандзірскі склад спачатку размясціліся ў [[Глыбокае|Глыбокім]], пазней пераехалі ў маёнтак [[Аскеркі|Аскеркаў]] ў Азёрцах ; 1-ы эскадрон знаходзіўся ў закінутым вінакурным заводзе ў Азёрцах, 2-гі эскадрон — у былым [[Свята-Петра-Паўлаўская царква і манастыр базыльян (Беразвечча)|базыльянскім манастыры]] ў [[Беразвечча|Беразвеччы]], 3-ці эскадрон — у закінутым маёнтку [[Плятэры|Плятэраў]], а астатнія часткі — верагодна, у [[Забелле (Глыбоцкі раён)|Забеллі]] . Рэзервовы эскадрон палка з першай паловы жніўня 1922 года знаходзіўся ў [[Ваўкавыск|Ваўкавыску]] {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} .У верасні 1922 года полк быў прызначаны ў пастаянны гарнізон у Новай Вілейцы . Казармы ўяўлялі сабой вялікі драўляна-цагляны будынак, у якім калісьці размяшчалася расійская псіхіятрычная бальніца. З-за недастатковага жылля 1/13-ы полк заставаўся ў Озерцах яшчэ на год {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . === Коні === [[Конь свойскі|Коні]] ў асобных [[Падраздзяленне|падраздзяленнях]] былі згрупаваны па колеры згодна з наступнай схемай: 1-ы эскадрон — залаціста-каштанавыя, 2-гі эскадрон — гнядыя, 3-ці эскадрон — цёмна-каштанавыя, 4-ы эскадрон — вараныя, кулямётны эскадрон — гнядыя, узвод сігнальных — шпакі і ўзвод трубачоў — шэрыя. Полк не дасягнуў значных поспехаў у конным спорце на нацыянальным узроўні, але ў конных спаборніцтвах на Віленшчыне афіцэры палка часта дасягалі прызавых месцаў {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}}. === Мабілізацыя === {| class="wikitable" ! colspan="3" |Полк у плане мабілізацыі «S» {{Sfn|Wojciechowski|2010}} |- ! <small>Назва падраздзялення</small> ! <small>Месца мабілізацыі</small> ! <small>Тэрмін</small> |- | Камандзір палка са сваім аддзяленнем | rowspan="4" | Новавілейка | rowspan="4" | трывога |- | узвод сувязі |- | 1÷4 швадроны |- | кулямётны швадрон |- | Каманда камандзіра дывізіёну № 49 | rowspan="8" | Ваўкавыск | rowspan="3" | 8 |- | кавалерыйскі швадрон № 1/49 |- | узвод буйнакаліберных кулямётаў № 49 |- | калона табаровая № 373 | 9 |- | дадатак да часу "W" | 6 |- | маршавы швадрон 1/13-га палка | 18 |- | Маршавы ўзвод № 1/49 | 30 |- | рэзервовая швадрон | да 15 |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Персанал і арганізацыйная структура ў сакавіку 1939 г. {{Sfn|Rybka|Stepan|2006}} {{Refn|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=VI}}.}} |- ! <small>Пазіцыя</small> ! <small>Ступень, імя і прозвішча</small> |- | камандзір палка | Падпалкоўнік Януш Бакшчанін |- | 1-ы намеснік камандзіра | Маёр Ян Шайтэр |- | выконваючы абавязкі ад'ютанта | ротмістр Ян Тарноўскі {{Refn|rtm. Jan Tarnowski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy 2 szwadronu.}} |- | лекар | Паручнік Станіслаў Янушэўскі |- | старэйшы ветэрынарны лекар | Маёр Юзэф Ланге |- | камандзір акругі коннай ваеннай паліцыі | Паручнік Зыгмунт Уладзімір Мікульскі {{Refn|por. Zygmunt Włodzimierz Mikulski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy plutonu łączności.}} |- | Другі намеснік камандзіра (кватэрмайстар) | Маёр Уладзіслаў Павел Вайтовіч |- | афіцэр па мабілізацыі | ратм.-адм.(кавалерыйскі полк) Апалінарый Валерыян |- | намеснік афіцэра па мабілізацыі | лейтэнант Богдан Антоні Керсноўскі |- | адміністрацыйны і матэрыяльна-тэхнічны афіцэр | ратм. адм. (кав.) Станіслаў Эдвард Базыльчук |- | камандзір гаспадарчага швадрона | вакансія |- | афіцэр гаспадарчы | Капітан інт. Уладзіслаў Польнік |- | афіцэр па харчаванні | Харужы Станіслаў Мазур |- | камандзір узвода сувязі | паручнік Зыгмунт Уладзімір Мікульскі |- | камандзір узвода веласіпедыстаў | вакансія |- | камандзір супрацьтанкавага ўзвода | Паручнік Анджэй Адам Шамота {{Refn|por. Andrzej Adam Szamota pełnił jednocześnie obowiązki dowódcy szwadronu karabinów maszynowych.}} |- | камандзір 1га швадрона | Капітан [[Аляксандр Ельяшэвіч|Аляксандр Еляшэвіч]] |- | камандзір узвода | паручнік Уладзімір Макалінскі |- | камандзір узвода | Паручнік Тадэвуш Здзіслаў Тычынскі |- | камандзір 2-га швадрона | ратм. Ян Тарноўскі |- | камандзір узвода | паручнік Ежы Марыян Раствароўскі |- | камандзір 3-га швадрона | вакансія |- | камандзір узвода | пар. Зыгмунт Барціцкі |- | камандзір узвода | пар. Канстанцін Солтан |- | камандзір узвода | Падпаручнік Баляслаў Клінцэвіч |- | камандзір 4-га швадрону | ратм. Казімеж Наўроцкі |- | камандзір узвода | Падпаручнік Тадэвуш Юзэф Батаровіч |- | камандзір узвода | Падпаручнік Мечыслаў Бубень |- | выконваючы абавязкі камандзіра швадрона | паручнік Анджэй Адам Шамота |- | камандзір узвода | Падпаручнік Рамуальд Маргіевіч |- | камандзір узвода | Падпаручнік Венчыслаў Тэр-Барсегаў |- | камандзір рэзервовай эскадрыллі | Маёр Ян Банчкоўскі |- | намеснік камандзіра рэзервовага эскадрыллі | вакансія |- | rowspan="4" | на курсе | ратм. Станіслаў Аляксандравіч |- | ратм. Тадэвуш Юзэф Ціхоўскі |- | ратм. Баляслаў Седзіві |- | падпаручнік Марыян Кісялевіч |} == Абарончая вайна 1939 года == У [[Польская абарончая вайна (1939)|абарончай вайне 1939 года]] 13-ы Віленскі ўланскі полк пад камандаваннем падпалкоўніка Юзэфа Шостака ваяваў у складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады палкоўніка Канстанціна Друцкага-Любецкага . З 2 па 5 верасня ён удзельнічаў у баях пад [[Пётркаў Трыбунальскі|Пётркавам Трыбунальскім]] . 9 і 10 верасня ён панёс цяжкія страты пры фарсіраванні [[Вісла|ракі Вісла]] на Мацеёвіцкім плацдарме. Затым ён ваяваў у Люблінскай вобласці . Ён быў разбіты пры пераправе пад [[Тамашаў Любэльскі|Тамашавам Любельскім]] каля вёскі [[Сухаволя]] . 1-му эскадрону прыпісваюць правядзенне адной з кавалерыйскіх атак, праведзеных у верасні 1939 года. Атакай камандаваў капітан кавалерыі [[Аляксандр Ельяшэвіч]], і яна была праведзена пад Мацеёвіцамі <ref>{{Cite web|url=http://blogbiszopa.pl/2011/02/ostatnia-szarza-tatarow/|title=Ostatnia szarża Tatarów|access-date=17 сакавіка 2026|archive-date=11 лютага 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211014821/http://blogbiszopa.pl/2011/02/ostatnia-szarza-tatarow/|url-status=dead}}</ref> . Пасля бітвы частка ўланаў некаторы час блукала па незнаёмай мясцовасці, захоўваючы дысцыпліну. Неўзабаве яны ўвайшлі ў склад Асобнай аператыўнай групы «Палессе» генерала Францішка Клееберга . Іншая група пад кіраўніцтвам капітана А. Ельяшэвіча накіравалася да венгерскай мяжы. {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" ! colspan="2" |Арганізацыйная структура і персанал у верасні 1939 г. {{Sfn|13 Pułk Ułanów Wileńskich|2012}} {{Sfn|Głowacki|1986}} |- | камандзір палка | Падпалкоўнік Юзэф Шостак |- | намеснік камандзіра палка | Маёр Уладзіслаў Павел Войтовіч |- | кватэрмайстар | ратм.адм. (кав.) Станіслаў Эдвард Базыльчук |- | ад'ютант і афіцэр інфармацыйнай службы | ратм. Ян Тарноўскі |- | афіцэр ардынансавы | Падпаручнік кавалерыі Мечыслаў Бубень |- | афіцэр па зброі і газу | Другі лейтэнант рэзервовай кавалерыі Зыгмунт Мацееўскі |- | лекар | Паручнік доктар Станіслаў Янушэўскі |- | ветэрынар | Капітан ветэрынар Ежы Лубкоўскі {{Refn|Jerzy Józef Łubkowski ur. 4 października 1908 w [[Malecz]]u, w rodzinie Ludwika. W marcu 1939 pełnił służbę w [[26 Pułk Artylerii Lekkiej|26 pal]] w Skierniewicach na stanowisku lekarza weterynarii. Na stopień kapitana został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1939 i 8. lokatą w korpusie oficerów weterynarii{{odn|Rybka|Stepan|2021|s=417, 563, 769}}. Wg Ludwika Głowackiego, w czasie kampanii wrześniowej na Lubelszczyźnie był lekarzem weterynarii 13 puł.{{odn|Głowacki|1986|s=350}}. 28 września 1939 w Lublinie dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II B Arnswalde{{odn|Straty|loc=}}.}} {{Sfn|13 Pułk Ułanów Wileńskich|2012}} |- | капелан | ксёндз, каплан, рэз. Стэфан Ківінскі {{Refn|Ksiądz kapelan rezerwy Stefan Kiwiński ur. 1 września 1902. Na stopień kapelana rezerwy został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1939 i 398. lokatą w duchowieństwie wojskowym wyznania rzymsko-katolickiego{{odn|Rybka|Stepan|2021|s=790}}. Zmarł 23 lutego 1962 w [[Loughborough]]{{odn|Głowacki|1986|s=350}}.}} |- | кіраўнік канцэлярыі | Старшы вахмістр Пётр Садоўскі |- | камандзір гаспадарчага швадрону | пар. кав. рэз. Ян Эсель {{Refn|Jan Essel ur. 30 marca 1902 w Warszawie, w rodzinie Eufemiego. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1930 i 140. lokatą, a na stopień porucznika ze starszeństwem z 1 stycznia 1936 i 87. lokatą w korpusie oficerów rezerwy kawalerii{{odn|Rybka|Stepan|2021|s=619}}. W 1934 posiadał przydział w rezerwie do 4 puł.{{odn|Rocznik Oficerski Rezerw|1934|s=128, 589}} Dostał się do niemieckiej niewoli. Przebywał w Oflagu II C Woldenberg{{odn|Straty|loc=}}.}} |- | вахмістр шэф | вахмістр Уладзіслаў Хруслінскі |- | афіцэр па забеспячэнні харчаваннем | харужы Станіслаў Мазур |- | плацельшчык | Лейтэнант кавалерыйскага рэзерву Рыё (?) |- | камандзір 1 швадрона | ратм. [[Аляксандр Ельяшэвіч|Аляксандр Еляшэвіч]] |- | камандзір 2 швадрона | ратм. Станіслаў Закшэўскі |- | камандзір 3 швадрону | ратм. Баляслаў Седзіві {{Refn|rtm. Bolesław Sediwi ur. 9 kwietnia 1902. Był odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=141, 698}}.}} |- | камандзір 4 швадрону | ратм. Казімеж Наўроцкі |- | камандзір 5 швадрону КМ | ратм. Тадэвуш Ціхоўскі |} == У складзе Арміі Краёвай == Асобныя падраздзяленні 13-га Віленскага ўланскага палка Арміі Краёвай былі адноўлены ў 1944 годзе ў Віленскай акрузе Арміі Краёвай у некалькіх цэнтрах: конная дывізія ў Рудніцкай пушчы, конны эскадрон у 3-й Віленскай брыгадзе Арміі Краёвай, конны ўзвод у 4-й Віленскай брыгадзе Арміі Краёвай і конны ўзвод у [[Кампіноская пушча|Кампіноскай пушчы]] . == Палкавыя сімвалы == === Штандар === {{Асноўны артыкул|вайсковыя штандары Польшчы}}29 чэрвеня 1919 года ў Вільні генерал-лейтэнант [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдвард Сміглы-Рыдз]] уручыў дэлегацыі палка, якая прыбыла з фронту, сцяг, на якія сабралі грошы жыхары [[Віленскі край|Віленскага краю]]. 27 верасня 1939 г. лейтэнант Тадэвуш Батаровіч зняў сцяг са штаб-кватэры. Вечка, арол і стужкі былі закапаныя ўланамі ў гаі. Падчас капітуляцыі, па загаду камандзіра 4-га эскадрону, лейтэнант Батаровіч закапаў сцяг на дарозе Медыка - [[Пшэмысль]] . У 1971–1973 гадах маёр Норберт Біндэр, сын палкавога сяржанта, актыўна шукаў палкавы сцяг. 20 кастрычніка 1979 года каля Медыкі ён знайшоў кончык сцяга 13-га палка з лічбай '''13''' на пярэдняй частцы падставы. Адзіная рэліквія сцяга 13-га палка была дададзена ў калекцыі Музея Войска Польскага {{Sfn|Satora|1990}} . === Памятны значок === [[Файл:Godło_jazdy_tatarskiej.png|справа|165x165пкс]] Знак, зацверджаны Законамі Міністэрства ваенных спраў № 16, пункт 243 ад 24 красавіка 1924 г., мае форму мальтыйскага крыжа, рамяні якога пакрытыя рыфленай ружовай эмаллю. У цэнтры крыжа знаходзіцца пазалочаны гаржэт з выявай Маці Божай Вострабрамскай. Афіцэрскі знак — двухсекцыйны, выраблены з срэбра або пасярэбранага і пазалочанага тампаку, пранумараваны на адваротным баку {{Sfn|Sawicki|Wielechowski|2007}} {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . Салдаты 1-га эскадрону 13-га палка насілі паўмесяц з зоркай на каўнярах {{Sfn|Wielecki|2016}} . === Колеры і сцягі === {| class="wikitable" !Прапар ! Апісанне {{Sfn|Smaczny|1989}} |- |[[Файл:Prop_13pul.png|link=Plik:Prop_13pul.png|100x100пкс]] | на піках і петлях формы былі ружовага колеру з (сіняй ) васількова-сіняй вузкай паласой пасярэдзіне. У 1-м татарскім эскадроне на прапарцах формы таксама ёсць пазалочаная эмблема ў выглядзе паўмесяца з зоркай. |- |[[Файл:Prop_dow_13pul.png|link=Plik:Prop_dow_13pul.png|100x100пкс]] | камандны прапар у 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_dow_1_13pul.png|link=Plik:Prop_dow_1_13pul.png|100x100пкс]] | камандны прапар 1939 года (варыянт з сімволікай 1-га татарскага эскадрону) |- |[[Файл:Prop_1szw_13pul.png|link=Plik:Prop_1szw_13pul.png|100x100пкс]] | прапар 1 швадрона ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_1szw_1_13pul.png|link=Plik:Prop_1szw_1_13pul.png|100x100пкс]] | прапар 1 швадрона ў 1939 годзе (2-я версія) |- |[[Файл:Prop_2szw_13pul.png|link=Plik:Prop_2szw_13pul.png|100x100пкс]] | прапар 2 швадрона ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_3szw_13pul.png|link=Plik:Prop_3szw_13pul.png|100x100пкс]] | прапар 3 швадрона ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_4szw_13pul.png|link=Plik:Prop_4szw_13pul.png|100x100пкс]] | прапар 4 швадрона ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_5szwckm_13pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_13pul.png|100x100пкс]] | прапар 5-га швадрона цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_plutlaczn_13pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_13pul.png|100x100пкс]] | прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе |- ! Іншае ! Апісанне |- |[[Файл:Otok_różowy.png|link=Plik:Otok_różowy.png|100x100пкс]] | На рагатай шапцы — ружовы абадок |- |[[Файл:Spod_13pul.png|link=Plik:Spod_13pul.png|100x100пкс]] | Цёмна-сінія паляўнічыя штаны, ружовыя лампасы, ружовая аблямоўка {{Sfn|Smaczny|1989}} |- |[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]] | [[Пятліцы|«Лапка»]] (да 1921 г. {{Refn|W 1921 przywrócono barwne proporczyki w broniach jezdnych.}} ) – пунсовая (кармазінавая) {{Refn|Karmazynowe patki ułanów (zamiast proporczyków) nawiązywały do dawnych barw mundurów i wyłogów tych formacji od XVIII wieku po 1831{{odn|Żygulski (jun.)|Wielecki|1988|s=116}}.}} |} {| class="wikitable" |+Журавейкі адносна татарскага эскадрону: | Месяц спераду, зорка ззаду, Гэта наша татарская кавалерыя. | На галаве месяц, пад ім зорка, Гэта наша татарская кавалерыя. | Месяц у маёй дупе, зорка ў маім сэрцы, Гэта наша татарская кавалерыя. |- | На галаве месяц, над зоркай, Знакамітая татарская кавалерыя. | Месяц у лбе, зорка ў дупе, Гэта наша татарская кавалерыя. | Напалову татары, напалову паляны, Гэта трынаццаты ўланскі полк. |- | <u>Пасля кожнага куплета:</u> Дзіда ў бой, шаблі ў рукі, ганіце бальшавіка, ганіце, ганіце! | Пластыр на маёй дупе, зорка на маёй галаве, Гэта знакамітая татарская кавалерыя. | Месяц спераду, зорка ззаду, Гэта знакамітая татарская кавалерыя. |} {| class="wikitable" |+У 1918–1921 гадах на мелодыю «Маршу Першай брыгады» спяваліся наступныя песні: ! Верш ! Хор |- | Нас не ў казармах фармавалі, Мы не ведалі цяжкасцей салдат. Мы не спалі на цвёрдых ложках, Але мы адразу ж пайшлі ў бой. | Мы, віленская кавалерыя, Паўмесяц і зорка. Мы ўвесь час змагаемся, Хоць нас і мала, хоць нас і мала. |} == Віленскія ўланы == [[Файл:Józef_Szostak.jpg|міні|265x265пкс|Палкоўнік Юзэф Шостак]] [[Файл:Jeliaszewicz.jpg|міні|280x280пкс|Капітан [[Аляксандр Ельяшэвіч]], камандзір татарскага эскадрона.]] [[Файл:Stanisław_Bazylczuk_por_1934.jpg|міні|213x213пкс|Рыт. Станіслаў Эдвард Базыльчук]] === Камандзіры палкоў і намеснікі камандзіраў === {| class="wikitable" !Ступень, імя і прозвішча ! Тэрмін службы ! Наступная пазіцыя |- ! colspan="3" | Камандзіры палкоў {{Sfn|13 Pułk Ułanów Wileńskich|2012}} |- | Маёр Уладзіслаў Дамброўскі | Снежань 1918 – студзень 1920 гг | |- | Палкоўнік Яўгеніюш Сьляскі | Студзень – ліпень 1920 г. | |- | Палкоўнік Мсціслаў Буткевіч | Ліпень 1920 г. – красавік 1922 г. | |- | тытул палкоўніка Тэрэнса О'Браэна дэ Лэйсі | Красавік – жнівень 1922 г. | |- | тытулярны палкоўнік Раймунд Бжазоўскі | Жнівень 1922 г. – верасень 1924 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 98 z 26 września 1924, s. 546}} | |- | палкоўнік Аляксандр Куніцкі {{Refn|płk Aleksander Kunicki był odkomenderowany z 21 puł. do VI Brygady Jazdy. 10 czerwca 1924 został powołany na trzymiesięczny kurs dla oficerów sztabowych kawalerii w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 53 z 5 czerwca 1924, s. 309}}.}} | Люты 1925 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 12 z 4 lutego 1925, s. 52}} – лістапад 1927 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 28 z 23 grudnia 1927, s. 360, zarządzeniem z 29 listopada 1927 został przeniesiony w stan spoczynku z dniem 31 stycznia 1928}} | |- | Падпалкоўнік / палкоўнік Адам Карытоўскі | Лістапад 1927 г. – красавік 1930 г. | |- | Падпалкоўнік Чэслаў Хмялеўскі | Красавік 1930 г. – красавік 1937 г. | |- | палкоўнік Казімір Жэліслаўскі | Красавік 1937 г. – сакавік 1939 г. | |- | Падпалкоўнік Януш Бакшчанін | Сакавік – ліпень 1939 г. | |- | Падпалкоўнік Юзэф Шостак | Ліпень – верасень 1939 г. | |- ! colspan="3" | Намеснікі камандзіра палка |- | Падпалкоўнік, тытулаваны палкоўнік, кавалерыйскі палкоўнік Чэслаў Пілсудскі {{Refn|ppłk tyt. płk kaw. Czesław Piłsudski 10 czerwca 1924 został powołany na trzymiesięczny kurs dla oficerów sztabowych kawalerii w Centralnej Szkole Kawalerii w Grudziądzu{{odn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 53 z 5 czerwca 1924, s. 309}}.}} | 1924 – люты 1927 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 5 z 5 lutego 1927, s. 38, 44, z dniem 1 marca 1927 został mu udzielony dwumiesięczny urlop z zachowaniem uposażenia, a z dniem 30 kwietnia tego roku został przeniesiony w stan spoczynku}} | |- | Маёр кавалерыі Густаў Завадзкі | пасля лютага 1927 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 4 z 4 lutego 1927, s. 32}} – студзеня 1928 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 28 stycznia 1928, s. 21, 28, zwolniony ze stanowiska i oddany do dyspozycji dowódcy OK III, a z dniem 30 kwietnia 1928 przeniesiony w stan spoczynku}} | |- | Падпалкоўнік Тадэвуш Дацкевіч | да лістапада 1928 года | Конная інспекцыя ў Маладэчне |- | Падпалкоўнік, дыпл. Конніца Канстанцін Друцкі-Любецкі | Лістапад 1928 г. – 22 сакавіка 1929 г. | камандзір 2-га пяхотнага палка |- | Падпалкоўнік Казімір Плісоўскі | 6 ліпеня 1929 г. – 10 лістапада 1932 г. | камандзір 10-га пяхотнага палка |- | Маёр, дыпламат, афіцэр кавалерыі Ежы Скшыдлеўскі | з 9 снежня 1932 г. | |- | маёр, дыпл. Кавалерыст Ян Шайтэр | | |} === Салдаты 13-га ўланскага палка — ахвяры Катынскага расправы === {{Асноўны артыкул|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Katyniu|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Kalininie|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Ukraińskiej Listy Katyńskiej|Ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani z Białoruskiej Listy Katyńskiej}}''Біяграфіі ахвяр Катынскага расстрэлу можна знайсці, сярод іншага, у базах дадзеных, прадастаўленых Міністэрствам культуры і нацыянальнай спадчыны <ref>{{Cite web|url=https://katyn.miejscapamieci.gov.pl/page/strona-glowna/lista.php|title=Katyń – miejsca pamięci}}</ref> і [[Катынскі музей|Катынскім музеем]]'' {{Refn|Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; ''Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939''{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=}}.}} {{Refn|Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; [http://www.cprdip.pl/wydawnictwo,publikacje_naukowe,111,nieodnalezione_ofiary_katynia_-_maciej_wyrwa.html ''Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940'']{{odn|Wyrwa|2015}}.}} . {| class="wikitable" !Прозвішча і імя ! ступень ! занятак ! працоўнае месца перад мабілізацыяй ! забіты |- | Мазур Станіслаў | прапаршчык | прафесійны салдат | супрацоўнік харчовай прамысловасці | Катынь |- | Ян Сташэвіч | паручнік кавалерыйскага рэзерву | | Маёнтак Тэклінапаль | Катынь |- | Ян Замойскі | падпаручнік запасу | лекар, доктар ветэрынар | | Катынь |- | Мечыслаў Ушыла | другі лейтэнант запасу | | | Харкаў |} == Традыцыі == * Традыцыі 13-га Віленскага палка ўланаў былі працягнутыя ў 1990-х гадах 3-й бранятанкавай брыгадай з [[Тшэбятаў|Тшэбятова]] . * Традыцыі 13-га Віленскага палка ўланаў культывуюць Келецкі добраахвотніцкі кавалерыйскі эскадрон імя 13-га Віленскага палка ўланаў, Татарскі саюз Рэспублікі Польшча і Свентакшыцкі добраахвотніцкі кавалерыйскі эскадрон імя Генрыка Дабжанскага аб'яднання «Губал» у колерах 13-га Віленскага палка ўланаў GRH . * Традыцыі 13-га Віленскага палка ўланаў таксама культывуюцца (2020) Віленскім клубам гістарычнай рэканструкцыі гарнізона ў Новай Вілейцы {{Sfn|Kucharski|Tym|2020}} . == Каментарыі == {{Notelist}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Rocznik Oficerski Rezerw 1934. Biuro Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych, 1934. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * Stanisław Aleksandrowicz: Zarys historii wojennej 13-go pułku Ułanów Wileńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * ''Almanach oficerski'': praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923. * Andrzej Dereń: Lista kawalerzystów i artylerzystów konnych odznaczonych Orderem Wojennym „Virtuti Militari”. W: Księga Jazdy Polskiej. Bolesław Wieniawa-Długoszowski (red.) Bronisław Rakowski (red.) Władysław Dziewanowski (red.) Karol Koźmiński (red.) Stanisław Strumph-Wojtkiewicz (red.) Stanisław Ostoja-Chrostowski (red.) Stanisław Haykowski (ilust.). Warszawa: Zakłady Graficzne Instytutu Wydawniczego „Biblioteka Polska”, 1938. * Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 13 pułk ułanów. T. 37. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2020, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7. * Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks edytion, 1992. ISBN 83-900217-3-0. * Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2. * Zygmunt Kosztyła, ''Szwadron Ułanów Tatarskich'', Wojskowy Przegląd Historyczny Nr 4 (118), Warszawa 1986. * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko-rosyjskiej 1919–1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Wyd. 2 poszerzone. Warszawa: Wydawnictwo Tetragon, 2021. ISBN 978-83-66687-09-7. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2. * Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3. * 13 Pułk Ułanów Wileńskich. Krzysztof Mijakowski (red.). T. 16. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-83-7769-343-8. * {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]|access-date=17 сакавіка 2026|archive-date=11 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011145707/http://www.straty.pl/pl/szukaj|url-status=dead}} * Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy 1918–1939. Warszawa: „Bellona” Spółka Akcyjna, 2016. ISBN 978-83-11-14175-9. * Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. * Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8. [[Катэгорыя:Сярэдняя Літва]] [[Катэгорыя:Войска Польскай Рэспублікі (1918—1939)]] [[Катэгорыя:Войска сярэдняй літвы]] [[Катэгорыя:Уланы]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 4tuqk50lxlp2c7z7rjaoozjpztrb8zb 0 804296 5143516 5142351 2026-05-19T14:28:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143516 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Якаў Львовіч Каламінскі''' ({{lang-ru|Яков Львович Коломинский }}; {{ДН|11|01|1934}}, мястэчка [[Нароўля]], [[Палеская вобласць]], [[БССР]], [[СССР]] — {{ДС|25|09|2019}}, [[Беларусь]]) — [[СССР|савецкі]] і [[Беларусь|беларускі]] [[Псіхалогія|псіхолаг]], [[Доктар навук|доктар псіхалагічных навук]] (1981), [[прафесар]] (1982), [[заслужаны дзеяч навукі Рэспублікі Беларусь]], старшыня Беларускага таварыства псіхолагаў. == Паходжанне і сям’я == Нарадзіўся 11 студеня 1934 года ў мястэчку [[Нароўля]] Палескай вобласці БССР у [[Яўрэі ў Беларусі|яўрэйскай]] сям’і<ref>[http://russian-jews-refbook.org/page11.html Л.Л.Полевой. Русские евреи. Аналитический справочник]</ref>. Бацька Леў Каламінскі адслужыў у войску ў [[Мурманск]]у<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?]</ref>. Маці працавала ў Нароўлі загадчыцай раённай бібліятэкі і была вядомай жанчынай у мястэчку<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?]</ref>. Брат — [[Навум Львовіч Каламінскі]] (1938—2007), [[Доктар навук|доктар псіхалагічных навук]], [[прафесар]]. Жонка — дыктар Беларускага радыё [[Ада Сямёнаўна Каламінская]]<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. Ад жонкі нарадзілася дачка Вольга Якаўлеўна Каламінская, якая пазней нарадзіла блізняшак (Дар’я і Кацярына)<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. == Адукацыя і працоўная дзейнасць == У гады Вялікай Айчыннай вайны (1941—1945) знаходзіўся ў эвакуацыі ў [[Ашхабад]]зе ([[Туркменістан]])<ref>[https://www.livelib.ru/author/306620-yakov-kolominskij Яков Коломинский] // livelib.ru</ref>. Пасля заканчэння вайны вярнуўся ў мястэчка [[Нароўля]] і вучыўся ў сярэдняй школе, дзе сябраваў з [[Давід Рыгоравіч Сімановіч|Давідам Рыгоравічам Сімановічам]] (пазней — рускамоўным паэтам)<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?]</ref>, і вельмі высока ацаніў якасць адукацыі ў нараўлянскай школе<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?]</ref>. Заўсёды з удзячнасцю ўспамінаў свайго школьнага выкладчыка рускай мовы і рускай літаратуры [[Барыс Навумавіч Хандрос|Барыса Навумавіча Хандроса]] (1923—2006), які вельмі творча і эмацыянальна выкладаў на ўроках літаратуры<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. У 1951 годзе скончыў школу ў Нароўлі са срэбным медалём і хацеў паступаць далей вучыцца ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] на філалагічны факультэт, каб стаць журналістам<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?]</ref>. Аднак не быў прыняты ў БДУ на журналістыку з-за сваёй яўрэйскай нацыянальнасці<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>, пасля чаго Каламінскі пайшоў падаваць свае дакументы ў Мінскі педагагічны інстытут на педагагічны факультэт<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?]</ref>, дзе быў залічаны студэнтам у 1951 годзе. На першым курсе для яго самым цікавым і вартым прадметам стала [[псіхалогія]], таму далей ён сваё жыццё вырашыў прысвяціць псіхалогіі<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>, але любіў усё жыццё і мастацкую літаратуру — у першую чаргу рускіх і беларускіх паэтаў. Сябр дзяцінства Давід Рыгоравіч Сімановіч пазней падарыў Каламінскаму з вялікім дарчым надпісам свой зборнік рускамоўных вершаў «Чаго там на жыццё крыўдзіцца», дзе ёсць узнёслыя вершы пра нараўлянскае Палессе і супольнае дзяцінства<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?]</ref>. Яшчэ адным блізкім сябрам Якава Каламінскага быў рускі паэт [[Андрэй Андрэевіч Вазнясенскі]]<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. Першы навуковы даклад Якава Каламінскага па псіхалогіі называўся так: «Закон сілы ў вучэнні Паўлава аб вышэйшай нервовай дзейнасці»<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. У 1955 годзе скончыў педагагічны інстытут у Мінску і атрымаў дыплом з адзнакай і кваліфікацыяй «педагогіка і псіхалогія» і быў накіраваны на працу ў Навагрудак, дзе з 1955 па 1958 год выкладаў педагогіку і псіхалогію ў Навагрудскім педагагічным вучылішчы. Перад ад’ездам у Навагрудак ажаніўся з Адай, студэнткай Мінскага педагагічнага інстытута: Ада давучвалася адзін год у інстытуце ў Мінску, а Якаў паехаў у Навагрудак<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. Сям’я ўз’ядналася праз год, калі Аду пасля сканчэння інстытута накіравалі ў Навагрудак працаваць настаўніцай рускай мовы і літаратуры ў школе<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. Пасля закрыцця ў 1958 годзе навагрудскага педвучылішча, пераехаў з жонкай Адай у Мінск, дзе з 1958 па 1960 год працаваў выхавальнікам і настаўнікам школы-інтэрната № 7. Жонка Ада стала дыктарам Беларускага радыё<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. Да гэтага перыяду працы адносіцца пачатак эксперыментальных псіхалагічных і педагагічных даследаванняў Якава Каламінскага. Вынікі даследаванняў былі апублікаваны ў першым у яго жыцці навуковым артыкуле ў калектыўным навуковым зборніку «Першыя поспехі» (пад рэд. Р.І. Вадэйка, г. Мінск, 1960 год)<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. У 1960 годзе паступіў у аспірантуру па псіхалогіі ў Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут імя А. М. Горкага, быў прыкамандзіраваны да НДІ псіхалогіі Акадэміі паслядыпломнага навучання РСФСР, дзе пад кіраўніцтвам Лідзіі Ільінічны Бажовіч падрыхтаваў і ў 1963 г. абараніў кандыдацкую дысертацыю на тэму «Вопыт псіхалагічнага вывучэння ўзаемаадносін паміж вучнямі ў класе», атрымаўшы ступень кандыдата псіхалагічных навук. У дысертацыйным даследаванні выкарыстаў новыя ў той час для псіхалагічнай навукі ў СССР метад і тэорыю — [[сацыяметрыя|сацыяметрыю]] амерыканскага псіхолага і сацыёлага [[Якаб Леві Марэна|Якаба Марэна]] (1892—1974)<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. З верасня 1963 года Якаў Каламінскі працаваў ў МДПІ ім. А.М. Горкага: у 1968 годзе яму было прысвоена званне [[дацэнт]]а; з 1978 па 2006 г. — загадчык кафедры дзіцячай і агульнай псіхалогіі БДПУ; з 2006 г. — прафесар кафедры ўзроставай і педагагічнай псіхалогіі БДПУ. У [[1970]] годзе ў [[Масква|Маскве]] выйшла ў друку яго кніга «Чалавек сярод людзей», якая зрабіла яго вельмі знакамітым псіхолагам<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. Пазней Каламінскі выказваўся, што ўсе яго кнігі яму дарогі, але мае сярод іх асабліва любімыя: «Чалавек сярод людзей», «Гутаркі пра таямніцы псіхікі», «Псіхалогія зносін», «Пазнай самога сябе», «Ад чалавека да чалавека», «Псіхалогія: Паэзія і проза выкладання»<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref>. У 1980 годзе абараніў доктарскую дысертацыю на тэму «Псіхалогія асабістых узаемаадносін у групе аднагодкаў. Агульныя і ўзроставыя асаблівасці» і атрымаў у 1981 годзе ступень доктара псіхалагічных навук. У 1982 г. яму было прысвоена званне прафесара. Член дысертацыйнага савета пры БДПУ. У 1995—2010 гадах — галоўны рэдактар беларускага часопіса «Псіхалогія» (Мінск). На Усесаюзным з’ездзе Таварыства псіхолагаў СССР (1989) быў абраны яго віцэ-прэзідэнтам. Старшыня Беларускага Таварыства псіхолагаў. З’яўляўся сапраўдным членам Беларускай акадэміі адукацыі, Міжнароднай акадэміі навук вышэйшай школы (Масква), Міжнароднай акмеалагічнай акадэміі (Санкт-Пецярбург), Балтыйскай педагагічнай акадэміі (Санкт-Пецярбург). Чытаў лекцыі ва ўніверсітэтах ЗША, Вялікабрытаніі, Германіі, Ізраіля, Італіі, Польшчы, Венгрыі, Даніі, Швейцарыі, Украіны, Балгарыі, краін Прыбалтыкі. Выступаў з дакладамі на многіх міжнародных псіхалагічных кангрэсах. Актыўна займаўся грамадскай дзейнасцю ў галіне псіхічнага здароўя і выступаў за гуманнае стаўленне да псіхічна хворых і абарону іх праў<ref>[https://psygazeta.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=4071:5-faktov-o-yakove-lvoviche-kolominskom&catid=21:psikhologicheskij-kalendar&Itemid=156 5 фактов о Якове Львовиче Коломинском]</ref>. == Навуковы ўклад у псіхалогію == Займаўся псіхалогіяй узаемаадносін у малых групах, сацыяльнай псіхалогіяй развіцця асобы, сацыяльнай педагагічнай псіхалогіяй і псіхалагічнай культурай. Аўтар звыш 400 навуковых, навучальных і навукова-папулярных прац (сярод іх — 35 кніг<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?]</ref>), у тым ліку 30 замежных выданняў на 16 мовах. Эксперыментальныя і тэарэтычныя даследаванні паклалі пачатак новай галіне псіхалагічнай навукі — узроставай і педагагічнай сацыяльнай псіхалогіі. Пад яго кіраўніцтвам паўстала адпаведная навуковая школа, абаронена звыш 40 кандыдацкіх і 8 доктарскіх дысертацый, распрацавана праграма сацыяльна-педагагічнай рэабілітацыі дзяцей, якія пацярпелі ад аварыі на Чарнобыльскай АЭС. == Асноўныя навуковыя працы == === Манаграфіі === * ''Коломинский Я. Л.'' Психология личных взаимоотношений в детском коллективе. — Минск: «Народная асвета», 1969. * ''Коломинский Я. Л.'' Человек среди людей. — {{М.}}: «[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]», 1970. * ''Коломинский Я. Л.'' Беседы о тайнах психики. — {{М.}}: «[[Молодая гвардия (издательство)|Молодая гвардия]]», 1976. * ''Коломинский Я. Л.'' Психология взаимоотношений в малых группах. — Минск: «издательство [[Белорусский государственный университет|БГУ им. В. И. Ленина]]», 1976. * ''Коломинский Я. Л.'' Человек: психология. — {{М.}}: «[[Просвещение (издательство)|Просвещение]]», 1980. * ''Коломинский Я. Л.'' Психология детского коллектива. Система личных взаимоотношений. — Минск: «Народная асвета», 1984. * ''Коломинский Я. Л., [[Лисина, Мая Ивановна|Лисина М. И.]]'' Генетические проблемы социальной психологии. — Минск: «Университетское», 1985. * ''Коломинский Я. Л., [[Панько, Елизавета Александровна|Панько Е. А.]]'' Психология детей шестилетнего возраста. — Минск: «Университетское», 1999. * ''Коломинский Я. Л., [[Панько, Елизавета Александровна|Панько Е. А.]], Игумнов С. А.'' Психическое развитие детей в норме и патологии. — {{СПб.}}: «[[Питер (издательство)|Питер]]», 2004. * ''Коломинский Я. Л. (редактор)'' Психология педагогического взаимодействия. — {{СПб.}}: «Речь», 2007. * ''Коломинский Я. Л., [[Реан, Артур Александрович|Реан А. А.]]'' Социальная педагогическая психология. — {{СПб.}}: «Прайм-Еврознак», 2008. * ''Коломинский Я. Л.'' Основы психологии. — {{СПб.}}: «Прайм-Еврознак», 2010. * ''Коломинский Я. Л., Стрелкова О. В.'' Психологическая культура детства. — Минск: «Вышэйшая школа», 2013. === Артыкулы === # [http://elib.bspu.by/handle/doc/1149 Жизнь и судьба в контексте психологического исследования. Сборник научных работ / под ред. Максименко С. Д.- Т.7. — Вып. 20. — Ч.1. — Житомир: Изд-во ЖГУ им. И.Франка, 2009. — 296 с.]; # [http://elib.bspu.by/handle/doc/2543 Формирование психологической культуры в зоне ближайшего развития будущих педагогов. БГПУ, 2010]; # [http://elib.bspu.by/handle/doc/1563 Психологические проблемы смысла жизни в старости. БГПУ, 2010]; # Игра в жизни дошкольника: учеб. пособие. Мн., 2012; # [http://elib.bspu.by/handle/doc/1530 Теоретические и прикладные аспекты психологической культурологии. БГПУ, 2014]; # [https://web.archive.org/web/20150211105702/http://elib.bspu.by/handle/doc/1980 Психологическая культура и сакральная цивилизация. БГПУ, 2014]; # [http://elib.bspu.by/handle/doc/1527 Социально-психологические закономерности геронтогенеза. БГПУ, 2014]; # [http://elib.bspu.by/handle/doc/2160 Социально-психологическая наблюдательность у будущих учителей. Чебоксары: Изд-во Чуваш. ун-та, 2014]; # [http://elib.bspu.by/handle/doc/2159 Социально-психологическая наблюдательность в структуре психологической культуры педагога. Москва., СПб.: Нестор-История, 2014]; # [http://elib.bspu.by/handle/doc/1979 Условие укрепления психологического здоровья субъектов педагогического и управленческого взаимодействия в дошкольном учреждении. БГПУ, 2014]; # [http://elib.bspu.by/handle/doc/800 Культурно-сакральное пространство гуманитарного образования. Красноярский государственный педагогический университет им. В. П. Астафьева, 2014]; == Узнагароды == * нагрудны знак «Выдатнік адукацыі СССР» * нагрудны знак «Выдатнік адукацыі» Рэспублікі Беларусь * медаль ВДНГ (СССР) * ганаровыя граматы == Выказванні == * «Кажуць, што там, дзе шмат мудрасці, шмат смутку. Магчыма, ёсць гэты смутак і ў псіхалагічнай мудрасці. Але ў псіхалагічным невуцтве яго значна больш»<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref> * «Шчаслівы і паспяховы той чалавек, які ўмее камунікаваць»<ref>[https://minsknews.by/schastliv-i-uspeshen-tot-chelovek-kotoryiy-umeet-obshhatsya-uveren-izvestnyiy-belorusskiy-psiholog-yakov-kolominskiy/ Психолог Яков Коломинский: «Счастлив и успешен тот человек, который умеет общаться»] // minsknews.by</ref> * «Захапленне — гэта шчаслівы стан. Няма захаплення — няма і чалавека»<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref> * «У фальклор і мастацкую літаратуру змясцілася ўся псіхалогія. Гэтаму шмат у чым і прысвечана адна з апошніх маіх кніг "Псіхалогія: Паэзія і проза выкладання"»<ref>[https://minsknews.by/schastliv-i-uspeshen-tot-chelovek-kotoryiy-umeet-obshhatsya-uveren-izvestnyiy-belorusskiy-psiholog-yakov-kolominskiy/ Психолог Яков Коломинский: «Счастлив и успешен тот человек, который умеет общаться»] // minsknews.by</ref> * «У псіхалогіі столькі праўды, колькі ў ёй паэзіі»<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref> * «Мне не пагражае прафесійнае выгаранне. Не паспее [мая новая] кніга выйсці ў свет, а ў галаве ўжо спее задума наступнай. Мозг мой не адпачывае ні днём, ні ноччу. Вынікаючы мудрай парадзе Льва Талстога рабіць толькі тое, што павялічвае душу, і не рабіць таго, што прымяншае яе, я ўсё сваё жыццё ствараў Паэму пра душу. І шчаслівы гэтым»<ref>[https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by</ref> == Ушанаванне памяці == У [[Нароўля|Нароўлі]] імя і фатаграфія Якава Львовіча Каламінскага яшчэ пры жыцці былі размешчаны на пастаменце з таблічкай у [[Алея Славы Нараўлянскага раёна|Алеі Славы Нараўлянскага раёна]] (адкрытай 6 лістапада 2010 г.)<ref>{{Cite web |url=https://narovlya.gov.by/ru/alleya/ |title=Аллея Славы |access-date=17 сакавіка 2026 |archive-date=23 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240623170518/http://narovlya.gov.by/ru/alleya/ |url-status=dead }}</ref><ref>[https://sad5narovlia.schools.by/pages/3624192434022783 Аллея Славы]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>Прыпяці вечныя берагі: народная духоўная культура Нараўлянскага раёна. — Гомель, 2023. — С. 19.</ref>. {{зноскі}} == Крыніцы == * Доктора и кандидаты наук Белорусского государственного педагогического университета имени Максима Танка (к 100-летию со дня основания): биобиблиографический справочник. / Г.У. Корзенко; под общей редакцией А.И. Жука. — Минск : БГПУ, 2014. — 192 с. * [https://psy.su/persons/in_memoriam/psy/97634/ Яков Львович Коломинский] // Психологическая газета (Профессиональное интернет-издание) * [https://www.livelib.ru/author/306620-yakov-kolominskij Яков Коломинский] // livelib.ru * [https://ipsy.bspu.by/kolominskii-yakov-lvovich КОЛОМИНСКИЙ ЯКОВ ЛЬВОВИЧ] // bspu.by * [https://www.sb.by/articles/poema-o-dushe.html Яков Львович Коломинский — патриарх белорусской психологии] // sb.by * [https://www.voppsy.ru/ubiley/ubiKolom.htm К 80-ЛЕТИЮ Я.Л. КОЛОМИНСКОГО] // voppsy.ru * [https://www.youtube.com/watch?v=rF6KBFSuIhY Коломинский Яков Львович. Выпуск #7. Моя малая родина, или Почему я стал педагогом?] // youtube.com {{DEFAULTSORT:Каламінскі Якаў Львовіч}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Нароўлі]] [[Катэгорыя:Псіхолагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Псіхолагі СССР]] f46i2kscgo30oucfe9dqgcnw6crbr3x 0 804332 5143840 5123082 2026-05-20T02:25:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143840 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|10 Полк літоўскіх уланаў|<nowiki>[[10 Полк уланаў]</nowiki>}}  [[Файл:Odznaka 10 puł - replika.jpg|міні|знак 10 палка літоўскіх ўланаў]] [[Файл:Navahradzki_zamak._Наваградзкі_замак_(3.05.1919)_(2).jpg|міні|240x240пкс|Уланы падчас палявой імшы ў [[Навагрудскі замак|замку ў Навагрудку]], 3 мая 1919 г.]] [[Файл:Bitwa_bialowieza_1920.png|справа|250x250пкс]] [[Файл:Bitwa_II_suwałki.png|справа|250x250пкс]] [[Файл:B_n_Niemnem.png|справа|323x323пкс]] '''10-ы літоўскі ўланскі полк''' (10-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Самаабарона Літвы і Беларусі|Літоўскай і Беларускай самаабароны]], [[войска Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі. [[Полк]] фармаваўся на Гарадзеншчыне і Падляшшы. У міжваенным часе дыслакаваўся ў [[Гарнізон|гарнізоне]] [[Беласток|Беластока]] . Паслядоўна ўваходзіла ў склад [[Злучэнне (ваенная справа)|буйных кавалерыйскіх злучэнняў]] (да 1924 года — [[кавалерыя]] ): VIII BJ → VIII BK → XVIII BK → BK «Беласток» → Падляскі BK .Палкавое свята адзначалася 8 мая, у гадавіну прыбыцця палка да [[Дняпро|Дняпра]] ў 1920 годзе {{Sfn|Smaczny|1989}} . == Фарміраванне палка == 9 снежня 1918 г. ў Пёткаве каля [[Лапы (Польшча)|падбеластоцкіх Лап]] [[Літоўска-беларускія дывізіі|Літоўска-беларуская дывізія]] пачала фарміраваць 12-ы ўланскі полк. 28 снежня 1918 года быў выдадзены першы загад. 30 снежня 1918 года падраздзяленне было перайменавана ў 10-ы ўланскі полк. Большасць афіцэраў і шэраговых пачаткова паходзілі з былога [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага княства Літоўскага]]. Тобок сучаснай этнічнай класіфікацыяй - мясцовыя беларусы (католікі і праваслаўныя), поланізаваная і польская шляхта. Гэта прывяло да ўтварэння прыпеўкі -журавейкі:<div align="left">''З Літвы бораў, палёў, ланаў,<br />той дзесяты полк уланоў.''</div>Уніформа паступала ў асноўным з захопленых нямецкіх ваенных складоў. Аднак гэта не цалкам задавальняла патрэбы хутка растучага палка. Такім чынам, разнастайнасць адзення была надзвычай высокай. Узбраенне таксама не было аднастайным: нямецкія і расійскія цяжкія кулямёты, пераважна аўстрыйскія вінтоўкі, некаторыя французскія і нямецкія узоры, а [[Шабля|шаблі]] была падобная сітуацыя. Аднак найбольшай праблемай палка быў недахоп коней, якіх яны паступова імкнуліся набыць. Гэта спарадзіла яшчэ адну прыпеўку:<div align="left">''Едзе ўлан з дзесятога,<br />псы скуголяць, бачаць яго.''</div> == Полк у баях за межы ІІ Рэчы Паспалітай == Па меры дасягнення баявой гатоўнасці асобныя эскадроны пачалі адпраўляцца на фронт, узмацняючы Літоўска-Беларускую дывізію і шэраг іншых пяхотных фарміраванняў, якія дзейнічалі ў напрамках [[Баранавічы|Баранавічаў]], [[Мінск|Мінска]] і [[Бабруйск|Бабруйска]] . Поўны склад палка пачаў баявыя дзеянні толькі ў верасні 1919 года ў складзе 2-й кавалерыйскай брыгады . На працягу ўсёй восені полк падтрымліваў сувязь паміж пяхотнымі фармаваннямі, адначасова турбуючы ворага частымі вылазкамі, што прыносіла значныя тактычныя перавагі і пэўную колькасць захопленай зброі. Падчас наступлення Польскай [[Палескі фронт|Палескай групы]] на [[Мазыр]] і [[Калінкавічы]] яго левы фланг быў забяспечаны 2-й кавалерыйскай брыгадай . 8 сакавіка 1920 года яго 10-ы ўланскі полк адправіў 3-ці эскадрон пад камандаваннем капітана Ежы Ястшэмбскага на разведку ў напрамку [[Горваль|Горваля]] і [[Рэчыца|Рэчыцы]] . {{Sfn|Odziemkowski|2004}} На наступны дзень эскадрон дасягнуў Руднікаў, і савецкія ваеннапалонныя, якія там былі захопленыя, сведчылі, што [[штаб]] брыгады 57-й стралковай дывізіі спыніўся ў суседніх [[Gawinowicze|Гавінавічах]] {{Sfn|Buszyński|1929}} . Камандзір 3-га эскадрону, капітан Ястшэмбскі, сабраў чатырнаццаць уланаў і з такім невялікім падраздзяленнем рушыў на Гавінавічы. Яшчэ не дасягнуўшы горада, яны сустрэлі калону штаба, якая рухалася ў бок Краснага. Нечаканая атака ўланаў цалкам здзівіла ахову штаба, якая не ўступала ў бой і ўцякла {{Sfn|Odziemkowski|2004}} . Нечаканасць і смелыя дзеянні сталі асновай перамогі. Было захоплена 72 палонныя, 7 цяжкіх кулямётаў, вагоны з забеспячэннем і вялікая колькасць тэлефоннай апаратуры {{Sfn|Odziemkowski|2004}} {{Sfn|Buszyński|1929}} . У сувязі з Кіеўскім наступленнем 2-й кавалерыйскай брыгадзе было даручана выйсці на лінію [[Дняпро|Дняпра]] . Пасля жорсткіх баёў у раёне Горлава, Храматыч і [[Лоеў|Лоева]] 8 мая 1920 года полк дасягнуў [[Дняпро|Дняпра]] і заняў заходні бераг. Моцнае бальшавіцкае наступленне на ўкраінскім фронце вымусіла польскія войскі пакінуць Кіеў і лінію Дняпра. З гэтага моманту на працягу некалькіх тыдняў полк прыкрываў адступаючую пяхоту і вёў жорсткія баі, навязаныя ворагам (пад [[Луня|Луняй]], Скрыбаловым, Філіпавічамі і [[Навасёлкі (Хойніцкі раён)|Навасёлкамі]]). Эшалонам ад станцыі [[Жыткавічы]], аб'язджаючы праз [[Брэст]], полк дасягнуў станцыі [[Наваельня]], дзе быў атакаваны і панёс сур'ёзныя страты ад кулямётаў. Адступаючы на Падляшшы, 6 жніўня ён дасягнуў [[Седльцы|Седльцаў]], каб пераправіцца па чыгунцы праз Віслу ў Гродзіск і атрымаць там падмацаванне. Яго вяртанне на фронт супала з польскім контрнаступам, і 18 і 19 жніўня полк змагаўся пад Гурай і Старожрэбамі . Пачынаючы з сярэдзіны верасня, у складзе адноўленай 2-й кавалерыйскай брыгады ён з незвычайнай хуткасцю і настойлівасцю ўступіў у [[Бітва на Нёмане|бітву на Нёмане]] . Пасля доўгага рэйду, знаходзячыся ў пастаянным баявым кантакце з ворагам, ён дасягнуў [[Даўгінава|Далгінава]] і [[Крывічы|Крывічаў]], дзе 19 кастрычніка 1920 года атрымаў вестку аб спыненні агню. 4 лістапада 1920 года ў [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|параф'янаўскім]] касцёле быў асвечаны і ўручаны штандар, ахвяраваны графіняй Юліяй Патоцкай . Загад, выдадзены за дзень да ўручэння сцягу, гучаў наступным чынам: ''«Заўтра, з дазволу кіраўніка дзяржавы і галоўнакамандуючага Юзэфа Пілсудскага, полк атрымлівае свой сцяг.'' ''Гэты акт з'яўляецца самым значным у жыцці палка, бо праз яго Радзіма дае палку сімвал даверу, ускладзенага на яе салдат, даючы ім эмблему, пад якой польскі салдат змагаецца, перамагае або памірае ў імя Яе гонару. Змагаючыся амаль два гады, 10-ы ўланскі полк ніколі не расчараваў ускладзенай на яго надзеі. Я веру, што кожны з нас, верны традыцыям нашых продкаў, будзе працягваць аддаваць сваю кроў і жыццё ў абарону Радзімы, сцяга і гонару палка'' {{Sfn|Buszyński|1929}} З ваколіц [[Браслаў|Браслава]] (полк тады ўваходзіў у склад [[войска Сярэдняй Літвы]]) полк быў перакінуты на літоўскую мяжу. Там ён заставаўся да восені 1922 года. Страты палка паміж 1918 і 1920 гадамі былі нязначнымі. Адзін афіцэр і 19 шэраговых былі забітыя. Колькасць параненых невядомая. Полк панёс значныя страты ў кулямётах і конях падчас чыгуначнага перавозкі ў чэрвені 1920 года. Ваенныя трафеі і страты, нанесеныя ворагу паміж 1918 і 1920 гадамі, былі значнымі. Полк захапіў каля 800 палонных, адзін штаб брыгады і некалькі штабоў палка. Былі захопленыя некалькі сотняў коней, больш за 1000 вінтовак, некалькі лакаматываў, 150 вагонаў з правіянтам і боепрыпасамі, шматлікія сродкі сувязі і дывізійная скарбніца. === Кавалеры Ордэна Віртуці Мілітары === {| class="wikitable" ! colspan="3" |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг. {{Sfn|Buszyński|1929}} <ref>{{Dziennik Ustaw|1919|67|409}}</ref> : |- | Паручнік Віктар Арнольдт-Русоцкі | паручнік Генрык Бушынскі | Капрал Ян Болдоўскі |- | Хар. Тадэвуш Беджыцкі | Сяржант Казімеж Брылка | Капрал Стэфан Когель |- | Старшы улан Стэфан Чарнецкі | ротм. Мечыслаў Дамброўскі | вахм. Антоні Яблонскі № 3521 |- | Капрал Баніфацый Ясінскі | ротм. Ежы Ястшэмбскі | Ст.ул. Станіслаў Кайтэль |- | пар. Аляксандр Кулікоўскі | ул. Ян Ланц | Сяржант Людвік Ландзберг |- | вахм. Анджэй Матышчык | паручнік Мар'ян Акуліч-Казарын | вахмістр Францішак Рашкоўскі |- | Падпаручнік Антоні Скаржынскі | вахм Аляксей Штраўх | сяржант Зыгмунт Цяцера-Шкуцельскі |- | Паручнік Анджэй Венцлавіч | ратм. Станіслаў Вадзінскі | Капрал Антоні Заранскі |} За свае баявыя дзеянні ў 1918-1920 гадах пяць афіцэраў і дзевяць унтэр-афіцэраў і радавых былі ўзнагароджаны [[Virtuti Militari|Крыжам Virtuti Militari]] . Дваццаць адзін афіцэр і шэраговы былі ўзнагароджаны [[Крыж Храбрых|Крыжам Харобрых]] . == Гады міру == [[Файл:Imieniny_Józefa_Piłsudskiego_1928_-_10_puł_w_drodze_do_Belwederu_NAC_1-A-138-2.jpg|міні|240x240пкс|10-ы полк на парадзе у кірунку Бельведэрскага палаца, каб павіншаваць Юзафа Пілсудскага з імянінамі; 19 сакавіка 1928 г.]] [[Файл:Podlaska_BK_w_1938.jpg|справа|240x240пкс]] У верасні 1922 года полк быў пераведзены ў [[Беласток]] {{Refn|Dzielnica Nowe Miasto w koszarach przy ul. Kawaleryjskiej.}} . Уланаў цёпла сустрэла гарадская грамадскасць, асабліва жанчыны. Там праходзілі падрыхтоўку кандыдаты ў прафесійныя афіцэры і унтэр-афіцэры. Літоўскі полк уланаў быў настолькі прывабным, што ў 1920-х і 1930-х гадах на падрыхтоўку прыязджалі афіцэры з Фінляндыі і Швецыі. Менавіта на яго базе польскія ваенныя ўлады пачалі праводзіць трансфармацыю кавалерыі ў матарызаваныя стралковыя часткі. У адпаведнасці з загадам міністра ваенных спраў OV L 33035 E ад 1925 года.&nbsp;У 1932 годзе ў палку быў размешчаны 1-ы эскадрон браніраваных аўтамабіляў . Дзякуючы намаганням палка ў [[Высокамазавецкі павет|Высока-Мазавецкім павеце]] быў сфарміраваны эскадрон «Кракусаў». {| class="wikitable" ! colspan="3" |Полк у плане мабілізацыі «S» {{Sfn|Wojciechowski|2010}} |- ! <small>Назва падраздзялення</small> ! <small>Тэрмін</small> ! <small>Месца мабілізацыі</small> |- | Камандзір палка са сваім аддзяленнем | rowspan="5" | сігналізацыя | rowspan="23" | Беласток |- | узвод сувязі |- | 1÷4 швадроны |- | кулямётны швадрон |- | Піянерскі швадрон № 111 |- | Кавалерыйскі швадрон № 59 | 8 |- | узвод буйнакаліберных кулямётаў № 59 | 8 |- | Швадрон браніраваных аўтамабіляў № 111 | 5 |- | Швадрон браніраваных аўтамабіляў № 116 | 5 |- | Штаб № 111 (1-ы эшалон) | сігналізацыя |- | Штаб № 111 (2-гі эшалон) | 4 |- | Палявая пошта № 56 | 4 |- | Ваенна-палявога суда № 111 | 4 |- | калона вагонаў № 365 | 7 |- | калона вагонаў № 367 | 9 |- | дадатак да часу "W" | 6 |- | Дадатак да швадрону піянераў № 111 | 5 |- | маршавы швадрон 1/10 палка | 18 гадоў |- | Маршавы ўзвод 1/111 | 25 |- | Маршавы ўзвод 1/59 | 30 |- | камандзір кавалерыйскай брыгады № 18 | сігналізацыя |- | рэзервовы швадрон | да 15 |- | Афіцэр пляцу Беласток | 2 |} {| class="wikitable" |+Штатны расклад і арганізацыйная структура ў сакавіку 1939 г. {{Sfn|Rybka|Stepan|2006}} {{Refn|Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów [[Wojsko Polskie (II RP)|Wojska Polskiego]] w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939{{odn|Rybka|Stepan|2006|s=VI}}.}} ! <small>Пазіцыя</small> ! <small>Ступень, імя і прозвішча</small> |- | камандзір палка | Падпалкоўнік Казімір Буслер |- | 1-ы намеснік камандзіра | Падпалкоўнік Юзэф Таціан Плацкоўскі |- | ад'ютант | Капітан [[Kazimierz Nostitz-Jackowski|Казімеж Носціц-Яцкоўскі]] {{Refn|rtm. Kazimierz Nostitz-Jackowski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu gospodarczego.}} |- | галоўны ўрач | Капітан Адам Мокшыцкі |- | ветэрынар | Капітан доктар Юзэф Габрыэль Высокіньскі |- | камандзір акругі коннай ваеннай паліцыі | Капітан Антоні ІІ Пашкоўскі {{Refn|rtm. Antoni II Paszkowski pełnił jednocześnie funkcję dowódcy szwadronu zapasowego.}} |- | Другі намеснік камандзіра (кватэрмайстар) | Маёр Уладзімір Лёнчынскі |- | афіцэр па мабілізацыі | Капітан Напалеон Кастанецкі |- | намеснік афіцэра па мабілізацыі | Лейтэнант Тэадор Пётр Копец |- | адміністрацыйны і матэрыяльна-тэхнічны супрацоўнік | rtm. адмін. (кава) Адам Казубоўскі |- | камандзір эканамічнага эскадрыллі | Капітан Казімеж Носціц-Яцкоўскі |- | эканамічны супрацоўнік | Капітан унутраных войскаў Марселі Мідор |- | Супрацоўнік па харчаванні | Другі лейтэнант Марыян Аляксандр Юрэцкі |- | камандзір узвода сувязі | Лейтэнант Чэслаў Клімовіч |- | камандзір узвода веласіпедыстаў | Другі лейтэнант Ян Мачка |- | камандзір супрацьтанкавага ўзвода | вакансія |- | камандзір 1-й эскадрыллі | Капітан Уладзіслаў Абрамовіч |- | камандзір узвода | Другі лейтэнант Баляслаў Растоцкі |- | камандзір 2-й эскадрыллі | Паручнік Чэслаў Шадкоўскі |- | камандзір узвода | Падпаручнік Стэфан Казімір Маеўскі |- | камандзір 3-й эскадрыллі | Капітан Людвік Напалеон Масціцкі |- | камандзір узвода | паручнік Збігнеў Антоні Чамскі |- | камандзір 4-й эскадрыллі | Капітан Эўгеніюш Зыгмунт Маеўскі |- | камандзір узвода | Паручнік Уладзіслаў Міхал Радзімінскі |- | камандзір узвода | Другі лейтэнант Станіслаў Курпеўскі |- | камандзір эскадрыллі КМ | Лейтэнант Збігнеў Антоні Врочынскі |- | камандзір узвода | Падпаручнік Zdzisław Mikołaj Budyń |- | камандзір узвода | Хар. Мар'ян Трохімяк |- | камандзір рэзервовай эскадрыллі | Капітан Антоні II Пашкоўскі |- | намеснік камандзіра | Хар. Тадэвуш Беджыцкі |- | дэлегаваны | Паручнік Станіслаў Люцыян Здановіч |- | на курсе | капітан Томаш Дважэцкі-Багдановіч |- | на курсе | Капітан Канстанцін Каліноўскі |- | на курсе | паручнік Казімір Юльян Даманьскі |- | на курсе | Лейтэнант Ежы Сарнецкі |} == Вераснёўская кампанія 1939 года == 25 жніўня 1939 года 10-ы полк пакінуў свае казармы і ўначы дасягнуў мястэчка Завады . Наступныя дні былі запоўнены прыкрыццём мабілізацыі Асобнай аператыўнай групы «Нараў». 27 жніўня ён заняў пазіцыі на ўзгорках вакол Ольшавай Гуры, дзе рыхтаваў умацаванні. 1 верасня полк а 8:00 раніцы правёў брыфінг у Орлікаве . З 2 па 4 верасня полк удзельнічаў у рэйдзе ва Усходнюю Прусію ў раёне Мілева, Вялікіх Бжозек і Кожухаў . Затым ён удзельнічаў у сутычцы каля вёскі [[Глінкі]] . Затым полк адышоў у раён Чарнецкіх Бораў, куды дасягнуў 6 верасня, і ў раён Анджэйкі -Коскава 8 верасня. Наступ на акупаваны немцамі [[Брок (горад)|Брок]] (9 верасня) прадэманстраваў яго поўную гатоўнасць. 10 верасня ён дзейнічаў у раёне Летаўніцы, а 11 верасня — Кшэчкава . Да поўдня 12 верасня полк быў атакаваны танкамі каля вёскі Бенькі . У ноч на 13 верасня полк рушыў наперад да вёскі Мень, дзе адбыўся сур'ёзны бой з ворагам. Усяго 12 і 13 верасня ён знішчыў 11 нямецкіх баявых машын і адзін самалёт. 14 верасня полк дасягнуў Корыцін . У гэты дзень ворагу ўдалося знішчыць Падляскую кавалерыйскую брыгаду, якая адрэзала полк ад брыгады. 15 верасня полк дзейнічаў у раёне [[Speszyn|Спешын]] — Пухала . 17 верасня полк апынуўся ў раёне [[Панасюкі|Панасюк]] і накіраваўся на [[Omelaniec (obwód brzeski)|Амелянец]] . 18 верасня полк перамясціўся ў [[Белавежская пушча|Белавежскую пушчу]], у гарады Буда і Рудня, а 19 верасня далучыўся да Сувалкаўскай кавалерыйскай брыгады . У выніку рэарганізацыі полк увайшоў у склад брыгады «Пліс» ( кавалерыйскай дывізіі «Заза» ). 20 верасня ён знаходзіўся ў [[Белавежа|Белавежы]], на наступны дзень — у горадзе [[Мшанкі|Мшанка]], а 22 верасня — у гарадах Нужэц і Аўгустынка . Увечары 23 верасня 4-ы эскадрон знішчыў савецкі ваенны цягнік (паравоз і пяць вагонаў з салдатамі) на поўдзень ад чыгуначнай станцыі Нужэц. 24 верасня ён знішчыў два танкі ў Радзівілаўцы . Уначы полк пераправіўся ўброд праз раку Буг паміж [[Мельнік (Падляскае ваяводства)|Мельнікам]] і Серпеліцамі. 26 верасня ён дасягнуў вёскі Язвіны . 29 верасня полк дасягнуў Вулькі Завепшыцкай . У Завепшыцах ён уступіў у бой з ворагам. 30 верасня ён спыніўся ў вёсцы Недзвяда і Чэмернікі, дзе полк быў атакаваны савецкай авіяцыяй. 2 кастрычніка ўсю ноч вёў баі за Серакомлю . Полк, у сувязі з 2-м і 5-м палкамі ўланаў, прыняў удзел у бітве пад Коцкам . У бітве пад Серакомляй 3-й эскадрыллі ўдалося паралізаваць тры нямецкія танкі. [[Файл:Wola_Gulowska_tablica_pamieci_zolnierzy_10_pulku.jpg|міні|240x240пкс|Памятная дошка ў касцёле ў Волі Гулоўскай — месцы апошніх бітваў палка]] Апошнія жорсткія баі полк вёў у раёне Волі Гулоўскай . 6 кастрычніка 1939 полк капітуляваў а 14-й гадзіне. Зброя была здадзена а 21-й гадзіне каля Адамава . Падчас кампаніі 1939 года загінулі або памерлі ад ран сем афіцэраў і 19 шараговых. Паводле ацэнак, страты склалі 15 афіцэраў і 60 радавых. Страты, нанесеныя ворагу ў 1939 годзе, уключалі знішчэнне 18 танкаў, 19 бронеаўтамабіляў, 12 матацыклаў, адной радыёстанцыі і збітага самалёта. === Мапы баёў палка === <gallery widths="150" heights="150" perrow="4"> Файл:Sgo_narew_1939.png|link=Plik:Sgo_narew_1939.png|alt=SGO „Narew”| СГА «Нараў» Файл:Bitwa_kock_1939_1.png|link=Plik:Bitwa_kock_1939_1.png|alt=Bitwa pod Kockiem| Бітва пры Коцку Файл:Bitwa_kock_1939_2.png|link=Plik:Bitwa_kock_1939_2.png|alt=Bitwa pod Kockiem| Бітва пры Коцку </gallery> == Полк Арміі Краёвай == Праз тры гады, дзякуючы намаганням 5-га Беластоцкага інспектарату Арміі Краёвай і 6-га Гродзенскага інспектарату Арміі Краёвай, у Беластоцкім і Ваўкавыскім раёнах быў таемна адноўлены 10-ы Літоўскі ўланскі полк. Камандаванне палка падрыхтавала падрабязную разведку і планы захопу ключавых паўстанцкіх аб'ектаў у Беластоку і наваколлі. Аднак гадзіна «В» так і не была абвешчана. Аблавы, узмацненне тэрору і хуткае прасоўванне Чырвонай Арміі перашкодзілі поўнаму разгортванню аперацыі «Бура» . Была дасягнута толькі частковая канцэнтрацыя некаторых падраздзяленняў за межамі горада. Сярод аперацый, праведзеных у красавіку і маі 1944 г., варта адзначыць наступныя: выратаванне зняволеных з лагера [[Кнышын]] падраздзяленнем «Граба»; падрыў двух ваенных цягнікоў каля станцый Чорны Блок і Трыпуце ; і напад на пастарунак жандараў у Дарыневе, дзе былі захоплены зброя і боепрыпасы. У ліпені быў ліквідаваны [[Руская вызваленчая армія|ўласаўскі]] аддзел, узброены агнямётамі. Падраздзяленне ў складзе малодшага лейтэнанта «Валерыяна» (С. Рацэвіч), лейтэнанта «Грома» (Я. Дзеймы) і капітана «Зарэмбы» захапіла 60 немцаў і ўласаўцаў, а затым перадала іх сутыкнутаму з ім падраздзяленню [[Савецкая Армія|Савецкай Арміі]] . Страты, панесеныя падчас акупацыі і падчас правядзення аперацыі «Бура», невядомыя. == Палкавыя сімвалы == [[Файл:Sztandar_10_Pułku_Ułanów_Lubelskich_lewa.jpg|міні|180x180пкс|Сцяг 10-га палка літоўскіх уланаў]] Свой сцяг полк атрымаў 4 лістапада 1920 года ад графіні Юліі Патоцкай, якая была адданай мецэнатай палка. {{Sfn|Satora|1990}} Асвячэнне і ўручэнне сцяга адбылося ў касцёле ў [[Параф’янава (Параф’янаўскі сельсавет)|Параф'янове]] . У цырымоніі прынялі ўдзел вышэйшае ваеннае кіраўніцтва і грамадскасць. {{Sfn|Buszyński|1929}} === Памятны значок === [[Файл:Odznaka 10 p.uł.jpg|міні|значык 10 палка ўланаў]] Знак, зацверджаны Законадаўчым веснікам Міністэрства ваенных спраў № 2, пункт 15 ад 26 студзеня 1926 г. Ён складаецца з сярэбранага ягелонскага арла з эмаляваным раманскім шчытом на грудзях колераў пурпуровага і белага вымпела з бела-цёмна-сіняй паласой. Арол накладзены на падкову з шасцю падковападобнымі элементамі. У ніжняй частцы падковы размешчаны барочны герб з Пагонняй ў чырвоным полі. Чатырохчасткавы — афіцэрскі і салдацкі, выкананы з срэбра або пасрэбранага тамбаку, пакрыты эмаллю. Памеры: 57x36 мм. Дызайн: Адольф Бухольц; выраб Цэльмана Ліўшыца — Вільня {{Sfn|Sawicki|Wielechowski|2007}} {{Sfn|Kucharski|Tym|2019}} . === Колеры і барвы === {| class="wikitable" !Прапарэц ! Апісанне {{Sfn|Smaczny|1989}} |- |[[Файл:Prop_10pul.png|link=Plik:Prop_10pul.png|100x100пкс]] | амарантава-белы прапар (вымпел) з вузкай бела-цёмна-сіняй паласой пасярэдзіне |- |[[Файл:Prop_dow_10pul.png|link=Plik:Prop_dow_10pul.png|100x100пкс]] | камандны прапар у 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_1szw_10pul.png|link=Plik:Prop_1szw_10pul.png|100x100пкс]] | прапар 1 швадрону ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_2szw_10pul.png|link=Plik:Prop_2szw_10pul.png|100x100пкс]] | прапар 2 швадрону ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_3szw_10pul.png|link=Plik:Prop_3szw_10pul.png|100x100пкс]] | прапар 3 швадрону ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_4szw_10pul.png|link=Plik:Prop_4szw_10pul.png|100x100пкс]] | прапар 4 швадрону ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_5szwckm_10pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_10pul.png|100x100пкс]] | прапар 5-га швадрону цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_plutlaczn_10pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_10pul.png|100x100пкс]] | прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе |- ! Іншае ! Апісанне |- |[[Файл:Otok_amarantowy.png|link=Plik:Otok_amarantowy.png|100x100пкс]] | На рагатай шапцы — амарантавы край |- |[[Файл:Spod_1psk.png|link=Plik:Spod_1psk.png|100x100пкс]] | Цёмна - сінія шасі, пурпурныя лампасы , пурпурныя канты {{Sfn|Smaczny|1989}} |- |[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]] | [[Пятліцы|«Лапка»]] (да 1921 {{Refn|W 1921 przywrócono barwne proporczyki w broniach jezdnych.}} ) – малінавая (кармазінавая) {{Refn|Karmazynowe patki ułanów (zamiast proporczyków) nawiązywały do dawnych barw mundurów i wyłogów tych formacji od XVIII wieku po 1831{{odn|Żygulski (jun.)|Wielecki|1988|s=116}}.}} |} === Камандзіры палкоў і намеснікі камандзіраў === {| class="wikitable" !Ступень, імя і прозвішча ! Тэрмін службы ! Наступная пазіцыя |- ! colspan="3" | Камандзіры палкоў |- | палкоўнік Уладзіслаў Абух-Вашчатынскі | 1918 – красавік 1920 гг. | |- | Падпалкоўнік Стэфан Грабоўскі | няпоўны працоўны дзень з красавіка 1919 г. | |- | Палкоўнік Валерыян Яхімовіч | 1920 год | |- | Палкоўнік Северын Грабоўскі | 1920–1921 гг. | |- | Палкоўнік [[Цярэнці О'Браэн дэ Ласі]] | 1921–1928 гг. | |- | дапламаваны палкоўнік кавалерыі, Вітаслаў Парчынскі | Лістапад 1928 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 3 z 29 stycznia 1929, s. 9}} – люты 1938 г. {{Sfn|Dobroński|Filipow|1992}} | |- | Падпалкоўнік Казімір Буслер | 1938 г. – 6 кастрычніка 1939 г. | |- ! colspan="3" | Намеснікі камандзіра палка |- | Падпалкоўнік Стэфан Грабоўскі | 1919 г. – 23 ліпеня 1920 г. | камандзір 6-га палка |- | Падпалкоўнік Станіслаў Юзэф Рабінскі | 1924 {{Sfn|Rocznik Oficerski|1924}} | |- | Падпалкоўнік Вітольд Лада-Заблоцкі | да лістапада 1927 г. | распараджэнне камандзіра ОК III {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 27 z 29 listopada 1927, s. 344}} |- | Падпалкоўнік памежнай аховы Вітаслаў Парчынскі | Лістапад 1927 {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 27 z 29 listopada 1927, s. 346}} – лістапад 1928 гг | камандзір палка |- | Падпалкоўнік Здзіслаў Караль Квяткоўскі | Ліпень 1929 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 11 z 6 lipca 1929, s. 188, zatwierdzony na stanowisku zastępcy dowódcy pułku}} – 31 сакавіка 1930 г. | камандзір 3-га пяхотнага палка |- | Маёр Ян Калаўр | 15 чэрвеня 1930 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 8 z 31 marca 1930, s. 107}} – сакавік 1933 г. {{Sfn|Dz. Pers. MSWojsk.|loc=Nr 7 z 20 maja 1933, s. 123}} | інструкцыі камандзіра ОК III |- | Падпалкоўнік Юзэф Град-Сонінскі | Сакавік 1933 г. – 1938 гг. | інспектар Цэнтральнай групы эскадрылляў КОП |- | Падпалкоўнік Юзэф Плацкоўскі | 1939 г. – кастрычнік 1939 г. | |} === Салдаты 10-га ўланскага палка — ахвяры Катынскага расправы === {| class="wikitable" !Прозвішча і імя ! ступень ! занятак ! працоўнае месца перад мабілізацыяй ! забіты |- | Бенько Казімір | лейтэнант запасу | ветэрынар | | Катынь |- | Хамскі Збігнеў | лейтэнант | прафесійны салдат | | Катынь |- | Карбовіч Браніслаў | лейтэнант запасу | лекар | стажыроўка ў Лодзі | Харкаў |- | Масталерж Мечыслаў | другі лейтэнант запасу | тэхнік | | Катынь |- | Швертня Павел | другі лейтэнант запасу | тэхнік-механік | | Харкаў |- | Забароўскі Здзіслаў | другі лейтэнант запасу | выпускнік Варшаўскага ўніверсітэта прыродазнаўчых навук (SGGW) | адміністратар маёнтка Чаберакі | Катынь |- | Станіслаў Зееўскі | другі лейтэнант запасу | | | Катынь |} [[Файл:20220610_Święto_18._Białostockiego_Pułku_Rozpoznawczego_Białystok_034.jpg|міні|240x240пкс|Кавалерыйскі эскадрон 10-га палка літоўскіх уланаў падчас святкавання 18-га Беластоцкага разведвальнага палка]] Падраздзяленне спасылалася на традыцыі 10-га ўланскага палка Каралеўства Кангрэс .Палкавое кола было створана ў 1941 годзе ў [[Эдынбург|Эдынбургу]], а затым адноўлена ў [[Лондан|Лондане]] толькі ў 1952 годзе. == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * {{Cite web|lang=pl|url=http://www.dz.urz.mon.gov.pl/dziennik/pozycje/2017/|title=Dziennik Urzędowy Ministra Obrony Narodowej|website=[[Ministerstwo Obrony Narodowej]]|year=2017}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * ''Almanach oficerski'', praca zbiorowa, Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, Warszawa 1923. * Henryk Buszyński: Zarys historji wojennej 10-go pułku ułanów litewskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Andrzej Dobroński, Krzysztof Filipow: „Dziesiątacy” z Białegostoku. 10 Pułk Ułanów Litewskich. Białystok: Muzeum Wojska w Białymstoku, 1992. * Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Fenix editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0. * Szymon Kucharski, Juliusz Tym: 10 pułk ułanów. T. 22. Warszawa: Edipresse Polska S.A., 2019, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. Odznaki kawalerii. ISBN 978-83-8164-151-7. * ''Księga jazdy polskiej'' pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona Warszawa 1993. * Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2. * Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914-1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1. * {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]|access-date=18 сакавіка 2026|archive-date=11 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011145707/http://www.straty.pl/pl/szukaj|url-status=dead}} * Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. * Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8. * Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 39b0u88fg5021dadsm395znhm72h337 0 804790 5143908 5117210 2026-05-20T07:39:48Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143908 wikitext text/x-wiki '''2-я кавалерыйская брыгада''' (2 BJ) — буйное кавалерыйскае [[Злучэнне (ваенная справа)|падраздзяленне]] Польскай арміі 1919-1921 г. якая дзейнічала падчас [[Польска-савецкая вайна|польска савецкай вайны]] == Фарміраванне і баявыя дзеянні == У лютым 1919 года Вярхоўнае камандаванне Войска Польскага прыняло рашэнне аб стварэнні [[Злучэнне (ваенная справа)|тактычных кавалерыйскіх фарміраванняў]] . Першай у складзе групы «Буг» генерала Яна Ромера была сфарміравана 1-я кавалерыйская брыгада пад камандаваннем падпалкоўніка Беліны-Пражмоўскага, а ў сакавіку на базе Занеменскай групы была створана 2-я кавалерыйская брыгада. Камандзірам брыгады быў прызначаны генерал Юзаф Ласоцкі, але пасаду ён не заняў. Яе першым камандзірам стаў палкоўнік Обух-Вашчатынскі. 2-я кавалерыйская брыгада была ўлучана ў склад Літоўска-Беларускага фронту генерала Шаптыцкага. У маі 1919 года Міністэрства ваенных спраў планавала сфарміраваць пяць кавалерыйскіх брыгад, у тым ліку 2-ю кавалерыйскую брыгаду ў складзе 4-га і 10-га палкоў уланаў, 15-ы полк уланаў, сфарміраваны на базе Памежнай кавалерыйскай дывізіі, і 2-ю дывізію коннай артылерыі. [[Брыгада (войска)|Брыгада]] была сфарміравана ў сярэдзіне 1919 года ў складзе Аператыўнай групы палкоўніка [[Уладзіслаў Сікорскі|Уладзіслава Сікорскага]] . Яна ваявала ў складзе 3-га, 4-га і 10-га палка і 2 баарэяй дак. З красавіка 1920 года падпарадкоўвалася камандуючаму 1-й арміі . З жніўня 1920 года ўваходзіла ў склад Ніжневіслінскай аператыўнай групы. На лініі размежавання з саветамі брыгада дзейнічала ў раёне [[Глыбокае|Глыбокага]]. Вясной 1921 года на базе ваеннай 2-й кавалерыйскай брыгады ў DOK II была сфарміравана 2-я кавалерыйская брыгада са штаб-кватэрай у [[Роўна]] {{Sfn|Wielecki|1992}} . === Карты баявых дзеянняў брыгады === <gallery widths="150" heights="170" perrow="5"> Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png Файл:B_n_Niemnem.png|link=Plik:B_n_Niemnem.png </gallery> == Арганізацыйная структура == {| class="wikitable" !Май 1919 г. {{Sfn|Wyszczelski|2006}} ! Кастрычнік 1920 г. |- | 4-ы ўланскі полк | 4-ы ўланскі полк |- | [[10-ы літоўскі ўланскі полк|10-ы ўланскі полк]] | 10-ы ўланскі полк |- | 15-ы ўланскі полк | |- | 2 дак | 3/4 дак |} == Салдаты брыгады == Камандзіры брыгад * Палкоўнік Станіслаў Равіч-Дзевульскі (14 красавіка – ) {{Sfn|Polak (red.)|1991}} * Генерал-лейтэнант Юзэф Ласоцкі * Тытулаваны генерал-лейтэнант Здзіслаў Кастэцкі (25 верасня 1919 - 6 верасня 1921) * Палкоўнік Стэфан Стшэмянскі (верасень - снежань 1920) Афіцэры брыгады: * Адам Фрысберг == Арганізацыйная структура == Арганізацыя ў кастрычніку 1920 г. {{Sfn|Buszyński|1929}} {{Sfn|Wielecki|1992}} * Камандаванне 2-й кавалерыйскай брыгады * 4-ы Занёманскі ўланскі полк (уваходзіў у склад 2-га пяхотнага палка таксама ў верасні 1919 г. {{Sfn|Bayer|1929}} * [[10-ы літоўскі ўланскі полк]] (таксама ўваходзіў у склад 2-й літоўскай кавалерыйскай брыгады (1919 — сакавік 1920) {{Sfn|Buszyński|1929}} * 3/4-я конна-артылерыйскага дывізону (існавала з 26 жніўня 1920 г.) {{Sfn|Łubieński|1929}} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * Stefan Bayer: Zarys historii wojennej 4-go pułku Ułanów Zaniemeńskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Henryk Buszyński: Zarys historii wojennej 10-go pułku Ułanów Litewskich. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * "Księga jazdy polskiej", pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint, Bellona Warszawa 1993 * MirosławM. Giętkowski MirosławM., Artyleria konna Wojska Polskiego 1918-1939, Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2001, ISBN 83-7174-823-X, OCLC 69505837 . * Władysław Łubieński: Zarys historji wojennej 4-go dywizjonu artylerii konnej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Bogusław Polak (red.): Kawalerowie Virtuti Militari 1792 – 1945. T. 2/1. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Koszalinie, 1991. ISBN 83-900510-0-1. * Henryk Wielecki: Wojsko Polskie 1921-1939. Warszawa: Wydawnictwo Crear, 1992. ISBN 83-900345-0-7. * [http://www.dws.org.pl/viewtopic.php?t=118155 Dowódcy dywizji i brygad jazdy/kawalerii...] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121107172622/http://www.dws.org.pl/viewtopic.php?t=118155 |date=7 лістапада 2012 }} * Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918–1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3. {{няма катэгорый|date=2026-03-25}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-25}} 3fnuhu4nh32ygcntfdke114dvuodrz0 0 804833 5143949 5141862 2026-05-20T10:26:32Z Feeleman 163471 афармленне, катэгорыі 5143949 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Оліфант}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя= |Апісанне выявы= |Імя= |Імя пры нараджэнні= |Гады актыўнасці=1995 — наш час |Шырыня= }} '''Тымаці Дэвід Оліфант''' ({{Lang-en|Timothy David Olyphant}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0648249/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.televisionacademy.com/bios/timothy-olyphant|title=Timothy Olyphant {{!}} Emmy Awards and Nominations|website=Television Academy|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmportal.de/person/timothy-olyphant_a22a0a1b5ef64a4da48ff66a2d3f0422|title=Timothy Olyphant {{!}} filmportal.de|website=www.filmportal.de|access-date=2026-04-30}}</ref>. Акцёрскую кар’еру пачаў у 1995 годзе на {{Не перакладзена 5|Оф-Брадвей|Оф-Брадвеі|4=Off-Broadway}} ў пастаноўцы «The Monogamist»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/monogamist-stays-faithful-characters-exciting-new-play-poet-wife-rhyme-reason-affairs-article-1.698323|title='Monogamist' Stays Faithful to Its Characters in an Exciting New Play, A Poet & Wife Try to Make Rhyme & Reason of Their Affairs|author=Howard Kissel|date=2016-05-09|publisher=New York Daily News|access-date=2026-04-30}}</ref>, за якую быў удастоены прэміі «{{Не перакладзена 5|Тэатральны свет|4=Theatre World Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/artist/timothy-olyphant-an17118|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography, Movie Highlights and Photos|website=AllMovie|access-date=2026-04-30}}</ref>. У 1996 годзе першым выканаў сцэнічную версію {{Не перакладзена 5|Дэвід Седарыс|Дэвіда Седарыса|4=David Sedaris}} «{{Не перакладзена 5|Santaland Diaries}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries|title=David Sedaris' "SantaLand Diaries"|date=2016-05-09|publisher=Entertainment Weekly|access-date=2026-04-30|url-status=dead|archive-date=11 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250611054312/https://ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries/}}</ref>. Пазней Тымаці перайшоў у кіно, дзе на пачатку кар’еры часта атрымліваў ролі антаганістаў і другарадных персанажаў. Сярод найбольш вядомых ранніх прац — фільмы «{{Не перакладзена 5|Крык 2|4=Scream 2}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Go (фільм, 1999)|Go|4=Go (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Gone in 60 Seconds (фільм, 2000)|Gone in 60 Seconds|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|The Broken Hearts Club}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|A Man Apart}}» (2003) і «{{Не перакладзена 5|The Girl Next Door (фільм, 2004)|The Girl Next Door|4=The Girl Next Door (2004 film)}}» (2004)<ref name=":0" />. == Выбраная фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля |- | rowspan="" |1997 |Крык 2 |Мікі Алціеры |- |2004-2006 |{{Не перакладзена 3|Дэдвуд (тэлесерыял)|Дэдвуд|4=Deadwood (TV series)}} |Сэт Булак (36 серый) |- | rowspan="" |2007 |Цвёрды арэшак 4.0 |Томас Гэбрыел |- | rowspan="" |2007 |Хітмэн |Агент 47 |- |2009-2010 |Damages |Уэс Кралік (15 серый) |- |2010-2015 |Justified |Рэйлан Гівенс (78 серый), таксама выканаўчы прадзюсар |- | rowspan="" |2011 |Я — чацвёрты |Генры |- |2019 |Дэдвуд: Фільм |Сэт Булак, выканаўчы прадзюсар |- |2020 |[[Мандалорац]] |Кобб Вант |- |2022 |[[Кніга Бобы Фета]] |Кобб Вант |- |2023 |Justified: City Primeval |Рэйлан Гівенс |- |2024 |Тэрмінатар Зэро |Тэрмінатар (агучванне ў англійскай версіі) |- |2025 |[[Чужы: Зямля]] |Кірш |} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{IMDb name}} * {{Rotten Tomatoes person|timothy_olyphant|Тымаці Оліфант|name=Тымаці Оліфант}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] {{DEFAULTSORT:Оліфант Тымаці}} [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] rxl5rq5sxfyxiqyun8of4kw4mdf09jw 5143950 5143949 2026-05-20T10:27:40Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143950 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Оліфант}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя= |Апісанне выявы= |Імя= |Імя пры нараджэнні= |Гады актыўнасці=1995 — наш час |Шырыня= }} '''Тымаці Дэвід Оліфант''' ({{Lang-en|Timothy David Olyphant}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0648249/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.televisionacademy.com/bios/timothy-olyphant|title=Timothy Olyphant {{!}} Emmy Awards and Nominations|website=Television Academy|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmportal.de/person/timothy-olyphant_a22a0a1b5ef64a4da48ff66a2d3f0422|title=Timothy Olyphant {{!}} filmportal.de|website=www.filmportal.de|access-date=2026-04-30}}</ref>. Акцёрскую кар’еру пачаў у 1995 годзе на {{Не перакладзена 5|Оф-Брадвей|Оф-Брадвеі|4=Off-Broadway}} ў пастаноўцы «The Monogamist»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/monogamist-stays-faithful-characters-exciting-new-play-poet-wife-rhyme-reason-affairs-article-1.698323|title='Monogamist' Stays Faithful to Its Characters in an Exciting New Play, A Poet & Wife Try to Make Rhyme & Reason of Their Affairs|author=Howard Kissel|date=2016-05-09|publisher=New York Daily News|access-date=2026-04-30}}</ref>, за якую быў удастоены прэміі «{{Не перакладзена 5|Тэатральны свет|4=Theatre World Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/artist/timothy-olyphant-an17118|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography, Movie Highlights and Photos|website=AllMovie|access-date=2026-04-30}}</ref>. У 1996 годзе першым выканаў сцэнічную версію {{Не перакладзена 5|Дэвід Седарыс|Дэвіда Седарыса|4=David Sedaris}} «{{Не перакладзена 5|Santaland Diaries}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries|title=David Sedaris' "SantaLand Diaries"|date=2016-05-09|publisher=Entertainment Weekly|access-date=2026-04-30|url-status=dead|archive-date=11 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250611054312/https://ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries/}}</ref>. Пазней Тымаці перайшоў у кіно, дзе на пачатку кар’еры часта атрымліваў ролі антаганістаў і другарадных персанажаў. Сярод найбольш вядомых ранніх прац — фільмы «{{Не перакладзена 5|Крык 2|4=Scream 2}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Go (фільм, 1999)|Go|4=Go (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Gone in 60 Seconds (фільм, 2000)|Gone in 60 Seconds|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|The Broken Hearts Club}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|A Man Apart}}» (2003) і «{{Не перакладзена 5|The Girl Next Door (фільм, 2004)|The Girl Next Door|4=The Girl Next Door (2004 film)}}» (2004)<ref name=":0" />. == Выбраная фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля |- | rowspan="" |1997 |Крык 2 |Мікі Алціеры |- |2004-2006 |{{Не перакладзена 3|Дэдвуд (тэлесерыял)|Дэдвуд|4=Deadwood (TV series)}} |Сэт Булак (36 серый) |- | rowspan="" |2007 |Цвёрды арэшак 4.0 |Томас Гэбрыел |- | rowspan="" |2007 |Хітмэн |Агент 47 |- |2009-2010 |Damages |Уэс Кралік (15 серый) |- |2010-2015 |Justified |Рэйлан Гівенс (78 серый), таксама выканаўчы прадзюсар |- | rowspan="" |2011 |Я — чацвёрты |Генры |- |2019 |Дэдвуд: Фільм |Сэт Булак, выканаўчы прадзюсар |- |2020 |[[Мандалорац]] |Кобб Вант |- |2022 |[[Кніга Бобы Фета]] |Кобб Вант |- |2023 |Justified: City Primeval |Рэйлан Гівенс |- |2024 |Тэрмінатар Зэро |Тэрмінатар (агучванне ў англійскай версіі) |- |2025 |[[Чужы: Зямля]] |Кірш |} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{IMDb name}} * {{Rotten Tomatoes person|timothy_olyphant|Тымаці Оліфант|name=Тымаці Оліфант}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] {{DEFAULTSORT:Оліфант Тымаці}} [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] qgy1j2mjil8demyt1j0ygikefvmjtf7 5143952 5143950 2026-05-20T10:27:57Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143952 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Оліфант}} {{Кінематаграфіст |Арыгінал імя= |Апісанне выявы= |Імя= |Імя пры нараджэнні= |Гады актыўнасці=1995 — наш час |Шырыня= }} '''Тымаці Дэвід Оліфант''' ({{Lang-en|Timothy David Olyphant}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0648249/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.televisionacademy.com/bios/timothy-olyphant|title=Timothy Olyphant {{!}} Emmy Awards and Nominations|website=Television Academy|access-date=2026-04-30}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.filmportal.de/person/timothy-olyphant_a22a0a1b5ef64a4da48ff66a2d3f0422|title=Timothy Olyphant {{!}} filmportal.de|website=www.filmportal.de|access-date=2026-04-30}}</ref>. Акцёрскую кар’еру пачаў у 1995 годзе на {{Не перакладзена 5|Оф-Брадвей|Оф-Брадвеі|4=Off-Broadway}} ў пастаноўцы «The Monogamist»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/monogamist-stays-faithful-characters-exciting-new-play-poet-wife-rhyme-reason-affairs-article-1.698323|title='Monogamist' Stays Faithful to Its Characters in an Exciting New Play, A Poet & Wife Try to Make Rhyme & Reason of Their Affairs|author=Howard Kissel|date=2016-05-09|publisher=New York Daily News|access-date=2026-04-30}}</ref>, за якую быў удастоены прэміі «{{Не перакладзена 5|Тэатральны свет|4=Theatre World Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/artist/timothy-olyphant-an17118|title=Timothy Olyphant {{!}} Biography, Movie Highlights and Photos|website=AllMovie|access-date=2026-04-30}}</ref>. У 1996 годзе першым выканаў сцэнічную версію {{Не перакладзена 5|Дэвід Седарыс|Дэвіда Седарыса|4=David Sedaris}} «{{Не перакладзена 5|Santaland Diaries}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries|title=David Sedaris' "SantaLand Diaries"|date=2016-05-09|publisher=Entertainment Weekly|access-date=2026-04-30|url-status=dead|archive-date=11 чэрвеня 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250611054312/https://ew.com/article/1996/12/13/david-sedaris-santaland-diaries/}}</ref>. Пазней Тымаці перайшоў у кіно, дзе на пачатку кар’еры часта атрымліваў ролі антаганістаў і другарадных персанажаў. Сярод найбольш вядомых ранніх прац — фільмы «{{Не перакладзена 5|Крык 2|4=Scream 2}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Go (фільм, 1999)|Go|4=Go (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Gone in 60 Seconds (фільм, 2000)|Gone in 60 Seconds|4=Gone in 60 Seconds (2000 film)}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|The Broken Hearts Club}}» (2000), «{{Не перакладзена 5|A Man Apart}}» (2003) і «{{Не перакладзена 5|The Girl Next Door (фільм, 2004)|The Girl Next Door|4=The Girl Next Door (2004 film)}}» (2004)<ref name=":0" />. == Выбраная фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год !Назва !Роля |- | rowspan="" |1997 |Крык 2 |Мікі Алціеры |- |2004-2006 |{{Не перакладзена 3|Дэдвуд (тэлесерыял)|Дэдвуд|4=Deadwood (TV series)}} |Сэт Булак (36 серый) |- | rowspan="" |2007 |Цвёрды арэшак 4.0 |Томас Гэбрыел |- | rowspan="" |2007 |Хітмэн |Агент 47 |- |2009-2010 |Damages |Уэс Кралік (15 серый) |- |2010-2015 |Justified |Рэйлан Гівенс (78 серый), таксама выканаўчы прадзюсар |- | rowspan="" |2011 |Я — чацвёрты |Генры |- |2019 |Дэдвуд: Фільм |Сэт Булак, выканаўчы прадзюсар |- |2020 |[[Мандалорац]] |Кобб Вант |- |2022 |[[Кніга Бобы Фета]] |Кобб Вант |- |2023 |Justified: City Primeval |Рэйлан Гівенс |- |2024 |Тэрмінатар Зэро |Тэрмінатар (агучванне ў англійскай версіі) |- |2025 |[[Чужы: Зямля]] |Кірш |} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * {{IMDb name}} * {{Rotten Tomatoes person|timothy_olyphant|Тымаці Оліфант|name=Тымаці Оліфант}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Спадарожнік» за найлепшую мужчынскую ролю ў тэлевізійным серыяле — драма}} [[Катэгорыя:Прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] {{DEFAULTSORT:Оліфант Тымаці}} [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Прадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] g0jf9ywogev5nhvn5cjkxd25hw259hw 0 805105 5143546 5143347 2026-05-19T15:38:38Z Feeleman 163471 афармленне 5143546 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Грэм}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1984 — наш час }} '''Хэдэр Джоан Грэм''' ([[Англійская мова|англ.]]: ''Heather Joan Graham''; нар. [[29 студзеня|29]] [[Студзень|студзеня]] [[1970]], [[Мілуокі]], [[Вісконсін]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Сярод яе ўзнагарод — дзве намінацыі на [[Прэмія Гільдыі кінаакцёраў ЗША|прэмію Гільдыі кінаакцёраў]], [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|прэмію «Выбар крытыкаў»]] і [[Незалежны дух|прэмію «Незалежны дух»]]<ref>{{cite news |author=<!-- Not stated --> |date=2019-01-29 |title=Birthdays |work=[[The Modesto Bee]] |page=2A |agency=[[The Associated Press]] |quote=Actress Heather Graham is 49.}}</ref><ref>{{Cite web |title=Heather Graham |url=https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |access-date=15 жніўня, 2023 |website=[[TV Guide]] |archive-date=15 жніўня, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230815202345/https://www.tvguide.com/celebrities/heather-graham/3000385448/ |url-status=live }}</ref>. Пасля з’яўлення ў тэлевізійных рэкламных роліках яе першая галоўная роля ў поўнаметражным фільме была ў падлеткавай камедыі «{{Не перакладзена 5|License to Drive}}» (1988)<ref>{{cite web|title=About Heather Graham|url=https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|website=Yahoo!|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=15 сакавіка, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315025923/https://movies.yahoo.com/person/heather-graham/biography.html|url-status=dead|lang=en}}</ref>, пасля чаго яна знялася ў фільме «{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}}» (1989), які быў высока ацэнены крытыкамі.<ref>{{cite web|title=Drugstore Cowboy |website=[[Rotten Tomatoes]]|url=https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|access-date=8 жніўня, 2021|archive-date=8 жніўня, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210808135342/https://www.rottentomatoes.com/m/drugstore_cowboy|url-status=live}}</ref> Затым яна выконвала ролі другога плана ў тэлесерыяле «[[Твін Пікс]]» (1991), а таксама ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}}» (1993) і «{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}}» (1996). Яна атрымала прызнанне крытыкаў за ролю «Rollergirl» у фільме «{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}}» (1997)<ref name=":0">{{cite web|title=Heather's Commitment |website=Daily News of Los Angeles|url=http://infoweb.newsbank.com/iw-search/we/InfoWeb?p_action=doc&p_topdoc=1&p_docnum=1&p_sort=YMD_date:D&p_product=NewsBank&p_text_direct-0=document_id=(%200EAEE705995C065F%20)&p_docid=0EAEE705995C065F&p_theme=aggdocs&p_queryname=0EAEE705995C065F&f_openurl=yes&p_nbid=S50B5AENMTM1NDQ2NzM0NS4yNzMzODM6MToxMDoxMjguMTIuMC4w&&p_multi=LANB|access-date=2 снежня, 2012|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|author=Strauss, Bob}}</ref>. Гэта прывяло да атрымання значных роляў у камедыйных фільмах «{{Не перакладзена 5|Bowfinger}}» і «{{Не перакладзена 5|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (фільм, 1999)|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me|4=Austin Powers: The Spy Who Shagged Me}}» (абодва — 1999). == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |{{Не перакладзена 5|Mrs. Soffel}} |- |1987 |{{Не перакладзена 5|Student Exchange}} |- | rowspan="2" |1988 |{{Не перакладзена 5|License to Drive}} |- |''[[Твін Пікс]]'' |- |1989 |{{Не перакладзена 5|Drugstore Cowboy}} |- |1990 |{{Не перакладзена 5|I Love You to Death}} |- | rowspan="2" |1991 |{{Не перакладзена 5|Guilty as Charged (фільм, 1991)|Guilty as Charged|4=Guilty as Charged (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Shout (фільм, 1991)|Shout|4=Shout (film)}} |- | rowspan="2" |1992 |{{Не перакладзена 5|Твін Пікс: Агонь, ідзі са мной}} |- |{{Не перакладзена 5|Diggstown}} |- | rowspan="3" |1993 |{{Не перакладзена 5|The Ballad of Little Jo}} |- |{{Не перакладзена 5|Even Cowgirls Get the Blues (фільм, 1993)|Even Cowgirls Get the Blues|4=Even Cowgirls Get the Blues (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Six Degrees of Separation (фільм, 1993)|Six Degrees of Separation|4=Six Degrees of Separation (film)}} |- | rowspan="2" |1994 |{{Не перакладзена 5|Mrs. Parker and the Vicious Circle}} |- |{{Не перакладзена 5|Don't Do It (фільм, 1994)|Don't Do It|4=Don't Do It (film)}} |- | rowspan="2" |1995 |''Desert Winds'' |- |''Terrified'' |- | rowspan="2" |1996 |{{Не перакладзена 5|Swingers (фільм, 1996)|Swingers|4=Swingers (1996 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Entertaining Angels: The Dorothy Day Story}} |- | rowspan="5" |1997 |{{Не перакладзена 5|Nowhere (фільм, 1997)|Nowhere|4=Nowhere (1997 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Two Girls and a Guy}} |- |{{Не перакладзена 5|Boogie Nights}} |- |{{Не перакладзена 5|Kiss & Tell (фільм, 1997)|Kiss & Tell|4=Kiss & Tell (1997 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Крык 2 (фільм, 1997)|Крык 2|4=Scream 2}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Lost in Space (фільм, 1998)|Lost in Space|4=Lost in Space (film)}} |- | rowspan="2" |1999 |{{Не перакладзена 5|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me (фільм, 1999)|Austin Powers: The Spy Who Shagged Me|4=Austin Powers: The Spy Who Shagged Me}} |- |{{Не перакладзена 5|Bowfinger}} |- |2000 |{{Не перакладзена 5|Committed (фільм, 2000)|Committed|4=Committed (2000 film)}} |- | rowspan="3" |2001 |{{Не перакладзена 5|Say It Isn't So (фільм, 2001)|Say It Isn't So|4=Say It Isn't So (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Sidewalks of New York (фільм, 2001)|Sidewalks of New York|4=Sidewalks of New York (2001 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|From Hell (фільм, 2001)|From Hell|4=From Hell (film)}} |- | rowspan="2" |2002 |{{Не перакладзена 5|Killing Me Softly (фільм, 2002)|Killing Me Softly|4=Killing Me Softly (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|The Guru (фільм, 2002)|The Guru|4=The Guru (2002 film)}} |- | rowspan="2" |2003 |{{Не перакладзена 5|Anger Management (фільм, 2003)|Anger Management|4=Anger Management (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Hope Springs (фільм, 2003)|Hope Springs|4=Hope Springs (2003 film)}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Blessed (фільм, 2004)|Blessed|4=Blessed (2004 film)}} |- | rowspan="2" |2005 |{{Не перакладзена 5|Мэры (фільм, 2005)|Мэры|4=Mary (2005 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Cake (фільм, 2005)|Cake|4=Cake (2005 film)}} |- | rowspan="4" |2006 |{{Не перакладзена 5|The Oh in Ohio}} |- |{{Не перакладзена 5|Бобі (фільм, 2006)|Бобі|4=Bobby (2006 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Gray Matters (фільм, 2006)|Gray Matters|4=Gray Matters (2006 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Broken (фільм, 2006)|Broken|4=Broken (2006 film)}} |- | rowspan="2" |2007 |{{Не перакладзена 5|Adrift in Manhattan}} |- |''Have Dreams, Will Travel'' |- | rowspan="3" |2008 |{{Не перакладзена 5|Alien Love Triangle}} |- |{{Не перакладзена 5|Miss Conception}} |- |{{Не перакладзена 5|Baby on Board (фільм, 2009)|Baby on Board|4=Baby on Board (film)}} |- | rowspan="3" |2009 |{{Не перакладзена 5|ExTerminators (фільм, 2009)|ExTerminators|4=ExTerminators (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|The Hangover}} |- |{{Не перакладзена 5|Boogie Woogie (фільм, 2009)|Boogie Woogie|4=Boogie Woogie (film)}} |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Father of Invention}} |- | rowspan="4" |2011 |{{Не перакладзена 5|The Flying Machine (фільм, 2011)|The Flying Machine|4=The Flying Machine (film)}} |- |''Son of Morning'' |- |{{Не перакладзена 5|5 Days of War}} |- |{{Не перакладзена 5|Judy Moody and the Not Bummer Summer}} |- | rowspan="2" |2012 |{{Не перакладзена 5|About Cherry}} |- |{{Не перакладзена 5|At Any Price}} |- | rowspan="3" |2013 |{{Не перакладзена 5|The Hangover Part III}} |- |{{Не перакладзена 5|Compulsion (фільм, 2013)|Compulsion|4=Compulsion (2013 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Horns (фільм, 2013)|Horns|4=Horns (film)}} |- | rowspan="2" |2014 |{{Не перакладзена 5|Goodbye to All That (фільм, 2014)|Goodbye to All Tha|4=Goodbye to All That (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Behaving Badly (фільм, 2014)|Behaving Badly|4=Behaving Badly (film)}} |- | rowspan="2" |2016 |{{Не перакладзена 5|Norm of the North}} |- |{{Не перакладзена 5|My Dead Boyfriend}} |- | rowspan="2" |2017 |{{Не перакладзена 5|Wetlands (фільм, 2017)|Wetlands|4=Wetlands (2017 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Last Rampage}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Half Magic (фільм, 2018)|Half Magic|4=Half Magic (film)}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|The Rest of Us (фільм, 2019)|The Rest of Us|4=The Rest of Us (film)}} |- | rowspan="3" |2020 |{{Не перакладзена 5|Desperados (фільм, 2020)|Desperados|4=Desperados (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Love, Guaranteed}} |- |{{Не перакладзена 5|Wander (фільм, 2020)|Wander|4=Wander (film)}} |- |2021 |{{Не перакладзена 5|The Last Son}} |- | rowspan="5" |2023 |{{Не перакладзена 5|On a Wing and a Prayer (фільм, 2023)|On a Wing and a Prayer|4=On a Wing and a Prayer (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Suitable Flesh}} |- |{{Не перакладзена 5|Аракул (фільм, 2023)|Аракул|4=Oracle (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|The Other Zoey}} |- |{{Не перакладзена 5|Best. Christmas. Ever!}} |- | rowspan="2" |2024 |{{Не перакладзена 5|Chosen Family (фільм, 2024)|Chosen Family|4=Chosen Family (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Place of Bones}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Gunslingers (фільм, 2025)|Gunslingers|4=Gunslingers (2025 film)}} |- |2026 |{{Не перакладзена 5|They Will Kill You}} |- |TBA |{{Не перакладзена 5|The Young People}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1987 |{{Не перакладзена 5|Growing Pains}} |- |{{Не перакладзена 5|Student Exchange}} |- |1991 |''[[Твін Пікс]]'' |- |1992 |{{Не перакладзена 5|O Pioneers! (фільм, 1992)|O Pioneers!|4=O Pioneers! (film)}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Fallen Angels (тэлесерыял)|Fallen Angels}} |- | rowspan="2" |1996 |{{Не перакладзена 5|The Outer Limits (тэлесерыял)|The Outer Limits|4=The Outer Limits (1995 TV series)}} |- |''Bullet Hearts'' |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Fantasy Island (тэлесерыял)|Fantasy Island|4=Fantasy Island (1998 TV series)}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Saturday Night Live}} |- |2002 |{{Не перакладзена 5|Секс у вялікім горадзе (тэлесерыял)|Секс у вялікім горадзе|4=Sex and the City}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Arrested Development}} |- |2004–2005 |''[[Клініка (тэлесерыял)|Клініка]]'' |- |2006 |{{Не перакладзена 5|Emily's Reasons Why Not}} |- | rowspan="2" |2011 |''Little in Common'' |- |{{Не перакладзена 5|Portlandia}} |- | rowspan="3" |2014 |{{Не перакладзена 5|Flowers in the Attic (фільм, 2014)|Flowers in the Attic|4=Flowers in the Attic (2014 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Petals on the Wind (фільм, 2014)|Petals on the Wind|4=Petals on the Wind (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Californication (тэлесерыял)|Californication|4=Californication (TV series)}} |- | rowspan="2" |2015 |{{Не перакладзена 5|If There Be Thorns (фільм, 2015)|If There Be Thorns|4=If There Be Thorns (film)}} |- |''Studio City'' |- |2016–2017 |{{Не перакладзена 5|Flaked}} |- |2016–2018 |{{Не перакладзена 5|Angie Tribeca}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Law &amp; Order True Crime}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Bliss (тэлесерыял)|Bliss|4=Bliss (2018 TV series)}} |- |2018–2019 |{{Не перакладзена 5|Get Shorty (тэлесерыял)|Get Shorty|4=Get Shorty (TV series)}} |- |2019 |''The Hypnotist's Love Story'' |- |2020 |{{Не перакладзена 5|The Stand|4=The Stand (2020 miniseries)}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Extrapolations (тэлесерыял)|Extrapolations|4=Extrapolations (TV series)}} |- |TBA |{{Не перакладзена 5|Carrie|Carrie|4=Carrie (miniseries)}} |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|EverQuest II}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Call of Duty: Black Ops III}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1999 | «{{Не перакладзена 5|American Woman (песня)|American Woman|4=American Woman}}» |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0001287|name=Хэдэр Грэм}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_graham|Хэдэр Грэм|name=Хэдэр Грэм}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Грэм Хэдэр}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлепрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы агучвання Вялікабрытаніі]] ef4i4brjg9jhhkqq495j9m81axobilj 0 805199 5143536 5143416 2026-05-19T15:32:43Z Feeleman 163471 афармленне 5143536 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1983 — наш час }} '''Хэдэр Элізабет Лэнгенкэмп''' ({{Lang-en|Heather Elizabeth Langenkamp}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]], [[кінарэжысёр]]ка, [[Прадпрымальнік|прадпрымальніца]] і [[Вядучы|радыёвядучая]]. Адна з ключавых постацей у жанры [[Фільм жахаў|жахаў]] і найбольш вядомая выкананнем ролі знаходлівай гераіні {{Не перакладзена 5|Нэнсі Томпсан|4=Nancy Thompson (A Nightmare on Elm Street)}} у серыі фільмаў «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]».<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/heather_langenkamp|title=Heather Langenkamp Movies & TV Shows List|date=|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=live}}</ref> == Біяграфія == Нарадзілася ў горадзе Талса, штат Аклахома. Сваю акцёрскую дзейнасць Лэнгенкэмп пачала з удзелу ў эпізадычных ролях у драматычных фільмах [[Фрэнсіс Форд Копала|Фрэнсіса Форда Копалы]] «{{Не перакладзена 5|The Outsiders (фільм, 1983)|The Outsiders|4=The Outsiders (film)}}» (1983) і «{{Не перакладзена 5|Rumble Fish}}» (1983). Падчас навучання ў [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскім універсітэце]] яна выканала ролю цяжарнай падлеткі ў драме «{{Не перакладзена 5|Nickel Mountain (фільм, 1984)|Nickel Mountain|4=Nickel Mountain}}» (1984), пасля чаго атрымала прарыўную ролю Нэнсі ў фільме жахаў [[Уэс Крэйвен|Уэса Крэйвена]] «[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]]» (1984).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://somepigproductions.com/|title=Page, Heather Langenkamp Official.|access-date=1 красавіка, 2026}}</ref> == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- | rowspan="2" |1983 |{{Не перакладзена 5|The Outsiders (фільм, 1983)|The Outsiders|4=The Outsiders (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Rumble Fish}} |- | rowspan="2" |1984 |{{Не перакладзена 5|Nickel Mountain (фільм, 1984)|Nickel Mountain|4=Nickel Mountain}} |- |[[Кашмар на вуліцы Вязаў (фільм, 1984)|Кашмар на вуліцы Вязаў]] |- |1987 |{{Не перакладзена 5|A Nightmare on Elm Street 3: Dream Warriors}} |- |1989 |{{Не перакладзена 5|Shocker (фільм, 1989)|Shocker|4=Shocker (film)}} |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Wes Craven's New Nightmare}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|The Demolitionist}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Fugitive Mind}} |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Never Sleep Again: The Elm Street Legacy}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|I Am Nancy}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|The Butterfly Room (фільм, 2012)|The Butterfly Room|4=The Butterfly Room}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Star Trek Into Darkness}} |- |2016 |{{Не перакладзена 5|Дом (фільм, 2016)|Дом|4=Home (2016 American film)}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Hellraiser: Judgment}} |- | rowspan="2" |2019 |''Portal'' |- |''Washed Away'' |- |2020 |''Cottonmouth'' |- |2021 |{{Не перакладзена 5|My Little Pony: A New Generation}} |- | rowspan="2" |2024 |{{Не перакладзена 5|Little Bites (фільм, 2024)|Little Bites|4=Little Bites}} |- |''Plea'' |- |2025 |{{Не перакладзена 5|The Life of Chuck}} |- | rowspan="2" |TBA | style="background:#FFFFCC;" |''Last Chance Motel'' {{Dagger}} |- | style="background:#FFFFCC;" |''Dirt'' {{Dagger}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1984 |{{Не перакладзена 5|Passions (фільм, 1984)|Passions|4=Passions (1984 film)}} |- |1985 |''Suburban Beat'' |- | rowspan="3" |1986 |{{Не перакладзена 5|CBS Schoolbreak Special}} |- |{{Не перакладзена 5|ABC Afterschool Special}} |- |{{Не перакладзена 5|Heart of the City (тэлесерыял)|Heart of the City|4=Heart of the City (TV series)}} |- | rowspan="2" |1987 |{{Не перакладзена 5|The New Adventures of Beans Baxter (тэлесерыял)|The New Adventures of Beans Baxter|4=The New Adventures of Beans Baxter}} |- |{{Не перакладзена 5|Hotel (тэсерыял)|Hotel|4=Hotel (American TV series)}} |- |1988 |''Circus of the Stars #13'' |- | rowspan="2" |1988-1990 |{{Не перакладзена 5|Growing Pains}} |- |{{Не перакладзена 5|Just the Ten of Us}} |- |1990 |''ABC TGIF'' |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Tonya and Nancy: The Inside Story}} |- |1997 |{{Не перакладзена 5|Perversions of Science}} |- |1999 |''Partners'' |- |2000 |{{Не перакладзена 5|18 Wheels of Justice}} |- |2002 |{{Не перакладзена 5|JAG (тэлесерыял)|JAG|4=JAG (TV series)}} |- |2014 |{{Не перакладзена 5|American Horror Story: Freak Show}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|The Bay (серыял)|The Bay|4=The Bay (web series)}} |- |2016-2020 |''The Bet'' |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Truth or Dare (фільм, 2017)|Truth or Dare|4=Truth or Dare (2017 film)}} |- |2020 |{{Не перакладзена 5|JJ Villard’s Fairy Tales}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|The Midnight Club}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 1985 | «{{Не перакладзена 5|Sleeping Bag (песня)|Sleeping Bag|4=Sleeping Bag (song)}}»<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=TKJymx2KDWo|title=ZZ Top – Sleeping Bag (OFFICIAL MUSIC VIDEO)|archive-url=https://web.archive.org/web/20260328194709/https://www.youtube.com/watch?si=rdTdp_tqi4i8rIES&v=TKJymx2KDWo&feature=youtu.be|archive-date=28 сакавіка, 2026|access-date=1 красавіка, 2026|url-status=bot: unknown}}</ref> |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|iamnancy.info|lang=en}} * {{Imdb імя|486}} * {{Rotten Tomatoes person|heather_langenkamp|Хэдэр Лэнгенкэмп|name=Хэдэр Лэнгенкэмп}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Лэнгенкэмп Хэдэр}} [[Катэгорыя:Выпускнікі Стэнфарда]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1964 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] gz8z6eq5tfmnvs9j6j3fs2tq1fhe4jb 0 805248 5143544 5143405 2026-05-19T15:36:26Z Feeleman 163471 афармленне 5143544 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Кіган}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2007 — наш час }} '''Мішэль Элізабет Кіган''' ({{Lang-en|Michelle Elizabeth Keegan}}; {{ВД-Прэамбула}})<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/michelle_keegan|title=Michelle Keegan Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-02}}</ref> — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі [[:en:Tina McIntyre|Тыны Макінтайр]] у мыльнай оперы {{Не перакладзена 5|ITV1}} «{{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}}» (2008—2014) і [[:en:Georgie Lane|Джорджы Лэйн]] у ваеннай драме [[BBC]] «{{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl|4=Our Girl}}» (2016—2020)<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mirror.co.uk/tv/tv-news/who-michelle-keegan-girls-new-8788690|title=Michelle Keegan is the star of Our Girl! Here's everything you need to know...|first=James|last=Draper|website=Daily Mirror|date=2016-09-07|access-date=2026-04-02|last2=Lloyd|first2=Peter}}</ref>. Таксама выканала ролі Тыны Мур у біяграфічным серыяле «{{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby|4=Tina and Bobby}}» (2017), Эрын Крофт у камедыйным серыяле {{Не перакладзена 5|Sky Max|4=Sky Max}} «{{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic|4=Brassic}}» (2019—2025), Кейт Торн у гістарычнай драме BBC «{{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms|4=Ten Pound Poms (TV series)}}» (2023—2025) і Маі Бёркет у трылеры [[Netflix]] «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}» (2024).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm2882021/|title=Michelle Keegan|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-02}}</ref> == Біяграфія == === Дзяцінства === Кіган нарадзілася ў горадзе [[Стокпарт]] у сям’і [[Майкл Кіган|Майкла Кігана]] і [[Джэкі Тэрнэр]]. Яе бабуля па мацярынскай лініі была родам з [[Гібралтар]]а і выйшла замуж за [[Вялікабрытанія|брытанскага]] салдата, які служыў там<ref>{{cite web|url=http://www.nowmagazine.co.uk/celebrity-news/546191/coronation-street-star-michelle-keegan-i-can-stand-on-my-head-for-5-minutes|title=Coronation Street star Michelle Keegan: I can stand on my head for 5 minutes|work=Now|date=2013-09-13|access-date=2026-4-2|lang=en}}</ref>. З боку бацькі актрыса мае [[Ірландыя|ірландскае]] паходжанне.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/|title=Michelle Keegan: 'I'm from a long line of strong women!'|website=What' s on TV|access-date=2026-04-02|date=8 January 2019|archive-date=2018-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20180529153241/https://www.whatsontv.co.uk/news/michelle-keegan-im-long-line-strong-women-535714/}}</ref> == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" |+ ! Год ! Назва |- | 2008-2014 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street (тэлесерыял)|Coronation Street|4=Coronation Street}} |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Coronation Street: Out of Africa (фільм, 2008)|Coronation Street: Out of Africa|4=Coronation Street: Out of Africa}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Red Dwarf: Back to Earth (тэлесерыял)|Red Dwarf: Back to Earth|4=Red Dwarf: Back to Earth}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Lemon La Vida Loca (тэлесерыял)|Lemon La Vida Loca|4=Lemon La Vida Loca}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Ordinary Lies (тэлесерыял)|Ordinary Lies|4=Ordinary Lies}} |- | 2016-2017 | {{Не перакладзена 5|Drunk History (тэлесерыял)|Drunk History|4=Drunk History (British TV series)}} |- | 2016-2020 | {{Не перакладзена 5|Our Girl (тэлесерыял)|Our Girl|4=Our Girl}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Plebs (тэлесерыял)|Plebs|4=Plebs (TV series)}} |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|The Crystal Maze|4=The Crystal Maze}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|Tina and Bobby (тэлесерыял)|Tina and Bobby|4=Tina and Bobby}} |- | 2017 | {{Не перакладзена 5|The Keith & Paddy Picture Show (тэлесерыял)|The Keith & Paddy Picture Show|4=The Keith & Paddy Picture Show}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Who Do You Think You Are? (тэлесерыял)|Who Do You Think You Are?|4=Who Do You Think You Are? (British TV series)}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Strangeways Here We Come (фільм, 2018)|Strangeways Here We Come|4=Strangeways Here We Come (film)}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Brassic (тэлесерыял)|Brassic|4=Brassic}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World (тэлесерыял)|RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World|4=RuPaul’s Drag Race: UK vs. the World}} |- | 2023-2025 | {{Не перакладзена 5|Ten Pound Poms (тэлесерыял)|Ten Pound Poms|4=Ten Pound Poms (TV series)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | TBA | {{Не перакладзена 5|The Blame (тэлесерыял)|The Blame|4=The Blame (TV series)}} |} == Тэатральныя сцэны == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2014-2015 | {{Не перакладзена 5|Пітэр Пэн|Пітэр Пэн|4=Peter Pan (play and novel)}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|michelle_keegan|Мішэль Кіган|name=Мішэль Кіган}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Кіган Мішэль}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1987 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] fh31nrawz9jq1usv32de9fi07fqxulr 0 805319 5143541 5143407 2026-05-19T15:35:01Z Feeleman 163471 5143541 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2009 — наш час }} '''Фібі Гарыет Дынэвар''' ({{Lang-en|Phoebe Harriet Dynevor}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/phoebe_dynevor|title=Phoebe Dynevor Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-03}}</ref>) — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Вядомая ролямі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}» (2021), «{{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл|4=Fair Play (2023 film)}}» (2023) і «{{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance|4=Inheritance (2025 film)}}» (2025), а таксама ўдзелам у першых двух сезонах гістарычнай драмы «{{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton|4=Bridgerton}}» (2020—2022). У 2024 годзе была намінавана на [[Прэмія BAFTA «Узыходзячая зорка»|прэмію BAFTA «Узыходзячая зорка»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3697443/|title=Phoebe Dynevor|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-03}}</ref>. [[Акцёр]]скую кар’еру Дынэвар пачала яшчэ ў падлеткавым узросце, дэбютаваўшы ў школьным [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] серыяле [[BBC One]] «''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}''» (2009—2010). Пасля гэтага яна рэгулярна з’яўлялася ў брытанскіх [[тэлесерыял]]ах, у тым ліку «''{{нп5|Prisoners' Wives (тэлесерыял)|Prisoners' Wives|4=Prisoners' Wives}}''» (2012—2013) і «''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}''» (2015—2016). Пазней далучылася да акцёрскага складу камедыйна-драматычнага серыяла «''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}''» (2017—2021), а таксама сыграла адну з цэнтральных роляў у крымінальным серыяле «''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}''» (2017—2018).<ref name=":0" /> == Біяграфія == === Дзяцінства === Фібі нарадзілася 17 красавіка 1995 года ў [[Трафард]]зе у сям’і сцэнарыста [[Тым Дынэвар|Тыма Дынэвара]] і актрысы [[Салі Дынэвар]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.popsugar.com/celebrity/who-is-phoebe-dynevor-facts-48089266|title=9 Fun Things to Know About Bridgerton's Leading Lady, Phoebe Dynevor|first=Amanda|last=Prahl|website=Popsugar|date=2021-01-06|access-date=2026-04-04}}</ref>. Яе дзядуля і бабуля па бацькоўскай лініі, [[Шырлі Дынэвар|Шырлі]] і [[Джэрар Дынэвар]], таксама працавалі ў тэлевізійнай сферы.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/jan/17/bridgerton-phoebe-dynevor-interview|title=Phoebe Dynevor: 'Bridgerton's come at a moment when people need it'|first=Claire|last=Armitstead|website=The Guardian|date=2021-01-17|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/shirley-dynevor-white-obituary|title=Shirley Dynevor-White obituary|first=Tim|last=Dynevor|website=The Guardian|date=2023-01-25|access-date=2026-04-04}}</ref> == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2021 | ''{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}'' |- | rowspan="2" | 2023 | {{Не перакладзена 5|Bank of Dave (фільм, 2023)|Bank of Dave|4=Bank of Dave (film)}} |- | {{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл|4=Fair Play (2023 film)}} |- | 2024 | ''More Flames''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/film/global/phoebe-dynevor-bella-ramsey-more-flames-adam-mckay-climate-crisis-1235983230/|title=Phoebe Dynevor and Bella Ramsey Star in Nature Crisis Short ‘More Flames’ From Adam McKay’s Yellow Dot Studios and Climate Spring (EXCLUSIVE)|first=Ellise|last=Shafer|website=Variety|date=2024-04-29|access-date=2026-04-03}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | {{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance|4=Inheritance (2025 film)}} |- | {{Не перакладзена 5|Anniversary (фільм, 2025)|Anniversary|4=Anniversary (2025 film)}} |- | 2026 |{{Не перакладзена 5|Thrash (фільм, 2026)|Thrash|4=Thrash (film)}} |- | 2027 |{{Не перакладзена 5|Remain (фільм, 2027)|Remain|4=Remain (film)}} |- | rowspan="3" | TBA |{{Не перакладзена 5|Famous (фільм, 2024)|Famous|4=Famous (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Pendulum|4=Pendulum (upcoming film)}} |- |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2009-2010 | ''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}'' |- | 2011 | {{Не перакладзена 5|Monroe (тэлесерыял)|Monroe|4=Monroe (TV series)}} |- | 2012-2013 | ''{{нп5|Prisoners' Wives (тэлесерыял)|Prisoners' Wives|4=Prisoners' Wives}}'' |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|The Village (тэлесерыял)|The Village|4=The Village (2013 TV series)}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|The Musketeers (тэлесерыял)|The Musketeers|4=The Musketeers}} |- | 2015-2016 | ''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}'' |- | 2017-2018 | ''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}'' |- | 2017-2021 | ''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}'' |- | 2020-2022 | {{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton|4=Bridgerton}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Ten Percent (тэлесерыял)|Ten Percent|4=Ten Percent (TV series)}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва ! Выканаўца ! Альбом ! Зноска |- | 2025 | «{{Не перакладзена 5|Camera (песня)|Camera|4=Camera (song)}}» | [[Эд Шыран]] | {{Не перакладзена 5|Play (альбом)|Play|4=Play (Ed Sheeran album)}} | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://1027vgs.com/2025/08/25/ed-sheeran-shoots-secret-music-video-in-croatia-with-bridgerton-star-phoebe-dynevor/|title=Ed Sheeran Shoots Secret Music Video in Croatia with Bridgerton Star Phoebe Dynevor|author=Quadri|first=Queen|date=2025-08-52|publisher=[[KVGS|102.7 VGS]]|access-date=2026-04-03}}</ref> |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * {{Imdb імя|3697443|name=Фібі Дынэвар}} * {{Rotten Tomatoes person|phoebe_dynevor|Фібі Дынэвар|name=Фібі Дынэвар}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Дынэвар Фібі}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] fre8zjcp62vyu15aji9z4wknqop6rp0 5143542 5143541 2026-05-19T15:35:17Z Feeleman 163471 афармленне 5143542 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2009 — наш час }} '''Фібі Гарыет Дынэвар''' ({{Lang-en|Phoebe Harriet Dynevor}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/phoebe_dynevor|title=Phoebe Dynevor Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-03}}</ref>) — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]]. Вядомая ролямі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}» (2021), «{{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл|4=Fair Play (2023 film)}}» (2023) і «{{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance|4=Inheritance (2025 film)}}» (2025), а таксама ўдзелам у першых двух сезонах гістарычнай драмы «{{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton|4=Bridgerton}}» (2020—2022). У 2024 годзе была намінавана на [[Прэмія BAFTA «Узыходзячая зорка»|прэмію BAFTA «Узыходзячая зорка»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3697443/|title=Phoebe Dynevor|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-03}}</ref>. [[Акцёр]]скую кар’еру Дынэвар пачала яшчэ ў падлеткавым узросце, дэбютаваўшы ў школьным [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драматычным]] серыяле [[BBC One]] «''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}''» (2009—2010). Пасля гэтага яна рэгулярна з’яўлялася ў брытанскіх [[тэлесерыял]]ах, у тым ліку «''{{нп5|Prisoners' Wives (тэлесерыял)|Prisoners' Wives|4=Prisoners' Wives}}''» (2012—2013) і «''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}''» (2015—2016). Пазней далучылася да акцёрскага складу камедыйна-драматычнага серыяла «''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}''» (2017—2021), а таксама сыграла адну з цэнтральных роляў у крымінальным серыяле «''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}''» (2017—2018).<ref name=":0" /> == Біяграфія == === Дзяцінства === Фібі нарадзілася 17 красавіка 1995 года ў [[Трафард]]зе у сям’і сцэнарыста [[Тым Дынэвар|Тыма Дынэвара]] і актрысы [[Салі Дынэвар]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.popsugar.com/celebrity/who-is-phoebe-dynevor-facts-48089266|title=9 Fun Things to Know About Bridgerton's Leading Lady, Phoebe Dynevor|first=Amanda|last=Prahl|website=Popsugar|date=2021-01-06|access-date=2026-04-04}}</ref>. Яе дзядуля і бабуля па бацькоўскай лініі, [[Шырлі Дынэвар|Шырлі]] і [[Джэрар Дынэвар]], таксама працавалі ў тэлевізійнай сферы.<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2021/jan/17/bridgerton-phoebe-dynevor-interview|title=Phoebe Dynevor: 'Bridgerton's come at a moment when people need it'|first=Claire|last=Armitstead|website=The Guardian|date=2021-01-17|access-date=2026-04-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/stage/2023/jan/25/shirley-dynevor-white-obituary|title=Shirley Dynevor-White obituary|first=Tim|last=Dynevor|website=The Guardian|date=2023-01-25|access-date=2026-04-04}}</ref> == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2021 | ''{{Не перакладзена 5|The Colour Room (фільм, 2021)|The Colour Room}}'' |- | rowspan="2" | 2023 | {{Не перакладзена 5|Bank of Dave (фільм, 2023)|Bank of Dave|4=Bank of Dave (film)}} |- | {{Не перакладзена 5|Гульня паводле правіл (фільм, 2023)|Гульня паводле правіл|4=Fair Play (2023 film)}} |- | 2024 | ''More Flames''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://variety.com/2024/film/global/phoebe-dynevor-bella-ramsey-more-flames-adam-mckay-climate-crisis-1235983230/|title=Phoebe Dynevor and Bella Ramsey Star in Nature Crisis Short ‘More Flames’ From Adam McKay’s Yellow Dot Studios and Climate Spring (EXCLUSIVE)|first=Ellise|last=Shafer|website=Variety|date=2024-04-29|access-date=2026-04-03}}</ref> |- | rowspan="2" | 2025 | {{Не перакладзена 5|Inheritance (фільм, 2025)|Inheritance|4=Inheritance (2025 film)}} |- | {{Не перакладзена 5|Anniversary (фільм, 2025)|Anniversary|4=Anniversary (2025 film)}} |- | 2026 |{{Не перакладзена 5|Thrash (фільм, 2026)|Thrash|4=Thrash (film)}} |- | 2027 |{{Не перакладзена 5|Remain (фільм, 2027)|Remain|4=Remain (film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год ! Назва |- | 2009-2010 | ''{{нп5|Waterloo Road (тэлесерыял)|Waterloo Road||Waterloo Road (TV series)}}'' |- | 2011 | {{Не перакладзена 5|Monroe (тэлесерыял)|Monroe|4=Monroe (TV series)}} |- | 2012-2013 | ''{{нп5|Prisoners' Wives (тэлесерыял)|Prisoners' Wives|4=Prisoners' Wives}}'' |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|The Village (тэлесерыял)|The Village|4=The Village (2013 TV series)}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|The Musketeers (тэлесерыял)|The Musketeers|4=The Musketeers}} |- | 2015-2016 | ''{{нп5|Dickensian (тэлесерыял)|Dickensian||Dickensian (TV series)}}'' |- | 2017-2018 | ''{{нп5|Сарваць куш (тэлесерыял)|Сарваць куш||Snatch (TV series)}}'' |- | 2017-2021 | ''{{нп5|Younger (тэлесерыял)|Younger||Younger (TV series)}}'' |- | 2020-2022 | {{Не перакладзена 5|Bridgerton (тэлесерыял)|Bridgerton|4=Bridgerton}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Ten Percent (тэлесерыял)|Ten Percent|4=Ten Percent (TV series)}} |} === Музычныя відэакліпы === {| class="wikitable" !Год ! Назва ! Выканаўца ! Альбом ! Зноска |- | 2025 | «{{Не перакладзена 5|Camera (песня)|Camera|4=Camera (song)}}» | [[Эд Шыран]] | {{Не перакладзена 5|Play (альбом)|Play|4=Play (Ed Sheeran album)}} | <ref>{{Cite web|lang=en|url=https://1027vgs.com/2025/08/25/ed-sheeran-shoots-secret-music-video-in-croatia-with-bridgerton-star-phoebe-dynevor/|title=Ed Sheeran Shoots Secret Music Video in Croatia with Bridgerton Star Phoebe Dynevor|author=Quadri|first=Queen|date=2025-08-52|publisher=[[KVGS|102.7 VGS]]|access-date=2026-04-03}}</ref> |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Cпасылкі == * {{Imdb імя|3697443|name=Фібі Дынэвар}} * {{Rotten Tomatoes person|phoebe_dynevor|Фібі Дынэвар|name=Фібі Дынэвар}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-03}} {{DEFAULTSORT:Дынэвар Фібі}} [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1995 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] nc7rjo11v9sflwlq82zb7vl2gwmxtpy 0 805378 5143537 5143411 2026-05-19T15:33:13Z Feeleman 163471 5143537 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Андэрсан}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1996 — наш час }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ({{Lang-en|Natalie Jane Anderson}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>) — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «{{Не перакладзена 5|The Royal}}» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі {{Не перакладзена 5|Алісія Галахер|Алісіі Галахер|4=Alicia Gallagher}} у мыльнай оперы «{{Не перакладзена 5|Emmerdale}}» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «{{Не перакладзена 5|Wicked (мюзікл)|Wicked|4=Wicked (musical)}}». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «{{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}}» і «{{Не перакладзена 5|Loose Women}}». Пазней выканала ролю Лексі Калдэр у мыльнай [[Опера|оперы]] «{{Не перакладзена 5|Hollyoaks}}» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «{{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}}» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «{{Не перакладзена 5|Happy Valley (тэлесерыял)|Happy Valley|4=Happy Valley (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Boiling Point (тэлесерыял)|Boiling Point|4=Boiling Point (2023 TV series)}}», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}», знятым паводле [[раман]]а {{Не перакладзена 5|Харлан Кобэн|Харлана Кобэна|4=Harlan Coben}} для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|The Biz (тэлесерыял)|The Biz|4=The Biz (TV series)}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|Pop Idol}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Dalziel and Pascoe (тэлесерыял)|Dalziel and Pascoe|4=Dalziel and Pascoe (TV series)}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Holby City}} |- | 2005-2008 | {{Не перакладзена 5|The Royal}} |- | 2006 | {{Не перакладзена 5|Wire In The Blood}} |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | {{Не перакладзена 5|Emmerdale}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Your Face Sounds Familiar (тэлесерыял)|Your Face Sounds Familiar|4=Your Face Sounds Familiar (British TV series)}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|Loose Women}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}} |- | 2021-2022 | {{Не перакладзена 5|Hollyoaks}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | 2025-наш час | {{Не перакладзена 5|Coronation Street}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Вялікабрытаніі]] ck2rb34y9rih3w5xc83unb8ey50izi0 5143538 5143537 2026-05-19T15:33:30Z Feeleman 163471 /* Кіно */ 5143538 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Андэрсан}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1996 — наш час }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ({{Lang-en|Natalie Jane Anderson}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>) — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «{{Не перакладзена 5|The Royal}}» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі {{Не перакладзена 5|Алісія Галахер|Алісіі Галахер|4=Alicia Gallagher}} у мыльнай оперы «{{Не перакладзена 5|Emmerdale}}» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «{{Не перакладзена 5|Wicked (мюзікл)|Wicked|4=Wicked (musical)}}». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «{{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}}» і «{{Не перакладзена 5|Loose Women}}». Пазней выканала ролю Лексі Калдэр у мыльнай [[Опера|оперы]] «{{Не перакладзена 5|Hollyoaks}}» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «{{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}}» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «{{Не перакладзена 5|Happy Valley (тэлесерыял)|Happy Valley|4=Happy Valley (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Boiling Point (тэлесерыял)|Boiling Point|4=Boiling Point (2023 TV series)}}», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}», знятым паводле [[раман]]а {{Не перакладзена 5|Харлан Кобэн|Харлана Кобэна|4=Harlan Coben}} для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|The Biz (тэлесерыял)|The Biz|4=The Biz (TV series)}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|Pop Idol}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Dalziel and Pascoe (тэлесерыял)|Dalziel and Pascoe|4=Dalziel and Pascoe (TV series)}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Holby City}} |- | 2005-2008 | {{Не перакладзена 5|The Royal}} |- | 2006 | {{Не перакладзена 5|Wire In The Blood}} |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | {{Не перакладзена 5|Emmerdale}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Your Face Sounds Familiar (тэлесерыял)|Your Face Sounds Familiar|4=Your Face Sounds Familiar (British TV series)}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|Loose Women}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}} |- | 2021-2022 | {{Не перакладзена 5|Hollyoaks}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | 2025-цяпер | {{Не перакладзена 5|Coronation Street}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Вялікабрытаніі]] 3lwv2hyqc4841ztole8et6u1me21ckn 5143539 5143538 2026-05-19T15:34:26Z Feeleman 163471 афармленне 5143539 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Андэрсан}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1996 — наш час }} '''Наталі Джэйн Андэрсан''' ({{Lang-en|Natalie Jane Anderson}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm1653488/|title=Natalie Anderson|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>) — [[Вялікабрытанія|англійская]] [[Акцёр|актрыса]], [[Спявак|спявачка]] і [[Вядучы|тэлевядучая]]. Вядомасць атрымала дзякуючы ролі Стэлы Дэвэнпорт у [[Драма (жанр)|драме]] «{{Не перакладзена 5|The Royal}}» (2005—2008)<ref name=":0" />, а таксама ролі {{Не перакладзена 5|Алісія Галахер|Алісіі Галахер|4=Alicia Gallagher}} у мыльнай оперы «{{Не перакладзена 5|Emmerdale}}» (2010—2015)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.itv.com/emmerdale|title=Emmerdale|website=ITVX|access-date=2026-04-04|url-status=live}}</ref>. У 2009—2010 гадах выступала ў [[лондан]]скай пастаноўцы [[мюзікл]]а «{{Не перакладзена 5|Wicked (мюзікл)|Wicked|4=Wicked (musical)}}». З 2015 года рэгулярна з’яўлялася ў [[Тэлевізійная праграма|тэлепраграмах]] «{{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}}» і «{{Не перакладзена 5|Loose Women}}». Пазней выканала ролю Лексі Калдэр у мыльнай [[Опера|оперы]] «{{Не перакладзена 5|Hollyoaks}}» (2021—2022) і знялася ў [[Баявік (кінажанр)|баявіку]] «{{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}}» з [[Ліям Нісан|Ліам Нісан]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.digitalspy.com/soaps/hollyoaks/a37993904/hollyoaks-spoilers-natalie-anderson-lexi/|title=Hollyoaks casts ex-Emmerdale star Natalie Anderson as newcomer Lexi|website=Digital Spy|date=2021-10-18|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2023 годзе сыграла [[камэа]] у серыялах «{{Не перакладзена 5|Happy Valley (тэлесерыял)|Happy Valley|4=Happy Valley (TV series)}}» і «{{Не перакладзена 5|Boiling Point (тэлесерыял)|Boiling Point|4=Boiling Point (2023 TV series)}}», а таксама выступіла на сцэне ў тэатры «[https://www.hulltruck.co.uk/ Hull Truck]»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.kinopoisk.ru/showcaptcha?cc=1&form-fb-hint=2.20&mt=FC8722F702674E5A656AEC6D6FA31B4FE21CFF40350276061378B74AB9623295DC584B23F2689806AD939FFD24C02A291DC51388AD9C5DC1BAD6C4A2641C74AECD27A8EACAA722F456C1DEF610D0FB053F0CF857754FA53FFD7E061FAFB10AF76516E4F6D415550EA972CCC15DA7A8DB123A9CD9ACE306AF7432084A4CDD5F09408794F28EFB6DE5BBD5DC8B1E43146C286F787F8A9C411B2834EC8E2ACD25E62CAAD407100F0A6EF6B2A7921F803E4323FEFE42128197975B0BB30FD7D9F3E72F3E1B1918E6EE7D05B9CFECD882471E96AE7FAF6504968148DD878D9FDB639F226C2FE089B250F8353338&retpath=aHR0cHM6Ly93d3cua2lub3BvaXNrLnJ1L25hbWUvMTA5NzczMj8%2C_ceed745ef630344503b79b9f35ac58f7&t=2%252F1775325348%252F5d24b78aa69fc467c063507cd1b317ca&u=8459602945309320538&s=c7c11481e45ad193d4183a1e09466814|title=Яндекс|website=www.kinopoisk.ru|access-date=2026-04-04}}</ref>. У 2024 годзе сыграла Клер Уокер у серыяле «{{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}}», знятым паводле [[раман]]а {{Не перакладзена 5|Харлан Кобэн|Харлана Кобэна|4=Harlan Coben}} для платформы [[Netflix]]. == Фільмаграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|The Biz (тэлесерыял)|The Biz|4=The Biz (TV series)}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|Pop Idol}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Dalziel and Pascoe (тэлесерыял)|Dalziel and Pascoe|4=Dalziel and Pascoe (TV series)}} |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Holby City}} |- | 2005-2008 | {{Не перакладзена 5|The Royal}} |- | 2006 | {{Не перакладзена 5|Wire In The Blood}} |- | 2009 | ''Freight'' |- | 2010-2015 | {{Не перакладзена 5|Emmerdale}} |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Your Face Sounds Familiar (тэлесерыял)|Your Face Sounds Familiar|4=Your Face Sounds Familiar (British TV series)}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|Loose Women}} |- | 2015-2025 | {{Не перакладзена 5|This Morning (тэлепраграма)|This Morning|4=This Morning (TV programme)}} |- | 2021-2022 | {{Не перакладзена 5|Hollyoaks}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Memory (фільм, 2022)|Memory|4=Memory (2022 film)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Fool Me Once (тэлесерыял)|Fool Me Once|4=Fool Me Once (TV series)}} |- | 2025-цяпер | {{Не перакладзена 5|Coronation Street}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Андэрсан Наталі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1981 годзе]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання Англіі]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-05}} [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы Англіі]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра Вялікабрытаніі]] s73iy1sz35f2eh1qtlnm7ptx3j9bs69 0 805571 5143543 5143404 2026-05-19T15:35:51Z Feeleman 163471 5143543 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Шэлтан}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1990 — наш час }} '''Марлі Іў Шэлтан''' ({{Lang-en|Marley Eve Shelton}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0005420/|title=Marley Shelton|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-06}}</ref>) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольш вядомая ролямі Уэндзі Пэфэркорн у [[фільм]]е «{{Не перакладзена 5|The Sandlot}}» (1993), Кліенткі ў «{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}}» (2005), [[Урач|доктаркі]] Дакоты Блок у «{{Не перакладзена 5|Grindhouse (фільм, 2007)|Grindhouse|4=Grindhouse (film)}}» (2007), а таксама {{Не перакладзена 5|Джудзі Хікс||4=Judy Hicks}} у дзвюх частках {{Не перакладзена 5|Медыяфраншыза|кінафраншызы|4=Media franchise}} «{{Не перакладзена 5|Крык (фаншыза)|Крык|4=Scream (franchise)}}» (2011—2022)<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2020/09/love-victors-mason-gooding-dylan-minnette-scream-movie-1234574582/|title=Mason Gooding, Dylan Minnette And Mikey Madison Join Ensemble Of New ‘Scream’ Movie; Marley Shelton to Reprise Her Role|first=Justin|last=Kroll|website=Deadline|date=2020-09-10|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.chicagotribune.com/2022/01/13/scream-review-its-smug-bloody-and-fairly-entertaining-neve-campbell-leads-a-better-cast-than-this-latest-sequel-deserves/|title=‘Scream’ review: It’s smug, bloody and fairly entertaining. Neve Campbell leads a better cast than this latest sequel deserves.|website=Chicago Tribune|date=2022-01-13|access-date=2026-04-06}}</ref>. Сярод іншых работ актрысы — ролі ў фільмах «{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}}» (1997), «{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}}» (1998)<ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1047234049/weekend/|title=Pleasantville|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>, «{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}}» (1999), «{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}}» (2001), «{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}}» (2003), «{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}}» (2009) і «{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}}» (2018)<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/marley_shelton|title=Marley Shelton Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/year/2018/|title=Domestic Box Office For 2018|website=Box Office Mojo|access-date=2026-04-06|lang=en}}</ref>. Акрамя [[Кінамастацтва|кіно]], Шэлтан актыўна працавала і на [[Тэлебачанне|тэлебачанні]]. Яна здымалася ў [[Драма (жанр)|драматычным]] серыяле [[CBS]] «{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.vulture.com/article/matlock-recap-episode-14-game-day.html|title=Matlock Recap: What’s Behind Door No. 2523?|first=Noel|last=Murray|website=Vulture|date=2025-03-06|access-date=2026-04-06}}</ref>, пазней выканала адну з галоўных роляў у [[Кінафантастыка|фантастычнай]] драме {{Не перакладзена 5|Lifetime||4=Lifetime (TV channel)}} «{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}}», з’явілася ў [[Мюзікл|музычнай]] драме [[NBC]] «{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}}», а ў 2022—2023 гадах далучылася да акцёрскага складу серыяла {{Не перакладзена 5|Paramount+}}«{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}}». == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1991 |{{Не перакладзена 5|Grand Canyon (фільм, 1991)|Grand Canyon|4=Grand Canyon (1991 film)}} |- |1993 | data-sort-value="Sandlot, The" |{{Не перакладзена 5|The Sandlot}} |- |1994 |{{Не перакладзена 5|Hercules in the Underworld}} |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Nixon (фільм, 1995)|Nixon|4=Nixon (film)}} |- | rowspan="2" |1997 |{{Не перакладзена 5|Warriors of Virtue}} |- |{{Не перакладзена 5|Trojan War (фільм, 1997)|Trojan War|4=Trojan War (film)}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Pleasantville (фільм, 1998)|Pleasantville|4=Pleasantville (film)}} |- | rowspan="3" |1999 |{{Не перакладзена 5|Never Been Kissed}} |- | data-sort-value="Bachelor, The" |{{Не перакладзена 5|The Bachelor (фільм, 1999)|The Bachelor|4=The Bachelor (1999 film)}} |- |''Protect-O-Man'' |- |2000 |''Lured Innocence'' |- | rowspan="4" |2001 |{{Не перакладзена 5|Sugar & Spice}} |- |{{Не перакладзена 5|Valentine (фільм, 2001)|Valentine|4=Valentine (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Bubble Boy (фільм, 2001)|Bubble Boy|4=Bubble Boy (film)}} |- |''On the Borderline'' |- |2002 |{{Не перакладзена 5|Just a Kiss (фільм, 2002)|Just a Kiss|4=Just a Kiss (film)}} |- | rowspan="4" |2003 |''Moving Alan'' |- |{{Не перакладзена 5|Dallas 362}} |- |{{Не перакладзена 5|Uptown Girls}} |- |{{Не перакладзена 5|Grand Theft Parsons}} |- |2004 | data-sort-value="Old Man and the Studio, The" |''The Old Man and the Studio'' |- | rowspan="2" |2005 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Knocking}} |- |{{Не перакладзена 5|Sin City (фільм, 2005)|Sin City|4=Sin City (film)}} |- | rowspan="3" |2006 |{{Не перакладзена 5|American Dreamz}} |- |''Jesus, Mary and Joey'' |- | data-sort-value="Last Kiss, The" |{{Не перакладзена 5|The Last Kiss (фільм, 2006)|The Last Kiss|4=The Last Kiss (2006 film)}} |- | rowspan="3" |2007 |{{Не перакладзена 5|Death Proof}} |- |{{Не перакладзена 5|Planet Terror}} |- | data-sort-value="Fifth Patient, The" |{{Не перакладзена 5|The Fifth Patient}} |- |2008 |{{Не перакладзена 5|W. (фільм, 2008)|W.|4=W. (film)}} |- | rowspan="4" |2009 | data-sort-value="Perfect Getaway, A" |{{Не перакладзена 5|A Perfect Getaway}} |- |{{Не перакладзена 5|Women in Trouble}} |- | data-sort-value="Untitled" |{{Не перакладзена 5|(Untitled) (фільм, 2009)|(Untitled)|4=(Untitled) (2009 film)}} |- | data-sort-value="Mighty Macs, The" |{{Не перакладзена 5|The Mighty Macs}} |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Elektra Luxx}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Крык 4|Крык 4|4=Scream 4}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Decoding Annie Parker}} |- |2014 |''Mediation'' |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Solace (фільм, 2015)|Solace|4=Solace (2015 film)}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Rampage (фільм, 2018)|Rampage|4=Rampage (2018 film)}} |- |2022 | data-sort-value="Scream 5" |{{Не перакладзена 5|Крык (фільм, 2022)|Крык|4=Scream (2022 film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1990 |''{{Sortname|The|Family Man|The Family Man (American TV series)}}'' |- | rowspan="6" |1992 |''Up to No Good'' |- |{{Не перакладзена 5|Family Matters}} |- |''Bodies of Evidence'' |- |{{Не перакладзена 5|Camp Wilder}} |- |{{Не перакладзена 5|Crossroads (тэлесерыял)|Crossroads|4=Crossroads (1992 TV series)}} |- |{{Не перакладзена 5|Great Scott! (тэлесерыял)|Great Scott!|4=Great Scott! (TV series)}} |- | rowspan="2" |1993 |{{Не перакладзена 5|In the Line of Duty: Ambush in Waco}} |- |{{Не перакладзена 5|Angel Falls (тэлесерыял)|Angel Falls|4=Angel Falls (TV series)}} |- | rowspan="4" |1994 |{{Не перакладзена 5|Dead at 21}} |- |{{Не перакладзена 5|McKenna (тэлесерыял)|McKenna|4=McKenna (TV series)}} |- | data-sort-value="Friend to Die For, A" |{{Не перакладзена 5|A Friend to Die For}} |- |''Take Me Home Again'' |- |1995 |{{Не перакладзена 5|Cybill}} |- |1996 |{{Не перакладзена 5|When Friendship Kills}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Fantasy Island (тэлесерыял)|Fantasy Island|4=Fantasy Island (1998 TV series)}} |- | rowspan="2" |2004 |{{Не перакладзена 5|Dark Shadows (тэлесерыял)|Dark Shadows|4=Dark Shadows (2004 TV pilot)}} |- |{{Не перакладзена 5|Karen Sisco}} |- |2005 |{{Не перакладзена 5|American Dad!}} |- |2008-2009 |{{Не перакладзена 5|Eleventh Hour (тэлесерыял)|Eleventh Hour|4=Eleventh Hour (American TV series)}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Harry's Law}} |- |2013 |{{Не перакладзена 5|Mad Men}} |- |2014 | data-sort-value="Lottery, The" |{{Не перакладзена 5|The Lottery (тэлесерыял)|The Lottery|4=The Lottery (TV series)}} |- |2016 |''Heaven Sent'' |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Rise (тэлесерыял)|Rise|4=Rise (American TV series)}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Dirty John (тэлесерыял)|Dirty John|4=Dirty John (TV series)}} |- |2020 |{{Не перакладзена 5|Manhunt (тэлесерыял)|Manhunt|4=Manhunt (2017 TV series)}} |- |2022-2023 |{{Не перакладзена 5|1923 (тэлесерыял)|1923|4=1923 (TV series)}} |- |2024 |{{Не перакладзена 5|Tracker (тэлесерыял)|Tracker|4=Tracker (American TV series)}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Matlock (тэлесерыял)|Matlock|4=Matlock (2024 TV series)}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|5420}} * {{Rotten Tomatoes person|marley_shelton|Марлі Шэлтан|name=Марлі Шэлтан}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Шэлтан Марлі}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] [[Катэгорыя:Актрысы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] m05fc8j0pei0z528rfp2612y2wcxz09 0 805598 5143540 5143408 2026-05-19T15:34:43Z Feeleman 163471 5143540 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бойд}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1996 — наш час }} '''Уільям Натан Бойд''' ({{Lang-en|William Nathan Boyd}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|title=Billy Boyd Biography (1968-)|website=www.filmreference.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20170908021243/http://www.filmreference.com/film/15/Billy-Boyd.html|archive-date=2017-09-08|access-date=2026-04-06}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/billy_boyd|title=Billy Boyd Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-06}}</ref>) — [[Шатландыя|шатландскі]] [[акцёр]] і [[музыкант]]. Найбольш вядомы роляй [[Перэгрын Тук|Перэгрына «Піпіна» Тука]] ў кінатрылогіі «[[Уладар пярсцёнкаў (кінатрылогія)|Валадар Пярсцёнкаў]]» (2001—2003) [[рэжысёр]]а [[Пітэр Джэксан]]. Таксама сыграў Барэта Бондэна ў фільме «{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}}» (2003).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|title="'Lord of the Rings' Star Billy Boyd Added To Wizard World Comic Con Tulsa Roster, September 8–9"|website=fanexpohq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030752/https://wizardworld.com/news/lord-of-the-rings-star-billy-boyd-added-to-wizard-world-comic-con-tulsa-roster-september-8-9|archive-date=2018-10-29|access-date=2026-04-06|url-status=live}}</ref> == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Urban Ghost Story}} |- |1999 |Julie and the Cadillacs |- |2001 |[[Уладар пярсцёнкаў: Брацтва пярсцёнка|Валадар пярсцёнкаў: Брацтва Пярсцёнка]] |- |2002 |[[Уладар пярсцёнкаў: Дзве вежы|Валадар пярсцёнкаў: Дзве Вежы]] |- | rowspan="2" |2003 |[[Уладар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|Валадар пярсцёнкаў: Вяртанне караля]] |- |{{Не перакладзена 5|Master and Commander: The Far Side of the World}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Seed of Chucky}} |- | rowspan="3" |2005 |{{Не перакладзена 5|On a Clear Day (фільм, 2005)|On a Clear Day|4=On a Clear Day (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Stories of Lost Souls}} |- |{{Не перакладзена 5|Midsummer Dream}} |- |2006 |{{Не перакладзена 5|The Flying Scotsman (фільм, 2006)|The Flying Scotsman|4=The Flying Scotsman (2006 film)}} |- |2008 |{{Не перакладзена 5|Stone of Destiny (фільм, 2008)|Stone of Destiny|4=Stone of Destiny (2008 film)}} |- |2009 |{{Не перакладзена 5|Shoe at Your Foot}} |- | rowspan="2" |2010 |{{Не перакладзена 5|Pimp (фільм, 2010)|Pimp|4=Pimp (2010 film)}} |- |Glenn, the Flying Robot |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Irvine Welsh's Ecstasy}} |- | rowspan="3" |2012 |{{Не перакладзена 5|The Forger (фільм, 2011)|The Forger|4=The Forger (2011 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Dorothy and the Witches of Oz}} |- |{{Не перакладзена 5|Space Milkshake}} |- |2014 |[[Хобіт: Бітва пяці войскаў]] |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Mara and the Firebringer}} |- | rowspan="2" |2016 |Stoner Express |- |White Island |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Tell It to the Bees}} |- | rowspan="4" |2021 |{{Не перакладзена 5|The Loud House Movie}} |- |{{Не перакладзена 5|An Intrusion}} |- |{{Не перакладзена 5|Walking with Herb}} |- |Invisible Manners |- |2024 |{{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў: Вайна рахірым|Валадар пярсцёнкаў: Вайна рахірым|4=The Lord of the Rings: The War of the Rohirrim}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Dog Man (фільм, 2025)|Dog Man|4=Dog Man (film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1996 | {{Не перакладзена 5|Taggart}} |- | 1999 | Coming Soon |- | 2002 | {{Не перакладзена 5|Still Game}} |- | 2004 | ''Instant Credit'' |- | 2007 | ''Save Angel Hope'' |- | 2008 | {{Не перакладзена 5|Empty (тэлесерыял)|Empty|4=Empty (TV series)}} |- | 2011 | {{Не перакладзена 5|Moby Dick (серыял)|Moby Dick|4=Moby Dick (2011 miniseries)}} |- | 2012 | {{Не перакладзена 5|Casualty (тэлесерыял)|Casualty|4=Casualty (TV series)}} |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|Wild Things with Dominic Monaghan}} |- | 2015 | {{Не перакладзена 5|Motive (тэлесерыял)|Motive|4=Motive (TV series)}} |- | rowspan="3" | 2017 | {{Не перакладзена 5|Sofia the First}} |- | {{Не перакладзена 5|Snowfall (тэлесерыял)|Snowfall|4=Snowfall (TV series)}} |- | [[Сімпсаны]] |- | 2018, 2020 | {{Не перакладзена 5|Outlander (тэлесерыял)|Outlander|4=Outlander (TV series)}} |- | 2019 | [[Анатомія жарсці]] |- | 2020 | {{Не перакладзена 5|Hollywood (серыял)|Hollywood|4=Hollywood (miniseries)}} |- | 2021 | {{Не перакладзена 5|Doom Patrol (тэлесерыял)|Doom Patrol|4=Doom Patrol (TV series)}} |- | rowspan="2" | 2022 | {{Не перакладзена 5|NCIS: Hawaiʻi}} |- | {{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- | rowspan="2" | 2023 | [[The Legend of Vox Machina]] |- | {{Не перакладзена 5|That's My Jam (тэлесерыял)|That's My Jam|4=That's My Jam (British TV series)}} |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|The Wingfeather Saga}} |- | 2025 | Billy and Dom Eat the World |- | 2025 | {{Не перакладзена 5|Washington Black (тэлесерыял)|Washington Black|4=Washington Black (TV series)}} |} === Тэатр === {| class="wikitable" |+ ! Год ! Назва |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Макбет (п’еса)|Макбет|4=Macbeth}} |- | rowspan="2" | 2024 | rowspan="2" | {{Не перакладзена 5|Rosencrantz and Guildenstern Are Dead}} |- |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2003 год | {{Не перакладзена 5|Валадар пярсцёнкаў: Вяртанне караля (відэагульня)|Валадар пярсцёнкаў: Вяртанне караля|4=The Lord of the Rings: The Return of the King (video game)}} |- | 2004 год | [[The Battle for Middle-Earth|Валадар пярсцёнкаў: Бітва за Міжзем’е]] |- | 2006 г. | {{Не перакладзена 5|The Lord of the Rings: The Battle for Middle-earth II: The Rise of the Witch-king}} |- | 2013 год | {{Не перакладзена 5|Lego The Lord of the Rings (відэагульня)|Lego The Lord of the Rings|4=Lego The Lord of the Rings (video game)}} |- | 2019 год | {{Не перакладзена 5|Magic: The Gathering Arena||4=}} |- | 2020, 2022 | {{Не перакладзена 5|The Elder Scrolls Online}} |} == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [https://beecake.com/ Афіцыйны сайт] * {{Imdb імя|101710|Білі Бойд}} * {{Rotten Tomatoes person|billy_boyd|Білі Бойд|name=Білі Бойд}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Каралеўскай кансерваторыі Шатландыі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1968 годзе]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]] {{DEFAULTSORT:Бойд Білі}} aojra1gugv7qs2ib7mktb7x55epuc1v 0 805633 5143966 5123204 2026-05-20T11:15:16Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143966 wikitext text/x-wiki [[Файл:Odznaka 4 puł. - replika.jpg|міні|знак 4 палка Занёманскіх уланаў]] '''4-ы полк Занемскіх уланаў''' (4-ы полк) — кавалерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] войска Другой Польскай Рэспублікі . Полк дыслакаваўся ў Віленскім і Ваўкавыскім гарнізоне . Палкавое свята: 9 ліпеня — гадавіна штурму пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] у 1920 годзе. == Фарміраванне і змены арганізацыі == Вясной 1918 года генерал [[Юзаф Доўбар-Мусніцкі]] выдаў загад аб стварэнні 4-га палка ўланаў у складзе [[Польскі корпус|1-га Польскага корпуса]] ў [[Расія|Расіі]], але з-за раззбраення корпуса немцамі полк не быў створаны. 4-ы ўланскі полк пачалі рэальна фарміраваць 1 лістапада 1918 г. у [[Варшава|Варшаве]], асобныя швадроны таксама былі сфарміраваны ў [[Ломжа|Ломжы]], [[Млава|Млаве]], [[Плоцк|Плоцку]], [[Улацлавак|Влоцлавеку]], [[Беласток|Беластоку]] і [[Конін|Коніне]] . Афіцыйна заяўлялася, што 4-ы Занёманскі ўланскі полк працягваў традыцыі 4-га ўланскага палка [[Царства Польскае|Каралеўства Польскага.]] З 1921 года полк мог карыстацца назвай «4-ы Занёманскі ўланскі полк». == Польска-ўкраінская і польска-бальшавіцкая войны == З студзеня 1919 года полк удзельнічаў у баявых дзеяннях [[Польска-ўкраінская вайна|падчас польска-ўкраінскай вайны]] ў [[Львоў|Львоўскай]] вобласці. 10 мая 1919 г. яго адправілі ў [[Беласток]], дзе ён атрымаў узмацненне, а затым у поўным складзе накіравалі ў раён [[Масты]] - [[Ліда]], дзе ён быў першым польскім палком, які пераправіўся праз раку [[Нёман]]. Затым ён удзельнічаў ва ўзяцці [[Вільня|Вільні]] і баях у [[Беларусь|Беларусі]]. У ліпені 1920 года, супрацсаючы бальшавіцкаму наступу, полк праводзіў аперацыі па затрымцы прасоўвання ворага. За гэты час ён удзельнічаў у шэрагу бітваў, у тым ліку ў бітве пад [[Грабёнка (Чэрвеньскі раён)|Грабёнкай]] (9 ліпеня 1920 года), дзе разграміў тры пяхотныя палкі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]]. Напрыканцы адступлення дасягнуў ускраін Варшавы. З 15 жніўня 1920 года ўдзельнічаў у польскім контрнаступленні. Падчас тых бітваў ён зноў дасягнуў ракі [[Нёман]], дзе апроч бальшавікоў таксама змагаўся супраць літоўскіх войскаў. Яго ўдзел у вайне завяршыўся на лініі ракі [[Бярэзіна]], дзе ён заняў пазіцыі ў раёне [[Докшыцы|Докшыц]] да заключэння [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] ў 1921 годзе. === Мапа бавых дзеянняў палка === <gallery widths="150" heights="170" perrow="5"> Файл:Wyprawa_wilno_1919.png|link=Plik:Wyprawa_wilno_1919.png Файл:Bitwa_rakow_1919.png|link=Plik:Bitwa_rakow_1919.png Файл:Bitwa_borysow_1919.png|link=Plik:Bitwa_borysow_1919.png Файл:Ofensywa_4lipca1920.png|link=Plik:Ofensywa_4lipca1920.png Файл:Bitwa_II_suwałki.png|link=Plik:Bitwa_II_suwałki.png Файл:B_n_Niemnem.png|link=Plik:B_n_Niemnem.png </gallery> === Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары === {| class="wikitable" ! colspan="3" |[[Файл:Order_Virtuti_Militari_Krzyż_Srebrny.svg|злева|40x40пкс]] Салдаты палка, узнагароджаныя Сярэбраным крыжам Ваеннага ордэна Virtuti Militari за вайну 1918–1920 гг. |- | узводны Адам Бартасевіч | Улан Віктар Бічынскі No 4218 | узводны Ян Блох № 4222 |- | паручнік Вітольд Хлудзінскі | Сяржант Эўгеніюш Ціхоцкі № 4234 | Капрал Вінцэнты Чэрпікоўскі № 4298 |- | Сяржант Тадэвуш Чэхоўскі No4399 | палкоўнік Станіслаў Равіч-Дзевульскі | Старшы ўлан Юзэф Фокс No4300 |- | ратм. Вацлаў Гяцэвіч No5288 | паручнік Леон Ягодзінскі | Старшы ўлан Баляслаў Клімашэўскі № 4292 |- | Нябожчык паручнік Ежы Крафт № 4260 | старшы ўланСтаніслаў Краінскі | Улан Аляксандр Калакоўскі № 4362 |- | вохмістр Леон Лісоўскі № 4387 | Лейтэнант Вітольд Мараўскі | ратм. Міхал Навіцкі No5289 |- | Паручнік Марыян Юзэф Асоўскі No4271 | ратм. Уладзіслаў Розлаў No3864 | с.п. паручнік Тэафіл Скуратовіч № 4280 |- | вахм. Рышард Шчэпаньскі № 4243 | вахм Юзэф Шледзь №3940 | Капрал Станіслаў Тачылоўскі No4291 |- | Паручнік Антоні Густаў Віткоўскі № 4247 | с.п. паручнік Станіслаў Валоўскі № 4391 | Паручнік Вацлаў Здзярскі No4207 |- | Капрал Віктар Зялінскі № 4178 | | |} == Міжваенны перыяд == [[Файл:Delegacja_4_puł._u_marszałka_Edwarda_Rydza-Śmigłego_19_kwietnia_1937_NAC_1-W-549-2.jpg|міні|240x240пкс|Дэлегацыя 4-га палка ў маршалка [[Эдвард Рыдз-Сміглы|Эдварда Рыдз-Сміглы]] 19 красавіка 1937 г.]] Пасля заканчэння баявых дзеянняў полк быў адпраўлены ў Вільню, якая стала яго гарнізонам мірнага часу на ўвесь перыяд [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Другой Рэчы Паспалітай]]. 2 швадрон, маршавы баталь'ен і запасныя табары на выпадак вайны месціліся ў Ваўкавыску. У 1921 годзе Вярхоўнае ваеннае кіраўніцтва дазволіла выкарыстоўваць назву «Занеменскі». У 1927 годзе ён быў афіцыйна перайменаваны ў 4-ы полк Занеменскіх уланаў у гонар таго факту, што гэта быў першы польскі полк, які пераправіўся праз Нёман у баях за ўсходнюю мяжу [[Польшча|Польшчы]] . == Абарончая вайна 1939 года == У [[Польская абарончая вайна (1939)|вераснёўскай кампаніі]] полк пад камандаваннем падпалкоўніка Людаміра Высоцкага ваяваў у складзе Віленскай кавалерыйскай брыгады. Падыйшоў, на канцэнцэнтрацыю , але ня ўдзельнічаў у бітве пад Петркавым Трыбунальскім 2 верасня. У ноч з 5 на 6 верасня полк перамясціўся ў раён [[Сулееў|Сулеёва]], дзе павінен быў арганізаваць абарону на рацэ [[Піліца]]. 7 верасня ён сканцэнтраваўся ў раёне [[Пшысуха|Пшысухі]]. 8 верасня яна арганізавала абарону на поўдзень ад [[Радам|Радама]], дзе ўпершыню ўступіла ў суткі ў бой з нямецкімі бранятанкавымі войскамі. Уначы адышла на Мацеёвіцкі плацдарм, дзе абаранялася на наступны дзень. У ноч з 9 на 10 верасня полк панёс вялікія страты пры пераправе праз [[Вісла|Віслу]] каля Магнушэва (цяжкая зброя была патоплена, шмат салдат і яшчэ больш коней патанулі) і быў распылены. Ён перагрупаваўся на [[Вепш|рацэ Вепш]], дзе быў рэарганізаваны. З першапачатковага складу засталіся толькі штаб палка і 2-гі эскадрон. У склад палка былі ўключаны эскадрон [[13-ы Віленскі ўланскі полк|13-га Віленскага ўланскага палка]], дывізійны кавалерыйскі эскадрон 36-й пяхотнай дывізіі, 7-ы піянерскі эскадрон і 7-ы эскадрон сувязі. У склад палка таксама ўваходзілі некалькі танкаў з 61-й разведвальнай танкавай роты. Затым рэарганізаваны полк рушыў у раён [[Свіднік|Свідніка]]. Затым далучыўся да кавалерыйскай брыгады палкоўніка Ежы Грабіцкага з Кавалерыйскай аператыўнай групы генерала [[Уладзіслаў Андэрс|Уладзіслава Андэрса]] . 20 верасня ў жорсткіх баях яна захапіла горад Чэснікі, а 22 верасня атакавала Камароў. 24 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі Кавалерыйскай групы ён паспрабаваў пераправіцца ў [[Венгрыя|Венгрыю]]. 26 верасня палку ўдалося прарваць дарогу [[Львоў]] — [[Пшэмысль]], але ўначы ён сустрэў часткі [[Рабоча-сялянская Чырвоная армія|Чырвонай Арміі]] і быў вымушаны адступіць у лясы. 27 верасня полк на чале з камандзірам здаўся каля Медыкі, атрымаўшы ад немцаў ганаровую капітуляцыю. === Штандар === 4-ы Занёманскі ўланскі полк атрымаў два сцягі . Першы сцяг быў уручаны яму службай вайсковай хуткай дапамогі Куяўскаў ва [[Улацлавак|Улоцлавеку]]. Другі штандар быў прафінансаваны жыхарамі Лідскай, Мінскай і Эйшыцкай земляў у 1920 годзе. Сцяг быў урачыста ўручаны маршалам [[Юзаф Пілсудскі|Юзафам Пілсудскім]] 14 красавіка 1922 года ў Вільні, у трэцюю гадавіну вызвалення Вільні ад бальшавікоў. Лёс абодвух палковых сцягоў заставаўся невядомым да 2019 года {{Sfn|Satora|1990}} . Восенню 2019 года, дзякуючы супрацоўніцтву Інстытута археалогіі Варшаўскага ўніверсітэта, членаў Гістарычнай групы Таварыства «Згуртаванне Радаслава», міністра Міхала Дворчыка і [[Fundacja Wolność i Demokracja|Фонду «Свабода і дэмакратыя» быў знойдзены сцяг,]] падораны жыхарамі Лідскага, Мінскага і Эйшышскага рэгіёнаў. Гэты сцяг быў схаваны ў раёне Медыкі ў канцы верасня 1939 года пасля баёў і заставаўся схаваным на працягу 80 гадоў. 29 лістапада 2019 года ў Прэзідэнцкім палацы, у прысутнасці прэзідэнта Рэспублікі Польшча Анджэя Дуды, міністра нацыянальнай абароны, і прадстаўнікоў 9-га Вармінскага разведвальнага палка, прэзідэнт Фонду «Свабода і дэмакратыя» Ліла Любаневіч перадала сцяг Музею Войска Польскага . [[Файл:Sztandar_Pułku_4_Ułanów_Zaniemeńskich..jpg|міні|Сцяг 4-га Занёманскага палка ўланаў ля Прэзідэнцкага палаца падчас цырымоніі перадачы Музею Войска Польскага, 29 лістапада 2019 г.]] === Колеры === {| class="wikitable" !Вымпел ! Апісанне {{Sfn|Smaczny|1989}} |- |[[Файл:Prop_4pul.png|link=Plik:Prop_4pul.png|100x100пкс]] | Прапарэц (сіні і белы ) васількова-сіні і белы |- |[[Файл:Prop_dow_4pul.png|link=Plik:Prop_dow_4pul.png|100x100пкс]] | камандны прапар у 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_1szw_4pul.png|link=Plik:Prop_1szw_4pul.png|100x100пкс]] | прапар 1-й швадрона ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_2szw_4pul.png|link=Plik:Prop_2szw_4pul.png|100x100пкс]] | прапар 2-й швадрона ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_3szw_4pul.png|link=Plik:Prop_3szw_4pul.png|100x100пкс]] | прапар 3-й швадрона ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_4szw_4pul.png|link=Plik:Prop_4szw_4pul.png|100x100пкс]] | прапар 4 швадрона ў 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_5szwckm_4pul.png|link=Plik:Prop_5szwckm_4pul.png|100x100пкс]] | прапар 5 швадрона цяжкіх кулямётаў у 1939 годзе |- |[[Файл:Prop_plutlaczn_4pul.png|link=Plik:Prop_plutlaczn_4pul.png|100x100пкс]] | прапар сігнальнага ўзвода ў 1939 годзе |- ! Іншае ! Апісанне |- |[[Файл:Otok_chabrowy_2.png|link=Plik:Otok_chabrowy_2.png|100x100пкс]] | На [[Рагатыўка|рагатай]] шапцы — васількова- блакітны абадок . |- |[[Файл:Spod_4pul.png|link=Plik:Spod_4pul.png|100x100пкс]] | Доўгія штаны цёмна-сінія, васількавыя палоскі, белая аблямоўка |- |[[Файл:Lap_ul_IIRP.png|link=Plik:Lap_ul_IIRP.png|80x80пкс]] | [[Пятліцы|«Лапа»]] (да 1921 г. ) – пунсовая-кармазінавая |} == Бібліяграфія == * Stefan Bayer: Zarys historji wojennej 4-go pułku ułanów zaniemeńskich. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Krzysztof Filipow, Bohdan Wróblewski: Odznaki pamiątkowe Wojska Polskiego 1921–1939. Kawaleria. Warszawa: Feniks editions, 1992. ISBN 83-900217-3-0. * „Księga jazdy polskiej”: pod protektoratem marsz. Edwarda Śmigłego–Rydza. Warszawa 1936. Reprint: Wydawnictwo Bellona. Warszawa 1993 * „Rocznik Oficerów Kawalerji 1930”, Nakładem „Przeglądu Kawaleryjskiego”, Warszawa 1930. * Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 83-222-0377-2. * Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2003. ISBN 83-916663-5-2. * Lesław Kukawski: Historia pułku. W: 4 Pułk Ułanów Zaniemeńskich. Krzysztof Mijakowski (red.). Lublin: Edipresse Polska S.A., 2012, seria: Wielka Księga Kawalerii Polskiej 1918–1939. ISBN 978-7769-266-0. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Rocznik Lekarski Rzeczypospolitej Polskiej na 1938 rok. Warszawa: Naczelna Izba Lekarska, 1938. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945. Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-2043299-2. * Henryk Smaczny: Księga kawalerii polskiej 1914–1947: rodowody, barwa, broń. Warszawa: TESCO, 1989. ISBN 83-00-02555-3. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Awanse oficerskie w Wojsku Polskim 1935–1939. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 2003. ISBN 83-7188-691-8. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * {{Cite web|url=http://www.straty.pl/pl/szukaj|title=Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”|website=[[Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”]]|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=11 кастрычніка 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201011145707/http://www.straty.pl/pl/szukaj|url-status=dead}} * Jerzy Wojciechowski: Kawaleria w planie mobilizacyjnym „S”. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, 2010. ISBN 978-83-62046-24-9. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. * Zdzisław Żygulski (jun.), Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1988. ISBN 83-03-01483-8. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych z 1928, 1931 i 1934}} * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/Content/56603|title=Rocznik Oficerski Rezerw 1934|website=Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa|year=1934}} * Urzędowy spis: lekarzy, lekarzy dentystów, farmaceutów, felczerów, pielęgniarek, położnych, uprawnionych i samodzielnych techników dentystycznych oraz wykazy : aptek, szpitali, ubezpieczalni społecz., ośrodków zdrowia, przychodni samodzielnych oraz centrali i filii Państwowej Szkoły Higieny. Warszawa: Ministerstwo Opieki Społecznej, 1939. [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 4r9zkbuqk4ki3jwv0zagzx20g5e3ce4 0 805673 5143955 5123425 2026-05-20T10:31:59Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143955 wikitext text/x-wiki [[Файл:29pal.jpg|міні|знак 29 палка легкай артылерыі]] '''29-ы лёгкі артылерыйскі полк, Першы і Другі дывізіены палявой артылерыі Літоўска беларускіх дывізій,''' (29 pal) — лёгкія артылерыйская [[Воінскае фарміраванне|частка]] [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] і Польскай арміі Другой Польскай Рэспублікі . Загадам міністра ваенных спраў ад 7 жніўня 1920 года капітану Вацлаву Шалевічу было даручана арганізаваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]].На базе 2-й дывізіі 1-га Літоўска-Беларускага палявога артылерыйскага палка і 1-й дывізіі 216-га палявога артылерыйскага палка быў сфарміраваны 2-гі палявы артылерыйскі полк [[войска Сярэдняй Літвы]]. У верасні 1921 года 2-гі палявы артылерыйскі полк быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі палявы артылерыйскі полк. 31 снежня 1931 года міністр ваенных спраў, [[Маршал Польшчы|маршалак Польшчы]] [[Юзаф Пілсудскі|Юзэф Пілсудскі]] перайменаваў падраздзяленне ў 29 полк леккай артылерыі. Да 1939 года полк дыслакаваўся ў [[Гродзенскі гарнізон|Гродзенскім гарнізоне]] (1-я дывізія ў [[Сувалкі|Сувалках]] ). У вераснёўскай кампаніі 1939 ён ваяваў у складзе сваёй матчынай [[29-я пяхотная дывізія (Польская Рэспубліка)|29-й пяхотнай дывізіі]]. Дзве батарэі змагаліся ў абароне Варшавы. === Фарміраванне і баявыя дзеянні II/1-га п.л.а. 2-й Літоўска-Беларускай дывізіі === 2-гі батальён 1-га палка палявой артылерыі [[2-я Літоўска-Беларуская дывізія|2-й Літоўска-Беларускай дывізіі]] быў створаны загадам Генеральнага інспектара артылерыі ад 1 ліпеня 1919 г. Камандзірам быў прызначаны маёр Качэўскі. Месцам фарміравання стаў [[Ваўкавыск]]. За кароткі час была сфарміравана 4-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Чэслава Сапоцькі і 5-я батарэя пад камандаваннем лейтэнанта Адама Эпштэйна. У пачатку кастрычніка батальён атрымаў першыя гарматы і табаровыя вазы. У сярэдзіне кастрычніка падраздзяленне было перабазавана ў [[Ліда|Ліду]]. Там батальёну быў выдзелены адзін грузавік і пара мулаў. У лістападзе камандаванне 2-га батальёна прыняў маёр Ежы Колчак. У канцы года была арганізавана 6-я батарэя. У пачатку студзеня 1920 г. 4-й батарэі было выдзелена 37 коней і адпраўлена ў раён чыгуначнай станцыі Еўе на польска-літоўскай дэмаркацыйнай лініі. У пачатку сакавіка ўвесь 2 батальен быў адпраўлены ў [[Вільня|Вільню]]. Там ён атрымаў падмацаванне ў людзях і конях. Аднак частка людзей і амаль усе коні неўзабаве былі пераведзены ў іншыя часткі 1-га палка палявой артылерыі. 4 ліпеня 1920 года дывізія атрымала коннае падмацаванне. Камандаванне прыняў капітан Францішак Сарнэк. 9 ліпеня 2-я дывізія ўвайшла ў склад групы генерала [[Аляксандр Барушчак|Аляксандра Барушчака]], якая мела задачу абараняць Вільню. 11 ліпеня 1-ы ўзвод 5-й батарэі лейтэнанта Адвента пачаў бой. Дзейнічаючы ў складзе кавалерыйскай групы маёра Дамброўскага, каля 14:00 на поўнач ад Навасёлак адзінокая батарэя ўступіла ў паўтарагадзінны бой з бальшавіцкай пяхотай. Артылерысты былі выратаваны агнём польскага бронецягніка, які дазволіў абодвум аддзелам уцячы. 12 ліпеня 4-я батарэя капітана Уладзіслава Сонтага ўдзельнічала ў бітве на рацэ [[Вілія]] ў раёне [[Быстрыца (Астравецкі раён)|Быстрыцы]]. Яна падтрымлівала пяхоту і не давала бальшавікам пераправіцца праз раку. Сутыкнуўшыся з пагрозай акружэння, батарэя адышла ў Новавілейку. Апошняя частка 5-й батарэі прыкрывала Вільню ў раёне Пагулянкі і Мейшаголы, а штаб дывізіі і 6-я батарэя знаходзіліся ў распараджэнні генерала Барушчака. 14 ліпеня 4-я батарэя і ўзвод 5-й батарэі ўдзельнічалі ў бітве за Вільню. Перавага бальшавікоў і недахоп рэзерваў вымусілі польскія часткі пакінуць горад. Артылерыя адышла праз [[Ландварова|Ландвараў]] да Алькенікаў, адкуль яе эшалонам пераправілі ў Араны, дзе яна далучылася да рэшты 2-й дывізіі. 17 ліпеня дывізія пачала адступленне. 22 ліпеня яна дасягнула Васількова. Тут, з-за поўнага вычарпання рускіх гармат мадэлі 02, 4-я і 6-я батарэі былі пагружаныя ў эшалоны і перавезены ў Модлін. Там яны былі пераўзброены рускімі 48-лінейнымі гаўбіцамі. У гэты час 5-я батарэя вяла баі пад Гродна і Кузніцай. Падчас адступлення да Саколкі батарэя адкрыла лабавы агонь па праціўніку, які атакаваў маршаваю калону 5-й артылерыйскай брыгады, а 2 жніўня пад Зашковам аказвала агнявую падтрымку [[Войска Сярэдняй Літвы|2-й Літоўска-Беларускай брыгадзе]]. На працягу наступных дзён батарэя адбівала ўсе спробы бальшавікоў пераправіцца праз [[Нурэц|раку Нужэц]] . З 12 па 16 жніўня 5-я батарэя падтрымлівала сваю пяхоту ў напрамку Радзыміна. Адначасова 4-я і 6-я батарэі вялі баі пад Модлінам. 18 жніўня ўся 2-я дывізія была адпраўлена па чыгунцы ў Плятерава. Адтуль, не сустрэўшы ворага, яна прайшла праз Семятычы да [[Бельск Падляскі|Бельска]] і далей да Віслачы. 6 верасня яна дасягнула Новай Волі. 8 верасня 5-я батарэя падтрымала прамой наводкай рэйд конных стралкоў [[Літоўска-беларускія дывізіі|1-й Літ.-Бел. дывізіі]] ў тыл праціўніка каля Скробланаў і Юзэфава. Неўзабаве ўся дывізія была накіравана ў раён [[Аўгустаў|Аўгустова]]. Затым яна дасягнула [[Нёман|ракі Нёман]] праз [[Сэйны|Сейны]], Гібы і [[Друскенікі]]. Тут дывізія была падзеленая. 4-я батарэя была прыпісана да 2-й Літоўска-Бяльскай брыгады і дзейнічала ў напрамку Езёр, а 2-я дывізія разам з 1-й Літоўска-Бяльскай брыгадай рухалася ў напрамку [[Васілішкі|Васілішак]]. У ноч з 25 на 26 верасня 4-я батарэя змагалася з 63-й стралковай брыгадай каля Новай Руды, а рэшта дывізіі ў бесперапынным баі прабілася з Парэчча ў Васілішкі, дасягнуўшы 27 верасня м. Лебёда. У пачатку кастрычніка дывізія рушыла на [[Эйшышкі]]. === Фарміраванне і баявыя дзеянні I/216-га палка палявой артылерыі === 7 жніўня 1920 года Міністэрства ваенных спраў загадала сфарміраваць 1-ю дывізію 216-га палка палявой артылерыі добраахвотнікаў з Крэсаў. Дывізія была разгорнутая ў [[Грудзёндз|Грудзёндзе]] на базе рэзервовай батарэі 16-га палка палявой артылерыі. Камандзірам дывізіі быў прызначаны капітан [[Вацлаў Шалевіч]]. Камандзіраванне 1-й батарэяй прыняў лейтэнант [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)|Станіслаў Навіцкі]], камандзірам 2-й батарэі стаў другі лейтэнант Генрык Такарчык, а 3-й — лейтэнант Ян Фонберг. У першы ж дзень першыя добраахвотнікі прыбылі ў цытадэль Грудзёнд. Новасфарміраваная дывізія мела толькі 10 вінтовак; гармат у ёй не было. У канцы жніўня дывізія атрымала 12 «Яшчаў», стралковую зброю і кулямёты. Да пачатку верасня дывізія была гатовая да паходу. 8 верасня яна адправілася па чыгунцы ў Беласток. Там яна атрымала 12 рускіх гармат і коней. 29 верасня падраздзяленне было прыведзена ў баявую гатоўнасць, і неадкладна накіравалася на Гродна, а затым на Эйшышкі. З-за дрэннага стану коней 2 батарэю пакінулі ў Гродне. У Эйшышках яна была дададзена да II/1 палка палявой артылерыі Літоўска-Беларускай дывізіі. Менавіта тады адбылася першая сустрэча гэтых двух падраздзяленняў, якія пазней сфармавалі 29-ы полк палявой артылерыі. === Баі II/1 палка палявой артылерыі і I/216 Ппа за Вільню === 8 кастрычніка 1920 года польскія часткі укамлектаваныя з мясцовых беларусаў і палякаў пад камандаваннем генерала [[Люцыян Жалігоўскі|Люцыяна Жалігоўскага]] [[Бунт Жалігоўскага|рушылі ў бок Вільні]]. 9 кастрычніка каля ракі Вака адбыліся сутыкненні з літоўскімі часткамі. 1-я батарэя 1/216-ппа пад камандаваннем лейтэнанта Станіслава Навіцкага, дзейнічаючы з адкрытых пазіцый каля Слабодкі, знішчыла літоўскія кулямёты, а 3-я батарэя пад камандаваннем другога лейтэнанта Такарчыка, дзейнічаючы з пазіцый каля вёскі [[Войдаты (Вільня)|Войдаты,]] спыніла літоўскую [[Контратака|контратаку]]. У гэты час II/1 ппа Літоўска-Беларускай дывізіі падтрымліваў пяхоту ў бітвах пад [[Яшуны|Яшунамі]] і Рудамінам. Пасля стварэння [[Сярэдняя Літва|Сярэдняй Літвы]] 1/216 ппа быў перайменаваны ў 1/ Другога палка палявой артылерыі [[Войска Сярэдняй Літвы|войскаў Срэдняй Літвы.]] Абедзве батарэі гэтай дывізіі ўдзельнічалі ў бітвах за [[Ландварова|Ландвары]], Старыя Трокі і [[Трокі|Новыя Трокі]]. 16 кастрычніка ў раёне Старых Трокаў дывізія паспяхова адбіла моцныя атакі літоўскіх войскаў. 18 кастрычніка каля Велічкава 1-я батарэя ў адзіночку знішчыла моцны выпад літоўскай кавалерыі. Гэта была апошняя бітва, у якой удзельнічала дывізія. Неўзабаве 1-я дывізія была ўзмоцнена 2-й батарэяй, якая прыбыла з [[Гродна]]. 19 снежня дывізія з чатырох батарэй заняла чацвёртую лінію абароны ў Вільні. 1-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі ў Еразалімцы, 2-я батарэя — у Фаб'янішках, 3-я батарэя — у Буйвідзах, а 4-я батарэя — у Верках. У гэты час II/1-я Літоўска-Беларуская пяхотная дывізія абараняла Вільню ад літоўцаў. 13 кастрычніка яна змагалася пад Букішкамі; яе 5-я батарэя з адкрытых пазіцый вывела з ладу літоўскія кулямёты. Пазней II дывізія ўдзельнічала ў бітвах пад Мейшаголай, Мушнікамі і Грыцюнамі. Пад Грыцюнамі дывізія дачакалася перамір'е. === Рыцары Ордэна Віртуці Мілітары === # пар. Юзаф Адвэнт # кан. Баляслаў Бароўскі # агн. Людвіг Быкоўскі # бамб. Тадэўш Керсноўскі # кан. Вітальд Лопатт # узв.. Казімір Малкевіч # пар. [[Станіслаў Навіцкі (нар. 1890)]] # ппар. [[Антон Паўлуць (1888–1974)#Ордэны і ўзнагароды|Антон Паўлуць]] # ппар. Казімеж I Радзікоўскі # бамб. Казімеж Рдултоўскі # бамб. Браніслаў Руткоўскі # капітан [[Вацлаў Шалевіч]] Акрамя таго, 109 салдат палка атрымалі Крыж Заслугі Сярэдня Літоўскай Арміі . == Полк у мірны час == У выніку рэарганізацыі 2-га палка палявой артылерыі [[войска Сярэдняй Літвы]] ў ліпені 1921 года былі сфарміраваны тры артылерыйскія дывізіёны па дзве батарэі ў кожным, а ў верасні таго ж года 2-гі палк палявой артылерыі быў перайменаваны ў 29-ы Літоўска-Беларускі полк палявой артылерыі. Тады 2/4 палка палявой артылерыі, якая выконвала функцыі вучэбнай батарэі, была перададзена ў склад свайго асноўнага палка. Восенню 1922 года полк пераехаў на новыя месцы дыслакацыі. Штаб палка, 1-я і 2-я дывізіі былі размешчаны ў Гродне, а 3-я дывізія — у Сувалках. У 1923 годзе 1-я дывізія абмянялася гарнізонам з 3-й дывізіяй. Пасля пераводаў штаб палка і 2-я дывізія занялі Дамброўскія казармы ў [[Гродна|Гродне]], а 3-я дывізія — у Фолюшы. 9 кастрычніка 1924 года на 29-й авіябазе была сфарміравана асобная зенітная батарэя № 2. У красавіку 1926 года батарэя была рэарганізавана ў асобную зенітную артылерыйскую дывізію № 1. У гэты перыяд ёй таксама былі падпарадкаваны дапаможны склад узбраення № 3 і 3-я дывізія службы ўзбраення. У 1931 годзе зенітная артылерыйская дывізія стала самастойнай. У сувязі з рэалізацыяй «Плана мабілізацыі S» у 1928 годзе ў складзе 1-га батальёна ў Сувалках была сфарміравана 3-я батарэя. Батальён выконваў функцыі ахоўнага падраздзялення. Батарэя была расфармавана ў 1938 годзе<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}</ref>. Жыллёвыя ўмовы палка лічыліся недастатковымі. Адсутнасць крэдытаў перашкодзіла кардынальнаму рамонту. Сітуацыя палепшылася толькі з пачаткам вайны. Што тычыцца вучэбнай дзейнасці, то з красавіка 1932 года 3-дывтзіен меў вучэбны цэнтр плошчай 64,5 гектара ў Чахаўшчыне. Недахопам была адсутнасць крытага манежа ў Гродне. У 1934 годзе пачалося будаўніцтва стралковага ціра ў 2-давізіене. Спартыўная дзейнасць была сканцэнтравана ў секцыях Гродзенскага ваенна-спартыўнага клуба<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}</ref>. У 1920-х гадах усе гарматы адносіліся да катэгорыі «Б» і былі моцна зношаныя. У 1926/27 гадах у штатным узбраенні адсутнічала адна 75-мм гармата wz. 97, а яшчэ чатыры гарматы і дзве [[10 cm Feldhaubitze M. 14|100-мм гаўбіцы wz.]] [[10 cm Feldhaubitze M. 14|14]] знаходзіліся на рамонце. На палкавых мабілізацыйных складах не хапала артылерыйскага абсталявання, прызначанага для 29-га палявога артылерыйскага палка. Таксама не хапала бінокляў, компасаў, фуражных гармат, 30 кбк і 54 пісталетаў. У пазнейшыя гады полк атрымаў новыя гарматы wz. 97 і новыя гаўбіцы, на гэты раз польскай вытворчасці , wz. 14/19P<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 10.}}</ref>. [[Файл:29 DP w 1938.jpg|міні|29 дывізія пяхоты ў 1938 г.]] У 1930-я гады полк меў чатыры аўтамабілі: матацыкл CWS, джып, аўтамабіль CWS і грузавік Polski Fiat. У палку праводзілася абавязковае навучанне грамаце. Важнымі падзеямі ў жыцці палка былі нацыянальныя і ваенныя святы. У такія дні арганізоўваліся цырымоніі, парады, гульні і спартыўныя спаборніцтвы. Дзень свята палка быў абраны сімвалічна. 7 жніўня адносіўся да дня ў 1920 годзе, калі першыя добраахвотнікі з памежных тэрыторый далучыліся да 216-га добраахвотніцкага памежнага палка, сфарміраванага ў цытадэлі Грудзёндз. Гэты дзень, які фактычна адзначаўся як палкавае свята амаль з моманту стварэння палка, быў афіцыйна зацверджаны толькі «Журналам распараджэнняў Міністэрства ваенных спраў» № 16 ад 19 мая 1927 г., пункт 174. Ён даволі часта адзначаўся ў перыяд пажарнай школы, на Пагулянцы<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 12.}}</ref>. У другой палове 1930-х гадоў полк быў адным з найменш падрыхтаваных артылерыйскіх падраздзяленняў. Гэта пацвердзілі праверкі, праведзеныя генерал-інспектарам арміі Норвідам-Нойгебаўэрам. == 29 полк легкай артылерыі ў верасні 1939 == === Мабілізацыя і баявыя дзеянні === Згодна з планам мабілізацыі «W», увесь полк быў разгорнуты ў стане баявой гатоўнасці, прычым 1-я і 2-я дывізіі павінны былі быць абсталяваны 75-мм гарматамі мадэлі 97, а 3-я дывізія — 100-мм гаўбіцамі мадэлі 14/19P. Акрамя таго, полк мабілізаваў два аднаконныя абозы № 319 і 320 на 52 і 60 гадзін, а таксама аднаконную майстэрню для абаротаў № 317 на 60 гадзін<ref>{{Кніга|загаловак=Rybka i Stepan 2010, s. 306.}}</ref>. У сярэдзіне жніўня ў дывізіі, размешчанай у Сувалках, пачалося фарміраванне баявой батарэі. Яе задачай было непасрэдна абараняць гарнізон Сувалкаў ад нечаканага нападу з Усходняй Прусіі. Яе разгортванне ажыццяўлялася за кошт астатніх батарэй 1-й дывізіі. Пасля мабілізацыі 1-я батарэя была прызначана ў ахоўны раён уздоўж дарогі Сувалкі-Бакалажэва. 24 жніўня а 6:00 раніцы пачалася надзвычайная мабілізацыя для астатніх падраздзяленняў палка. У Сувалках 1-ы батальён прыняў рэзервістаў толькі на адзін дзень. 25 жніўня мабілізацыя была перанесена ў навакольныя вёскі. Пасля дасягнення маршавай гатоўнасці 1/29-ы ПАЛ (пла) разам з 41-м пяхотным палком (без свайго батальёна) адправіўся на прыглядную пазіцыю ў раёне Рачка-Шыплішкі. Яго 2-я батарэя дыслакавалася ў раёне Зялёнае Камедульскае<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 19-20}}</ref>. У той жа час мабілізаваліся падраздзяленні Гродзенскага гарнізона. Да вечара 25 жніўня 3-і батальён дасягнуў маршавай гатоўнасці. Калону з боепрыпасамі ўкамплектавалі 15 аўстрыйскіх кавалерыстаў. Толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню не хапала пісталетаў, і толькі дывізійнаму разведвальнаму падраздзяленню былі выдадзеныя шлемы французскага ўзору. Радыёстанцыі не атрымалі. 29 і 30 жніўня былі праведзены вучэнні па каардынацыі. На наступны дзень батальён рушыў на станцыю ў Гродна. Адпраўленне адбылося пасля абеду. 2-гі батальён спачатку мабілізаваўся ў казармах у Гродна і Фолюшы, а затым мабілізацыя была перакінута ў бліжэйшыя вёскі. 4-я батарэя сфарміравалася ў горадзе Трычы, 5-я батарэя — у вёсцы Адамавічы, а 6-я батарэя і калона з боепрыпасамі — у вёсцы Міцкевічы. Пісталетаў не хапала. 28 жніўня ўвесь 2-гі батальён быў прыведзены да прысягі ў Фолюшы. 29 жніўня батальён пагрузіўся ў эшалоны і адправіўся ў Варшаву. 30 жніўня эшалоны 2-га батальёна дасягнулі чыгуначнай станцыі Радзівілаў. Пасля высадкі яны адправіліся ў лясы на захад ад Равы Мазавецкай<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 21}}</ref>. У рамках агульнай мабілізацыі 29-я маршавая батарэя Пла была мабілізавана ў Гродна падчас першай хвалі агульнай мабілізацыі. У другой хвалі ўсеагульнай мабілізацыі 29-я пла мабілізавала рэзервовы цэнтр лёгкай артылерыі № 3 у Пружанах. Як і планавалася, 1 верасня 1939 года 41-ы пяхотны полк і I/29-ы пла полк знаходзіліся ў Сувалкскім рэгіёне<ref>{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}</ref>. Пасля высадкі ў Скерневіцах 3-я дывізія рушыла ў вёску Злота каля Глухава і арганізавала там прыпынак. 2 верасня былі атрыманы далейшыя загады аб маршы. Дывізія рушыла ў раён лясніцтва Блогі — Грабава — паўвостраў Уневель. 2-я дывізія рушыла ў гэты раён праз Спалу. Да світання наступнага дня прызначаныя раёны былі дасягнуты. Батарэі занялі агнявыя пазіцыі насупраць Малых Коньскіх. На працягу дня 3 верасня агнявыя пазіцыі 2-й дывізіі, асабліва 4-й батарэі, некалькі разоў падвяргаліся нападам нямецкай авіяцыі; два стралкі былі параненыя. У ноч з 3 на 4 верасня полк рушыў у раён Сулеёў-Тараска, дзе спыніўся разам з 76-м пяхотным палком. 3-я дывізія панесла першыя страты ў раёне Сулеёва. Раніцай I/29-ы пла (без 2-й і 3-й батарэй) быў высаджаны ў Скерневіцах. Яны адразу ж схаваліся ў навакольных лясах. Увечары разам з 41-м пяхотным палком (без двух батальёнаў) яны аднавілі марш да месца збору 29-й пяхотнай дывізіі. 5 верасня ў лесе каля Тараскі быў разбомблены палкавы цягнік з забеспячэннем. Каля 18:00 дывізія атрымала загад прасоўвацца да Белхатава са сваёй базы ў раёне Пётркува-Трыбунальскага<ref>{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 279.}}</ref>. Марш да Прудка пачаўся каля 20:00. Групы тых, хто выжыў, і вялікая колькасць багажу азначалі, што маршавая калона была дэзарганізавана і разгублена з самага пачатку. Далейшы хаос быў выкліканы камандуючым арміі, які асабіста кіраваў перамяшчэннем войскаў праз мост у Піліцы. Адначасова быў аддадзены загад аб абароне Сулеёва. Гэты загад быў аддадзены, сярод іншых, I/29 PAL (мінус дзве батарэі). Пасля таго, як была пацверджана нямецкая прысутнасць у раёне Пётркува-Трыбунальскага, запланаваны наступ на Белхатаў быў адменены, і дывізія была накіравана ў лясы каля Кола. Падчас маршу калона II дывізіі была атакавана нямецкай бранятэхнікай; з гэтага часу марш працягваўся па грунтовых дарогах<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 23.}}</ref>. Камандзір 3-й дывізіі не атрымаў загаду змяніць кірунак. Дывізія працягвала рухацца за батальёнам 1/76-га пяхотнага палка. Падчас маршу яны сустрэлі нямецкія бранятанкавыя і матарызаваныя падраздзяленні, якія начавалі. Некалькі бранятанкавых і матарызаваных машын былі знішчаны. Да світання 6 верасня яны дасягнулі моста праз раку Люцёну, недалёка ад калоніі Вітаў. Першай пераправілася батарэя 7/29-га ПАЛ. Пасля яе пераправу пачала калона з боепрыпасамі дывізіі. Аднак пад другім мостам 7-й батарэі абвалілася паверхня моста. Гэта затрымала пераправу астатніх батарэй. Каля 4:00 раніцы калона дасягнула дарогі Пётркув-Трыбунальскі–Чэнстахова. Дасягнуўшы Лонгінаўкі, калона была спынена кулямётным агнём. 7-я батарэя, якая ішла ў авангардзе, заняла агнявыя пазіцыі ўздоўж дарогі і адкрыла агонь. Агонь дывізіі быў надзвычай эфектыўным і прычыніў вялікія страты сярод калон забеспячэння нямецкай 1-й бранятанкавай дывізіі, размешчанай у раёне на поўдзень ад Лонгінаўкі і рыхтаванай да наступу. Шмат аўтамабіляў было знішчана, а некалькі танкаў загарэліся. Неўзабаве немцы з'явіліся з-за польскіх фарміраванняў. Атака была адбітая. Падпалкоўнік Станіслаў Сенкевіч, які камандаваў усімі сіламі, быў перакананы, што астатнія сілы дывізіі з'явяцца на полі бою ў любы момант. Ён загадаў працягваць атаку на Лонгінаўку. Неўзабаве польскія часткі апынуліся ў акружэнні і пачалі несці ўсё большыя страты. Каля 6:00 раніцы пачалася нямецкая танкавая атака. Усе гаўбіцы дывізіі вялі агонь прамым наводам, знішчыўшы шмат варожых танкаў. Манеўр па змене агнявых пазіцый праваліўся. Пярэднія часткі не змаглі падысці да пазіцый пад нямецкім агнём. Дзве гарматы з 8-й батарэі адышлі, але і яны заціхлі пад агнём кулямётаў танкаў. Ізаляванай 9-й батарэі ўдалося знішчыць пяць нямецкіх танкаў прамым наводам, а затым прасунуцца і спешыцца. На месцы засталася толькі адна гаўбіца. Наступныя дзве гаўбіцы разам з узводам калоны боепрыпасаў былі неўзабаве заспетыя знянацку і, з падбітымі конямі, засталіся на полі бою. Толькі апошняму стралку ўдалося адысці, заняць агнявую пазіцыю каля чыгуначнай насыпі і адкрыць агонь па танках. Аднак увесь экіпаж неўзабаве быў забіты, што паклала канец барацьбе за 9-ю батарэю<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 25.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 280.}}</ref>. Астатняя частка дывізіі працягвала баі, пакуль яе залогі не былі альбо забітыя, альбо параненыя. Сярод забітых быў камандзір 3-й дывізіі, капітан Зыгмунт Шымыслік; некаторыя з тых, хто выжыў, былі ўзяты ў палон немцамі. Да 7:00 раніцы бой скончыўся. Некаторыя салдаты былі захоплены ў палон, іншыя далучыліся да IV/19-га лёгкага артылерыйскага палка маёра Генрыка Шпальтэнштэйна, падзяліўшы той жа лёс, што і гэтая група. Толькі сёмая батарэя, нягледзячы на ​​страту дзвюх гаўбіц, 24 забітых і сем параненых, здолела вырвацца з апоры і дабрацца да лесу Спала. Яно дзейнічала ў гэтым раёне два тыдні, пасля чаго яго камандзір, капітан Зыгмунт Ежыкевіч, распусціў падраздзяленне, закапаўшы зброю і разабраўшы абедзве гаўбіцы<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 26.}}</ref> 6 верасня камандаванне 29-й дывізіі ПАЛ, 2-гі батальён, 29-ы дывізіён цяжкай артылерыі і палкавыя вагоны з забеспячэннем знаходзіліся ў раёне вёскі Кола.[32] Батарэі занялі агнявыя пазіцыі каля дарогі, з напрамкам агню ў напрамку Пётркув–Сулеёў, адкуль чакалася з'яўленне нямецкай бронетэхнікі. Камандзір 29-й пяхотнай дывізіі не меў сувязі з падраздзяленнямі ў раёне Сулеёў, гэта значыць III/76-м пяхотным палком, 41-м пяхотным палком (без 1-га і 2-га батальёнаў) і I/29-й дывізіяй ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй). Каля поўдня паступіў загад пераправіць падраздзяленні праз раку Піліцу. Планавалася канцэнтрацыя падраздзяленняў у раёне Смарджэвіцэ–Тварда. Частка 2-га батальёна была накіравана ў Тамашаў для пераправы праз раку па мосце. Пагроза паветранага нападу вымусіла камандзіра 6-й батарэі, капітана Яна Полака, аддаць загад аб рассредоточаным маршы. Нягледзячы на ​​гэта, падраздзяленне страціла 4 забітых і 8 параненых салдат, а таксама 12 коней і боепрыпасную лодку. 4-я батарэя, атакаваная некалькімі самалётамі Ju-87, страціла некалькі параненых стралкоў; таксама загінула некалькі коней. Увечары быў выдадзены новы загад аб абароне Інаўлодзькага лесу. I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) быў падпарадкаваны Віленскай кавалерыйскай брыгадзе і выкарыстоўваўся для аховы рэк Піліца і Чарна. Іншы загад загадаў I/29 ПАЛ злучыцца са сваёй дывізіяй праз Апочна. Натоўпы бежанцаў, якія блакавалі дарогі, адсутнасць астатніх батарэй і бесперашкоднае адступленне прывялі да зніжэння псіхічнай устойлівасці многіх салдат. Раптам пачуўся крык «танкі», пачалася паніка. У наступнай блытаніне некаторыя салдаты пакінулі шэрагі і аддзяліліся ад падраздзялення. На світанні 7 верасня рэшткі 29 ПАЛ дасягнулі пункта прызначэння. Падраздзяленні працягвалі рухацца да лясоў каля Брудзевіц. Да вечара ў лесе каля лесніцкага дома Гелзова знаходзіліся, сярод іншых, камандаванне 29 ПАЛ, I/29 ПАЛ (без 1-й і 2-й батарэй) і II/29 ПАЛ. На змярканні, пакуль фармавалася калона, уся тэрыторыя была абстраляна моцным, хоць і недакладным, дальнабойным артылерыйскім агнём. Пачалася паніка, якую эфектыўна стрымліваў падпалкоўнік Тадэвуш Граф, які знаходзіўся на месцы здарэння. Неўзабаве стала зразумела, што абстрэл быў учынены нямецкімі дыверсантамі, пераапранутымі ўцекачоў, і чалавекам у форме афіцэрскага курсанта. Яны наводзілі на мэты ракетамі. Злоўленыя на гарачым, яны былі расстраляныя на месцы.[35] Верагодна, менавіта тады частка камандавання I/29 PAL разам з 3-й і 5-й батарэямі, якія ішлі асобна, аддзяліліся ад маршавай калоны. 8 верасня раніцай частка артылерыі прайшла праз Оджывал. Тут атакавала нямецкая 13-я пяхотная дывізія. 6-я батарэя ўдзельнічала ў адбіцці нападу немцаў. Падчас змены пазіцый страты былі як сярод людзей, так і сярод коней. Каля 13:00 нямецкі бранява-матарызаваны атрад атакаваў штаб 29-й пяхотнай дывізіі. Тады адбылося яго канчатковае рассейванне, і падраздзяленні спантанна накіраваліся да ракі Вісла. Паранены камандзір 29-й пяхотнай дывізіі быў эвакуяваны ў Дэмблін. Разам з ім адышоў і камандзір пяхотнага полка 29-й пяхотнай дывізіі палкоўнік Улодзімеж Арваніці. У рэшце рэшт рэшткі 29-й пяхотнай дывізіі дасягнулі раёна Улува. Тут 4-я батарэя заняла агнявыя пазіцыі і разам з ротай веласіпедыстаў прыкрывала адступленне рэшткаў 13-й і 29-й пяхотных дывізій. Адтуль у ноч з 9 на 10 верасня камандаванне палка і 2-гі батальён (без 5-й батарэі) рушылі ў лясы каля Ставішына, а наступнай ноччу дасягнулі лясоў на поўнач ад Цэцылоўкі. У гэтым раёне да падпалкоўніка Графа далучыліся батальёны III/76 пяхотнага палка і III/81 пяхотнага палка, а таксама дывізія I/3 цяжкага артылерыйскага палка. Гэтая група адбіла нямецкую атаку з Гловачова, пасля чаго да змяркання 11 верасня вёўся перастрэлка. Падчас баёў 4-я батарэя ўступіла ў бой з нямецкай артылерыйскай батарэяй. У выніку варожыя гарматы былі вымушаны змоўкнуць, і падраздзяленне капітана Ксаверыя Смольскага страціла 4 забітымі і 5 параненымі. У ноч з 11 на 12 верасня польскія падраздзяленні адарваліся ад немцаў і адступілі да ракі Вісла. Рэшткі 29-га палка ішлі ў адзіночку, без пяхотнага прыкрыцця, спрыяючы атакам нямецкіх дыверсантаў. Камандзір 29-га палка, падпалкоўнік Тадэвуш Граф, быў цяжка паранены падчас баёў з пераследуючымі нямецкімі падраздзяленнямі. Пасля яго камандаванне рэшткамі палка і ўсёй групай прыняў камандзір 2-га эскадрону, маёр Ян Матушэўскі.У ноч з 13 на 14 верасня 4-я батарэя і большая частка забяспечвальнага цягніка палка пад кіраўніцтвам лейтэнанта Мар'яна Ведэра дасягнулі ракі Вісла ў раёне Падоле-Нове, на ўсход ад Мнішава. 4/29-ы батальён быў атакаваны нямецкай авіяцыяй. З-за адсутнасці пераправы лішняе абсталяванне было патапленае, і раку перапраўлялі невялікімі групамі<ref>{{Кніга|загаловак=Galster 1975, s. 281.}}</ref>. 9 верасня 3-я і 5-я батарэі, якія разышліся па дарозе, дасягнулі раёна Грабавы Лас на захад ад Гловачова. 10 верасня яны рушылі ўздоўж паўночнага берага ракі Радомка ў бок Віслы. Камандаванне ўзяў на сябе капітан 3-й батарэі Станіслаў Патоцкі. Падчас маршу атакавалі нямецкія бранятанкавыя перадавыя сілы, якія былі паспяхова разгромлены, а 5-я батарэя адкрыла агонь у адказ. Апоўдні 11 верасня батарэі дасягнулі лесу на поўнач ад Рычывала. Былі зроблены спробы прарвацца праз нямецкую 1-ю дывізію цяжкай артылерыі. Гэтыя спробы паўтараліся да світання 12 верасня, але ўсе спробы скончыліся няўдачай. У рэшце рэшт, невялікім групам артылерыстаў з 29-га палка, якія засталіся без абсталявання на полі бою або разабранага ў лесе, удалося вырвацца з акружэння. Падчас сутычкі з нямецкім патрулём камандзір 3-й батарэі капітан Станіслаў Патоцкі быў забіты. Рэшткі 3-й і 5-й батарэй пераправіліся праз Віслу і, дасягнуўшы Варшавы, увайшлі ў склад 5-й дывізіі цяжкай артылерыі, удзельнічаючы ў абароне сталіцы.<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}</ref> Да світання 14 верасня рэшткі II/29-й ппа маёра Яна Матушэўскага змаглі пераправіцца праз Віслу з шасцю гарматамі. Дзякуючы знойдзенай баржы ім удалося пераправіць 6-ю батарэю і дзве гарматы з 4-й батарэі.Увечары дывізія трапіла пад агонь нямецкіх дыверсантаў. Іх агонь быў сканцэнтраваны ў асноўным на 4-й батарэі. Затым камандзір 2-га ўзвода 4-й батарэі, запасны другі лейтэнант Станіслаў Зелінскі, і курсант Меер разрадзілі адну гармату і адкрылі агонь па дыверсантах. У спешцы першыя снарады былі выпушчаныя без запалаў. Толькі пасля выкарыстання баявых снарадаў і пасля таго, як у бой уступіў другі наводчык, кулямётны агонь сціх<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 29.}}</ref>. На правым беразе Віслы маёр Матушэўскі ўстанавіў кантакт з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. У ноч з 16 на 17 верасня II/29-я ппа выйшла з раёна Мнішава ў лясы на поўнач ад Вільгі. Адтуль у складзе групоўкі 19-й пяхотнай дывізіі рушыла ў напрамку Натолін-Чарнавец і 17 верасня дасягнула раёна Осека. Тут быў загаданы перапынак. Каля 18:00, пакуль фарміравалася маршавая калона, пяць бронеаўтамабіляў атакавалі польскія часці. Артылерысты 2-й дывізіі адкрылі агонь, прымусіўшы бронеаўтамабілі адступіць. Калона рушыла ў напрамку Отвоцка. Раніцай 18 верасня яна дасягнула Яблоны каля Отвоцка. Тут яна спынілася на дзень. На змярканні рушыла ў напрамку Фаленіцы, дасягнуўшы яе на світанні 19 верасня. Пачалася арганізацыя перыметральнай абароны. Камандаванне артылерыяй усёй групы было даручана маёру Матушэўскаму. Артылерыя мела 14 гармат і адну адзінку боепрыпасаў на ствол. Раніцай 19 верасня ў раёне яўрэйскага санаторыя была арганізавана абарона. 4-я батарэя была ўкамплектавана пяхотнымі добраахвотнікамі. Каля поўдня пачалася нямецкая атака. Баі працягваліся ўвесь дзень. Каля 22:00 камандзір групы палкоўнік Калінскі аддаў загад знішчыць пакінутыя дзеючыя гарматы і прарвацца да Варшавы невялікімі групамі. Большасць салдат 29-га палка не змаглі гэтага зрабіць і на наступны дзень былі ўзятыя ў палон немцамі. Падчас пераправы праз Віслу разведвальныя падраздзяленні 4-й і 6-й батарэй, частка разведвальнага падраздзялення II/29-га эскадрону ПАЛ і разведвальнае падраздзяленне 29-га ПАЛ страцілі сувязь з асноўнай групай 29-га ПАЛ і рушыла [[Люблін|на Любельшчыну]]. Пасля кароткай прыпынку ў раёне Мацеёвіц, падбіраючы па дарозе асобных салдат 29-га ПАЛ, разведвальныя падраздзяленні рушылі на ўсход да Замосця. У Замосці з іх была сфарміравана артылерыйская батарэя. Затым, змагаючыся па дарозе з нямецкімі бранятанкавымі і матарызаванымі штурмамі, батарэя накіравалася ў раён Тамашава-Любельскага, куды прыбыла 24 верасня. З-за акружэння нямецкімі і савецкімі войскамі батарэя паспрабавала прарвацца ў ноч з 24 на 25 верасня. Спроба правалілася, батарэя была расфармавана, і большая частка салдат трапіла ў рукі савецкіх войскаў. '''У абароне Варшавы.''' 1 верасня эскадрылля I/29 PAL была размешчана ў раёне [[Аўгустаў|Аўгустова]] для прыкрыцця мабілізацыі. Увечары батарэя 1/29 PAL разгарнулася для баявога дзеяння. У ноч з 1 на 2 верасня батарэі пачалі марш на [[Сувалкі|Сувалк]]<nowiki/>і, каб пагрузіцца на чыгуначныя транспарты і рухацца ўслед за сваім галоўным палком. 2 верасня транспарты камандавання эскадрыллі — 3-й, 2-й і 1-й батарэй — адправіліся. Падчас пасадкі 2/29 PAL была разбамблена, у выніку чаго было страчана сем параненых стралкоў; падчас транспарціроўкі батарэя яшчэ двойчы была безвынікова разбамблена нямецкай авіяцыяй. Маршрут пралягаў праз Аўгустоў, Лососьну каля Гродна, Беласток, Тлушч, Варшаву і далей на Скерневіцы. 3 верасня па загаду брыгаднага генерала Валерыяна Чумы, камандуючага абаронай Варшавы, 2-я і 1-я батарэі, размешчаныя на чыгуначнай станцыі на правым беразе Варшавы, былі выгружаны з чыгуначных транспартаў. 4 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ была перакінута ў Охоту, а 2/29-га — у Мокотаў. Абедзве батарэі былі размешчаны ў якасці супрацьтанкавай і дапаможнай артылерыі для стральбы прамой наводкай на вуліцах Воля і Охота. З 5 па 8 верасня з дапамогай мірных жыхароў былі пабудаваны гарматныя пазіцыі, сховішчы для экіпажаў і сховішчы для боепрыпасаў. Выкарыстоўваючы два прызначаныя грузавікі, на батарэях, атрыманых са складоў у Пальмірах пад Варшавай, было сабрана 12 агнявых разлікаў. 8 верасня батарэя 1/29-га батальёна ПАЛ адкрыла агонь па нямецкай разведцы, знішчыўшы адзін танк і вымусіўшы падраздзяленне адступіць. 9 верасня абедзве батарэі ўступілі ў бой з нямецкай 4-й танкавай дывізіяй, якая атакавала Охоту і Волю; У той дзень гарматы 1-й і 2-й батарэй знішчылі 17 нямецкіх танкаў і некалькі іншых транспартных сродкаў. 10 верасня абедзве батарэі працягвалі баі, але з крыху меншай інтэнсіўнасцю. Для 1-й батарэі была набыта яшчэ адна гармата. На працягу наступных некалькіх дзён нямецкія пазіцыі падвяргаліся абстрэлу, знішчаючы агнявыя кропкі і нямецкія пяхотныя групы. З 15 верасня 2/29-ы палок ПАЛ падтрымліваў баі IV батальёна 21-га пяхотнага палка. 21 верасня ў цяжкіх баях батарэя 2/29-га палка ПАЛ спыніла наступ нямецкай пяхоты, знішчыўшы дзве нямецкія пяхотныя гарматы на вуліцы Адыньца разам з іх разлікамі. 23 верасня да абедзвюх батарэй 29-га палка ПАЛ была дададзена батарэя 3/10-га лёгкага артылерыйскага палка, а маёр Ян Матушэўскі прыняў камандаванне адноўленай 1-й дывізіяй 29-га палка ПАЛ, якая прарвалася да Варшавы з рэшткамі 13-й пяхотнай дывізіі. 25 верасня 2-я батарэя вяла асабліва цяжкія баі каля вуліцы Пулаўскай. 27 верасня баі працягваліся ўздоўж участка абедзвюх батарэй. 29 верасня адноўленая 1-я дывізія рушыла ў Лазенкі, дзе адбылася капітуляцыя. Частка зброі была схавана, частка пашкоджана, а астатняя здаліся ў [[Палац Лазенкі|парку Лазенкі]]. '''Аддзел збору надвышак 29 палку палявой артылерыі''' Пасля мабілізацыі пад камандаваннем маёра Стэфана Свінарскага быў арганізаваны атрад па зборы надвышак. У складзе атрада разам з маршавай батарэяй было некалькі дзясяткаў афіцэраў і каля 1000 шэраговых. Салдаты, якія не ўваходзілі ў склад маршавай батарэі, былі ў дрэннай якасці вопратцы або зусім не былі апранутыя ў форму. У атрада не было артылерыйскага абсталявання, а самі салдаты былі без зброі. 2 верасня казармы палка былі разбамбленыя Люфтвафэ, але атрад не панёс страт. 9 верасня атрад па зборы лішкаў быў перакінуты з Гродна ў Вільню. Яго форма была папаўнена, і ён быў часткова абсталяваны стралковай зброяй. З OZN 29 PAL былі сфарміраваны чатыры лішнія батарэі. Акрамя маёра Стэфана Свінарскага, у склад атрада ўваходзілі: капітан Караль Выжыкоўскі (афіцэр па мабілізацыі палка), другі лейтэнант артылерыі Мар'ян Ежы Худзінскі, другі лейтэнант-рэзідэнт. Рышард Пётр Ганасінскі (малодшы ветэрынарны хірург), прызваны на актыўную службу, і некалькі дзясяткаў афіцэраў запасу, у тым ліку лейтэнанты Тадэвуш Борнгольц, Станіслаў Міхал Дрэўноўскі, Станіслаў Грахоўскі, Эдвард Марцінкевіч, Людвік Срочынскі, Юзэф Салецкі, Рымша, Бернацкі, Дзяжынскі, Тобіяш, Зэцэр і Генрык Зельвіндэр. 18 верасня тры батарэі падраздзялення пакінулі Вільню, прайшлі праз Ландвараў да горада Завясы і 19 верасня былі інтэрнаваны ў Літве<ref>{{Кніга|загаловак=Drewnowski 1942, s. 97-100.}}</ref>. 4-я батарэя залішак прыкрывала Вільню з боку Ліпоўкі, адкуль яна дасягнула Ландвараў вечарам 18 верасня. 19 верасня яна дасягнула горада Завяс. Яна адышла ўздоўж літоўскай мяжы; 23 верасня перасекла мяжу ў Кадэшы. Маршавая батарэя 29 PAL знаходзілася ў Гродне да 15 верасня, чакаючы загаду аб маршы на фронт. 15 верасня ён дабраўся чыгункай да Вільні і быў размешчаны ў Трускаланскіх казармах. 18 верасня разам з іншымі падраздзяленнямі рушыў у бок літоўскай мяжы, якую перасек днём 19 верасня. У чэрвені 1940 года, пасля анексіі Літвы, салдат перакінулі на савецкую тэрыторыю. Частку афіцэраў адправілі ў [[лагер НКВД у Гразоўцы]]. У жніўні 1941 года яны былі вызвалены з лагера і прыняты ў Польскія ўзброеныя сілы ў СССР. Арганізатарам і першым камандзірам 6-га палка палявой артылерыі стаў маёр Свінарскі<ref>{{Кніга|загаловак=Zarzycki 1999, s. 41-42.}}</ref>. '''Камандзіры палка''': * Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 7 жніўня 1920 г.) * Падпалкоўнік Густаў Ладзінскі (з 14 кастрычніка 1921 г.) * Капітан [[Вацлаў Шалевіч]] (з 16 лютага 1922 г.) * Палкоўнік Ян Сузін (15 ліпеня 1922 – IX 1925) * Падпалкоўнік [[Фуад Аляксандровіч]] (з 1925) * Падпалкоўнік Ежы Касацкі (28 снежня 1925 / 3 лютага 1926 — 24 ліпеня 1928 → акруговы конны інспектар у Львове) * Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў Міхал Гноінскі (25 жніўня 1928 г. — 20 верасня 1930 г. → камандзір СПА. ) * Падпалкоўнік / палкоўнік мастацтваў [[Jan Drejman|Ян Дрэйман]] (7 кастрычніка 1930 г. — лістапад 1935 г.) * Падпалкоўнік / палкоўнік Улодзімеж Арваніці (25 лістапада 1935 г. — 24 жніўня 1939 г. → камандзір артылерыі 29-й пяхотнай дывізіі) * Падпалкоўнік арт Тадэвуш Граф (25 жніўня – † 12 верасня 1939) == Зноскі == {{Крыніцы}} == Бібліяграфія == * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * {{Cite web|url=http://www.sbc.org.pl/dlibra/publication/13481?tab=1|title=Dzienniki Rozkazów Ministerstwa Spraw Wojskowych}} * {{Cite web|url=http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|title=Przebieg służby we wrześniu 1939 roku|first=Stanisław Michał|last=Drewnowski|website=[[Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie|IPMS]]|year=1942|access-date=7 красавіка 2026|archive-date=5 жніўня 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805220715/http://polishinstitute.com/B/b_110a.pdf|url-status=dead}} * Karol Lucjan Galster: Księga Pamiątkowa Artylerii Polskiej 1914–1939. Londyn: Nakładem Koła Oficerów Artylerii Polskiej na Obczyźnie, 1975. * Roman Łoś: Artyleria polska 1914–1939. Warszawa: Wydawnictwo "Bellona", 1991. ISBN 83-11-07772-X. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6. * Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5. * Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1. * Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918–1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918–1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2. * Henryk Spaltenstein: Zarys historji wojennej 29–go Litewsko–Białoruskiego Pułku Artylerii Polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1930, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920. * Piotr Zarzycki: 29 Pułk Artylerii Lekkiej. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 1999, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej, zeszyt 112. ISBN 83-87103-87-X. * Maciej Wyrwa: Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940. Pruszków: Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, 2015. ISBN 978-83-64486-31-9. * {{Cite web|url=http://www.wbc.poznan.pl/publication/47164|title=Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych}} [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] tq9noz547rugwspuona44w8r4h4g7rc 0 805737 5143547 5143346 2026-05-19T15:38:54Z Feeleman 163471 стыль, афармленне 5143547 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Артур}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2013 — наш час }} '''Закары Артур Эрэра''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Zackary Arthur Herrera''; нар. [[12 верасня|12]] [[Верасень|верасня]] [[2006]], [[Лос-Анджэлес]], [[Каліфорнія]])<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm6236879/|title=Zackary Arthur|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-09}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]]. Найбольш вядомы галоўнай роляй {{Не перакладзена 5|Джэк Уілер|Джэка Уілера|4=Jake Wheeler}} ў [[тэлесерыял]]е «{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/zackary_arthur|title=Zackary Arthur Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-09}}</ref>, які з’яўляецца працягам кінафраншызы «{{Не перакладзена 5|Child's Play (франшыза)|Child's Play|4=Child's Play (franchise)}}». За гэту працу быў намінаваны на {{Не перакладзена 5|Прэмія «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ці актрысы ў тэлесерыяле|прэмію «Сатурн» за найлепшую ролю маладога акцёра ў тэлесерыяле|4=Saturn Award for Best Performance by a Younger Actor in a Television Series}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://deadline.com/2022/08/saturn-awards-2022-nominations-list-movies-tv-1235089636/|title=Saturn Awards Nominations: ‘The Batman’, ‘Nightmare Alley’, ‘Spider-Man’, ‘Better Call Saul’ Top List|first=Armando|last=Tinoco|website=Deadline|date=2022-08-12|access-date=2026-04-09}}</ref>. Таксама сыграў Сэмі Салівана ў фільме «{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/5th-wave-finds-sammy-732330|title='The 5th Wave' Finds Its Sammy (Exclusive)|author=Rebecca Ford|website=hollywoodreporter|date=2014-09-15|access-date=2026-04-26}}</ref><ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|title='The Fifth Wave' casting call seeking stand in for Zackary Arthur|work=acting-auditions.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20150304045812/https://www.acting-auditions.org/2014/09/fifth-wave-casting-call-seeking-stand-zackary-arthur.html|archive-date=2015-03-04|access-date=2019-07-09}}</ref> і рэгулярна здымаўся ў серыяле «{{Не перакладзена 5|Kidding}}». == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |''Trust Me'' |- |2014 |''Surviving A Funeral'' |- |2015 |''Turned'' |- |2016 |{{Не перакладзена 5|The 5th Wave (фільм, 2016)|The 5th Wave|4=The 5th Wave (film)}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Don't Come Back from the Moon}} |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Mom and Dad (фільм, 2017)|Mom and Dad|4=Mom and Dad (2017 film)}} |- |2018 |''These Things Take Time'' |- |2020 |''Secret Agent Dingledorf and His Trusty Dog Splat'' |- |2021 |''Hero Dog: The Journey Home'' |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014-2019 |{{Не перакладзена 5|Transparent (тэлесерыял)|Transparent|4=Transparent (TV series)}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Best Friends Whenever}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Teachers (тэлесерыял)|Teachers|4=Teachers (2016 TV series)}} |- |2015 |''The Half of It'' |- |2016 |[[Анатомія жарсці]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Ray Donovan}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|S.W.A.T. (тэлесерыял)|S.W.A.T.|4=S.W.A.T. (2017 TV series)}} |- |2018-2020 |{{Не перакладзена 5|Kidding}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Better Things (тэлесерыял)|Better Things|4=Better Things (TV series)}} |- |2021-2024 |{{Не перакладзена 5|Chucky (тэлесерыял)|Chucky|4=Chucky (TV series)}} |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Chicago Med|Chicago Med|4=Chicago Med season 11}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|6236879}} * {{Rotten Tomatoes person|zackary_arthur|Закары Артур|name=Закары Артур}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Артур Закары}} [[Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2006 годзе]] {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-09}} [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] 4kspmkbgjzqgsyko72qa1nmmi3xcrkb 0 806198 5143888 5125730 2026-05-20T06:32:42Z Паўлюк Шапецька 37440 5143888 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 гандбольны клуб «[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] ('''першы этап '''). == Склад каманды == 1. Яўген Дзмітрыеў (25.03.2008) <br /> 2. Пётр Хваянок (03.08.2007) <br /> 3. Мацвей Мітар (19.01.2009) <br /> 4. Захар Куксар (27.03.2009) <br /> 5. Піліп Врачоў (28.09.2009) <br /> 6. Святаслаў Рудь (03.04.2006) <br /> 7. Іван Гайдук (15.06.2006) <br /> 8. Антон Дараховіч (06.01.2006) <br /> 9. Арцём Кандрацюк (10.12.2006) <br /> 10. Глеб Курнеў (12.08.2006) <br /> 11. Аляксандр Брага (12.09.2006) <br /> 12. Мар’ян Кулак (27.04.2008) <br /> 13. Аляксандр Данільчык (27.06.2008) <br /> 14. Павел Сяміжон (11.03.2008) <br /> 15. Аляксандр Пугоўскі (12.04.2006) <br /> 16. Ягор Юзафовіч (09.01.2008) <br /> == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Алег Яўгенавіч Шарэйка|Алег Шарэйка]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Іван Валянцінавіч Броўка|Іван Броўка]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ГК БДУФК-СКА]] * [[Сезон 2026/2027 ГК БДУФК-СКА]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgufk-ska/ Списочный состав команды «БГУФК-СКА» сезон 2025—2026] [[Катэгорыя:Сезоны ГК БДУФК-СКА Мінск|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БДУФК-СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2025 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2026 год у Мінску]] bkt276kjxvvbah4mlkztaffln3thmnl 0 806227 5143873 5142209 2026-05-20T06:16:27Z Паўлюк Шапецька 37440 5143873 wikitext text/x-wiki У сезоне 2025/2026 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] ({{Ср}}'''Фіналст'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ({{Ср}}'''Фіналст'''). == Склад каманды == * 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (09.04.1998) * 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (19.07.1992, [[Расія]]) * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (11.04.1988) * 4. [[Ягор Будэйка]] (01.05.2000) * 25. [[Данііл Вяргейчык]] (27.05.2000) * 99. [[Радамір Врачэвіч]] (19.05.1999, [[Расія]]) * 5. [[Арсеній Драгашэвіч]] (18.07.2002, [[Чарнагорыя]]) * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] (18.06.1998, [[Расія]]) * 77. [[Валянцін Куран]] (12.02.1998) * 8. Вук Лазовіч (10.03.1988, [[Сербія]]) * 18. [[Марка Маціяшэвіч]] (21.09.1996, [[Славенія]]) * 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] (08.05.1991) * 19. [[Марцін Поціск]] (28.01.1999, [[Славакія]]) * 88. [[Артур Віктаравіч Рудзь|Артур Рудзь]] (10.09.1998) * 23. [[Максім Салікаў]] (04.10.1992, [[Расія]]) * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] (14.02.1993, [[Боснія і Герцагавіна|Боснія]]) * 27. [[Аляксей Фокін]] (29.08.1997, [[Расія]]) * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] (11.04.1995, [[Расія]]) * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (22.12.1988) * 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (21.09.1996) * 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]] (20.07.2000) * 16. Піліп Івіч (30.08.1992, [[Харватыя]]) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Расіі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Васіль Уладзіміравіч Астроўскі|Васіль Астроўскі]] (старшы трэнер) * {{Сцяг Сербіі}} [[Ненад Пулязевіч]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2026/2027 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-im-meshkova/ Списочный состав команды БГК «Мешков Брест» сезон 2025—2026] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2025/2026]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2025/2026|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2026 год у Брэсце]] jo99iev9j5j4nr4obbs2sss9yl5x1ti 0 806372 5143659 5141538 2026-05-19T18:08:49Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Постар_Самурай_Джэк.jpg|Постар_Самурай_Джэк.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Yann|Yann]] because: per [[:c:COM:NETCOPYVIO|]]. 5143659 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлесерыял |Выява= |разрозненне=4:3 [[SDTV]]<br>16:9 [[HDTV]]}} '''«Самура́й Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра [[Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца]] з уладанняў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Стаўшы [[Самурай|самураем]], [[прынц]] сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з ваяром<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго Джэкам у якасці слэнгавага звароту, і прынц прымае яго як уласнае імя<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах [[Самурай Джэк (персанаж)|Джэк]] мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Самурай Джэк]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы адноўлены пасля закрыцця]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] czk3plxdboxr5xi68lo3npr8zeasx0l 5143936 5143659 2026-05-20T10:06:21Z Feeleman 163471 5143936 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлесерыял |разрозненне=4:3 [[SDTV]]<br>16:9 [[HDTV]] }} '''«Самура́й Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра [[Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца]] з уладанняў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Стаўшы [[Самурай|самураем]], [[прынц]] сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з ваяром<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго Джэкам у якасці слэнгавага звароту, і прынц прымае яго як уласнае імя<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах [[Самурай Джэк (персанаж)|Джэк]] мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Самурай Джэк]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы адноўлены пасля закрыцця]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] 962i17zv29x0sqqlkg9p2881ez6k1gu 5143937 5143936 2026-05-20T10:09:08Z Feeleman 163471 афармленне 5143937 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлесерыял |разрозненне=4:3 [[SDTV]]<br>16:9 [[HDTV]] |Выява=Samurai Jack logo.png}} '''«Самура́й Джэк»''' ''([[Англійская мова|англ]].: Samurai Jack)'' — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра [[Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца]] з уладанняў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Стаўшы [[Самурай|самураем]], [[прынц]] сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з ваяром<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго Джэкам у якасці слэнгавага звароту, і прынц прымае яго як уласнае імя<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах [[Самурай Джэк (персанаж)|Джэк]] мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Самурай Джэк]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы адноўлены пасля закрыцця]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] 1gpu1pwoq8l5gzkb92ylqn2ffbbgykg 5143972 5143937 2026-05-20T11:51:28Z Feeleman 163471 афармленне 5143972 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк (персанаж)}} {{Тэлесерыял |разрозненне=4:3 [[SDTV]]<br>16:9 [[HDTV]] |Выява=Samurai Jack logo.png}} '''«Самура́й Джэк»''' ({{Lang-en|Samurai Jack}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка ў кіно|навукова-фантастычны]] [[Прыгодніцкі фільм|прыгодніцкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]] у жанры [[Баявік (кінажанр)|баявік]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]] для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. «Самурай Джэк'''»''' быў задуманы Гендзі пасля завяршэння працы над сваім першым мультсерыялам — «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», прэм’ера якога адбылася ў 1996 годзе. Пры стварэнні мульціка ён натхняўся тэлевізійнай [[Драма (кіно і тэлебачанне)|драмай]] «{{Не перакладзена 5|Кунг-фу (тэлесерыял)|Кунг-фу|4=Kung Fu (1972 TV series)}}» 1972 года з {{Не перакладзена 5|Дэвід Керадзін|Дэвідам Керадзінам|4=David Carradine}} у галоўнай ролі, а таксама [[Гісторыя|гістарычнай]] [[самурай]]скай [[Японская культура|культурай Японіі]] і серыяй [[Комікс|коміксаў]] «{{Не перакладзена 5|Ронін|Ронін|4=Ronin (DC Comics)}}» [[Фрэнк Мілер|Фрэнка Мілера]]. == Сюжэт == {{Blockquote|text=«Даўным-даўно, у далёкім краі, я — Аку, Шматаблічны Валадар Цемрадзі — выпусціў на волю невыказнае зло. Але самурай-недарэка, узброены чароўным мячом, кінуў мне выклік. Перш чым апошні ўдар быў нанесены, я змог адкрыць партал часу і закінуць яго ў будучыню, дзе маё зло стала законам. Цяпер гэты дурань шукае як вярнуцца назад і змяніць будучыню, што належыць мне, Аку!»}} Расказваецца гісторыя пра [[Самурай Джэк (персанаж)|безыменнага маладога прынца]] з уладанняў [[Гісторыя Японіі|феадальнай Японіі]], бацька якога, [[імператар]], атрымаў магічную [[Катана|катану]] ад трох [[Манах|манахаў]], што надзеленыя містычным дарам, дзеля барацьбы супраць шматаблічнага [[дэман]]а Аку. Пасля паражэння і зняволення праз восем гадоў Аку быў вызвалены<ref>{{Cite episode|title=C|series=Samurai Jack|network=[[Cartoon Network]]|time=7 minutes}}</ref>, захапіў краіну і ўзяў імператара ў закладнікі, але маці паспела адправіць прынца падарожнічаць<ref name="ep1">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>, каб ён мог трэніравацца па ўсім свеце і вярнуцца з чароўным мячом для супрацьстаяння Аку. Стаўшы [[Самурай|самураем]], [[прынц]] сутыкнуўся са злым шматаблічным чарадзеям і амаль зніштожыў яго, але перш чым воін паспеў нанесці апошні ўдар, дэман адкрыў партал [[час]]у і закінуў яго ў далёкую будучыню, чакаючы, што там ён зможа справіцца з ваяром<ref name="ep1" />. Эпоха, у якую трапляе самурай, — гэта {{Не перакладзена 5|Рэтрафутурызм|рэтрафутурыстычная|4=Retrofuturism}} [[антыўтопія]], дзе зло Аку стала законам. Першыя людзі, якіх сустракае самурай, называюць яго Джэкам у якасці слэнгавага звароту, і прынц прымае яго як уласнае імя<ref>{{cite episode|title=Самурай па імені Джэк|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. Сапраўднае ж ніколі не раскрываецца. У сваіх прыгодах [[Самурай Джэк (персанаж)|Джэк]] мае пры сабе толькі [[кімано]], {{Не перакладзена 5|Гета (сандалі)|гета|4=Geta (footwear)}} і меч<ref name=":1">{{cite episode|title=Першы бой|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=3|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Самурай Джэк»||List of Samurai Jack episodes}}}} {{Series overview <!-- Season 1 -->|color1=#8FA8AC|link1=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 1 (2001)|episodes1=13|start1={{Start date|2001|08|10}}|end1={{End date|2001|12|3}}|network1=[[Cartoon Network]] <!-- Season 2 -->|color2=#791201|link2=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 2 (2002)|episodes2=13|start2={{Start date|2002|3|1}}|end2={{End date|2002|10|11}} <!-- Season 3 -->|color3=#88A69A|link3=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 3 (2002–03)|episodes3=13|start3={{Start date|2002|10|18}}|end3={{End date|2003|8|26}} <!-- Season 4 -->|color4=#B19357|link4=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 4 (2003–04)|episodes4=13|start4={{Start date|2003|6|14}}|end4={{End date|2004|9|25}} <!-- Season 5 -->|color5=#414e56|link5=<includeonly>List_of_Samurai_Jack_episodes</includeonly>#Season 5 (2017)|episodes5=10|start5={{Start date|2017|3|11}}|end5={{End date|2017|5|20}}|network5=[[Adult Swim]]|network2=[[Cartoon Network]]|network3=[[Cartoon Network]]|network4=[[Cartoon Network]]}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://www.adultswim.com/videos/samurai-jack Афіцыйны сайт] * {{Imdb title}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2001 года]] [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Самурай Джэк]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы для дарослых]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы адноўлены пасля закрыцця]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] pi0uy6mz4mtibe89kswkatl2zxinnre 0 806442 5143578 5141541 2026-05-19T16:51:04Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Пушар.png|Пушар.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Ziv|Ziv]] because: [[:c:COM:CSD#F2|CSD F2]] (fair use content)&#58; movie poster. 5143578 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява= }} '''«Пу́шар»''' ([[Дацкая мова|дацк]].: ''Pusher'') — [[Данія|дацкі]] {{Не перакладзена 5|Крымінальны фільм|крымінальны|4=Crime film}} [[трылер]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.allmovie.com/movie/pusher-am7383|title=Pusher (1996) - Nicolas Winding Refn {{!}} Synopsis, Movie Info, Moods, Themes and Related {{!}} AllMovie|access-date=2026-04-16}}</ref>, зняты [[рэжысёр]]ам і [[Сцэнарыст|суаўтарам сцэнарыя]] {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн|Нікаласам Віндынгам Рэфнам|4=Nicolas Winding Refn}}<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2011/sep/08/nicolas-winding-refn-interview|title=Nicolas Winding Refn: 'Film-making is a fetish'|first=Catherine|last=Shoard|website=The Guardian|date=2011-09-08|access-date=2026-04-16}}</ref>, для якога гэты [[фільм]] стаў дэбютам у [[Кінамастацтва|поўнаметражным кіно]]. Стужка мела камерцыйны поспех і лічыцца ўплывовай у [[Гісторыя|гісторыі]] дацкага [[кінематограф]]а<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0117407/|title=Pusher|website=www.imdb.com|access-date=2026-04-16}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/m/pusher|title=Pusher {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-04-16}}</ref>. Фільм таксама стаў дэбютам у кіно для [[Мадс Мікельсен|Мадса Мікельсена]]. == Сюжэт == Падзеі фільма разгортваюцца ў крымінальным падполлі [[Капенгаген]]а і расказваюць гісторыю [[Наркагандаль|наркагандляра]] Франка, які пасля страты вялікай сумы грошай у няўдалай здзелцы аказваецца ў роспачы, бо мае ўсяго некалькі дзён, каб вярнуць доўг. == У ролях == * {{Не перакладзена 5|Кім Боднія|4=Kim Bodnia}} — Франк * {{Не перакладзена 5|Златка Бурыч|4=Zlatko Burić}} — Міла * {{Не перакладзена 5|Лаўра Драсбек|4=Laura Drasbæk}} — Вік * {{Не перакладзена 5|Слаўка Лабовіч|4=Slavko Labović}} — Радаван * [[Мадс Мікельсен]] — Тоні * [[Ваня Байчыч]] — Бранка * {{Не перакладзена 5|Петэр Андэрсан|4=Peter Andersson (actor)}} — Хасэ * [[Лісбет Расмусен]] — Рыта * [[Левіна Джэнсен]] — Майк * [[Томас Бо Ларсен]] — [[Наркаманія|наркаман]], які вінен грошы Франку * {{Не перакладзена 5|Ларс Бом|4=Lars Bom}} — адзін з [[Паліцыя|паліцэйскіх]] * {{Не перакладзена 5|Нікалас Віндынг Рэфн||4=Nicolas Winding Refn}} — Браян * [[Гордан Кенэдзі]] — Скарпіён * [[Еспэр Ломан]] — Мікель == Зноскі == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0117407|Пушар}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-17}} [[Катэгорыя:Фільмы, знятыя ў Даніі]] [[Катэгорыя:Фільмы пра Капенгаген]] [[Катэгорыя:Фільмы 1996 года]] [[Катэгорыя:Фільмы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёрскія дэбюты]] [[Катэгорыя:Фільмы на дацкай мове]] gqaf0l815455cenf9btgh4ihcolgzjd 0 806824 5143979 5131642 2026-05-20T11:58:55Z Γλωσσολαλιά 164873 5143979 wikitext text/x-wiki {{Парк |Назва = Японскі сад у Маскве |Нацыянальная назва = |Выява = Японский_сад_в_Ботаническом_саду_во_время_цветения_сакуры.jpg |Подпіс = Цвіценне сакуры ў маскоўскім японскім садзе |Каардынаты = 55/50/39/N/37/36/57/E |Краіна = Расія |Рэгіён = Масква |Раён = Астанкінскі раён |Месцазнаходжанне = |Тып = [[японскі сад]] |Заснаваны = 1978 |Архітэктар = Такешы Накадзіма |Плошча = 2,7 |Метро = [[Уладыкіна (станцыя метро)|Уладыкіна]] |Наведвальнікі = |Статус = |Сайт = |Пазіцыйная карта = |Пазіцыйная карта 1 = |Катэгорыя на Вікісховішчы = Japanese garden in Moscow }} '''Японскі сад у Маскве''' — першы [[японскі сад|сад у традыцыйным японскім стылі]], адкрыты ў [[СССР]] у 1987 годзе. Размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы {{iw|Галоўны батанічны сад імя М. В. Цыцына РАН|Галоўнага батанічнага сада|ru|Главный ботанический сад имени Н. В. Цицина РАН}}, на асобнай тэрыторыі, даступнай для платнага наведвання з сярэдзіны або канца красавіка (у залежнасці ад надвор'я) па канец кастрычніка. == Гісторыя == Ідэя стварэння японскага сада ў Маскве належыць двум людзям — члену-карэспандэнту [[Акадэмія навук СССР|Акадэміі навук СССР]] [[Лапін, Пётр Іванавіч|Пятру Іванавічу Лапіну]], які працаваў у 1970-х гадах намеснікам дырэктара Галоўнага батанічнага сада па навуковай рабоце, і надзвычайнаму і паўнамоцнаму паслу [[Японія|Японіі]] ў Маскве Акіру Сігэміцу. У 1978 годзе адбыліся першыя афіцыйныя перагаворы аб будаўніцтве японскага сада. Пасольства Японіі звярнулася ў {{iw|Японскі Фонд||ru|Японский фонд}}. Фонд знайшоў фінансавага партнёра, якім стала Мемарыяльная асацыяцыя Сусветнай выстаўкі ЭКСПА-70. Таксама фонд запрасіў вядучага майстра ландшафтнага дызайну, майстра садоў Кена Накадзіму (1914—2000), які разбіў японскія сады ў многіх краінах (у [[Манрэаль|Манрэалі]], [[Канада]]; [[Коура|Коўры]], [[Аўстралія]]; [[Х’юстан]]е, [[ЗША]]; [[Вена|Вене]], [[Аўстрыя]]<ref>{{Cite web |url=https://www.avstrija.at/ru/setagayapark |title=Японскі сад Сэтагая |access-date=2021-06-15 |archive-date=2019-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190906131824/http://www.avstrija.at/ru/setagayapark |url-status=live }}</ref>). Павільёны праектаваў Такеа Адачы, будаўніцтва ішло пры ўдзеле фірмы «Ватанабэ-Томі»<ref name="offs">[https://www.gbsad.ru/yaponskij-sad Экспазіцыя «Японскі сад»]</ref> Будаўніцтва сада вялося ў 1983—1987 гадах: паблізу моста [[Малое кальцо Маскоўскай чыгункі|Акружной чыгункі]] праз {{iw|Ліхаборка|Ліхаборку|ru|Лихоборка}} быў сфарміраваны рэльеф, які імітуе горную Японію, пабудаваны аўтэнтычныя павільёны і пагада, прывезены і выкладзены камяні, пракладзены мудрагелістыя дарожкі, падабраны і высаджаны далёкаўсходнія расліны. [[Файл:2019 Japanese Garden Moscow Chashitsu 02.jpg|міні|злева|Тясіцу — павільён для чайных цырымоній]] == Павільёны і збудаванні == Наведвальнікаў сада сустракаюць традыцыйныя бамбукавыя вароты, якія сталі першым збудаваннем маскоўскага сада. Яны выкарыстоўваюцца для ўваходу толькі ў асабліва ўрачыстых выпадках, у астатні час уваход ажыццяўляецца праз брамку побач. На тэрыторыі сада маюцца тры павільёны ў традыцыйным японскім архітэктурным стылі, адзін з іх — [[цясіцу]] для традыцыйных [[Японская чайная цырымонія|чайных цырымоній]], другі для вечарынак з [[сакэ]] або [[умэсю]] і альтанка. Таксама тут размешчана трынаццаціярусная пагада, каменныя ліхтары [[торо]], [[цукубаи]]. Недалёка ад уваходу ў сад уладкаваны традыцыйны [[сад камянёў]]. [[Файл:Japan garden1.JPG|міні|справа|Імітацыя японскай горнай ракі ў тыпова раўнінным сярэднярускім ландшафце зроблена вельмі праўдападобна]] Па тэрыторыі сада бяжыць штучная горная рэчка з каскадам невялікіх вадаспадаў, якая пераходзіць у раўнінныя сажалкі з астравамі. Праз раку перакінуты вялікі прамы драўляны мост у японскім стылі і ламаны зігзагападобны масток [[яцухаси]]. == Падзеі == * У канцы красавіка — пачатку мая, прыкладна на працягу тыдня, праходзіць фестываль цвіцення [[сакура|сакуры]], калі сад наведвае найбольшая колькасць наведвальнікаў. Чаканне ў чарзе на ўваход у сезон сакуры можа складаць больш за гадзіну. У гэты час сад адкрыты штодня без выхадных<ref>{{Cite web |url=https://russian.rt.com/nopolitics/foto/509060-moskva-zacvela-sakura |title=RussiaToday «Розовый восход: в Москве зацвела сакура» 3.05.2018 |access-date=2019-05-21 |archive-date=2022-03-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220307212016/https://russian.rt.com/nopolitics/foto/509060-moskva-zacvela-sakura |url-status=live }}</ref>. * У ліпені праходзіць фестываль цвіцення [[рададэндран]]аў. * 27 ліпеня 2002 года па ініцыятыве пасольства Японіі ў садзе адбыўся фестываль паветраных змеяў.<ref>[https://ru.wikinews.org/wiki/В_Ботаническом_саду_пройдет_выставка_воздушных_змеев У Батанічным садзе пройдзе выстава паветраных змеяў]</ref> == Памятныя дрэвы == * У [[1986|1986 годзе]] ў садзе ўрачыста была пасаджана першая [[сакура]] ([[Вішня сахалінская|вішня Саржэнта]]), яе пасадзіў [[міністр замежных спраў Японіі]] [[Абэ, Сінтара|Сінтара Абэ]] * Праз 27 гадоў, у красавіку [[2013|2013 года]], яго сын [[Сіндза Абэ|Сіндза Абэ]], які стаў [[прэм'ер-міністр Японіі|прэм'ер-міністрам Японіі]], таксама пасадзіў у садзе саджанец сакуры. Саджанец быў вырашчаны з насення таго самага першага дрэва<ref>{{Cite web|url=https://www.m24.ru/articles/parki/30042013/17271|title=Премьер-министр Японии высадил сакуру в ботаническом саду РАН|lang=ru|website=m24.ru|access-date=2026-04-23}}</ref> * 1987 год - падарунак ад пасольства Японіі ў СССР<ref name="jaemb" /> * 1995 год - памятная пасадка ад [[Japan Airlines|авіякампаніі JAL]] у гонар 25-годдзя рэгулярных рэйсаў паміж Масквой і Токіа<ref name="jaemb">[https://www.ru.emb-japan.go.jp/SAKURA/Sakura_places.html Посольство Японии: Места цветения сакуры в Москве]</ref> * 1997 год - партыя саджанцаў сакуры падораная Таварыствам аматараў сакуры да 10-годдзя сада<ref name="jaemb" /> * 2003 год - партыя саджанцаў атрыманая з Японіі дзякуючы інстытуту генетыкі<ref name="jaemb" /> {|class="graytable" style="text-align:center" |width="25%"|[[Файл:Main Botanical Garden of the Academy of Sciences of Russia (Exhibition "Japanese Garden) 2258.jpg|center|160px]] |width="25%"|[[Файл:Японский сад в Ботаническом саду.jpg|center|210px]] |width="25%"|[[Файл:Ostankinsky District, Moscow, Russia - panoramio (141).jpg|center|180px]] |width="25%"|[[Файл:Главный ботанический сад РАН, субботний вечер. Moscow, Russia. - panoramio - Oleg Yu.Novikov (1).jpg|center|180px]] |- |Каменная [[пагада]] з трынаццаці ярусаў |Каменны ліхтар ''юкімі-[[Тора (ліхтар)|торо]]'' — «ліхтар любавання снегам» |Каменны ліхтар ''арыбэ-[[Тора (ліхтар)|торо]]'' — ліхтар майстра чайнай цырымоніі Арыбэ — з цукубаі |Альтанка |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Японскія сады}} [[Катэгорыя:Японскі сад|Масква]] [[Катэгорыя:Славутасці Масквы]] [[Катэгорыя:Расійска-японскія адносіны]] t0ttfpgjfi9372cr72dugfmnce9m32g 0 807017 5143896 5132905 2026-05-20T07:06:18Z Паўлюк Шапецька 37440 5143896 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|2011/2012]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]] ({{Бр}}'''3 месцы'''). == Склад каманды == * [[Віталь Зінчанка]] (14.02.1992) * [[Іван Сяргеевіч Мароз|Іван Мароз]] (05.10.1992) * [[Анатоль Патароча]] (26.06.1989) * [[Дзмітрый Сяргеевіч Смолікаў|Дзмітрый Смолікаў]] (11.06.1994) * [[Андрэй Яшчанка]] (07.01.1992) * [[Павел Ярашук]] (30.08.1992) * Валянцін Мажака (30.10.1994) * [[Павел Пархоменка]] (18.03.1987) * [[Дзяніс Валынцаў]] (18.02.1992) * Станіслаў Волкаў (05.09.1996) * [[Мацвей Малышэнка]] (02.11.1994) * [[Багдан Сергель]] (10.10.1994) * Захар Гусакоў (31.07.1994) * [[Аляксандр Буйкевіч]] (14.01.1993) * [[Глеб Эдуардавіч Сцяпанаў|Глеб Сцяпанаў]] (13.05.1997) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (15.03.1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Клімавец]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК Гомель]] * [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://hand-ball.ru/komandy/bfg/gk-gomel Списочный состав мужской гандбольной команды "ГК"Гомель" на период 2015/2016 г.г.] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|Гомель]] [[Катэгорыя:2015 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2016 год у Гомелі]] h6wgba41vqpxh2wamen4x9g5gab37v4 5143897 5143896 2026-05-20T07:07:14Z Паўлюк Шапецька 37440 5143897 wikitext text/x-wiki У сезоне 2015/2016 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2016|2016]] ({{Бр}}'''3 месцы'''). == Склад каманды == * [[Віталь Зінчанка]] (14.02.1992) * [[Іван Сяргеевіч Мароз|Іван Мароз]] (05.10.1992) * [[Анатоль Патароча]] (26.06.1989) * [[Дзмітрый Сяргеевіч Смолікаў|Дзмітрый Смолікаў]] (11.06.1994) * [[Андрэй Яшчанка]] (07.01.1992) * [[Павел Ярашук]] (30.08.1992) * Валянцін Мажака (30.10.1994) * [[Павел Пархоменка]] (18.03.1987) * [[Дзяніс Валынцаў]] (18.02.1992) * Станіслаў Волкаў (05.09.1996) * [[Мацвей Малышэнка]] (02.11.1994) * [[Багдан Сергель]] (10.10.1994) * Захар Гусакоў (31.07.1994) * [[Аляксандр Буйкевіч]] (14.01.1993) * [[Глеб Эдуардавіч Сцяпанаў|Глеб Сцяпанаў]] (13.05.1997) * [[Аляксей Станіслававіч Ушал|Аляксей Ушал]] (15.03.1990) == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Сяргей Мікалаевіч Цыганкоў|Сяргей Цыганкоў]] (галоўны трэнер) * {{Сцяг Беларусі}} [[Уладзімір Клімавец]] (трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2014/2015 ГК Гомель]] * [[Сезон 2016/2017 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://hand-ball.ru/komandy/bfg/gk-gomel Списочный состав мужской гандбольной команды "ГК"Гомель" на период 2015/2016 г.г.] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2015/2016]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2015/2016|Гомель]] [[Катэгорыя:2015 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2016 год у Гомелі]] 7jss5wmc9r7g9ggjs7wtgd71r21pape 0 807091 5143693 5133487 2026-05-19T19:01:40Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143693 wikitext text/x-wiki {{Парк |Назва = Японскі сад Іль-дэ-Версаль |Нацыянальная назва = |Выява = Nantes - Île de Versailles - Jardin japonais 12.jpg |Подпіс = Масток і вадаспад |Каардынаты = |Краіна = Францыя |Рэгіён = |Раён = |Месцазнаходжанне = [[Нант]], [[Іль-дэ-Версаль]] |Тып = [[японскі сад]] |Заснаваны = 1986 |Архітэктар = |Плошча = 1,7 |Наведвальнікі = |Статус = дзейны }} '''Японскі сад Іль-дэ-Версаль'''&nbsp;— [[японскі сад]]<ref>[https://www.lemonde.fr/m-styles/article/2012/12/28/nantes-revele-sa-vraie-nature_1810618_4497319.html Le Monde: Nantes révèle sa vraie nature]</ref>, размешчаны на штучным востраве [[Іль-дэ-Версаль]], збудаваным з грунту, вынятага падчас будаўніцтва канала {{iw|Нант — Брэст||fr|Canal de Nantes à Brest}}. Размешчаны ў [[Нант]]е, [[Францыя]].<ref>[https://www.france.fr/ru/article/nant-chem-zanyatsya/ Вызначныя мясціны Нанта, якія нельга прапусціць]</ref><ref>[https://etudiant.lefigaro.fr/etudes/dossier/etudier-a-nantes/ Le Figaro: Dossier. Étudier à Nantes]</ref> == Гісторыя == У 1986 годзе востраў, які да гэтага належаў прыватным асобам, быў выкуплены горадам, пасля чаго пачаліся работы па добраўпарадкаванні пад кіраўніцтвам Мішэля Шоці, мэра Нанта з 1983 па 1989 год.<ref>[https://www.lefigaro.fr/voyages/2016/11/23/30003-20161123ARTFIG00291-cinq-bonnes-raisons-de-passer-un-week-end-a-nantes.php Le Figaro: Cinq bonnes raisons de passer un week-end à Nantes]</ref><ref name="japonjardinfr">[https://japonjardin.fr/nantes-jardin-japonais-ile-versailles-jardin-japonais/ NANTES: Jardin japonais de l’Île de Versailles]</ref> Па выніках архітэктурнага конкурсу праект каманды ў складзе Жака Дзюлье<ref name="japonjardinfr" />, Клодзін Брэтон, Мішэля Карм'е і Мішэля Дзюдона, дапоўнены ландшафтным дызайнерам Луі Суларам, атрымаў замовy на рэалізацыю праекта на тэму [[Японія|Японіі]]. Адкрыццё сада адбылося [[11 верасня]] [[1987|1987 года]]<ref name="SeveNantes">{{cite web | url = http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | title = Ile de Versailles | access-date = 28 красавіка 2026 | archive-date = 10 студзеня 2003 | archive-url = https://web.archive.org/web/20030110222506/http://www.seve.nantes.fr/Lesjardins/info/120.htm | url-status = dead }}</ref>. Сад быў цалкам адрэстаўраваны ў 2019 годзе<ref>{{Cite web |lang=fr |title=L’île de Versailles s’est refait une beauté |url=https://metropole.nantes.fr/actualites/2019/environnement-nature/ile-versailles-amenagement |website=metropole.nantes.fr |date=2025-03-26}}</ref>. == Віды сада == <gallery> Nantes - Île de Versailles 1.jpg| Nantes - Île de Versailles 3.jpg| Île Versailles - Nantes (FR44) - 2022-09-19 - 11.jpg| </gallery> == Апісанне == Парк пабудаваны вакол трох збудаванняў, натхнёных традыцыйным японскім жыллём: * Капітанства, прызначанае для кіравання дзейнасцю на набярэжных Эрдры; * «Дом Эрдры», прамавугольная структура якога акружае [[сад дзэн]]; ён выкарыстоўваецца для правядзення шматлікіх выстаў, прысвечаных самой рацэ і яе воднаму асяроддзю; * рэстаран «La Cocotte en verre», цяпер закрыты, размешчаны на паўночным краі вострава<ref>{{cite web | url = https://www.nantes.fr/cocotteenverre | title = Découvrez les projets imaginés pour ce lieu | website = www.nantes.fr | date = 22 студзеня 2020}}.</ref>. Пейзаж, створаны і структураваны скальнымі ўтварэннямі, што складаюцца з вадаспадаў і вадаёмаў, багата засаджаны экзатычнымі раслінамі, такімі як [[бамбук]]і, [[Таксодыум двухрадны|лысыя кіпарысы]], [[рададэндран]]ы, [[Камелія|камеліі]] і [[Prunus serrulata|японскія вішні]]. == Заўвагі == {{заўвагі}} [[Катэгорыя:Японскі сад|Іль-дэ-Версаль]] [[Катэгорыя:Нант]] 8u5owhiha1fa2g0xa0h06d173g7a424 0 807210 5143974 5141537 2026-05-20T11:52:52Z Feeleman 163471 афармленне 5143974 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Самурай Джэк}} {{Картка персанажа |імя ў арыгінале={{lang-en|Jack}} |імя=Джэк |пол=Мужчына |від=Чалавек |мянушка=Самурай Джэк |стваральнік=[[Гендзі Тартакоўскі]] |род заняткаў=Самурай, прынц |першае з'яўленне=Мультсерыял «[[Самурай Джэк]]» (2001) |апошняе з'яўленне=Відэагульня «[[Samurai Jack: Battle Through Time]]» (2020) |колер загалоўкаў=4192cb |колер метак=d3e0e9 |нацыянальнасць=Японец |сваякі=Ашы (жонка) }} '''Самура́й Джэк''' ({{Lang-en|Samurai Jack}}), таксама вядомы як '''Самура́й''' або проста '''Джэк''' — галоўны герой аднайменнага [[Мультыплікацыя|анімацыйнага]] [[тэлесерыял]]а ''«[[Самурай Джэк]]»'' (2001—2004, 2017), створанага [[Гендзі Тартакоўскі|Гендзі Тартакоўскім]]. Персанаж быў агучаны {{Не перакладзена 5|Філ Ламар|Філам Ламарам|4=Phil LaMarr}}. Самурай Джэк — гэта мянушка, якую прыняў галоўны герой. Паводле сюжэту, ён з’яўляецца [[Японія|японскім]] [[прынц]]ам, выхаваным з маленства як [[самурай]]. Прайшоўшы навучанне ў шматлікіх [[Настаўнік|настаўнікаў]], ён рыхтуецца перамагчы дэмана Аку пры дапамозе чароўнага мяча свайго бацькі. Аднак перад вырашальнай бітвай Аку адпраўляе яго ў будучыню, дзе будучая версія дэмана пануе над [[Зямля|Зямлёй]]. Узяўшы сабе імя «Джэк», самурай ставіць перад сабой мэту вярнуцца ў свой час і прадухіліць надыход гэтай змрочнай будучыні. == Біяграфія == Джэк — надзвычай дасведчаны і магутны воін, які валодае мноствам тэхнік баявога мастацтва, засвоеных падчас навучання ў розных краінах свету<ref name="ep13">{{cite episode|title=Пачатак|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>. Як [[самурай]], ён вызначаецца стрыманасцю, унутранай дысцыплінай і спакоем<ref name="ep12">{{cite episode|title=Джэк і шатландзец|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=11|minutes=}}</ref>. Нягледзячы на ўласную галоўную мэту — вярнуцца ў мінулае і перамагчы Аку<ref name="ep1">{{cite episode|title=Джэк і ваярка|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=6|minutes=}}</ref>, Джэк пастаянна дапамагае тым, хто апынуўся ў бядзе, нават калі гэта аддаляе яго ад уласнай місіі<ref name="ep14">{{cite episode|title=Джэк, вулі і крычэлайты|episode-link=|series=Самурай Джэк|series-link=Самурай Джэк|credits=Гендзі Тартакоўскі (рэжысёр)|network=[[Cartoon Network]]|station=|airdate=10 жніўня 2001|season=1|series-number=|number=4|minutes=}}</ref>. У свеце будучыні, падпарадкаваным уладзе Аку, ён застаецца адным з нямногіх герояў, што працягваюць змагацца за справядлівасць і [[Свабода|свабоду]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://screenrant.com/samurai-jack-genndy-trivia-facts/|title=15 Things You Didn't Know About Samurai Jack|first=Caleb|last=Masters|website=ScreenRant|date=2017-02-17|access-date=2026-05-02}}</ref>. Для жыхароў гэтага свету Джэк стаў сапраўднай легендай: яго імя вядомае амаль кожнаму, хто чуў пра яго подзвігі<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.theverge.com/2017/2/27/14747336/samurai-jack-season-five-review-recap-genndy-tartakovsky|title=Samurai Jack returns deeper, darker, and more violent than ever before|first=Nick|last=Statt|website=The Verge|date=2017-02-27|access-date=2026-05-02}}</ref>. Самурай валодае моцна развітым пачуццём [[Справядлівасць|справядлівасці]] і часта ставіць патрэбы іншых вышэй за ўласныя. Разам з тым ён не пазбаўлены [[Гумар|пачуцця гумару]] і застаецца даволі [[Меланхолія|меланхалічным]] персанажам, які нярэдка перажывае [[Адзінота|адзіноту]] і [[Настальгія|настальгію]] па страчаным доме<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thefandomentals.com/samurai-jack-characterization/|title=Samurai Jack and Characterization - The Fandomentals|website=www.thefandomentals.com|date=2017-03-01|access-date=2026-05-02}}</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Выдуманыя прынцы]] [[Катэгорыя:Выдуманыя пустэльнікі]] [[Катэгорыя:Выдуманыя майстры баявых мастацтваў]] [[Катэгорыя:Выдуманыя самураі]] [[Катэгорыя:Самурай Джэк]] [[Катэгорыя:Выдуманыя бессмяротныя]] [[Катэгорыя:Выдуманыя падарожнікі ў часе]] 0sy3uyqoc1xr449mvflfhryf10vowe6 0 807430 5143975 5141540 2026-05-20T11:53:53Z Feeleman 163471 афармленне 5143975 wikitext text/x-wiki {{Тэлесерыял |Выява=Лабараторыя Дэкстэра.png }} '''«Лабараторыя Дэ́кстэра»''' ({{Lang-en|Samurai Jack}})<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0115157/|title=Dexter's Laboratory {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-07}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка|навукова-фантастычны]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі]]м для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Ідэю серыяла Гендзі прадставіў у межах мультыплікацыйнай праграмы кароткаметражак [[What a Cartoon!]] пад кіраўніцтвам [[Фрэд Сайберт|Фрэда Сайберта]] на студыі [[Hanna-Barbera]]. Асновай для праекта сталі студэнцкія мультыплікацыйныя працы, якія Тартакоўскі стварыў падчас [[Навучанне|навучання]] ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў|Каліфарнійскім інстытуце мастацтваў]]. У 1995—1996 гадах на тэлеканалах Cartoon Network і [[Turner Network Television|TNT]] былі паказаны чатыры пілотныя выпускі{{sfn|Manley|2008|p=138}}<ref>{{Артыкул|спасылка=https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|аўтар=People Staff.|загаловак=In Toon with Tots|год=1997|мова=en|выданне=People|тып=Часопіс|месяц=3|чысло=3|нумар=8|volume=47|issn=0093-7673|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075237/https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|archive-date=2018-10-28}}</ref>. Першы пілотны эпізод — «Changes» — стаў самым рэйтынгавым [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражным фільмам]] у межах What a Cartoon!, а высокія ацэнкі гледачоў прывялі да стварэння паўгадзіннага серыяла. Першапачаткова ён складаўся з двух сезонаў (усяго 52 эпізоды), якія выходзілі з 27 красавіка 1996 года да 15 чэрвеня 1998 года. «Лабараторыя Дэкстэра» стала першым арыгінальным серыялам [[Cartoon Network]] пад брэндам [[Cartoon Cartoons]]{{sfn|Manley|2008|p=138}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.animationmagazine.net/2024/06/genndy-tartakovsky-looks-back-at-the-magic-of-dexters-lab-and-the-cartoon-boom-of-the-90s-exclusive/|title=Genndy Tartakovsky Looks Back at the Magic of ‘Dexter’s Lab’ and the Cartoon Boom of the ’90s (EXCLUSIVE)|first=Ramin|last=Zahed|website=Animation Magazine|date=2024-06-19|access-date=2026-05-07}}</ref>. 10 снежня 1999 года выйшаў [[тэлевізійны фільм]] ''«''{{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}''»'', які меркаваўся як [[фінал серыяла]]. Аднак пазней праект быў адноўлены і атрымаў працяг<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/news/cartoon-network-air-dexters-lab-special|title=Cartoon Network to air Dexter's Lab Special|website=Animation World Network|access-date=2026-05-07}}</ref>. Пасля сыходу [[Гендзі Тартакоўскі|Тартакоўскага]] абавязкі [[шоўранер]]а ўзяў на сябе [[Крыс Савіна]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://jewishjournal.com/culture/arts/4663/|title=The Way of the Samurai|first=Michael|last=Aushenker|website=Jewish Journal|date=2001-08-02|access-date=2026-05-07}}</ref>; новыя эпізоды выходзілі яшчэ два сезоны — з 18 лістапада 2001 года да 20 лістапада 2003 года. У выніку агульная колькасць серый дасягнула 78, на чым гісторыя серыяла і скончылася<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/news/dexter-goes-global-worldwide-marathon|title=Dexter Goes Global In Worldwide Marathon|website=Animation World Network|access-date=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.tvguide.com/tvshows/dexters-laboratory/episodes-season-4/1000137978/|title=Dexter's Laboratory|website=TVGuide.com|access-date=2026-05-07}}</ref>. == Сюжэт == Сюжэт апавядае пра Дэкстэра — юнага [[Геніяльнасць|генія]], які без ведама бацькоў мае сакрэтную [[Лабараторыя|навуковую лабараторыю]] ў сваёй [[Спальня|спальні]]<ref name=":0" />. Юнак пастаянна сутыкаецца з праблемамі праз сваю старэйшую і значна больш эмацыйную сястру Ды-Ды{{sfn|Neuwirth|2007|p=70}}, якая рэгулярна пранікае ў лабараторыю і ненаўмысна псуе яго [[эксперымент]]ы{{sfn|Neuwirth|2007|p=70}}{{sfn|Perlmutter|2018|p=153}}. У першых двух сезонах важнае месца таксама займалі дадатковыя сегменты: гісторыі пра Малпу — хатняга лабараторнага гадаванца Дэкстэра, што таемна вядзе жыццё [[Супергерой|супергероя]]{{Sfn|Reboy|1999|p=33}}, а таксама пра «Сяброў Справядлівасці» — трыа супергерояў, якія разам жывуць у адной кватэры<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.denofgeek.com/tv/the-justice-friends-from-dexters-laboratory-deserve-a-revival/|title=The Justice Friends from Dexter's Laboratory Deserve a Revival|first=Gavin|last=Jasper|website=Den of Geek|date=2020-11-21|access-date=2026-05-07}}</ref>. == Спіс Эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Лабараторыя Дэкстэра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Лабараторыя Дэкстэра»||List of Dexter's Laboratory episodes}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" |Сезон ! rowspan="2" |Эпізоды ! rowspan="2" |Сегменты ! colspan="3" |Даты паказу |- ! Прэм’ера ! Фінал ! Сетка |- | style="background:#FB6464" | | '''пробны''' | 4 | 0 | {{Start date|1995|2|26}} | {{End date|1996|04|14}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#009090" | | '''1''' | 13 | 39 | {{Start date|1996|4|28}} | {{Start date|1997|1|1}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#009000" | | '''2''' | 39 | 108 | {{Start date|1997|7|16}} | {{Start date|1998|6|15}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#00ccdd" | | colspan="3"|'''[[Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|Падарожжа Эга]]''' | colspan="2"|{{Start date|1999|12|10}} | - |- | style="background:#690094" | | '''3''' | 13 | 39 | {{Start date|2001|11|16}} | {{Start date|2002|9|20}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#000090" | | '''4''' | 13 | 38 | {{Start date|2002|11|22}} | {{Start date|2003|11|20}} | [[Cartoon Network]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == *{{Кніга|спасылка=https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|аўтар=People Staff|загаловак=In Toon with Tots|год=1997|мова=en|выдавецтва=People|volume=47|серыя=8|isbn=0093-7673|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075237/https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|archive-date=2018-10-28}} * {{Кніга|спасылка=https://www.amazon.com/Complete-Directory-Prime-Network-1946-Present/dp/0345497732|аўтар=Dexter's Laboratory.|загаловак=The Complete Directory to Prime Time Network and Cable TV Shows 1946–Present|год=2003|выданне=8|выдавецтва=Ballantine Books|isbn=978-0-345-45542-0}} == Спасылкі == * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051216114348/http://www.cartoonnetwork.com/tv_shows/dexter/|title=Афіцыйны сайт|date=2005-12-6}} * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120401000000/https://www.cartoonnetwork.co.uk/show/dexters-laboratory|title=Афіцыйны сайт Вялікабрытаніі|date=2012-04-1}} * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/19991012022727/http://cartoonnetwork.com/doc/dexter/index.html|title=«Лабараторыя Дэкстэра» ў аддзеле мультфільмаў Cartoon Network|date=1999-10-12}} * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1996 года]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 9xizr1scsqkrd25jqx3kltbf9kyqy8z 5143976 5143975 2026-05-20T11:54:58Z Feeleman 163471 афармленне 5143976 wikitext text/x-wiki {{Тэлесерыял |Выява=Лабараторыя Дэкстэра.png }} '''«Лабараторыя Дэ́кстэра»''' ({{Lang-en|Dexter's Laboratory}})<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0115157/|title=Dexter's Laboratory {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-07}}</ref> — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Навуковая фантастыка|навукова-фантастычны]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Гендзі Тартакоўскі]]м для [[Тэлевізійны канал|тэлеканала]] [[Cartoon Network]]. Ідэю серыяла Гендзі прадставіў у межах мультыплікацыйнай праграмы кароткаметражак [[What a Cartoon!]] пад кіраўніцтвам [[Фрэд Сайберт|Фрэда Сайберта]] на студыі [[Hanna-Barbera]]. Асновай для праекта сталі студэнцкія мультыплікацыйныя працы, якія Тартакоўскі стварыў падчас [[Навучанне|навучання]] ў [[Каліфарнійскі інстытут мастацтваў|Каліфарнійскім інстытуце мастацтваў]]. У 1995—1996 гадах на тэлеканалах Cartoon Network і [[Turner Network Television|TNT]] былі паказаны чатыры пілотныя выпускі{{sfn|Manley|2008|p=138}}<ref>{{Артыкул|спасылка=https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|аўтар=People Staff.|загаловак=In Toon with Tots|год=1997|мова=en|выданне=People|тып=Часопіс|месяц=3|чысло=3|нумар=8|volume=47|issn=0093-7673|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075237/https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|archive-date=2018-10-28}}</ref>. Першы пілотны эпізод — «Changes» — стаў самым рэйтынгавым [[Кароткаметражны фільм|кароткаметражным фільмам]] у межах What a Cartoon!, а высокія ацэнкі гледачоў прывялі да стварэння паўгадзіннага серыяла. Першапачаткова ён складаўся з двух сезонаў (усяго 52 эпізоды), якія выходзілі з 27 красавіка 1996 года да 15 чэрвеня 1998 года. «Лабараторыя Дэкстэра» стала першым арыгінальным серыялам [[Cartoon Network]] пад брэндам [[Cartoon Cartoons]]{{sfn|Manley|2008|p=138}}<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.animationmagazine.net/2024/06/genndy-tartakovsky-looks-back-at-the-magic-of-dexters-lab-and-the-cartoon-boom-of-the-90s-exclusive/|title=Genndy Tartakovsky Looks Back at the Magic of ‘Dexter’s Lab’ and the Cartoon Boom of the ’90s (EXCLUSIVE)|first=Ramin|last=Zahed|website=Animation Magazine|date=2024-06-19|access-date=2026-05-07}}</ref>. 10 снежня 1999 года выйшаў [[тэлевізійны фільм]] ''«''{{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}}''»'', які меркаваўся як [[фінал серыяла]]. Аднак пазней праект быў адноўлены і атрымаў працяг<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/news/cartoon-network-air-dexters-lab-special|title=Cartoon Network to air Dexter's Lab Special|website=Animation World Network|access-date=2026-05-07}}</ref>. Пасля сыходу [[Гендзі Тартакоўскі|Тартакоўскага]] абавязкі [[шоўранер]]а ўзяў на сябе [[Крыс Савіна]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://jewishjournal.com/culture/arts/4663/|title=The Way of the Samurai|first=Michael|last=Aushenker|website=Jewish Journal|date=2001-08-02|access-date=2026-05-07}}</ref>; новыя эпізоды выходзілі яшчэ два сезоны — з 18 лістапада 2001 года да 20 лістапада 2003 года. У выніку агульная колькасць серый дасягнула 78, на чым гісторыя серыяла і скончылася<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.awn.com/news/dexter-goes-global-worldwide-marathon|title=Dexter Goes Global In Worldwide Marathon|website=Animation World Network|access-date=2026-05-07}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.tvguide.com/tvshows/dexters-laboratory/episodes-season-4/1000137978/|title=Dexter's Laboratory|website=TVGuide.com|access-date=2026-05-07}}</ref>. == Сюжэт == Сюжэт апавядае пра Дэкстэра — юнага [[Геніяльнасць|генія]], які без ведама бацькоў мае сакрэтную [[Лабараторыя|навуковую лабараторыю]] ў сваёй [[Спальня|спальні]]<ref name=":0" />. Юнак пастаянна сутыкаецца з праблемамі праз сваю старэйшую і значна больш эмацыйную сястру Ды-Ды{{sfn|Neuwirth|2007|p=70}}, якая рэгулярна пранікае ў лабараторыю і ненаўмысна псуе яго [[эксперымент]]ы{{sfn|Neuwirth|2007|p=70}}{{sfn|Perlmutter|2018|p=153}}. У першых двух сезонах важнае месца таксама займалі дадатковыя сегменты: гісторыі пра Малпу — хатняга лабараторнага гадаванца Дэкстэра, што таемна вядзе жыццё [[Супергерой|супергероя]]{{Sfn|Reboy|1999|p=33}}, а таксама пра «Сяброў Справядлівасці» — трыа супергерояў, якія разам жывуць у адной кватэры<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.denofgeek.com/tv/the-justice-friends-from-dexters-laboratory-deserve-a-revival/|title=The Justice Friends from Dexter's Laboratory Deserve a Revival|first=Gavin|last=Jasper|website=Den of Geek|date=2020-11-21|access-date=2026-05-07}}</ref>. == Спіс Эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Лабараторыя Дэкстэра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Лабараторыя Дэкстэра»||List of Dexter's Laboratory episodes}}}} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |- ! colspan="2" rowspan="2" |Сезон ! rowspan="2" |Эпізоды ! rowspan="2" |Сегменты ! colspan="3" |Даты паказу |- ! Прэм’ера ! Фінал ! Сетка |- | style="background:#FB6464" | | '''пробны''' | 4 | 0 | {{Start date|1995|2|26}} | {{End date|1996|04|14}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#009090" | | '''1''' | 13 | 39 | {{Start date|1996|4|28}} | {{Start date|1997|1|1}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#009000" | | '''2''' | 39 | 108 | {{Start date|1997|7|16}} | {{Start date|1998|6|15}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#00ccdd" | | colspan="3"|'''[[Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|Падарожжа Эга]]''' | colspan="2"|{{Start date|1999|12|10}} | - |- | style="background:#690094" | | '''3''' | 13 | 39 | {{Start date|2001|11|16}} | {{Start date|2002|9|20}} | [[Cartoon Network]] |- | style="background:#000090" | | '''4''' | 13 | 38 | {{Start date|2002|11|22}} | {{Start date|2003|11|20}} | [[Cartoon Network]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == *{{Кніга|спасылка=https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|аўтар=People Staff|загаловак=In Toon with Tots|год=1997|мова=en|выдавецтва=People|volume=47|серыя=8|isbn=0093-7673|archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075237/https://people.com/archive/in-toon-with-tots-vol-47-no-8/|archive-date=2018-10-28}} * {{Кніга|спасылка=https://www.amazon.com/Complete-Directory-Prime-Network-1946-Present/dp/0345497732|аўтар=Dexter's Laboratory.|загаловак=The Complete Directory to Prime Time Network and Cable TV Shows 1946–Present|год=2003|выданне=8|выдавецтва=Ballantine Books|isbn=978-0-345-45542-0}} == Спасылкі == * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20051216114348/http://www.cartoonnetwork.com/tv_shows/dexter/|title=Афіцыйны сайт|date=2005-12-6}} * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120401000000/https://www.cartoonnetwork.co.uk/show/dexters-laboratory|title=Афіцыйны сайт Вялікабрытаніі|date=2012-04-1}} * {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/19991012022727/http://cartoonnetwork.com/doc/dexter/index.html|title=«Лабараторыя Дэкстэра» ў аддзеле мультфільмаў Cartoon Network|date=1999-10-12}} * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Праграмы тэлеканала Cartoon Network]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 1996 года]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] a5wfvnwqgxjsiad3wloarwsaj0rzc9m 0 807560 5143748 5142850 2026-05-19T20:15:43Z M.L.Bot 261 /* Магчымыя нашчадкі */ 5143748 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Айкша''' — баярын сярэдзіны XIV стагоддзя, імаверна, літоўскага паходжання. == Згадкі ў крыніцах == Пэўна, але ў позніх крыніцах, згаданы аднойчы. Летапісы Рагожскі, Траецкі і яшчэ болей познія Ніканаўскі і Васкрасенскі, пад 1348 сакавіцкім годам апісваюць [[пасольства Альгерда да Джанібека|пасольства вялікага князя Альгерда да хана Джанібека]], апошнім у спісе паслоў названы Айкша{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}. Урэшце Джанібек выдаў літвінаў у Маскву праз свайго пасла Татуя, вялікія князь [[Сямён Горды|Сямён Іванавіч]] адпусціў іх толькі ў 1349 годзе, пасля падарункаў і саступак ад Альгерда{{sfn|Puzyna|1930|p=429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=140}}. Таксама Айкша згаданы ў акце дэмаркацыі мяжы з Мазовіяй ад 1358 года сярод прадстаўнікоў вялікалітоўскага боку{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Дагавор заключаў князь [[Кейстут]] з рады і згоды вярхоўнага князя Альгерда, а таксама [[Яўнут]]а, Карыята, [[Юрый Нарымонтавіч|Георгія]] і іншых «старэйшых князёў Літвы»{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14, 26}}. Некаторыя даследчыкі лічаць акт фальсіфікатам пачатку XV ст.{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}, тым часам [[Алег Ліцкевіч]] спрабуе абгрунтаваць яго аўтэнтычнасць{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=14–15}}. У дакуменце Айкша запісаны пасля [[Патрыкей Давыдавіч|Патрыкея]] і [[Войшвіл]]а: «duces et boyaros nostros videlicet super Patryky, Woyszwylt et Aykszy, Olizar et Waskonem Kerdejewicz»{{sfn|Puzyna|1930|p=433}}. На думку [[Уладзіслаў Пятровіч Гулевіч|Уладзіслава Гулевіча]], ужыванне злучніка ''et'' перад Айкшам сведчыць, што ён хутчэй не князь, а баярын{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. На думку Ліцкевіча, Айкша быў баярынам і, імаверна, прадстаўляў князя Карыята{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}. Вядома, калі дакумент аўтэнтычны або фальсіфікат XV ст. грунтуецца на аўтэнтычным дакуменце. Гэтымі дзвюма рознай імавернасці згадкамі абмежаваны звесткі пра Айкшу. Уладзіслаў Гулевіч называе Айкшу «загадкавым персанажам» {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. == У гістарыяграфіі == У 1930-я гады [[Юзаф Эдвард Пузына|Юзаф Пузына]] сістэматызаваў звесткі пра Айкшу і лічыў адным з дзевяці «безумоўных» сыноў князя Карыята {{sfn|Puzyna|1930|p=428–429}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчык лічыў Сямёна і Айкшу братамі Карыятавічамі і «вернымі мужамі» (''mężówie zaufania'') Альгерда {{sfn|Puzyna|1930|p=429–430}}{{sfn|Puzyna|1936|p=64–65}}. Паводле Пузыны, маскоўскі бок карыстаўся высокім родавым статусам Сямёна і Айкшы для ціску на Альгерда і трымаў іх закладнікамі {{sfn|Puzyna|1936|p=65}}. Гіпотэзу Пузыны не магчыма пацвердзіць або абвергнуць праз беднасць крыніц. У згадках 1348 года Айкша апошні ў спісе, але хто былі князі Міхаіл і Сямён, запісаныя перад ім, пэўна не вядома {{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Калі князі былі Гедзімінавічамі, версія была б болей імавернай, калі не — не імавернай. Месца Айкшы ў акце 1358 года магло бы сведчыць супраць версіі Пузыны, калі б ні сумневы ў аўтэнтычнасці самога акта, а Пузына, каментуючы гэты акт, ігнараваў такі аспект{{sfn|Ліцкевіч|2013|p=25–27}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Таксама Пузына лакалізаваў уладанні Айкшы ў [[Эйшышкі|Эйшышках]], праз сугучнасць атоесніў яго з легендарным Эйкшам (''Ejksz''), паплечнікам [[Палемон (князь літоўскі)|Палемона]] і заснавальнікам Эйшышак, з [[Беларуска-літоўскія летапісы|беларуска-літоўскага летапісання]]{{sfn|Puzyna|1930|p=433–434}}. Даследчык лічыў гэтыя абшары часткай [[Навагрудскае княства|Наваградскага княства]] Карыята, а Эйшышкі заснаванымі Айкшам як сталіца ўжо свайго ўдзела{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Puzyna|1936|p=62}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Таксама Пузына атоесніў Эйшышкі з тытульным уладаннем [[Судзімонт Пекштавіч|Судзімонта]] (''Sudemund von Wesisken''), названага нямецкімі крыніцамі шваграм князя [[Вітаўт]]а{{sfn|Puzyna|1930|p=434}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Свае гіпатэтычныя лакалізацыі даследчык звязаў з кроўнай роднасцю і такім чынам пабудаваў прамую лінію: Карыят → Айкша → Судзімонт{{sfn|Puzyna|1930|p=453}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=511}}. Пабудовы Пузыны часткова выкарыстала [[Інга Баранаўскене]], яна называла Айкшу проста Эйкшам (''Eikša''){{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=141}}. Даследчыца, аднак, атоесніла Айкшу з панам Якшам Літаворам, слугою малдоўскага гаспадара [[Юрый Карыятавіч|Юрыя Карыятавіча]]{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}. Румынскія даследчыкі лічаць акт, дзе згаданы Якша фальсіфікатам, як і ўладаранне Карыятавіча ў Малдове, яго не пацвярджаюць сінхронныя крыніцы{{sfn|Гулевич|2023|p=142}}{{sfn|Jorga|1903|p=597–601}}{{sfn|Panaitescu|1928|p=462–465}}{{sfn|Panaitescu|1966|p=51–57}}{{sfn|Sacerdoţeanu|1965|p=219–236}}{{sfn|Cihodaru|1979|p=139–157}}. Ліцкевіч лічыць атаясненне слушным «з вялікай доляй імавернасці»{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}} і не пагаджаецца з румынскіх гісторыкамі, на яго думку, захаваны тэкст можа быць «недасканалай копіяй XIX ст.» аўтэнтычнага акта з фізічнымі дэфектамі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Баранаўскене лічыла Айкшу бацькам не толькі Судзімонта, але і [[Вітаўтава|вітаўтавай жонкі]] (на думку даследчыцы — [[Ганна Святаслаўна|Ганны]]){{sfn|Baranauskienė|2012}}. Пасля публікацыі Ліцкевічам звестак пра бацьку Судзімонта — [[Пекшціс]]а{{sfn|Лицкевич|2014|p=31, 39}}, даследчыца скарэктавала гіпотэзу і называе Айкшу ўжо дзедам Судзімонта і вітаўтавай жонкі{{sfn|Гулевич|2023|p=141–142}}{{sfn|Baranauskienė|2020|p=235–238}}. == Якша Літавор == === Грамата 1374 года === Сярод іншага, аргументам за магчымую аўтэнтычнасць дакумента Ліцкевіч дае «''не ясныя … матывы, палітычны і эканамічны сэнс''» для фальсіфікацыі{{sfn|Лицкевич|2019|p=678}}. Тым часам як менавіта за гэтыя землі з XVI ст. і цягам чатырохсот гадоў судзіліся камянецкія мяшчане, якія таксама мелі на іх {{Не перакладзена 5|Грамата князёў Карыятавічаў|грамату Юрыя Карыятавіча|uk|Грамота князів Коріятовичів}} ад 7 лютага 1374 года. Граматай ад 3 чэрвеня 1374 года пан Якша Літавор (''Якшя Литаворъ''), намеснік у Белгарадзе і верны слуга (истии слуга ншь вѣрной) малдаўскага гаспадара Юрыя Карыятавіча{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 676}}, узнагароджаны сялом Зуброўцы за службу і найперш за храбрыя ўчынкі (хърблии подъвизи) ў бітве з татарамі каля Уладычаў на Днястры{{sfn|Baranauskienė|2012}}{{sfn|Лицкевич|2019|p=667}}. На думку Баранаўскене, Якша мог камандаваць войскамі, пасланымі Альгердам на дапамогу Юрыю ў абароне малдоўскіх зямель ад татараў{{sfn|Baranauskienė|2012}}. Ліцкевіч звязвае гэты эпізод са звесткамі Рагожскага і Ніканаўскага летапісаў пра вялікалітоўскі паход супраць эміра Тэмера (Дзмітрыя) вясной 1374 года{{sfn|Лицкевич|2019|p=667, 673}}. Пра лакалізацыю магчымага надання ёсць розныя версіі, Ілона Чаманская змяшчала Зуброўцы на паўночным усходзе Малдовы, а Ліцкевіч лічыць праўдападобнейшым сяло {{нп5|Зубрыўка (Кам’янэць-Падзільскі раён)|Зуброўку|uk|Зубрівка (село)}} (''Zubrowcze'') на Смотрычы каля [[Камянец-Падольскі|Камянца]] на Падоллі, якое князь Свідрыгайла ў 1401 годзе перадаў мясцовым дамініканцам{{sfn|Лицкевич|2019|p=668, 673}}. === Магчымыя нашчадкі === Паводле Ліцкевіча, сынам Якшы «меркавана» мог быць [[Рагоза (пісар гаспадарскі)|Рагоза]], вядомы ў акружэнні вялікага князя Свідрыгайлы з 1431 года, яго прыбліжаны і дыпламат{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Тым часам [[Сяргей Уладзіміравіч Палехаў|Сяргей Палехаў]] аднавіў біяграфію Рагозы з 1418 года як «найвышэйшага рускага пісара» (''unsir obirster Ruwssche schreiber'') вялікага князя Вітаўта{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Палехава, Свідрыгайла «ўспадкаваў» Рагозу ў 1430 годзе разам з [[Канцылярыя Вялікага Княства Літоўскага|велікакняжацкай канцылярыяй]]{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. У 1440-я гады, магчыма, гэты Рагоза згаданы ў [[Кніга данін Казіміра|кнізе данін]] вялікага князя [[Казімір IV Ягелончык|Казіміра]], ён трымаў «две селе выслуги, Воробевичи а Щьпеков, а отчины три села: [[Мэрвынці|Мервинъци]] а Гиковци, а Кобылее» ў Брацлаўскім павеце{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Таксама Ліцкевіч атаясняе гэтага Рагозу з Рагозам Якшычам, які ў 1440-х гадах атрымаў ад вялікага князя Казіміра 10 «чалавек» у [[Свіслацкая воласць|Свіслацкай воласці]] пад Менскам{{sfn|Лицкевич|2019|p=674}}. Паводле ж Палехава, няма пэўнасці ў тоеснасці пісара Рагозы і Рагозы Якшыча{{sfn|Polechow|2019|p=199—215}}. На думку Ліцкевіча, адной са спадчынніц пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, у падольскай вотчыне была брацлаўская зямянка Ганна, жонка Сямёна Кошкі, якая ў 1501 годзе называла Вараб’еўцы (Рагазню) трэцяй часткай «именеи своих отчизных». Паводле даследычка, Ганна магла быць дачкой або ўнучкай Рагозы, а зямяне Рагазінскія жылі на Брацлаўшчыне і ў XVI—XVII стст.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} Паводе Ліцкевіча, менскай лініяй нашчадкаў пісара Рагозы, ён жа Рагоза Якшыч, быў шляхецкі род Рагозаў. У 2-й палове XVI ст. стрыечныя браты Васіль Стэцкавіч і Рыгор Астаф’евіч Рагозы жылі ў Менскім павеце. Даследчык адзначае, што родавае паданне менскіх Рагозаў называла іх продка канцлерам ВКЛ, «відаць», вядзецца менавіта пра «''найвышэйшага рускага пісара''» Вітаўта і прыбліжанага Свідрыгайлы. Аднак, у пытанні паходжання падольскіх Рагазінскіх і менскіх Рагозаў ад аднаго продка «застаецца шмат не яснага», бо гэтыя роды «па ўсім відаць» карысталіся рознымі гербамі.{{sfn|Лицкевич|2019|p=675}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул |ref=Гулевич |аўтар = Гулевич В. |загаловак = Литовсько-ординські відносини в першій половині XIV ст., або Ще раз про посольство князя Коріата Ґедиміновича до хана Джанібека 1348 р. |спасылка = https://www.academia.edu/105716047/ |мова = uk |выданне = Український історичний журнал |месца = Київ |выдавецтва = ВД «Академперіодика» НАН України |год = 2023 |нумар = 4 (571) |старонкі = 125—165 |issn = 0130-5247 |doi = 10.15407/uhj2023.04.125 }} * {{артыкул|ref = Ліцкевіч |аўтар = Ліцкевіч, А. |спасылка=https://www.academia.edu/31526777/ |загаловак = Гародня і Гарадзенскі рэгіён у другой палове XIII–XIV ст.: назва і межы |выданне = Гарадзенскі палімпсест 2012. Людзі даўняй Гародні. XV – XX стст. |адказны = пад рэд. А. Ф. Смаленчука, Н. У. Сліж |месца = Гродна |выдавецтва = Гарадзенская бібліятэка |год = 2013 |старонкі = 10–59 |isbn = 978-83-7893-136-2 }} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/4820070/|ref=Ліцкевіч|аўтар=Ліцкевіч А. У.|загаловак=Дагаворы паміж князямі ВКЛ, нобілямі Жамойці і прадстаўнікамі Тэўтонскага ордэна ў Прусіі і Лівоніі (1367—1398 гг.)|арыгінал=|год=2010|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Arche|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=|нумар=10|старонкі=39-123|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{артыкул|спасылка=https://www.academia.edu/34976837/|ref=Лицкевич|аўтар=Лицкевич О. В.|загаловак=Поручительство литовско-русской знати за нобиля Братошу Койлутовича (1387—1394 гг.)|арыгінал=|год=2014|адказны=|мова=|аўтар выдання=|месца=|выданне=Беларуская даўніна|выдавецтва=|тып=|том=|выпуск=1|нумар=|старонкі=29-58|isbn=|issn=|doi=|bibcode=|arxiv=|pmid=|archiveurl=|archivedate=}} * {{кніга |аўтар = Лицкевич О. В. |загаловак = «Летописец великих князей литовских» и «Повесть о Подолье»: опыт комплексного критического разбора |спасылка = http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?C21COM=2&I21DBN=ELIB&P21DBN=ELIB&Image_file_name=book/0015988.pdf&IMAGE_FILE_DOWNLOAD=0 |месца = СПб |выдавецтва = Дмитрий Буланин |год = 2019 |старонак = 928 |isbn = 978-5-86007-918-2 |ref = Лицкевич }} * {{артыкул|спасылка=http://www.lmka.lt/onos-vytautienes-kilme-ir-gimine/|ref=Baranauskienė|аўтар=Inga Baranauskienė|загаловак=Onos Vytautienės kilmė ir giminė|год=2012|мова=lt|выданне=Kultūros barai|месяц=2|нумар=2|pages=64–73|issn=0134-3106}} * {{кніга|ref = Baranauskienė |аўтар = Baranauskienė, I. |загаловак = Lietuvos valdovų paslaptys: Kęstutis ir Birutė |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Vilnius |выдавецтва = |год = 2020 |том = |pages = |allpages = |серыя = |isbn = |тыраж = }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1930 |нумар = 3—4 |старонкі = 425—454 |мова = pl }} * {{артыкул |ref=Puzyna|аўтар = Puzyna J. |загаловак = Korjat i Korjatowicze oraz sprawa podolska (Uzupełnienia i poprawki do rozprawy p. t. «Korjat i Korjatowicze», ogłoszonej w VII roczniku «Ateneum Wileńskiego» z 1931 r.) |выданне = Ateneum Wileńskie |год = 1936 |старонкі = 61—97 |мова = pl }} * {{артыкул |аўтар = Polechow S. |загаловак = Rahoza. Przyczynek do dziejów kancelarii i dworu wielkich książąt litewskich w epoce Witolda |арыгінал = |спасылка = https://www.academia.edu/42106512/ |мова = pl |адказны = |аўтар выдання = |выданне = Studia z Dziejów Średniowiecza |тып = |месца = Gdańsk |выдавецтва = |год = 2019 |выпуск = |том = 23 |нумар = |старонкі = 199—215 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = Polechow |archiveurl = |archivedate = }} * {{кніга |ref=Jorga|аўтар = Jorga N. |загаловак = Studii şi documente cu privire la Istoria romînilor |том = Vol. 5: cărţĭ domneştĭ, zapise şi răvaşe. Partea I |месца = Bucureşti |год = 1903 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Iourij (Iourg) Koriatovio prince lithuanien et la Moldavie |выданне = Ювілейний збірник на пошану академіка Михайла Сергійовича Грушевського з нагоди шістдесятої річниці життя та сорокових роковин наукової діяльності |месца = Київ |год = 1928 |том = 1 |старонкі = 462—465 |мова = fr }} * {{артыкул |ref=Sacerdoţeanu|аўтар = Sacerdoţeanu A. |загаловак = Succesiunea domnilor Moldovei pînă la Alexandru cel Bun |выданне = Romanoslavica |год = 1965 |нумар = XI |старонкі = 219—236 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Panaitescu|аўтар = Panaitescu P. P. |загаловак = Diploma Bârlădeană din 1134 și hrisovul lui Iurg Koriatovici din 1374 |выданне = Romanoslavica |год = 1966 |нумар = XIII |старонкі = 51—57 |мова = ro }} * {{артыкул |ref=Cihodaru|аўтар = Cihodaru C. |загаловак = Din nou despre Iurg Coriatovici şi Iuga vodă |выданне = Acta Moldaviae Meridionalis. Anuarul Muzeului judeţean Vaslui |год = 1979 |нумар = I |старонкі = 139—157 |мова = ro }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Баяры літоўскія]] gdrx8nbplzrybl5uxigz51deswpob3o 4 807593 5143749 5143426 2026-05-19T20:15:45Z Igor Tkachiov 163275 /* 2026 */ +1 5143749 wikitext text/x-wiki Старонка адзначэння ўдзелу ў «[[Вікіпедыя:Праект:Вікі любіць Зямлю|Вікі любіць Зямлю]]». == 2026 == * User:Tess Mattew * Igor Tkachiov mw53r15lgkq0oum4qzwql7xfl2b0kmr 0 807708 5143483 5140454 2026-05-19T13:26:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5143483 wikitext text/x-wiki [[Файл:2023.06.13 Astravets Nuclear Power Plant Belarus.jpg|thumb|Беларуская АЭС у Астраўцы]] '''Я́дзерная энергеты́ка Белару́сі'''&nbsp;— галіна энергетыкі [[Беларусь|Рэспублікі Беларусь]], заснаваная на выкарыстанні мірнага атама для генерацыі электрычнай і цеплавой энергіі. Станам на 2025 год у краіне дзейнічае адна камерцыйная атамная электрастанцыя&nbsp;— [[Беларуская АЭС]] (БелАЭС) у [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]], якая складаецца з двух энергаблокаў агульнай магутнасцю 2400 МВт<ref name="Chausy_2025">{{cite web |url=https://www.chausynews.by/129092/стало-известно-где-могут-построить-вт/ |title=Стало известно, где могут построить вторую белорусскую АЭС |publisher=Іскра |date=28 кастрычніка 2025 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Пераход да ядзернай генерацыі стаў найбуйнейшым індустрыяльным праектам у гісторыі незалежнай Беларусі. Ён дазволіў краіне цалкам адмовіцца ад імпарту электраэнергіі і істотна знізіць залежнасць ад паставак [[Прыродны газ|прыроднага газу]], доля якога ў энергабалансе скарацілася з 95 % да 65 %<ref name="SB_Nov25">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/na-belaes-v-ostrovtse-postroyat-tretiy-energoblok.html |title=На БелАЭС в Островце построят третий энергоблок |publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]] |date=14 лістапада 2025 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Разам з тым працэс станаўлення галіны заняў больш за паўстагоддзя: ад першых маштабных вышукаў і сакрэтных мабільных рэактараў у 1960-я гады да згортвання ўсіх праектаў пасля [[Чарнобыльская катастрофа|Чарнобыльскай катастрофы]] і іх цяжкага аднаўлення ў пачатку XXI стагоддзя. == Гісторыя == === Савецкі перыяд === [[Файл:Інстытут «Сосны».jpg|thumb|Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны» пад Мінскам]] Гісторыя развіцця ядзернай энергетыкі ў Беларусі пачалася з навукова-даследчых праектаў. Яшчэ ў 1962 годзе ў пасёлку [[Сосны (Мінск)|Сосны]] пад [[Мінск]]ам быў пабудаваны першы даследчы атамны рэактар ІРТ-2000<ref>«Беларускі ядзерны…» // Сацыялістычны шлях (Ушачы) № 14 (3308), серада 14 лютага 1962 г.</ref>. У 1965 годзе на базе [[Аб’яднаны інстытут энергетычных і ядзерных даследаванняў «Сосны»|Аб’яднанага інстытута энергетычных і ядзерных даследаванняў (АІЭЯД) «Сосны»]] пачалася распрацоўка ўнікальнага праекта&nbsp;— перасоўнай АЭС «[[Памір (АЭС)|Памір]]». Яна ўяўляла сабой мабільную ядзерную ўстаноўку, размешчаную на шасі цяжкіх колавых цягачоў [[МАЗ-537]]. Станцыя, якую абслугоўвалі 28 чалавек, прызначалася для аўтаномнага забеспячэння энергіяй аддаленых вайсковых аб’ектаў і магла працаваць без дазапраўкі паўтара года. Былі сабраны два такія комплексы, адзін з якіх паспяхова прайшоў выпрабаванні. Аднак пасля [[Чарнобыльская катастрофа|аварыі на ЧАЭС]] праект быў згорнуты, а самі ўстаноўкі знішчаны, захавалася толькі металічная частка рэактара, усталяваная ў якасці манумента ў Соснах<ref>{{cite web |url=https://www.kp.ru/daily/25699/901624/ |title=В 80-х годах на болоте под Минском строили АЭС |publisher=[[Камсамольская праўда]] |date=8 чэрвеня 2011 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Паралельна з вайсковымі распрацоўкамі кіраўніцтва [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]] востра адчувала дэфіцыт электраэнергіі для грамадзянскай прамысловасці. У рэспубліцы не было буйных радовішчаў вуглевадародаў або ўмоў для магутных [[Гідраэлектрастанцыя|ГЭС]]. У 1968—1969 гадах спецыялісты ленінградскага інстытута «[[Цеплаэлектрапраект]]» правялі маштабныя вышукі для будаўніцтва першай стацыянарнай АЭС. З-за неабходнасці вялікага аб’ёму прэснай вады для ахалоджвання разглядалася сямнаццаць пляцовак ва ўсіх шасці абласцях: Даманаўская ў [[Івацэвіцкі раён|Івацэвіцкім раёне]], Верхнядзвінская каля гарадскога пасёлка [[Верхнядзвінск]], Нешчардаўская ў [[Расонскі раён|Расонскім]], Абстэрнаўская ў [[Мёрскі раён|Мёрскім]], Снудская ў [[Браслаўскі раён|Браслаўскім]], Яноўская на мяжы [[Полацкі раён|Полацкага]] і [[Ушацкі раён|Ушацкага]] раёнаў, Бяланавіцкая ў [[Петрыкаўскі раён|Петрыкаўскім]], Акцябрская каля гарадскога пасёлка [[Акцябрскі (гарадскі пасёлак)|Акцябрскі]], Сялецкая на мяжы [[Дзятлаўскі раён|Дзятлаўскага]] і [[Лідскі раён|Лідскага]] раёнаў, Слонімская каля горада [[Слонім]], Нарачанская і Свірская ў [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]], Стаўбцоўская каля горада [[Стаўбцы]], Брожская ў [[Бабруйскі раён|Бабруйскім]], Ялізаўская ў [[Асіповіцкі раён|Асіповіцкім]], Асіповіцкая каля горада [[Асіповічы]] і Чыгірынская на мяжы [[Быхаўскі раён|Быхаўскага]] і [[Кіраўскі раён|Кіраўскага]] раёнаў<ref name="Monzul">{{Артыкул |аўтар=Монзуль В. Ю. |загаловак=Мирный атом в БССР |выданне=[[Беларуская думка]] |год=2018 |нумар=1 |старонкі=63—70 |спасылка=https://beldumka.belta.by/isfiles/000167_474936.pdf |ref=Монзуль}}</ref>. З гэтага спісу ў 1971 годзе саюзныя ўлады зацвердзілі Снудскую пляцоўку. Аднак ужо ў наступным годзе [[Міністэрства энергетыкі і электрыфікацыі СССР|Мінэнерга]] і [[Міністэрства сярэдняга машынабудавання СССР|Мінсярэдмаш СССР]] змянілі рашэнне. Перавагу аддалі суседняй Друкшайскай пляцоўцы ў [[Літоўская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літоўскай ССР]], бо яна мела больш спрыяльныя геалагічныя ўмовы і дазваляла зэканоміць на будаўніцтве. Там узвялі [[Ігналінская АЭС|Ігналінскую АЭС]], якая сілкавала і частку беларускіх тэрыторый, але пакінула рэспубліку без уласнага аб’екта ядзернай генерацыі<ref name="Monzul" />. Страта праекта каля [[Браслаў|Браслава]] не спыніла атамных амбіцый. Згодна са стратэгічнымі планамі Мінэнерга СССР, у 1987 годзе меркавалася пачаць будаўніцтва АЭС на поўдні рэспублікі магутнасцю да 6000 МВт, у 1988 годзе&nbsp;— на поўначы з магутнасцю да 10 000 МВт, а ў 1992 годзе&nbsp;— яшчэ адной на паўднёвым усходзе да 8000 МВт<ref name="Belmarket">{{cite web |url=https://belmarket.by/news/77d87876-332f-4d80-8e6e-99f8bc7ae15c |title=В Беларуси атомная станция могла появиться около 40 лет назад |publisher=Белорусы и рынок |date=28 снежня 2022 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Праекты ўражвалі інжынерным размахам. На поўначы краіны, каля [[Вымна (возера)|возера Вымна]] ў [[Гарадоцкі раён|Гарадоцкім раёне]], планавалася ўзвесці адну з найбуйнейшых АЭС у свеце, павялічыўшы плошчу возера за кошт перакідання вады з [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіны]]. На [[Брэсцкая вобласць|Брэстчыне]], каля [[Белаазёрск]]а, праектавалі складаны комплекс, дзе АЭС працавала б у звязцы з падземнай гідраакумулюючай станцыяй. Самы ж амбітны праект разглядаўся ў [[Столінскі раён|Столінскім раёне]]: на балотах паміж [[Столін]]ам і [[Давыд-Гарадок|Давыд-Гарадком]] хацелі стварыць штучнае мора-ахаладжальнік плошчай 36 квадратных кіламетраў за кошт вады з [[Прыпяць|Прыпяці]] і пабудаваць новы горад Відзібор. Аднак ад яго хутка адмовіліся з-за празмернай складанасці выканання<ref name="Monzul" />. У пачатку 1980-х гадоў таксама разглядаліся праекты будаўніцтва атамных станцый цеплазабеспячэння (АСЦ) па праекце [[АСТ-500]] для непасрэднага ацяплення буйных гарадоў. Да снежня 1985 года былі ўзгодненыя пляцоўкі для АСЦ каля [[Віцебск]]а, [[Гомель|Гомеля]] і [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="Monzul_2021">{{Артыкул |аўтар=Монзуль В. Ю. |загаловак=Проект строительства Могилёвской атомной станции теплоснабжения в контексте развития атомной энергетики Белорусской ССР в 1980-е гг. |выданне=Гісторыя Магілёва: мінулае і сучаснасць |месца=Магілёў |выдавецтва=БДУТ |год=2021 |старонкі=203—207 |спасылка=https://www.academia.edu/50936181/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D1%91%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B5_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%B2_1980_%D0%B5_%D0%B3%D0%B3 |ref=Монзуль 2021 |archive-date=22 красавіка 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422100220/https://www.academia.edu/50936181/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0_%D0%9C%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BB%D1%91%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B0%D0%B1%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B2_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B5_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%8F_%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BD%D0%BE%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B8_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%B2_1980_%D0%B5_%D0%B3%D0%B3 }}</ref>. Адначасова разгарнулася барацьба за будаўніцтва класічнай АЭС на беразе возера [[Сялява]] ў [[Крупскі раён|Крупскім раёне]]. Нягледзячы на пратэсты эколагаў з-за блізкасці гідралагічнага заказніка, у студзені 1984 года ўрад БССР канчаткова зацвердзіў гэтую пляцоўку<ref name="Monzul" />. Пакуль ішлі тэарэтычныя спрэчкі, улады запусцілі рэальную будоўлю ў [[Пухавіцкі раён|Пухавіцкім раёне]], усяго за 40 км ад Мінска. Каб вырашыць праблему ацяплення сталіцы, 26 чэрвеня 1980 года было прынята сумеснае рашэнне ЦК КПСС і Савета Міністраў СССР будаваць [[Мінская АЦЭЦ|Мінскую атамную цеплаэлектрацэнтраль]] (АЦЭЦ) з двума рэактарамі [[ВВЭР-1000]]<ref name="Realt_Onliner">{{cite web |url=https://realt.onliner.by/2015/05/28/nuclear |title=Мирный атом в пуховичских болотах: история строительства Минской АЭС |publisher=[[Onliner.by]] |date=28 мая 2015 |lang=ru |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240210212448/https://realt.onliner.by/2015/05/28/nuclear |archive-date=10 лютага 2024}}</ref>. У 1983 годзе пачалася маштабная камсамольская будоўля. На месцы асушаных балот узводзіўся ідэальны горад атамшчыкаў&nbsp;— пасёлак [[Дружны (Пухавіцкі раён)|Дружны]]. Да вясны 1986 года быў гатовы фундамент першага рэактара і ўведзена ў строй пускарэзервовая кацельня<ref name="TEC5_Hist">{{cite web |url=http://www.tec5.by/history.html |title=ТЭЦ-5. История становления |date=26 чэрвеня 2009 |lang=ru |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090626022630/http://www.tec5.by/history.html |archive-date=26 чэрвеня 2009}}</ref>. Пасля [[Чарнобыльская катастрофа|катастрофы на Чарнобыльскай АЭС]] менавіта ў Дружны былі эвакуяваныя каля 250 сямей (больш за 1200 чалавек) вузкапрофільных спецыялістаў з эвакуіраванай [[Прыпяць (горад)|Прыпяці]]<ref name="Realt_Onliner" />. Яны павінны былі працягнуць працу на мінскім аб’екце. Аднак масавая радыяфобія і пратэсты грамадскасці прымусілі саюзныя ўлады адступіць, і 1 ліпеня 1987 года выйшла пастанова аб кансервацыі Мінскай АЭС<ref name="Realt_Onliner" />. Каб не губляць укладзеныя сродкі і калектыў, аб’ект перапрафілявалі ў звычайную ЦЭЦ на прыродным газе. Планы ж па будаўніцтве іншых АЭС і АСТ у Беларусі былі цалкам адмененыя<ref name="Monzul" />. === Постсавецкі перыяд: ад 74 пляцовак да Астраўца === Крах савецкай эканомікі і наймацнейшая радыяфобія ў грамадстве прывялі да таго, што на працягу 1990-х гадоў размовы пра развіццё ядзернай энергетыкі ў незалежнай Беларусі знаходзіліся пад фактычным мараторыем. Тым не менш, праблема энергетычнай залежнасці ад расійскіх энерганосьбітаў (каля 95 % электраэнергіі ў краіне выпрацоўвалася за кошт імпартнага прыроднага газу) прымушала ўлады шукаць альтэрнатывы<ref name="SB_Nov25" />. Яшчэ ў пачатку 1990-х гадоў [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАН Беларусі]] тэарэтычна вызначыла больш за 70 патэнцыйных пляцовак для размяшчэння станцыі<ref name="TUT_2009">{{cite web |url=http://news.tut.by/126996.html |title=Почему белорусская АЭС разместится именно в Гродненской области |publisher=[[TUT.BY]] |date=20 студзеня 2009 |lang=ru |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327032648/http://news.tut.by/126996.html |archive-date=27 сакавіка 2009}}</ref>. Рэальнае аднаўленне атамнай праграмы пачалося пасля 2005 года, калі была зацверджана новая Канцэпцыя энергетычнай бяспекі Рэспублікі Беларусь. Спецыялісты зноў звярнуліся да даследавання патэнцыйных лакацый. Пасля адсеву тэрыторый, непрыдатных па экалагічных і геаграфічных параметрах (уключаючы амаль усю Мінскую вобласць, басейн Прыпяці з высокімі грунтовымі водамі і Віцебшчыну з-за малога вадазбору), у гульні засталіся чатыры пляцоўкі: Краснапалянская ([[Чавускі раён]]), Кукшынаўская ([[Шклоўскі раён]]), Верхнядзвінская і Астравецкая<ref name="Mihaduk" />. Ад Верхнядзвінскага пункта хутка адмовіліся з-за праблем з грунтавымі водамі. На 2007 год абсалютнымі прыярытэтамі лічыліся ўсходнія лакацыі: Краснапалянская і Кукшынаўская пляцоўкі ў Магілёўскай вобласці<ref>Информационный бюллетень Администрации Президента Республики Беларусь — № 7 (122), 2006. — С. 72.</ref>. Аднак падчас глыбокага свідравання і геалагічных вышукаў выявілася непераадольная перашкода. На глыбіні 25 метраў геолагі знайшлі магутныя слаі абводненай крэйды (таўшчынёй да 35 метраў). Гэта стварала высокую пагрозу карставых працэсаў — утварэння падземных пустэч, што рабіла размяшчэнне цяжкага ядзернага аб’екта крытычна небяспечным<ref name="Mihaduk" />. Пасля кансультацый з расійскімі і ўкраінскімі інжынерамі ад усходніх пляцовак было вырашана канчаткова адмовіцца. У снежні 2008 года палітычнае рашэнне было прынята на карысць рэзервовага варыянту — Астравецкай пляцоўкі, размешчанай паміж мястэчкамі [[Міхалішкі]] і [[Варняны]] ў [[Астравецкі раён|Астравецкім раёне]] Гродзенскай вобласці, усяго за 23 км ад мяжы з Літвой<ref>{{cite web |url=https://www.naviny.media/rubrics/economic/2008/12/19/ic_articles_113_160442 |title=Белорусскую атомную станцию построят в Островце |publisher=[[Naviny.by]] |date=19 снежня 2008 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Гэты выбар тлумачыўся ідэальнымі геалагічнымі ўмовамі — наяўнасцю надзейнага маналітнага мацерыка без сейсмічных або карставых пагроз<ref name="Mihaduk" />. Паралельна ішоў пошук міжнароднага партнёра. Беларусю разглядаліся прапановы ад амерыкана-японскіх («Вестынгхаус-Ташыба») і французска-германскіх («Арэва») кампаній, рабіліся прапановы [[Кітай|Кітаю]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]<ref name="naviny2">{{cite web |url=https://naviny.media/rubrics/economic/2010/03/31/ic_articles_113_167286 |title=Белоруссия пытается вызвать у России атомную ревность? |publisher=[[Naviny.by]] |date=31 сакавіка 2010 |lang=ru |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201228223545/https://naviny.media/rubrics/economic/2010/03/31/ic_articles_113_167286 |archive-date=28 снежня 2020}}</ref>. Аднак з-за палітычных матываў, неабходнасці падпісання складаных міжурадавых пагадненняў і ўмоў крэдытавання адзіным рэальным кандыдатам засталася расійская дзяржкарпарацыя «[[Расатам]]». 15 сакавіка 2011 года ў Мінску было падпісана пагадненне з урадам [[Расія|Расіі]] аб супрацоўніцтве ў будаўніцтве АЭС, а расійскі бок выдзеліў крэдыт да 10 млрд долараў на фінансаванне 90 % кошту праекта<ref>{{cite web |url=https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/putin-podpisal-zakon-o-ratifikatsii-protokola-restrukturizirujuschego-kredit-dlja-belaes-11191/t_id/1 |title=Путин подписал закон о ратификации протокола, реструктуризирующего кредит для БелАЭС |publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]] |date=24 сакавіка 2021 |lang=ru |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913145314/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/putin-podpisal-zakon-o-ratifikatsii-protokola-restrukturizirujuschego-kredit-dlja-belaes-11191/t_id/1 |archive-date=13 верасня 2021}}</ref>. 11 кастрычніка 2011 года быў падпісаны кантракт з ЗАТ «Атамбудэкспарт» на ўзвядзенне двух энергаблокаў пад ключ<ref>{{cite web |url=http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20111011131108.shtml |title=Россия и Белоруссия подписали контракт на строительство первой АЭС в Белоруссии |publisher=[[РБК]] |date=11 кастрычніка 2011 |lang=ru |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120121152605/http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20111011131108.shtml |archive-date=21 студзеня 2012}}</ref>. == Беларуская АЭС (Астравец) == [[Файл:Узвядзенне Беларускай АЭС (2015) (02).jpg|міні|злева|Будаўніцтва градзірні Беларускай АЭС ]] Асноўны этап будаўніцтва першай у гісторыі незалежнай Беларусі атамнай станцыі пачаўся ў лістападзе 2013 года. Праект «АЭС-2006» (пакаленне 3+) быў створаны з улікам узмоцненых патрабаванняў бяспекі пасля [[Аварыя на АЭС Фукусіма I|аварыі на японскай АЭС «Фукусіма»]]<ref name="Mihaduk" />. Станцыя абсталявана двума вода-вадзянымі энергетычнымі рэактарамі [[ВВЭР-1200]] агульнай магутнасцю 2400 МВт. Згодна з тэхнічнымі характарыстыкамі, рэактары абаронены падвойнай жалезабетоннай абалонкай (80 см унутранага пласта, 180 см паветраная праслойка і яшчэ 120 см вонкавай сцяны). Канструкцыя здольная вытрымаць падзенне фрагментаў самалёта масай да 5,7 тоны, а таксама землятрусы, ураганы і паводкі. Прадугледжаны як актыўныя, так і пасіўныя сістэмы бяспекі (уключаючы дадатковыя перасоўныя дызель-генератары і «пастку расплаву» актыўнай зоны рэактара)<ref name="Mihaduk" />. Фізічны пуск і ўключэнне ў энергасістэму першага энергаблока БелАЭС адбыліся 3 лістапада 2020 года, а ў прамысловую эксплуатацыю ён быў уведзены 10 чэрвеня 2021 года<ref>{{cite web |url=https://blr.belta.by/economics/view/pershy-energablok-belaes-ukljuchany-u-energasistemu-krainy-93341-2020/ |title=Першы энергаблок БелАЭС уключаны ў энергасістэму краіны |publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]] |date=3 лістапада 2020 |lang=be |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Другі энергаблок быў уключаны ў сетку вясной 2023 года і прыняты ў прамысловую эксплуатацыю 1 лістапада таго ж года<ref>{{cite web |url=https://neg.by/novosti/otkrytj/vtoroj-jenergoblok-belajes-vkljuchen-v-set/ |title=Замещение природного газа и необходимость в энергоемких производствах: второй энергоблок БелАЭС включен в сеть |publisher=Экономическая газета |date=23 мая 2023 |lang=ru |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://archive.today/20240330083646/https://neg.by/novosti/otkrytj/vtoroj-jenergoblok-belajes-vkljuchen-v-set/ |archive-date=30 сакавіка 2024}}</ref>. За першыя гады працы (да канца 2025 года) БелАЭС выпрацавала звыш 53 млрд кВт·гадз электраэнергіі. Гэта дазволіла істотна трансфармаваць эканоміку краіны: * Узровень спажывання імпартнага прыроднага газу для генерацыі энергіі знізіўся з 95 % да 65 %, што зэканоміла больш за 1,6 млрд долараў бюджэтных сродкаў<ref name="SB_Nov25" />. * Выкіды парніковых газаў скараціліся больш чым на 26 млн тон<ref name="SB_Nov25" />. * Беларусь цалкам адмовілася ад імпарту электраэнергіі<ref name="SB_Nov25" />. * Горад [[Астравец]] ператварыўся ў дынамічны цэнтр рэгіёна: яго насельніцтва вырасла з 8 да 15 тысяч чалавек, а на самой станцыі працуе каля 3 тысяч спецыялістаў (сярэдні ўзрост калектыву — 38 гадоў)<ref name="SB_Nov25" />. Разам з тым будаўніцтва і запуск станцыі суправаджаліся вострым міждзяржаўным канфліктам з суседняй [[Літва|Літвой]]. Афіцыйны [[Вільнюс]] ад самага пачатку выступаў катэгарычна супраць размяшчэння ядзернага аб’екта ўсяго за 50 км ад сваёй сталіцы і на заканадаўчым узроўні забараніў імпарт электраэнергіі з БелАЭС. Аднак, нягледзячы на палітычную рыторыку і блакаванне рынкаў збыту ў краінах Балтыі, фізічныя патокі энергіі працягвалі ісці па існуючых інфраструктурных перамычках яшчэ некаторы час пасля запуску<ref>{{cite web |url=https://u-f.ru/news/economics/u8/2021/02/07/310400 |title=Литва заплатила Минску 4 млн евро за 10 дней «отказа» от электроэнергии с БелАЭС |publisher=Южный федеральный |date=7 лютага 2021 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Беларускі бок неаднаразова запрашаў экспертаў [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|МАГАТЭ]] і еўрапейскіх рэгулятараў, якія пацвердзілі адпаведнасць праекта міжнародным нормам бяспекі і правялі неабходныя стрэс-тэсты<ref name="Mihaduk" />. == Планы будаўніцтва другой АЭС == Пасля паспяховага ўводу ў эксплуатацыю двух энергаблокаў БелАЭС у Астраўцы на вышэйшым дзяржаўным узроўні пачалося актыўнае абмеркаванне магчымасці далейшага пашырэння ядзерных магутнасцей краіны. Галоўным аргументам на карысць такога рашэння называецца імклівы рост спажывання электраэнергіі ўнутры рэспублікі, выкліканы развіццём электратранспарту (у 2025 годзе колькасць электрамабіляў перавысіла 44 тысячы), масавым пераводам жылля на электраацяпленне, а таксама магутным развіццём майнінгу крыптавалют і буйных дата-цэнтраў. У выніку ў 2024 годзе спажыванне дасягнула гістарычнага максімуму ў 43,3 млрд кВт·гадз, а да 2030 года [[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь|Міністэрства энергетыкі]] прагназуе рост гэтага паказчыка да 47 млрд кВт·гадз<ref name="Moroz_2025">{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/tretiy-energoblok-ili-vtoraya-aes-ministr-energetiki-perechislil-preimushchestva-dvukh-variantov.html |title=Третий энергоблок или вторая АЭС. Какие варианты развития атомной энергетики прорабатываются в Беларуси |publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]] |date=7 кастрычніка 2025 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Для пакрыцця гэтага дэфіцыту ў 2025 годзе ўрад афіцыйна пачаў прапрацоўваць два канцэптуальныя варыянты далейшага развіцця атамнай энергетыкі: # Будаўніцтва трэцяга энергаблока на існуючай БелАЭС. Гэты варыянт разглядаецца як найбольш хуткі і эканамічна выгадны. На Астравецкай пляцоўцы ўжо створана ўся неабходная вытворчая, тэхналагічная і сацыяльная інфраструктура, а грунты дасканала вывучаны яшчэ падчас узвядзення першых двух блокаў<ref name="Moroz_2025" /><ref name="SB_Nov25" />. # Узвядзенне цалкам новай, другой АЭС. У якасці найбольш імавернага рэгіёна для новай станцыі разглядаецца ўсходняя частка Беларусі, у прыватнасці тэрыторыі на поўдзень ад [[Магілёў|Магілёва]]<ref name="Chausy_2025"/>. Гэты больш дарагі варыянт прапануецца з мэтай стварэння магутнага сацыяльна-эканамічнага драйвера для развіцця ўсходніх рэгіёнаў, стварэння новых рабочых месцаў і прыцягнення інвестыцый (па аналогіі з развіццём Астраўца)<ref name="Moroz_2025" />. Палітычнае кіраўніцтва Беларусі ў асобе [[Аляксандр Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] падтрымлівае менавіта ідэю будаўніцтва другой станцыі на ўсходзе краіны. Такі выбар адкрыта аргументуецца не толькі ўнутранымі патрэбамі, але і знешнепалітычнымі матывамі: магчымасцю экспарту электраэнергіі ў [[Часова акупаваныя тэрыторыі Украіны|новыя]] і прымежныя рэгіёны [[Расія|Расійскай Федэрацыі]], напрыклад, у [[Бранская вобласць|Бранскую вобласць]]<ref name="Belta_March25">{{cite web |url=https://belta.by/president/view/lukashenko-podtverdil-plany-po-vozvedeniju-v-belarusi-vtoroj-aes-702476-2025/ |title=Лукашенко подтвердил планы по возведению в Беларуси второй АЭС |publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]] |date=14 сакавіка 2025 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Расійскі бок, дзяржкарпарацыя «[[Расатам]]», пацвердзіў гатоўнасць да рэалізацыі новага праекта і забеспячэння яго фінансавання пры наяўнасці гарантаванага спажыўца і адпаведнага тарыфу<ref name="SB_Nov25" />. Сама станцыя павінна будавацца сіламі беларускіх спецыялістаў, за выключэннем пастаўкі самога ядзернага рэактара з Расіі<ref name="Belta_March25" />. Аднак вяртанне да планаў размяшчэння АЭС на ўсходзе Беларусі зноў актуалізуе крытычную праблему геалагічных умоў. Менавіта з-за наяўнасці магутных слаёў крэйды і высокай рызыкі карставых правалаў магілёўскія пляцоўкі (Краснапалянская і Кукшынаўская) былі канчаткова адхілены спецыялістамі яшчэ ў 2008 годзе<ref name="Mihaduk" />. Рашэнне аб тым, як будуць абыходзіць гэтую геалагічную пастку пры сучасным будаўніцтве, пакуль не агучвалася. Тэхніка-эканамічнае абгрунтаванне і канчатковы выбар шляху далейшага развіцця атамнай энергетыкі (трэці блок ці новая АЭС) павінны быць завершаны да канца 2025 года<ref name="Chausy_2025" />. == Абыходжанне з ядзернымі матэрыяламі і адходамі == Ключавым пытаннем функцыянавання ядзернай энергетыкі з’яўляецца бяспечнае абыходжанне са свежым і адпрацаваным ядзерным палівам. Палітыка Расійскай Федэрацыі пры будаўніцтве АЭС за мяжой («пад ключ») прадугледжвае забеспячэнне станцыі сваім палівам на ўвесь жыццёвы цыкл з наступным вяртаннем адпрацаваных матэрыялаў у Расію для высокатэхналагічнай перапрацоўкі. У далейшым небяспечныя радыеактыўныя адходы, якія застаюцца пасля працэсу перапрацоўкі, падлягаюць абавязковаму вяртанню ў краіну паходжання (г. зн. у Беларусь) для канчатковага захавання ў спецыяльных геалагічных магільніках<ref name="WNA">{{cite web |url=http://www.world-nuclear.org/info/inf133_belarus.html |title=Nuclear Power in Belarus |publisher=[[World Nuclear Association]] |date=2012 |lang=en |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304150552/http://www.world-nuclear.org/info/inf133_belarus.html |archive-date=4 сакавіка 2013}}</ref>. Для юрыдычнага забеспячэння гэтага замкнёнага цыклу 8 лістапада 2021 года ўрады Беларусі і Расіі, у асобе міністра энергетыкі Віктара Каранкевіча і кіраўніка «Расатама» [[Аляксей Ліхачоў|Аляксея Ліхачова]], падпісалі адпаведнае міжурадавае пагадненне, якое строга рэгламентуе парадак транмежнай перавозкі ядзерных матэрыялаў паміж дзвюма краінамі<ref>{{cite web |url=https://www.belta.by/economics/view/belarus-i-rossija-podpisali-mezhpravsoglashenie-o-sotrudnichestve-v-oblasti-perevozki-jadernyh-468479-2021/ |title=Беларусь и Россия подписали межправсоглашение о сотрудничестве в области перевозки ядерных материалов |publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]] |date=8 лістапада 2021 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. == Падрыхтоўка персаналу == Развіццё ўласнай атамнай галіны запатрабавала стварэння новай сістэмы падрыхтоўкі нацыянальных кадраў. Да гэтага працэсу былі прыцягнутыя вядучыя тэхнічныя ўніверсітэты краіны. Базавымі вышэйшымі навучальнымі ўстановамі былі вызначаны тры: [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт]] ([[Факультэт энергетычнага будаўніцтва БНТУ|факультэт энергетычнага будаўніцтва]]), [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]] ([[Фізічны факультэт БДУ|фізічны факультэт]]) і [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі]]<ref>{{cite web |url=http://www.interfax.by/?id=33&id_sp=45882&lang=ru |title=Беларусь прорабатывает вопрос подготовки специалистов для атомной электростанции |publisher=[[Інтэрфакс-Захад]] |date=15 студзеня 2008 |lang=ru |accessdate=2025-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160325200236/http://www.interfax.by/?id=33&id_sp=45882&lang=ru |archive-date=25 сакавіка 2016}}</ref>. Акрамя ўнутранай падрыхтоўкі, было падпісана пагадненне з Расіяй аб навучанні беларускіх спецыялістаў у расійскіх профільных цэнтрах. У прыватнасці, для падрыхтоўкі аператыўнага персаналу актыўна выкарыстоўваўся вопыт і вучэбна-трэніровачныя цэнтры [[Балакоўская АЭС|Балакоўскай АЭС]] ([[Саратаўская вобласць]])<ref>{{cite web |url=https://www.sb.by/articles/ploshchadka-dlya-aes-odna-iz-trekh.html |title=Площадка для АЭС: одна из трех |publisher=[[СБ. Беларусь сегодня]] |date=25 верасня 2008 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. Унікальнай асаблівасцю беларускага праекта стала стварэнне ўласнага вучэбна-трэніровачнага цэнтра непасрэдна на пляцоўцы БелАЭС за тры гады да пуску першага энергаблока. Усе яго трэнажоры і праграмнае забеспячэнне былі створаны не на аснове абстрактнага праекта, а былі цалкам прывязаныя да канкрэтнай рабочай дакументацыі і абсталявання самой станцыі<ref name="Mihaduk" />. Варта адзначыць, што пры камплектаванні штату станцыі Беларусь скарысталася магчымасцю вярнуць на радзіму многіх беларускіх спецыялістаў-атамшчыкаў, якія пасля згортвання Мінскай АЦЭЦ у 1987 годзе з’ехалі працаваць на розныя АЭС былога СССР<ref name="Mihaduk" />. == Міжнароднае супрацоўніцтва і місіі МАГАТЭ == З моманту прыняцця рашэння аб будаўніцтве АЭС Рэспубліка Беларусь пачала актыўнае супрацоўніцтва з [[Міжнароднае агенцтва па атамнай энергіі|Міжнародным агенцтвам па атамнай энергіі]] (МАГАТЭ). З 2010 года ў краіне рэгулярна працуюць экспертныя місіі агенцтва, якія праводзяць ацэнку розных аспектаў ядзернай праграмы і параўноўваюць існуючую практыку з міжнароднымі стандартамі бяспекі. За перыяд праектавання, будаўніцтва і ўводу станцыі ў эксплуатацыю ў Беларусі прайшлі ключавыя місіі МАГАТЭ, сярод якіх: * INIR (Integrated Nuclear Infrastructure Review) — комплексная ацэнка гатоўнасці ядзернай інфраструктуры краіны да будаўніцтва АЭС (першая місія ў 2012 годзе, другая — у 2020 годзе). * IRRS (Integrated Regulatory Review Service) — ацэнка дзяржаўнай сістэмы рэгулявання ядзернай і радыяцыйнай бяспекі (2016). * SEED (Site and External Events Design) — ацэнка пляцоўкі АЭС з пункту гледжання знешніх пагроз і праектных рашэнняў (2017). * EPREV (Emergency Preparedness Review) — ацэнка гатоўнасці да рэагавання на ядзерныя і радыяцыйныя аварыйныя сітуацыі (2018). * Pre-OSART (Pre-Operational Safety Review Team) — перадэксплуатацыйная праверка аперацыйнай бяспекі перад запускам энергаблокаў (2019, 2021). * IPPAS (International Physical Protection Advisory Service) — ацэнка сістэмы фізічнай абароны ядзерных аб’ектаў і матэрыялаў (2021). Акрамя МАГАТЭ, беларускі бок добраахвотна правёў стрэс-тэсты станцыі па методыцы Еўрапейскага саюза, пасля чаго пляцоўку наведалі эксперты Еўрапейскай групы рэгулятараў ядзернай бяспекі (ENSREG)<ref>{{cite web |url=https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/eksperty-ensreg-otmechajut-progress-v-realizatsii-natsionalnogo-plana-dejstvij-po-stress-testam-belaes-11419/t_id/1 |title=Эксперты ENSREG отмечают прогресс в реализации Национального плана действий по стресс-тестам БелАЭС |publisher=belta.by |date=2 верасня 2021 |lang=ru |accessdate=2025-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913150536/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/eksperty-ensreg-otmechajut-progress-v-realizatsii-natsionalnogo-plana-dejstvij-po-stress-testam-belaes-11419/t_id/1 |archive-date=13 верасня 2021}}</ref>. Справаздачы па выніках усіх ключавых праверак даступныя на афіцыйным сайце МАГАТЭ<ref>{{cite web |url=https://www.iaea.org/services/review-missions/calendar?type=All&year%5Bvalue%5D%5Byear%5D=&location=3510&status=4275 |title=IAEA Review Missions to Belarus |publisher=iaea.org |accessdate=2025-05-08}}</ref>. == Праблемы і інцыдэнты == Будаўніцтва і ўвод у эксплуатацыю Беларускай АЭС суправаджаліся шэрагам тэхнічных інцыдэнтаў і праблем, якія выклікалі занепакоенасць як унутры краіны, так і за яе межамі. Адзін з самых рэзанансных выпадкаў адбыўся яшчэ на этапе будаўніцтва, у ліпені 2016 года, калі падчас перамяшчэння корпуса рэактара для першага энергаблока ён «саслізнуў» і ўдарыўся аб зямлю з вышыні некалькіх метраў. Нягледзячы на тое, што інцыдэнт не быў звязаны з ядзернай бяспекай, ён выклікаў шырокі грамадскі рэзананс, асабліва ў суседняй Літве. У выніку беларускі бок прыняў палітычнае рашэнне замяніць пашкоджаны корпус на новы, які быў пастаўлены генеральным падрадчыкам<ref name="Mihaduk" />. Пасля ўводу ў эксплуатацыю першы энергаблок неаднаразова адключаўся ад сеткі з-за спрацоўвання аўтаматычных сістэм абароны. Першае адключэнне адбылося ўжо на наступны дзень пасля ўрачыстага пуску станцыі, 8 лістапада 2020 года, з-за выхаду са строю трансфарматараў напружання. Пазней станцыя спынялася для правядзення выпрабаванняў, рэгламентных работ і з-за спрацоўвання сістэмы абароны генератара. Усяго за першы год працы энергаблок спыняўся каля 8 разоў. У снежні 2021 года супольнасць «[[Кіберпартызаны]]» апублікавала дакументы, атрыманыя з унутраных сетак АЭС, у якіх нібыта ўтрымлівалася інфармацыя пра 18 тысяч недахопаў першага энергаблока, выяўленых на розных этапах будаўніцтва і пусканаладачных работ<ref>{{cite web |url=https://belsat.eu/programs/21-12-2021-aes-kashtounae-nabytstsyo-tsi-krynitsa-byaskontsyh-stratau-rassledavanne-belcatu |title=АЭС – каштоўнае набыццё ці крыніца бясконцых стратаў? Расследаванне «Белcату» |publisher=[[Белсат]] |date=21 снежня 2021 |accessdate=2025-05-08}}</ref>. == Эканамічны аспект і інтэграцыя ў энергасістэму == Праект Беларускай АЭС з’яўляецца самым маштабным і дарагім у гісторыі незалежнай Беларусі. Першапачатковы кошт станцыі ацэньваўся ў 10-11 млрд долараў ЗША. У 2019 годзе [[Аляксандр Лукашэнка]] заявіў, што за кошт жорсткага кантролю за будаўніцтвам кошт удалося знізіць да 7 млрд долараў. Пазней, у 2021 годзе, было агучана, што канчатковы кошт складзе каля 6 млрд долараў<ref>{{cite web |url=https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/putin-podpisal-zakon-o-ratifikatsii-protokola-restrukturizirujuschego-kredit-dlja-belaes-11191/t_id/1 |title=Путин подписал закон о ратификации протокола, реструктуризирующего кредит для БелАЭС |publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]] |date=24 сакавіка 2021 |lang=ru |accessdate=2025-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913145314/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/putin-podpisal-zakon-o-ratifikatsii-protokola-restrukturizirujuschego-kredit-dlja-belaes-11191/t_id/1 |archive-date=13 верасня 2021}}</ref>. Для інтэграцыі станцыі ў агульную энергасістэму краіны былі праведзены маштабныя работы па мадэрнізацыі інфраструктуры. Было пабудавана каля 1600 км высакавольтных ліній электраперадач, мадэрнізаваны чатыры сістэмаўтваральныя падстанцыі і ўведзена ў эксплуатацыю новая [[Паставы (падстанцыя)|падстанцыя «Паставы»]]. Акрамя таго, для балансавання сістэмы і спажывання лішкаў энергіі ў начны час на 20 аб’ектах энергетыкі былі ўсталяваныя сучасныя электрычныя катлы агульнай магутнасцю 916 МВт<ref>{{cite web |url=https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/pervyj-energablok-belaes-vyrabotal-43-mlrd-kvtch-elektroenergii-11500/ |title=Первый энергоблок БелАЭС выработал 4,3 млрд кВт·ч электроэнергии |publisher=[[Беларускае тэлеграфнае агенцтва]] |date=14 верасня 2021 |lang=ru |accessdate=2025-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211027070511/https://atom.belta.by/ru/belaes_ru/view/pervyj-energablok-belaes-vyrabotal-43-mlrd-kvtch-elektroenergii-11500/ |archive-date=27 кастрычніка 2021}}</ref>. Увод АЭС дазволіў не толькі забяспечыць унутраныя патрэбы, але і зрабіць эканоміку больш канкурэнтаздольнай за кошт зніжэння залежнасці ад імпартнага газу. Кошт ядзернага паліва ў сабекошце электраэнергіі складае толькі каля 20 %, што робіць яго значна больш стабільным у параўнанні з валацільнымі цэнамі на вуглевадароды<ref name="Mihaduk">{{cite web |url=https://minenergo.gov.by/press/glavnie-novosti/mihail-mikhaduk-my-osoznaem-svoyu-otvetstvennost-pered-mirovym-soobshchestvom/ |title=Михаил Михадюк: «Мы осознаем свою ответственность перед мировым сообществом» |publisher=[[Міністэрства энергетыкі Рэспублікі Беларусь]] |date=11 красавіка 2018 |lang=ru |accessdate=2025-05-07}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [https://www.belaes.by/be/ Афіцыйны сайт РУП «Беларуская атамная электрастанцыя»] {{Ядзерная энергетыка ў свеце}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Ядзерная энергетыка Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Энергетыка Беларусі]] swlgctil6ormyyiy7xayp5itich5f2v 0 807767 5143459 5142700 2026-05-19T12:35:03Z DBatura 73587 5143459 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] на тэрыторыі розных краін апынуліся шматлікія воінскія часці цэнтральнага падпарадкавання, якія трапілі пад юрысдыкцыю Расіі. У шэрагу выпадкаў ўрады дзяржаў запатрабавалі вывесці войскі, а пакінутыя ваенныя аб’екты знішчылі за непатрэбнасцю. У дзяржавах, якія апынуліся лаяльнымі да Масквы, базы захаваліся. Але чыста ваеннае значэнне расійскія базы страцілі. Раскватараваныя войскі апынуліся прыдатнымі для лакальных аперацый. Збольшага замежныя базы маюць палітычнае значэнне, замацоўваючы расійскую прысутнасць.{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Преамбула}} '''<span style="background-color:#FFC0CB">Ружовым колерам</span> пазначаны скасаваныя, <span style="background-color:#00FFFF">блакітным</span> — завершаныя міратворчыя місіі'''. {| class="standard sortable" ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях<br><small>(прама і ўскосна)</small> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012<ref>{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}||[[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі]]||дзейнічае з 2022||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002<ref>Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.</ref>||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994<ref>[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}</ref>||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}</ref>||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83</ref>||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017<ref name="emba">{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||Калектыўныя міратворчыя сілы АДКБ||дзейнічала ў студзені 2022||[[Аперацыя АДКБ у Казахстане]] ў рамках [[Пратэсты ў Казахстане (2022)|пратэстаў і беспарадкаў у краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001<ref>Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003<ref name="ца"> {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992<ref>{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025<ref>[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||- |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005<ref>[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||- |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Севастопальская ваенна-марская база]]||дзейнічае з 1992<ref name="аиф">[https://aif.ru/dontknows/infographics/sostav_chernomorskogo_flota_vmf_rossii_infografika Состав Черноморского флота ВМФ России. Инфографика]</ref>||[[Анексія Крыма Расіяй]] |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}</ref>||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]] |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1991—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура== * {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}} {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]] hryogvm3dvty984z9jumb3ss425cz06 5143461 5143459 2026-05-19T12:35:38Z DBatura 73587 5143461 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] на тэрыторыі розных краін апынуліся шматлікія воінскія часці цэнтральнага падпарадкавання, якія трапілі пад юрысдыкцыю Расіі. У шэрагу выпадкаў ўрады дзяржаў запатрабавалі вывесці войскі, а пакінутыя ваенныя аб’екты знішчылі за непатрэбнасцю. У дзяржавах, якія апынуліся лаяльнымі да Масквы, базы захаваліся. Але чыста ваеннае значэнне расійскія базы страцілі. Раскватараваныя войскі апынуліся прыдатнымі для лакальных аперацый. Збольшага замежныя базы маюць палітычнае значэнне, замацоўваючы расійскую прысутнасць.{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Преамбула}} '''<span style="background-color:#FFC0CB">Ружовым колерам</span> пазначаны скасаваныя, <span style="background-color:#00FFFF">блакітным</span> — завершаныя міратворчыя місіі'''. {| class="standard sortable" ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях<br><small>(прама і ўскосна)</small> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012<ref>{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}||[[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі]]||дзейнічае з 2022||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002<ref>Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.</ref>||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994<ref>[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}</ref>||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}</ref>||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83</ref>||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017<ref name="emba">{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||Калектыўныя міратворчыя сілы АДКБ||дзейнічалі ў студзені 2022||[[Аперацыя АДКБ у Казахстане]] ў рамках [[Пратэсты ў Казахстане (2022)|пратэстаў і беспарадкаў у краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001<ref>Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003<ref name="ца"> {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992<ref>{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025<ref>[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||- |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005<ref>[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||- |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Севастопальская ваенна-марская база]]||дзейнічае з 1992<ref name="аиф">[https://aif.ru/dontknows/infographics/sostav_chernomorskogo_flota_vmf_rossii_infografika Состав Черноморского флота ВМФ России. Инфографика]</ref>||[[Анексія Крыма Расіяй]] |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}</ref>||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]] |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1991—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура== * {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}} {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]] j371sqrzhetv877itd596hsd97dnj5c 5143479 5143461 2026-05-19T12:55:21Z DBatura 73587 5143479 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] на тэрыторыі розных краін апынуліся шматлікія воінскія часці цэнтральнага падпарадкавання, якія трапілі пад юрысдыкцыю Расіі. У шэрагу выпадкаў ўрады дзяржаў запатрабавалі вывесці войскі, а пакінутыя ваенныя аб’екты знішчылі за непатрэбнасцю. У дзяржавах, якія апынуліся лаяльнымі да Масквы, базы захаваліся. Але чыста ваеннае значэнне расійскія базы страцілі. Раскватараваныя войскі апынуліся прыдатнымі для лакальных аперацый. Збольшага замежныя базы маюць палітычнае значэнне, замацоўваючы расійскую прысутнасць.{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Преамбула}} '''<span style="background-color:#FFC0CB">Ружовым колерам</span> пазначаны скасаваныя, <span style="background-color:#00FFFF">блакітным</span> — завершаныя міратворчыя місіі'''. {| class="standard sortable" ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях<br><small>(прама і ўскосна)</small> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012<ref>{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}||[[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі]]||дзейнічае з 2022||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002<ref>Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.</ref>||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994<ref>[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}</ref>||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}</ref>||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]] |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Іран}}||[[Хамадан (аэрадром)|авіябаза Хамадан]]||дзейнічала ў 2016<ref>{{Cite news|access-date=2022-05-16|website=BBC News Русская служба|title=Министр обороны Ирана раскритиковал Россию за разглашение военных данных|url=https://www.bbc.com/russian/news-37152616|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516154258/https://www.bbc.com/russian/news-37152616}}</ref><ref>{{Cite news|access-date=2022-05-16|website=BBC News Русская служба|title=МИД Ирана: база Хамадан больше не используется российской авиацией|url=https://www.bbc.com/russian/news-37152618|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516154259/https://www.bbc.com/russian/news-37152618}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83</ref>||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017<ref name="emba">{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||Калектыўныя міратворчыя сілы АДКБ||дзейнічалі ў студзені 2022||[[Аперацыя АДКБ у Казахстане]] ў рамках [[Пратэсты ў Казахстане (2022)|пратэстаў і беспарадкаў у краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001<ref>Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003<ref name="ца"> {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992<ref>{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025<ref>[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||- |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005<ref>[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||- |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Севастопальская ваенна-марская база]]||дзейнічае з 1992<ref name="аиф">[https://aif.ru/dontknows/infographics/sostav_chernomorskogo_flota_vmf_rossii_infografika Состав Черноморского флота ВМФ России. Инфографика]</ref>||[[Анексія Крыма Расіяй]] |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}</ref>||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]] |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1991—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура== * {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}} {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]] 83xibp9rjha6h5xd1pczf35jb189s42 5143481 5143479 2026-05-19T12:56:06Z DBatura 73587 5143481 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйны спіс}} Дадзены артыкул змяшчае пералік ваенных аб’ектаў і фарміраванняў [[Узброеныя сілы Расіі|Узброеных сіл Расіі]] за мяжой. Прысутнасць расійскіх [[найміт]]аў, [[Валанцёр|добраахвотнікаў]], [[Прыватная ваенная кампанія|прыватных ваенных кампаній]] у іншых краінах да гэтага не адносіцца і ў спіс не ўключалася. Пасля [[Распад СССР|распаду СССР]] на тэрыторыі розных краін апынуліся шматлікія воінскія часці цэнтральнага падпарадкавання, якія трапілі пад юрысдыкцыю Расіі. У шэрагу выпадкаў ўрады дзяржаў запатрабавалі вывесці войскі, а пакінутыя ваенныя аб’екты знішчылі за непатрэбнасцю. У дзяржавах, якія апынуліся лаяльнымі да Масквы, базы захаваліся. Але чыста ваеннае значэнне расійскія базы страцілі. Раскватараваныя войскі апынуліся прыдатнымі для лакальных аперацый. Збольшага замежныя базы маюць палітычнае значэнне, замацоўваючы расійскую прысутнасць.{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Преамбула}} '''<span style="background-color:#FFC0CB">Ружовым колерам</span> пазначаны скасаваныя, <span style="background-color:#00FFFF">блакітным</span> — завершаныя міратворчыя місіі'''. {| class="standard sortable" ! Размяшчэнне !! Аб’екты і фарміраванні !! Час дзейнасці !! Удзел у баявых дзеяннях, аперацыях, кампаніях<br><small>(прама і ўскосна)</small> |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}}, г. [[Габала]]||[[Габалінская радыёэлектронная станцыя]]||дзейнічала да 2012<ref>{{cite web |url=http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |title=РФ приостановила эксплуатацию Габалинской РЛС — МИД Азербайджана — Новости Политики. Новости@Mail.ru<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2012-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121213060331/http://news.mail.ru/politics/11254053/?frommail=1 |archive-date=2012-12-13 |url-status=dead }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Азербайджан}} / {{Сцягафікацыя|Нагорна-Карабахская Рэспубліка}}||[[Расійскі міратворчы кантынгент у Нагорным Карабаху]]||дзейнічаў з 2020 па 2024||[[Карабахскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Арменія}}, г. [[Гюмры]]|| [[102-я расійская ваенная база]] ||дзейнічае з 1995<ref>[http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ Парламент Армении оставил российскую военную базу в Гюмри ещё на 33 года] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110415075257/http://lenta.ru/news/2011/04/12/baza/ |date=15 красавіка 2011 }}. — Лента.ру, 12 апреля 2011 года.</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, п. [[Азярэчча]]||[[Волга (радыёлакацыйная станцыя)|474-ы радыётэхнічны вузел]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=https://www.rubaltic.ru/news/24092022-putin-prodlil-arendu-uzla-sistemy-preduprezhdeniya-o-raketnom-napadenii-v-belarusi/|title=Путин продлил аренду узла системы предупреждения о ракетном нападении в Беларуси|lang=ru|website=www.rubaltic.ru|date=2022-09-24|access-date=2025-09-29}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}, г. [[Вілейка]] і аг. [[Шылавічы (Вілейскі раён)|Шылавічы]]||[[43-і вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1995<ref>{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/1901909|title=Соглашение между Правительством Российской Федерации и Правительством Республики Беларусь о порядке использования и содержания радиостанции Вилейка, расположенной на территории Республики Беларусь - docs.cntd.ru|website=docs.cntd.ru|access-date=2021-07-03|archive-date=2021-07-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20210711043301/https://docs.cntd.ru/document/1901909|url-status=live}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Беларусь}}||[[Рэгіянальная групоўка войск Беларусі і Расіі]]||дзейнічае з 2022||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцяг|Боснія і Герцагавіна|1992}} [[Рэспубліка Боснія і Герцагавіна]]||місіі [[UNPROFOR]] і [[SFOR]]||дзейнічалі з 1992 па 1999 (расійскі складнік)||[[Баснійская вайна]] ў рамках [[Югаслаўскія войны|Югаслаўскіх войн]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|В’етнам}}, г. [[Камрань (горад)|Камрань]]||[[Камрань (база)|база Камрань]]||дзейнічала да 2002<ref>Ерёмин Ю. П. К 20-летию расформирования ПМТО ВМФ России в бухте Камрань. // Морской сборник. — 2022. — № 7. — С.48—54.</ref>||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Германія}}||[[Група савецкіх войск у Германіі|Група расійскіх войск у Германіі]]||дзейнічала да 1994<ref>[https://web.archive.org/web/20120205203216/http://gsvg.ru/ist_gsvg.html Краткая история группы советских войск в Германии]</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}|| [[Міратворчая аперацыя ў Абхазіі (1994—2008)|Калектыўныя сілы СНД па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1994 па 2008||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[7-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web |url=http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |title=Абхазский плацдарм. Отныне ЧФ будет более рассредоточен, а значит, менее уязвим |access-date=2012-02-27 |archive-date=2010-02-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100223222555/http://www.ng.ru/nvo/2010-02-18/1_abhazia.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |title=Независимость Абхазии укрепили войсками и пожарными машинами |access-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216194547/http://top.rbc.ru/politics/18/02/2010/372179.shtml |archive-date=2013-12-16 |url-status=dead }}</ref>||[[Грузіна-абхазскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Абхазія}}||[[Ачамчыра (пункт базавання)|порт Ачамчыра]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite news |date= |title=РФ вдвое увеличит число сторожевых катеров в абхазской Очамчире |url=https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502204916/https://ria.ru/20100428/227832790.html |archive-date=2025-05-02 |access-date=2025-06-10 |work=РИА Новости |language=ru-RU |url-status=live }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}|| [[Змешаныя сілы па падтрыманні міру|Змешаныя сілы па падтрыманні міру]]||дзейнічалі з 1992 па 2008||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]] |- |{{Сцягафікацыя|Грузія}} / {{Сцягафікацыя|Паўднёвая Асеція}}||[[4-я гвардзейская ваенная база]]||дзейнічае з 2009<ref>{{Cite web|url=http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|title=На 4-й российской военной базе в Южной Осетии проведены контрольные стрельбы|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215023430/http://www.rsonews.org/ru/news/20110416/02994.html|archive-date=2018-02-15|access-date=2012-02-28}}</ref>||[[Грузіна-паўднёваасецінскі канфлікт]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Грузія|1990}}{{Сцяг|Азербайджан}}{{Сцяг|Арменія}} [[Закаўказзе]]||[[Група расійскіх войск у Закаўказзі]]||дзейнічала з 1993 па 2007||[[Грузіна-абхазскскі канфлікт]] |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Іран}}||[[Хамадан (аэрадром)|авіябаза Хамадан]]||дзейнічала з 2015 па 2016<ref>{{Cite news|access-date=2022-05-16|website=BBC News Русская служба|title=Министр обороны Ирана раскритиковал Россию за разглашение военных данных|url=https://www.bbc.com/russian/news-37152616|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516154258/https://www.bbc.com/russian/news-37152616}}</ref><ref>{{Cite news|access-date=2022-05-16|website=BBC News Русская служба|title=МИД Ирана: база Хамадан больше не используется российской авиацией|url=https://www.bbc.com/russian/news-37152618|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516154259/https://www.bbc.com/russian/news-37152618}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Сары-Шаган (палігон)|Сары-Шаган]]||дзейнічае з 1996<ref name="Договор">{{Cite web |url=http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |title=Договор между правительством Российской Федерации и правительством Республики Казахстан об аренде испытательного полигона Сары-Шаган 18 октября 1996 |access-date=2007-06-17 |archive-date=2019-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190123010611/http://www.businesspravo.ru/Docum/DocumShow_DocumID_1816.html |url-status=live }}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны [[Дзяржаўны лётна-выпрабавальны цэнтр Міністэрства абароны імя В. П. Чкалава|929-га дзяржаўнага лётна-выпрабавальнага цэнтра Мінабароны РФ]]||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 84</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігоны 4-га Дзяржаўнага цэнтральнага палігона Мінабароны РФ||дзейнічае з 1995<ref>http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150721044530/http://cyberleninka.ru/article/n/inostrannye-voennye-bazy-na-territorii-postsovetskoy-tsentralnoy-azii |date=21 ліпеня 2015 }} С. 82 — 83</ref>||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||палігон [[Эмба (палігон)|Эмба]]||дзейнічаў да 2017<ref name="emba">{{Cite web |url=https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |title=Россия прекращает аренду полигона Эмба в Казахстане |access-date=2017-07-05 |archive-date=2017-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170629085143/https://www.pnp.ru/politics/rossiya-prekrashhaet-arendu-poligona-emba-v-kazakhstane.html |url-status=live }}</ref>||- |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Казахстан}}||Калектыўныя міратворчыя сілы АДКБ||дзейнічалі ў студзені 2022||[[Аперацыя АДКБ у Казахстане]] ў рамках [[Пратэсты ў Казахстане (2022)|пратэстаў і беспарадкаў у краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцяг|Літва}}{{Сцяг|Латвія}}{{Сцяг|Эстонія}} [[Краіны Балтыі]]||[[Паўночна-Заходняя група войск]]||дзейнічала да 1994||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Куба}}, г. [[Лурдэс]]||[[Радыёэлектронны цэнтр у Лурдэсе]]||дзейнічала да 2001<ref>Бубнов В. А., Гаврилов М. В. Тайны «Лурдес». 1964-2001. — Санкт-Петербург: Галея Принт, 2015. — ISBN 978-5-8172-0153-6.</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кант (горад)|Кант]]||[[999-я гвардзейская авіяцыйная база]]||дзейнічае з 2003<ref name="ца"> {{артыкул|спасылка=https://eurasia.expert/rossiyskie-voennye-bazy-i-obekty-za-rubezhom-asia/|загаловак=Российские военные базы и объекты за рубежом: Казахстан, Таджикистан, Киргизия|аўтар=Юрий Зверев|выданне=Евразия Эксперт|год=2017|месяц=апреля|чысло=18}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, ля г. [[Каракол]]||[[954-я выпрабавальная база супрацьлодкавага ўзбраення ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Кара-Балта]]||[[338-ы вузел сувязі ВМФ Расіі]]||дзейнічае з 1993<ref name="ца"/>||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Майлуу-Суу]]||17-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||- |- |{{Сцягафікацыя|Кыргызстан}}, г. [[Ічке-Суу]]||1-я радыёсейсмічная лабараторыя сейсмічнай службы Міністэрства абароны Расіі||дзейнічае з 1994{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Киргизия}}||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of the Mongolian People's Republic (1945–1992).svg|22пкс]] [[Мангольская Народная Рэспубліка|Манголія]]||[[Савецкія войскі ў Манголіі|Расійскія войскі ў Манголіі]]: [[39-я армія (СССР)|39-я армія]]||дзейнічалі да 1992<ref>{{Cite web|url=http://www.kommersant.ru/doc/581814|title=«КоммерсантЪ» № 97(3181) от 31 мая 2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20150717130233/http://kommersant.ru/doc/581814|archive-date=2015-07-17|access-date=2015-07-14|url-status=live}}</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Малдова}} / {{Сцягафікацыя|Прыднястроўе}}, г. [[Ціраспаль]]|| [[Аператыўная група расійскіх войск у Прыднястроўі]]||дзейнічае з 1995{{sfn|Коммерсантъ Власть|2007|loc=Молдова}}||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Польшча}}, [[Сілезія]]||[[Паўночная група войск]]||дзейнічала да 1993||- |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}||[[Групоўка расійскіх войск у Сірыі]], у тым ліку [[Авіяцыйная група ПКС Расіі ў Сірыі]], [[Цэнтр па прымірэнні варагуючых бакоў і кантролі за перамяшчэннем бежанцаў]]||дзейнічала ў 2015—2024 гадах<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/articles/cdx9r21x5ppo|title=Российские военные корабли покинули базу в сирийском Тартусе|lang=ru|website=BBC News Русская служба|date=2024-12-03|access-date=2024-12-08}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі ў Сірыі|720-ы пункт матэрыяльна-тэхнічнага забеспячэння ВМФ Расіі]]||дзейнічаў да 2025<ref>[https://topcor.ru/56064-rossija-vyvozit-svoju-tehniku-boepripasy-i-drugoe-voennoe-imuschestvo-iz-sirii.html Россия эвакуирует технику, боеприпасы и военное имущество из сирийского Тартуса]{{ref-ru}}</ref>||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |{{Сцягафікацыя|Сірыя|1980}}, г. [[Тартус]]||[[Пастаяннае аператыўнае злучэнне ваенна-марскога флоту Расійскай Федэрацыі ў Міжземным моры]]||дзейнічала ў 2013—2024 ||[[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі]] ў рамках [[грамадзянская вайна ў Сірыі|грамадзянскай вайны ў краіне]] |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Судан}}||[[Расійская авіяцыйная група місіі ААН у Судане]]||дзейнічала з 2006 па 2012||- |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Душанбэ]]||[[201-я расійская ваенная база]]||дзейнічае з 2005<ref>[https://structure.mil.ru/structure/okruga/details.htm?id=11741@egOrganization 201-я Гатчинская ордена Жукова дважды Краснознаменная военная база]</ref>||- |- |{{Сцягафікацыя|Таджыкістан}}, г. [[Нурэк]]||[[1109-ы асобны оптыка-электронны вузел «Нурэк»]]||дзейнічае з 2004||- |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Севастопальская ваенна-марская база]]||дзейнічае з 1992<ref name="аиф">[https://aif.ru/dontknows/infographics/sostav_chernomorskogo_flota_vmf_rossii_infografika Состав Черноморского флота ВМФ России. Инфографика]</ref>||[[Анексія Крыма Расіяй]] |- |{{Сцягафікацыя|Украіна}}||[[Аб’яднаная групоўка войск (сіл) ва Украіне]]||дзейнічае з 2022<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tvzvezda.ru/news/20221081513-QTA9y.html|title=Командующим Объединённой группировкой войск в районе СВО назначен генерал армии Сергей Суровикин|first=Редакция|last=tvzvezda.ru|website=Телеканал «Звезда»|date=2022-10-08|access-date=2023-12-13}}</ref>||[[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)]] |- |- style="background:#FFC0CB;" |[[File:Flag of Ethiopia (1996–2009).svg|22px]] [[Эфіопія]]||[[Група расійскіх ваенных спецыялістаў у Эфіопіі]]||дзейнічала з 1998 па 2000||[[Эфіопа-эрытрэйская вайна]] |- |- style="background:#00FFFF;" |{{Сцягафікацыя|Югаславія}}, [[Аўтаномны край Косава і Метохія]] / [[File:Flag of Kosova (1991–1999).svg|22пкс]] [[Рэспубліка Косава (1991—1999)|першая Рэспубліка Косава]] ||місія [[KFOR]]||дзейнічала з 1999 па 2003 (расійскі складнік)||[[Марш-кідок на Прышціну]] ў рамках [[Аперацыя «Саюзная сіла»|вайны НАТА супраць Югаславіі]] |} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура== * {{Артыкул|спасылка=https://www.kommersant.ru/doc/766827?ysclid=mo9hxbq3vz43341039|тып=журнал|выданне= Коммерсантъ Власть|год=2007|месяц=мая|чысло=27|загаловак=Все Российские базы|ref=Коммерсантъ Власть}} {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]][[Катэгорыя:Спісы:Расія]] 17dvag5j4b8fvdkxukk1kf8xcbtigal 0 807806 5143624 5143046 2026-05-19T17:27:06Z M.L.Bot 261 афармленне 5143624 wikitext text/x-wiki {{фарматаванне}} '''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}</ref>. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref>. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Перадгісторыя == Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў. Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}</ref>. «Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Паўстанне памятнай даты == Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0" />. Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай. 21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref>, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце. Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}</ref> == Адзначэнне памятнай даты == Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. 2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}</ref>. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref> На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}</ref>; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.<ref>{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title="Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі". Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}</ref> У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}</ref>. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}</ref> У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}</ref><gallery> Файл:На акцыю ў Вільні прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік 2023.jpg|На акцыю ў Вільні 2023 прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік Файл:ДП2025.jpg|Дзень палітвязняў 2025 Файл:Акцыя ў Кракаве 2023.jpg|Акцыя ў Кракаве 2023 Файл:Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square.jpg|Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square Файл:Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023.jpg|Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023 Файл:Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023.jpg|Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023 </gallery> == Падобныя памятныя даты == Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах: * Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, распачаты ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nv.ua/ukraine/events/12-yanvarya-den-ukrainskogo-politzaklyuchennogo-kakoy-segodnya-den-istoriya-ukrainy-50134756.html|title=Как в Киеве давали три года за листовку и сколько украинцев сейчас за решеткой в РФ. Что важно знать о Дне украинского политзаключенного|website=NV|access-date=2026-05-17}}</ref> * Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры; * Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года; * Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года; * Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.{{Няма АК}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Памятныя даты]] cjhaxq2w7wmajlj2ip3nnfx0ke0syo8 5143880 5143624 2026-05-20T06:21:26Z Scrooge McDuck 379 129143 дапаўненне, дадала крыницы 5143880 wikitext text/x-wiki {{фарматаванне}} '''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}</ref>. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref>. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Перадгісторыя == Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў. Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}</ref>. «Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Паўстанне памятнай даты == Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0" />. Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай. 21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref>, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце. Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}</ref> == Адзначэнне памятнай даты == Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. 2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}</ref>. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref> На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}</ref>; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.<ref>{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title="Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі". Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}</ref> У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}</ref>. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}</ref> У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}</ref><gallery> Файл:На акцыю ў Вільні прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік 2023.jpg|На акцыю ў Вільні 2023 прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік Файл:ДП2025.jpg|Дзень палітвязняў 2025 Файл:Акцыя ў Кракаве 2023.jpg|Акцыя ў Кракаве 2023 Файл:Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square.jpg|Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square Файл:Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023.jpg|Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023 Файл:Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023.jpg|Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023 </gallery> == Падобныя памятныя даты == Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах: * Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, распачаты ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nv.ua/ukraine/events/12-yanvarya-den-ukrainskogo-politzaklyuchennogo-kakoy-segodnya-den-istoriya-ukrainy-50134756.html|title=Как в Киеве давали три года за листовку и сколько украинцев сейчас за решеткой в РФ. Что важно знать о Дне украинского политзаключенного|website=NV|access-date=2026-05-17}}</ref> * Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;<ref>{{Cite web|url=https://www.defendersbelarus.org/argentina_dictatura|title=Доклад “Никогда больше”: как Аргентина пережила массовые репрессии военной диктатуры|website=www.defendersbelarus.org|access-date=2026-05-20}}</ref> * Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;<ref>{{Cite web|url=https://lrp.lt/ru/press-centr/novosti/80-let-s-natchala-massovoi-deportacii-prezidenty-litvy-latvii-i-estonii-prizyvajut-ne-zabyvat/36013|title=80 лет с начала массовой депортации: президенты Литвы, Латвии и Эстонии призывают не забывать|author=https://lrp.lt/ru|website=https://lrp.lt/ru|date=14 июня 2021 г.|publisher=https://lrp.lt/ru}}</ref> * Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года;<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/50-let-voennomu-perevorotu-v-cili-kak-pinocet-stal-simvolom-diktatury/a-66758889|title=50 лет госперевороту в Чили. Пиночет как символ диктатуры|website=dw.com|access-date=2026-05-20}}</ref> * Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/397/8260/artykul/2421656,13-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8F-1981-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B2-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B5%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8|title=13 декабря 1981 - трагическая дата в новейшей польской истории - Польское радио на русском|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-05-20}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Памятныя даты]] 5evf80hcxqpqa9czf4z4huynr8kulhc 5143901 5143880 2026-05-20T07:18:14Z M.L.Bot 261 шаблон зняў, афармленне ўжо адпавядае нормам 5143901 wikitext text/x-wiki '''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}</ref>. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref>. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Перадгісторыя == Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў. Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}</ref>. «Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Паўстанне памятнай даты == Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0" />. Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай. 21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref>, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце. Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}</ref> == Адзначэнне памятнай даты == Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. 2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}</ref>. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref> На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}</ref>; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.<ref>{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title="Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі". Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}</ref> У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Велікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}</ref>. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}</ref> У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}</ref><gallery> Файл:На акцыю ў Вільні прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік 2023.jpg|На акцыю ў Вільні 2023 прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік Файл:ДП2025.jpg|Дзень палітвязняў 2025 Файл:Акцыя ў Кракаве 2023.jpg|Акцыя ў Кракаве 2023 Файл:Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square.jpg|Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square Файл:Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023.jpg|Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023 Файл:Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023.jpg|Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023 </gallery> == Падобныя памятныя даты == Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах: * Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, распачаты ў 1975 годзе Вячаславам Чарнавілам;<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nv.ua/ukraine/events/12-yanvarya-den-ukrainskogo-politzaklyuchennogo-kakoy-segodnya-den-istoriya-ukrainy-50134756.html|title=Как в Киеве давали три года за листовку и сколько украинцев сейчас за решеткой в РФ. Что важно знать о Дне украинского политзаключенного|website=NV|access-date=2026-05-17}}</ref> * Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;<ref>{{Cite web|url=https://www.defendersbelarus.org/argentina_dictatura|title=Доклад “Никогда больше”: как Аргентина пережила массовые репрессии военной диктатуры|website=www.defendersbelarus.org|access-date=2026-05-20}}</ref> * Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;<ref>{{Cite web|url=https://lrp.lt/ru/press-centr/novosti/80-let-s-natchala-massovoi-deportacii-prezidenty-litvy-latvii-i-estonii-prizyvajut-ne-zabyvat/36013|title=80 лет с начала массовой депортации: президенты Литвы, Латвии и Эстонии призывают не забывать|author=https://lrp.lt/ru|website=https://lrp.lt/ru|date=14 июня 2021 г.|publisher=https://lrp.lt/ru}}</ref> * Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года;<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/50-let-voennomu-perevorotu-v-cili-kak-pinocet-stal-simvolom-diktatury/a-66758889|title=50 лет госперевороту в Чили. Пиночет как символ диктатуры|website=dw.com|access-date=2026-05-20}}</ref> * Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/397/8260/artykul/2421656,13-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8F-1981-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B2-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B5%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8|title=13 декабря 1981 - трагическая дата в новейшей польской истории - Польское радио на русском|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-05-20}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Памятныя даты]] qka65qu49dn8256l8wmdrf6oqriubqz 5143903 5143901 2026-05-20T07:20:19Z M.L.Bot 261 5143903 wikitext text/x-wiki '''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці асоб, якія загінулі ў зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}</ref>. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref>. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Перадгісторыя == Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў. Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}</ref>. «Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Паўстанне памятнай даты == Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0" />. Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай. 21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref>, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце. Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}</ref> == Адзначэнне памятнай даты == Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. 2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}</ref>. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref> На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}</ref>; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.<ref>{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title="Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі". Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}</ref> У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Вялікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}</ref>. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}</ref> У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}</ref><gallery> Файл:На акцыю ў Вільні прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік 2023.jpg|На акцыю ў Вільні 2023 прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік Файл:ДП2025.jpg|Дзень палітвязняў 2025 Файл:Акцыя ў Кракаве 2023.jpg|Акцыя ў Кракаве 2023 Файл:Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square.jpg|Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square Файл:Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023.jpg|Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023 Файл:Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023.jpg|Чытанне імён палітвязняў у Вільні 2023 </gallery> == Падобныя памятныя даты == Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах: * Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, пачаты ў 1975 годзе [[Вячаслаў Чарнавіл|Вячаславам Чарнавілам]];<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nv.ua/ukraine/events/12-yanvarya-den-ukrainskogo-politzaklyuchennogo-kakoy-segodnya-den-istoriya-ukrainy-50134756.html|title=Как в Киеве давали три года за листовку и сколько украинцев сейчас за решеткой в РФ. Что важно знать о Дне украинского политзаключенного|website=NV|access-date=2026-05-17}}</ref> * Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;<ref>{{Cite web|url=https://www.defendersbelarus.org/argentina_dictatura|title=Доклад “Никогда больше”: как Аргентина пережила массовые репрессии военной диктатуры|website=www.defendersbelarus.org|access-date=2026-05-20}}</ref> * Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;<ref>{{Cite web|url=https://lrp.lt/ru/press-centr/novosti/80-let-s-natchala-massovoi-deportacii-prezidenty-litvy-latvii-i-estonii-prizyvajut-ne-zabyvat/36013|title=80 лет с начала массовой депортации: президенты Литвы, Латвии и Эстонии призывают не забывать|author=https://lrp.lt/ru|website=https://lrp.lt/ru|date=14 июня 2021 г.|publisher=https://lrp.lt/ru}}</ref> * Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года;<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/50-let-voennomu-perevorotu-v-cili-kak-pinocet-stal-simvolom-diktatury/a-66758889|title=50 лет госперевороту в Чили. Пиночет как символ диктатуры|website=dw.com|access-date=2026-05-20}}</ref> * Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/397/8260/artykul/2421656,13-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8F-1981-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B2-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B5%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8|title=13 декабря 1981 - трагическая дата в новейшей польской истории - Польское радио на русском|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-05-20}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Памятныя даты]] gdqkrzahtqc7fhgowwy14zkr52xi6lp 5143904 5143903 2026-05-20T07:20:46Z M.L.Bot 261 5143904 wikitext text/x-wiki '''Дзень палітвязняў''' — памятная праваабарончая дата, якая адзначаецца [[21 мая]] і прысвечана салідарнасці з [[Палітычныя рэпрэсіі ў Беларусі (з 2020 года)|палітычнымі зняволенымі ў Беларусі]], ушанаванню памяці загінулых у зняволенні, а таксама прыцягненню ўвагі да праблемы палітычных рэпрэсій і парушэнняў правоў чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|url=https://prisonersday.info/|title=Дзень палітвязняў Беларусі — 2025|website=prisonersday.info|access-date=2026-05-14}}</ref>. Дзень выкарыстоўваецца як форма грамадскай і міжнароднай салідарнасці з людзьмі, якіх праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычнымі зняволенымі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref>. Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў [[Праваабарончы цэнтр «Вясна»]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Перадгісторыя == Пасля [[Прэзідэнцкія выбары ў Беларусі (2020)|прэзідэнцкіх выбараў 2020]] года ў Беларусі пачаўся маштабны палітычны крызіс, які суправаджаўся масавымі [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстамі]] і шырокімі рэпрэсіямі з боку дзяржаўных органаў. Паводле [[Вясна (праваабарончы цэнтр)|Праваабарончага цэнтра «Вясна»]], тысячы людзей былі адвольна затрыманыя, пацярпелі гвалт і катаванні; беларускі рэжым распачаў маштабны палітычна матываваны пераслед, былі ўзбуджаныя сотні крымінальных спраў<ref>{{Артыкул|спасылка=https://www.hrw.org/world-report/2021/country-chapters/belarus|аўтар=Human Rights Watch|загаловак=Belarus: Events of 2020|год=2020-12-03|мова=en|выданне=Share this via Facebook}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://odihr.osce.org/odihr/469539|title=OSCE Rapporteur’s Report under the Moscow Mechanism on Alleged Human Rights Violations related to the Presidential Elections of 9 August 2020 in Belarus {{!}} OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|website=odihr.osce.org|date=2020-11-05|access-date=2026-05-14}}</ref>. «Вясна» і іншыя ініцыятывы пачалі сістэматычна дакументаваць выпадкі палітычнага пераследу, звязанага з падзеямі 2020 года, фарміраваць спісы палітвязняў і даносіць да міжнароднай супольнасці інфармацыю пра сітуацыю з правамі чалавека ў Беларусі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://prisoners.spring96.org/|title=Палітычныя вязні ў Беларусі|website=prisoners.spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. == Паўстанне памятнай даты == Памятную дату ў 2022 годзе, у першую гадавіну смерці [[Вітольд Міхайлавіч Ашурак|Вітольда Ашурка]], ініцыяваў Праваабарончы цэнтр «Вясна»<ref name=":0" />. Вітольд Ашурак — беларускі грамадскі актывіст і палітычны зняволены. Ён быў асуджаны па справе, якую праваабарончыя арганізацыі лічаць палітычна матываванай. 21 мая 2021 года Ашурак памёр у папраўчай калоніі; абставіны яго смерці не высветленыя па сённяшні дзень<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.svaboda.org/a/32917280.html|title=ІТ-калёнія №17, побач зь якой жыў Лукашэнка. Расказваем гісторыю шклоўскай вязьніцы|first=Радыё|last=Свабода|website=Радыё Свабода|date=2024-04-29|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref>, а датычныя асобы так і не былі прыцягнутыя да адказнасці<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103493|title=Застанецца свабодным навечна. У зняволенні памёр Вітольд Ашурак|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. З 2023 года да ўшанавання гэтай даты далучыліся іншыя палітычныя і грамадзянскія ініцыятывы па ўсім свеце. Дата 21 мая была абраная як дзень памяці Вітольда Ашурка і як сімвалічны дзень салідарнасці з усімі палітычнымі зняволенымі Беларусі. З цягам часу яна набыла характар штогадовай праваабарончай і міжнароднай акцыі.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://www.belarus-nau.org/be/post/21-%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%9E%D0%BD%D1%8F-%D0%B4%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D1%8C-%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%96%D1%82%D0%B2%D1%8F%D0%B7%D0%BD%D1%8F%D1%9E-%D1%83-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D1%96|title=21 траўня — Дзень палітвязняў у Беларусі|first=Admin of the|last=NAM|website=The NAM info|date=2023-05-19|access-date=2026-05-14}}</ref> == Адзначэнне памятнай даты == Сімвалам даты была абраная экстрэмісцкая жоўтая бірка — знак на адзенні палітвязняў у месцах зняволення, пра які ў сваіх лістах расказваў Вітольд Ашурак<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/103551|title=Сьмерць палітычнага зьняволенага Вітольда Ашурка|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. У 2022-м годзе акцыі салідарнасці прайшлі ў гарадах Грузіі, Польшчы, Літвы, Украіны і іншых краінах, а таксама ў некаторых гарадах Беларусі. Са словамі падтрымкі палітвязням і іх блізкім выступілі еўрапейскія палітыкі і дыпламаты, прадстаўнікі розных амбасад і міжнародных праваабарончых арганізацый<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/107796|title=Акцыі салідарнасці па ўсім свеце: як прайшоў Дзень палітвязня ў Беларусі|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref>. 2023-ці год таксама адзначаўся вялікай колькасцю акцый у многіх гарадах Еўропы і іншых краін свету<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://mostmedia.io/2023/05/22/dzien-palitvjaznja-u-polshchy/|title=Дзень палітвязня: акцыі беларусаў у Польшчы|first=Марыя|last=Седышова|website=MOST Media|date=2023-05-22|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://baj.media/be/dzen-palitvyaznyau-belarusi-da-yakih-merapryemstvau-mozhna-daluchycca/|title=Дзень палітвязняў Беларусі. Да якіх мерапрыемстваў можна далучыцца?|website=Беларуская асацыяцыя журналістаў|date=2023-05-16|access-date=2026-05-14}}</ref>. Агулам беларускія актывісты арганізавалі падзеі ў 50 гарадах 20 розных краін. Акцыі таксама ладзіліся анлайн.<ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111758|title=Акцыі ў падтрымку беларускіх палітвязняў прайшлі па ўсім свеце. Як гэты было|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref> На падзею актыўна адрэагавала і міжнародная супольнасць: Дзяржсакратар ЗША [[Энтані Блінкен]] заклікаў вызваліць усіх беларускіх палітвязняў; больш за 100 нобелеўскіх лаўрэатаў падпісалі ліст у падтрымку лаўрэата Нобелеўскай прэміі міру [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]]<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/books/2023/may/21/nobel-winners-demand-release-of-belarusian-peace-laureate-ales-bialiatski|title=Nobel winners demand release of Belarusian peace laureate Ales Bialiatski|first=Sarah|last=Shaffi|website=The Guardian|date=2023-05-21|access-date=2026-05-14}}</ref>; міністр замежных спраў Эстоніі Маркус Цахкна напісаў адкрыты ліст Віктару Бабарыку; прадстаўнікі дыпламатычных карпусоў розных краін далучыліся да акцыі чытання імёнаў палітвязняў у Вільні; заявы ў падтрымку беларускіх палітвязняў выпусцілі МЗС Літвы, Даніі, «хросныя» палітвязняў з Еўрапарламента і міжнародныя праваабарончыя арганізацыі.<ref>{{Cite web|url=https://libereco.org/deutschland/en|title=#WeStandBYyou: Godparenthoods for political prisoners in Belarus|last=Libereco|website=libereco.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be-BE|url=https://spring96.org/be/news/111750|title="Свет не забыўся пра палітвязняў Беларусі". Як міжнародная супольнасць выказвае салідарнасць з нагоды Дня палітвязняў|website=spring96.org|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/belarus-statement-high-representative-josep-borrell-international-day-solidarity-political-prisoners_en|title=Belarus: Statement by High Representative Josep Borrell on the International Day of Solidarity with Political Prisoners {{!}} EEAS|website=www.eeas.europa.eu|access-date=2026-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.gov.uk/government/speeches/international-day-of-solidarity-with-belarus-joint-statement-to-the-osce|title=International Day of Solidarity with Belarus: Joint statement to the OSCE|website=GOV.UK|date=2023-11-16|access-date=2026-05-14}}</ref> У 2024 годзе адбылося больш за 30 розных мерапрыемстваў і акцый у розных краінах свету. Яны пачаліся 19 мая і праходзілі некалькі дзён — па 22 мая — у розных гарадах Польшчы, Літвы, Грузіі, Чэхіі, Германіі, Вялікабрытаніі, Украіны, Бельгіі, Швецыі і іншых краін<ref>{{Cite web|lang=pl|url=https://www.radio.bialystok.pl/pogon/index/id/238982|title=Pod znakiem Pogoni / Пад знакам Пагоні {{!}} Akcja solidarności z więźniami politycznymi na Białorusi 22.05.2024|website=Polskie Radio Białystok - Regionalna Rozgłośnia w Białymstoku|access-date=2026-05-14}}</ref>. З заявамі і словамі падтрымкі выступілі многія беларускія НДА ў выгнанні і міжнародныя арганізацыі: моладзевы нацыянальны савет «РАДА» распавёў пра міжнародную адвакацыю ў падтрымку палітвязняў; Беларуская асацыяцыя журналістаў паведаміла, што на 21 мая 2024 года ў зняволенні знаходзіліся 35 прадстаўнікоў медыясферы; Беларускі Хельсінкскі Камітэт звярнуў увагу на 254 палітвязняў, якія знаходзіліся ў асаблівай рызыцы.<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://spring96.org/be/news/115310|title=Дзень салідарнасці з беларускімі палітвязнямі. Рэакцыі НДА і грамадскай супольнасці|website=spring96.org|date=22.05.2024}}</ref> У 2025-м годзе ў перыяд з 11 па 26 мая адбылося як мінімум 35 мерапрыемстваў. Найбольшая іх колькасць прайшла 21 мая. У акцыях (пікетах, выставах, сустрэчах, набажэнствах) удзельнічалі беларусы Польшчы, Літвы, Нідэрландаў, Італіі, Эстоніі, Швецыі, Украіны, Грузіі, Германіі, Бельгіі і Велікабрытаніі.<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/dzen-palitvyaznya-2025.html|title=Дзень палітвязняў-2025. Анонс і расклад акцый салідарнасці|website=budzma.org|access-date=2026-05-14}}</ref><gallery> Файл:На акцыю ў Вільні прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік 2023.jpg|На акцыю ў Вільні 2023 прыйшлі былыя палітвязні Алена Дзядзюля, Аляксандр Бабко і Вольга Дубовік Файл:ДП2025.jpg|Дзень палітвязняў 2025 Файл:Акцыя ў Кракаве 2023.jpg|Акцыя ў Кракаве 2023 Файл:Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square.jpg|Акцыя да Дня палітвязняў-2023 на Time Square Файл:Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023.jpg|Акцыя беларусаў у Стакгольме 2023 Файл:Чытанне імёнаў палітвязняў у Вільні 2023.jpg|Чытанне імён палітвязняў у Вільні 2023 </gallery> == Падобныя памятныя даты == Падобныя памятныя даты існуюць у розных краінах: * Украіна (12 студзеня) — Дзень украінскага палітвязня, пачаты ў 1975 годзе [[Вячаслаў Чарнавіл|Вячаславам Чарнавілам]];<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nv.ua/ukraine/events/12-yanvarya-den-ukrainskogo-politzaklyuchennogo-kakoy-segodnya-den-istoriya-ukrainy-50134756.html|title=Как в Киеве давали три года за листовку и сколько украинцев сейчас за решеткой в РФ. Что важно знать о Дне украинского политзаключенного|website=NV|access-date=2026-05-17}}</ref> * Аргенціна (24 сакавіка) — Дзень памяці праўды і справядлівасці, прысвечаны ахвярам ваеннай дыктатуры;<ref>{{Cite web|url=https://www.defendersbelarus.org/argentina_dictatura|title=Доклад “Никогда больше”: как Аргентина пережила массовые репрессии военной диктатуры|website=www.defendersbelarus.org|access-date=2026-05-20}}</ref> * Літва і Эстонія (14 чэрвеня) — Дзень жалобы і надзеі, прысвечаны дэпартацыям 1941 года;<ref>{{Cite web|url=https://lrp.lt/ru/press-centr/novosti/80-let-s-natchala-massovoi-deportacii-prezidenty-litvy-latvii-i-estonii-prizyvajut-ne-zabyvat/36013|title=80 лет с начала массовой депортации: президенты Литвы, Латвии и Эстонии призывают не забывать|author=https://lrp.lt/ru|website=https://lrp.lt/ru|date=14 июня 2021 г.|publisher=https://lrp.lt/ru}}</ref> * Чылі (11 верасня) — Дзень памяці ахвяр дзяржаўнага перавароту 1973 года;<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.dw.com/ru/50-let-voennomu-perevorotu-v-cili-kak-pinocet-stal-simvolom-diktatury/a-66758889|title=50 лет госперевороту в Чили. Пиночет как символ диктатуры|website=dw.com|access-date=2026-05-20}}</ref> * Польшча (13 снежня) — Дзень памяці ахвяр ваеннага становішча 1981 года.<ref>{{Cite web|lang=pl-PL|url=https://www.polskieradio.pl/397/8260/artykul/2421656,13-%D0%B4%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D0%B1%D1%80%D1%8F-1981-%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%B2-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B5%D0%B9-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8|title=13 декабря 1981 - трагическая дата в новейшей польской истории - Польское радио на русском|website=www.polskieradio.pl|access-date=2026-05-20}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-14}} [[Катэгорыя:Палітвязні Беларусі| ]] [[Катэгорыя:Памятныя даты]] 6f56ikahz3t6gzpgmoo1q1z74yqm0ce 0 807817 5143523 5142130 2026-05-19T14:41:44Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5143523 wikitext text/x-wiki У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Ср}}'''Фіналст'''). == Склад каманды == * [[Дзяніс Забалоцін]] * Усік * [[Ягор Будэйка|Будэйка]] * [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]] * [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] * [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] * [[Невен Сцяпанавіч]] * [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]] * Жыла * [[Марко Маціяшавіч]] * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * Вяргейчык * [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]] * [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Яраш]] * Тарасевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] lcm8464fcpf67p7f5fhgztt6m7xgqau 5143525 5143523 2026-05-19T14:44:14Z Паўлюк Шапецька 37440 5143525 wikitext text/x-wiki У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Зл}}'''Уладальнік '''). == Склад каманды == * [[Дзяніс Забалоцін]] * Усік * [[Ягор Будэйка|Будэйка]] * [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Гарбуз]] * [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Шкурынскі]] * [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Падшывалаў]] * [[Невен Сцяпанавіч]] * [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Юрынок]] * Жыла * [[Марко Маціяшавіч]] * [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Шумак]] * [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * Вяргейчык * [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Шынкель]] * [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Яраш]] * Тарасевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] rzajgkk2yvcca3jejqrdf8rp3j0n07o 5143622 5143525 2026-05-19T17:26:04Z Паўлюк Шапецька 37440 5143622 wikitext text/x-wiki У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Зл}}'''Уладальнік '''). == Склад каманды == * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] * 21. Ілья Усік * 4. [[Ягор Будэйка]] * 7. [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Глеб Гарбуз]] * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] * 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] * 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] * 17. Міхаіл Жыла * 18. [[Марко Маціяшавіч]] * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * 25. ДанілаВяргейчык * 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]] * 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]] * 44. Алег Тарасевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-09-09-2023 Мешков Брест — СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] fys3qfzgeun3ffpvyf15r11nye4vjox 5143647 5143622 2026-05-19T17:59:35Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5143647 wikitext text/x-wiki У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Зл}}'''Уладальнік '''). == Склад каманды == * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] * 21. Ілья Усік * 4. [[Ягор Будэйка]] * 7. [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Глеб Гарбуз]] * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] * 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] * 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] * 17. Міхаіл Жыла * 18. [[Марко Маціяшавіч]] * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * 25. [[Даніла Вяргейчык]] * 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]] * 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]] * 44. Алег Тарасевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-09-09-2023 Мешков Брест — СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] 4ngjcs4bauz05z5blevpt4jtdg4t2n5 5143649 5143647 2026-05-19T18:00:59Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5143649 wikitext text/x-wiki У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Зл}}'''Уладальнік '''). == Склад каманды == * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] * 21. Ілья Усік * 4. [[Ягор Будэйка]] * 7. [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Глеб Гарбуз]] * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] * 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] * 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] * 17. Міхаіл Жыла * 18. [[Марко Маціяшавіч]] * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * 25. [[Данііл Вяргейчык]] * 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]] * 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]] * 44. Алег Тарасевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-09-09-2023 Мешков Брест — СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] 01i5nofh8c5gtl6ye3pez3mh5qcdfs2 5143695 5143649 2026-05-19T19:04:30Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5143695 wikitext text/x-wiki У сезоне 2023/2024 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Зл}}'''Уладальнік '''). == Склад каманды == * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] * 21. Ілья Усік * 4. [[Ягор Будэйка]] * 7. [[Глеб Алегавіч Гарбуз|Глеб Гарбуз]] * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] * 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] * 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] * 17. [[Міхаіл Жыла]] * 18. [[Марко Маціяшавіч]] * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * 25. [[Данііл Вяргейчык]] * 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]] * 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]] * 44. Алег Тарасевіч == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handballfast.com/news/70202-belarus-neveroiatnyi-kambek-meskovcev-bgk-prodolzaet-kollekcionirovat-tituly Беларусь. Невероятный камбэк мешковцев. БГК продолжает коллекционировать титулы] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-09-09-2023 Мешков Брест — СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2023/2024]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2023/2024|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] bb843n09k6zbkaqciixjmq7dbdrzax4 0 807821 5143971 5141536 2026-05-20T11:50:43Z Feeleman 163471 афармленне 5143971 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Аватар}} {{Тэлесерыял |Выява=Аватар апошні з народу паветра.png }} '''«Авата́р: Апошні з народу паве́тра»''' ({{Lang-en|Avatar: The Last Airbender}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] фэнтэзійны [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны]] [[тэлесерыял]], створаны [[Майкл Дантэ Дымарціна|Майклам Дантэ Дымарціна]] і [[Браян Канецка|Браянам Канецка]]. Серыял быў выраблены студыяй [[Nickelodeon Animation Studio]] і ўпершыню трансляваўся на [[Тэлевізійны канал|канале]] [[Nickelodeon]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/title/tt0417299/|title=Avatar: The Last Airbender {{!}} Main|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-14}}</ref>. Дзеянні серыяла адбываюцца ў свеце, натхнёным пераважна культурамі Азіі, дзе частка людзей валодае здольнасцю [[Тэлекінез|тэлекінетычна]] кіраваць адной з чатырох [[Элемент (стыхія)|стыхій]] — вадой, зямлёй, агнём і паветрам. Гэта мастацтва, вядомае як «утаймаваннем стыхій», заснавана на прыёмах кітайскіх [[Баявыя мастацтвы|баявых мастацтваў]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.animenewsnetwork.com/the-gallery/2009-01-31|title=The Gallery - Elsa Garagarza|website=Anime News Network|date=2026-05-14|access-date=2026-05-14}}</ref>. Адзіны чалавек, здольны авалодаць усімі чатырма стыхіямі, — Аватар. Ён адказвае за падтрымку раўнавагі паміж чатырма народамі свету і выступае сувязным звяном паміж матэрыяльным і духоўным светамі<ref>{{cite episode|title=Хлопчык у Айсбергу|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=1|minutes=}}</ref>. Візуальны стыль серыяла спалучае ўплывы [[Анімэ|японскага анімэ]] і [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] тэлевізійнай [[Мультыплікацыя|мультыплікацыі]], шырока выкарыстоўваючы эстэтыку [[Культура Кітая|кітайскай культуры]], а таксама элементы культур [[Усходняя Азія|Усходняй]], [[Паўднёва-Усходняя Азія|Паўднёва-Усходняй]], [[Паўднёвая Азія|Паўднёвай]] і [[Паўночная Азія|Паўночнай Азіі]] разам з асобнымі матывамі [[Індзейцы|карэнных народаў Амерыкі]]<ref name=":2" />. == Сюжэт == Расказваецца гісторыя пра падарожжа дванаццацігадовага [[Аанг]]а — цяперашняга Аватара і апошняга прадстаўніка народа Паветраных вандроўнікаў. Разам са сваімі сябрамі [[Катара]]й, [[Сока|Сокам]] і [[Тоф Бэйфун|Тоф]] ён імкнецца спыніць вайну, распачатую Народам Агню супраць усіх, і перамагчы Валадара Агню [[Озай|Озая]], перш чым той заваюе ўвесь свет<ref name=":0" />. Паралельна гісторыя паказвае шлях [[Зука]] — выгнанага прынца Народа Агню, які спрабуе вярнуць страчаны гонар, палюючы на Аанга разам са сваім дзядзькам [[Айро]]. Пазней у сюжэце важную ролю адыгрывае і яго сястра [[Азула]]<ref name=":1">{{cite episode|title=Вяртанне аватара|episode-link=|series=«Аватар: Апошні з народу паветра»|series-link=|credits=Майкл Дантэ Дымарціна, Браян Канецка|network=[[Nickelodeon]]|station=|airdate=21 лютага 2005|season=1|series-number=|number=2|minutes=}}</ref>. == Спіс эпізодаў == {{main|{{Не перакладзена 5|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»|Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»||List of Avatar: The Last Airbender episodes}}}} {{Series overview |seasonT=Book|auxA=Name|auxA1=''Вада''|color1=#4364A7|link1=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга першая: Вада (2005)|episodes1=20|start1={{Start date|2005|2|21}}|end1={{End date|2005|12|2}}|auxA2=''Зямля''|color2=#325A1E|link2=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга другая: Зямля (2006)|episodes2=20|start2={{Start date|2006|3|17}}|end2={{End date|2006|12|1}}|auxA3=''Агонь''|color3=#9F0D22|link3=Спіс эпізодаў мультсерыяла «Аватар: Апошні з народу паветра»#Кніга трэцяя: Агонь (2007–2008)|episodes3=21|start3={{Start date|2007|9|21}}|end3={{End date|2008|7|19}}|network1=[[Nickelodeon]]|network2=[[Nickelodeon]]|network3=[[Nickelodeon]] }} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0417299}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Мультсерыялы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы 2005 года]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультсерыялы ЗША]] [[Катэгорыя:Тэлесерыялы на англійскай мове]] 14mepmvxsiqtl6mjkxgoqvbrjbyz2xf 0 807901 5143683 5142226 2026-05-19T18:48:20Z Паўлюк Шапецька 37440 5143683 wikitext text/x-wiki У сезоне 2024/2025 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік '''). == Склад каманды == * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] * 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] * 4. [[Ягор Будэйка]] * 5. [[Арсеній Драгашэвіч]] * 8. [[Вук Лазовіч]] * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] * 17. Міхаіл Жыла * 18. [[Марка Маціяшэвіч]] * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] * 23. [[Максім Салікаў]] * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * 25. [[Данііл Вяргейчык]] * 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]] * 77. [[Валянцін Куран]] * 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Расіі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-betera-superkubka-belarusi-2024/ БГК «Мешков Брест» стал обладателем Betera Суперкубка Беларуси-2024] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-07-09-2024 Мешков Брест — СКА-Минск 07.09.2024] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2024/2025]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2024/2025|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]] tskpw6vwult401ibq04uo36laq2peg3 5143694 5143683 2026-05-19T19:04:08Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5143694 wikitext text/x-wiki У сезоне 2024/2025 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] ({{Ср}}'''Срэбраны прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|2025]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] ({{Зл}}'''Уладальнік '''). == Склад каманды == * 1. [[Дзяніс Забалоцін]] * 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] * 4. [[Ягор Будэйка]] * 5. [[Арсеній Драгашэвіч]] * 8. [[Вук Лазовіч]] * 9. [[Аляксандр Валер’евіч Шкурынскі|Аляксандр Шкурынскі]] * 11. [[Невен Сцяпанавіч]] * 17. [[Міхаіл Жыла]] * 18. [[Марка Маціяшэвіч]] * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] * 23. [[Максім Салікаў]] * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * 25. [[Данііл Вяргейчык]] * 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]] * 77. [[Валянцін Куран]] * 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Расіі}} [[Эдуард Аляксандравіч Какшароў|Эдуард Какшароў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2025/2026 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-betera-superkubka-belarusi-2024/ БГК «Мешков Брест» стал обладателем Betera Суперкубка Беларуси-2024] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-07-09-2024 Мешков Брест — СКА-Минск 07.09.2024] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2024/2025]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2024/2025|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2024 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2025 год у Брэсце]] rwuxhyon4h77ml9f9oeeq2lamem1buc 0 807935 5143548 5143344 2026-05-19T15:39:17Z Feeleman 163471 афармленне 5143548 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Эджэртан}} {{Кінематаграфіст|Гады актыўнасці=2012 — наш час}} '''Тэран Эджэртан''' ([[Англійская мова|англ]].: ''Taron Egerton''; нар. [[10 лістапада|10]] [[Лістапад (месяц)|лістапада]] [[1989]], [[Бэркенхэд]], [[Англія]])<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/taron_egerton|title=Taron Egerton Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-05-17}}</ref> — [[Уэльс|валійскі]] [[акцёр]] англійскага паходжання<ref name=":0" />. Пасля заканчэння [[Каралеўская Акадэмія драматычнага мастацтва|Каралеўскай Акадэміі драматычнага мастацтва]] выступаў у тэатральных пастаноўках, перш чым атрымаў шырокую вядомасць дзякуючы галоўнай ролі маладога шпіёна ў [[Камедыя|камедыйных]] [[Баявік (кінажанр)|баевіках]] «[[Kingsman: Сакрэтная служба]]» (2014) і «[[Kingsman: Залатое кола]]» (2017)<ref name=":0" />. Таксама Эджэртан займаецца агучваннем і ўдзельнічаў у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйных]] праектах, у тым ліку ў [[Спявай (франшыза)|франшызе «Спявай»]] (з 2016 года) і серыяле «{{Не перакладзена 5|Цёмны крышталь: Эпоха супраціўлення|4=The Dark Crystal: Age of Resistance}}» (2019)<ref name=":0" />. == Біяграфія == Эджэртан нарадзіўся 10 лістапада 1989 года ў горадзе Бэркенхэд<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.bbc.com/news/uk-wales-50646375|title=Rocketman star Taron Egerton credits Wales with love of singing|website=www.bbc.com|date=2019-12-04|access-date=2026-05-17}}</ref>. Яго маці працавала ў сацыяльных службах, а бацька кіраваў невялікай гасцініцай побач з [[Ліверпул]]ам; абодва паходзяць з гэтага рэгіёна<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://www.theguardian.com/film/2016/mar/31/taron-egerton-eddie-eagle-kingsman-secret-service-interview|title=Taron Egerton: ‘A part of everyone wants to be Leonardo DiCaprio’|first=Henry|last=Barnes|website=The Guardian|date=2016-03-31|access-date=2026-05-17}}</ref>. У акцёра ёсць дзве малодшыя зводныя сёстры<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-features/rocketman-takes-taron-egertons-transformation-elton-john-1207544/|title=‘Rocketman’ Takes Flight: Inside Taron Egerton’s Transformation Into Elton John (and, He Hopes, a Major Star)|first=Tatiana|last=Siegel|website=The Hollywood Reporter|date=2019-05-06|access-date=2026-05-17}}</ref>. Нягледзячы на тое, што Тэран нарадзіўся ў [[Англія|Англіі]] і мае англійскія карані, ён лічыць сябе валійцам «да мозга касцей» і свабодна валодае як валійскай, так і англійскай мовамі<ref>{{cite web|lang=en|url=http://www.mrporter.com/journal/the-look/mr-taron-egerton/172|title=Mr Taron Egerton|date=2015-01-13|publisher=MR PORTER|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306162321/https://www.mrporter.com/journal/the-look/mr-taron-egerton/172|archive-date=2019-03-06|access-date=2026-05-26|url-status=live|last1=Elvidge|first1=Chris}}</ref><ref name="America">{{cite web|lang=en|url=https://www.bbcamerica.com/blogs/10-things-you-never-knew-about-taron-egerton--17795|title=10 Things You Never Knew About Taron Egerton|date=8 January 2020|publisher=[[BBC America]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201025192458/https://www.bbcamerica.com/blogs/10-things-you-never-knew-about-taron-egerton--17795|archive-date=2020-10-25|access-date=2026-05-26|url-status=live}}</ref>. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2014 |{{Не перакладзена 5|Успаміны пра будучыню (фільм, 2014)|Успаміны пра будучыню|4=Testament of Youth (film)}} |- | rowspan="2" |2015 |[[Kingsman: Сакрэтная служба]] |- |{{Не перакладзена 5|Легенда (фільм, 2015)|Легенда|4=Legend (2015 film)}} |- | rowspan="2" |2016 |{{Не перакладзена 5|Эдзі «Арол» (фільм)|Эдзі «Арол»|4=Eddie the Eagle (film)}} |- |[[Спявай]] |- |2017 |[[Kingsman: Залатое кола]] |- | rowspan="2" |2018 |{{Не перакладзена 5|Клуб мільярдэраў (фільм, 2018)|Клуб мільярдэраў|4=Billionaire Boys Club (2018 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Робін Гуд (фільм, 2018)|Робін Гуд|4=Robin Hood (2018 film)}} |- |2019 |{{Не перакладзена 5|Рокетмэн (фільм, 2019)|Рокетмэн|4=Rocketman (film)}} |- |2021 |[[Спявай 2]] |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Тэтрыс (фільм, 2023)|Тэтрыс||Tetris (film)}} |- |2024 |{{Не перакладзена 5|Ручная паклажа (фільм)|Ручная паклажа|4=Carry-On}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Яна едзе побач|4=She Rides Shotgun}} |- |2026 |{{Не перакладзена 5|Вяршыня (фільм, 2026)|Вяршыня|4=Apex (2026 film)}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Усе хочуць трахнуць мяне|4=Everybody Wants to Fuck Me}} |- |TBA |{{Не перакладзена 5|Таракан (фільм)|Таракан|4=Kockroach (film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Льюіс (тэлесерыял)|Льюіс|4=Lewis (TV series)}} |- | 2014 | {{Не перакладзена 5|Дым (тэлесерыял, 2014)|Дым|4=The Smoke (TV series)}} |- | 2018 | {{Не перакладзена 5|Маленькія жыхары пагоркаў (тэлесерыял, 2018)|Маленькія жыхары пагоркаў|4=Watership Down (2018 TV series)}} |- | 2019 |{{Не перакладзена 5|Цёмны крышталь: Эпоха супраціўлення|4=The Dark Crystal: Age of Resistance}} |- | 2019-2020 | {{Не перакладзена 5|Даліна Мумі-троляў (тэлесерыял)|Даліна Мумі-троляў|4=Moominvalley (TV series)}} |- | 2022 | {{Не перакладзена 5|Чорная птушка (міні-серыял)|Чорная птушка|4=Black Bird (miniseries)}} |- | 2025 | {{Не перакладзена 5|Дым (тэлесерыял, 2025)|Дым|4=Smoke (TV series)}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя}} * {{Rotten Tomatoes person|taron_egerton|Тэран Эджэртан}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Эджэртан Тэран}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1989 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры Англіі]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання Вялікабрытаніі]] 9s9lk2yb4yts540nt7av36krrsi2cdv 0 807941 5143482 5142833 2026-05-19T13:06:50Z DBatura 73587 /* Ход падзей */ 5143482 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. == Перадгісторыя == Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. ==Ход падзей == Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні<ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}</ref>. 15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры<ref name=":2"/>. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя<ref name=":3"/>. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}</ref>. Усяго 88 памерлых і 336 інфікаваных.<ref name="AP17May">{{Cite news |date=17 May 2026 |title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda |url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="NPR16May">{{Cite news |last=Lupkin |first=Sydney |date=16 May 2026 |title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo |url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people |access-date=17 May 2026 |work=[[NPR]] |language=en}}</ref> 17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскага аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных<ref name=":4" />. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}</ref>. Тым часам колькасць смярцей ад Эболы перавысіла 100 чалавек<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |access-date=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]] * [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] dpbz9cqnc3061k4ysub5p9bt99ril2t 0 807971 5143713 5143363 2026-05-19T19:30:11Z DBatura 73587 /* Ход вучэнняў */ 5143713 wikitext text/x-wiki '''Millennium Challenge 2002''' («'''Выклік тысячыгоддзя 2002»''') — маштабныя вучэнні, праведзеныя [[Узброеныя сілы ЗША|ўзброенымі сіламі ЗША]] з [[24 ліпеня]] па [[15 жніўня]] [[2002]] года. Размах вучэнняў дазваляе назваць іх самымі буйнабюджэтнымі ў амерыканскай ваеннай гісторыі — 250 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]]. == Ход вучэнняў == Паводле легенды, «чырвоныя», прадстаўляючы ўмоўную краіну [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]], пад камандаваннем [[генерал-лейтэнант]]а [[Корпус марской пяхоты ЗША|марской пяхоты ЗША]] (у адстаўцы) [[Пол Ван Рыпер|Пола Вана Рыпера]], выкарыстоўваючы старыя метады для ўхілення ад больш сучасных электронных сістэм сачэння і цэлеўказання «сініх», якія прадстаўлялі амерыканскае войска, выкарыстоўвалі сувязістаў на матацыклах для перадачы загадаў на перадавыя лініі абароны, а таксама светлавыя сігналы часоў [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] для запуску самалётаў ва ўмовах поўнага радыёмаўчання. «Чырвоныя» атрымалі ультыматум ад «сініх» з патрабаваннем поўнай капітуляцыі на працягу 24 гадзін. Атрымаўшы звесткі аб набліжэнні флоту «сініх», «чырвоныя» выкарыстоўвалі флот з невялікіх судоў для вызначэння месцазнаходжання караблёў праціўніка на другі дзень вучэнняў. Пасля гэтага яны нанеслі масіраваны папераджальны ўдар крылатымі ракетамі па карабельным злучэнням, выклікаўшы перагрузку іх сістэм [[СПА]]/[[Супрацьракетная абарона|СРА]] і ўмоўна знішчыўшы 16 караблёў, сярод якіх былі — авіяносец, 10 крэйсераў і 5 з 6-ці дэсантных караблёў. Эквівалент такога поспеху ў рэальных баявых дзеяннях прывёў бы да гібелі больш чым 20 тыс. чалавек асабовага складу. Неўзабаве пасля першага ўдару значная частка сіл «сініх» была ўмоўна патоплена «чырвонымі», якія ўжылі разам з класічнымі баявымі дзеяннямі тактыку «[[камікадзэ]]», дзеянні якіх праціўнік не змог ні адбіць, ні прадбачыць<ref name="r1">Arquilla, John, [http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/02/22/the_new_rules_of_war?page=0,0 «The New Rules of War»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007105402/http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/02/22/the_new_rules_of_war?page=0,0 |date=2012-10-07 }}, Foreign Policy, March/April 2010.</ref>. У гэты момант вучэнні былі прыпыненыя, сілы «сініх» былі «ажыўлены», а правілы вучэнняў былі змененыя. Гэта было апраўдана генералам [[Пітэр Пэйс|Пітэрам Пэйсам]] наступным чынам: «''Вы забілі мяне ў першы ж дзень вучэнняў і я магу праседзець 13 наступных дзён проста так; ці ж вы можаце вярнуць мяне ў строй і тады я атрымаю 13 дзён навучання. Што лепш?''»<ref name="r2">Borger, Julian (2002-09-06). [http://www.guardian.co.uk/world/2002/sep/06/usa.iraq «Wake-up call»] {{Wayback|url=http://www.guardian.co.uk/world/2002/sep/06/usa.iraq |date=20100601075132 }}. The Guardian (London). Retrieved 2010-05-12</ref>. Пасля перазагрузкі абодвум бакам было загадана прытрымлівацца пэўнага сцэнару, складзеным такім чынам, каб забяспечыць перамогу «сініх». Сярод іншых патрабаванняў, уключаных у сцэнар, было прадпісанне сілам «чырвоных» у абавязковым парадку актываваць усе радары сістэм СПА такім чынам, каб «сінія» змаглі іх знішчыць. Пры гэтым «чырвоныя» не мелі права збіваць транспартныя ЛА, якія дастаўляюць сілы праціўніка да месца дэсантавання<ref name="r3">[http://www.military.com/opinion/0,15202,95496,00.html «Rumsfeld’s War Games»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504005348/http://www.military.com/opinion/0%2C15202%2C95496%2C00.html |date=2006-05-04 }}. Military.com. 2006-04-26. Retrieved 2012-01-03</ref>. Ван Рыпер заявіў, што арганізатары вучэнняў фактычна адкінулі магчымасць выкарыстання яго вопыту і тактычных прыёмаў супраць сіл «сініх», запатрабавалі ад «чырвоных» не выкарыстоўваць пэўнае ўзбраенне і нават загадалі раскрыць «сінім» месцазнаходжанне пэўных злучэнняў сіл «чырвоных»<ref name="r4">[http://www.armytimes.com/legacy/new/0-292925-1060102.php «War games rigged? General says Millennium Challenge 02 ‘was almost entirely scripted’»]. 2002-08-26. Retrieved 2012-01-03.</ref>. Усё гэта прывяло да абвінавачванняў, што вучэнні з сумленнага баявога спаборніцтва накіраванага на праверку баяздольнасці амерыканскіх злучэнняў, ператварыліся ў строга кантраляваную паслядоўнасць дзеянняў. Гэта гарантавана прыводзіла б да перамогі сіл «сініх»<ref name= "r3"/>, што азначала «цалкам бескарысную растрату 250 мільёнаў долараў»<ref name="r5">[http://www.pbs.org/wgbh/nova/wartech/nature.html «The Immutable Nature of War»] {{Wayback|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/wartech/nature.html |date=20100330090034 }}. Nova. PBS.</ref>. == Наступствы == Лічачы непрымальным свой удзел у цалкам інсцэніраваных вучэннях, Ван Рыпер адмовіўся ад сваёй пасады. Пазней ён выказаў занепакоенасць тым фактам, што сутнасць баявых гульняў была скажоная і накіравана толькі на тое, каб узмацніць ўражанне аб наяўнай ваеннай дактрыне і меркаванне аб бязгрэшнасці ваеннага кіраўніцтва ЗША, а не на атрыманне новага вопыту. Ван Рыпер таксама заявіў, што ход вучэнняў кантраляваўся настолькі, каб стваралася бачнасць сучаснай ваеннай канцэпцыі прымянення ўсіх родаў войск<ref name="r4"/>. Як працытаваў яго [[ZDF]]-[[New York Times]] у дакументальным фільме «The Perfect War»<ref name="r6">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_March_23/ai_114531926 «New York Times Television Co-Produces News Documentary The Perfect War with Germany’s ZDF»] {{Wayback|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_March_23/ai_114531926 |date=20101005223741 }}. Business Wire. 2004-03-23.</ref>, ён убачыў той жа самы падыход [[Міністэрства абароны ЗША]], які прасоўваўся [[Роберт Мак-Намара|Робертам МакНамара]] шмат гадоў таму падчас [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]], а менавіта што амерыканскія войскі ні пры якіх умовах не могуць пацярпець паражэнне. У адказ на крытыку Ван Рыпера віцэ-адмірал Марці Маер, які праводзіў вучэнні і адказваў за развіццё канцэпцыі і патрабаванняў да сумесных дзеянняў розных родаў войскаў, заявіў<ref name="r4"/>: {{Пачатак цытаты}}Генерал Ван Рыпер, мабыць, адчуваў сябе ў занадта цесных рамках. Я магу толькі сказаць, што былі пэўныя вобласці, у якіх ён не быў абмежаваны, але былі таксама і такія, дзе абмежаванні сапраўды прысутнічалі для таго, каб можна было правесці пэўныя эксперыменты і практыкаванні.{{Канец цытаты}} Прадстаўнік [[Міжвідавае камандаванне Узброеных Сіл ЗША|міжвідавага камандавання аб’яднаных сіл]] капітан 1 рангу [[ВМС ЗША]] Джон Кармэн заявіў, што вучэнні адпаведным чынам пацвердзілі ўсе галоўныя канцэпцыі, якія прымяняюцца сіламі «сініх», ігнаруючы штучныя абмежаванні, якія ўводзяцца сіламі «чырвоных» пад кіраўніцтвам Ван Рыпера, што і прывяло іх да поспеху<ref name="r4" />. == Реакцыя прэсы == Калі ў 2012 годзе віцэ-прэзідэнт [[Іран]]а [[Махамад Рэза Рахімі]] пагражаў перакрыць пастаўкі нафты праз [[Армузскі праліў]], выдавецтва [[The Christian Science Monitor]] спаслаўся на гэтыя вучэнні, выказваючы меркаванні, што Іран сапраўды валодае досыць вывастранай стратэгіяй асіметрычнага адказу<ref name="r7">Peterson, Scott (January 26, 2012). [http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military/%28page%29/2 «How Iran could beat up on America’s superior military»] {{Wayback|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military/%28page%29/2 |date=20120802101148 }}. Christian Science Monitor: p. 2. «America’s defense budget is roughly 90 times bigger than Iran’s. But Iran has a well-honed strategy of asymmetric warfare.»</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-19}} [[Катэгорыя:Ваенныя вучэнні]][[Катэгорыя:2002 год у ЗША]][[Катэгорыя:Ліпень 2002 года]][[Катэгорыя:Жнівень 2002 года]] 0d6u421smzjsej6vsg0zwbtd1o290sp 5143714 5143713 2026-05-19T19:30:36Z DBatura 73587 /* Реакцыя прэсы */ 5143714 wikitext text/x-wiki '''Millennium Challenge 2002''' («'''Выклік тысячыгоддзя 2002»''') — маштабныя вучэнні, праведзеныя [[Узброеныя сілы ЗША|ўзброенымі сіламі ЗША]] з [[24 ліпеня]] па [[15 жніўня]] [[2002]] года. Размах вучэнняў дазваляе назваць іх самымі буйнабюджэтнымі ў амерыканскай ваеннай гісторыі — 250 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]]. == Ход вучэнняў == Паводле легенды, «чырвоныя», прадстаўляючы ўмоўную краіну [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]], пад камандаваннем [[генерал-лейтэнант]]а [[Корпус марской пяхоты ЗША|марской пяхоты ЗША]] (у адстаўцы) [[Пол Ван Рыпер|Пола Вана Рыпера]], выкарыстоўваючы старыя метады для ўхілення ад больш сучасных электронных сістэм сачэння і цэлеўказання «сініх», якія прадстаўлялі амерыканскае войска, выкарыстоўвалі сувязістаў на матацыклах для перадачы загадаў на перадавыя лініі абароны, а таксама светлавыя сігналы часоў [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] для запуску самалётаў ва ўмовах поўнага радыёмаўчання. «Чырвоныя» атрымалі ультыматум ад «сініх» з патрабаваннем поўнай капітуляцыі на працягу 24 гадзін. Атрымаўшы звесткі аб набліжэнні флоту «сініх», «чырвоныя» выкарыстоўвалі флот з невялікіх судоў для вызначэння месцазнаходжання караблёў праціўніка на другі дзень вучэнняў. Пасля гэтага яны нанеслі масіраваны папераджальны ўдар крылатымі ракетамі па карабельным злучэнням, выклікаўшы перагрузку іх сістэм [[СПА]]/[[Супрацьракетная абарона|СРА]] і ўмоўна знішчыўшы 16 караблёў, сярод якіх былі — авіяносец, 10 крэйсераў і 5 з 6-ці дэсантных караблёў. Эквівалент такога поспеху ў рэальных баявых дзеяннях прывёў бы да гібелі больш чым 20 тыс. чалавек асабовага складу. Неўзабаве пасля першага ўдару значная частка сіл «сініх» была ўмоўна патоплена «чырвонымі», якія ўжылі разам з класічнымі баявымі дзеяннямі тактыку «[[камікадзэ]]», дзеянні якіх праціўнік не змог ні адбіць, ні прадбачыць<ref name="r1">Arquilla, John, [http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/02/22/the_new_rules_of_war?page=0,0 «The New Rules of War»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007105402/http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/02/22/the_new_rules_of_war?page=0,0 |date=2012-10-07 }}, Foreign Policy, March/April 2010.</ref>. У гэты момант вучэнні былі прыпыненыя, сілы «сініх» былі «ажыўлены», а правілы вучэнняў былі змененыя. Гэта было апраўдана генералам [[Пітэр Пэйс|Пітэрам Пэйсам]] наступным чынам: «''Вы забілі мяне ў першы ж дзень вучэнняў і я магу праседзець 13 наступных дзён проста так; ці ж вы можаце вярнуць мяне ў строй і тады я атрымаю 13 дзён навучання. Што лепш?''»<ref name="r2">Borger, Julian (2002-09-06). [http://www.guardian.co.uk/world/2002/sep/06/usa.iraq «Wake-up call»] {{Wayback|url=http://www.guardian.co.uk/world/2002/sep/06/usa.iraq |date=20100601075132 }}. The Guardian (London). Retrieved 2010-05-12</ref>. Пасля перазагрузкі абодвум бакам было загадана прытрымлівацца пэўнага сцэнару, складзеным такім чынам, каб забяспечыць перамогу «сініх». Сярод іншых патрабаванняў, уключаных у сцэнар, было прадпісанне сілам «чырвоных» у абавязковым парадку актываваць усе радары сістэм СПА такім чынам, каб «сінія» змаглі іх знішчыць. Пры гэтым «чырвоныя» не мелі права збіваць транспартныя ЛА, якія дастаўляюць сілы праціўніка да месца дэсантавання<ref name="r3">[http://www.military.com/opinion/0,15202,95496,00.html «Rumsfeld’s War Games»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504005348/http://www.military.com/opinion/0%2C15202%2C95496%2C00.html |date=2006-05-04 }}. Military.com. 2006-04-26. Retrieved 2012-01-03</ref>. Ван Рыпер заявіў, што арганізатары вучэнняў фактычна адкінулі магчымасць выкарыстання яго вопыту і тактычных прыёмаў супраць сіл «сініх», запатрабавалі ад «чырвоных» не выкарыстоўваць пэўнае ўзбраенне і нават загадалі раскрыць «сінім» месцазнаходжанне пэўных злучэнняў сіл «чырвоных»<ref name="r4">[http://www.armytimes.com/legacy/new/0-292925-1060102.php «War games rigged? General says Millennium Challenge 02 ‘was almost entirely scripted’»]. 2002-08-26. Retrieved 2012-01-03.</ref>. Усё гэта прывяло да абвінавачванняў, што вучэнні з сумленнага баявога спаборніцтва накіраванага на праверку баяздольнасці амерыканскіх злучэнняў, ператварыліся ў строга кантраляваную паслядоўнасць дзеянняў. Гэта гарантавана прыводзіла б да перамогі сіл «сініх»<ref name= "r3"/>, што азначала «цалкам бескарысную растрату 250 мільёнаў долараў»<ref name="r5">[http://www.pbs.org/wgbh/nova/wartech/nature.html «The Immutable Nature of War»] {{Wayback|url=http://www.pbs.org/wgbh/nova/wartech/nature.html |date=20100330090034 }}. Nova. PBS.</ref>. == Наступствы == Лічачы непрымальным свой удзел у цалкам інсцэніраваных вучэннях, Ван Рыпер адмовіўся ад сваёй пасады. Пазней ён выказаў занепакоенасць тым фактам, што сутнасць баявых гульняў была скажоная і накіравана толькі на тое, каб узмацніць ўражанне аб наяўнай ваеннай дактрыне і меркаванне аб бязгрэшнасці ваеннага кіраўніцтва ЗША, а не на атрыманне новага вопыту. Ван Рыпер таксама заявіў, што ход вучэнняў кантраляваўся настолькі, каб стваралася бачнасць сучаснай ваеннай канцэпцыі прымянення ўсіх родаў войск<ref name="r4"/>. Як працытаваў яго [[ZDF]]-[[New York Times]] у дакументальным фільме «The Perfect War»<ref name="r6">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_March_23/ai_114531926 «New York Times Television Co-Produces News Documentary The Perfect War with Germany’s ZDF»] {{Wayback|url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_March_23/ai_114531926 |date=20101005223741 }}. Business Wire. 2004-03-23.</ref>, ён убачыў той жа самы падыход [[Міністэрства абароны ЗША]], які прасоўваўся [[Роберт Мак-Намара|Робертам МакНамара]] шмат гадоў таму падчас [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]], а менавіта што амерыканскія войскі ні пры якіх умовах не могуць пацярпець паражэнне. У адказ на крытыку Ван Рыпера віцэ-адмірал Марці Маер, які праводзіў вучэнні і адказваў за развіццё канцэпцыі і патрабаванняў да сумесных дзеянняў розных родаў войскаў, заявіў<ref name="r4"/>: {{Пачатак цытаты}}Генерал Ван Рыпер, мабыць, адчуваў сябе ў занадта цесных рамках. Я магу толькі сказаць, што былі пэўныя вобласці, у якіх ён не быў абмежаваны, але былі таксама і такія, дзе абмежаванні сапраўды прысутнічалі для таго, каб можна было правесці пэўныя эксперыменты і практыкаванні.{{Канец цытаты}} Прадстаўнік [[Міжвідавае камандаванне Узброеных Сіл ЗША|міжвідавага камандавання аб’яднаных сіл]] капітан 1 рангу [[ВМС ЗША]] Джон Кармэн заявіў, што вучэнні адпаведным чынам пацвердзілі ўсе галоўныя канцэпцыі, якія прымяняюцца сіламі «сініх», ігнаруючы штучныя абмежаванні, якія ўводзяцца сіламі «чырвоных» пад кіраўніцтвам Ван Рыпера, што і прывяло іх да поспеху<ref name="r4" />. == Реакцыя == Калі ў 2012 годзе віцэ-прэзідэнт [[Іран]]а [[Махамад Рэза Рахімі]] пагражаў перакрыць пастаўкі нафты праз [[Армузскі праліў]], выдавецтва [[The Christian Science Monitor]] спаслаўся на гэтыя вучэнні, выказваючы меркаванні, што Іран сапраўды валодае досыць вывастранай стратэгіяй асіметрычнага адказу<ref name="r7">Peterson, Scott (January 26, 2012). [http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military/%28page%29/2 «How Iran could beat up on America’s superior military»] {{Wayback|url=http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military/%28page%29/2 |date=20120802101148 }}. Christian Science Monitor: p. 2. «America’s defense budget is roughly 90 times bigger than Iran’s. But Iran has a well-honed strategy of asymmetric warfare.»</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-19}} [[Катэгорыя:Ваенныя вучэнні]][[Катэгорыя:2002 год у ЗША]][[Катэгорыя:Ліпень 2002 года]][[Катэгорыя:Жнівень 2002 года]] snsnqz3oxdj7u0bjk8mnpsyd4c437lw 0 807989 5143549 5143402 2026-05-19T15:39:40Z Feeleman 163471 афармленне 5143549 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Эджэртан}}{{Кінематаграфіст}} '''Джоэл Эджэртан''' ({{Lang-en|Joel Edgerton}}; {{ВДП}})<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0249291/|title=Joel Edgerton {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref> — [[Аўстралія|аўстралійскі]] [[акцёр]] і [[кінарэжысёр]]. Найбольш вядомы роляй Уіла Мак-Гіла ў першых двух сезонах аўстралійскага [[Драма (жанр)|драматычнага серыяла]] «{{Не перакладзена 5|Наша таемнае жыццё|4=The Secret Life of Us}}'''»''' (2001—2002), а таксама вобразам Оўэна Ларса ў фільмах «[[Зорныя войны. Эпізод II: Атака клонаў]]» (2002) і «[[Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў]]» (2005). Да гэтай ролі ён вярнуўся ў серыяле «[[Обі-Ван Кенобі (тэлесерыял)|Обі-Ван Кенобі]]» (2022) для платформы [[Disney+]]<ref name=":0" />. Эджэртан таксама агучыў Металічную Дзюбу ў фэнтэзійна-прыгодніцкім фільме «{{Не перакладзена 5|Легенда Вартавых: Совы з Га'Хула|4=Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole}}'''»''' (2010), знятым студыяй [[Warner Bros. Pictures]]<ref name=":1">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.behindthevoiceactors.com/Joel-Edgerton/|title=Joel Edgerton (visual voices guide)|website=Behind The Voice Actors|access-date=2026-05-19}}</ref>. За выкананне ролі Рычарда Лавінга ў гістарычнай драме «{{Не перакладзена 5|Лавінг (фільм, 2016)|Лавінг|4=Loving (2016 film)}}'''»''' (2016) ён быў намінаваны на [[Прэмія «Залаты глобус» за найлепшую мужчынскую ролю — драма|прэмію «Залаты глобус» у катэгорыі найлепшага акцёра ў драматычным фільме]]. Яшчэ адну намінацыю ў той жа катэгорыі акцёр атрымаў за высока ацэненую крытыкамі працу ў фільме «[[Сны цягнікоў (фільм)|Сны цягнікоў]]'''»''' (2025)<ref name=":0" />. == Біяграфія == Эджэртан нарадзіўся ў [[Блэктаўн]]е''',''' штат [[Новы Паўднёвы Уэльс]]<ref name=":1" />, у сям’і Майкла Эджэртана — юрыста і забудоўшчыка — і Марыян Эджэртан<ref>{{Cite web|lang=en-us|url=https://cinemovie.tv/index.php/interviews/joel-edgerton-nash-edgerton-talk-gringo-and-being-best-of-friends|title=Joel Edgerton And Nash Edgerton Talk 'Gringo' and Being Best Of Friends|first=Lupe R.|last=Haas|website=CineMovie|date=2018-03-07|access-date=2026-05-19}}</ref>. У 1991 годзе ён скончыў [[Сярэдняя школа Хілз|сярэднюю школу Хілз]], пасля чаго вывучаў акцёрскае майстэрства ў непіанскай драматычнай школе пры [[Заходне-Сіднейскі ўніверсітэт|Заходне-Сіднейскім універсітэце]]<ref>{{Cite web|url=http://www.australiantelevision.net/the-secret-life-of-us/profiles/edgerton.html|title=Australian Television: The Secret Life of Us: profiles|website=www.australiantelevision.net|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" |Назва |- |1996 |{{Не перакладзена 5|Гонка па сонца (фільм)|Гонка па сонца|4=Race the Sun (film)}} |- |1998 |{{Не перакладзена 5|Пахвала (фільм)|Пахвала|4=Praise (film)}} |- | rowspan="2" |1999 |{{Не перакладзена 5|Сабачы нагляд|4=Dogwatch}} |- |{{Не перакладзена 5|Эрскінвільскія каралі|4=Erskineville Kings}} |- |2000 |{{Не перакладзена 5|Узорныя людзі|3=ru|4=Образцовые люди}} |- | rowspan="2" |2002 |[[Зорныя войны. Эпізод II: Атака клонаў]] |- |{{Не перакладзена 5|Цяжкае слова|4=The Hard Word}} |- | rowspan="2" |2003 |{{Не перакладзена 5|Ноч, якую мы назвалі днём|4=The Night We Called It a Day (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Банда Кэлі (фільм)|Банда Кэлі|4=Ned Kelly (2003 film)}} |- |2004 |{{Не перакладзена 5|Кароль Артур (фільм, 2004)|Кароль Артур|4=King Arthur (2004 film)}} |- | rowspan="3" |2005 | data-sort-value="Mysterious Geographic Explorations of Jasper Morello, The" |{{Не перакладзена 5|Загадкавыя геаграфічныя даследаванні Джаспера Марэла|4=The Mysterious Geographic Explorations of Jasper Morello}} |- |[[Зорныя войны. Эпізод III: Помста сітхаў]] |- |{{Не перакладзена 5|Дзівацкія боты|4=Kinky Boots (film)}} |- | rowspan="2" |2006 |{{Не перакладзена 5|Дымныя тузы|4=Smokin' Aces}} |- |{{Не перакладзена 5|Адчыненае акно (фільм)|Адчыненае акно|4=Open Window (film)}} |- | rowspan="3" |2007 |{{Не перакладзена 5|Шэпт (фільм)|Шэпт|4=Whisper (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Арбалет (фільм)|4=Crossbow (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Павук (фільм, 2007)|Павук|4=Spider (2007 film)}} |- | rowspan="3" |2008 |{{Не перакладзена 5|Квадрат (фільм, 2008)|Квадрат|4=The Square (2008 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Паслушнікі (фільм)|Паслушнікі|4=Acolytes (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|9,99$|4=$9.99}} |- | rowspan="2" |2009 |{{Не перакладзена 5|Горад разлукі|4=Separation City}} |- |{{Не перакладзена 5|Горад чакання|4=The Waiting City}} |- | rowspan="3" |2010 |{{Не перакладзена 5|Царства жывёл (фільм)|Царства жывёл|4=Animal Kingdom (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Легенда Вартавых: Совы з Га'Хула|4=Legend of the Guardians: The Owls of Ga'Hoole}} |- | data-sort-value="Thief, The" |Злодзей |- | rowspan="2" |2011 |{{Не перакладзена 5|Воін (фільм, 2011)|Воін|4=Warrior (2011 film)}} |- |[[Нешта (фільм, 2011)|Нешта]] |- | rowspan="3" |2012 |{{Не перакладзена 5|Хацелася б, каб ты быў тут (фільм, 2012)|Хацелася б, каб ты быў тут|4=Wish You Were Here (2012 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Дзіўнае жыццё Тымаці Грына|4=The Odd Life of Timothy Green}} |- |{{Не перакладзена 5|Трыццаць хвілін пасля поўначы|4=Zero Dark Thirty}} |- | rowspan="2" |2013 |[[Вялікі Гэтсбі (фільм, 2013)|Вялікі Гэтсбі]] |- |{{Не перакладзена 5|Злачынства (фільм)|Злачынства|4=Felony (film)}} |- | rowspan="2" |2014 | data-sort-value="Rover, The" |{{Не перакладзена 5|Ровер (фільм, 2014)|Ровер|4=The Rover (2014 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Зыход: Цары і багі|4=Exodus: Gods and Kings}} |- | rowspan="4" |2015 |{{Не перакладзена 5|Жыццё (фільм, 2015)|Жыццё|4=Life (2015 film)}} |- | data-sort-value="Gift, The" |{{Не перакладзена 5|Падарунак (фільм, 2015)|Падарунак|4=The Gift (2015 American film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Чорная імша (фільм)|Чорная імша|4=Black Mass (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Джэйн атрымала зброю|4=Jane Got a Gun}} |- | rowspan="2" |2016 |{{Не перакладзена 5|Спецыяльны поўначны выпуск (фільм)|Спецыяльны поўначны выпуск|4=Midnight Special (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Лавінг (фільм, 2016)|Лавінг|4=Loving (2016 film)}} |- | rowspan="2" |2017 |{{Не перакладзена 5|Яно прыходзіць уначы|4=It Comes at Night}} |- |{{Не перакладзена 5|Яркасць (фільм)|Яркасць|4=Bright (film)}} |- | rowspan="3" |2018 |{{Не перакладзена 5|Чырвоны верабей|4=Red Sparrow}} |- |{{Не перакладзена 5|Грынга (фільм, 2018)|Грынга|4=Gringo (2018 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Сцёртая асоба|4=Boy Erased}} |- |2019 | data-sort-value="King, The" |[[Кароль (фільм)|Кароль]] |- |2021 | data-sort-value="Green Knight, The" |{{Не перакладзена 5|Зялёны рыцар (фільм)|Зялёны рыцар|4=The Green Knight (film)}} |- | rowspan="3" |2022 | data-sort-value="Stranger, The" |{{Не перакладзена 5|Незнаёмец (фільм, 2022)|Незнаёмец|4=The Stranger (2022 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Трынаццаць жыццяў|4=Thirteen Lives}} |- |{{Не перакладзена 5|Майстар-садоўнік (фільм)|Майстар-садоўнік|4=Master Gardener (film)}} |- |2023 | data-sort-value="Boys in the Boat, The" |{{Не перакладзена 5|Хлопцы ў лодцы (фільм)|Хлопцы ў лодцы|4=The Boys in the Boat (film)}} |- | rowspan="2" |2025 |[[Сны цягнікоў (фільм)|Сны цягнікоў]] |- | data-sort-value="Plague, The" |{{Не перакладзена 5|Чума (фільм, 2025)|Чума|4=The Plague (2025 film)}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |Год ! scope="col" | Назва |- | 1995 | {{Не перакладзена 5|Паліцэйская выратавальная служба|4=Police Rescue}} |- | 1995, 1997 | [[Чарадзей (тэлесерыял)|Чарадзей]] |- | 1996, 1999 | {{Не перакладзена 5|Вадзяныя пацукі (тэлесерыял)|Вадзяныя пацукі|4=Water Rats (TV series)}} |- | rowspan="2" | 1997 | {{Не перакладзена 5|Вялікае неба (тэлесерыял)|Вялікае неба|4=Big Sky (Australian TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Паўшыя анёлы (тэлесерыял)|Паўшыя анёлы|4=Fallen Angels (Australian TV series)}} |- | 1998 | {{Не перакладзена 5|Дзікая прырода (тэлесерыял)|Дзікая прырода|4=Wildside (Australian TV series)}} |- | 1999 | {{Не перакладзена 5|Сакрэтны мужчынскі бізнес|4=Secret Men's Business}} |- | 2000 | data-sort-value="Three Stooges, The" | {{Не перакладзена 5|Тры марыянеткі (фільм, 2000)|Тры марыянеткі|4=The Three Stooges (2000 film)}} |- | 2001-2002 |{{Не перакладзена 5|Наша таемнае жыццё|4=The Secret Life of Us}} |- | 2002 | {{Не перакладзена 5|Доса і Джо|4=Dossa and Joe}} |- | 2007 | {{Не перакладзена 5|Небяспечны (тэлесерыял)|Небяспечны|4=Dangerous (TV series)}} |- | 2009 | {{Не перакладзена 5|Брудная гульня|4=Dirt Game}} |- | 2021 | data-sort-value="Underground Railroad, The" | {{Не перакладзена 5|Падземная чыгунка (міні-серыял)|Падземная чыгунка|4=The Underground Railroad (miniseries)}} |- | 2022 | [[Обі-Ван Кенобі (тэлесерыял)|Обі-Ван Кенобі]] |- | 2024 | {{Не перакладзена 5|Блюі||4=Bluey (TV series)}} |- | 2024-цяпер | {{Не перакладзена 5|Цёмная матэрыя (тэлесерыял, 2024)|Цёмная матэрыя|4=Dark Matter (2024 TV series)}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0249291}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Эджэртан Джоэл}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Акцёры Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1974 годзе]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры]] cmnvfeny2pzt4a5iz83dh474u33tcti 0 807994 5143535 5143431 2026-05-19T15:32:17Z Feeleman 163471 афармленне 5143535 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Колінз}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1985 — наш час }} '''Кейт Колінз''' ({{Lang-en|Kate Collins}}; {{ВД-Прэамбула}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.interplanetary.org.uk/post/2019/07/19/142-michael-collins-apollo|title=#142 - Michael Collins - Apollo 11|first=Matt|last=Russell|website=Interplanetary Pod|date=2019-07-19|access-date=2026-05-19}}</ref>) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканская]] [[Акцёр|актрыса]]. Найбольшую папулярнасць ёй прынесла роля Наталі Марлоў у мыльнай оперы «{{Не перакладзена 5|Усе мае дзеці (тэлесерыял)|Усе мае дзеці|4=All My Children}}» на канале [[ABC]], дзе яна рэгулярна здымалася з 1985 па 1992 год. У 1991—1992 гадах, а таксама пазней у 2005—2007 і 2010—2011 гадах актрыса выконвала і другую ролю — Джанет Грын, сястру Наталі. Акрамя таго, у 1997 і 2001 гадах Кейт ненадоўга вярталася ў серыял, з’яўляючыся ў сюжэтных лініях у вобразе духа Наталі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timeout.com/chicago/things-to-do/interview-all-my-children-actor-kate-collins|title=Interview {{!}} "All My Children" actor Kate Collins|website=Time Out Chicago|date=2011-09-21|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0172430/|title=Kate Collins {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Біяграфія == Актрыса нарадзілася ў [[Бостан]] і вырасла ў [[Вашынгтон]]е. Яна з’яўляецца старэйшай дачкой [[астранаўт]]а [[Майкл Колінз (астранаўт)|Майкл Колінз]] — пілота каманднага модуля гістарычнай місіі «[[Апалон-11]]», падчас якой у 1969 годзе адбылася першая высадка чалавека на [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], — і Патрыцыі Колінз<ref name="people">{{Cite web|language=en|url=https://people.com/archive/soap-sleaze-pot-kate-collins-an-astronauts-daughter-is-shooting-for-the-moon-vol-26-no-2/|title=Soap Sleaze-Pot Kate Collins, An Astronaut's Daughter, Is Shooting for the Moon|first=John|last=Stark|website=People.com|date=1986-07-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. Яна скончыла [[Нацыянальная кафедральная школа|Нацыянальную кафедральную школу]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://infoweb.newsbank.com/apps/news/user/login?destination=document-view%3Fp%3DAWNB%26docref%3Dnews/0ED7ADB00E68AAC0%26f%3Dbasic|title=Soap-opera actress Collins moonstruck with Houston|author=Ann Wozencraft|website=infoweb.newsbank.com|publisher=Houston Chronicle|access-date=2026-05-19}}</ref>, пасля чаго вывучала [[тэатральнае мастацтва]] ў [[Паўночна-Заходні ўніверсітэт|Паўночна-Заходнім ўніверсітэце]], якую закончыла ў 1981 годзе<ref name="people2">{{Cite web|language=en|url=https://people.com/archive/soap-sleaze-pot-kate-collins-an-astronauts-daughter-is-shooting-for-the-moon-vol-26-no-2/|title=Soap Sleaze-Pot Kate Collins, An Astronaut's Daughter, Is Shooting for the Moon|first=John|last=Stark|website=People.com|date=1986-07-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" |+ ! Год ! Назва |- | 1987 | ''Riot on 42nd St.'' |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 1985-2011 |{{Не перакладзена 5|Усе мае дзеці (тэлесерыял)|Усе мае дзеці|4=All My Children}} |- | 1989 | {{Не перакладзена 5|Добрай раніцы, Амерыка|4=Good Morning America}} |- | 1993 | {{Не перакладзена 5|Закон Лос-Анджэлеса|4=L.A. Law}} |- | 2021 | {{Не перакладзена 5|Кавута ў прамым эфіры|4=Cavuto Live}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|0172430|Кейт Колінз}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Колінз Кейт}} [[Катэгорыя:Актрысы тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы тэатра ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1959 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаактрысы ЗША]] [[Катэгорыя:Актрысы XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Актрысы XX стагоддзя]] 37rktj0axr8srifpm8o6isd0q93ltaz 0 807997 5143452 5143446 2026-05-19T12:16:27Z MocnyDuham 99818 Абнаўленне 5143452 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |+ !Імя !Выбарчы спіс |- |[[Павел Латушка]] | rowspan="34" |[[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] |- |[[Юрый Губарэвіч]] |- |[[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]] |- |[[Ірына Халопіца]] |- |[[Юлія Камінская]] |- |[[Уладзімір Астапенка]] |- |[[Аляксей Міхалевіч]] |- |[[Аляксандра Ханевіч]] |- |[[Надзея Крывашанава]] |- |[[Міхаіл Кірылюк]] |- |[[Андрэй Курэйчык]] |- |[[Яна Латушка]] |- |[[Рыта Гаціх]] |- |[[Арцём Шапараў]] |- |[[Сяргей Бяспалаў]] |- |[[Аліна Каліноўская]] |- |[[Мікіта Семяненка]] |- |[[Юрый Казакевіч]] |- |[[Ганна Федаронак]] |- |[[Алег Кулеша]] |- |[[Аляксандра Васько]] |- |[[Віталій Лакотка]] |- |[[Піліп Акаронка]] |- |[[Алеся Буневіч]] |- |[[Васіль Плешкуноў]] |- |[[Наталля Барысёнак]] |- |[[Дзмітрый Грыгалая]] |- |[[Аляксандр Савосцін]] |- |[[Ілона Астроўская]] |- |[[Аляксей Кузаўка]] |- |[[Яўген Акаронка]] |- |[[Аляксандра Вульчынская]] |- |[[Каліна Хромчанкава]] |- |[[Вадзім Бабін]] |- |[[Валерый Мацкевіч]] | rowspan="11" |[[Еўрапейскі выбар]] |- |[[Аліса Рыжычэнка]] |- |[[Павел Мар'еўскі]] |- |[[Ксенія Луцкіна]] |- |[[Аляксандра Мамаева]] |- |[[Аліна Харысава]] |- |[[Вольга Зазулінская]] |- |[[Антаніна Канавалава]] |- |[[Глеб Івашкевіч]] |- |[[Станіслаў Салавей]] |- |[[Анастасія Свіркова]] |- |[[Лізавета Пракопчык]] | rowspan="8" |[[Наступ (фракцыя)|Наступ]] |- |[[Маргарыта Паўлаўна Ворыхава|Маргарыта Ворыхава]] |- |[[Яўгеній Караулаў]] |- |[[Аляксандр Лапко]] |- |[[Іван Краўцоў]] |- |[[Яўгеній Андрэйчык]] |- |[[Станіслава Цярэнцьева]] |- |[[Аляксандра Дойніч]] |- |[[Мікіта Забуга]] | rowspan="8" |[[Воля (фракцыя)|Воля]] |- |[[Вадзім Кабанчук]] |- |[[Ігар Турцэвіч]] |- |[[Анатоль Міхнавец]] |- |[[Вольга Галамеева]] |- |[[Генадзь Манько]] |- |[[Аляксандр Юркойць]] |- |[[Дзяніс Герасімчык]] |- |[[Мікалай Георгіевіч Казлоў|Мікалай Казлоў]] | rowspan="6" |[[Аб’яднаная грамадзянская платформа]] |- |[[Святлана Шаціліна]] |- |[[Уладзімір Шанцаў]] |- |[[Марыя Яфімава]] |- |[[Раман Кісляк]] |- |[[Ганна Скрыган]] |- |[[Таццяна Мартынава]] | rowspan="5" |[[Хопіць баяцца]] |- |[[Міхаіл Рубін]] |- |[[Наталля Галаўчук]] |- |[[Аляксандр Ракіцкі]] |- |[[Яўген Анкудзінаў]] |- |[[Андрэй Колас]] | rowspan="4" |[[Ваш голас]] |- |[[Таццяна Крапіневіч]] |- |[[Сяргей Сталмакоў]] |- |[[Марына Зялёная|Марына Калініна (Зялёная)]] |- |[[Юрась Зянковіч]] | rowspan="4" |[[Беларусы дзеяння]] |- |[[Іна Шырокая]] |- |[[Анатоль Хіневіч]] |- |[[Зміцер Шчыгельскі]] |} == Гл. таксама == * [[Каардынацыйная рада 3-га склікання]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/395574|title=Латушка, Курэйчык, Пракопчык, Краўцоў. Поўны спіс тых, хто трапіў у Каардынацыйную раду|website=Наша Ніва|date=2026-05-19|access-date=}} {{Службовы спіс}} kedisbdb2b7tk7t2sw6xn3myymqjbih 0 807998 5143454 2026-05-19T12:27:18Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Дзяржаўны дзеяч}} '''Махамед Захір-шах''' ({{lang-fa|محمد ظاهرشاه}}; {{ВД-Прэамбула}}) — апошні [[Каралеўства Афганістан|кароль Афганістана]] (1933—1973). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Кабул]]е ў сям’і Мусахібан, якая належала да роду Ях’я Хель клана Махамадзай з пушт...» 5143454 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Махамед Захір-шах''' ({{lang-fa|محمد ظاهرشاه}}; {{ВД-Прэамбула}}) — апошні [[Каралеўства Афганістан|кароль Афганістана]] (1933—1973). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Кабул]]е ў сям’і Мусахібан, якая належала да роду Ях’я Хель клана Махамадзай з [[пуштуны|пуштунскіх плямёнаў]] Дурані. Быў адзіным сынам [[Мухамед Надыр-шах|Мухамеда Надыра-шаха]], вядомага як героя [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]]. Кіруючы [[Амунула-шах]], які баяўся папулярнасці Надыра, накіраваў яго ў [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыю]]. У замежжы Мухамед Захір вучыўся ў ліцэі Жансан-дэ-Саі, а затым у Манпелье. У 1930 годзе разам з бацькам вярнуўся ў Афганістан, дзе Надыр прыйшоў да ўлады, і паступіў у Ваенную акадэмію. У 1932 годзе прызначаны міністрам абароны, а затым на кароткі перыяд – міністрам адукацыі. Паралельна заснаваў Кабульскі ўніверсітэт. Пасля забойства Надыра ў 1933 годзе Захір стаў каралём. Атрымаўшы адукацыю ў [[Еўропа|Еўропе]], малады васпан і яго дзядзькі працавалі над мадэрнізацыяй краіны, у тым ліку пры падтрымцы замежных спецыялістаў — немцаў, французаў, рускіх. У 1953 годзе, пад уплывам свайго стрыечнага брата і зяця [[Мухамед Дауд|Мухамеда Дауда]], [[Расійска-афганскія адносіны|пачаў збліжэнне]] з [[СССР]], пры тым захоўваў нейтральны статус дзяржавы на сусветнай арэне ў часы як [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай]], так і [[Халодная вайна|Халоднай вайны]]. Праведзена мадэрнізацыя арміі, адменена абвязковае нашэнне [[хіджаб]]а для жанчын, актыўна прыцягваўся савецкі і амерыканскі капітал. Захір-шах абапіраўся на буйных землеўладальнікаў і ў 1964 годзе прыняў Канстытуцыю, якая зрабіла яго аднаасобным уладальнікам улады. Паводле яе, кароль прызначаў прэм’ер-міністраў, кантраляваў знешнюю палітыку і армію, а таксама прызначаў траціну прадстаўнікоў у верхняй палаце парламента і ўсіх членаў Вярхоўнага суда. Васпан меў права распускаць парламент, прызначаць новыя выбары і накладваць вета на любыя заканадаўчыя акты. У пачатку 1970-х гадоў краіна пакутавала ад засухі і голаду, што шкодзіла ўладзе. У ліпені 1973 года ў выніку [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|дзяржперавароту]] Захір-шах быў зрынуты, да ўлады прыйшоў Махамед Дауд. Афганістан з каралеўства стаў рэспублікай. Былы васпан адправіўся ў выгнанне ў [[Італія|Італію]]. У 2002 годзе пасля [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|амерыканскага ўварвання]] ён вярнуўся ў Афганістан. Пры тым Захір-шах публічна выступіў супраць аднаўлення манархіі і адмовіўся балатавацца ў прэзідэнты. Новым урадам экс-кароль быў удастоены ганаровага тытула ''Бацькі нацыі''. == Літаратура == * Jean-Charles BLANC. [https://www.universalis.fr/encyclopedie/mohammad-zaher-shah/ ZAHER SHĀH MOHAMMAD (1914-2007) roi d'Afghanistan (1933-1973)] // Encyclopædia Universalis France. {{ВС}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Афганістана]][[Катэгорыя:Зрынутыя манархі]] hvzwjjsyntj1ogjf9dqn6t4k0j3bpqy 5143456 5143454 2026-05-19T12:28:48Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5143456 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч}} '''Махамед Захір-шах''' ({{lang-fa|محمد ظاهرشاه}}; {{ВД-Прэамбула}}) — апошні [[Каралеўства Афганістан|кароль Афганістана]] (1933—1973). == Біяграфія == Нарадзіўся ў [[Кабул]]е ў сям’і Мусахібан, якая належала да роду Ях’я Хель клана Махамадзай з [[пуштуны|пуштунскіх плямёнаў]] Дурані. Быў адзіным сынам [[Мухамед Надыр-шах|Мухамеда Надыра-шаха]], вядомага як героя [[Трэцяя англа-афганская вайна|трэцяй англа-афганскай вайны]]. Кіруючы [[Амунула-шах]], які баяўся папулярнасці Надыра, накіраваў яго ў [[Трэцяя французская рэспубліка|Францыю]]. У замежжы Мухамед Захір вучыўся ў ліцэі Жансон-дэ-Саі, а затым у Манпелье. У 1930 годзе разам з бацькам вярнуўся ў Афганістан, дзе Надыр прыйшоў да ўлады, і паступіў у Ваенную акадэмію. У 1932 годзе прызначаны міністрам абароны, а затым на кароткі перыяд – міністрам адукацыі. Паралельна заснаваў Кабульскі ўніверсітэт. Пасля забойства Надыра ў 1933 годзе Захір стаў каралём. Атрымаўшы адукацыю ў [[Еўропа|Еўропе]], малады васпан і яго дзядзькі працавалі над мадэрнізацыяй краіны, у тым ліку пры падтрымцы замежных спецыялістаў — немцаў, французаў, рускіх. У 1953 годзе, пад уплывам свайго стрыечнага брата і зяця [[Мухамед Дауд|Мухамеда Дауда]], [[Расійска-афганскія адносіны|пачаў збліжэнне]] з [[СССР]], пры тым захоўваў нейтральны статус дзяржавы на сусветнай арэне ў часы як [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай]], так і [[Халодная вайна|Халоднай вайны]]. Праведзена мадэрнізацыя арміі, адменена абвязковае нашэнне [[хіджаб]]а для жанчын, актыўна прыцягваўся савецкі і амерыканскі капітал. Захір-шах абапіраўся на буйных землеўладальнікаў і ў 1964 годзе прыняў Канстытуцыю, якая зрабіла яго аднаасобным уладальнікам улады. Паводле яе, кароль прызначаў прэм’ер-міністраў, кантраляваў знешнюю палітыку і армію, а таксама прызначаў траціну прадстаўнікоў у верхняй палаце парламента і ўсіх членаў Вярхоўнага суда. Васпан меў права распускаць парламент, прызначаць новыя выбары і накладваць вета на любыя заканадаўчыя акты. У пачатку 1970-х гадоў краіна пакутавала ад засухі і голаду, што шкодзіла ўладзе. У ліпені 1973 года ў выніку [[Дзяржаўны пераварот у Афганістане (1973)|дзяржперавароту]] Захір-шах быў зрынуты, да ўлады прыйшоў Махамед Дауд. Афганістан з каралеўства стаў рэспублікай. Былы васпан адправіўся ў выгнанне ў [[Італія|Італію]]. У 2002 годзе пасля [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|амерыканскага ўварвання]] ён вярнуўся ў Афганістан. Пры тым Захір-шах публічна выступіў супраць аднаўлення манархіі і адмовіўся балатавацца ў прэзідэнты. Новым урадам экс-кароль быў удастоены ганаровага тытула ''Бацькі нацыі''. == Літаратура == * Jean-Charles BLANC. [https://www.universalis.fr/encyclopedie/mohammad-zaher-shah/ ZAHER SHĀH MOHAMMAD (1914-2007) roi d'Afghanistan (1933-1973)] // Encyclopædia Universalis France. {{ВС}} [[Катэгорыя:Кіраўнікі Афганістана]][[Катэгорыя:Зрынутыя манархі]] cwaa04gmrmqtc1dxpim2s0ijw6vzp2v 0 807999 5143469 2026-05-19T12:44:26Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Асоба}} Доктар '''Конрад Эрнст Ота Цузэ''' ({{lang-de|Dr. Konrad Ernst Otto Zuse}}; {{ДН|22|6|1910}}, {{МН|Берлін||}}, Германская імперыя - {{ДС|18|12|1995}}, [[Хюнфельд]], Германія) - нямецкі інжынер, адзін з піянераў камп'ютарабудавання. Найбольш вядомы як стваральнік першага электра-механі...» 5143469 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} Доктар '''Конрад Эрнст Ота Цузэ''' ({{lang-de|Dr. Konrad Ernst Otto Zuse}}; {{ДН|22|6|1910}}, {{МН|Берлін||}}, Германская імперыя - {{ДС|18|12|1995}}, [[Хюнфельд]], Германія) - нямецкі інжынер, адзін з піянераў камп'ютарабудавання. Найбольш вядомы як стваральнік першага электра-механічнага праграмуемага камп'ютара Z3 (1941) і першай мовы праграмавання высокага ўзроўню [[Планкалькюль]] (1948). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Цузэ}} [[Катэгорыя:Інжынеры Германіі]] 1d5lw6ur00wq8iorvpe1v1eje99f9sp 5143470 5143469 2026-05-19T12:45:16Z Autumndancer 168015 5143470 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} Доктар '''Конрад Эрнст Ота Цузэ''' ({{lang-de|Dr. Konrad Ernst Otto Zuse}}; {{ДН|22|6|1910}}, {{МН|Берлін||}}, Германская імперыя — {{ДС|18|12|1995}}, [[Хюнфельд]], Германія) — нямецкі інжынер, адзін з піянераў камп’ютарабудавання. Найбольш вядомы як стваральнік першага электра-механічнага праграмуемага камп’ютара Z3 (1941) і першай мовы праграмавання высокага ўзроўню [[Планкалькюль]] (1948). {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Цузэ}} [[Катэгорыя:Інжынеры Германіі]] o6xgtp1fb11oqyean9z6qfghjj07gxb 0 808000 5143474 2026-05-19T12:49:44Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Хюнфельд''' ({{lang-de|Hünfeld}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Гесэн]]. Падпарадкаваны [[адміністрацыйная акруга Касель|адміністрацыйнай акрузе Касель]]. Уваходзіць у склад раёна Фульда. Плошча - 119,77 км². Афіцыйны код - 06 6 31 015. Катэгорыя:Гарады Ге...» 5143474 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Хюнфельд''' ({{lang-de|Hünfeld}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Гесэн]]. Падпарадкаваны [[адміністрацыйная акруга Касель|адміністрацыйнай акрузе Касель]]. Уваходзіць у склад раёна Фульда. Плошча - 119,77 км². Афіцыйны код - 06 6 31 015. [[Катэгорыя:Гарады Гесэна]] aw42os99cn9fkriv2ksli23t3pfaxng 5143477 5143474 2026-05-19T12:51:17Z Autumndancer 168015 5143477 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Хюнфельд''' ({{lang-de|Hünfeld}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Гесэн]]. Падпарадкаваны [[адміністрацыйная акруга Касель|адміністрацыйнай акрузе Касель]]. Уваходзіць у склад раёна Фульда. Плошча — 119,77 км². Афіцыйны код — 06 6 31 015. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Гесэна]] f33ybj9f166rnzkccqgsfk8la9l4qr5 5143478 5143477 2026-05-19T12:51:56Z Autumndancer 168015 5143478 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Хюнфельд''' ({{lang-de|Hünfeld}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Гесэн]]. Падпарадкаваны [[адміністрацыйная акруга Касель|адміністрацыйнай акрузе Касель]]. Уваходзіць у склад [[Фульда (раён)|раёна Фульда]]. Плошча — 119,77 км². Афіцыйны код — 06 6 31 015. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады Гесэна]] 8l5xzm96w7vdtvooqr3fpfxfq9xgt49 0 808001 5143510 2026-05-19T14:16:37Z Feeleman 163471 Створана перакладам старонкі «[[:en:Special:Redirect/revision/1353130732|Paul Walter Hauser]]» 5143510 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст|Гады актыўнасці=2005 — наш час}} '''Пол Уолтэр Хаўзер''' ({{Lang-en|Paul Walter Hauser}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]] і прафесійны [[Барацьба|рэстлер]]. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі серыйнага забойцы [[Лары Хол|Лары Хола]] ў крымінальным міні-серыяле «[[Чорная птушка]]» (2022), за якую быў удастоены прэмій «[[Залаты глобус]]» і «[[Прайм-тайм прэмія «Эмі»|Прайм-тайм Эмі]]». Прарывам у яго кар’еры стала галоўная роля ў [[Драма (жанр)|драме]] «[[Справа Рычарда Джуэла]]» (2019) рэжысёра [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]]. У 2024 годзе Хаўзер агучыў Збянтэжанасць у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйным фільме]] «[[Галаваломка 2]]». Таксама ён сыграў у [[Біяграфічны фільм|біяграфічнай стужцы]] «{{Не перакладзена 5|Спрынгсцін: Пазбаў мяне ад нябыту|4=Springsteen: Deliver Me from Nowhere}}» і фільме «[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]». Акрамя акцёрскай дзейнасці, Хаўзер перыядычна выступае як прафесійны рэстлер і падпісаны з арганізацыяй [[Major League Wrestling]]. == Біяграфія == Акцёр вырас у Сагіне, [[Мічыган|штат Мічыган]]. Яго бацькі — Дэбара Хаўзер і [[Лютэранства|святар-лютэранін]] Пол Хаўзер<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://peacesaginaw.org/ordination/|title=Ordination – Peace Saginaw|access-date=2026-05-19}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.mlive.com/news/saginaw/2018/01/saginaw_man_starring_in_i_tony.html|title=Saginaw man starring in 'I, Tonya' 'took every opportunity until it happened'|first=Isis Simpson-Mersha {{!}}|last=isimpson@mlive.com|website=mlive|date=2018-01-17|access-date=2026-05-19}}</ref>. Ён навучаўся на радзіме ў [[Лютэранская сярэдняя школа Вэлі|Лютэранскай сярэдняй школе Вэлі]]. Пазней паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт «Канкордыя»]]<ref name=":1" /><ref name=":0" />, аднак не скончыў навучанне, вырашыўшы прысвяціць сябе індустрыі забаў. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2010 |Virginia |- |2011 |Demoted |- |2013 |iSteve |- |2017 |I, Tonya |- | rowspan="2" |2018 |Super Troopers 2 |- |BlacKkKlansman |- | rowspan="3" |2019 |Late Night |- |Beats |- |[[Справа Рычарда Джуэла]] |- | rowspan="4" |2020 |Adam |- |Da 5 Bloods |- |Eat Wheaties! |- |Songbird |- | rowspan="3" |2021 |Silk Road |- |Cruella |- |Queenpins |- | rowspan="2" |2022 |Delia's Gone |- |Aqua Teen Forever: Plantasm |- | rowspan="2" |2023 |Americana |- |Old Dads |- | rowspan="4" |2024 |Orion and the Dark |- |[[Галаваломка 2]] |- |The Instigators |- |The Luckiest Man in America |- | rowspan="4" |2025 |[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] |- |[[Голы пісталет (фільм, 2025)|Голы пісталет]] |- |Playdate |- |Springsteen: Deliver Me from Nowhere |- | rowspan="2" |2026 |Balls Up |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2005 | Занадта позна з Адамам Каралой |- | rowspan="2" | 2010 | Супольнасць |- | [[У Філадэльфіі заўсёды сонечна]] |- | 2013 | Кі і Піл |- | 2013-2014 | Бэта-версіі |- | 2014-2017 | Каралеўства |- | rowspan="2" | 2015 | Начная змена |- | Тупая размова |- | rowspan="2" | 2017 | Гіпермаркет |- | Кашмар летняга сялення |- | 2018-2019 | Непахісная Кімі Шміт |- | 2019-2025 | Кобра Кай |- | 2019 | WWE SmackDown |- | 2020 | Рэна 911! |- | rowspan="2" | 2021 | Званкі |- | Я думаю, табе варта сысці з Цімам Робінсанам |- | rowspan="2" | 2022 | Позняе шоу са Стывенам Колбертам |- |[[Чорная птушка]] |- | rowspan="4" | 2023 | Дынаміт AEW |- | Буйства АЭВ |- | Пасля вечарыны |- | Бупкіс |- | 2025-цяпер | Выбраныя прыгоды |- | 2027 | Скубі-Ду: Паходжанне |} == Крыніцы == {{Крыніцы|2}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|3236159}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] 9288dzijglmkrs5z65zz6xnarto6oo9 5143512 5143510 2026-05-19T14:18:49Z Feeleman 163471 вікіфікацыя, афармленне 5143512 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хаўзер}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2005 — наш час }} '''Пол Уолтэр Хаўзер''' ({{Lang-en|Paul Walter Hauser}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]] і прафесійны [[Барацьба|рэстлер]]. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі серыйнага забойцы [[Лары Хол]]а ў крымінальным міні-серыяле «[[Чорная птушка]]» (2022), за якую быў удастоены прэмій «[[Залаты глобус]]» і «[[Прайм-тайм прэмія «Эмі»|Прайм-тайм Эмі]]». Прарывам у яго кар’еры стала галоўная роля ў [[Драма (жанр)|драме]] «[[Справа Рычарда Джуэла]]» (2019) рэжысёра [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]]. У 2024 годзе Хаўзер агучыў Збянтэжанасць у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйным фільме]] «[[Галаваломка 2]]». Таксама ён сыграў у [[Біяграфічны фільм|біяграфічнай стужцы]] «{{Не перакладзена 5|Спрынгсцін: Пазбаў мяне ад нябыту|4=Springsteen: Deliver Me from Nowhere}}» і фільме «[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]». Акрамя акцёрскай дзейнасці, Хаўзер перыядычна выступае як прафесійны рэстлер і падпісаны з арганізацыяй [[Major League Wrestling]]. == Біяграфія == Акцёр вырас у Сагіне, [[Мічыган|штат Мічыган]]. Яго бацькі — Дэбара Хаўзер і [[Лютэранства|святар-лютэранін]] Пол Хаўзер<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://peacesaginaw.org/ordination/|title=Ordination – Peace Saginaw|access-date=2026-05-19}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.mlive.com/news/saginaw/2018/01/saginaw_man_starring_in_i_tony.html|title=Saginaw man starring in 'I, Tonya' 'took every opportunity until it happened'|first=Isis Simpson-Mersha {{!}}|last=isimpson@mlive.com|website=mlive|date=2018-01-17|access-date=2026-05-19}}</ref>. Ён навучаўся на радзіме ў [[Лютэранская сярэдняя школа Вэлі|Лютэранскай сярэдняй школе Вэлі]]. Пазней паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт «Канкордыя»]]<ref name=":1" /><ref name=":0" />, аднак не скончыў навучанне, вырашыўшы прысвяціць сябе індустрыі забаў. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2010 |Virginia |- |2011 |Demoted |- |2013 |iSteve |- |2017 |I, Tonya |- | rowspan="2" |2018 |Super Troopers 2 |- |BlacKkKlansman |- | rowspan="3" |2019 |Late Night |- |Beats |- |[[Справа Рычарда Джуэла]] |- | rowspan="4" |2020 |Adam |- |Da 5 Bloods |- |Eat Wheaties! |- |Songbird |- | rowspan="3" |2021 |Silk Road |- |Cruella |- |Queenpins |- | rowspan="2" |2022 |Delia’s Gone |- |Aqua Teen Forever: Plantasm |- | rowspan="2" |2023 |Americana |- |Old Dads |- | rowspan="4" |2024 |Orion and the Dark |- |[[Галаваломка 2]] |- |The Instigators |- |The Luckiest Man in America |- | rowspan="4" |2025 |[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] |- |[[Голы пісталет (фільм, 2025)|Голы пісталет]] |- |Playdate |- |Springsteen: Deliver Me from Nowhere |- | rowspan="2" |2026 |Balls Up |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2005 | Занадта позна з Адамам Каралой |- | rowspan="2" | 2010 | Супольнасць |- | [[У Філадэльфіі заўсёды сонечна]] |- | 2013 | Кі і Піл |- | 2013-2014 | Бэта-версіі |- | 2014-2017 | Каралеўства |- | rowspan="2" | 2015 | Начная змена |- | Тупая размова |- | rowspan="2" | 2017 | Гіпермаркет |- | Кашмар летняга сялення |- | 2018-2019 | Непахісная Кімі Шміт |- | 2019-2025 | Кобра Кай |- | 2019 | WWE SmackDown |- | 2020 | Рэна 911! |- | rowspan="2" | 2021 | Званкі |- | Я думаю, табе варта сысці з Цімам Робінсанам |- | rowspan="2" | 2022 | Позняе шоу са Стывенам Колбертам |- |[[Чорная птушка]] |- | rowspan="4" | 2023 | Дынаміт AEW |- | Буйства АЭВ |- | Пасля вечарыны |- | Бупкіс |- | 2025-цяпер | Выбраныя прыгоды |- | 2027 | Скубі-Ду: Паходжанне |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|3236159}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хаўзер Уолтэр Пол}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] mwfy227mjevfi6sku5alcckvm32a4vl 5143513 5143512 2026-05-19T14:20:33Z Feeleman 163471 5143513 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хаўзер}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2005 — наш час }} '''Пол Уолтэр Хаўзер''' ({{Lang-en|Paul Walter Hauser}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]] і прафесійны [[Барацьба|рэстлер]]. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі серыйнага забойцы [[Лары Хол]]а ў крымінальным міні-серыяле «[[Чорная птушка]]» (2022), за якую быў удастоены прэмій «[[Залаты глобус]]» і «[[Прайм-тайм прэмія «Эмі»|Прайм-тайм Эмі]]». Прарывам у яго кар’еры стала галоўная роля ў [[Драма (жанр)|драме]] «[[Справа Рычарда Джуэла]]» (2019) рэжысёра [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]]. У 2024 годзе Хаўзер агучыў Збянтэжанасць у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйным фільме]] «[[Галаваломка 2]]». Таксама ён сыграў у [[Біяграфічны фільм|біяграфічнай стужцы]] «{{Не перакладзена 5|Спрынгсцін: Пазбаў мяне ад нябыту|4=Springsteen: Deliver Me from Nowhere}}» і фільме «[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]». Акрамя акцёрскай дзейнасці, Хаўзер перыядычна выступае як прафесійны рэстлер і падпісаны з арганізацыяй [[Major League Wrestling]]. == Біяграфія == Акцёр вырас у [[Сагіна (Мічыган)|Сагіне]], [[Мічыган|штат Мічыган]]. Яго бацькі — Дэбара Хаўзер і [[Лютэранства|святар-лютэранін]] Пол Хаўзер<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://peacesaginaw.org/ordination/|title=Ordination – Peace Saginaw|access-date=2026-05-19}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.mlive.com/news/saginaw/2018/01/saginaw_man_starring_in_i_tony.html|title=Saginaw man starring in 'I, Tonya' 'took every opportunity until it happened'|first=Isis Simpson-Mersha {{!}}|last=isimpson@mlive.com|website=mlive|date=2018-01-17|access-date=2026-05-19}}</ref>. Ён навучаўся на радзіме ў [[Лютэранская сярэдняя школа Вэлі|Лютэранскай сярэдняй школе Вэлі]]. Пазней паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт «Канкордыя»]]<ref name=":1" /><ref name=":0" />, аднак не скончыў навучанне, вырашыўшы прысвяціць сябе індустрыі забаў. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2010 |Virginia |- |2011 |Demoted |- |2013 |iSteve |- |2017 |I, Tonya |- | rowspan="2" |2018 |Super Troopers 2 |- |BlacKkKlansman |- | rowspan="3" |2019 |Late Night |- |Beats |- |[[Справа Рычарда Джуэла]] |- | rowspan="4" |2020 |Adam |- |Da 5 Bloods |- |Eat Wheaties! |- |Songbird |- | rowspan="3" |2021 |Silk Road |- |Cruella |- |Queenpins |- | rowspan="2" |2022 |Delia’s Gone |- |Aqua Teen Forever: Plantasm |- | rowspan="2" |2023 |Americana |- |Old Dads |- | rowspan="4" |2024 |Orion and the Dark |- |[[Галаваломка 2]] |- |The Instigators |- |The Luckiest Man in America |- | rowspan="4" |2025 |[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] |- |[[Голы пісталет (фільм, 2025)|Голы пісталет]] |- |Playdate |- |Springsteen: Deliver Me from Nowhere |- | rowspan="2" |2026 |Balls Up |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2005 | Занадта позна з Адамам Каралой |- | rowspan="2" | 2010 | Супольнасць |- | [[У Філадэльфіі заўсёды сонечна]] |- | 2013 | Кі і Піл |- | 2013-2014 | Бэта-версіі |- | 2014-2017 | Каралеўства |- | rowspan="2" | 2015 | Начная змена |- | Тупая размова |- | rowspan="2" | 2017 | Гіпермаркет |- | Кашмар летняга сялення |- | 2018-2019 | Непахісная Кімі Шміт |- | 2019-2025 | Кобра Кай |- | 2019 | WWE SmackDown |- | 2020 | Рэна 911! |- | rowspan="2" | 2021 | Званкі |- | Я думаю, табе варта сысці з Цімам Робінсанам |- | rowspan="2" | 2022 | Позняе шоу са Стывенам Колбертам |- |[[Чорная птушка]] |- | rowspan="4" | 2023 | Дынаміт AEW |- | Буйства АЭВ |- | Пасля вечарыны |- | Бупкіс |- | 2025-цяпер | Выбраныя прыгоды |- | 2027 | Скубі-Ду: Паходжанне |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|3236159}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хаўзер Уолтэр Пол}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] nujdfkcey6dksfkb50vuaqrprk0dpob 5143514 5143513 2026-05-19T14:25:03Z Feeleman 163471 афармленне 5143514 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хаўзер}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2005 — наш час }} '''Пол Уолтэр Хаўзер''' ({{Lang-en|Paul Walter Hauser}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]] і прафесійны [[Барацьба|рэстлер]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі серыйнага забойцы [[Лары Хол]]а ў крымінальным міні-серыяле «[[Чорная птушка]]» (2022), за якую быў удастоены прэмій «[[Залаты глобус]]» і «[[Прайм-тайм прэмія «Эмі»|Прайм-тайм Эмі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Прарывам у яго кар’еры стала галоўная роля ў [[Драма (жанр)|драме]] «[[Справа Рычарда Джуэла]]» (2019) рэжысёра [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]]. У 2024 годзе Хаўзер агучыў Збянтэжанасць у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйным фільме]] «[[Галаваломка 2]]». Таксама ён сыграў у [[Біяграфічны фільм|біяграфічнай стужцы]] «{{Не перакладзена 5|Спрынгсцін: Пазбаў мяне ад нябыту|4=Springsteen: Deliver Me from Nowhere}}» і фільме «[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]»<ref name=":2" />. Акрамя акцёрскай дзейнасці, Хаўзер перыядычна выступае як прафесійны рэстлер і падпісаны з арганізацыяй [[Major League Wrestling]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mlw.com/paul-walter-hauser/|title=Paul Walter Hauser|website=MLW {{!}}|date=2024-06-27|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Біяграфія == Акцёр вырас у [[Сагіна (Мічыган)|Сагіне]], [[Мічыган|штат Мічыган]]. Яго бацькі — Дэбара Хаўзер і [[Лютэранства|святар-лютэранін]] Пол Хаўзер<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://peacesaginaw.org/ordination/|title=Ordination – Peace Saginaw|access-date=2026-05-19}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.mlive.com/news/saginaw/2018/01/saginaw_man_starring_in_i_tony.html|title=Saginaw man starring in 'I, Tonya' 'took every opportunity until it happened'|first=Isis Simpson-Mersha {{!}}|last=isimpson@mlive.com|website=mlive|date=2018-01-17|access-date=2026-05-19}}</ref>. Ён навучаўся на радзіме ў [[Лютэранская сярэдняя школа Вэлі|Лютэранскай сярэдняй школе Вэлі]]. Пазней паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт «Канкордыя»]]<ref name=":1" /><ref name=":0" />, аднак не скончыў навучанне, вырашыўшы прысвяціць сябе індустрыі забаў. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2010 |Virginia |- |2011 |Demoted |- |2013 |iSteve |- |2017 |I, Tonya |- | rowspan="2" |2018 |Super Troopers 2 |- |BlacKkKlansman |- | rowspan="3" |2019 |Late Night |- |Beats |- |[[Справа Рычарда Джуэла]] |- | rowspan="4" |2020 |Adam |- |Da 5 Bloods |- |Eat Wheaties! |- |Songbird |- | rowspan="3" |2021 |Silk Road |- |Cruella |- |Queenpins |- | rowspan="2" |2022 |Delia’s Gone |- |Aqua Teen Forever: Plantasm |- | rowspan="2" |2023 |Americana |- |Old Dads |- | rowspan="4" |2024 |Orion and the Dark |- |[[Галаваломка 2]] |- |The Instigators |- |The Luckiest Man in America |- | rowspan="4" |2025 |[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] |- |[[Голы пісталет (фільм, 2025)|Голы пісталет]] |- |Playdate |- |Springsteen: Deliver Me from Nowhere |- | rowspan="2" |2026 |Balls Up |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2005 | Занадта позна з Адамам Каралой |- | rowspan="2" | 2010 | Супольнасць |- | [[У Філадэльфіі заўсёды сонечна]] |- | 2013 | Кі і Піл |- | 2013-2014 | Бэта-версіі |- | 2014-2017 | Каралеўства |- | rowspan="2" | 2015 | Начная змена |- | Тупая размова |- | rowspan="2" | 2017 | Гіпермаркет |- | Кашмар летняга сялення |- | 2018-2019 | Непахісная Кімі Шміт |- | 2019-2025 | Кобра Кай |- | 2019 | WWE SmackDown |- | 2020 | Рэна 911! |- | rowspan="2" | 2021 | Званкі |- | Я думаю, табе варта сысці з Цімам Робінсанам |- | rowspan="2" | 2022 | Позняе шоу са Стывенам Колбертам |- |[[Чорная птушка]] |- | rowspan="4" | 2023 | Дынаміт AEW |- | Буйства АЭВ |- | Пасля вечарыны |- | Бупкіс |- | 2025-цяпер | Выбраныя прыгоды |- | 2027 | Скубі-Ду: Паходжанне |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|3236159}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хаўзер Уолтэр Пол}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] m0hoiza41cpki2vnkb9kqv6prlbmfai 5143515 5143514 2026-05-19T14:25:57Z Feeleman 163471 афармленне 5143515 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хаўзер}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2005 — наш час }} '''Пол Уолтэр Хаўзер''' ({{Lang-en|Paul Walter Hauser}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]] і прафесійны [[Барацьба|рэстлер]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі серыйнага забойцы [[Лары Хол]]а ў крымінальным міні-серыяле «[[Чорная птушка]]» (2022), за якую быў удастоены прэмій «[[Залаты глобус]]» і «[[Прайм-тайм прэмія «Эмі»|Прайм-тайм Эмі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/paul_walter_hauser|title=Paul Walter Hauser Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Прарывам у яго кар’еры стала галоўная роля ў [[Драма (жанр)|драме]] «[[Справа Рычарда Джуэла]]» (2019) рэжысёра [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]]. У 2024 годзе Хаўзер агучыў Збянтэжанасць у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйным фільме]] «[[Галаваломка 2]]». Таксама ён сыграў у [[Біяграфічны фільм|біяграфічнай стужцы]] «{{Не перакладзена 5|Спрынгсцін: Пазбаў мяне ад нябыту|4=Springsteen: Deliver Me from Nowhere}}» і фільме «[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]»<ref name=":2" />. Акрамя акцёрскай дзейнасці, Хаўзер перыядычна выступае як прафесійны рэстлер і падпісаны з арганізацыяй [[Major League Wrestling]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mlw.com/paul-walter-hauser/|title=Paul Walter Hauser|website=MLW {{!}}|date=2024-06-27|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Біяграфія == Акцёр вырас у [[Сагіна (Мічыган)|Сагіне]], [[Мічыган|штат Мічыган]]. Яго бацькі — Дэбара Хаўзер і [[Лютэранства|святар-лютэранін]] Пол Хаўзер<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://peacesaginaw.org/ordination/|title=Ordination – Peace Saginaw|access-date=2026-05-19}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.mlive.com/news/saginaw/2018/01/saginaw_man_starring_in_i_tony.html|title=Saginaw man starring in 'I, Tonya' 'took every opportunity until it happened'|first=Isis Simpson-Mersha {{!}}|last=isimpson@mlive.com|website=mlive|date=2018-01-17|access-date=2026-05-19}}</ref>. Ён навучаўся на радзіме ў [[Лютэранская сярэдняя школа Вэлі|Лютэранскай сярэдняй школе Вэлі]]. Пазней паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт «Канкордыя»]]<ref name=":1" /><ref name=":0" />, аднак не скончыў навучанне, вырашыўшы прысвяціць сябе індустрыі забаў. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2010 |Virginia |- |2011 |Demoted |- |2013 |iSteve |- |2017 |I, Tonya |- | rowspan="2" |2018 |Super Troopers 2 |- |BlacKkKlansman |- | rowspan="3" |2019 |Late Night |- |Beats |- |[[Справа Рычарда Джуэла]] |- | rowspan="4" |2020 |Adam |- |Da 5 Bloods |- |Eat Wheaties! |- |Songbird |- | rowspan="3" |2021 |Silk Road |- |Cruella |- |Queenpins |- | rowspan="2" |2022 |Delia’s Gone |- |Aqua Teen Forever: Plantasm |- | rowspan="2" |2023 |Americana |- |Old Dads |- | rowspan="4" |2024 |Orion and the Dark |- |[[Галаваломка 2]] |- |The Instigators |- |The Luckiest Man in America |- | rowspan="4" |2025 |[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] |- |[[Голы пісталет (фільм, 2025)|Голы пісталет]] |- |Playdate |- |Springsteen: Deliver Me from Nowhere |- | rowspan="2" |2026 |Balls Up |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2005 | Занадта позна з Адамам Каралой |- | rowspan="2" | 2010 | Супольнасць |- | [[У Філадэльфіі заўсёды сонечна]] |- | 2013 | Кі і Піл |- | 2013-2014 | Бэта-версіі |- | 2014-2017 | Каралеўства |- | rowspan="2" | 2015 | Начная змена |- | Тупая размова |- | rowspan="2" | 2017 | Гіпермаркет |- | Кашмар летняга сялення |- | 2018-2019 | Непахісная Кімі Шміт |- | 2019-2025 | Кобра Кай |- | 2019 | WWE SmackDown |- | 2020 | Рэна 911! |- | rowspan="2" | 2021 | Званкі |- | Я думаю, табе варта сысці з Цімам Робінсанам |- | rowspan="2" | 2022 | Позняе шоу са Стывенам Колбертам |- |[[Чорная птушка]] |- | rowspan="4" | 2023 | Дынаміт AEW |- | Буйства АЭВ |- | Пасля вечарыны |- | Бупкіс |- | 2025-цяпер | Выбраныя прыгоды |- | 2027 | Скубі-Ду: Паходжанне |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|3236159}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хаўзер Уолтэр Пол}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] afrhnz26g1tq9iekertfjge373iqdov 5143530 5143515 2026-05-19T15:11:14Z Feeleman 163471 афармленне 5143530 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хаўзер}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2005 — наш час }} '''Пол Уолтэр Хаўзер''' ({{Lang-en|Paul Walter Hauser}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]] і прафесійны [[Барацьба|рэстлер]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі серыйнага забойцы [[Лары Хол]]а ў крымінальным міні-серыяле «[[Чорная птушка]]» (2022), за якую быў удастоены прэмій «[[Залаты глобус]]» і «[[Прайм-тайм прэмія «Эмі»|Прайм-тайм Эмі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/paul_walter_hauser|title=Paul Walter Hauser Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Прарывам у яго кар’еры стала галоўная роля ў [[Драма (жанр)|драме]] «[[Справа Рычарда Джуэла]]» (2019) рэжысёра [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]]. У 2024 годзе Хаўзер агучыў Збянтэжанасць у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйным фільме]] «[[Галаваломка 2]]». Таксама ён сыграў у [[Біяграфічны фільм|біяграфічнай стужцы]] «{{Не перакладзена 5|Спрынгсцін: Пазбаў мяне ад нябыту|4=Springsteen: Deliver Me from Nowhere}}» і фільме «[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]»<ref name=":2" />. Акрамя акцёрскай дзейнасці, Хаўзер перыядычна выступае як прафесійны рэстлер і падпісаны з арганізацыяй [[Major League Wrestling]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mlw.com/paul-walter-hauser/|title=Paul Walter Hauser|website=MLW {{!}}|date=2024-06-27|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Біяграфія == Акцёр вырас у [[Сагіна (Мічыган)|Сагіне]], [[Мічыган|штат Мічыган]]. Яго бацькі — Дэбара Хаўзер і [[Лютэранства|святар-лютэранін]] Пол Хаўзер<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://peacesaginaw.org/ordination/|title=Ordination – Peace Saginaw|access-date=2026-05-19}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.mlive.com/news/saginaw/2018/01/saginaw_man_starring_in_i_tony.html|title=Saginaw man starring in 'I, Tonya' 'took every opportunity until it happened'|first=Isis Simpson-Mersha {{!}}|last=isimpson@mlive.com|website=mlive|date=2018-01-17|access-date=2026-05-19}}</ref>. Ён навучаўся на радзіме ў [[Лютэранская сярэдняя школа Вэлі|Лютэранскай сярэдняй школе Вэлі]]. Пазней паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт «Канкордыя»]]<ref name=":1" /><ref name=":0" />, аднак не скончыў навучанне, вырашыўшы прысвяціць сябе індустрыі забаў. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Вірджынія (фільм, 2010)|Вірджынія|4=Virginia (2010 film)}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Паніжаны (фільм, 2011)|Паніжаны|4=Demoted}} |- |2013 |[[iSteve]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Я, Тоня|4=I, Tonya}} |- | rowspan="2" |2018 |Super Troopers 2 |- |BlacKkKlansman |- | rowspan="3" |2019 |Late Night |- |Beats |- |[[Справа Рычарда Джуэла]] |- | rowspan="4" |2020 |Adam |- |Da 5 Bloods |- |Eat Wheaties! |- |Songbird |- | rowspan="3" |2021 |Silk Road |- |Cruella |- |Queenpins |- | rowspan="2" |2022 |Delia’s Gone |- |Aqua Teen Forever: Plantasm |- | rowspan="2" |2023 |Americana |- |Old Dads |- | rowspan="4" |2024 |Orion and the Dark |- |[[Галаваломка 2]] |- |The Instigators |- |The Luckiest Man in America |- | rowspan="4" |2025 |[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] |- |[[Голы пісталет (фільм, 2025)|Голы пісталет]] |- |Playdate |- |Springsteen: Deliver Me from Nowhere |- | rowspan="2" |2026 |Balls Up |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Занадта позна з Адамам Каралой|4=Too Late with Adam Carolla}} |- | rowspan="2" | 2010 | {{Не перакладзена 5|Супольнасць (тэлесерыял)|Супольнасць|4=Community (TV series)}} |- | [[У Філадэльфіі заўсёды сонечна]] |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Кі і Піл|4=Key & Peele}} |- | 2013-2014 | {{Не перакладзена 5|Бэта-версія|4=Betas}} |- | 2014-2017 | {{Не перакладзена 5|Каралеўства (тэлесерыял)|Каралеўства|4=Kingdom (American TV series)}} |- | rowspan="2" | 2015 | {{Не перакладзена 5|Начная змена (тэлесерыял)|Начная змена|4=The Night Shift (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Бланк гаворыць|4=Blunt Talk}} |- | rowspan="2" | 2017 | {{Не перакладзена 5|Супермаркет (тэлесерыял)|Супермаркет|4=Superstore (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Кашмар у летні сезон (фільм)|Кашмар у летні сезон|4=A Midsummer's Nightmare (film)}} |- | 2018-2019 | {{Не перакладзена 5|Непахісная Кімі Шміт|4=Unbreakable Kimmy Schmidt}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Кобра Кай|4=Cobra Kai}} |- | 2019 | [[WWE SmackDown]] |- | 2020 | {{Не перакладзена 5|Рено 911!|4=Reno 911!}} |- | rowspan="2" | 2021 | {{Не перакладзена 5|Званкі (тэлесерыял)|Званкі|4=Calls (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Я думаю, табе варта сысці з Цімам Робінсанам|4=I Think You Should Leave with Tim Robinson}} |- | rowspan="2" | 2022 | {{Не перакладзена 5|Позняе шоу са Стывенам Кольбертам|4=The Late Show with Stephen Colbert}} |- |[[Чорная птушка]] |- | rowspan="4" | 2023 | [[AEW Dynamite]] |- | [[AEW Rampage]] |- | {{Не перакладзена 5|Пасля вечарыны (тэлесерыял)|Пасля вечарыны|4=The Afterparty (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Бупкіс (тэлесерыял)|Бупкіс|4=Bupkis (TV series)}} |- | 2025-цяпер | {{Не перакладзена 5|Выбраныя прыгоды|4=The Chosen Adventures}} |- | 2027 | {{Не перакладзена 5|Скубі-Ду: Пачатак|4=Scooby-Doo: Origins}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|3236159}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хаўзер Уолтэр Пол}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] d5fae25g834xgg6b2933nhgz64rhfj9 5143532 5143530 2026-05-19T15:30:18Z Feeleman 163471 афармленне 5143532 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хаўзер}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2005 — наш час }} '''Пол Уолтэр Хаўзер''' ({{Lang-en|Paul Walter Hauser}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]] і прафесійны [[Барацьба|рэстлер]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі серыйнага забойцы [[Лары Хол]]а ў крымінальным міні-серыяле «[[Чорная птушка]]» (2022), за якую быў удастоены прэмій «[[Залаты глобус]]» і «[[Прайм-тайм прэмія «Эмі»|Прайм-тайм Эмі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/paul_walter_hauser|title=Paul Walter Hauser Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Прарывам у яго кар’еры стала галоўная роля ў [[Драма (жанр)|драме]] «[[Справа Рычарда Джуэла]]» (2019) рэжысёра [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]]. У 2024 годзе Хаўзер агучыў Збянтэжанасць у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйным фільме]] «[[Галаваломка 2]]». Таксама ён сыграў у [[Біяграфічны фільм|біяграфічнай стужцы]] «{{Не перакладзена 5|Спрынгсцін: Пазбаў мяне ад нябыту|4=Springsteen: Deliver Me from Nowhere}}» і фільме «[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]»<ref name=":2" />. Акрамя акцёрскай дзейнасці, Хаўзер перыядычна выступае як прафесійны рэстлер і падпісаны з арганізацыяй [[Major League Wrestling]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mlw.com/paul-walter-hauser/|title=Paul Walter Hauser|website=MLW {{!}}|date=2024-06-27|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Біяграфія == Акцёр вырас у [[Сагіна (Мічыган)|Сагіне]], [[Мічыган|штат Мічыган]]. Яго бацькі — Дэбара Хаўзер і [[Лютэранства|святар-лютэранін]] Пол Хаўзер<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://peacesaginaw.org/ordination/|title=Ordination – Peace Saginaw|access-date=2026-05-19}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.mlive.com/news/saginaw/2018/01/saginaw_man_starring_in_i_tony.html|title=Saginaw man starring in 'I, Tonya' 'took every opportunity until it happened'|first=Isis Simpson-Mersha {{!}}|last=isimpson@mlive.com|website=mlive|date=2018-01-17|access-date=2026-05-19}}</ref>. Ён навучаўся на радзіме ў [[Лютэранская сярэдняя школа Вэлі|Лютэранскай сярэдняй школе Вэлі]]. Пазней паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт «Канкордыя»]]<ref name=":1" /><ref name=":0" />, аднак не скончыў навучанне, вырашыўшы прысвяціць сябе індустрыі забаў. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Вірджынія (фільм, 2010)|Вірджынія|4=Virginia (2010 film)}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Паніжаны (фільм, 2011)|Паніжаны|4=Demoted}} |- |2013 |[[iSteve]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Я, Тоня|4=I, Tonya}} |- | rowspan="2" |2018 |{{Не перакладзена 5|Суперпаліцэйскія 2|4=Super Troopers 2}} |- |{{Не перакладзена 5|Чорны кланавец|4=BlacKkKlansman}} |- | rowspan="3" |2019 |{{Не перакладзена 5|Позняя ноч (фільм)|Позняя ноч|4=Late Night (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Рытмы (фільм, 2019)|Рытмы|4=Beats (2019 American film)}} |- |[[Справа Рычарда Джуэла]] |- | rowspan="4" |2020 |[[Адам (фільм)|Адам]] |- |{{Не перакладзена 5|Пяцёра адной крыві|4=Da 5 Bloods}} |- |{{Не перакладзена 5|Ешце камякі!|4=Eat Wheaties!}} |- |{{Не перакладзена 5|Пеўчая птушка (фільм, 2020)|Пеўчая птушка|4=Songbird (2020 film)}} |- | rowspan="3" |2021 |{{Не перакладзена 5|Шаўковы шлях (фільм, 2021)|Шаўковы шлях|4=Silk Road (2021 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Круэла (фільм)|Круэла|4=Cruella (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Куінпінс|4=Queenpins}} |- | rowspan="2" |2022 |{{Не перакладзена 5|Знікненне Дэліі (фільм)|Знікненне Дэліі|4=Delia's Gone (film)}} |- |Aqua Teen Forever: Plantasm |- | rowspan="2" |2023 |Americana |- |Old Dads |- | rowspan="4" |2024 |Orion and the Dark |- |[[Галаваломка 2]] |- |The Instigators |- |The Luckiest Man in America |- | rowspan="4" |2025 |[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] |- |[[Голы пісталет (фільм, 2025)|Голы пісталет]] |- |Playdate |- |Springsteen: Deliver Me from Nowhere |- | rowspan="2" |2026 |Balls Up |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Занадта позна з Адамам Каралой|4=Too Late with Adam Carolla}} |- | rowspan="2" | 2010 | {{Не перакладзена 5|Супольнасць (тэлесерыял)|Супольнасць|4=Community (TV series)}} |- | [[У Філадэльфіі заўсёды сонечна]] |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Кі і Піл|4=Key & Peele}} |- | 2013-2014 | {{Не перакладзена 5|Бэта-версія|4=Betas}} |- | 2014-2017 | {{Не перакладзена 5|Каралеўства (тэлесерыял)|Каралеўства|4=Kingdom (American TV series)}} |- | rowspan="2" | 2015 | {{Не перакладзена 5|Начная змена (тэлесерыял)|Начная змена|4=The Night Shift (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Бланк гаворыць|4=Blunt Talk}} |- | rowspan="2" | 2017 | {{Не перакладзена 5|Супермаркет (тэлесерыял)|Супермаркет|4=Superstore (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Кашмар у летні сезон (фільм)|Кашмар у летні сезон|4=A Midsummer's Nightmare (film)}} |- | 2018-2019 | {{Не перакладзена 5|Непахісная Кімі Шміт|4=Unbreakable Kimmy Schmidt}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Кобра Кай|4=Cobra Kai}} |- | 2019 | [[WWE SmackDown]] |- | 2020 | {{Не перакладзена 5|Рено 911!|4=Reno 911!}} |- | rowspan="2" | 2021 | {{Не перакладзена 5|Званкі (тэлесерыял)|Званкі|4=Calls (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Я думаю, табе варта сысці з Цімам Робінсанам|4=I Think You Should Leave with Tim Robinson}} |- | rowspan="2" | 2022 | {{Не перакладзена 5|Позняе шоу са Стывенам Кольбертам|4=The Late Show with Stephen Colbert}} |- |[[Чорная птушка]] |- | rowspan="4" | 2023 | [[AEW Dynamite]] |- | [[AEW Rampage]] |- | {{Не перакладзена 5|Пасля вечарыны (тэлесерыял)|Пасля вечарыны|4=The Afterparty (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Бупкіс (тэлесерыял)|Бупкіс|4=Bupkis (TV series)}} |- | 2025-цяпер | {{Не перакладзена 5|Выбраныя прыгоды|4=The Chosen Adventures}} |- | 2027 | {{Не перакладзена 5|Скубі-Ду: Пачатак|4=Scooby-Doo: Origins}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|3236159}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хаўзер Уолтэр Пол}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] l7nt08bflpse7uv54hchasf6wjet1e1 5143534 5143532 2026-05-19T15:31:32Z Feeleman 163471 5143534 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Хаўзер}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=2005 — наш час }} '''Пол Уолтэр Хаўзер''' ({{Lang-en|Paul Walter Hauser}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]] і прафесійны [[Барацьба|рэстлер]]<ref name=":2">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Найбольшую вядомасць атрымаў дзякуючы ролі серыйнага забойцы [[Лары Хол]]а ў крымінальным міні-серыяле «[[Чорная птушка]]» (2022), за якую быў удастоены прэмій «[[Залаты глобус]]» і «[[Прайм-тайм прэмія «Эмі»|Прайм-тайм Эмі]]»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm3236159/|title=Paul Walter Hauser {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.rottentomatoes.com/celebrity/paul_walter_hauser|title=Paul Walter Hauser Movies & TV Shows List {{!}} Rotten Tomatoes {{!}} Rotten Tomatoes|website=www.rottentomatoes.com|access-date=2026-05-19}}</ref>. Прарывам у яго кар’еры стала галоўная роля ў [[Драма (жанр)|драме]] «[[Справа Рычарда Джуэла]]» (2019) рэжысёра [[Клінт Іствуд|Клінта Іствуда]]. У 2024 годзе Хаўзер агучыў Збянтэжанасць у [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйным фільме]] «[[Галаваломка 2]]». Таксама ён сыграў у [[Біяграфічны фільм|біяграфічнай стужцы]] «{{Не перакладзена 5|Спрынгсцін: Пазбаў мяне ад нябыту|4=Springsteen: Deliver Me from Nowhere}}» і фільме «[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]]»<ref name=":2" />. Акрамя акцёрскай дзейнасці, Хаўзер перыядычна выступае як прафесійны рэстлер і падпісаны з арганізацыяй [[Major League Wrestling]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://mlw.com/paul-walter-hauser/|title=Paul Walter Hauser|website=MLW {{!}}|date=2024-06-27|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Біяграфія == Акцёр вырас у [[Сагіна (Мічыган)|Сагіне]], [[Мічыган|штат Мічыган]]. Яго бацькі — Дэбара Хаўзер і [[Лютэранства|святар-лютэранін]] Пол Хаўзер<ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://peacesaginaw.org/ordination/|title=Ordination – Peace Saginaw|access-date=2026-05-19}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|lang=en|url=https://www.mlive.com/news/saginaw/2018/01/saginaw_man_starring_in_i_tony.html|title=Saginaw man starring in 'I, Tonya' 'took every opportunity until it happened'|first=Isis Simpson-Mersha {{!}}|last=isimpson@mlive.com|website=mlive|date=2018-01-17|access-date=2026-05-19}}</ref>. Ён навучаўся на радзіме ў [[Лютэранская сярэдняя школа Вэлі|Лютэранскай сярэдняй школе Вэлі]]. Пазней паступіў у [[Чыкагскі ўніверсітэт «Канкордыя»]]<ref name=":1" /><ref name=":0" />, аднак не скончыў навучанне, вырашыўшы прысвяціць сябе індустрыі забаў. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable sortable" !Год !Назва |- |2010 |{{Не перакладзена 5|Вірджынія (фільм, 2010)|Вірджынія|4=Virginia (2010 film)}} |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Паніжаны (фільм, 2011)|Паніжаны|4=Demoted}} |- |2013 |[[iSteve]] |- |2017 |{{Не перакладзена 5|Я, Тоня|4=I, Tonya}} |- | rowspan="2" |2018 |{{Не перакладзена 5|Суперпаліцэйскія 2|4=Super Troopers 2}} |- |{{Не перакладзена 5|Чорны кланавец|4=BlacKkKlansman}} |- | rowspan="3" |2019 |{{Не перакладзена 5|Позняя ноч (фільм)|Позняя ноч|4=Late Night (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Рытмы (фільм, 2019)|Рытмы|4=Beats (2019 American film)}} |- |[[Справа Рычарда Джуэла]] |- | rowspan="4" |2020 |[[Адам (фільм)|Адам]] |- |{{Не перакладзена 5|Пяцёра адной крыві|4=Da 5 Bloods}} |- |{{Не перакладзена 5|Ешце камякі!|4=Eat Wheaties!}} |- |{{Не перакладзена 5|Пеўчая птушка (фільм, 2020)|Пеўчая птушка|4=Songbird (2020 film)}} |- | rowspan="3" |2021 |{{Не перакладзена 5|Шаўковы шлях (фільм, 2021)|Шаўковы шлях|4=Silk Road (2021 film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Круэла (фільм)|Круэла|4=Cruella (film)}} |- |{{Не перакладзена 5|Куінпінс|4=Queenpins}} |- | rowspan="2" |2022 |{{Не перакладзена 5|Знікненне Дэліі (фільм)|Знікненне Дэліі|4=Delia's Gone (film)}} |- |Aqua Teen Forever: Plantasm |- | rowspan="2" |2023 |Americana |- |Old Dads |- | rowspan="4" |2024 |Orion and the Dark |- |[[Галаваломка 2]] |- |The Instigators |- |The Luckiest Man in America |- | rowspan="4" |2025 |[[Фантастычная чацвёрка: Першыя крокі]] |- |[[Голы пісталет (фільм, 2025)|Голы пісталет]] |- |Playdate |- |Springsteen: Deliver Me from Nowhere |- | rowspan="2" |2026 |Balls Up |- |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | 2005 | {{Не перакладзена 5|Занадта позна з Адамам Каралой|4=Too Late with Adam Carolla}} |- | rowspan="2" | 2010 | {{Не перакладзена 5|Супольнасць (тэлесерыял)|Супольнасць|4=Community (TV series)}} |- | [[У Філадэльфіі заўсёды сонечна]] |- | 2013 | {{Не перакладзена 5|Кі і Піл|4=Key & Peele}} |- | 2013-2014 | {{Не перакладзена 5|Бэта-версія|4=Betas}} |- | 2014-2017 | {{Не перакладзена 5|Каралеўства (тэлесерыял)|Каралеўства|4=Kingdom (American TV series)}} |- | rowspan="2" | 2015 | {{Не перакладзена 5|Начная змена (тэлесерыял)|Начная змена|4=The Night Shift (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Бланк гаворыць|4=Blunt Talk}} |- | rowspan="2" | 2017 | {{Не перакладзена 5|Супермаркет (тэлесерыял)|Супермаркет|4=Superstore (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Кашмар у летні сезон (фільм)|Кашмар у летні сезон|4=A Midsummer's Nightmare (film)}} |- | 2018-2019 | {{Не перакладзена 5|Непахісная Кімі Шміт|4=Unbreakable Kimmy Schmidt}} |- | 2019-2025 | {{Не перакладзена 5|Кобра Кай|4=Cobra Kai}} |- | 2019 | [[WWE SmackDown]] |- | 2020 | {{Не перакладзена 5|Рено 911!|4=Reno 911!}} |- | rowspan="2" | 2021 | {{Не перакладзена 5|Званкі (тэлесерыял)|Званкі|4=Calls (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Я думаю, табе варта сысці з Тымам Робінсанам|4=I Think You Should Leave with Tim Robinson}} |- | rowspan="2" | 2022 | {{Не перакладзена 5|Позняе шоу са Стывенам Кольбертам|4=The Late Show with Stephen Colbert}} |- |[[Чорная птушка]] |- | rowspan="4" | 2023 | [[AEW Dynamite]] |- | [[AEW Rampage]] |- | {{Не перакладзена 5|Пасля вечарыны (тэлесерыял)|Пасля вечарыны|4=The Afterparty (TV series)}} |- | {{Не перакладзена 5|Бупкіс (тэлесерыял)|Бупкіс|4=Bupkis (TV series)}} |- | 2025-цяпер | {{Не перакладзена 5|Выбраныя прыгоды|4=The Chosen Adventures}} |- | 2027 | {{Не перакладзена 5|Скубі-Ду: Пачатак|4=Scooby-Doo: Origins}} |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|3236159}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Хаўзер Уолтэр Пол}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1986 годзе]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] 5voqhd8tyav4q67c8rz1gi8b37cuwem 0 808002 5143524 2026-05-19T14:43:38Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2022/2023 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] ...» 5143524 wikitext text/x-wiki У сезоне 2022/2023 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Зл}}'''Уладальнік'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ({{Ср}}'''Фіналст'''). == Склад каманды == 1. [[Дзяніс Забалоцін]]<br /> 71. Андрэй Чмель<br /> 4. [[Ягор Будэйка]] (1)<br /> 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (5)<br /> 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (1)<br /> 17. Дзмітрый Артаманаў<br /> 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (5)<br /> 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (2)<br /> 25. Даніла Вяргейчык<br /> 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]<br /> 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (9)<br /> 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]]<br /> 44. Алег Тарасевіч<br /> 77. [[Валянцін Куран]] (4)<br /> 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (5)<br /> 91. Дарка Стэванавіч (2)<br /> == Гл. таксама == * [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест - СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2022/2023]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2022/2023|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] t9k9zbs25fvi9l543e1hedowx03h0ee 5143526 5143524 2026-05-19T14:44:38Z Паўлюк Шапецька 37440 5143526 wikitext text/x-wiki У сезоне 2022/2023 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Ср}}'''Фіналст'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ({{Зл}}'''Уладальнік ''').. == Склад каманды == 1. [[Дзяніс Забалоцін]]<br /> 71. Андрэй Чмель<br /> 4. [[Ягор Будэйка]] (1)<br /> 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]] (5)<br /> 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] (1)<br /> 17. Дзмітрый Артаманаў<br /> 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] (5)<br /> 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] (2)<br /> 25. Даніла Вяргейчык<br /> 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]<br /> 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] (9)<br /> 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]]<br /> 44. Алег Тарасевіч<br /> 77. [[Валянцін Куран]] (4)<br /> 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]] (5)<br /> 91. Дарка Стэванавіч (2)<br /> == Гл. таксама == * [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест - СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2022/2023]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2022/2023|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] 454w7nt4sskvuhbi6cb8ny9e5pewocb 5143528 5143526 2026-05-19T14:45:30Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5143528 wikitext text/x-wiki У сезоне 2022/2023 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Ср}}'''Фіналст'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ({{Зл}}'''Уладальнік ''').. == Склад каманды == 1. [[Дзяніс Забалоцін]]<br /> 71. Андрэй Чмель<br /> 4. [[Ягор Будэйка]] <br /> 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]]<br /> 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] <br /> 17. Дзмітрый Артаманаў<br /> 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] <br /> 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] <br /> 25. Даніла Вяргейчык<br /> 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]<br /> 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] <br /> 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]]<br /> 44. Алег Тарасевіч<br /> 77. [[Валянцін Куран]] <br /> 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]]<br /> 91. Дарка Стэванавіч<br /> == Гл. таксама == * [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест - СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2022/2023]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2022/2023|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] 1m8cfva12bh5x6c8wwphc7w8fs104cv 5143650 5143528 2026-05-19T18:01:17Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5143650 wikitext text/x-wiki У сезоне 2022/2023 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Ср}}'''Фіналст'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ({{Зл}}'''Уладальнік ''').. == Склад каманды == 1. [[Дзяніс Забалоцін]]<br /> 71. Андрэй Чмель<br /> 4. [[Ягор Будэйка]] <br /> 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]]<br /> 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] <br /> 17. Дзмітрый Артаманаў<br /> 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] <br /> 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] <br /> 25. [[Данііл Вяргейчык]]<br /> 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]<br /> 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] <br /> 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]]<br /> 44. Алег Тарасевіч<br /> 77. [[Валянцін Куран]] <br /> 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]]<br /> 91. Дарка Стэванавіч<br /> == Гл. таксама == * [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест - СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2022/2023]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2022/2023|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] 65tdnh3hh8mwz6kmeuj6kli2rzqftu2 5143701 5143650 2026-05-19T19:07:24Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Склад каманды */ 5143701 wikitext text/x-wiki У сезоне 2022/2023 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|2022/2023]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|2023]] ({{Ср}}'''Фіналст'''), * [[Суперкубак Беларусі па гандболе|Суперкубак Беларусі]] [[Суперкубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ({{Зл}}'''Уладальнік ''').. == Склад каманды == 1. [[Дзяніс Забалоцін]]<br /> 71. [[Андрэй Чмель]]<br /> 4. [[Ягор Будэйка]] <br /> 10. [[Аляксандр Юр’евіч Падшывалаў|Аляксандр Падшывалаў]]<br /> 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] <br /> 17. Дзмітрый Артаманаў<br /> 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] <br /> 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] <br /> 25. [[Данііл Вяргейчык]]<br /> 28. [[Аляксей Іванавіч Шынкель|Аляксей Шынкель]]<br /> 31. [[Мікалай Яўгенавіч Алёхін|Мікалай Алёхін]] <br /> 35. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]]<br /> 44. Алег Тарасевіч<br /> 77. [[Валянцін Куран]] <br /> 78. [[Павел Аляксандравіч Андрэеў|Павел Андрэеў]]<br /> 91. Дарка Стэванавіч<br /> == Гл. таксама == * [[Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2023/2024 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://handball.by/bgk-meshkov-brest-vyigral-superkubok-bfg-sredi-muzhchin/ БГК «Мешков Брест» выиграл Суперкубок Беларуси среди мужчин!] * [https://meshkovbrest.by/meshkov-brest-ska-minsk-10-09-2022 Мешков Брест - СКА-Минск] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2022/2023]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2022/2023|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2023 год у Брэсце]] 7s52xoqhv8v56lv0vdfjq3tpllf3hrn 0 808003 5143559 2026-05-19T16:19:59Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{Асаба}} '''Пітэр Джон Косгроўв''' ({{lang-en|Peter John Cosgrove}}; нар. [[28 ліпеня]] [[1947]], [[Сідней]], [[Аўстралія]]) — аўстралійскі дзяржаўны дзяяч, дваццаць шосты генерал-губернатар Аўстраліі з 28 сакавіка 2014 года да 1 ліпеня 2019 года.» 5143559 wikitext text/x-wiki {{Асаба}} '''Пітэр Джон Косгроўв''' ({{lang-en|Peter John Cosgrove}}; нар. [[28 ліпеня]] [[1947]], [[Сідней]], [[Аўстралія]]) — аўстралійскі дзяржаўны дзяяч, дваццаць шосты генерал-губернатар Аўстраліі з 28 сакавіка 2014 года да 1 ліпеня 2019 года. l90izxeze2yajtivzhdtvp3fn6jlild 5143560 5143559 2026-05-19T16:21:41Z StarDeg 16311 5143560 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пітэр Джон Косгроўв''' ({{lang-en|Peter John Cosgrove}}; нар. [[28 ліпеня]] [[1947]], [[Сідней]], [[Аўстралія]]) — аўстралійскі дзяржаўны дзяяч, дваццаць шосты генерал-губернатар Аўстраліі з 28 сакавіка 2014 года да 1 ліпеня 2019 года. {{Бібліяінфармацыя}} 97eimbpeyfyhd1wgjqs7ojhvunhh5uv 5143561 5143560 2026-05-19T16:23:07Z StarDeg 16311 5143561 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пітэр Джон Косгроўв''' ({{lang-en|Peter John Cosgrove}}; нар. [[28 ліпеня]] [[1947]], [[Сідней]], [[Аўстралія]]) — аўстралійскі дзяржаўны дзяяч, дваццаць шосты генерал-губернатар Аўстраліі з 28 сакавіка 2014 года да 1 ліпеня 2019 года. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Генерал-губернатары]] l31oye4qtnktnwconz97o29fl3igwvl 5143562 5143561 2026-05-19T16:24:38Z StarDeg 16311 5143562 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пітэр Джон Косгроўв''' ({{lang-en|Peter John Cosgrove}}; нар. [[28 ліпеня]] [[1947]], [[Сідней]], [[Аўстралія]]) — аўстралійскі дзяржаўны дзяяч, дваццаць шосты генерал-губернатар Аўстраліі з 28 сакавіка 2014 года да 1 ліпеня 2019 года. {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Косгроўв Пітэр}} [[Катэгорыя:Генерал-губернатары]] lgssrpms8i68xlhq5u6k402ieewjwns 0 808004 5143567 2026-05-19T16:32:05Z Саша Крись 167162 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/48073615|Дирда Єгор Олександрович]]» 5143567 wikitext text/x-wiki Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]].{{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень,2005}}Як паведамляюць спартыўныя выданні, у прыватнасці «Спорт-Экспрэс» і «UA-Футбол», у пачатку паўнамаштабнага ўварвання РФ, 26 лютага 2022 года, Ягор Дырда трапіў пад варожы абстрэл у Харкаўскай вобласці. Хлопець разам з маці спрабаваў эвакуавацца на перапоўненым цывільным аўтобусе, які рухаўся ў бок Ізюма. Падчас руху транспарт быў расстраляны расійскімі вайскоўцамі. У выніку гэтага нападу кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а сам спартсмен атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні ў нагу і страціў каля двух літраў крыві. Лекары ў Балакліі, Купянску і Харкаве здолелі выратаваць яго жыццё, аднак першапачаткова сумняваліся, ці зможа хлопець наогул паўнавартасна хадзіць.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref> Паводле інфармацыі партала Новыны.LIVE, пасля складаных аперацый Ягор прайшоў працяглы і цяжкі перыяд рэабілітацыі, паступова вяртаючыся да трэніровак. Напрыканцы 2023 года ён афіцыйна далучыўся да дніпроўскай медыяфутбольнай каманды «Армат», дзе гуляе на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. Поўнае вяртанне ў спорт аказалася вельмі паспяховым: разам з «Арматам» Дырда стаў срэбраным прызёрам летняга сезона, а пазней, як паведамляе прэс-служба UA Steel League, выйграў прэстыжны Кубак зорак у складзе зборнай Мікалая Маразюка.<ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> '''Крыніцы''' https://start.uaf.ua/players/22129734 https://uasteel.media/player?playerId=P278 '''Спасылкі''' https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] * {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] 8mfynznwfj5l778x68wolr37tvtt1ne 5143569 5143567 2026-05-19T16:35:21Z Саша Крись 167162 5143569 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень,2005}}Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. Як паведамляюць спартыўныя выданні, у прыватнасці «Спорт-Экспрэс» і «UA-Футбол», у пачатку паўнамаштабнага ўварвання РФ, 26 лютага 2022 года, Ягор Дырда трапіў пад варожы абстрэл у Харкаўскай вобласці. Хлопець разам з маці спрабаваў эвакуавацца на перапоўненым цывільным аўтобусе, які рухаўся ў бок Ізюма. Падчас руху транспарт быў расстраляны расійскімі вайскоўцамі. У выніку гэтага нападу кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а сам спартсмен атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні ў нагу і страціў каля двух літраў крыві. Лекары ў Балакліі, Купянску і Харкаве здолелі выратаваць яго жыццё, аднак першапачаткова сумняваліся, ці зможа хлопець наогул паўнавартасна хадзіць.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref> Паводле інфармацыі партала Новыны.LIVE, пасля складаных аперацый Ягор прайшоў працяглы і цяжкі перыяд рэабілітацыі, паступова вяртаючыся да трэніровак. Напрыканцы 2023 года ён афіцыйна далучыўся да дніпроўскай медыяфутбольнай каманды «Армат», дзе гуляе на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. Поўнае вяртанне ў спорт аказалася вельмі паспяховым: разам з «Арматам» Дырда стаў срэбраным прызёрам летняга сезона, а пазней, як паведамляе прэс-служба UA Steel League, выйграў прэстыжны Кубак зорак у складзе зборнай Мікалая Маразюка.<ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Крыніцы == https://start.uaf.ua/players/22129734 https://uasteel.media/player?playerId=P278 {{Вікіцытатнік}} [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] * {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] o2kq5sqaybgwgr9bxkf7uhy5zstmpwy 5143571 5143569 2026-05-19T16:37:18Z Саша Крись 167162 5143571 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень,2005}}Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. Як паведамляюць спартыўныя выданні, у прыватнасці «Спорт-Экспрэс» і «UA-Футбол», у пачатку паўнамаштабнага ўварвання РФ, 26 лютага 2022 года, Ягор Дырда трапіў пад варожы абстрэл у Харкаўскай вобласці. Хлопець разам з маці спрабаваў эвакуавацца на перапоўненым цывільным аўтобусе, які рухаўся ў бок Ізюма. Падчас руху транспарт быў расстраляны расійскімі вайскоўцамі. У выніку гэтага нападу кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а сам спартсмен атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні ў нагу і страціў каля двух літраў крыві. Лекары ў Балакліі, Купянску і Харкаве здолелі выратаваць яго жыццё, аднак першапачаткова сумняваліся, ці зможа хлопець наогул паўнавартасна хадзіць.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref> Паводле інфармацыі партала Новыны.LIVE, пасля складаных аперацый Ягор прайшоў працяглы і цяжкі перыяд рэабілітацыі, паступова вяртаючыся да трэніровак. Напрыканцы 2023 года ён афіцыйна далучыўся да дніпроўскай медыяфутбольнай каманды «Армат», дзе гуляе на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. Поўнае вяртанне ў спорт аказалася вельмі паспяховым: разам з «Арматам» Дырда стаў срэбраным прызёрам летняга сезона, а пазней, як паведамляе прэс-служба UA Steel League, выйграў прэстыжны Кубак зорак у складзе зборнай Мікалая Маразюка.<ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Крыніцы == [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырда на сайце УАФ] {{Вікіцытатнік}} [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] * {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] dho53xds5anjn0izqvx5sx8muongy4c 5143579 5143571 2026-05-19T16:52:18Z Саша Крись 167162 5143579 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень,2005}}Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле звестак украінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім знаходзіўся футбаліст, быў абстраляны расійскімі вайскоўцамі падчас эвакуацыі. У выніку нападу загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв'ю ўкраінскім спартыўным выданням.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref> Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport24.ua/uk/amp/football/news/151774-ukrayinskiy-futbolist-potrapiv-pid-rosiyskiy-obstril-i-led-ne-zaginuv-u-golovi-bulo-shist-kulovih-poranen|title=Український футболіст потрапив під російський обстріл і ледь не загинув: "У голові було шість кульових поранень"|website=sport24.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova|title=Від трьох куль росіян до гри із Селезньовим: шокуюча історія футболіста-блогера ФК Армат Єгора Дирди - Sport-Express|website=sport-express.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар'ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года ён далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны [[Яўген Аляксандравіч Селязнёў|Яўгенам Селязнёвым]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.rbc.ua/rus/entertainment/zimoviy-chempionat-ukrayini-mediafutbolu-1768560881.html|title=Зимовий чемпіонат України з медіафутболу UA STEEL LEAGUE - ексклюзивно на Київстар ТБ|website=РБК-Украина|access-date=2026-05-19}}</ref> У рамках сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Ён таксама стаў вядомым дзякуючы футбольнаму кантэнту ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sport.ua/uk/amp/news/863333-vidoma-zarplata-milevskogo-i-aliieva-v-ignis-skilki-zaroblyayut-zirki|title=Відома зарплата Мілевського і Алієва в IGNIS. Скільки заробляють зірки?|website=sport.ua|access-date=2026-05-19}}</ref> == Крыніцы == [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырда на сайце УАФ] {{Вікіцытатнік}} [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] cqtrhqwswj1ntzdgdsh23e5900bnyfm 5143585 5143579 2026-05-19T16:57:51Z Саша Крись 167162 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/48073615|Дирда Єгор Олександрович]]» 5143585 wikitext text/x-wiki Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]].{{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень 2005}}Як паведамляюць спартыўныя выданні, у прыватнасці «Спорт-Экспрэс» і «UA-Футбол», у пачатку паўнамаштабнага ўварвання РФ, 26 лютага 2022 года, Ягор Дырда трапіў пад варожы абстрэл у Харкаўскай вобласці. Хлопець разам з маці спрабаваў эвакуавацца на перапоўненым цывільным аўтобусе, які рухаўся ў бок Ізюма. Падчас руху транспарт быў расстраляны расійскімі вайскоўцамі. У выніку гэтага нападу кіроўца і яшчэ 7 чалавек загінулі на месцы, а сам спартсмен атрымаў тры цяжкія кулявыя раненні ў нагу і страціў каля двух літраў крыві. Лекары ў Балакліі, Купянску і Харкаве здолелі выратаваць яго жыццё, аднак першапачаткова сумняваліся, ці зможа хлопець наогул паўнавартасна хадзіць.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref> Паводле інфармацыі партала Новыны.LIVE, пасля складаных аперацый Ягор прайшоў працяглы і цяжкі перыяд рэабілітацыі, паступова вяртаючыся да трэніровак. Напрыканцы 2023 года ён афіцыйна далучыўся да дніпроўскай медыяфутбольнай каманды «Армат», дзе гуляе на пазіцыі цэнтральнага абаронцы. Поўнае вяртанне ў спорт аказалася вельмі паспяховым: разам з «Арматам» Дырда стаў срэбраным прызёрам летняга сезона, а пазней, як паведамляе прэс-служба UA Steel League, выйграў прэстыжны Кубак зорак у складзе зборнай Мікалая Маразюка.<ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> '''Крыніцы''' https://start.uaf.ua/players/22129734 https://uasteel.media/player?playerId=P278 '''Спасылкі''' https://sport.ua/uk/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumav-nas-tochno-rozstrilyayut-zaginulo-8-lyudey https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html https://sport-express.ua/football/43863-dumav-sho-rosiyani-nas-rozstrilyayut-futbolist-bloger-dirda-pro-poryatunok-vid-trokh-kul-armat-i-seleznova [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] * {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] 9mgz5ajccz77bta5e0ur6abs0mq1dq8 5143602 5143585 2026-05-19T17:10:14Z Саша Крись 167162 5143602 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень 2005}}Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле звестак украінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім знаходзіўся футбаліст, быў абстраляны расійскімі вайскоўцамі падчас эвакуацыі. У выніку нападу загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв'ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар'ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года ён далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У рамках сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Ён таксама стаў вядомым дзякуючы футбольнаму кантэнту ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == '''Спасылкі''' == [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырда на сайце УАФ] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] * {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] 2dq81dbnm3ki9xtxzt5ohfdjdiv9275 5143608 5143602 2026-05-19T17:12:41Z Саша Крись 167162 5143608 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень 2005}}Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле звестак украінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім знаходзіўся футбаліст, быў абстраляны расійскімі вайскоўцамі падчас эвакуацыі. У выніку нападу загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв'ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар'ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года ён далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У рамках сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Ён таксама стаў вядомым дзякуючы футбольнаму кантэнту ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == '''Спасылкі''' == [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырда на сайце УАФ] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] * {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] otwx5fy1hmekagev04990nryx85153v 5143613 5143608 2026-05-19T17:17:14Z Саша Крись 167162 5143613 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень 2005}}Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле звестак украінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім знаходзіўся футбаліст, быў абстраляны расійскімі вайскоўцамі падчас эвакуацыі. У выніку нападу загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв'ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар'ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года ён далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У рамках сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Ён таксама стаў вядомым дзякуючы футбольнаму кантэнту ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == Спасылкі == [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырда на сайце УАФ] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] * {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] 8bmc1dri1i07pexljj4u9lanchtlupx 5143633 5143613 2026-05-19T17:33:38Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Дырда Ягор Аляксандравіч]] у [[Ягор Аляксандравіч Дырда]] не пакінуўшы перасылкі 5143613 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда|рост=184 см|вага=75 кг|грамадзянства={{Сцягафікацыя|Украіна}}|пазіцыя=абаронца|нумар=99|месца нараджэння=Барвінкавэ|дата нараджэння=4 студзень 2005}}Дырда Ягор Аляксандравіч ([[Украінская мова|укр]].: Єгор Олександрович Дирда; нар. [[4 студзеня]] [[2005]], [[Барвінкавэ]], [[Украіна]]) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас паўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле звестак украінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім знаходзіўся футбаліст, быў абстраляны расійскімі вайскоўцамі падчас эвакуацыі. У выніку нападу загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв'ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар'ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года ён далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У рамках сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Ён таксама стаў вядомым дзякуючы футбольнаму кантэнту ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == Спасылкі == [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырда на сайце УАФ] [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырдзі] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] * {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 2005 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 студзеня]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Харкаўскай вобласці]] 8bmc1dri1i07pexljj4u9lanchtlupx 5143637 5143633 2026-05-19T17:42:55Z M.L.Bot 261 5143637 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст}} '''Ягор Аляксандравіч Дырда''' ({{lang-uk|Єгор Олександрович Дирда}}; {{ВДП}}) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]] і [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле ўкраінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім быў футбаліст, абстралялі расійскія вайскоўцы падчас эвакуацыі. У выніку загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв’ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар’ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Таксама вядомым сваім футбольным кантэнтам ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] * [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырды на сайце УАФ] * [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] * [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дырда Ягор Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] cta3jyytzww90i61o0zskno6fggknh8 5143639 5143637 2026-05-19T17:45:49Z M.L.Bot 261 5143639 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю}} {{Футбаліст}} '''Ягор Аляксандравіч Дырда''' ({{lang-uk|Єгор Олександрович Дирда}}; {{ВДП}}) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]] і [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле ўкраінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім быў футбаліст, абстралялі расійскія вайскоўцы падчас эвакуацыі. У выніку загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв’ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар’ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Таксама вядомым сваім футбольным кантэнтам ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] * [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырды на сайце УАФ] * [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] * [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Дырда Ягор Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] 4c9f1ru4d7w7ebltexc55g2vlscc3fs 0 808005 5143575 2026-05-19T16:49:44Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{Цёзкі2|Фрыдрых}} '''Фрыдрых IV''' — імя некалькіх манархаў Еўропы: <onlyinclude> * {{нп5|Фрыдрых IV Бадэнскі|Фрыдрых IV Бадэнскі|ru|Фридрих IV Баденский}} (1458—1517) — біскуп Утрэхта. * {{нп5|Фрыдрых IV (бургграф Нюрнберга)|Фрыдрых IV (бургграф Нюрнберга)|ru|Фридрих IV (бургграф Н...» 5143575 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Фрыдрых}} '''Фрыдрых IV''' — імя некалькіх манархаў Еўропы: <onlyinclude> * {{нп5|Фрыдрых IV Бадэнскі|Фрыдрых IV Бадэнскі|ru|Фридрих IV Баденский}} (1458—1517) — біскуп Утрэхта. * {{нп5|Фрыдрых IV (бургграф Нюрнберга)|Фрыдрых IV (бургграф Нюрнберга)|ru|Фридрих IV (бургграф Нюрнберга)}} (1287—1332) — бургграф Нюрнберга з дома Гогенцолернаў. * {{нп5|Фрыдрых IV (герцаг Аўстрыі)|Фрыдрых IV (герцаг Аўстрыі)|ru|Фридрих IV (герцог Австрии)}} (1327—1344) — тытулярны герцаг Аўстрыі, Штырыі і Карынтыі. * {{нп5|Феры IV (герцаг Латарынгіі)|Фрыдрых IV (герцаг Латарынгіі)|ru|Ферри IV (герцог Лотарингии)}} (1282—1329) — герцаг Латарынгіі. * {{нп5|Фрыдрых IV (герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга)|Фрыдрых IV (герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга)|ru|Фридрих IV (герцог Саксен-Гота-Альтенбурга)}} (1774—1825) — герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга. * {{нп5|Фрыдрых IV (герцаг Швабіі)|Фрыдрых IV (герцаг Швабіі)|ru|Фридрих IV (герцог Швабии)}} (каля 1144/1145 — 1167) — герцаг Швабіі. * [[Фрыдрых IV Гольштэйн-Готарпскі]] (1671—1702) — герцаг Шлезвіга, прадстаўнік Гольштэйн-Готарпскай дынастыі. * [[Фрыдрых IV (граф Ціроля)]] (1382—1439) — герцаг Пярэдняй Аўстрыі, граф Ціроля. * {{нп5|Фрыдрых II (бургграф Нюрнберга)|Фрыдрых IV (граф Цолерна)|ru|Фридрих II (бургграф Нюрнберга)}} (каля 1188—1255) — граф Цолерна. * {{нп5|Фрыдрых IV (князь Браўншвайг-Люнебурга)|Фрыдрых IV (князь Браўншвайг-Люнебурга)|ru|Фридрих IV (князь Брауншвейг-Люнебурга)}} (1574—1648) — князь Люнебурга. * [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрых IV (курфюрст Брандэнбурга)]] (1712—1786) — курфюрст Брандэнбурга, кароль Прусіі. * {{нп5|Фрыдрых IV (курфюрст Пфальца)|Фрыдрых IV (курфюрст Пфальца)|ru|Фридрих IV (курфюрст Пфальца)}} (1574—1610) — курфюрст Пфальца. * {{нп5|Фрыдрых IV (ландграф Гесэн-Гомбурга)|Фрыдрых IV (ландграф Гесэн-Гомбурга)|ru|Фридрих IV (ландграф Гессен-Гомбурга)}} (1724—1751) — ландграф Гесэн-Гомбурга. * {{нп5|Фрыдрых IV (князь лягніцкі)|Фрыдрых IV Лягніцкі|ru|Фридрих IV Легницкий}} (1552—1596) — князь Лягніцкі. * {{нп5|Фрыдрых IV (ландграф Цюрынгіі)|Фрыдрых IV Міралюбівы|ru|Фридрих IV (ландграф Тюрингии)}} (1384—1440) — ландграф Цюрынгіі з 1406 года з дынастыі Ветынаў. * [[Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)|Фрыдрых IV Сварлівы]] (1370—1428) — маркграф Майсена, таксама курфюрст Саксоніі пад імем Фрыдрых I. * {{нп5|Фрыдрых IV фон Гозек|Фрыдрых IV фон Гозек|ru|Фридрих IV (пфальцграф Саксонии)}} (каля 1085 — 1125) — граф Путэлендорфа, пфальцграф Саксоніі. * [[Фрыдрых Вільгельм IV]] (1840—1861) — кароль Прусіі, старэйшы брат Вільгельма I. * [[Фрэдэрык IV]] (1671—1730) — кароль Даніі і Нарвегіі. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 0975beb057cjbnjkhmn1ib2vf8s9kqs 5143576 5143575 2026-05-19T16:49:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Фрыдрых IV (значэнні)]] у [[Фрыдрых IV]] 5143575 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Фрыдрых}} '''Фрыдрых IV''' — імя некалькіх манархаў Еўропы: <onlyinclude> * {{нп5|Фрыдрых IV Бадэнскі|Фрыдрых IV Бадэнскі|ru|Фридрих IV Баденский}} (1458—1517) — біскуп Утрэхта. * {{нп5|Фрыдрых IV (бургграф Нюрнберга)|Фрыдрых IV (бургграф Нюрнберга)|ru|Фридрих IV (бургграф Нюрнберга)}} (1287—1332) — бургграф Нюрнберга з дома Гогенцолернаў. * {{нп5|Фрыдрых IV (герцаг Аўстрыі)|Фрыдрых IV (герцаг Аўстрыі)|ru|Фридрих IV (герцог Австрии)}} (1327—1344) — тытулярны герцаг Аўстрыі, Штырыі і Карынтыі. * {{нп5|Феры IV (герцаг Латарынгіі)|Фрыдрых IV (герцаг Латарынгіі)|ru|Ферри IV (герцог Лотарингии)}} (1282—1329) — герцаг Латарынгіі. * {{нп5|Фрыдрых IV (герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга)|Фрыдрых IV (герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга)|ru|Фридрих IV (герцог Саксен-Гота-Альтенбурга)}} (1774—1825) — герцаг Саксен-Гота-Альтэнбурга. * {{нп5|Фрыдрых IV (герцаг Швабіі)|Фрыдрых IV (герцаг Швабіі)|ru|Фридрих IV (герцог Швабии)}} (каля 1144/1145 — 1167) — герцаг Швабіі. * [[Фрыдрых IV Гольштэйн-Готарпскі]] (1671—1702) — герцаг Шлезвіга, прадстаўнік Гольштэйн-Готарпскай дынастыі. * [[Фрыдрых IV (граф Ціроля)]] (1382—1439) — герцаг Пярэдняй Аўстрыі, граф Ціроля. * {{нп5|Фрыдрых II (бургграф Нюрнберга)|Фрыдрых IV (граф Цолерна)|ru|Фридрих II (бургграф Нюрнберга)}} (каля 1188—1255) — граф Цолерна. * {{нп5|Фрыдрых IV (князь Браўншвайг-Люнебурга)|Фрыдрых IV (князь Браўншвайг-Люнебурга)|ru|Фридрих IV (князь Брауншвейг-Люнебурга)}} (1574—1648) — князь Люнебурга. * [[Фрыдрых II Вялікі|Фрыдрых IV (курфюрст Брандэнбурга)]] (1712—1786) — курфюрст Брандэнбурга, кароль Прусіі. * {{нп5|Фрыдрых IV (курфюрст Пфальца)|Фрыдрых IV (курфюрст Пфальца)|ru|Фридрих IV (курфюрст Пфальца)}} (1574—1610) — курфюрст Пфальца. * {{нп5|Фрыдрых IV (ландграф Гесэн-Гомбурга)|Фрыдрых IV (ландграф Гесэн-Гомбурга)|ru|Фридрих IV (ландграф Гессен-Гомбурга)}} (1724—1751) — ландграф Гесэн-Гомбурга. * {{нп5|Фрыдрых IV (князь лягніцкі)|Фрыдрых IV Лягніцкі|ru|Фридрих IV Легницкий}} (1552—1596) — князь Лягніцкі. * {{нп5|Фрыдрых IV (ландграф Цюрынгіі)|Фрыдрых IV Міралюбівы|ru|Фридрих IV (ландграф Тюрингии)}} (1384—1440) — ландграф Цюрынгіі з 1406 года з дынастыі Ветынаў. * [[Фрыдрых I (курфюрст Саксоніі)|Фрыдрых IV Сварлівы]] (1370—1428) — маркграф Майсена, таксама курфюрст Саксоніі пад імем Фрыдрых I. * {{нп5|Фрыдрых IV фон Гозек|Фрыдрых IV фон Гозек|ru|Фридрих IV (пфальцграф Саксонии)}} (каля 1085 — 1125) — граф Путэлендорфа, пфальцграф Саксоніі. * [[Фрыдрых Вільгельм IV]] (1840—1861) — кароль Прусіі, старэйшы брат Вільгельма I. * [[Фрэдэрык IV]] (1671—1730) — кароль Даніі і Нарвегіі. </onlyinclude> {{Неадназначнасць|цёзкі}} 0975beb057cjbnjkhmn1ib2vf8s9kqs 0 808006 5143577 2026-05-19T16:49:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Фрыдрых IV (значэнні)]] у [[Фрыдрых IV]] 5143577 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Фрыдрых IV]] m4s6ja965pzpkc4cbvvak1kg2i2vp04 0 808007 5143580 2026-05-19T16:52:21Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «'''Жасле́н''' ({{lang-fr|Jauslin}}, {{lang-fr|Josselin}}) — французскае імя, утворанае ад яго прозвішча, а таксама тапонім. == Імя == * {{нп5|Жаслен I|Жаслен I|ru|Жослен I}} (пам. 1131) — князь Галілеі, граф Эдэсы. * {{нп5|Жаслен II|Жаслен II|ru|Жослен II}} (1113—1159) — граф Эдэсы. * {{нп5|Жаслен III|Жас...» 5143580 wikitext text/x-wiki '''Жасле́н''' ({{lang-fr|Jauslin}}, {{lang-fr|Josselin}}) — французскае імя, утворанае ад яго прозвішча, а таксама тапонім. == Імя == * {{нп5|Жаслен I|Жаслен I|ru|Жослен I}} (пам. 1131) — князь Галілеі, граф Эдэсы. * {{нп5|Жаслен II|Жаслен II|ru|Жослен II}} (1113—1159) — граф Эдэсы. * {{нп5|Жаслен III|Жаслен III|ru|Жослен III}} (1134—1200) — тытулярны граф Эдэсы. * {{нп5|Жаслен дэ Раган|Жаслен дэ Раган|ru|Жослен де Роган}} (не пазней за 1195 — не раней за 1251) — віконт дэ Раган. == Прозвішча == * {{нп5|Вернер Жаслен|Вернер Жаслен|fr|Werner Jauslin}} (1924—2015) — швейцарскі палітык. * {{нп5|Жак Жаслен|Жак Жаслен|fr|Jacques Josselin}} (1894—1977) — французскі спявак і акцёр. * {{нп5|Жан Жаслен|Жан Жаслен|fr|Jean Josselin}} (1940—2021) — французскі баксёр. * {{нп5|Жан-Франсуа Жаслен|Жан-Франсуа Жаслен|fr|Jean-François Josselin}} (1939—2003) — французскі пісьменнік. * {{нп5|Жульен Жаслен|Жульен Жаслен|fr|Julien Josselin}} (нар. 1990) — французскі комік. * {{нп5|Карл Жаслен|Карл Жаслен|ru|Жослен, Карл}} (1842—1904) — швейцарскі мастак. * {{нп5|Маціяс Жаслен|Маціяс Жаслен|fr|Matthias Jauslin}} (нар. 1962) — швейцарскі палітык. * {{нп5|Шарль Жаслен|Шарль Жаслен|fr|Charles Josselin}} (нар. 1938) — французскі палітык, міністр Францыі. == Тапонімы == * {{нп5|Жаслен (Марбіян)|Жаслен|ru|Жослен (Морбиан)}} — камуна ў Францыі, у дэпартаменце [[Марбіян]]. [[Катэгорыя:Французскія прозвішчы]] {{неадназначнасць|цёзкі|цёзкі2|паселішчы}} spaf6dydy17iro8veqvnduhg92svwtz 5143581 5143580 2026-05-19T16:52:27Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Жаслен (значэнні)]] у [[Жаслен]] 5143580 wikitext text/x-wiki '''Жасле́н''' ({{lang-fr|Jauslin}}, {{lang-fr|Josselin}}) — французскае імя, утворанае ад яго прозвішча, а таксама тапонім. == Імя == * {{нп5|Жаслен I|Жаслен I|ru|Жослен I}} (пам. 1131) — князь Галілеі, граф Эдэсы. * {{нп5|Жаслен II|Жаслен II|ru|Жослен II}} (1113—1159) — граф Эдэсы. * {{нп5|Жаслен III|Жаслен III|ru|Жослен III}} (1134—1200) — тытулярны граф Эдэсы. * {{нп5|Жаслен дэ Раган|Жаслен дэ Раган|ru|Жослен де Роган}} (не пазней за 1195 — не раней за 1251) — віконт дэ Раган. == Прозвішча == * {{нп5|Вернер Жаслен|Вернер Жаслен|fr|Werner Jauslin}} (1924—2015) — швейцарскі палітык. * {{нп5|Жак Жаслен|Жак Жаслен|fr|Jacques Josselin}} (1894—1977) — французскі спявак і акцёр. * {{нп5|Жан Жаслен|Жан Жаслен|fr|Jean Josselin}} (1940—2021) — французскі баксёр. * {{нп5|Жан-Франсуа Жаслен|Жан-Франсуа Жаслен|fr|Jean-François Josselin}} (1939—2003) — французскі пісьменнік. * {{нп5|Жульен Жаслен|Жульен Жаслен|fr|Julien Josselin}} (нар. 1990) — французскі комік. * {{нп5|Карл Жаслен|Карл Жаслен|ru|Жослен, Карл}} (1842—1904) — швейцарскі мастак. * {{нп5|Маціяс Жаслен|Маціяс Жаслен|fr|Matthias Jauslin}} (нар. 1962) — швейцарскі палітык. * {{нп5|Шарль Жаслен|Шарль Жаслен|fr|Charles Josselin}} (нар. 1938) — французскі палітык, міністр Францыі. == Тапонімы == * {{нп5|Жаслен (Марбіян)|Жаслен|ru|Жослен (Морбиан)}} — камуна ў Францыі, у дэпартаменце [[Марбіян]]. [[Катэгорыя:Французскія прозвішчы]] {{неадназначнасць|цёзкі|цёзкі2|паселішчы}} spaf6dydy17iro8veqvnduhg92svwtz 0 808008 5143582 2026-05-19T16:52:28Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Чаховіч Уладзіслаў перанёс старонку [[Жаслен (значэнні)]] у [[Жаслен]] 5143582 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Жаслен]] sjparbg0s46qw9nc39mt55gwfm65xob 0 808009 5143593 2026-05-19T17:06:13Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Балзункевіч}} {{Асоба |імя = Ян Балзункевіч |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месц...» 5143593 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балзункевіч}} {{Асоба |імя = Ян Балзункевіч |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = |род дзейнасці = [[Фатаграфія|фатограф]], [[Краязнаўства|краязнаўца]] |гады творчасці = пачатак XX стагоддзя |месца працы = |жанр = архітэктурная фатаграфія |узнагароды і прэміі = }} '''Ян Балзунке́віч''' — беларускі [[Фатаграфія|фатограф]]-[[Краязнаўства|краязнаўца]], які актыўна працаваў на пачатку XX стагоддзя. З’яўляецца аўтарам унікальнага фоталетапісу хрысціянскага культавага дойлідства [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія і дзейнасць == Дакладныя даты нараджэння і смерці фатографа невядомыя. Перыяд яго найбольш актыўнай творчай дзейнасці як даследчыка архітэктуры прыпадае на 1905—1914&nbsp;гады. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Ян Балзункевіч быў вымушаны пераключыцца з фіксацыі архітэктурных помнікаў на фатаграфаванне ваенных падзей{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Ян Балзункевіч стварыў шырокую панараму нацыянальнай хрысціянскай архітэктурнай спадчыны. Арэал яго вандровак ахопліваў тэрыторыі Беларусі, [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Аб’ектамі яго ўвагі станавіліся не толькі буйныя гарадскія храмы, але і гістарычныя мясціны, старажытныя [[Гарадзішча|гарадзішчы]], [[Пагост (могілкі)|пагосты]], [[Прыдарожны крыж|прыдарожныя крыжы]] і [[Прыдарожная каплічка|каплічкі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. На сваіх фотаздымках ён зафіксаваў помнікі самых розных архітэктурных стыляў: ад [[Старажытнарускае дойлідства|старажытнарускага дойлідства]] ([[Каложская царква|Свята-Барыса-Глебская царква]] ў [[Гродна]]) да [[мадэрн]]а (касцёл святога Міхаіла Архангела ў [[Дунілавічы|Дунілавічах]]){{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Даследчыкі адзначаюць яго канфесіянальную талерантнасць, бо ў альбомах фатографа помнікі не класіфікуюцца па рэлігійнай прыналежнасці. Ён з аднолькавай павагай і ўвагай фатаграфаваў як [[Касцёл|каталіцкія касцёлы]], так і [[Праваслаўе|праваслаўныя цэрквы]], грунтоўна і ўдумліва выбіраючы найбольш зручныя кропкі для здымкі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Акрамя статычнай архітэктуры, творы Яна Балзункевіча перадаюць жывы сацыяльны антураж таго часу. На яго здымках прысутнічаюць звычайныя людзі: сяляне, паліцэйскія, дзеці, якія спынялі свае штодзённыя справы, каб трапіць у кадр{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Некаторыя фатаграфіі адлюстроўваюць працэс будаўніцтва храмаў «усёй грамадой», калі вернікі ўласнымі намаганнямі і сродкамі, збіраючы грошы ад удавы да гаспадара, узводзілі святыні{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5—6}}. == Спадчына і значэнне == Фотаздымкі Яна Балзункевіча маюць неацэнную важнасць для сучаснай рэстаўрацыйнай практыкі рэспублікі. Яны з’яўляюцца бяспрэчным гістарычным дакументам, які дазваляе ўявіць выгляд многіх храмаў, што былі знішчаны або моцна перабудаваны ў ліхалеццях XX стагоддзя. Дзякуючы яму захаваліся выявы помнікаў у [[Беразвечча|Беразвеччы]], [[Беразіно]], [[Вяляцічы|Вяляцічах]], [[Гродна]], [[Дзікушкі|Дзікушках]], [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]], [[Койданава]], [[Радзівінішкі|Радзівінішках]], [[Солы|Солах]], [[Хатаевічы|Хатаевічах]] і іншых паселішчах{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Асаблівую каштоўнасць маюць здымкі невялікіх драўляных вясковых цэркваў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]], [[Лошніца|Лошніцы]], [[Мсціж]]ы, [[Прылепы (Смалявіцкі раён)|Прылепах]], [[Самахвалавічы|Самахвалавічах]], якія часцей за ўсё не захаваліся з-за нетрываласці матэрыялу. Таксама фатограф зафіксаваў выгляд каталіцкіх храмаў у [[Заслаўе|Заслаўі]] і [[Сталавічы|Сталавічах]], якія пасля перадачы праваслаўнай царкве і перабудовы атрымалі пяцікупальныя дахі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Найбольш рэпрэзентатыўная частка фатаграфічнай спадчыны Яна Балзункевіча захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]], [[У. А. Герасімовіч|Герасімовіч У. А.]]|загаловак=Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак XX стагоддзя|месца=Мінск|выдавецтва=[[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]]|год=2001|старонак=186|isbn=985-04-0399-3|ref=Кулагін, Герасімовіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Балзункевіч Ян}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] nxycvenaxkeriu8c6ny5znp7iewow17 5143595 5143593 2026-05-19T17:07:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5143595 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балзункевіч}} {{Мастак |імя = Ян Балзункевіч |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |апісанне выявы = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |грамадзянства = |род дзейнасці = [[Фатаграфія|фатограф]], [[Краязнаўства|краязнаўца]] |гады творчасці = пачатак XX стагоддзя |месца працы = |жанр = архітэктурная фатаграфія |узнагароды і прэміі = }} '''Ян Балзунке́віч''' — беларускі [[Фатаграфія|фатограф]]-[[Краязнаўства|краязнаўца]], які актыўна працаваў на пачатку XX стагоддзя. З’яўляецца аўтарам унікальнага фоталетапісу хрысціянскага культавага дойлідства [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія і дзейнасць == Дакладныя даты нараджэння і смерці фатографа невядомыя. Перыяд яго найбольш актыўнай творчай дзейнасці як даследчыка архітэктуры прыпадае на 1905—1914&nbsp;гады. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Ян Балзункевіч быў вымушаны пераключыцца з фіксацыі архітэктурных помнікаў на фатаграфаванне ваенных падзей{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Ян Балзункевіч стварыў шырокую панараму нацыянальнай хрысціянскай архітэктурнай спадчыны. Арэал яго вандровак ахопліваў тэрыторыі Беларусі, [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Аб’ектамі яго ўвагі станавіліся не толькі буйныя гарадскія храмы, але і гістарычныя мясціны, старажытныя [[Гарадзішча|гарадзішчы]], [[Пагост (могілкі)|пагосты]], [[Прыдарожны крыж|прыдарожныя крыжы]] і [[Прыдарожная каплічка|каплічкі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. На сваіх фотаздымках ён зафіксаваў помнікі самых розных архітэктурных стыляў: ад [[Старажытнарускае дойлідства|старажытнарускага дойлідства]] ([[Каложская царква|Свята-Барыса-Глебская царква]] ў [[Гродна]]) да [[мадэрн]]а (касцёл святога Міхаіла Архангела ў [[Дунілавічы|Дунілавічах]]){{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Даследчыкі адзначаюць яго канфесіянальную талерантнасць, бо ў альбомах фатографа помнікі не класіфікуюцца па рэлігійнай прыналежнасці. Ён з аднолькавай павагай і ўвагай фатаграфаваў як [[Касцёл|каталіцкія касцёлы]], так і [[Праваслаўе|праваслаўныя цэрквы]], грунтоўна і ўдумліва выбіраючы найбольш зручныя кропкі для здымкі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Акрамя статычнай архітэктуры, творы Яна Балзункевіча перадаюць жывы сацыяльны антураж таго часу. На яго здымках прысутнічаюць звычайныя людзі: сяляне, паліцэйскія, дзеці, якія спынялі свае штодзённыя справы, каб трапіць у кадр{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Некаторыя фатаграфіі адлюстроўваюць працэс будаўніцтва храмаў «усёй грамадой», калі вернікі ўласнымі намаганнямі і сродкамі, збіраючы грошы ад удавы да гаспадара, узводзілі святыні{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5—6}}. == Спадчына і значэнне == Фотаздымкі Яна Балзункевіча маюць неацэнную важнасць для сучаснай рэстаўрацыйнай практыкі рэспублікі. Яны з’яўляюцца бяспрэчным гістарычным дакументам, які дазваляе ўявіць выгляд многіх храмаў, што былі знішчаны або моцна перабудаваны ў ліхалеццях XX стагоддзя. Дзякуючы яму захаваліся выявы помнікаў у [[Беразвечча|Беразвеччы]], [[Беразіно]], [[Вяляцічы|Вяляцічах]], [[Гродна]], [[Дзікушкі|Дзікушках]], [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]], [[Койданава]], [[Радзівінішкі|Радзівінішках]], [[Солы|Солах]], [[Хатаевічы|Хатаевічах]] і іншых паселішчах{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Асаблівую каштоўнасць маюць здымкі невялікіх драўляных вясковых цэркваў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]], [[Лошніца|Лошніцы]], [[Мсціж]]ы, [[Прылепы (Смалявіцкі раён)|Прылепах]], [[Самахвалавічы|Самахвалавічах]], якія часцей за ўсё не захаваліся з-за нетрываласці матэрыялу. Таксама фатограф зафіксаваў выгляд каталіцкіх храмаў у [[Заслаўе|Заслаўі]] і [[Сталавічы|Сталавічах]], якія пасля перадачы праваслаўнай царкве і перабудовы атрымалі пяцікупальныя дахі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Найбольш рэпрэзентатыўная частка фатаграфічнай спадчыны Яна Балзункевіча захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]], [[У. А. Герасімовіч|Герасімовіч У. А.]]|загаловак=Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак XX стагоддзя|месца=Мінск|выдавецтва=[[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]]|год=2001|старонак=186|isbn=985-04-0399-3|ref=Кулагін, Герасімовіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Балзункевіч Ян}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] qfarl0a3gew1dhfdbobt9yg1jcdkjrp 5143600 5143595 2026-05-19T17:09:05Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5143600 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балзункевіч}} {{Мастак}} '''Ян Балзунке́віч''' — беларускі [[Фатаграфія|фатограф]]-[[Краязнаўства|краязнаўца]], які актыўна працаваў на пачатку XX стагоддзя. З’яўляецца аўтарам унікальнага фоталетапісу хрысціянскага культавага дойлідства [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія і дзейнасць == Дакладныя даты нараджэння і смерці фатографа невядомыя. Перыяд яго найбольш актыўнай творчай дзейнасці як даследчыка архітэктуры прыпадае на 1905—1914&nbsp;гады. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Ян Балзункевіч быў вымушаны пераключыцца з фіксацыі архітэктурных помнікаў на фатаграфаванне ваенных падзей{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Ян Балзункевіч стварыў шырокую панараму нацыянальнай хрысціянскай архітэктурнай спадчыны. Арэал яго вандровак ахопліваў тэрыторыі Беларусі, [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Аб’ектамі яго ўвагі станавіліся не толькі буйныя гарадскія храмы, але і гістарычныя мясціны, старажытныя [[Гарадзішча|гарадзішчы]], [[Пагост (могілкі)|пагосты]], [[Прыдарожны крыж|прыдарожныя крыжы]] і [[Прыдарожная каплічка|каплічкі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. На сваіх фотаздымках ён зафіксаваў помнікі самых розных архітэктурных стыляў: ад [[Старажытнарускае дойлідства|старажытнарускага дойлідства]] ([[Каложская царква|Свята-Барыса-Глебская царква]] ў [[Гродна]]) да [[мадэрн]]а (касцёл святога Міхаіла Архангела ў [[Дунілавічы|Дунілавічах]]){{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Даследчыкі адзначаюць яго канфесіянальную талерантнасць, бо ў альбомах фатографа помнікі не класіфікуюцца па рэлігійнай прыналежнасці. Ён з аднолькавай павагай і ўвагай фатаграфаваў як [[Касцёл|каталіцкія касцёлы]], так і [[Праваслаўе|праваслаўныя цэрквы]], грунтоўна і ўдумліва выбіраючы найбольш зручныя кропкі для здымкі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Акрамя статычнай архітэктуры, творы Яна Балзункевіча перадаюць жывы сацыяльны антураж таго часу. На яго здымках прысутнічаюць звычайныя людзі: сяляне, паліцэйскія, дзеці, якія спынялі свае штодзённыя справы, каб трапіць у кадр{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Некаторыя фатаграфіі адлюстроўваюць працэс будаўніцтва храмаў «усёй грамадой», калі вернікі ўласнымі намаганнямі і сродкамі, збіраючы грошы ад удавы да гаспадара, узводзілі святыні{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5—6}}. == Спадчына і значэнне == Фотаздымкі Яна Балзункевіча маюць неацэнную важнасць для сучаснай рэстаўрацыйнай практыкі рэспублікі. Яны з’яўляюцца бяспрэчным гістарычным дакументам, які дазваляе ўявіць выгляд многіх храмаў, што былі знішчаны або моцна перабудаваны ў ліхалеццях XX стагоддзя. Дзякуючы яму захаваліся выявы помнікаў у [[Беразвечча|Беразвеччы]], [[Беразіно]], [[Вяляцічы|Вяляцічах]], [[Гродна]], [[Дзікушкі|Дзікушках]], [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]], [[Койданава]], [[Радзівінішкі|Радзівінішках]], [[Солы|Солах]], [[Хатаевічы|Хатаевічах]] і іншых паселішчах{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Асаблівую каштоўнасць маюць здымкі невялікіх драўляных вясковых цэркваў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]], [[Лошніца|Лошніцы]], [[Мсціж]]ы, [[Прылепы (Смалявіцкі раён)|Прылепах]], [[Самахвалавічы|Самахвалавічах]], якія часцей за ўсё не захаваліся з-за нетрываласці матэрыялу. Таксама фатограф зафіксаваў выгляд каталіцкіх храмаў у [[Заслаўе|Заслаўі]] і [[Сталавічы|Сталавічах]], якія пасля перадачы праваслаўнай царкве і перабудовы атрымалі пяцікупальныя дахі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Найбольш рэпрэзентатыўная частка фатаграфічнай спадчыны Яна Балзункевіча захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]], [[У. А. Герасімовіч|Герасімовіч У. А.]]|загаловак=Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак XX стагоддзя|месца=Мінск|выдавецтва=[[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]]|год=2001|старонак=186|isbn=985-04-0399-3|ref=Кулагін, Герасімовіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Балзункевіч Ян}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] euxqdi98twcm2set7m07a8mqi5gfuyz 5143604 5143600 2026-05-19T17:10:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спадчына і значэнне */ 5143604 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балзункевіч}} {{Мастак}} '''Ян Балзунке́віч''' — беларускі [[Фатаграфія|фатограф]]-[[Краязнаўства|краязнаўца]], які актыўна працаваў на пачатку XX стагоддзя. З’яўляецца аўтарам унікальнага фоталетапісу хрысціянскага культавага дойлідства [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія і дзейнасць == Дакладныя даты нараджэння і смерці фатографа невядомыя. Перыяд яго найбольш актыўнай творчай дзейнасці як даследчыка архітэктуры прыпадае на 1905—1914&nbsp;гады. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Ян Балзункевіч быў вымушаны пераключыцца з фіксацыі архітэктурных помнікаў на фатаграфаванне ваенных падзей{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Ян Балзункевіч стварыў шырокую панараму нацыянальнай хрысціянскай архітэктурнай спадчыны. Арэал яго вандровак ахопліваў тэрыторыі Беларусі, [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Аб’ектамі яго ўвагі станавіліся не толькі буйныя гарадскія храмы, але і гістарычныя мясціны, старажытныя [[Гарадзішча|гарадзішчы]], [[Пагост (могілкі)|пагосты]], [[Прыдарожны крыж|прыдарожныя крыжы]] і [[Прыдарожная каплічка|каплічкі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. На сваіх фотаздымках ён зафіксаваў помнікі самых розных архітэктурных стыляў: ад [[Старажытнарускае дойлідства|старажытнарускага дойлідства]] ([[Каложская царква|Свята-Барыса-Глебская царква]] ў [[Гродна]]) да [[мадэрн]]а (касцёл святога Міхаіла Архангела ў [[Дунілавічы|Дунілавічах]]){{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Даследчыкі адзначаюць яго канфесіянальную талерантнасць, бо ў альбомах фатографа помнікі не класіфікуюцца па рэлігійнай прыналежнасці. Ён з аднолькавай павагай і ўвагай фатаграфаваў як [[Касцёл|каталіцкія касцёлы]], так і [[Праваслаўе|праваслаўныя цэрквы]], грунтоўна і ўдумліва выбіраючы найбольш зручныя кропкі для здымкі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Акрамя статычнай архітэктуры, творы Яна Балзункевіча перадаюць жывы сацыяльны антураж таго часу. На яго здымках прысутнічаюць звычайныя людзі: сяляне, паліцэйскія, дзеці, якія спынялі свае штодзённыя справы, каб трапіць у кадр{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Некаторыя фатаграфіі адлюстроўваюць працэс будаўніцтва храмаў «усёй грамадой», калі вернікі ўласнымі намаганнямі і сродкамі, збіраючы грошы ад удавы да гаспадара, узводзілі святыні{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5—6}}. == Спадчына і значэнне == Фотаздымкі Яна Балзункевіча маюць неацэнную важнасць для сучаснай рэстаўрацыйнай практыкі рэспублікі. Яны з’яўляюцца бяспрэчным гістарычным дакументам, які дазваляе ўявіць выгляд многіх храмаў, што былі знішчаны або моцна перабудаваны ў ліхалеццях XX стагоддзя. Дзякуючы яму захаваліся выявы помнікаў у [[Беразвечча|Беразвеччы]], [[Беразіно]], [[Вяляцічы|Вяляцічах]], [[Гродна]], [[Дзікушкі|Дзікушках]], [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]], [[Койданава]], [[Радзівонішкі, Лідскі раён|Радзівінішках]], [[Солы|Солах]], [[Хатаевічы|Хатаевічах]] і іншых паселішчах{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Асаблівую каштоўнасць маюць здымкі невялікіх драўляных вясковых цэркваў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]], [[Лошніца|Лошніцы]], [[Мсціж]]ы, [[Прылепы (Смалявіцкі раён)|Прылепах]], [[Самахвалавічы|Самахвалавічах]], якія часцей за ўсё не захаваліся з-за нетрываласці матэрыялу. Таксама фатограф зафіксаваў выгляд каталіцкіх храмаў у [[Заслаўе|Заслаўі]] і [[Сталавічы|Сталавічах]], якія пасля перадачы праваслаўнай царкве і перабудовы атрымалі пяцікупальныя дахі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Найбольш рэпрэзентатыўная частка фатаграфічнай спадчыны Яна Балзункевіча захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]], [[У. А. Герасімовіч|Герасімовіч У. А.]]|загаловак=Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак XX стагоддзя|месца=Мінск|выдавецтва=[[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]]|год=2001|старонак=186|isbn=985-04-0399-3|ref=Кулагін, Герасімовіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Балзункевіч Ян}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] adsvx0ud5k0b83hk0hilrkhpi3iio6a 5143612 5143604 2026-05-19T17:16:25Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спадчына і значэнне */ 5143612 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балзункевіч}} {{Мастак}} '''Ян Балзунке́віч''' — беларускі [[Фатаграфія|фатограф]]-[[Краязнаўства|краязнаўца]], які актыўна працаваў на пачатку XX стагоддзя. З’яўляецца аўтарам унікальнага фоталетапісу хрысціянскага культавага дойлідства [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія і дзейнасць == Дакладныя даты нараджэння і смерці фатографа невядомыя. Перыяд яго найбольш актыўнай творчай дзейнасці як даследчыка архітэктуры прыпадае на 1905—1914&nbsp;гады. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Ян Балзункевіч быў вымушаны пераключыцца з фіксацыі архітэктурных помнікаў на фатаграфаванне ваенных падзей{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Ян Балзункевіч стварыў шырокую панараму нацыянальнай хрысціянскай архітэктурнай спадчыны. Арэал яго вандровак ахопліваў тэрыторыі Беларусі, [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Аб’ектамі яго ўвагі станавіліся не толькі буйныя гарадскія храмы, але і гістарычныя мясціны, старажытныя [[Гарадзішча|гарадзішчы]], [[Пагост (могілкі)|пагосты]], [[Прыдарожны крыж|прыдарожныя крыжы]] і [[Прыдарожная каплічка|каплічкі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. На сваіх фотаздымках ён зафіксаваў помнікі самых розных архітэктурных стыляў: ад [[Старажытнарускае дойлідства|старажытнарускага дойлідства]] ([[Каложская царква|Свята-Барыса-Глебская царква]] ў [[Гродна]]) да [[мадэрн]]а (касцёл святога Міхаіла Архангела ў [[Дунілавічы|Дунілавічах]]){{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Даследчыкі адзначаюць яго канфесіянальную талерантнасць, бо ў альбомах фатографа помнікі не класіфікуюцца па рэлігійнай прыналежнасці. Ён з аднолькавай павагай і ўвагай фатаграфаваў як [[Касцёл|каталіцкія касцёлы]], так і [[Праваслаўе|праваслаўныя цэрквы]], грунтоўна і ўдумліва выбіраючы найбольш зручныя кропкі для здымкі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Акрамя статычнай архітэктуры, творы Яна Балзункевіча перадаюць жывы сацыяльны антураж таго часу. На яго здымках прысутнічаюць звычайныя людзі: сяляне, паліцэйскія, дзеці, якія спынялі свае штодзённыя справы, каб трапіць у кадр{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Некаторыя фатаграфіі адлюстроўваюць працэс будаўніцтва храмаў «усёй грамадой», калі вернікі ўласнымі намаганнямі і сродкамі, збіраючы грошы ад удавы да гаспадара, узводзілі святыні{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5—6}}. == Спадчына і значэнне == Фотаздымкі Яна Балзункевіча маюць неацэнную важнасць для сучаснай рэстаўрацыйнай практыкі рэспублікі. Яны з’яўляюцца бяспрэчным гістарычным дакументам, які дазваляе ўявіць выгляд многіх храмаў, што былі знішчаны або моцна перабудаваны ў ліхалеццях XX стагоддзя. Дзякуючы яму захаваліся выявы помнікаў у [[Беразвечча|Беразвеччы]], [[Беразіно]], [[Вяляцічы|Вяляцічах]], [[Гродна]], [[Дзікушкі|Дзікушках]], [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]], [[Койданава]], [[Радзівонішкі, Лідскі раён|Радзівінішках]], [[Солы|Солах]], [[Хатаевічы|Хатаевічах]] і іншых паселішчах{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. [[Файл:Dvarec. Дварэц (1900).jpg|міні|злева|Стары касцёл у [[Дварэц (Дзятлаўскі раён)|Дварцы]]]] Асаблівую каштоўнасць маюць здымкі невялікіх драўляных вясковых цэркваў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]], [[Лошніца|Лошніцы]], [[Мсціж]]ы, [[Прылепы (Смалявіцкі раён)|Прылепах]], [[Самахвалавічы|Самахвалавічах]], якія часцей за ўсё не захаваліся з-за нетрываласці матэрыялу. Таксама фатограф зафіксаваў выгляд каталіцкіх храмаў у [[Заслаўе|Заслаўі]] і [[Сталавічы|Сталавічах]], якія пасля перадачы праваслаўнай царкве і перабудовы атрымалі пяцікупальныя дахі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Найбольш рэпрэзентатыўная частка фатаграфічнай спадчыны Яна Балзункевіча захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]], [[У. А. Герасімовіч|Герасімовіч У. А.]]|загаловак=Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак XX стагоддзя|месца=Мінск|выдавецтва=[[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]]|год=2001|старонак=186|isbn=985-04-0399-3|ref=Кулагін, Герасімовіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Балзункевіч Ян}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] o4sxdp76y3gf8etfqqntdfsummmco6s 5143614 5143612 2026-05-19T17:17:24Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спадчына і значэнне */ 5143614 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балзункевіч}} {{Мастак}} '''Ян Балзунке́віч''' — беларускі [[Фатаграфія|фатограф]]-[[Краязнаўства|краязнаўца]], які актыўна працаваў на пачатку XX стагоддзя. З’яўляецца аўтарам унікальнага фоталетапісу хрысціянскага культавага дойлідства [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія і дзейнасць == Дакладныя даты нараджэння і смерці фатографа невядомыя. Перыяд яго найбольш актыўнай творчай дзейнасці як даследчыка архітэктуры прыпадае на 1905—1914&nbsp;гады. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Ян Балзункевіч быў вымушаны пераключыцца з фіксацыі архітэктурных помнікаў на фатаграфаванне ваенных падзей{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Ян Балзункевіч стварыў шырокую панараму нацыянальнай хрысціянскай архітэктурнай спадчыны. Арэал яго вандровак ахопліваў тэрыторыі Беларусі, [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Аб’ектамі яго ўвагі станавіліся не толькі буйныя гарадскія храмы, але і гістарычныя мясціны, старажытныя [[Гарадзішча|гарадзішчы]], [[Пагост (могілкі)|пагосты]], [[Прыдарожны крыж|прыдарожныя крыжы]] і [[Прыдарожная каплічка|каплічкі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. На сваіх фотаздымках ён зафіксаваў помнікі самых розных архітэктурных стыляў: ад [[Старажытнарускае дойлідства|старажытнарускага дойлідства]] ([[Каложская царква|Свята-Барыса-Глебская царква]] ў [[Гродна]]) да [[мадэрн]]а (касцёл святога Міхаіла Архангела ў [[Дунілавічы|Дунілавічах]]){{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Даследчыкі адзначаюць яго канфесіянальную талерантнасць, бо ў альбомах фатографа помнікі не класіфікуюцца па рэлігійнай прыналежнасці. Ён з аднолькавай павагай і ўвагай фатаграфаваў як [[Касцёл|каталіцкія касцёлы]], так і [[Праваслаўе|праваслаўныя цэрквы]], грунтоўна і ўдумліва выбіраючы найбольш зручныя кропкі для здымкі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Акрамя статычнай архітэктуры, творы Яна Балзункевіча перадаюць жывы сацыяльны антураж таго часу. На яго здымках прысутнічаюць звычайныя людзі: сяляне, паліцэйскія, дзеці, якія спынялі свае штодзённыя справы, каб трапіць у кадр{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Некаторыя фатаграфіі адлюстроўваюць працэс будаўніцтва храмаў «усёй грамадой», калі вернікі ўласнымі намаганнямі і сродкамі, збіраючы грошы ад удавы да гаспадара, узводзілі святыні{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5—6}}. == Спадчына і значэнне == [[Файл:Barysaŭ, Mienskaja, Naradžeńnia. Барысаў, Менская, Нараджэньня (1900).jpg|thumb|[[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Барысаў)|Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Барысаў|Барысаве]]]] Фотаздымкі Яна Балзункевіча маюць неацэнную важнасць для сучаснай рэстаўрацыйнай практыкі рэспублікі. Яны з’яўляюцца бяспрэчным гістарычным дакументам, які дазваляе ўявіць выгляд многіх храмаў, што былі знішчаны або моцна перабудаваны ў ліхалеццях XX стагоддзя. Дзякуючы яму захаваліся выявы помнікаў у [[Беразвечча|Беразвеччы]], [[Беразіно]], [[Вяляцічы|Вяляцічах]], [[Гродна]], [[Дзікушкі|Дзікушках]], [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]], [[Койданава]], [[Радзівонішкі, Лідскі раён|Радзівінішках]], [[Солы|Солах]], [[Хатаевічы|Хатаевічах]] і іншых паселішчах{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. [[Файл:Dvarec. Дварэц (1900).jpg|міні|злева|Стары касцёл у [[Дварэц (Дзятлаўскі раён)|Дварцы]]]] Асаблівую каштоўнасць маюць здымкі невялікіх драўляных вясковых цэркваў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]], [[Лошніца|Лошніцы]], [[Мсціж]]ы, [[Прылепы (Смалявіцкі раён)|Прылепах]], [[Самахвалавічы|Самахвалавічах]], якія часцей за ўсё не захаваліся з-за нетрываласці матэрыялу. Таксама фатограф зафіксаваў выгляд каталіцкіх храмаў у [[Заслаўе|Заслаўі]] і [[Сталавічы|Сталавічах]], якія пасля перадачы праваслаўнай царкве і перабудовы атрымалі пяцікупальныя дахі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Найбольш рэпрэзентатыўная частка фатаграфічнай спадчыны Яна Балзункевіча захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]], [[У. А. Герасімовіч|Герасімовіч У. А.]]|загаловак=Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак XX стагоддзя|месца=Мінск|выдавецтва=[[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]]|год=2001|старонак=186|isbn=985-04-0399-3|ref=Кулагін, Герасімовіч}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Балзункевіч Ян}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] j4ec82n7gm7d7yebqdscero9ak501k8 5143615 5143614 2026-05-19T17:17:37Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5143615 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Балзункевіч}} {{Мастак}} '''Ян Балзунке́віч''' — беларускі [[Фатаграфія|фатограф]]-[[Краязнаўства|краязнаўца]], які актыўна працаваў на пачатку XX стагоддзя. З’яўляецца аўтарам унікальнага фоталетапісу хрысціянскага культавага дойлідства [[Беларусь|Беларусі]]. == Біяграфія і дзейнасць == Дакладныя даты нараджэння і смерці фатографа невядомыя. Перыяд яго найбольш актыўнай творчай дзейнасці як даследчыка архітэктуры прыпадае на 1905—1914&nbsp;гады. З пачаткам [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] Ян Балзункевіч быў вымушаны пераключыцца з фіксацыі архітэктурных помнікаў на фатаграфаванне ваенных падзей{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Ян Балзункевіч стварыў шырокую панараму нацыянальнай хрысціянскай архітэктурнай спадчыны. Арэал яго вандровак ахопліваў тэрыторыі Беларусі, [[Прыбалтыка|Прыбалтыкі]] і [[Польшча|Польшчы]]. Аб’ектамі яго ўвагі станавіліся не толькі буйныя гарадскія храмы, але і гістарычныя мясціны, старажытныя [[Гарадзішча|гарадзішчы]], [[Пагост (могілкі)|пагосты]], [[Прыдарожны крыж|прыдарожныя крыжы]] і [[Прыдарожная каплічка|каплічкі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. На сваіх фотаздымках ён зафіксаваў помнікі самых розных архітэктурных стыляў: ад [[Старажытнарускае дойлідства|старажытнарускага дойлідства]] ([[Каложская царква|Свята-Барыса-Глебская царква]] ў [[Гродна]]) да [[мадэрн]]а (касцёл святога Міхаіла Архангела ў [[Дунілавічы|Дунілавічах]]){{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Даследчыкі адзначаюць яго канфесіянальную талерантнасць, бо ў альбомах фатографа помнікі не класіфікуюцца па рэлігійнай прыналежнасці. Ён з аднолькавай павагай і ўвагай фатаграфаваў як [[Касцёл|каталіцкія касцёлы]], так і [[Праваслаўе|праваслаўныя цэрквы]], грунтоўна і ўдумліва выбіраючы найбольш зручныя кропкі для здымкі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5}}. Акрамя статычнай архітэктуры, творы Яна Балзункевіча перадаюць жывы сацыяльны антураж таго часу. На яго здымках прысутнічаюць звычайныя людзі: сяляне, паліцэйскія, дзеці, якія спынялі свае штодзённыя справы, каб трапіць у кадр{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Некаторыя фатаграфіі адлюстроўваюць працэс будаўніцтва храмаў «усёй грамадой», калі вернікі ўласнымі намаганнямі і сродкамі, збіраючы грошы ад удавы да гаспадара, узводзілі святыні{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=5—6}}. == Спадчына і значэнне == [[Файл:Barysaŭ, Mienskaja, Naradžeńnia. Барысаў, Менская, Нараджэньня (1900).jpg|thumb|[[Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі (Барысаў)|Касцёл Нараджэння Найсвяцейшай Дзевы Марыі]] ў [[Барысаў|Барысаве]]]] Фотаздымкі Яна Балзункевіча маюць неацэнную важнасць для сучаснай рэстаўрацыйнай практыкі рэспублікі. Яны з’яўляюцца бяспрэчным гістарычным дакументам, які дазваляе ўявіць выгляд многіх храмаў, што былі знішчаны або моцна перабудаваны ў ліхалеццях XX стагоддзя. Дзякуючы яму захаваліся выявы помнікаў у [[Беразвечча|Беразвеччы]], [[Беразіно]], [[Вяляцічы|Вяляцічах]], [[Гродна]], [[Дзікушкі|Дзікушках]], [[Залессе (Смаргонскі раён)|Залессі]], [[Койданава]], [[Радзівонішкі, Лідскі раён|Радзівінішках]], [[Солы|Солах]], [[Хатаевічы|Хатаевічах]] і іншых паселішчах{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. [[Файл:Dvarec. Дварэц (1900).jpg|міні|злева|Стары касцёл у [[Дварэц (Дзятлаўскі раён)|Дварцы]]]] Асаблівую каштоўнасць маюць здымкі невялікіх драўляных вясковых цэркваў у [[Далматаўшчына|Далматаўшчыне]], [[Лошніца|Лошніцы]], [[Мсціж]]ы, [[Прылепы (Смалявіцкі раён)|Прылепах]], [[Самахвалавічы|Самахвалавічах]], якія часцей за ўсё не захаваліся з-за нетрываласці матэрыялу. Таксама фатограф зафіксаваў выгляд каталіцкіх храмаў у [[Заслаўе|Заслаўі]] і [[Сталавічы|Сталавічах]], якія пасля перадачы праваслаўнай царкве і перабудовы атрымалі пяцікупальныя дахі{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. Найбольш рэпрэзентатыўная частка фатаграфічнай спадчыны Яна Балзункевіча захоўваецца ў [[Цэнтральная навуковая бібліятэка імя Якуба Коласа НАН Беларусі|Аддзеле рукапісаў Цэнтральнай навуковай бібліятэкі імя Якуба Коласа Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі]]{{sfn|Кулагін, Герасімовіч|2001|с=6}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=[[Анатоль Мікалаевіч Кулагін|Кулагін А. М.]], [[У. А. Герасімовіч|Герасімовіч У. А.]]|загаловак=Хрысціянскія храмы Беларусі на фотаздымках Яна Балзункевіча. Пачатак XX стагоддзя|месца=Мінск|выдавецтва=[[Ураджай (выдавецтва)|Ураджай]]|год=2001|старонак=186|isbn=985-04-0399-3|ref=Кулагін, Герасімовіч}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Балзункевіч Ян}} [[Катэгорыя:Фатографы Беларусі]] [[Катэгорыя:Краязнаўцы Беларусі]] qzyl5r2sos4nmef0k2sast89j6ir8q8 0 808010 5143594 2026-05-19T17:06:30Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ян Балзункевіч]] 5143594 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ян Балзункевіч]] 1ankal4tqs3d90o8t0p31895oq028jz 2 808011 5143605 2026-05-19T17:11:38Z Ростислав Инакомыслящин 148618 Новая старонка: «{{Babel|ru|uk-5|en-3|tok-4|sr-0|be-0,5}} [[ru:Участник:Ростислав Инакомыслящин]] [[uk:Користувач:Ростислав Инакомыслящин]] [[en:User:Ростислав Инакомыслящин]] [[simple:User:Ростислав Инакомыслящин]] [[tok:jan:Ростислав Инакомыслящин]] [[sr:Корисник:Ростислав Инакомыслящин]]» 5143605 wikitext text/x-wiki {{Babel|ru|uk-5|en-3|tok-4|sr-0|be-0,5}} [[ru:Участник:Ростислав Инакомыслящин]] [[uk:Користувач:Ростислав Инакомыслящин]] [[en:User:Ростислав Инакомыслящин]] [[simple:User:Ростислав Инакомыслящин]] [[tok:jan:Ростислав Инакомыслящин]] [[sr:Корисник:Ростислав Инакомыслящин]] bjz9h1fa99649rjxv6el4ktfuvknsin 0 808012 5143623 2026-05-19T17:26:40Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Бенедыкт XIII (антыпапа)]] 5143623 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бенедыкт XIII (антыпапа)]] bheavd7ze972h607so2ejykxakxz91e 0 808013 5143627 2026-05-19T17:30:42Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 крыніца — [[:ru:Бенедикт XIII (антипапа)]] 5143627 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Бенедыкт XIII}} {{цёзкі2|Марцінес}} {{цёзкі2|дэ Луна}} {{Іерарх |імя = Бенедыкт XIII |тытул = [[Антыпапа]] |арыгінал імя = {{lang-la|Benedictus XIII}} |выява = Antipope Benedictus XIII.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |царква = [[Каталіцкая царква]] |абранне = [[28 верасня]] [[1394]] |інтранізацыя = |перыядпачатак = [[28 верасня]] [[1394]] |перыядканец = [[23 мая]] [[1423]] |папярэднік = [[Клімент VII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VII]] |пераемнік = [[Клімент VIII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VIII]] |імя пры нараджэнні= Педра Марцінес дэ Луна |арыгінал імя пры нараджэнні= {{lang-es|Pedro Martínez de Luna}} |манаскае імя = |сан = |кардынал = [[20 снежня]] [[1375]] |дата нараджэння = [[25 лістапада]] [[1328]] |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Ільюэка|ў Ільюэцы}}, Каралеўства [[Арагон]] (сучасная [[Іспанія]]) |дата смерці = [[23 мая]] [[1423]] |месца смерці = {{Месца смерці|Пеньіскала|ў Пеньіскале}}, Каралеўства [[Арагон]] (сучасная [[Іспанія]]) |вікісховішча = Benedictus XIII (antipope) }} '''Бенеды́кт XIII''', у міру — '''Пе́дра Марці́нес дэ Лу́на''' ({{lang-es|Pedro Martínez de Luna}}; [[25 лістапада]] [[1328]] — [[23 мая]] [[1423]]) — [[антыпапа]] з 28 верасня 1394 года да смерці. Другі і апошні з «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. У [[Іспанія|Іспаніі]] вядомы пад мянушкай «Папа Лу́на». == Да абрання == Педра Марцінес дэ Луна нарадзіўся ў [[Ільюэка|Ільюэцы]], [[Арагон (каралеўства)|Каралеўства Арагон]] (сучасная Іспанія) у 1328 годзе. Сям'я сеньёраў дэ Луна прэтэндавала на паходжанне ад старажытных каралёў [[Навара (каралеўства)|Навары]] і ўваходзіла ў лік самых шляхетных арагонскіх дамоў. Да яе кастыльскай галіны належаў герцаг Трухільё [[Альвара дэ Луна]]. Педра вывучаў юрыспрудэнцыю і [[Кананічнае права|кананічнае права]] ва ўніверсітэце [[Манпелье]]. 20 снежня 1375 года Папам [[Рыгор XI|Грыгорыем XI]] быў прызначаны [[Кардынал-дыякан|кардыналам-дыяканам]] з тытулам царквы [[Санта-Марыя-ін-Касмедзін (тытулярная дыяконія)|Санта-Марыя-ін-Касмедзін]] і пераехаў у [[Авіньён]], да папскага двара. У 1377 годзе Педра дэ Луна разам з іншымі кардыналамі і самім Папам вярнуліся ў [[Рым]], завяршыўшы такім чынам перыяд [[Авіньёнскае паланенне пап|Авіньёнскага паланення пап]]. == Царкоўны раскол == Пасля смерці Грыгорыя XI [[Канклаў|канклаў]], які сабраўся ў Рыме, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, што прыняў імя [[Урбан VI]]. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму павагу як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы [[Пантыфік|пантыфік]] распачаў супраць кардыналаў і саноўнікаў [[Рымская курыя|Рымскай курыі]] (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з Авіньёнскага паланення. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, сабраліся ў горадзе [[Фондзі]] і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа). У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. Затым Урбан паслаў чацвярых новых кардыналаў да французскіх кардыналаў, але тыя не сталі адстойваць яго пазіцыю, а палічылі за лепшае захоўваць нейтралітэт. Сярод іх быў дэ Луна. 20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя [[Клімент VII (антыпапа)|Клімент VII]] і паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым. Аднак насельніцтва горада абараніла Урбана VI, і Клімент вымушаны быў адступіць ад сцен Рыма. Ён накіраваўся ў Авіньён, дзе хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. Абодва Папы аддалі адзін аднаго [[Анафема|анафеме]], зрабіўшы такім чынам [[Вялікі заходні раскол]] Царквы здзейсненым фактам. Педра дэ Луна, як і ўсе кардыналы [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]], цвёрда падтрымліваў Клімента VII. == Абранне і кіраванне == [[Файл:Antipope Benedict XIII.jpg|міні|злева|апраў|Каранацыя Бенедыкта XIII у горадзе Авіньёне.]] У 1389 годзе пасля смерці Урбана VI рымскі канклаў абраў Папам [[Баніфацый IX|Баніфацыя IX]]. Паколькі ніякіх спроб пераадолець [[Схізма|схізму]] не прадпрымалася, паралельнае існаванне дзвюх курый у Рыме і Авіньёне працягвалася. У 1394 годзе памёр Клімент VII. 28 верасня таго ж года на канклаве ў Авіньёне Педра дэ Луна быў абраны Папам і прыняў імя Бенедыкт XIII. У якасці Папы яго прызналі [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]], [[Каралеўства Сіцылія|Сіцылія]], [[Кастылія]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]], [[Навара (каралеўства)|Навара]] і [[Партугалія]]. Аднак у 1398 годзе французская царква змяніла меркаванне і перастала прызнаваць Бенедыкта ў якасці законнага Папы. Адмовілі яму ў падтрымцы і ўплывовыя ў той час багасловы [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскага ўніверсітэта]] (Сарбоны). Сямнаццаць з дваццаці трох кардыналаў, уключаючы ўсіх французаў, пакінулі Авіньён. Пасля пяцігадовай аблогі Авіньёна французскай арміяй Бенедыкт 12 сакавіка 1403 года быў вымушаны пакінуць горад і схавацца ў [[Праванс|правансальскіх]] уладаннях свайго саюзніка Людовіка II Анжуйскага. Да 1406 года законнасць Бенедыкта прызнавалі толькі Арагон, Кастылія, Сіцылія і Шатландыя. У вядучых еўрапейскіх дзяржавах ужо пачало адчувацца моцнае незадавальненне царкоўным расколам, які зацягнуўся. Пасля таго як апошні рымскі Папа перыяду Вялікага расколу [[Рыгор XII]] пры ўступленні на прастол заявіў, што гатовы добраахвотна скласці з сябе паўнамоцтвы, калі тое ж самае зробіць авіньёнскі Папа, Бенедыкт XIII вымушаны быў пачаць перагаворы. У 1407 годзе адбылася асабістая сустрэча Бенедыкта XIII і Рыгора XII у [[Савона|Савоне]]. Абодва Папы ўвайшлі ў горад на чале сваіх узброеных прыхільнікаў. Перагаворы цалкам праваліліся. Пасля таго як стала ясна, што па добрай волі пераадолець раскол не здольныя ні Рым, ні Авіньён, усё большую вагу ў Царкве пачала набываць ідэя аб скліканні сабора для ліквідацыі схізмы. Пасля таго як гэтую ідэю падтрымалі выдатныя багасловы таго часу і кароль Францыі [[Карл VI Шалёны|Карл VI]], стаў магчымы скліканне [[Пізанскі сабор|Пізанскага сабору]] (1409), на якім абодва Папы былі скінуты, а ў якасці новага Папы выбраны [[Аляксандр V (антыпапа)|Аляксандр V]]. Пізанскі сабор, аднак, не толькі не пераадолеў раскол, але і прывёў да пагаршэння сітуацыі — і Бенедыкт XIII, і Грыгорый XII рашэнняў сабора не прызналі, пасля чаго ў Царкве ўтварылася адразу тры Папы, кожны з якіх лічыў сябе адзіна законным. Бенедыкт XIII, не маючы магчымасці вярнуцца ў Авіньён ва ўмовах варожасці з боку Францыі, размясціў сваю рэзідэнцыю ў [[Перпіньян]]е. == Завяршэнне расколу == [[Файл:El Papa Luna - panoramio.jpg|міні|апраў|Помнік Бенедыкту XIII у Пеньіскале.]] Вялікі заходні раскол быў пераадолены на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]], які адбыўся пры падтрымцы імператара [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонта]]. У адрозненне ад рымскага і пізанскага Пап, якія добраахвотна адракліся ад прастола, Бенедыкт XIII упарта адмаўляўся гэта зрабіць. 27 ліпеня 1417 года Канстанцкі сабор пазбавіў яго ўлады і адлучыў ад Царквы. Паколькі ў падтрымцы Бенедыкту адмовілі ўсе дзяржавы, акрамя Арагона, ён быў вымушаны бегчы з Перпіньяна ў замак [[Пеньіскала]], непадалёк ад [[Валенсія|Валенсіі]]. Пасля таго як у прызнанні Бенедыкту адмовіў і Арагон, ён жыў у Пеньіскале да самай смерці 23 мая 1423 года з кучкай прыхільнікаў, не прызнаваны Папам нікім, акрамя іх. Фактычна з абраннем [[Марцін V|Марціна V]] на саборы ў якасці ўсімі прызнанага Папы царкоўны раскол скончыўся, але Бенедыкт так і не змірыўся з гэтым. Перад смерцю ён прызначыў з ліку сваіх нешматлікіх прыхільнікаў чатырох кардыналаў, два з якіх пасля смерці Бенедыкта былі антыпапамі пад імёнамі [[Клімент VIII (антыпапа)|Клімент VIII]] і [[Бенедыкт XIV (антыпапа)|Бенедыкт XIV]]. == У папулярнай культуры == Бенедыкту XIII прысвечаны раман Вісэнтэ Бласка Ібаньеса «El papa del mar» («Марскі Папа», 1925 год). Таксама згадваецца ў тэлесерыяле «Міністэрства часу» («El Ministerio del tiempo», 3 сезон 9 серыя, 2017 год). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар=Гергей Е. |загаловак=История папства |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Республика |год=1996 |isbn=5-250-01848-3 |спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/g/gorgey/00.html |мова =ru}} == Спасылкі == * {{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |title=Pedro de Luna |publisher=Catholic Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622080340/http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |archivedate=22 чэрвеня 2012 |lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Манпельескага ўніверсітэта]] rmk78n21h2yudmmcwi57dzn0x0anyjt 5143628 5143627 2026-05-19T17:31:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5143628 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Бенедыкт XIII}} {{цёзкі2|Марцінес}} {{цёзкі2|дэ Луна}} {{Іерарх |імя = Бенедыкт XIII |тытул = [[Антыпапа]] |арыгінал імя = {{lang-la|Benedictus XIII}} |выява = Antipope Benedictus XIII.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |царква = [[Каталіцкая царква]] |абранне = [[28 верасня]] [[1394]] |інтранізацыя = |перыядпачатак = [[28 верасня]] [[1394]] |перыядканец = [[23 мая]] [[1423]] |папярэднік = [[Клімент VII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VII]] |пераемнік = [[Клімент VIII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VIII]] |імя пры нараджэнні= Педра Марцінес дэ Луна |арыгінал імя пры нараджэнні= {{lang-es|Pedro Martínez de Luna}} |манаскае імя = |сан = |кардынал = [[20 снежня]] [[1375]] |дата нараджэння = [[25 лістапада]] [[1328]] |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Ільюэка|ў Ільюэцы}}, Каралеўства [[Арагон]] (сучасная [[Іспанія]]) |дата смерці = [[23 мая]] [[1423]] |месца смерці = {{Месца смерці|Пеньіскала|ў Пеньіскале}}, Каралеўства [[Арагон]] (сучасная [[Іспанія]]) |вікісховішча = Benedictus XIII (antipope) }} '''Бенеды́кт XIII''', у міру — '''Пе́дра Марці́нес дэ Лу́на''' ({{lang-es|Pedro Martínez de Luna}}; [[25 лістапада]] [[1328]] — [[23 мая]] [[1423]]) — [[антыпапа]] з 28 верасня 1394 года да смерці. Другі і апошні з «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. У [[Іспанія|Іспаніі]] вядомы пад мянушкай «Папа Лу́на». == Да абрання == Педра Марцінес дэ Луна нарадзіўся ў [[Ільюэка|Ільюэцы]], [[Арагон (каралеўства)|Каралеўства Арагон]] (сучасная Іспанія) у 1328 годзе. Сям'я сеньёраў дэ Луна прэтэндавала на паходжанне ад старажытных каралёў [[Навара (каралеўства)|Навары]] і ўваходзіла ў лік самых шляхетных арагонскіх дамоў. Да яе кастыльскай галіны належаў герцаг Трухільё [[Альвара дэ Луна]]. Педра вывучаў юрыспрудэнцыю і [[Кананічнае права|кананічнае права]] ва ўніверсітэце [[Манпелье]]. 20 снежня 1375 года Папам [[Рыгор XI|Грыгорыем XI]] быў прызначаны [[Кардынал-дыякан|кардыналам-дыяканам]] з тытулам царквы [[Санта-Марыя-ін-Касмедзін (тытулярная дыяконія)|Санта-Марыя-ін-Касмедзін]] і пераехаў у [[Авіньён]], да папскага двара. У 1377 годзе Педра дэ Луна разам з іншымі кардыналамі і самім Папам вярнуліся ў [[Рым]], завяршыўшы такім чынам перыяд [[Авіньёнскае паланенне пап|Авіньёнскага паланення пап]]. == Царкоўны раскол == Пасля смерці Грыгорыя XI [[Канклаў|канклаў]], які сабраўся ў Рыме, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, што прыняў імя [[Урбан VI]]. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму павагу як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы [[Пантыфік|пантыфік]] распачаў супраць кардыналаў і саноўнікаў [[Рымская курыя|Рымскай курыі]] (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з Авіньёнскага паланення. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, сабраліся ў горадзе [[Фондзі]] і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа). У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. Затым Урбан паслаў чацвярых новых кардыналаў да французскіх кардыналаў, але тыя не сталі адстойваць яго пазіцыю, а палічылі за лепшае захоўваць нейтралітэт. Сярод іх быў дэ Луна. 20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя [[Клімент VII (антыпапа)|Клімент VII]] і паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым. Аднак насельніцтва горада абараніла Урбана VI, і Клімент вымушаны быў адступіць ад сцен Рыма. Ён накіраваўся ў Авіньён, дзе хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. Абодва Папы аддалі адзін аднаго [[Анафема|анафеме]], зрабіўшы такім чынам [[Вялікі заходні раскол]] Царквы здзейсненым фактам. Педра дэ Луна, як і ўсе кардыналы [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]], цвёрда падтрымліваў Клімента VII. == Абранне і кіраванне == [[Файл:Antipope Benedict XIII.jpg|міні|злева|апраў|Каранацыя Бенедыкта XIII у горадзе Авіньёне.]] У 1389 годзе пасля смерці Урбана VI рымскі канклаў абраў Папам [[Баніфацый IX|Баніфацыя IX]]. Паколькі ніякіх спроб пераадолець [[Схізма|схізму]] не прадпрымалася, паралельнае існаванне дзвюх курый у Рыме і Авіньёне працягвалася. У 1394 годзе памёр Клімент VII. 28 верасня таго ж года на канклаве ў Авіньёне Педра дэ Луна быў абраны Папам і прыняў імя Бенедыкт XIII. У якасці Папы яго прызналі [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]], [[Каралеўства Сіцылія|Сіцылія]], [[Кастылія]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]], [[Навара (каралеўства)|Навара]] і [[Партугалія]]. Аднак у 1398 годзе французская царква змяніла меркаванне і перастала прызнаваць Бенедыкта ў якасці законнага Папы. Адмовілі яму ў падтрымцы і ўплывовыя ў той час багасловы [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскага ўніверсітэта]] (Сарбоны). Сямнаццаць з дваццаці трох кардыналаў, уключаючы ўсіх французаў, пакінулі Авіньён. Пасля пяцігадовай аблогі Авіньёна французскай арміяй Бенедыкт 12 сакавіка 1403 года быў вымушаны пакінуць горад і схавацца ў [[Праванс|правансальскіх]] уладаннях свайго саюзніка Людовіка II Анжуйскага. Да 1406 года законнасць Бенедыкта прызнавалі толькі Арагон, Кастылія, Сіцылія і Шатландыя. У вядучых еўрапейскіх дзяржавах ужо пачало адчувацца моцнае незадавальненне царкоўным расколам, які зацягнуўся. Пасля таго як апошні рымскі Папа перыяду Вялікага расколу [[Рыгор XII]] пры ўступленні на прастол заявіў, што гатовы добраахвотна скласці з сябе паўнамоцтвы, калі тое ж самае зробіць авіньёнскі Папа, Бенедыкт XIII вымушаны быў пачаць перагаворы. У 1407 годзе адбылася асабістая сустрэча Бенедыкта XIII і Рыгора XII у [[Савона|Савоне]]. Абодва Папы ўвайшлі ў горад на чале сваіх узброеных прыхільнікаў. Перагаворы цалкам праваліліся. Пасля таго як стала ясна, што па добрай волі пераадолець раскол не здольныя ні Рым, ні Авіньён, усё большую вагу ў Царкве пачала набываць ідэя аб скліканні сабора для ліквідацыі схізмы. Пасля таго як гэтую ідэю падтрымалі выдатныя багасловы таго часу і кароль Францыі [[Карл VI Шалёны|Карл VI]], стаў магчымы скліканне [[Пізанскі сабор|Пізанскага сабору]] (1409), на якім абодва Папы былі скінуты, а ў якасці новага Папы выбраны [[Аляксандр V (антыпапа)|Аляксандр V]]. Пізанскі сабор, аднак, не толькі не пераадолеў раскол, але і прывёў да пагаршэння сітуацыі — і Бенедыкт XIII, і Грыгорый XII рашэнняў сабора не прызналі, пасля чаго ў Царкве ўтварылася адразу тры Папы, кожны з якіх лічыў сябе адзіна законным. Бенедыкт XIII, не маючы магчымасці вярнуцца ў Авіньён ва ўмовах варожасці з боку Францыі, размясціў сваю рэзідэнцыю ў [[Перпіньян]]е. == Завяршэнне расколу == [[Файл:El Papa Luna - panoramio.jpg|міні|апраў|Помнік Бенедыкту XIII у Пеньіскале.]] Вялікі заходні раскол быў пераадолены на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]], які адбыўся пры падтрымцы імператара [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонта]]. У адрозненне ад рымскага і пізанскага Пап, якія добраахвотна адракліся ад прастола, Бенедыкт XIII упарта адмаўляўся гэта зрабіць. 27 ліпеня 1417 года Канстанцкі сабор пазбавіў яго ўлады і адлучыў ад Царквы. Паколькі ў падтрымцы Бенедыкту адмовілі ўсе дзяржавы, акрамя Арагона, ён быў вымушаны бегчы з Перпіньяна ў замак [[Пеньіскала]], непадалёк ад [[Валенсія|Валенсіі]]. Пасля таго як у прызнанні Бенедыкту адмовіў і Арагон, ён жыў у Пеньіскале да самай смерці 23 мая 1423 года з кучкай прыхільнікаў, не прызнаваны Папам нікім, акрамя іх. Фактычна з абраннем [[Марцін V|Марціна V]] на саборы ў якасці ўсімі прызнанага Папы царкоўны раскол скончыўся, але Бенедыкт так і не змірыўся з гэтым. Перад смерцю ён прызначыў з ліку сваіх нешматлікіх прыхільнікаў чатырох кардыналаў, два з якіх пасля смерці Бенедыкта былі антыпапамі пад імёнамі [[Клімент VIII (антыпапа)|Клімент VIII]] і [[Бенедыкт XIV (антыпапа)|Бенедыкт XIV]]. == У папулярнай культуры == Бенедыкту XIII прысвечаны раман Вісэнтэ Бласка Ібаньеса «El papa del mar» («Марскі Папа», 1925 год). Таксама згадваецца ў тэлесерыяле «Міністэрства часу» («El Ministerio del tiempo», 3 сезон 9 серыя, 2017 год). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар=Гергей Е. |загаловак=История папства |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Республика |год=1996 |isbn=5-250-01848-3 |спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/g/gorgey/00.html |мова =ru}} == Спасылкі == * {{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |title=Pedro de Luna |publisher=Catholic Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622080340/http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |archivedate=22 чэрвеня 2012 |lang=en}} {{Антыпапы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Манпельескага ўніверсітэта]] b4yizxhl40ib7wuzh16oepjeoxtd5py 5143629 5143628 2026-05-19T17:31:59Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 дададзена [[Катэгорыя:Марцінес дэ Луна]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143629 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Бенедыкт XIII}} {{цёзкі2|Марцінес}} {{цёзкі2|дэ Луна}} {{Іерарх |імя = Бенедыкт XIII |тытул = [[Антыпапа]] |арыгінал імя = {{lang-la|Benedictus XIII}} |выява = Antipope Benedictus XIII.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |царква = [[Каталіцкая царква]] |абранне = [[28 верасня]] [[1394]] |інтранізацыя = |перыядпачатак = [[28 верасня]] [[1394]] |перыядканец = [[23 мая]] [[1423]] |папярэднік = [[Клімент VII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VII]] |пераемнік = [[Клімент VIII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VIII]] |імя пры нараджэнні= Педра Марцінес дэ Луна |арыгінал імя пры нараджэнні= {{lang-es|Pedro Martínez de Luna}} |манаскае імя = |сан = |кардынал = [[20 снежня]] [[1375]] |дата нараджэння = [[25 лістапада]] [[1328]] |месца нараджэння = {{Месца нараджэння|Ільюэка|ў Ільюэцы}}, Каралеўства [[Арагон]] (сучасная [[Іспанія]]) |дата смерці = [[23 мая]] [[1423]] |месца смерці = {{Месца смерці|Пеньіскала|ў Пеньіскале}}, Каралеўства [[Арагон]] (сучасная [[Іспанія]]) |вікісховішча = Benedictus XIII (antipope) }} '''Бенеды́кт XIII''', у міру — '''Пе́дра Марці́нес дэ Лу́на''' ({{lang-es|Pedro Martínez de Luna}}; [[25 лістапада]] [[1328]] — [[23 мая]] [[1423]]) — [[антыпапа]] з 28 верасня 1394 года да смерці. Другі і апошні з «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. У [[Іспанія|Іспаніі]] вядомы пад мянушкай «Папа Лу́на». == Да абрання == Педра Марцінес дэ Луна нарадзіўся ў [[Ільюэка|Ільюэцы]], [[Арагон (каралеўства)|Каралеўства Арагон]] (сучасная Іспанія) у 1328 годзе. Сям'я сеньёраў дэ Луна прэтэндавала на паходжанне ад старажытных каралёў [[Навара (каралеўства)|Навары]] і ўваходзіла ў лік самых шляхетных арагонскіх дамоў. Да яе кастыльскай галіны належаў герцаг Трухільё [[Альвара дэ Луна]]. Педра вывучаў юрыспрудэнцыю і [[Кананічнае права|кананічнае права]] ва ўніверсітэце [[Манпелье]]. 20 снежня 1375 года Папам [[Рыгор XI|Грыгорыем XI]] быў прызначаны [[Кардынал-дыякан|кардыналам-дыяканам]] з тытулам царквы [[Санта-Марыя-ін-Касмедзін (тытулярная дыяконія)|Санта-Марыя-ін-Касмедзін]] і пераехаў у [[Авіньён]], да папскага двара. У 1377 годзе Педра дэ Луна разам з іншымі кардыналамі і самім Папам вярнуліся ў [[Рым]], завяршыўшы такім чынам перыяд [[Авіньёнскае паланенне пап|Авіньёнскага паланення пап]]. == Царкоўны раскол == Пасля смерці Грыгорыя XI [[Канклаў|канклаў]], які сабраўся ў Рыме, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, што прыняў імя [[Урбан VI]]. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму павагу як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы [[Пантыфік|пантыфік]] распачаў супраць кардыналаў і саноўнікаў [[Рымская курыя|Рымскай курыі]] (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з Авіньёнскага паланення. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, сабраліся ў горадзе [[Фондзі]] і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа). У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. Затым Урбан паслаў чацвярых новых кардыналаў да французскіх кардыналаў, але тыя не сталі адстойваць яго пазіцыю, а палічылі за лепшае захоўваць нейтралітэт. Сярод іх быў дэ Луна. 20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя [[Клімент VII (антыпапа)|Клімент VII]] і паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым. Аднак насельніцтва горада абараніла Урбана VI, і Клімент вымушаны быў адступіць ад сцен Рыма. Ён накіраваўся ў Авіньён, дзе хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. Абодва Папы аддалі адзін аднаго [[Анафема|анафеме]], зрабіўшы такім чынам [[Вялікі заходні раскол]] Царквы здзейсненым фактам. Педра дэ Луна, як і ўсе кардыналы [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]], цвёрда падтрымліваў Клімента VII. == Абранне і кіраванне == [[Файл:Antipope Benedict XIII.jpg|міні|злева|апраў|Каранацыя Бенедыкта XIII у горадзе Авіньёне.]] У 1389 годзе пасля смерці Урбана VI рымскі канклаў абраў Папам [[Баніфацый IX|Баніфацыя IX]]. Паколькі ніякіх спроб пераадолець [[Схізма|схізму]] не прадпрымалася, паралельнае існаванне дзвюх курый у Рыме і Авіньёне працягвалася. У 1394 годзе памёр Клімент VII. 28 верасня таго ж года на канклаве ў Авіньёне Педра дэ Луна быў абраны Папам і прыняў імя Бенедыкт XIII. У якасці Папы яго прызналі [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]], [[Каралеўства Сіцылія|Сіцылія]], [[Кастылія]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]], [[Навара (каралеўства)|Навара]] і [[Партугалія]]. Аднак у 1398 годзе французская царква змяніла меркаванне і перастала прызнаваць Бенедыкта ў якасці законнага Папы. Адмовілі яму ў падтрымцы і ўплывовыя ў той час багасловы [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскага ўніверсітэта]] (Сарбоны). Сямнаццаць з дваццаці трох кардыналаў, уключаючы ўсіх французаў, пакінулі Авіньён. Пасля пяцігадовай аблогі Авіньёна французскай арміяй Бенедыкт 12 сакавіка 1403 года быў вымушаны пакінуць горад і схавацца ў [[Праванс|правансальскіх]] уладаннях свайго саюзніка Людовіка II Анжуйскага. Да 1406 года законнасць Бенедыкта прызнавалі толькі Арагон, Кастылія, Сіцылія і Шатландыя. У вядучых еўрапейскіх дзяржавах ужо пачало адчувацца моцнае незадавальненне царкоўным расколам, які зацягнуўся. Пасля таго як апошні рымскі Папа перыяду Вялікага расколу [[Рыгор XII]] пры ўступленні на прастол заявіў, што гатовы добраахвотна скласці з сябе паўнамоцтвы, калі тое ж самае зробіць авіньёнскі Папа, Бенедыкт XIII вымушаны быў пачаць перагаворы. У 1407 годзе адбылася асабістая сустрэча Бенедыкта XIII і Рыгора XII у [[Савона|Савоне]]. Абодва Папы ўвайшлі ў горад на чале сваіх узброеных прыхільнікаў. Перагаворы цалкам праваліліся. Пасля таго як стала ясна, што па добрай волі пераадолець раскол не здольныя ні Рым, ні Авіньён, усё большую вагу ў Царкве пачала набываць ідэя аб скліканні сабора для ліквідацыі схізмы. Пасля таго як гэтую ідэю падтрымалі выдатныя багасловы таго часу і кароль Францыі [[Карл VI Шалёны|Карл VI]], стаў магчымы скліканне [[Пізанскі сабор|Пізанскага сабору]] (1409), на якім абодва Папы былі скінуты, а ў якасці новага Папы выбраны [[Аляксандр V (антыпапа)|Аляксандр V]]. Пізанскі сабор, аднак, не толькі не пераадолеў раскол, але і прывёў да пагаршэння сітуацыі — і Бенедыкт XIII, і Грыгорый XII рашэнняў сабора не прызналі, пасля чаго ў Царкве ўтварылася адразу тры Папы, кожны з якіх лічыў сябе адзіна законным. Бенедыкт XIII, не маючы магчымасці вярнуцца ў Авіньён ва ўмовах варожасці з боку Францыі, размясціў сваю рэзідэнцыю ў [[Перпіньян]]е. == Завяршэнне расколу == [[Файл:El Papa Luna - panoramio.jpg|міні|апраў|Помнік Бенедыкту XIII у Пеньіскале.]] Вялікі заходні раскол быў пераадолены на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]], які адбыўся пры падтрымцы імператара [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонта]]. У адрозненне ад рымскага і пізанскага Пап, якія добраахвотна адракліся ад прастола, Бенедыкт XIII упарта адмаўляўся гэта зрабіць. 27 ліпеня 1417 года Канстанцкі сабор пазбавіў яго ўлады і адлучыў ад Царквы. Паколькі ў падтрымцы Бенедыкту адмовілі ўсе дзяржавы, акрамя Арагона, ён быў вымушаны бегчы з Перпіньяна ў замак [[Пеньіскала]], непадалёк ад [[Валенсія|Валенсіі]]. Пасля таго як у прызнанні Бенедыкту адмовіў і Арагон, ён жыў у Пеньіскале да самай смерці 23 мая 1423 года з кучкай прыхільнікаў, не прызнаваны Папам нікім, акрамя іх. Фактычна з абраннем [[Марцін V|Марціна V]] на саборы ў якасці ўсімі прызнанага Папы царкоўны раскол скончыўся, але Бенедыкт так і не змірыўся з гэтым. Перад смерцю ён прызначыў з ліку сваіх нешматлікіх прыхільнікаў чатырох кардыналаў, два з якіх пасля смерці Бенедыкта былі антыпапамі пад імёнамі [[Клімент VIII (антыпапа)|Клімент VIII]] і [[Бенедыкт XIV (антыпапа)|Бенедыкт XIV]]. == У папулярнай культуры == Бенедыкту XIII прысвечаны раман Вісэнтэ Бласка Ібаньеса «El papa del mar» («Марскі Папа», 1925 год). Таксама згадваецца ў тэлесерыяле «Міністэрства часу» («El Ministerio del tiempo», 3 сезон 9 серыя, 2017 год). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар=Гергей Е. |загаловак=История папства |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Республика |год=1996 |isbn=5-250-01848-3 |спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/g/gorgey/00.html |мова =ru}} == Спасылкі == * {{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |title=Pedro de Luna |publisher=Catholic Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622080340/http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |archivedate=22 чэрвеня 2012 |lang=en}} {{Антыпапы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Манпельескага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Марцінес дэ Луна]] 02bjgpozkkgzpihgl53o9o1aa6jahm3 5143630 5143629 2026-05-19T17:32:20Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5143630 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Бенедыкт XIII}} {{цёзкі2|Марцінес}} {{цёзкі2|дэ Луна}} {{Іерарх |імя = Бенедыкт XIII |тытул = [[Антыпапа]] |арыгінал імя = {{lang-la|Benedictus XIII}} |выява = Antipope Benedictus XIII.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |царква = [[Каталіцкая царква]] |абранне = [[28 верасня]] [[1394]] |інтранізацыя = |перыядпачатак = [[28 верасня]] [[1394]] |перыядканец = [[23 мая]] [[1423]] |папярэднік = [[Клімент VII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VII]] |пераемнік = [[Клімент VIII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VIII]] |імя пры нараджэнні= Педра Марцінес дэ Луна |арыгінал імя пры нараджэнні= {{lang-es|Pedro Martínez de Luna}} |манаскае імя = |сан = |кардынал = [[20 снежня]] [[1375]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |вікісховішча = Benedictus XIII (antipope) }} '''Бенеды́кт XIII''', у міру — '''Пе́дра Марці́нес дэ Лу́на''' ({{lang-es|Pedro Martínez de Luna}}; [[25 лістапада]] [[1328]] — [[23 мая]] [[1423]]) — [[антыпапа]] з 28 верасня 1394 года да смерці. Другі і апошні з «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. У [[Іспанія|Іспаніі]] вядомы пад мянушкай «Папа Лу́на». == Да абрання == Педра Марцінес дэ Луна нарадзіўся ў [[Ільюэка|Ільюэцы]], [[Арагон (каралеўства)|Каралеўства Арагон]] (сучасная Іспанія) у 1328 годзе. Сям'я сеньёраў дэ Луна прэтэндавала на паходжанне ад старажытных каралёў [[Навара (каралеўства)|Навары]] і ўваходзіла ў лік самых шляхетных арагонскіх дамоў. Да яе кастыльскай галіны належаў герцаг Трухільё [[Альвара дэ Луна]]. Педра вывучаў юрыспрудэнцыю і [[Кананічнае права|кананічнае права]] ва ўніверсітэце [[Манпелье]]. 20 снежня 1375 года Папам [[Рыгор XI|Грыгорыем XI]] быў прызначаны [[Кардынал-дыякан|кардыналам-дыяканам]] з тытулам царквы [[Санта-Марыя-ін-Касмедзін (тытулярная дыяконія)|Санта-Марыя-ін-Касмедзін]] і пераехаў у [[Авіньён]], да папскага двара. У 1377 годзе Педра дэ Луна разам з іншымі кардыналамі і самім Папам вярнуліся ў [[Рым]], завяршыўшы такім чынам перыяд [[Авіньёнскае паланенне пап|Авіньёнскага паланення пап]]. == Царкоўны раскол == Пасля смерці Грыгорыя XI [[Канклаў|канклаў]], які сабраўся ў Рыме, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, што прыняў імя [[Урбан VI]]. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму павагу як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы [[Пантыфік|пантыфік]] распачаў супраць кардыналаў і саноўнікаў [[Рымская курыя|Рымскай курыі]] (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з Авіньёнскага паланення. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, сабраліся ў горадзе [[Фондзі]] і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа). У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. Затым Урбан паслаў чацвярых новых кардыналаў да французскіх кардыналаў, але тыя не сталі адстойваць яго пазіцыю, а палічылі за лепшае захоўваць нейтралітэт. Сярод іх быў дэ Луна. 20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя [[Клімент VII (антыпапа)|Клімент VII]] і паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым. Аднак насельніцтва горада абараніла Урбана VI, і Клімент вымушаны быў адступіць ад сцен Рыма. Ён накіраваўся ў Авіньён, дзе хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. Абодва Папы аддалі адзін аднаго [[Анафема|анафеме]], зрабіўшы такім чынам [[Вялікі заходні раскол]] Царквы здзейсненым фактам. Педра дэ Луна, як і ўсе кардыналы [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]], цвёрда падтрымліваў Клімента VII. == Абранне і кіраванне == [[Файл:Antipope Benedict XIII.jpg|міні|злева|апраў|Каранацыя Бенедыкта XIII у горадзе Авіньёне.]] У 1389 годзе пасля смерці Урбана VI рымскі канклаў абраў Папам [[Баніфацый IX|Баніфацыя IX]]. Паколькі ніякіх спроб пераадолець [[Схізма|схізму]] не прадпрымалася, паралельнае існаванне дзвюх курый у Рыме і Авіньёне працягвалася. У 1394 годзе памёр Клімент VII. 28 верасня таго ж года на канклаве ў Авіньёне Педра дэ Луна быў абраны Папам і прыняў імя Бенедыкт XIII. У якасці Папы яго прызналі [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]], [[Каралеўства Сіцылія|Сіцылія]], [[Кастылія]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]], [[Навара (каралеўства)|Навара]] і [[Партугалія]]. Аднак у 1398 годзе французская царква змяніла меркаванне і перастала прызнаваць Бенедыкта ў якасці законнага Папы. Адмовілі яму ў падтрымцы і ўплывовыя ў той час багасловы [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскага ўніверсітэта]] (Сарбоны). Сямнаццаць з дваццаці трох кардыналаў, уключаючы ўсіх французаў, пакінулі Авіньён. Пасля пяцігадовай аблогі Авіньёна французскай арміяй Бенедыкт 12 сакавіка 1403 года быў вымушаны пакінуць горад і схавацца ў [[Праванс|правансальскіх]] уладаннях свайго саюзніка Людовіка II Анжуйскага. Да 1406 года законнасць Бенедыкта прызнавалі толькі Арагон, Кастылія, Сіцылія і Шатландыя. У вядучых еўрапейскіх дзяржавах ужо пачало адчувацца моцнае незадавальненне царкоўным расколам, які зацягнуўся. Пасля таго як апошні рымскі Папа перыяду Вялікага расколу [[Рыгор XII]] пры ўступленні на прастол заявіў, што гатовы добраахвотна скласці з сябе паўнамоцтвы, калі тое ж самае зробіць авіньёнскі Папа, Бенедыкт XIII вымушаны быў пачаць перагаворы. У 1407 годзе адбылася асабістая сустрэча Бенедыкта XIII і Рыгора XII у [[Савона|Савоне]]. Абодва Папы ўвайшлі ў горад на чале сваіх узброеных прыхільнікаў. Перагаворы цалкам праваліліся. Пасля таго як стала ясна, што па добрай волі пераадолець раскол не здольныя ні Рым, ні Авіньён, усё большую вагу ў Царкве пачала набываць ідэя аб скліканні сабора для ліквідацыі схізмы. Пасля таго як гэтую ідэю падтрымалі выдатныя багасловы таго часу і кароль Францыі [[Карл VI Шалёны|Карл VI]], стаў магчымы скліканне [[Пізанскі сабор|Пізанскага сабору]] (1409), на якім абодва Папы былі скінуты, а ў якасці новага Папы выбраны [[Аляксандр V (антыпапа)|Аляксандр V]]. Пізанскі сабор, аднак, не толькі не пераадолеў раскол, але і прывёў да пагаршэння сітуацыі — і Бенедыкт XIII, і Грыгорый XII рашэнняў сабора не прызналі, пасля чаго ў Царкве ўтварылася адразу тры Папы, кожны з якіх лічыў сябе адзіна законным. Бенедыкт XIII, не маючы магчымасці вярнуцца ў Авіньён ва ўмовах варожасці з боку Францыі, размясціў сваю рэзідэнцыю ў [[Перпіньян]]е. == Завяршэнне расколу == [[Файл:El Papa Luna - panoramio.jpg|міні|апраў|Помнік Бенедыкту XIII у Пеньіскале.]] Вялікі заходні раскол быў пераадолены на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]], які адбыўся пры падтрымцы імператара [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонта]]. У адрозненне ад рымскага і пізанскага Пап, якія добраахвотна адракліся ад прастола, Бенедыкт XIII упарта адмаўляўся гэта зрабіць. 27 ліпеня 1417 года Канстанцкі сабор пазбавіў яго ўлады і адлучыў ад Царквы. Паколькі ў падтрымцы Бенедыкту адмовілі ўсе дзяржавы, акрамя Арагона, ён быў вымушаны бегчы з Перпіньяна ў замак [[Пеньіскала]], непадалёк ад [[Валенсія|Валенсіі]]. Пасля таго як у прызнанні Бенедыкту адмовіў і Арагон, ён жыў у Пеньіскале да самай смерці 23 мая 1423 года з кучкай прыхільнікаў, не прызнаваны Папам нікім, акрамя іх. Фактычна з абраннем [[Марцін V|Марціна V]] на саборы ў якасці ўсімі прызнанага Папы царкоўны раскол скончыўся, але Бенедыкт так і не змірыўся з гэтым. Перад смерцю ён прызначыў з ліку сваіх нешматлікіх прыхільнікаў чатырох кардыналаў, два з якіх пасля смерці Бенедыкта былі антыпапамі пад імёнамі [[Клімент VIII (антыпапа)|Клімент VIII]] і [[Бенедыкт XIV (антыпапа)|Бенедыкт XIV]]. == У папулярнай культуры == Бенедыкту XIII прысвечаны раман Вісэнтэ Бласка Ібаньеса «El papa del mar» («Марскі Папа», 1925 год). Таксама згадваецца ў тэлесерыяле «Міністэрства часу» («El Ministerio del tiempo», 3 сезон 9 серыя, 2017 год). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар=Гергей Е. |загаловак=История папства |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Республика |год=1996 |isbn=5-250-01848-3 |спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/g/gorgey/00.html |мова =ru}} == Спасылкі == * {{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |title=Pedro de Luna |publisher=Catholic Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622080340/http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |archivedate=22 чэрвеня 2012 |lang=en}} {{Антыпапы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Манпельескага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Марцінес дэ Луна]] hk4uljmozi5gpdh1spjbop7akgxoj69 5143631 5143630 2026-05-19T17:33:03Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Царкоўны раскол */ 5143631 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Бенедыкт XIII}} {{цёзкі2|Марцінес}} {{цёзкі2|дэ Луна}} {{Іерарх |імя = Бенедыкт XIII |тытул = [[Антыпапа]] |арыгінал імя = {{lang-la|Benedictus XIII}} |выява = Antipope Benedictus XIII.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |царква = [[Каталіцкая царква]] |абранне = [[28 верасня]] [[1394]] |інтранізацыя = |перыядпачатак = [[28 верасня]] [[1394]] |перыядканец = [[23 мая]] [[1423]] |папярэднік = [[Клімент VII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VII]] |пераемнік = [[Клімент VIII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VIII]] |імя пры нараджэнні= Педра Марцінес дэ Луна |арыгінал імя пры нараджэнні= {{lang-es|Pedro Martínez de Luna}} |манаскае імя = |сан = |кардынал = [[20 снежня]] [[1375]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |вікісховішча = Benedictus XIII (antipope) }} '''Бенеды́кт XIII''', у міру — '''Пе́дра Марці́нес дэ Лу́на''' ({{lang-es|Pedro Martínez de Luna}}; [[25 лістапада]] [[1328]] — [[23 мая]] [[1423]]) — [[антыпапа]] з 28 верасня 1394 года да смерці. Другі і апошні з «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. У [[Іспанія|Іспаніі]] вядомы пад мянушкай «Папа Лу́на». == Да абрання == Педра Марцінес дэ Луна нарадзіўся ў [[Ільюэка|Ільюэцы]], [[Арагон (каралеўства)|Каралеўства Арагон]] (сучасная Іспанія) у 1328 годзе. Сям'я сеньёраў дэ Луна прэтэндавала на паходжанне ад старажытных каралёў [[Навара (каралеўства)|Навары]] і ўваходзіла ў лік самых шляхетных арагонскіх дамоў. Да яе кастыльскай галіны належаў герцаг Трухілья [[Альвара дэ Луна]]. Педра вывучаў юрыспрудэнцыю і [[Кананічнае права|кананічнае права]] ва [[Універсітэт Манпелье|ўніверсітэце Манпелье]]. 20 снежня 1375 года Папам [[Рыгор XI|Грыгорыем XI]] быў прызначаны [[Кардынал-дыякан|кардыналам-дыяканам]] з тытулам царквы [[Санта-Марыя-ін-Касмедзін (тытулярная дыяконія)|Санта-Марыя-ін-Касмедзін]] і пераехаў у [[Авіньён]], да папскага двара. У 1377 годзе Педра дэ Луна разам з іншымі кардыналамі і самім Папам вярнуліся ў [[Рым]], завяршыўшы такім чынам перыяд [[Авіньёнскае паланенне пап|Авіньёнскага паланення пап]]. == Царкоўны раскол == Пасля смерці Грыгорыя XI [[Канклаў|канклаў]], які сабраўся ў Рыме, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, што прыняў імя [[Урбан VI]]. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму павагу як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы [[Пантыфік|пантыфік]] распачаў супраць кардыналаў і саноўнікаў [[Рымская курыя|Рымскай курыі]] (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з Авіньёнскага паланення. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, сабраліся ў горадзе [[Фондзі]] і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа). У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. Затым Урбан паслаў чацвярых новых кардыналаў да французскіх кардыналаў, але тыя не сталі адстойваць яго пазіцыю, а палічылі за лепшае захоўваць нейтралітэт. Сярод іх быў дэ Луна. 20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя [[Клімент VII (антыпапа)|Клімент VII]] і паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым. Аднак насельніцтва горада абараніла Урбана VI, і Клімент вымушаны быў адступіць ад сцен Рыма. Ён накіраваўся ў Авіньён, дзе хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. Абодва Папы аддалі адзін аднаго [[Анафема|анафеме]], зрабіўшы такім чынам [[Вялікі заходні раскол]] Царквы здзейсненым фактам. Педра дэ Луна, як і ўсе кардыналы [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]], цвёрда падтрымліваў Клімента VII. == Абранне і кіраванне == [[Файл:Antipope Benedict XIII.jpg|міні|злева|апраў|Каранацыя Бенедыкта XIII у горадзе Авіньёне.]] У 1389 годзе пасля смерці Урбана VI рымскі канклаў абраў Папам [[Баніфацый IX|Баніфацыя IX]]. Паколькі ніякіх спроб пераадолець [[Схізма|схізму]] не прадпрымалася, паралельнае існаванне дзвюх курый у Рыме і Авіньёне працягвалася. У 1394 годзе памёр Клімент VII. 28 верасня таго ж года на канклаве ў Авіньёне Педра дэ Луна быў абраны Папам і прыняў імя Бенедыкт XIII. У якасці Папы яго прызналі [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]], [[Каралеўства Сіцылія|Сіцылія]], [[Кастылія]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]], [[Навара (каралеўства)|Навара]] і [[Партугалія]]. Аднак у 1398 годзе французская царква змяніла меркаванне і перастала прызнаваць Бенедыкта ў якасці законнага Папы. Адмовілі яму ў падтрымцы і ўплывовыя ў той час багасловы [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскага ўніверсітэта]] (Сарбоны). Сямнаццаць з дваццаці трох кардыналаў, уключаючы ўсіх французаў, пакінулі Авіньён. Пасля пяцігадовай аблогі Авіньёна французскай арміяй Бенедыкт 12 сакавіка 1403 года быў вымушаны пакінуць горад і схавацца ў [[Праванс|правансальскіх]] уладаннях свайго саюзніка Людовіка II Анжуйскага. Да 1406 года законнасць Бенедыкта прызнавалі толькі Арагон, Кастылія, Сіцылія і Шатландыя. У вядучых еўрапейскіх дзяржавах ужо пачало адчувацца моцнае незадавальненне царкоўным расколам, які зацягнуўся. Пасля таго як апошні рымскі Папа перыяду Вялікага расколу [[Рыгор XII]] пры ўступленні на прастол заявіў, што гатовы добраахвотна скласці з сябе паўнамоцтвы, калі тое ж самае зробіць авіньёнскі Папа, Бенедыкт XIII вымушаны быў пачаць перагаворы. У 1407 годзе адбылася асабістая сустрэча Бенедыкта XIII і Рыгора XII у [[Савона|Савоне]]. Абодва Папы ўвайшлі ў горад на чале сваіх узброеных прыхільнікаў. Перагаворы цалкам праваліліся. Пасля таго як стала ясна, што па добрай волі пераадолець раскол не здольныя ні Рым, ні Авіньён, усё большую вагу ў Царкве пачала набываць ідэя аб скліканні сабора для ліквідацыі схізмы. Пасля таго як гэтую ідэю падтрымалі выдатныя багасловы таго часу і кароль Францыі [[Карл VI Шалёны|Карл VI]], стаў магчымы скліканне [[Пізанскі сабор|Пізанскага сабору]] (1409), на якім абодва Папы былі скінуты, а ў якасці новага Папы выбраны [[Аляксандр V (антыпапа)|Аляксандр V]]. Пізанскі сабор, аднак, не толькі не пераадолеў раскол, але і прывёў да пагаршэння сітуацыі — і Бенедыкт XIII, і Грыгорый XII рашэнняў сабора не прызналі, пасля чаго ў Царкве ўтварылася адразу тры Папы, кожны з якіх лічыў сябе адзіна законным. Бенедыкт XIII, не маючы магчымасці вярнуцца ў Авіньён ва ўмовах варожасці з боку Францыі, размясціў сваю рэзідэнцыю ў [[Перпіньян]]е. == Завяршэнне расколу == [[Файл:El Papa Luna - panoramio.jpg|міні|апраў|Помнік Бенедыкту XIII у Пеньіскале.]] Вялікі заходні раскол быў пераадолены на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]], які адбыўся пры падтрымцы імператара [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонта]]. У адрозненне ад рымскага і пізанскага Пап, якія добраахвотна адракліся ад прастола, Бенедыкт XIII упарта адмаўляўся гэта зрабіць. 27 ліпеня 1417 года Канстанцкі сабор пазбавіў яго ўлады і адлучыў ад Царквы. Паколькі ў падтрымцы Бенедыкту адмовілі ўсе дзяржавы, акрамя Арагона, ён быў вымушаны бегчы з Перпіньяна ў замак [[Пеньіскала]], непадалёк ад [[Валенсія|Валенсіі]]. Пасля таго як у прызнанні Бенедыкту адмовіў і Арагон, ён жыў у Пеньіскале да самай смерці 23 мая 1423 года з кучкай прыхільнікаў, не прызнаваны Папам нікім, акрамя іх. Фактычна з абраннем [[Марцін V|Марціна V]] на саборы ў якасці ўсімі прызнанага Папы царкоўны раскол скончыўся, але Бенедыкт так і не змірыўся з гэтым. Перад смерцю ён прызначыў з ліку сваіх нешматлікіх прыхільнікаў чатырох кардыналаў, два з якіх пасля смерці Бенедыкта былі антыпапамі пад імёнамі [[Клімент VIII (антыпапа)|Клімент VIII]] і [[Бенедыкт XIV (антыпапа)|Бенедыкт XIV]]. == У папулярнай культуры == Бенедыкту XIII прысвечаны раман Вісэнтэ Бласка Ібаньеса «El papa del mar» («Марскі Папа», 1925 год). Таксама згадваецца ў тэлесерыяле «Міністэрства часу» («El Ministerio del tiempo», 3 сезон 9 серыя, 2017 год). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар=Гергей Е. |загаловак=История папства |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Республика |год=1996 |isbn=5-250-01848-3 |спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/g/gorgey/00.html |мова =ru}} == Спасылкі == * {{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |title=Pedro de Luna |publisher=Catholic Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622080340/http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |archivedate=22 чэрвеня 2012 |lang=en}} {{Антыпапы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Манпельескага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Марцінес дэ Луна]] 32f1sc7gvi4z45mp5rumrb0b1yulcwv 5143634 5143631 2026-05-19T17:33:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5143634 wikitext text/x-wiki {{цёзкі|Бенедыкт XIII}} {{цёзкі2|Марцінес}} {{цёзкі2|дэ Луна}} {{Іерарх |імя = Бенедыкт XIII |тытул = [[Антыпапа]] |арыгінал імя = {{lang-la|Benedictus XIII}} |выява = Antipope Benedictus XIII.jpg |шырыня = |апісанне выявы = |царква = [[Каталіцкая царква]] |абранне = [[28 верасня]] [[1394]] |інтранізацыя = |перыядпачатак = [[28 верасня]] [[1394]] |перыядканец = [[23 мая]] [[1423]] |папярэднік = [[Клімент VII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VII]] |пераемнік = [[Клімент VIII (антыпапа)|Антыпапа Клімент VIII]] |імя пры нараджэнні= Педра Марцінес дэ Луна |арыгінал імя пры нараджэнні= {{lang-es|Pedro Martínez de Luna}} |манаскае імя = |сан = |кардынал = [[20 снежня]] [[1375]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |вікісховішча = Benedictus XIII (antipope) }} '''Бенеды́кт XIII''', у міру — '''Пе́дра Марці́нес дэ Лу́на''' ({{lang-es|Pedro Martínez de Luna}}; [[25 лістапада]] [[1328]] — [[23 мая]] [[1423]]) — [[антыпапа]] з 28 верасня 1394 года да смерці. Другі і апошні з «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. У [[Іспанія|Іспаніі]] вядомы пад мянушкай «Папа Лу́на». == Да абрання == Педра Марцінес дэ Луна нарадзіўся ў [[Ільюэка|Ільюэцы]], [[Арагон (каралеўства)|Каралеўства Арагон]] (сучасная Іспанія) у 1328 годзе. Сям'я сеньёраў дэ Луна прэтэндавала на паходжанне ад старажытных каралёў [[Навара (каралеўства)|Навары]] і ўваходзіла ў лік самых шляхетных арагонскіх дамоў. Да яе кастыльскай галіны належаў герцаг Трухілья [[Альвара дэ Луна]]. Педра вывучаў юрыспрудэнцыю і [[Кананічнае права|кананічнае права]] ва [[Універсітэт Манпелье|ўніверсітэце Манпелье]]. 20 снежня 1375 года Папам [[Рыгор XI|Грыгорыем XI]] быў прызначаны [[Кардынал-дыякан|кардыналам-дыяканам]] з тытулам царквы [[Санта-Марыя-ін-Касмедзін (тытулярная дыяконія)|Санта-Марыя-ін-Касмедзін]] і пераехаў у [[Авіньён]], да папскага двара. У 1377 годзе Педра дэ Луна разам з іншымі кардыналамі і самім Папам вярнуліся ў [[Рым]], завяршыўшы такім чынам перыяд [[Авіньёнскае паланенне пап|Авіньёнскага паланення пап]]. == Царкоўны раскол == Пасля смерці Грыгорыя XI [[Канклаў|канклаў]], які сабраўся ў Рыме, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, што прыняў імя [[Урбан VI]]. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму павагу як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы [[Пантыфік|пантыфік]] распачаў супраць кардыналаў і саноўнікаў [[Рымская курыя|Рымскай курыі]] (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з Авіньёнскага паланення. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, сабраліся ў горадзе [[Фондзі]] і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа). У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. Затым Урбан паслаў чацвярых новых кардыналаў да французскіх кардыналаў, але тыя не сталі адстойваць яго пазіцыю, а палічылі за лепшае захоўваць нейтралітэт. Сярод іх быў дэ Луна. 20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя [[Клімент VII (антыпапа)|Клімент VII]] і паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым. Аднак насельніцтва горада абараніла Урбана VI, і Клімент вымушаны быў адступіць ад сцен Рыма. Ён накіраваўся ў Авіньён, дзе хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. Абодва Папы аддалі адзін аднаго [[Анафема|анафеме]], зрабіўшы такім чынам [[Вялікі заходні раскол]] Царквы здзейсненым фактам. Педра дэ Луна, як і ўсе кардыналы [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]], цвёрда падтрымліваў Клімента VII. == Абранне і кіраванне == [[Файл:Antipope Benedict XIII.jpg|міні|злева|апраў|Каранацыя Бенедыкта XIII у горадзе Авіньёне.]] У 1389 годзе пасля смерці Урбана VI рымскі канклаў абраў Папам [[Баніфацый IX|Баніфацыя IX]]. Паколькі ніякіх спроб пераадолець [[Схізма|схізму]] не прадпрымалася, паралельнае існаванне дзвюх курый у Рыме і Авіньёне працягвалася. У 1394 годзе памёр Клімент VII. 28 верасня таго ж года на канклаве ў Авіньёне Педра дэ Луна быў абраны Папам і прыняў імя Бенедыкт XIII. У якасці Папы яго прызналі [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]], [[Каралеўства Сіцылія|Сіцылія]], [[Кастылія]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]], [[Навара (каралеўства)|Навара]] і [[Партугалія]]. Аднак у 1398 годзе французская царква змяніла меркаванне і перастала прызнаваць Бенедыкта ў якасці законнага Папы. Адмовілі яму ў падтрымцы і ўплывовыя ў той час багасловы [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскага ўніверсітэта]] (Сарбоны). Сямнаццаць з дваццаці трох кардыналаў, уключаючы ўсіх французаў, пакінулі Авіньён. Пасля пяцігадовай аблогі Авіньёна французскай арміяй Бенедыкт 12 сакавіка 1403 года быў вымушаны пакінуць горад і схавацца ў [[Праванс|правансальскіх]] уладаннях свайго саюзніка Людовіка II Анжуйскага. Да 1406 года законнасць Бенедыкта прызнавалі толькі Арагон, Кастылія, Сіцылія і Шатландыя. У вядучых еўрапейскіх дзяржавах ужо пачало адчувацца моцнае незадавальненне царкоўным расколам, які зацягнуўся. Пасля таго як апошні рымскі Папа перыяду Вялікага расколу [[Рыгор XII]] пры ўступленні на прастол заявіў, што гатовы добраахвотна скласці з сябе паўнамоцтвы, калі тое ж самае зробіць авіньёнскі Папа, Бенедыкт XIII вымушаны быў пачаць перагаворы. У 1407 годзе адбылася асабістая сустрэча Бенедыкта XIII і Рыгора XII у [[Савона|Савоне]]. Абодва Папы ўвайшлі ў горад на чале сваіх узброеных прыхільнікаў. Перагаворы цалкам праваліліся. Пасля таго як стала ясна, што па добрай волі пераадолець раскол не здольныя ні Рым, ні Авіньён, усё большую вагу ў Царкве пачала набываць ідэя аб скліканні сабора для ліквідацыі схізмы. Пасля таго як гэтую ідэю падтрымалі выдатныя багасловы таго часу і кароль Францыі [[Карл VI Шалёны|Карл VI]], стаў магчымы скліканне [[Пізанскі сабор|Пізанскага сабору]] (1409), на якім абодва Папы былі скінуты, а ў якасці новага Папы выбраны [[Аляксандр V (антыпапа)|Аляксандр V]]. Пізанскі сабор, аднак, не толькі не пераадолеў раскол, але і прывёў да пагаршэння сітуацыі — і Бенедыкт XIII, і Грыгорый XII рашэнняў сабора не прызналі, пасля чаго ў Царкве ўтварылася адразу тры Папы, кожны з якіх лічыў сябе адзіна законным. Бенедыкт XIII, не маючы магчымасці вярнуцца ў Авіньён ва ўмовах варожасці з боку Францыі, размясціў сваю рэзідэнцыю ў [[Перпіньян]]е. == Завяршэнне расколу == [[Файл:El Papa Luna - panoramio.jpg|міні|апраў|Помнік Бенедыкту XIII у Пеньіскале.]] Вялікі заходні раскол быў пераадолены на [[Канстанцкі сабор|Канстанцкім саборы]], які адбыўся пры падтрымцы імператара [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонта]]. У адрозненне ад рымскага і пізанскага Пап, якія добраахвотна адракліся ад прастола, Бенедыкт XIII упарта адмаўляўся гэта зрабіць. 27 ліпеня 1417 года Канстанцкі сабор пазбавіў яго ўлады і адлучыў ад Царквы. Паколькі ў падтрымцы Бенедыкту адмовілі ўсе дзяржавы, акрамя Арагона, ён быў вымушаны бегчы з Перпіньяна ў замак [[Пеньіскала]], непадалёк ад [[Валенсія|Валенсіі]]. Пасля таго як у прызнанні Бенедыкту адмовіў і Арагон, ён жыў у Пеньіскале да самай смерці 23 мая 1423 года з кучкай прыхільнікаў, не прызнаваны Папам нікім, акрамя іх. Фактычна з абраннем [[Марцін V|Марціна V]] на саборы ў якасці ўсімі прызнанага Папы царкоўны раскол скончыўся, але Бенедыкт так і не змірыўся з гэтым. Перад смерцю ён прызначыў з ліку сваіх нешматлікіх прыхільнікаў чатырох кардыналаў, два з якіх пасля смерці Бенедыкта былі антыпапамі пад імёнамі [[Клімент VIII (антыпапа)|Клімент VIII]] і [[Бенедыкт XIV (антыпапа)|Бенедыкт XIV]]. == У папулярнай культуры == Бенедыкту XIII прысвечаны раман Вісэнтэ Бласка Ібаньеса «El papa del mar» («Марскі Папа», 1925 год). Таксама згадваецца ў тэлесерыяле «Міністэрства часу» («El Ministerio del tiempo», 3 сезон 9 серыя, 2017 год). == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар=Гергей Е. |загаловак=История папства |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Республика |год=1996 |isbn=5-250-01848-3 |спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/g/gorgey/00.html |мова =ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |title=Pedro de Luna |publisher=Catholic Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622080340/http://www.newadvent.org/cathen/09431c.htm |archivedate=22 чэрвеня 2012 |lang=en}} {{Антыпапы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Манпельескага ўніверсітэта]] [[Катэгорыя:Марцінес дэ Луна]] jouxu3oes0lzphzmwj3xhlfx47kf2yb 0 808014 5143632 2026-05-19T17:33:31Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Авіньёнскае паланенне Папаў]] 5143632 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Авіньёнскае паланенне Папаў]] d07b74az9hfuclay10mcwmma1k63czf 0 808015 5143640 2026-05-19T17:47:58Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 крыніца —[[:ru:Климент VII (антипапа)]], [[:en:Antipope Clement VII ]] 5143640 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Клімент}} {{пра|[[антыпапа|антыпапу]] перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]|папу з імем Клімент VII|Клімент VII}} {{Іерарх | імя = Антыпапа Клімент VII | арыгінал імя = {{lang-la|Clemens VII}} | імя пры нараджэнні = Роберт Жэнеўскі | арыгінал імя пры нараджэнні = {{lang-fr|Robert de Genève}} | выява = GiacMaster Clement VII.jpg | апісанне выявы = Сустрэча герцага Людовіка I Анжуйскага з Папам Кліментам VII (сядзіць) у Авіньёне, мініяцюра з «Хронік Фруасара»<ref>BNF ms français 2664, fol. 10v (XV стагоддзе)</ref>. | тытул = [[Антыпапа]] | царква = [[Каталіцкая царква]] | абранне = 20 верасня 1378 | інтранізацыя = | перыядпачатак = 20 верасня 1378 | перыядканец = 16 верасня 1394 | папярэднік = | пераемнік = [[Бенедыкт XIII (антыпапа)|Антыпапа Бенедыкт XIII]] | тытул_2 = Граф Жэнеўскі | перыядпачатак_2 = 1392 | перыядканец_2 = 1394 | папярэднік_2 = П'ер Жэнеўскі | пераемнік_2 = Гумберт дэ Туар | тытул_3 = [[Камбрэйская архідыяцэзія|Архіепіскап Камбрэ]] | перыядпачатак_3 = 11 кастрычніка 1368 | перыядканец_3 = 30 мая 1371 | папярэднік_3 = П'ер дэ Клермон | пераемнік_3 = Жэрар дэ Дэнвіль | тытул_4 = Епіскап Тэруана | перыядпачатак_4 = 1361 | перыядканец_4 = 1368 | папярэднік_4 = Жыль Эслен дэ Мантэгю | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | герб = C o a Clemente VII (Avignone).svg | прыняцце манаства = | сан = | кардынал = 30 мая 1371 (прызначаны [[Рыгор XI|Грыгорыем XI]]) }} '''Кліме́нт VII''' (свецкае імя '''Роберт, граф Жэнеўскі'''; [[1342]] — [[16 верасня]] [[1394]]) — [[антыпапа]] з 20 верасня 1378 года да сваёй смерці. Першы з двух «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. Яго абранне кардыналамі, якія супрацьстаялі [[Урбан VI|Урбану VI]], стала непасрэднай прычынай схізмы. == Біяграфія == === Да абрання === Роберт быў адным з малодшых сыноў [[Амадэй III Жэнеўскі|Амадэя III]], [[Жэнеўскае графства|графа Жэнеўскага]], і Маго дэ Булонь{{sfn|Guenée|1991|с=113}}<ref name="Dictionnaire">{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Гістарычны слоўнік Швейцарыі|Historical Dictionary of Switzerland]]|title=Clément VII|language=fr|author=Véronique Mariani-Pasche}}</ref>. Яго дзядзькам па матчынай лініі быў уплывовы кардынал Гі дэ Булонь. Роберт нарадзіўся ў 1342 годзе ў замку Ансі, які належаў роду, што адыгрываў важную ролю ў [[Савойская дынастыя|Савойскім доме]]. Ён вывучаў тэалогію ў [[Парыжскі ўніверсітэт|Сарбоне]] ў Парыжы. Выбраўшы для сябе духоўны шлях, ён яшчэ ў юнацкім узросце быў рукапакладзены ў [[Святар|святары]], а ў 1359 годзе стаў [[Апасталічны пратанатарый|апасталічным пратанатарыем]]. У 1361 годзе Роберт быў пасвечаны ў [[Епіскап|епіскапы]] і прызначаны епіскапам [[Тэруан|Тэруана]] (горада на поўначы Францыі), у 1368 годзе стаў архіепіскапам [[Камбрэ]], а 30 мая 1371 года атрымаў сан [[кардынал]]а{{sfn|Guenée|1991|с=113}}. З 1373 года Роберт таксама займаў пасаду архідыякана Дорсета<ref>Joyce M. Horn. [http://www.british-history.ac.uk/fasti-ecclesiae/1300-1541/vol3/pp7-9 "Fasti Ecclesiae Anglicanae 1300–1541" (1962) 3, pp. 7–9]</ref>, а з 1374 года валодаў прэбендай у парафіяльнай царкве Усіх Святых у [[Мідл-Вудфард|Мідл-Вудфардзе]] ў [[Графства Уілтшыр|графстве Уілтшыр]] ([[Англія]])<ref>A list displayed in the church confirms. See: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:List_of_Prebends_at_All_Saints_parish_church,_Middle_Woodford,_Wiltshire,_England.jpg Photo – list of Prebends] and [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:List_of_Prebends_at_All_Saints_parish_church,_Middle_Woodford,_Wiltshire,_England_(Detail).jpg Photo – detail confirming Clement's inclusion]</ref>. Ён пакінуў абедзве гэтыя пасады ў 1378 годзе. Акрамя таго, з 1375 года ён быў рэктарам [[Сандэрлендскі сабор|Сандэрлендскага сабора]] (Бішапуірмут) у [[Графства Дарэм|графстве Дарэм]], а даход ад гэтай высокааплатнай пасады выкарыстаў на выдаткі, звязаныя з уласнымі папскімі выбарамі<ref>[http://www.sunderlandminster.com/contact-us/start-exploring/guide-to-the-minster-and-its-history/rectors-of-sunderland-minster/ Rectors of Sunderland Minster – ''1375 Robert Gebenens'']</ref>. У 1376 годзе ён быў прызначаны [[Папскі легат|папскім легатам]] у [[Паўночная Італія|Паўночнай Італіі]] (выконваў абавязкі да 1378 года), дзе ў гэты момант успыхнула паўстанне ў [[Папская вобласць|Папскай вобласці]], вядомае як [[Вайна васьмі святых]]{{sfn|Weber|1912}}. Роберт, чый характар і лад жыцця больш нагадвалі ваеннага, чым свяшчэннаслужыцеля, асабіста ўзначаліў войскі, прадастаўленыя папству кандацьерам Джонам Хоквудам{{sfn|Caferro|2006|с=189}}. Ён заняў невялікі горад [[Чэзена]], які супраціўляўся далучэнню да Папскай вобласці{{sfn|Caferro|2006|с=189}}. Пасля забойства ад 300 да 400 яго салдат Роберт даў дазвол на масавае забойства ад 3 да 8 тысяч мірных жыхароў{{sfn|Caferro|2006|с=189}}, што лічылася неймавернай жорсткасцю нават па мерках ваенных правілаў таго часу. Гэта прынесла яму мянушкі «мяснік» і «чэзенскі кат»{{sfn|Murphy|2007|с=46–47}}. === Царкоўны раскол === [[Файл:VIIKelemen.jpg|міні|156px|злева|апраў|Бюст Клімента VII у Малым палацы Авіньёна.]] Пасля смерці [[Рыгор XI|Грыгорыя XI]] [[Канклаў|канклаў]], які сабраўся ў [[Рым]]е, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, які прыняў імя [[Урбан VI]]. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму пашану як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы [[Пантыфік|пантыфік]] распачаў супраць кардыналаў і курыяльных саноўнікаў (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з [[Авіньёнскае паланенне пап|Авіньёнскага паланення]]. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, якія выступалі супраць вяртання папства з Авіньёна ў Рым, сабраліся ў горадзе [[Фондзі]] і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа){{sfn|Fleck|2009|с=241}}. У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. 20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя Клімент VII і стаў першым у шэрагу антыпапаў Вялікага заходняга расколу, які працягваўся да 1417 года{{sfn|McBrien|1997|с=248}}. Клімент паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым, аднак пасля паразы пры Марына ад войскаў Урбана VI{{sfn|Keen|2010|с=311}} ён адчуў уразлівасць і быў вымушаны адступіць. Клімент збег з Ананьі ў Сперлонгу, затым у Гаэту, і нарэшце прыбыў у [[Неапалітанскае каралеўства|Неапаль]]{{sfn|Creighton|2012|с=68}}. Нягледзячы на тое, што яго з вялікай павагай прыняла каралева [[Джаванна I (каралева Неапаля)|Джаванна I]], Клімент сутыкнуўся з варожасцю мясцовага насельніцтва, якое скандавала: «Хай жыве Папа Урбан!» і «Смерць Антыхрысту!»{{sfn|Creighton|2012|с=68}}{{sfn|Trexler|1974|с=141}}. Палічыўшы Неапаль небяспечным, ён збег на караблі ў [[Авіньён]] (Францыя), дзе яго віталі пяць кардыналаў{{sfn|Creighton|2012|с=68}}, і хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. 29 лістапада 1378 года Клімент быў адлучаны ад царквы Папам Урбанам VI{{sfn|Ullman|1948|с=63}}. Абодва Папы аддалі адзін аднаго [[Анафема|анафеме]], зрабіўшы такім чынам раскол Заходняй царквы здзейсненым фактам. Кароль Францыі [[Карл V Мудры|Карл V]], з якім, верагодна, загадзя вяліся кансультацыі наконт выбару пантыфіка, неўзабаве стаў самым гарачым абаронцам Клімента. Законнасць Урбана VI была прызнана [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыяй]], [[Венгрыя|Венгрыяй]], [[Польшча|Польшчай]] і скандынаўскімі краінамі. Кліменту ўдалося схіліць на свой бок [[Кастылія|Кастылію]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]], [[Навара (каралеўства)|Навару]], значную частку Лацінскага Усходу і [[Фландрыя (гістарычная вобласць)|Фландрыю]]. [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]] падтрымала Клімента, таму што [[Англія]] падтрымлівала Урбана{{sfn|Walsh|2011|с=157}}. Яго прыхільнікі таксама былі раскіданыя па Германіі. [[Партугалія]] двойчы прызнавала яго, але ў выніку адмовілася ад падтрымкі{{sfn|Valois|1911|с=485}}. [[Бургундскае герцагства|Бургундыя]]{{sfn|Pham|2004|с=74}} і [[Савоя|Савоя]]{{sfn|Williams|1998|с=45}} таксама прызналі яго ўладу. === Авіньёнскае папства і апошнія гады === [[Файл:Clément VII célébrant la messe.jpg|міні|апраў|Мініяцюра XIV стагоддзя, якая паказвае Клімента VII, што служыць імшу.]] Спадзяючыся стаць спадчыннікам каралевы Джаванны I у Неапалі, Клімент падбухторыў [[Людовік I Анжуйскі|Людовіка I Анжуйскага]] (старэйшага брата караля Карла V) выступіць са зброяй на яго карысць. Гэтыя прапановы паклалі пачатак шэрагу ваенных экспедыцый на Апенінскі паўвостраў, якія фінансаваліся амаль выключна за кошт Клімента. Падчас першай з іх Людовік пачаў вайну з 40-тысячным войскам<ref>{{cite web |url=http://cronologia.leonardo.it/storia/aa1380a.htm |title=Papa Urbano VI e il Regno di Napoli |work=Cronologia |language=it |access-date=24 красавіка 2016 |archive-date=30 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930062400/http://cronologia.leonardo.it/storia/aa1380a.htm |url-status=dead }}</ref>. Кампанія была няўдалай: Людовік раптоўна памёр у Бішэлье 20 верасня 1384 года. Тым не менш, гэтыя намаганні замацавалі анжуйскае панаванне на поўдні Італіі, і іх самым рашучым вынікам стала забеспячэнне [[Праванс|Праванса]] за герцагамі Анжуйскімі, а потым і за каралямі Францыі. Пасля смерці Людовіка Клімент спадзяваўся знайсці такога ж адважнага абаронцу ў асобе яго сына [[Людовік II (кароль Неапаля)|Людовіка II Анжуйскага]], якому ён ахвяраваў большую частку Папскай вобласці. Затым Клімент спрабаваў заключыць саюз з Людовікам I Арлеанскім (братам новага французскага караля [[Карл VI Шалёны|Карла VI]]), з самім Карлам VI і з Жанам III, графам Арманьякам. Клімент заўсёды марыў пра бліскучае вяртанне ў Рым і бачыў сілу французскай зброі інструментам свайго трыумфу над канкурэнтам{{sfn|Valois|1911|с=485}}. Разам з рымскім Папам Баніфацыем IX ён таксама благаславіў [[Берберскі крыжовы паход]] у 1390 годзе. Аднак з часам Клімент і яго атачэнне ўсвядомілі марнасць гэтых надзей. У канцы жыцця ён зразумеў немагчымасць пераадолець грубай сілай апазіцыю, якая абапіралася на перакананні большай часткі каталіцкай Еўропы{{sfn|Valois|1911|с=485}}. Акрамя таго, яго амбіцыі і фінансавыя патрэбы двара прывялі да [[Сіманія|сіманіі]], страты зямель і вымагальніцтва, што пасеяла незадаволенасць нават сярод яго прыхільнікаў{{sfn|Valois|1911|с=485}}. Каб заручыцца палітычнай падтрымкай, ён стварыў 19 з 33 кардыналаў, прызначаных ім за ўвесь час кіравання{{sfn|Pattenden|2017|с=61}}. Антыпапа не рабіў ніякіх рэальных спроб ліквідаваць царкоўны раскол і ніколі шчыра не жадаў яго спынення{{sfn|Creighton|2012|с=127}}. У 1392 годзе, пасля смерці свайго брата П'ера, Роберт атрымаў у спадчыну тытул графа Жэнеўскага<ref name="Dictionnaire"/>, бо чатыры яго браты памерлі раней за яго без нашчадкаў. Пазней гэты тытул перайшоў праз яго старэйшую сястру Марыю да яе сына Гумберта дэ Туара. Клімент VII памёр у Авіньёне 16 верасня 1394 года{{sfn|Creighton|2012|с=127}}. Яго пераемнікам стаў [[Бенедыкт XIII (антыпапа)|Бенедыкт XIII]]. Урэшце Каталіцкая царква вызначыла, што Клімент будзе запісаны менавіта як антыпапа, а не як законны Папа. Нявызначанасць наконт таго, хто з'яўляецца легітымным Папам у перыяд Вялікага расколу, спарадзіла юрыдычную тэорыю, званую [[Канцылярызм|канцылярызмам]], якая сцвярджала, што ўсеагульны сабор Царквы стаіць вышэй за Папу і таму можа судзіць паміж прэтэндэнтамі-сапернікамі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Климент, римские папы и антипапы}} * {{Кніга |аўтар=Гергей Е. |загаловак=История папства |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Республика |год=1996 |isbn=5-250-01848-3 |спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/g/gorgey/00.html |мова=ru}} * {{кніга |аўтар=William Caferro |загаловак=John Hawkwood: An English Mercenary in Fourteenth-Century Italy |выдавецтва=Johns Hopkins University Press |год=2006 |isbn=9780801883231 |ref=Caferro |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Mandell Creighton |загаловак=A History of the Papacy During the Period of the Reformation |том=1: The Great Schism – The Council of Constance. 1378–1418 |выдавецтва=Cambridge University Press |год=2012 |ref=Creighton |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Cathleen A. Fleck |частка=Seeking Legitimacy: Art and Manuscripts for the Popes in Avignon from 1378 to 1417 |загаловак=A Companion to the Great Western Schism (1378–1417) |адказны=ed. Joëlle Rollo-Koster, Thomas M. Izbicki |выдавецтва=Brill |год=2009 |ref=Fleck |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Bernard Guenée |загаловак=Between Church and State: The Lives of Four French Prelates in the Late Middle Ages |выдавецтва=University of Chicago Press |год=1991 |ref=Guenée |мова=en}} * {{кніга |адказны=ed. Maurice Keen |загаловак=Medieval Warfare: A History |выдавецтва=Oxford University Press |год=2010 |ref=Keen |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Richard P. McBrien |загаловак=Lives of the Popes |выдавецтва=HarperCollins |год=1997 |ref=McBrien |мова=en}} * {{кніга |аўтар=David Murphy |загаловак=Condottiere 1300–1500: Infamous Medieval Mercenaries |выдавецтва=Osprey Publishing |год=2007 |ref=Murphy |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Miles Pattenden |загаловак=Electing the Pope in Early Modern Italy, 1450–1700 |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |ref=Pattenden |мова=en}} * {{кніга |аўтар=John-Peter Pham |загаловак=Heirs of the Fisherman: Behind the Scenes of Papal Death and Succession |выдавецтва=Oxford University Press |год=2004 |ref=Pham |мова=en}} * {{кніга |аўтар=R. C. Trexler |загаловак=The Spiritual Power: Republican Florence under Interdict |выдавецтва=Brill |год=1974 |ref=Trexler |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Walter Ullman |загаловак=The Origins of the Great Schism: A study in fourteenth-century ecclesiastical history |выдавецтва=Burns Oates and Washbourne Ltd |год=1948 |ref=Ullman |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Michael J. Walsh |загаловак=The Cardinals: Thirteen Centuries of the Men Behind the Papal Throne |спасылка=https://books.google.com/books?id=UX4U8QCJUW4C&dq=Antipope+Clement+VII&pg=PA157 |выдавецтва=Wm. B. Eerdmans Publishing |год=2011 |isbn=978-0-8028-2941-2 |ref=Walsh |мова=en}} * {{кніга |аўтар=George L. Williams |загаловак=Papal Genealogy: The Families and Descendants of the Popes |выдавецтва=McFarland & Company Inc. |год=1998 |ref=Williams |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Joseph Marie Noel Valois |частка=Clement/Clement VII (Antipope) |загаловак=Encyclopædia Britannica |выданне=11th ed. |том=6 |старонкі=485 |год=1911 |ref=Valois |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Nicholas Aloysius Weber |частка=Robert of Geneva |загаловак=Catholic Encyclopedia |том=13 |год=1912 |ref=Weber |мова=en}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/13096c.htm |title=Robert of Geneva |publisher=Catholic Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622080340/http://www.newadvent.org/cathen/13096c.htm |archivedate=22 чэрвеня 2012 |lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI]] [[Катэгорыя:Авіньёнскае паланенне пап]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1394 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1342 годзе]] [[Катэгорыя:Графы Жэневы]] [[Катэгорыя:Епіскапы Тэруана]] bj6pfnd0ckcwtcbt9pf5lbis65sef3y 5143642 5143640 2026-05-19T17:48:55Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Спасылкі */ 5143642 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі|Клімент}} {{пра|[[антыпапа|антыпапу]] перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]|папу з імем Клімент VII|Клімент VII}} {{Іерарх | імя = Антыпапа Клімент VII | арыгінал імя = {{lang-la|Clemens VII}} | імя пры нараджэнні = Роберт Жэнеўскі | арыгінал імя пры нараджэнні = {{lang-fr|Robert de Genève}} | выява = GiacMaster Clement VII.jpg | апісанне выявы = Сустрэча герцага Людовіка I Анжуйскага з Папам Кліментам VII (сядзіць) у Авіньёне, мініяцюра з «Хронік Фруасара»<ref>BNF ms français 2664, fol. 10v (XV стагоддзе)</ref>. | тытул = [[Антыпапа]] | царква = [[Каталіцкая царква]] | абранне = 20 верасня 1378 | інтранізацыя = | перыядпачатак = 20 верасня 1378 | перыядканец = 16 верасня 1394 | папярэднік = | пераемнік = [[Бенедыкт XIII (антыпапа)|Антыпапа Бенедыкт XIII]] | тытул_2 = Граф Жэнеўскі | перыядпачатак_2 = 1392 | перыядканец_2 = 1394 | папярэднік_2 = П'ер Жэнеўскі | пераемнік_2 = Гумберт дэ Туар | тытул_3 = [[Камбрэйская архідыяцэзія|Архіепіскап Камбрэ]] | перыядпачатак_3 = 11 кастрычніка 1368 | перыядканец_3 = 30 мая 1371 | папярэднік_3 = П'ер дэ Клермон | пераемнік_3 = Жэрар дэ Дэнвіль | тытул_4 = Епіскап Тэруана | перыядпачатак_4 = 1361 | перыядканец_4 = 1368 | папярэднік_4 = Жыль Эслен дэ Мантэгю | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | герб = C o a Clemente VII (Avignone).svg | прыняцце манаства = | сан = | кардынал = 30 мая 1371 (прызначаны [[Рыгор XI|Грыгорыем XI]]) }} '''Кліме́нт VII''' (свецкае імя '''Роберт, граф Жэнеўскі'''; [[1342]] — [[16 верасня]] [[1394]]) — [[антыпапа]] з 20 верасня 1378 года да сваёй смерці. Першы з двух «авіньёнскіх» антыпапаў перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. Яго абранне кардыналамі, якія супрацьстаялі [[Урбан VI|Урбану VI]], стала непасрэднай прычынай схізмы. == Біяграфія == === Да абрання === Роберт быў адным з малодшых сыноў [[Амадэй III Жэнеўскі|Амадэя III]], [[Жэнеўскае графства|графа Жэнеўскага]], і Маго дэ Булонь{{sfn|Guenée|1991|с=113}}<ref name="Dictionnaire">{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Гістарычны слоўнік Швейцарыі|Historical Dictionary of Switzerland]]|title=Clément VII|language=fr|author=Véronique Mariani-Pasche}}</ref>. Яго дзядзькам па матчынай лініі быў уплывовы кардынал Гі дэ Булонь. Роберт нарадзіўся ў 1342 годзе ў замку Ансі, які належаў роду, што адыгрываў важную ролю ў [[Савойская дынастыя|Савойскім доме]]. Ён вывучаў тэалогію ў [[Парыжскі ўніверсітэт|Сарбоне]] ў Парыжы. Выбраўшы для сябе духоўны шлях, ён яшчэ ў юнацкім узросце быў рукапакладзены ў [[Святар|святары]], а ў 1359 годзе стаў [[Апасталічны пратанатарый|апасталічным пратанатарыем]]. У 1361 годзе Роберт быў пасвечаны ў [[Епіскап|епіскапы]] і прызначаны епіскапам [[Тэруан|Тэруана]] (горада на поўначы Францыі), у 1368 годзе стаў архіепіскапам [[Камбрэ]], а 30 мая 1371 года атрымаў сан [[кардынал]]а{{sfn|Guenée|1991|с=113}}. З 1373 года Роберт таксама займаў пасаду архідыякана Дорсета<ref>Joyce M. Horn. [http://www.british-history.ac.uk/fasti-ecclesiae/1300-1541/vol3/pp7-9 "Fasti Ecclesiae Anglicanae 1300–1541" (1962) 3, pp. 7–9]</ref>, а з 1374 года валодаў прэбендай у парафіяльнай царкве Усіх Святых у [[Мідл-Вудфард|Мідл-Вудфардзе]] ў [[Графства Уілтшыр|графстве Уілтшыр]] ([[Англія]])<ref>A list displayed in the church confirms. See: [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:List_of_Prebends_at_All_Saints_parish_church,_Middle_Woodford,_Wiltshire,_England.jpg Photo – list of Prebends] and [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:List_of_Prebends_at_All_Saints_parish_church,_Middle_Woodford,_Wiltshire,_England_(Detail).jpg Photo – detail confirming Clement's inclusion]</ref>. Ён пакінуў абедзве гэтыя пасады ў 1378 годзе. Акрамя таго, з 1375 года ён быў рэктарам [[Сандэрлендскі сабор|Сандэрлендскага сабора]] (Бішапуірмут) у [[Графства Дарэм|графстве Дарэм]], а даход ад гэтай высокааплатнай пасады выкарыстаў на выдаткі, звязаныя з уласнымі папскімі выбарамі<ref>[http://www.sunderlandminster.com/contact-us/start-exploring/guide-to-the-minster-and-its-history/rectors-of-sunderland-minster/ Rectors of Sunderland Minster – ''1375 Robert Gebenens'']</ref>. У 1376 годзе ён быў прызначаны [[Папскі легат|папскім легатам]] у [[Паўночная Італія|Паўночнай Італіі]] (выконваў абавязкі да 1378 года), дзе ў гэты момант успыхнула паўстанне ў [[Папская вобласць|Папскай вобласці]], вядомае як [[Вайна васьмі святых]]{{sfn|Weber|1912}}. Роберт, чый характар і лад жыцця больш нагадвалі ваеннага, чым свяшчэннаслужыцеля, асабіста ўзначаліў войскі, прадастаўленыя папству кандацьерам Джонам Хоквудам{{sfn|Caferro|2006|с=189}}. Ён заняў невялікі горад [[Чэзена]], які супраціўляўся далучэнню да Папскай вобласці{{sfn|Caferro|2006|с=189}}. Пасля забойства ад 300 да 400 яго салдат Роберт даў дазвол на масавае забойства ад 3 да 8 тысяч мірных жыхароў{{sfn|Caferro|2006|с=189}}, што лічылася неймавернай жорсткасцю нават па мерках ваенных правілаў таго часу. Гэта прынесла яму мянушкі «мяснік» і «чэзенскі кат»{{sfn|Murphy|2007|с=46–47}}. === Царкоўны раскол === [[Файл:VIIKelemen.jpg|міні|156px|злева|апраў|Бюст Клімента VII у Малым палацы Авіньёна.]] Пасля смерці [[Рыгор XI|Грыгорыя XI]] [[Канклаў|канклаў]], які сабраўся ў [[Рым]]е, выбраў новым Папам Барталамеа Прыньяна, які прыняў імя [[Урбан VI]]. Ён быў каранаваны 10 красавіка 1378 года, а кардыналы-выбаршчыкі выказалі яму пашану як законна абранаму Папу. Аднак меры, якія новы [[Пантыфік|пантыфік]] распачаў супраць кардыналаў і курыяльных саноўнікаў (асабліва неітальянскага паходжання), прывялі да таго, што ўжо да восені 1378 года Папа аднавіў супраць сябе амаль усіх кардыналаў, якія толькі нядаўна вярнуліся з [[Авіньёнскае паланенне пап|Авіньёнскага паланення]]. Большасць кардыналаў-выбаршчыкаў, уключаючы ўсіх французскіх, якія выступалі супраць вяртання папства з Авіньёна ў Рым, сабраліся ў горадзе [[Фондзі]] і анулявалі рашэнне папярэдняга канклава (пад падставай таго, што ён адчуваў ціск з боку народа){{sfn|Fleck|2009|с=241}}. У адказ Урбан VI прызначыў 29 новых кардыналаў з ліку сваіх прыхільнікаў. 20 верасня 1378 года кардыналы ў Фондзі выбралі Роберта Жэнеўскага новым Папам. Ён прыняў імя Клімент VII і стаў першым у шэрагу антыпапаў Вялікага заходняга расколу, які працягваўся да 1417 года{{sfn|McBrien|1997|с=248}}. Клімент паспрабаваў з дапамогай зброі пакарыць Рым, аднак пасля паразы пры Марына ад войскаў Урбана VI{{sfn|Keen|2010|с=311}} ён адчуў уразлівасць і быў вымушаны адступіць. Клімент збег з Ананьі ў Сперлонгу, затым у Гаэту, і нарэшце прыбыў у [[Неапалітанскае каралеўства|Неапаль]]{{sfn|Creighton|2012|с=68}}. Нягледзячы на тое, што яго з вялікай павагай прыняла каралева [[Джаванна I (каралева Неапаля)|Джаванна I]], Клімент сутыкнуўся з варожасцю мясцовага насельніцтва, якое скандавала: «Хай жыве Папа Урбан!» і «Смерць Антыхрысту!»{{sfn|Creighton|2012|с=68}}{{sfn|Trexler|1974|с=141}}. Палічыўшы Неапаль небяспечным, ён збег на караблі ў [[Авіньён]] (Францыя), дзе яго віталі пяць кардыналаў{{sfn|Creighton|2012|с=68}}, і хутка аднавіў былую папскую адміністрацыю. 29 лістапада 1378 года Клімент быў адлучаны ад царквы Папам Урбанам VI{{sfn|Ullman|1948|с=63}}. Абодва Папы аддалі адзін аднаго [[Анафема|анафеме]], зрабіўшы такім чынам раскол Заходняй царквы здзейсненым фактам. Кароль Францыі [[Карл V Мудры|Карл V]], з якім, верагодна, загадзя вяліся кансультацыі наконт выбару пантыфіка, неўзабаве стаў самым гарачым абаронцам Клімента. Законнасць Урбана VI была прызнана [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыяй]], [[Венгрыя|Венгрыяй]], [[Польшча|Польшчай]] і скандынаўскімі краінамі. Кліменту ўдалося схіліць на свой бок [[Кастылія|Кастылію]], [[Каралеўства Арагон|Арагон]], [[Навара (каралеўства)|Навару]], значную частку Лацінскага Усходу і [[Фландрыя (гістарычная вобласць)|Фландрыю]]. [[Каралеўства Шатландыя|Шатландыя]] падтрымала Клімента, таму што [[Англія]] падтрымлівала Урбана{{sfn|Walsh|2011|с=157}}. Яго прыхільнікі таксама былі раскіданыя па Германіі. [[Партугалія]] двойчы прызнавала яго, але ў выніку адмовілася ад падтрымкі{{sfn|Valois|1911|с=485}}. [[Бургундскае герцагства|Бургундыя]]{{sfn|Pham|2004|с=74}} і [[Савоя|Савоя]]{{sfn|Williams|1998|с=45}} таксама прызналі яго ўладу. === Авіньёнскае папства і апошнія гады === [[Файл:Clément VII célébrant la messe.jpg|міні|апраў|Мініяцюра XIV стагоддзя, якая паказвае Клімента VII, што служыць імшу.]] Спадзяючыся стаць спадчыннікам каралевы Джаванны I у Неапалі, Клімент падбухторыў [[Людовік I Анжуйскі|Людовіка I Анжуйскага]] (старэйшага брата караля Карла V) выступіць са зброяй на яго карысць. Гэтыя прапановы паклалі пачатак шэрагу ваенных экспедыцый на Апенінскі паўвостраў, якія фінансаваліся амаль выключна за кошт Клімента. Падчас першай з іх Людовік пачаў вайну з 40-тысячным войскам<ref>{{cite web |url=http://cronologia.leonardo.it/storia/aa1380a.htm |title=Papa Urbano VI e il Regno di Napoli |work=Cronologia |language=it |access-date=24 красавіка 2016 |archive-date=30 верасня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110930062400/http://cronologia.leonardo.it/storia/aa1380a.htm |url-status=dead }}</ref>. Кампанія была няўдалай: Людовік раптоўна памёр у Бішэлье 20 верасня 1384 года. Тым не менш, гэтыя намаганні замацавалі анжуйскае панаванне на поўдні Італіі, і іх самым рашучым вынікам стала забеспячэнне [[Праванс|Праванса]] за герцагамі Анжуйскімі, а потым і за каралямі Францыі. Пасля смерці Людовіка Клімент спадзяваўся знайсці такога ж адважнага абаронцу ў асобе яго сына [[Людовік II (кароль Неапаля)|Людовіка II Анжуйскага]], якому ён ахвяраваў большую частку Папскай вобласці. Затым Клімент спрабаваў заключыць саюз з Людовікам I Арлеанскім (братам новага французскага караля [[Карл VI Шалёны|Карла VI]]), з самім Карлам VI і з Жанам III, графам Арманьякам. Клімент заўсёды марыў пра бліскучае вяртанне ў Рым і бачыў сілу французскай зброі інструментам свайго трыумфу над канкурэнтам{{sfn|Valois|1911|с=485}}. Разам з рымскім Папам Баніфацыем IX ён таксама благаславіў [[Берберскі крыжовы паход]] у 1390 годзе. Аднак з часам Клімент і яго атачэнне ўсвядомілі марнасць гэтых надзей. У канцы жыцця ён зразумеў немагчымасць пераадолець грубай сілай апазіцыю, якая абапіралася на перакананні большай часткі каталіцкай Еўропы{{sfn|Valois|1911|с=485}}. Акрамя таго, яго амбіцыі і фінансавыя патрэбы двара прывялі да [[Сіманія|сіманіі]], страты зямель і вымагальніцтва, што пасеяла незадаволенасць нават сярод яго прыхільнікаў{{sfn|Valois|1911|с=485}}. Каб заручыцца палітычнай падтрымкай, ён стварыў 19 з 33 кардыналаў, прызначаных ім за ўвесь час кіравання{{sfn|Pattenden|2017|с=61}}. Антыпапа не рабіў ніякіх рэальных спроб ліквідаваць царкоўны раскол і ніколі шчыра не жадаў яго спынення{{sfn|Creighton|2012|с=127}}. У 1392 годзе, пасля смерці свайго брата П'ера, Роберт атрымаў у спадчыну тытул графа Жэнеўскага<ref name="Dictionnaire"/>, бо чатыры яго браты памерлі раней за яго без нашчадкаў. Пазней гэты тытул перайшоў праз яго старэйшую сястру Марыю да яе сына Гумберта дэ Туара. Клімент VII памёр у Авіньёне 16 верасня 1394 года{{sfn|Creighton|2012|с=127}}. Яго пераемнікам стаў [[Бенедыкт XIII (антыпапа)|Бенедыкт XIII]]. Урэшце Каталіцкая царква вызначыла, што Клімент будзе запісаны менавіта як антыпапа, а не як законны Папа. Нявызначанасць наконт таго, хто з'яўляецца легітымным Папам у перыяд Вялікага расколу, спарадзіла юрыдычную тэорыю, званую [[Канцылярызм|канцылярызмам]], якая сцвярджала, што ўсеагульны сабор Царквы стаіць вышэй за Папу і таму можа судзіць паміж прэтэндэнтамі-сапернікамі. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ|Климент, римские папы и антипапы}} * {{Кніга |аўтар=Гергей Е. |загаловак=История папства |выданне=2-е изд. |месца=М. |выдавецтва=Республика |год=1996 |isbn=5-250-01848-3 |спасылка=http://www.krotov.info/libr_min/g/gorgey/00.html |мова=ru}} * {{кніга |аўтар=William Caferro |загаловак=John Hawkwood: An English Mercenary in Fourteenth-Century Italy |выдавецтва=Johns Hopkins University Press |год=2006 |isbn=9780801883231 |ref=Caferro |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Mandell Creighton |загаловак=A History of the Papacy During the Period of the Reformation |том=1: The Great Schism – The Council of Constance. 1378–1418 |выдавецтва=Cambridge University Press |год=2012 |ref=Creighton |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Cathleen A. Fleck |частка=Seeking Legitimacy: Art and Manuscripts for the Popes in Avignon from 1378 to 1417 |загаловак=A Companion to the Great Western Schism (1378–1417) |адказны=ed. Joëlle Rollo-Koster, Thomas M. Izbicki |выдавецтва=Brill |год=2009 |ref=Fleck |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Bernard Guenée |загаловак=Between Church and State: The Lives of Four French Prelates in the Late Middle Ages |выдавецтва=University of Chicago Press |год=1991 |ref=Guenée |мова=en}} * {{кніга |адказны=ed. Maurice Keen |загаловак=Medieval Warfare: A History |выдавецтва=Oxford University Press |год=2010 |ref=Keen |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Richard P. McBrien |загаловак=Lives of the Popes |выдавецтва=HarperCollins |год=1997 |ref=McBrien |мова=en}} * {{кніга |аўтар=David Murphy |загаловак=Condottiere 1300–1500: Infamous Medieval Mercenaries |выдавецтва=Osprey Publishing |год=2007 |ref=Murphy |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Miles Pattenden |загаловак=Electing the Pope in Early Modern Italy, 1450–1700 |выдавецтва=Oxford University Press |год=2017 |ref=Pattenden |мова=en}} * {{кніга |аўтар=John-Peter Pham |загаловак=Heirs of the Fisherman: Behind the Scenes of Papal Death and Succession |выдавецтва=Oxford University Press |год=2004 |ref=Pham |мова=en}} * {{кніга |аўтар=R. C. Trexler |загаловак=The Spiritual Power: Republican Florence under Interdict |выдавецтва=Brill |год=1974 |ref=Trexler |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Walter Ullman |загаловак=The Origins of the Great Schism: A study in fourteenth-century ecclesiastical history |выдавецтва=Burns Oates and Washbourne Ltd |год=1948 |ref=Ullman |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Michael J. Walsh |загаловак=The Cardinals: Thirteen Centuries of the Men Behind the Papal Throne |спасылка=https://books.google.com/books?id=UX4U8QCJUW4C&dq=Antipope+Clement+VII&pg=PA157 |выдавецтва=Wm. B. Eerdmans Publishing |год=2011 |isbn=978-0-8028-2941-2 |ref=Walsh |мова=en}} * {{кніга |аўтар=George L. Williams |загаловак=Papal Genealogy: The Families and Descendants of the Popes |выдавецтва=McFarland & Company Inc. |год=1998 |ref=Williams |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Joseph Marie Noel Valois |частка=Clement/Clement VII (Antipope) |загаловак=Encyclopædia Britannica |выданне=11th ed. |том=6 |старонкі=485 |год=1911 |ref=Valois |мова=en}} * {{кніга |аўтар=Nicholas Aloysius Weber |частка=Robert of Geneva |загаловак=Catholic Encyclopedia |том=13 |год=1912 |ref=Weber |мова=en}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{cite web |url=http://www.newadvent.org/cathen/13096c.htm |title=Robert of Geneva |publisher=Catholic Encyclopedia |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120622080340/http://www.newadvent.org/cathen/13096c.htm |archivedate=22 чэрвеня 2012 |lang=en}} {{Антыпапы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Антыпапы XIV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кардыналы Грыгорыя XI]] [[Катэгорыя:Авіньёнскае паланенне пап]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 1394 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1342 годзе]] [[Катэгорыя:Графы Жэневы]] [[Катэгорыя:Епіскапы Тэруана]] f0u72b31ds7ngj2xu54b6gdxrehxk49 0 808016 5143641 2026-05-19T17:48:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Клімент VII (антыпапа)]] 5143641 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Клімент VII (антыпапа)]] a6q6lpoiti5kqlckxd62mnbhixydwg5 10 808017 5143643 2026-05-19T17:56:33Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Шаблон:ДН]] 5143643 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:ДН]] fr2yzdlpiowt9toiw7wyv4fj8k84ckd 0 808018 5143644 2026-05-19T17:57:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 крыніца — [[:ru:Иоанн XXIII (антипапа)]], [[:en:Antipope John XXIII]] 5143644 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Ян XXIII|Папам Янам XXIII}} {{цёзкі2|Коса}} {{Іерарх | імя = Ян XXIII | арыгінал імя = {{lang-la|Ioannes XXIII}} | імя пры нараджэнні = Бальтазар Коса | арыгінал імя пры нараджэнні = Baldassarre Cossa | выява = Johannes XXIII. Gegenpapst 2.jpg | апісанне выявы = Мініяцюра з хронікі Канстанцкага сабора Ульрыха фон Рыхенталя. | царква = [[Каталіцкая царква|Рымска-каталіцкая царква]] | тытул = [[Субурбікарная дыяцэзія Фраскаці|Кардынал-епіскап Фраскаці]] | перыядпачатак = 23 чэрвеня 1419 | перыядканец = 22 снежня 1419 | папярэднік = [[Рыгор XII|Анджэла Карэр]] | пераемнік = Антоніа Панчыера | тытул_2 = [[Папа Рымскі]] (прызнаваўся як «Антыпапа», яго тытул аспрэчваецца) | перыядпачатак_2 = 17 мая 1410 | перыядканец_2 = 29 мая 1415 | папярэднік_2 = [[Аляксандр V, антыпапа|Аляксандр V]] | пераемнік_2 = [[Марцін V|Марцін V]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | каранацыя = [[25 мая]] [[1410]] | прыняцце манаства = | сан = | кардынал = [[27 лютага]] [[1402]] | герб = C o a Giovanni XXIII (Pisa).svg | Альма-матэр = [[Балонскі ўніверсітэт]] }} '''Ян XXIII''' ({{lang-la|Ioannes XXIII}}) — [[Папа Рымскі]] (пізанскай лініі) з [[17 мая]] [[1410]] па [[29 мая]] [[1415]]. Неапалітанец '''Бальтаза́р Ко́са''' ({{lang-it|Baldassarre Cossa}}; каля {{ДатаНараджэння|||1360}} ці {{ДатаНараджэння|||1370}}, [[Прачыда]], па іншых дадзеных, [[Іск’я (востраў)|Іск'я]] — 22 лістапада ці {{ДатаСмерці|22|12|1419}}, [[Фларэнцыя]]<ref>''Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др.'' [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118557882 Record #118557882] {{Wayback|url=https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118557882 |date=20210806202228}} // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.</ref><ref name="автоссылка1">[https://www.britannica.com/biography/John-XXIII John (XXIII). Antipope] {{Wayback|url=https://www.britannica.com/biography/John-XXIII |date=20200412001104}} // [[Энцыклапедыя Брытаніка|Encyclopaedia Britannica]] online.</ref>) — адзін з Пап перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. Сёння [[Каталіцкая царква]] адносіць яго да ліку [[Антыпапа|антыпапаў]]. Гістарычна «Annuario Pontificio» (штодгоднік Ватыкана) прызнаваў Яна XXIII законным пераемнікам Святога Пятра<ref>{{cite book |title=Annuario pontificio per l'anno 1942 |date=1942 |location=Rome |page=21 |quote=205. Gregorio XII, Veneto, Correr (c. 1406, cessò a. 1409, m. 1417) – Pont. a. 2, m. 6. g. 4. 206. Alessandro V, dell'Isola di Candia, Filargo (c. 1409, m. 1410). – Pont. m. 10, g. 8. 207. Giovanni XXII o XXIII o XXIV, Napoletano, Cossa (c. 1410, cessò dal pontificare 29 mag. 1415)}}</ref>. Аднак пасля абрання ў 1958 годзе Анджэла Ранкалі, які вырашыў узяць імя Ян XXIII, статус Бальтазара Косы быў перагледжаны, і цяпер ён афіцыйна лічыцца антыпапам, а кіраванне [[Рыгор XII|Грыгорыя XII]] прызнаецца законным да яго адрачэння ў 1415 годзе<ref>{{cite magazine |title=I Choose John ... |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,938062,00.html |magazine=[[Time]] |date=10 November 1958 | page=91}}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Nuremberg Chronicles f 238v 1 (Johannes XXIII).jpg|міні|злева|200px|Папа Ян XXIII. Партрэт з «[[Нюрнбергская хроніка|Нюрнбергскай хронікі]]». 1493 г.]] Бальтазар Коса нарадзіўся ў сям'і Джавані Косы, кіраўніка вострава Прачыда, які належаў [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскаму каралеўству]]{{sfn|Levillain|2002|с=851}}. Першапачаткова ён абраў ваенную кар'еру і ўдзельнічаў у анжуйска-неапалітанскай вайне (1389—1400). Двое яго братоў былі прыгавораны да смерці за пірацтва каралём Неапаля Уладзіславам<ref name="mccabe">{{cite book|author=Joseph McCabe|title=Crises in the History of the Papacy|chapter=Chapter XI. John XXIII and the Great Schism|year=1916|publisher=G.P. Putnam's Sons|chapter-url=https://books.google.com/books?id=EkX2JjO4V6sC&pg=PA221|isbn=978-0-7661-7904-2}}</ref>. Ён вывучаў права ў [[Балонскі ўніверсітэт|Балонскім універсітэце]], атрымаўшы ступень доктара грамадзянскага і [[Кананічнае права|кананічнага]] права{{sfn|Greenblatt|2011| loc=Chapter 7}}<ref name="автоссылка3">''Kirsch J. P.'' [https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/John_XXIII John XXIII] {{Wayback|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/John_XXIII |date=20191012181933}} // [[Каталіцкая энцыклапедыя|Catholic Encyclopedia]]. — Vol. 8. — New York, 1913.</ref>, неўзабаве пасля чаго прыняў [[Святар|духоўны сан]]. Імаверна, па патрабаванні сям'і ў 1392 годзе ён паступіў на службу да Папы Баніфацыя IX, спачатку працуючы ў Балонні, а затым у Рыме. У 1386 годзе ён згадваецца ў якасці каноніка сабора ў Балонні<ref name="автоссылка2">''Uginet F. C.'' [http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) Giovanni XXIII, antipapa] {{Wayback|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) |date=20190904093551}} // [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў|Dizionario Biografico degli Italiani]]. — Vol. 55. — Roma, 2001.</ref>, затым камісара і [[Вікарый|вікарыя]] мясцовага архіепіскапа. Верагодна, гэтыя пасады ён атрымаў дзякуючы роднасным сувязям з архідыяканам Балонні, кардыналам Філіпа Карафа дэла Сера. З 7 жніўня 1392 года ён знаходзіўся ў Рыме, выконваючы абавязкі папскага спальніка, а 9 снежня 1396 года быў прызначаны [[Архідыякан|архідыяканам]] Балонні. 27 лютага 1402 года Баніфацый IX узвёў Косу ў ранг [[Кардынал-дыякан|кардынала-дыякана]] царквы Святога Яўстафія<ref name="автоссылка2" />. Для набыцця кардынальскай пасады ён пазычыў 12 000 фларынаў у фларэнційскага банка [[Джавані дзі Бічы Медычы|Джавані Медычы]]. 19 студзеня 1403 года яго прызначылі [[Папскі легат|папскім легатам]] у Раманьі. Пакінуўшы Рым 17 сакавіка, ён урачыста ўехаў у Балонню 17 верасня наступнага года. Па сведчаннях сучаснікаў, яго кіраванне было суровым, але ў канчатковым выніку выгадным для Балонні і Раманьі<ref name="автоссылка2" />. Ёган Петэр Кірш апісвае Косу як чалавека «цалкам мірскіх поглядаў, амбіцыйнага, хітрага, беспрынцыпнага і амаральнага; добрага салдата, але зусім не царкоўнага дзеяча»{{sfn|Kirsch|1910}}. У гэты час Коса таксама падтрымліваў сувязі з мясцовымі бандамі рабаўнікоў, якіх выкарыстоўваў для запалохвання канкурэнтаў, што дадавала яму ўплыву і ўлады ў рэгіёне{{sfn|Greenblatt|2011| с=158}}. === Роля ў Вялікім заходнім расколе і Пізанскім саборы === Падчас Вялікага заходняга расколу, калі адначасова існавалі два Папы (у Рыме і Авіньёне), Бальтазар Коса стаў адным з сямі кардыналаў, якія ў маі 1408 года адмовіліся ад падпарадкавання Грыгорыю XII, абвінаваціўшы яго ў парушэнні клятвы не ствараць новых кардыналаў без кансультацый з імі{{sfn|Kirsch|1910}}. Аб'яднаўшыся з кардыналамі, якія падтрымлівалі авіньёнскага антыпапу [[Бенедыкт XIII, антыпапа|Бенедыкта XIII]], яны склікалі [[Пізанскі сабор]] у 1409 годзе. Мэтай сабора было пакласці канец расколу: для гэтага яны пазбавілі ўлады і Грыгорыя XII, і Бенедыкта XIII, і абралі новага Папу — [[Аляксандр V, антыпапа|Аляксандра V]]{{sfn|Kirsch|1910}}. Аднак Грыгорый і Бенедыкт праігнаравалі гэтае рашэнне, у выніку чаго ўзнікла сітуацыя з трыма адначасовымі прэтэндэнтамі на папства. === Абранне Папам === Аляксандр V раптоўна памёр 3 мая 1410 года, калі знаходзіўся ў Балонні разам з кардыналам Косам. 17 (25) мая 1410 года Коса быў абраны яго пераемнікам і прыняў імя Ян XXIII. Ён быў пасвечаны ў епіскапы ўсяго за дзень да каранацыі<ref name="автоссылка2" />. Яго прызналі ў якасці законнага Папы [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Англія|Англія]], [[Багемія|Багемія]], [[Партугалія]], частка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шэраг дзяржаў Паўночнай Італіі (уключаючы Фларэнцыю, [[Венецыянская рэспубліка|Венецыю]] і Аквілейскі патрыярхат). У 1411—1413 гадах яго падтрымлівалі Венгрыя і Польшча. Аднак Бенедыкта XIII па-ранейшаму прызнавалі ў [[Каралеўства Арагон|Арагоне]], Кастыліі, Сіцыліі і Шатландыі, а Грыгорыя XII падтрымлівалі [[Уладзіслаў (кароль Неапаля)|Уладзіслаў Неапалітанскі]], Карла I Малатэста, баварскія прынцы і некаторыя іншыя рэгіёны Германіі. Пасля свайго абрання Ян XXIII зрабіў банк Медычы афіцыйным банкам папства, што значна паспрыяла багаццю і прэстыжу гэтай сям'і<ref name="mediateca">[http://www.palazzo-medici.it/mediateca/en/Scheda_Baldassarre_Cossa "Popes and Prelates", Mediateca di Palazzo Medici]</ref>. Галоўным ворагам Яна быў кароль Неапаля Уладзіслаў, які абараняў Грыгорыя XII у Рыме. Ян правёў год у Балонні, а затым аб'яднаў сілы з [[Людовік II (кароль Неапаля)|Людовікам II Анжуйскім]] для паходу супраць Уладзіслава. Пачатковая перамога аказалася недаўгавечнай, і ў маі 1413 года Уладзіслаў вярнуў Рым, вымусіўшы Яна бегчы ў Фларэнцыю{{sfn|Kirsch|1910}}. [[Файл:Richental Papststurz.jpg|міні|290px|Дарожная аварыя з удзелам Яна XXIII. Ілюстрацыя з хронікі Канстанцкага сабора Ульрыха фон Рыхенталя.]] У Фларэнцыі Ян сустрэўся з [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонтам]], каралём рымлян (будучым імператарам), які імкнуўся пакласці канец расколу і заклікаў Яна склікаць усеагульны сабор. Ян з ваганнем пагадзіўся і 5 лістапада 1414 года ўрачыста адкрыў [[Канстанцкі сабор]]<ref name="автоссылка1" />. Праз месяц ён прыняў удзел у арышце [[Ян Гус|Яна Гуса]] і вылучэнні абвінавачванняў супраць яго (Гус быў спалены ўжо пасля ўцёкаў Яна з Канстанца). Падчас трэцяй сесіі сабор быў афіцыйна прызнаны і санкцыянаваны Грыгорыем XII. Сабор пастанавіў, што ўсе тры Папы павінны адрачыся ад прастола, каб можна было абраць аднаго новага кіраўніка Царквы<ref name="Miranda">[https://cardinals.fiu.edu/bios1419.htm Miranda, Salvador. "Cossa, Baldassare", ''The Cardinals of the Holy Roman Church'']</ref>. === Уцёкі з Канстанца і звяржэнне === 20 сакавіка 1415 года сабор запатрабаваў ад усіх Пап адрачэння<ref name="автоссылка3" />. Ян, які спачатку даў клятву адрачыся, у сакавіку таемна збег з Канстанца, пераапрануты паштальёнам<ref name="Miranda"/>. З дапамогай аўстрыйскага герцага [[Фрыдрых IV (герцаг Аўстрыі)|Фрыдрыха IV]], з якім раней заключыў дагавор аб абароне ў абмен на тытул ганфаланьера і 6 000 гульдэнаў у год<ref>''Гергей Ёне.'' История папства. — М.: Республика, 1996. — С. 186.</ref>, ён накіраваўся ўздоўж Рэйна да Шафхаўзена. Яго ўцёкі выклікалі вялікі рэзананс на саборы і моцны гнеў Жыгімонта, які абвясціў Фрыдрыха па-за законам, што прывяло да канфіскацыі яго зямель і палітычных узрушэнняў у рэгіёне (У прыватнасці, [[Аргаў]] перайшоў да Швейцарскай канфедэрацыі). Ян і Фрыдрых беглі ў [[Фрайбург-ім-Брайсгау]], які падпарадкоўваўся герцагу Аўстрыі, але там іх нагнаў лейтэнант Жыгімонта [[Людовік III (курфюрст Пфальца)|Людовік III]]. Людовік пераканаў Фрыдрыха, што ён шмат страціць, абараняючы Папу-ўцекача, і герцаг пагадзіўся здацца і вярнуцца ў Канстанц. У сваім пасланні сабору Ян прапанаваў адмовіцца ад сана пры ўмове захавання тытула пастаяннага легата ў Італіі, пенсіі ў 30 тысяч залатых фларынаў, а таксама перадачы яму Балонні, Авіньёна і іншых гарадоў. Бачачы бессэнсоўнасць перагавораў, удзельнікі сабора 20 мая 1415 года афіцыйна пазбавілі Яна XXIII улады<ref>''Гергей Ёне.'' История папства. — С. 188.</ref>. Пасля вяртання яго судзілі за [[Ерась|ерась]], [[Сіманія|сіманію]], раскол і амаральнасць і прызналі вінаватым па ўсіх пунктах. Гісторык XVIII стагоддзя Эдуард Гібон пісаў: «Больш скандальныя абвінавачанні былі схаваныя; вікарый Хрыста быў абвінавачаны толькі ў пірацтве, згвалтаванні, садаміі, забойстве і інцэсце»<ref>Gibbon, Edward. ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]'', New York: The Heritage Press, 1946, vol. 3, p. 2417</ref> (у прыватнасці, яму прыпісвалі атручэнне Аляксандра V, згвалтаванне 300 манашак, сексуальныя сувязі з жонкай брата, гандаль адлучэннямі ад царквы і катаванні). Такім чынам, ён быў перададзены свецкаму суду як «закаранелы грэшнік, амаральны нягоднік, сіманіст, падпальшчык, здраднік, забойца і спакусьнік»<ref>[http://lib.ru/HRISTIAN/ATH/TAKSIL/sacredde.txt Лео Таксиль «Священный вертеп»]</ref>. Яго аддалі пад варту Людовіку III, які некалькі месяцаў трымаў яго ў турмах Гайдэльберга і Мангейма{{sfn|Poole|1911|с=149}}. Апошні прэтэндэнт на папскі прастол у Авіньёне, Бенедыкт XIII, адмовіўся сысці ў адстаўку і быў адлучаны ад царквы. Новы Папа, [[Марцін V]], быў абраны ў 1417 годзе, што паклала канец Вялікаму расколу. == Смерць і ацэнка асобы == [[Файл:Ioann xxii antipope sarcophagus.jpg|міні|злева|Саркафаг з астанкамі антыпапы Яна XXIII у баптыстэрыі ў Фларэнцыі.]] Коса быў вызвалены ў 1418 годзе пасля таго, як сям'я Медычы выплаціла вялікі выкуп{{sfn|Schüssler|2013|с=143}}. Ён адправіўся ў Фларэнцыю, дзе падпарадкаваўся новаму Папу Марціну V, які прызначыў яго кардыналам-епіскапам Фраскаці{{sfn|Rollo-Koster|2022|с=121}}<ref>''[[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін|Корелин М. С.]]'' [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Иоанн,_римские_папы Иоанн, римские папы] {{Wayback|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%98%D0%BE%D0%B0%D0%BD%D0%BD%2C_%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%8B |date=20210806213001}} // [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона]]. — Т. XIIIа. — СПб., 1894. — С. 677.</ref>. Ян памёр у лістападзе ці снежні 1419 года{{sfn|Rollo-Koster|2022|с=121}}<ref name="автоссылка3" />. Па загадзе Козіма Медычы ў 1424—1425 гадах над яго магілай у баптыстэрыі Сан-Джавані ў Фларэнцыі быў узведзены пышны манумент, створаны скульптарамі [[Данатэла]] і Мікелоца. Папа Марцін V марна пратэставаў супраць надпісу на саркафагу: «Ян, былы Папа». Сёння гісторыкі лічаць, што заганы і злачынствы Косы былі моцна перабольшаныя яго апанентамі і ворагамі на Канстанцкім саборы, а негатыўны арэол вакол яго асобы склаўся шмат у чым дзякуючы легендам і чуткам. Як адзначае Ёган Петэр Кірш, «нягледзячы на яго свецкія погляды і небеззаганнае маральнае жыццё, жахлівыя злачынствы, у якіх яго абвінавацілі, былі, безумоўна, перабольшаныя»{{sfn|Kirsch|1910}}. Адзін з гісторыкаў зрабіў выснову, што Ян быў «вялікім чалавекам у свецкіх справах, але поўнай няўдачай і нікчэмнасцю ў духоўных»<ref name="mccabe"/>. Карл Маркс ахарактарызаваў яго як «цыніка і распусніка з ненатуральнымі пахаццямі»<ref>Архив Маркса и Энгельса, т. VI, с. 215.</ref>. Асоба Косы лічылася настолькі адыёзнай, што амаль 550 гадоў пасля яго ніводзін Папа не прымаў імя Ян (да таго — самае папулярнае сярод рымскіх Пап). У 1958 годзе кардынал Ранкалі прыняў імя Ян XXIII, тым самым канчаткова пацвердзіўшы статус Бальтазара Косы як антыпапы. Гэта таксама вырашыла блытаніну з нумарацыяй (Папы Яна XX ніколі не існавала з-за памылкі ў Сярэднявеччы). == У кіно == * «Медычы: Уладары Фларэнцыі» — тэлесерыял сумеснай вытворчасці Італіі і Вялікабрытаніі (2016-...). У ролі Яна XXIII — Стывен Уодынгтан. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ+|Иоанн, римские папы|[[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін|Корелин М. С]]}} * ''Парадисис Александр''. Жизнь и деятельность Балтазара Коссы. Папа Иоанн XXIII / Пер. с новогреч. А. Сенкевича. — М.: Изд-во Иностранной лит-ры, 1961. — 280 с.: ил. * ''Потехина И. П.'' Как стать антипапой. Балтазар Косса и его время. — СПб.: Наука, 2020. — 192 с. — (Библиотека всемирной истории). — ISBN 978-5-02-040520-2. * ''[[Дзмітрый Міхайлавіч Балашоў|Дмитрий Балашов]]''. Бальтазар Косса. (гістарычны раман з элементамі крытыкі кнігі Парадысіса) * {{Cite EB1911|wstitle=John XXIII (pope)|display=John XXIII.|volume=15|pages=437–438|first=Joseph Marie Noel|last=Valois|author-link=Noël Valois}} * ''François Charles di Uginet.'' [http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) Giovanni XXIII, antipapa] // [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў|Dizionario Biografico degli Italiani]]. — Volume 55. — Roma: Treccani, 2001. * {{cite book |last=Greenblatt |first=Stephen |author-link=Stephen Greenblatt|title=The Swerve: How the World Became Modern |publisher=W.W. Norton |year=2011 |isbn=978-0393343403 |title-link=The Swerve: How the World Became Modern |lang=en}} * {{cite encyclopedia |url=http://www.newadvent.org/cathen/08434a.htm |last=Kirsch |first=Johann Peter |title=John XXIII |encyclopedia=The Catholic Encyclopedia |publisher=Robert Appleton Company |year=1910 |lang=en}} * {{cite encyclopedia |encyclopedia=The Papacy: An Encyclopedia |volume=2: Gaius-Proxies |title=John XXIII |editor-first=Philippe |editor-last=Levillain |publisher=Routledge |year=2002 |lang=en}} * {{cite book |title=Wycliffe and Movements for Reform |first=Reginald Lane |last=Poole |authorlink=Reginald Lane Poole |publisher=Longmans, Green and Co. |year=1911 |lang=en}} * {{cite book |title=The Great Western Schism, 1378-1417: Performing Legitimacy, Performing Unity |first=Joëlle |last=Rollo-Koster |publisher=Cambridge University Press |year=2022 |isbn=9781107168947 |lang=en}} * {{cite book |chapter=Business Morality at the Dawn of Modernity: The Cases of Angelo Corbinelli and Cosimo De' Medici |first=Rudolf |last=Schüssler |pages=131-148 |title=Between Creativity and Norm-making: Tensions in the Later Middle Ages and the Early Modern Era |editor-first1=Cornelia |editor-last1=Schweiger |editor-first2=Sigrid |editor-last2=Müller |publisher=Brill |year=2013 |isbn=978-9004240681 |lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Фларэнцыі]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Манархі, якія адракліся ад прастола]] fbhbm42xbb8574k177e8j3gxhmnvu3p 5143646 5143644 2026-05-19T17:59:15Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Смерць і ацэнка асобы */ 5143646 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Ян XXIII|Папам Янам XXIII}} {{цёзкі2|Коса}} {{Іерарх | імя = Ян XXIII | арыгінал імя = {{lang-la|Ioannes XXIII}} | імя пры нараджэнні = Бальтазар Коса | арыгінал імя пры нараджэнні = Baldassarre Cossa | выява = Johannes XXIII. Gegenpapst 2.jpg | апісанне выявы = Мініяцюра з хронікі Канстанцкага сабора Ульрыха фон Рыхенталя. | царква = [[Каталіцкая царква|Рымска-каталіцкая царква]] | тытул = [[Субурбікарная дыяцэзія Фраскаці|Кардынал-епіскап Фраскаці]] | перыядпачатак = 23 чэрвеня 1419 | перыядканец = 22 снежня 1419 | папярэднік = [[Рыгор XII|Анджэла Карэр]] | пераемнік = Антоніа Панчыера | тытул_2 = [[Папа Рымскі]] (прызнаваўся як «Антыпапа», яго тытул аспрэчваецца) | перыядпачатак_2 = 17 мая 1410 | перыядканец_2 = 29 мая 1415 | папярэднік_2 = [[Аляксандр V, антыпапа|Аляксандр V]] | пераемнік_2 = [[Марцін V|Марцін V]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | каранацыя = [[25 мая]] [[1410]] | прыняцце манаства = | сан = | кардынал = [[27 лютага]] [[1402]] | герб = C o a Giovanni XXIII (Pisa).svg | Альма-матэр = [[Балонскі ўніверсітэт]] }} '''Ян XXIII''' ({{lang-la|Ioannes XXIII}}) — [[Папа Рымскі]] (пізанскай лініі) з [[17 мая]] [[1410]] па [[29 мая]] [[1415]]. Неапалітанец '''Бальтаза́р Ко́са''' ({{lang-it|Baldassarre Cossa}}; каля {{ДатаНараджэння|||1360}} ці {{ДатаНараджэння|||1370}}, [[Прачыда]], па іншых дадзеных, [[Іск’я (востраў)|Іск'я]] — 22 лістапада ці {{ДатаСмерці|22|12|1419}}, [[Фларэнцыя]]<ref>''Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др.'' [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118557882 Record #118557882] {{Wayback|url=https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118557882 |date=20210806202228}} // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.</ref><ref name="автоссылка1">[https://www.britannica.com/biography/John-XXIII John (XXIII). Antipope] {{Wayback|url=https://www.britannica.com/biography/John-XXIII |date=20200412001104}} // [[Энцыклапедыя Брытаніка|Encyclopaedia Britannica]] online.</ref>) — адзін з Пап перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. Сёння [[Каталіцкая царква]] адносіць яго да ліку [[Антыпапа|антыпапаў]]. Гістарычна «Annuario Pontificio» (штодгоднік Ватыкана) прызнаваў Яна XXIII законным пераемнікам Святога Пятра<ref>{{cite book |title=Annuario pontificio per l'anno 1942 |date=1942 |location=Rome |page=21 |quote=205. Gregorio XII, Veneto, Correr (c. 1406, cessò a. 1409, m. 1417) – Pont. a. 2, m. 6. g. 4. 206. Alessandro V, dell'Isola di Candia, Filargo (c. 1409, m. 1410). – Pont. m. 10, g. 8. 207. Giovanni XXII o XXIII o XXIV, Napoletano, Cossa (c. 1410, cessò dal pontificare 29 mag. 1415)}}</ref>. Аднак пасля абрання ў 1958 годзе Анджэла Ранкалі, які вырашыў узяць імя Ян XXIII, статус Бальтазара Косы быў перагледжаны, і цяпер ён афіцыйна лічыцца антыпапам, а кіраванне [[Рыгор XII|Грыгорыя XII]] прызнаецца законным да яго адрачэння ў 1415 годзе<ref>{{cite magazine |title=I Choose John ... |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,938062,00.html |magazine=[[Time]] |date=10 November 1958 | page=91}}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Nuremberg Chronicles f 238v 1 (Johannes XXIII).jpg|міні|злева|200px|Папа Ян XXIII. Партрэт з «[[Нюрнбергская хроніка|Нюрнбергскай хронікі]]». 1493 г.]] Бальтазар Коса нарадзіўся ў сям'і Джавані Косы, кіраўніка вострава Прачыда, які належаў [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскаму каралеўству]]{{sfn|Levillain|2002|с=851}}. Першапачаткова ён абраў ваенную кар'еру і ўдзельнічаў у анжуйска-неапалітанскай вайне (1389—1400). Двое яго братоў былі прыгавораны да смерці за пірацтва каралём Неапаля Уладзіславам<ref name="mccabe">{{cite book|author=Joseph McCabe|title=Crises in the History of the Papacy|chapter=Chapter XI. John XXIII and the Great Schism|year=1916|publisher=G.P. Putnam's Sons|chapter-url=https://books.google.com/books?id=EkX2JjO4V6sC&pg=PA221|isbn=978-0-7661-7904-2}}</ref>. Ён вывучаў права ў [[Балонскі ўніверсітэт|Балонскім універсітэце]], атрымаўшы ступень доктара грамадзянскага і [[Кананічнае права|кананічнага]] права{{sfn|Greenblatt|2011| loc=Chapter 7}}<ref name="автоссылка3">''Kirsch J. P.'' [https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/John_XXIII John XXIII] {{Wayback|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/John_XXIII |date=20191012181933}} // [[Каталіцкая энцыклапедыя|Catholic Encyclopedia]]. — Vol. 8. — New York, 1913.</ref>, неўзабаве пасля чаго прыняў [[Святар|духоўны сан]]. Імаверна, па патрабаванні сям'і ў 1392 годзе ён паступіў на службу да Папы Баніфацыя IX, спачатку працуючы ў Балонні, а затым у Рыме. У 1386 годзе ён згадваецца ў якасці каноніка сабора ў Балонні<ref name="автоссылка2">''Uginet F. C.'' [http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) Giovanni XXIII, antipapa] {{Wayback|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) |date=20190904093551}} // [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў|Dizionario Biografico degli Italiani]]. — Vol. 55. — Roma, 2001.</ref>, затым камісара і [[Вікарый|вікарыя]] мясцовага архіепіскапа. Верагодна, гэтыя пасады ён атрымаў дзякуючы роднасным сувязям з архідыяканам Балонні, кардыналам Філіпа Карафа дэла Сера. З 7 жніўня 1392 года ён знаходзіўся ў Рыме, выконваючы абавязкі папскага спальніка, а 9 снежня 1396 года быў прызначаны [[Архідыякан|архідыяканам]] Балонні. 27 лютага 1402 года Баніфацый IX узвёў Косу ў ранг [[Кардынал-дыякан|кардынала-дыякана]] царквы Святога Яўстафія<ref name="автоссылка2" />. Для набыцця кардынальскай пасады ён пазычыў 12 000 фларынаў у фларэнційскага банка [[Джавані дзі Бічы Медычы|Джавані Медычы]]. 19 студзеня 1403 года яго прызначылі [[Папскі легат|папскім легатам]] у Раманьі. Пакінуўшы Рым 17 сакавіка, ён урачыста ўехаў у Балонню 17 верасня наступнага года. Па сведчаннях сучаснікаў, яго кіраванне было суровым, але ў канчатковым выніку выгадным для Балонні і Раманьі<ref name="автоссылка2" />. Ёган Петэр Кірш апісвае Косу як чалавека «цалкам мірскіх поглядаў, амбіцыйнага, хітрага, беспрынцыпнага і амаральнага; добрага салдата, але зусім не царкоўнага дзеяча»{{sfn|Kirsch|1910}}. У гэты час Коса таксама падтрымліваў сувязі з мясцовымі бандамі рабаўнікоў, якіх выкарыстоўваў для запалохвання канкурэнтаў, што дадавала яму ўплыву і ўлады ў рэгіёне{{sfn|Greenblatt|2011| с=158}}. === Роля ў Вялікім заходнім расколе і Пізанскім саборы === Падчас Вялікага заходняга расколу, калі адначасова існавалі два Папы (у Рыме і Авіньёне), Бальтазар Коса стаў адным з сямі кардыналаў, якія ў маі 1408 года адмовіліся ад падпарадкавання Грыгорыю XII, абвінаваціўшы яго ў парушэнні клятвы не ствараць новых кардыналаў без кансультацый з імі{{sfn|Kirsch|1910}}. Аб'яднаўшыся з кардыналамі, якія падтрымлівалі авіньёнскага антыпапу [[Бенедыкт XIII, антыпапа|Бенедыкта XIII]], яны склікалі [[Пізанскі сабор]] у 1409 годзе. Мэтай сабора было пакласці канец расколу: для гэтага яны пазбавілі ўлады і Грыгорыя XII, і Бенедыкта XIII, і абралі новага Папу — [[Аляксандр V, антыпапа|Аляксандра V]]{{sfn|Kirsch|1910}}. Аднак Грыгорый і Бенедыкт праігнаравалі гэтае рашэнне, у выніку чаго ўзнікла сітуацыя з трыма адначасовымі прэтэндэнтамі на папства. === Абранне Папам === Аляксандр V раптоўна памёр 3 мая 1410 года, калі знаходзіўся ў Балонні разам з кардыналам Косам. 17 (25) мая 1410 года Коса быў абраны яго пераемнікам і прыняў імя Ян XXIII. Ён быў пасвечаны ў епіскапы ўсяго за дзень да каранацыі<ref name="автоссылка2" />. Яго прызналі ў якасці законнага Папы [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Англія|Англія]], [[Багемія|Багемія]], [[Партугалія]], частка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шэраг дзяржаў Паўночнай Італіі (уключаючы Фларэнцыю, [[Венецыянская рэспубліка|Венецыю]] і Аквілейскі патрыярхат). У 1411—1413 гадах яго падтрымлівалі Венгрыя і Польшча. Аднак Бенедыкта XIII па-ранейшаму прызнавалі ў [[Каралеўства Арагон|Арагоне]], Кастыліі, Сіцыліі і Шатландыі, а Грыгорыя XII падтрымлівалі [[Уладзіслаў (кароль Неапаля)|Уладзіслаў Неапалітанскі]], Карла I Малатэста, баварскія прынцы і некаторыя іншыя рэгіёны Германіі. Пасля свайго абрання Ян XXIII зрабіў банк Медычы афіцыйным банкам папства, што значна паспрыяла багаццю і прэстыжу гэтай сям'і<ref name="mediateca">[http://www.palazzo-medici.it/mediateca/en/Scheda_Baldassarre_Cossa "Popes and Prelates", Mediateca di Palazzo Medici]</ref>. Галоўным ворагам Яна быў кароль Неапаля Уладзіслаў, які абараняў Грыгорыя XII у Рыме. Ян правёў год у Балонні, а затым аб'яднаў сілы з [[Людовік II (кароль Неапаля)|Людовікам II Анжуйскім]] для паходу супраць Уладзіслава. Пачатковая перамога аказалася недаўгавечнай, і ў маі 1413 года Уладзіслаў вярнуў Рым, вымусіўшы Яна бегчы ў Фларэнцыю{{sfn|Kirsch|1910}}. [[Файл:Richental Papststurz.jpg|міні|290px|Дарожная аварыя з удзелам Яна XXIII. Ілюстрацыя з хронікі Канстанцкага сабора Ульрыха фон Рыхенталя.]] У Фларэнцыі Ян сустрэўся з [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонтам]], каралём рымлян (будучым імператарам), які імкнуўся пакласці канец расколу і заклікаў Яна склікаць усеагульны сабор. Ян з ваганнем пагадзіўся і 5 лістапада 1414 года ўрачыста адкрыў [[Канстанцкі сабор]]<ref name="автоссылка1" />. Праз месяц ён прыняў удзел у арышце [[Ян Гус|Яна Гуса]] і вылучэнні абвінавачванняў супраць яго (Гус быў спалены ўжо пасля ўцёкаў Яна з Канстанца). Падчас трэцяй сесіі сабор быў афіцыйна прызнаны і санкцыянаваны Грыгорыем XII. Сабор пастанавіў, што ўсе тры Папы павінны адрачыся ад прастола, каб можна было абраць аднаго новага кіраўніка Царквы<ref name="Miranda">[https://cardinals.fiu.edu/bios1419.htm Miranda, Salvador. "Cossa, Baldassare", ''The Cardinals of the Holy Roman Church'']</ref>. === Уцёкі з Канстанца і звяржэнне === 20 сакавіка 1415 года сабор запатрабаваў ад усіх Пап адрачэння<ref name="автоссылка3" />. Ян, які спачатку даў клятву адрачыся, у сакавіку таемна збег з Канстанца, пераапрануты паштальёнам<ref name="Miranda"/>. З дапамогай аўстрыйскага герцага [[Фрыдрых IV (герцаг Аўстрыі)|Фрыдрыха IV]], з якім раней заключыў дагавор аб абароне ў абмен на тытул ганфаланьера і 6 000 гульдэнаў у год<ref>''Гергей Ёне.'' История папства. — М.: Республика, 1996. — С. 186.</ref>, ён накіраваўся ўздоўж Рэйна да Шафхаўзена. Яго ўцёкі выклікалі вялікі рэзананс на саборы і моцны гнеў Жыгімонта, які абвясціў Фрыдрыха па-за законам, што прывяло да канфіскацыі яго зямель і палітычных узрушэнняў у рэгіёне (У прыватнасці, [[Аргаў]] перайшоў да Швейцарскай канфедэрацыі). Ян і Фрыдрых беглі ў [[Фрайбург-ім-Брайсгау]], які падпарадкоўваўся герцагу Аўстрыі, але там іх нагнаў лейтэнант Жыгімонта [[Людовік III (курфюрст Пфальца)|Людовік III]]. Людовік пераканаў Фрыдрыха, што ён шмат страціць, абараняючы Папу-ўцекача, і герцаг пагадзіўся здацца і вярнуцца ў Канстанц. У сваім пасланні сабору Ян прапанаваў адмовіцца ад сана пры ўмове захавання тытула пастаяннага легата ў Італіі, пенсіі ў 30 тысяч залатых фларынаў, а таксама перадачы яму Балонні, Авіньёна і іншых гарадоў. Бачачы бессэнсоўнасць перагавораў, удзельнікі сабора 20 мая 1415 года афіцыйна пазбавілі Яна XXIII улады<ref>''Гергей Ёне.'' История папства. — С. 188.</ref>. Пасля вяртання яго судзілі за [[Ерась|ерась]], [[Сіманія|сіманію]], раскол і амаральнасць і прызналі вінаватым па ўсіх пунктах. Гісторык XVIII стагоддзя Эдуард Гібон пісаў: «Больш скандальныя абвінавачанні былі схаваныя; вікарый Хрыста быў абвінавачаны толькі ў пірацтве, згвалтаванні, садаміі, забойстве і інцэсце»<ref>Gibbon, Edward. ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]'', New York: The Heritage Press, 1946, vol. 3, p. 2417</ref> (у прыватнасці, яму прыпісвалі атручэнне Аляксандра V, згвалтаванне 300 манашак, сексуальныя сувязі з жонкай брата, гандаль адлучэннямі ад царквы і катаванні). Такім чынам, ён быў перададзены свецкаму суду як «закаранелы грэшнік, амаральны нягоднік, сіманіст, падпальшчык, здраднік, забойца і спакусьнік»<ref>[http://lib.ru/HRISTIAN/ATH/TAKSIL/sacredde.txt Лео Таксиль «Священный вертеп»]</ref>. Яго аддалі пад варту Людовіку III, які некалькі месяцаў трымаў яго ў турмах Гайдэльберга і Мангейма{{sfn|Poole|1911|с=149}}. Апошні прэтэндэнт на папскі прастол у Авіньёне, Бенедыкт XIII, адмовіўся сысці ў адстаўку і быў адлучаны ад царквы. Новы Папа, [[Марцін V]], быў абраны ў 1417 годзе, што паклала канец Вялікаму расколу. == Смерць і ацэнка асобы == [[Файл:Ioann xxii antipope sarcophagus.jpg|міні|злева|[[Грабніца антыпапы Яна XXIII|Саркафаг з астанкамі антыпапы Яна XXIII]] у баптыстэрыі ў Фларэнцыі.]] Коса быў вызвалены ў 1418 годзе пасля таго, як сям'я Медычы выплаціла вялікі выкуп{{sfn|Schüssler|2013|с=143}}. Ён адправіўся ў Фларэнцыю, дзе падпарадкаваўся новаму Папу Марціну V, які прызначыў яго кардыналам-епіскапам Фраскаці{{sfn|Rollo-Koster|2022|с=121}}<ref>''[[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін|Корелин М. С.]]'' [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Иоанн,_римские_папы Иоанн, римские папы] {{Wayback|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%98%D0%BE%D0%B0%D0%BD%D0%BD%2C_%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%8B |date=20210806213001}} // [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона]]. — Т. XIIIа. — СПб., 1894. — С. 677.</ref>. Ян памёр у лістападзе ці снежні 1419 года{{sfn|Rollo-Koster|2022|с=121}}<ref name="автоссылка3" />. Па загадзе Козіма Медычы ў 1424—1425 гадах над яго магілай у баптыстэрыі Сан-Джавані ў Фларэнцыі быў узведзены пышны манумент, створаны скульптарамі [[Данатэла]] і Мікелоца. Папа Марцін V марна пратэставаў супраць надпісу на саркафагу: «Ян, былы Папа». Сёння гісторыкі лічаць, што заганы і злачынствы Косы былі моцна перабольшаныя яго апанентамі і ворагамі на Канстанцкім саборы, а негатыўны арэол вакол яго асобы склаўся шмат у чым дзякуючы легендам і чуткам. Як адзначае Ёган Петэр Кірш, «нягледзячы на яго свецкія погляды і небеззаганнае маральнае жыццё, жахлівыя злачынствы, у якіх яго абвінавацілі, былі, безумоўна, перабольшаныя»{{sfn|Kirsch|1910}}. Адзін з гісторыкаў зрабіў выснову, што Ян быў «вялікім чалавекам у свецкіх справах, але поўнай няўдачай і нікчэмнасцю ў духоўных»<ref name="mccabe"/>. Карл Маркс ахарактарызаваў яго як «цыніка і распусніка з ненатуральнымі пахаццямі»<ref>Архив Маркса и Энгельса, т. VI, с. 215.</ref>. Асоба Косы лічылася настолькі адыёзнай, што амаль 550 гадоў пасля яго ніводзін Папа не прымаў імя Ян (да таго — самае папулярнае сярод рымскіх Пап). У 1958 годзе кардынал Ранкалі прыняў імя Ян XXIII, тым самым канчаткова пацвердзіўшы статус Бальтазара Косы як антыпапы. Гэта таксама вырашыла блытаніну з нумарацыяй (Папы Яна XX ніколі не існавала з-за памылкі ў Сярэднявеччы). == У кіно == * «Медычы: Уладары Фларэнцыі» — тэлесерыял сумеснай вытворчасці Італіі і Вялікабрытаніі (2016-...). У ролі Яна XXIII — Стывен Уодынгтан. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ+|Иоанн, римские папы|[[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін|Корелин М. С]]}} * ''Парадисис Александр''. Жизнь и деятельность Балтазара Коссы. Папа Иоанн XXIII / Пер. с новогреч. А. Сенкевича. — М.: Изд-во Иностранной лит-ры, 1961. — 280 с.: ил. * ''Потехина И. П.'' Как стать антипапой. Балтазар Косса и его время. — СПб.: Наука, 2020. — 192 с. — (Библиотека всемирной истории). — ISBN 978-5-02-040520-2. * ''[[Дзмітрый Міхайлавіч Балашоў|Дмитрий Балашов]]''. Бальтазар Косса. (гістарычны раман з элементамі крытыкі кнігі Парадысіса) * {{Cite EB1911|wstitle=John XXIII (pope)|display=John XXIII.|volume=15|pages=437–438|first=Joseph Marie Noel|last=Valois|author-link=Noël Valois}} * ''François Charles di Uginet.'' [http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) Giovanni XXIII, antipapa] // [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў|Dizionario Biografico degli Italiani]]. — Volume 55. — Roma: Treccani, 2001. * {{cite book |last=Greenblatt |first=Stephen |author-link=Stephen Greenblatt|title=The Swerve: How the World Became Modern |publisher=W.W. Norton |year=2011 |isbn=978-0393343403 |title-link=The Swerve: How the World Became Modern |lang=en}} * {{cite encyclopedia |url=http://www.newadvent.org/cathen/08434a.htm |last=Kirsch |first=Johann Peter |title=John XXIII |encyclopedia=The Catholic Encyclopedia |publisher=Robert Appleton Company |year=1910 |lang=en}} * {{cite encyclopedia |encyclopedia=The Papacy: An Encyclopedia |volume=2: Gaius-Proxies |title=John XXIII |editor-first=Philippe |editor-last=Levillain |publisher=Routledge |year=2002 |lang=en}} * {{cite book |title=Wycliffe and Movements for Reform |first=Reginald Lane |last=Poole |authorlink=Reginald Lane Poole |publisher=Longmans, Green and Co. |year=1911 |lang=en}} * {{cite book |title=The Great Western Schism, 1378-1417: Performing Legitimacy, Performing Unity |first=Joëlle |last=Rollo-Koster |publisher=Cambridge University Press |year=2022 |isbn=9781107168947 |lang=en}} * {{cite book |chapter=Business Morality at the Dawn of Modernity: The Cases of Angelo Corbinelli and Cosimo De' Medici |first=Rudolf |last=Schüssler |pages=131-148 |title=Between Creativity and Norm-making: Tensions in the Later Middle Ages and the Early Modern Era |editor-first1=Cornelia |editor-last1=Schweiger |editor-first2=Sigrid |editor-last2=Müller |publisher=Brill |year=2013 |isbn=978-9004240681 |lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Фларэнцыі]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Манархі, якія адракліся ад прастола]] th5prkgdu02iysy248fbw24ghesi7dt 5143648 5143646 2026-05-19T17:59:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 5143648 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Ян XXIII|Папам Янам XXIII}} {{цёзкі2|Коса}} {{Іерарх | імя = Ян XXIII | арыгінал імя = {{lang-la|Ioannes XXIII}} | імя пры нараджэнні = Бальтазар Коса | арыгінал імя пры нараджэнні = Baldassarre Cossa | выява = Johannes XXIII. Gegenpapst 2.jpg | апісанне выявы = Мініяцюра з хронікі Канстанцкага сабора Ульрыха фон Рыхенталя. | царква = [[Каталіцкая царква|Рымска-каталіцкая царква]] | тытул = [[Субурбікарная дыяцэзія Фраскаці|Кардынал-епіскап Фраскаці]] | перыядпачатак = 23 чэрвеня 1419 | перыядканец = 22 снежня 1419 | папярэднік = [[Рыгор XII|Анджэла Карэр]] | пераемнік = Антоніа Панчыера | тытул_2 = [[Папа Рымскі]] (прызнаваўся як «Антыпапа», яго тытул аспрэчваецца) | перыядпачатак_2 = 17 мая 1410 | перыядканец_2 = 29 мая 1415 | папярэднік_2 = [[Аляксандр V, антыпапа|Аляксандр V]] | пераемнік_2 = [[Марцін V|Марцін V]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | каранацыя = [[25 мая]] [[1410]] | прыняцце манаства = | сан = | кардынал = [[27 лютага]] [[1402]] | герб = C o a Giovanni XXIII (Pisa).svg | Альма-матэр = [[Балонскі ўніверсітэт]] }} '''Ян XXIII''' ({{lang-la|Ioannes XXIII}}) — [[Папа Рымскі]] (пізанскай лініі) з [[17 мая]] [[1410]] па [[29 мая]] [[1415]]. Неапалітанец '''Бальтаза́р Ко́са''' ({{lang-it|Baldassarre Cossa}}; каля {{ДатаНараджэння|||1360}} ці {{ДатаНараджэння|||1370}}, [[Прачыда]], паводле іншых звестак, [[Іск’я (востраў)|Іск'я]] — 22 лістапада ці {{ДатаСмерці|22|12|1419}}, [[Фларэнцыя]]<ref>''Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др.'' [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118557882 Record #118557882] {{Wayback|url=https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118557882 |date=20210806202228}} // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.</ref><ref name="автоссылка1">[https://www.britannica.com/biography/John-XXIII John (XXIII). Antipope] {{Wayback|url=https://www.britannica.com/biography/John-XXIII |date=20200412001104}} // [[Энцыклапедыя Брытаніка|Encyclopaedia Britannica]] online.</ref>) — адзін з Пап перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. Сёння [[Каталіцкая царква]] адносіць яго да ліку [[Антыпапа|антыпапаў]]. Гістарычна «Annuario Pontificio» (штодгоднік Ватыкана) прызнаваў Яна XXIII законным пераемнікам Святога Пятра<ref>{{cite book |title=Annuario pontificio per l'anno 1942 |date=1942 |location=Rome |page=21 |quote=205. Gregorio XII, Veneto, Correr (c. 1406, cessò a. 1409, m. 1417) – Pont. a. 2, m. 6. g. 4. 206. Alessandro V, dell'Isola di Candia, Filargo (c. 1409, m. 1410). – Pont. m. 10, g. 8. 207. Giovanni XXII o XXIII o XXIV, Napoletano, Cossa (c. 1410, cessò dal pontificare 29 mag. 1415)}}</ref>. Аднак пасля абрання ў 1958 годзе Анджэла Ранкалі, які вырашыў узяць імя Ян XXIII, статус Бальтазара Косы быў перагледжаны, і цяпер ён афіцыйна лічыцца антыпапам, а кіраванне [[Рыгор XII|Грыгорыя XII]] прызнаецца законным да яго адрачэння ў 1415 годзе<ref>{{cite magazine |title=I Choose John ... |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,938062,00.html |magazine=[[Time]] |date=10 November 1958 | page=91}}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Nuremberg Chronicles f 238v 1 (Johannes XXIII).jpg|міні|злева|200px|Папа Ян XXIII. Партрэт з «[[Нюрнбергская хроніка|Нюрнбергскай хронікі]]». 1493 г.]] Бальтазар Коса нарадзіўся ў сям'і Джавані Косы, кіраўніка вострава Прачыда, які належаў [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскаму каралеўству]]{{sfn|Levillain|2002|с=851}}. Першапачаткова ён абраў ваенную кар'еру і ўдзельнічаў у анжуйска-неапалітанскай вайне (1389—1400). Двое яго братоў былі прыгавораны да смерці за пірацтва каралём Неапаля Уладзіславам<ref name="mccabe">{{cite book|author=Joseph McCabe|title=Crises in the History of the Papacy|chapter=Chapter XI. John XXIII and the Great Schism|year=1916|publisher=G.P. Putnam's Sons|chapter-url=https://books.google.com/books?id=EkX2JjO4V6sC&pg=PA221|isbn=978-0-7661-7904-2}}</ref>. Ён вывучаў права ў [[Балонскі ўніверсітэт|Балонскім універсітэце]], атрымаўшы ступень доктара грамадзянскага і [[Кананічнае права|кананічнага]] права{{sfn|Greenblatt|2011| loc=Chapter 7}}<ref name="автоссылка3">''Kirsch J. P.'' [https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/John_XXIII John XXIII] {{Wayback|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/John_XXIII |date=20191012181933}} // [[Каталіцкая энцыклапедыя|Catholic Encyclopedia]]. — Vol. 8. — New York, 1913.</ref>, неўзабаве пасля чаго прыняў [[Святар|духоўны сан]]. Імаверна, па патрабаванні сям'і ў 1392 годзе ён паступіў на службу да Папы Баніфацыя IX, спачатку працуючы ў Балонні, а затым у Рыме. У 1386 годзе ён згадваецца ў якасці каноніка сабора ў Балонні<ref name="автоссылка2">''Uginet F. C.'' [http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) Giovanni XXIII, antipapa] {{Wayback|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) |date=20190904093551}} // [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў|Dizionario Biografico degli Italiani]]. — Vol. 55. — Roma, 2001.</ref>, затым камісара і [[Вікарый|вікарыя]] мясцовага архіепіскапа. Верагодна, гэтыя пасады ён атрымаў дзякуючы роднасным сувязям з архідыяканам Балонні, кардыналам Філіпа Карафа дэла Сера. З 7 жніўня 1392 года ён знаходзіўся ў Рыме, выконваючы абавязкі папскага спальніка, а 9 снежня 1396 года быў прызначаны [[Архідыякан|архідыяканам]] Балонні. 27 лютага 1402 года Баніфацый IX узвёў Косу ў ранг [[Кардынал-дыякан|кардынала-дыякана]] царквы Святога Яўстафія<ref name="автоссылка2" />. Для набыцця кардынальскай пасады ён пазычыў 12 000 фларынаў у фларэнційскага банка [[Джавані дзі Бічы Медычы|Джавані Медычы]]. 19 студзеня 1403 года яго прызначылі [[Папскі легат|папскім легатам]] у Раманьі. Пакінуўшы Рым 17 сакавіка, ён урачыста ўехаў у Балонню 17 верасня наступнага года. Па сведчаннях сучаснікаў, яго кіраванне было суровым, але ў канчатковым выніку выгадным для Балонні і Раманьі<ref name="автоссылка2" />. Ёган Петэр Кірш апісвае Косу як чалавека «цалкам мірскіх поглядаў, амбіцыйнага, хітрага, беспрынцыпнага і амаральнага; добрага салдата, але зусім не царкоўнага дзеяча»{{sfn|Kirsch|1910}}. У гэты час Коса таксама падтрымліваў сувязі з мясцовымі бандамі рабаўнікоў, якіх выкарыстоўваў для запалохвання канкурэнтаў, што дадавала яму ўплыву і ўлады ў рэгіёне{{sfn|Greenblatt|2011| с=158}}. === Роля ў Вялікім заходнім расколе і Пізанскім саборы === Падчас Вялікага заходняга расколу, калі адначасова існавалі два Папы (у Рыме і Авіньёне), Бальтазар Коса стаў адным з сямі кардыналаў, якія ў маі 1408 года адмовіліся ад падпарадкавання Грыгорыю XII, абвінаваціўшы яго ў парушэнні клятвы не ствараць новых кардыналаў без кансультацый з імі{{sfn|Kirsch|1910}}. Аб'яднаўшыся з кардыналамі, якія падтрымлівалі авіньёнскага антыпапу [[Бенедыкт XIII, антыпапа|Бенедыкта XIII]], яны склікалі [[Пізанскі сабор]] у 1409 годзе. Мэтай сабора было пакласці канец расколу: для гэтага яны пазбавілі ўлады і Грыгорыя XII, і Бенедыкта XIII, і абралі новага Папу — [[Аляксандр V, антыпапа|Аляксандра V]]{{sfn|Kirsch|1910}}. Аднак Грыгорый і Бенедыкт праігнаравалі гэтае рашэнне, у выніку чаго ўзнікла сітуацыя з трыма адначасовымі прэтэндэнтамі на папства. === Абранне Папам === Аляксандр V раптоўна памёр 3 мая 1410 года, калі знаходзіўся ў Балонні разам з кардыналам Косам. 17 (25) мая 1410 года Коса быў абраны яго пераемнікам і прыняў імя Ян XXIII. Ён быў пасвечаны ў епіскапы ўсяго за дзень да каранацыі<ref name="автоссылка2" />. Яго прызналі ў якасці законнага Папы [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Англія|Англія]], [[Багемія|Багемія]], [[Партугалія]], частка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шэраг дзяржаў Паўночнай Італіі (уключаючы Фларэнцыю, [[Венецыянская рэспубліка|Венецыю]] і Аквілейскі патрыярхат). У 1411—1413 гадах яго падтрымлівалі Венгрыя і Польшча. Аднак Бенедыкта XIII па-ранейшаму прызнавалі ў [[Каралеўства Арагон|Арагоне]], Кастыліі, Сіцыліі і Шатландыі, а Грыгорыя XII падтрымлівалі [[Уладзіслаў (кароль Неапаля)|Уладзіслаў Неапалітанскі]], Карла I Малатэста, баварскія прынцы і некаторыя іншыя рэгіёны Германіі. Пасля свайго абрання Ян XXIII зрабіў банк Медычы афіцыйным банкам папства, што значна паспрыяла багаццю і прэстыжу гэтай сям'і<ref name="mediateca">[http://www.palazzo-medici.it/mediateca/en/Scheda_Baldassarre_Cossa "Popes and Prelates", Mediateca di Palazzo Medici]</ref>. Галоўным ворагам Яна быў кароль Неапаля Уладзіслаў, які абараняў Грыгорыя XII у Рыме. Ян правёў год у Балонні, а затым аб'яднаў сілы з [[Людовік II (кароль Неапаля)|Людовікам II Анжуйскім]] для паходу супраць Уладзіслава. Пачатковая перамога аказалася недаўгавечнай, і ў маі 1413 года Уладзіслаў вярнуў Рым, вымусіўшы Яна бегчы ў Фларэнцыю{{sfn|Kirsch|1910}}. [[Файл:Richental Papststurz.jpg|міні|290px|Дарожная аварыя з удзелам Яна XXIII. Ілюстрацыя з хронікі Канстанцкага сабора Ульрыха фон Рыхенталя.]] У Фларэнцыі Ян сустрэўся з [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонтам]], каралём рымлян (будучым імператарам), які імкнуўся пакласці канец расколу і заклікаў Яна склікаць усеагульны сабор. Ян з ваганнем пагадзіўся і 5 лістапада 1414 года ўрачыста адкрыў [[Канстанцкі сабор]]<ref name="автоссылка1" />. Праз месяц ён прыняў удзел у арышце [[Ян Гус|Яна Гуса]] і вылучэнні абвінавачванняў супраць яго (Гус быў спалены ўжо пасля ўцёкаў Яна з Канстанца). Падчас трэцяй сесіі сабор быў афіцыйна прызнаны і санкцыянаваны Грыгорыем XII. Сабор пастанавіў, што ўсе тры Папы павінны адрачыся ад прастола, каб можна было абраць аднаго новага кіраўніка Царквы<ref name="Miranda">[https://cardinals.fiu.edu/bios1419.htm Miranda, Salvador. "Cossa, Baldassare", ''The Cardinals of the Holy Roman Church'']</ref>. === Уцёкі з Канстанца і звяржэнне === 20 сакавіка 1415 года сабор запатрабаваў ад усіх Пап адрачэння<ref name="автоссылка3" />. Ян, які спачатку даў клятву адрачыся, у сакавіку таемна збег з Канстанца, пераапрануты паштальёнам<ref name="Miranda"/>. З дапамогай аўстрыйскага герцага [[Фрыдрых IV (герцаг Аўстрыі)|Фрыдрыха IV]], з якім раней заключыў дагавор аб абароне ў абмен на тытул ганфаланьера і 6 000 гульдэнаў у год<ref>''Гергей Ёне.'' История папства. — М.: Республика, 1996. — С. 186.</ref>, ён накіраваўся ўздоўж Рэйна да Шафхаўзена. Яго ўцёкі выклікалі вялікі рэзананс на саборы і моцны гнеў Жыгімонта, які абвясціў Фрыдрыха па-за законам, што прывяло да канфіскацыі яго зямель і палітычных узрушэнняў у рэгіёне (У прыватнасці, [[Аргаў]] перайшоў да Швейцарскай канфедэрацыі). Ян і Фрыдрых беглі ў [[Фрайбург-ім-Брайсгау]], які падпарадкоўваўся герцагу Аўстрыі, але там іх нагнаў лейтэнант Жыгімонта [[Людовік III (курфюрст Пфальца)|Людовік III]]. Людовік пераканаў Фрыдрыха, што ён шмат страціць, абараняючы Папу-ўцекача, і герцаг пагадзіўся здацца і вярнуцца ў Канстанц. У сваім пасланні сабору Ян прапанаваў адмовіцца ад сана пры ўмове захавання тытула пастаяннага легата ў Італіі, пенсіі ў 30 тысяч залатых фларынаў, а таксама перадачы яму Балонні, Авіньёна і іншых гарадоў. Бачачы бессэнсоўнасць перагавораў, удзельнікі сабора 20 мая 1415 года афіцыйна пазбавілі Яна XXIII улады<ref>''Гергей Ёне.'' История папства. — С. 188.</ref>. Пасля вяртання яго судзілі за [[Ерась|ерась]], [[Сіманія|сіманію]], раскол і амаральнасць і прызналі вінаватым па ўсіх пунктах. Гісторык XVIII стагоддзя Эдуард Гібон пісаў: «Больш скандальныя абвінавачанні былі схаваныя; вікарый Хрыста быў абвінавачаны толькі ў пірацтве, згвалтаванні, садаміі, забойстве і інцэсце»<ref>Gibbon, Edward. ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]'', New York: The Heritage Press, 1946, vol. 3, p. 2417</ref> (у прыватнасці, яму прыпісвалі атручэнне Аляксандра V, згвалтаванне 300 манашак, сексуальныя сувязі з жонкай брата, гандаль адлучэннямі ад царквы і катаванні). Такім чынам, ён быў перададзены свецкаму суду як «закаранелы грэшнік, амаральны нягоднік, сіманіст, падпальшчык, здраднік, забойца і спакусьнік»<ref>[http://lib.ru/HRISTIAN/ATH/TAKSIL/sacredde.txt Лео Таксиль «Священный вертеп»]</ref>. Яго аддалі пад варту Людовіку III, які некалькі месяцаў трымаў яго ў турмах Гайдэльберга і Мангейма{{sfn|Poole|1911|с=149}}. Апошні прэтэндэнт на папскі прастол у Авіньёне, Бенедыкт XIII, адмовіўся сысці ў адстаўку і быў адлучаны ад царквы. Новы Папа, [[Марцін V]], быў абраны ў 1417 годзе, што паклала канец Вялікаму расколу. == Смерць і ацэнка асобы == [[Файл:Ioann xxii antipope sarcophagus.jpg|міні|злева|[[Грабніца антыпапы Яна XXIII|Саркафаг з астанкамі антыпапы Яна XXIII]] у баптыстэрыі ў Фларэнцыі.]] Коса быў вызвалены ў 1418 годзе пасля таго, як сям'я Медычы выплаціла вялікі выкуп{{sfn|Schüssler|2013|с=143}}. Ён адправіўся ў Фларэнцыю, дзе падпарадкаваўся новаму Папу Марціну V, які прызначыў яго кардыналам-епіскапам Фраскаці{{sfn|Rollo-Koster|2022|с=121}}<ref>''[[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін|Корелин М. С.]]'' [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Иоанн,_римские_папы Иоанн, римские папы] {{Wayback|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%98%D0%BE%D0%B0%D0%BD%D0%BD%2C_%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%8B |date=20210806213001}} // [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона]]. — Т. XIIIа. — СПб., 1894. — С. 677.</ref>. Ян памёр у лістападзе ці снежні 1419 года{{sfn|Rollo-Koster|2022|с=121}}<ref name="автоссылка3" />. Па загадзе Козіма Медычы ў 1424—1425 гадах над яго магілай у баптыстэрыі Сан-Джавані ў Фларэнцыі быў узведзены пышны манумент, створаны скульптарамі [[Данатэла]] і Мікелоца. Папа Марцін V марна пратэставаў супраць надпісу на саркафагу: «Ян, былы Папа». Сёння гісторыкі лічаць, што заганы і злачынствы Косы былі моцна перабольшаныя яго апанентамі і ворагамі на Канстанцкім саборы, а негатыўны арэол вакол яго асобы склаўся шмат у чым дзякуючы легендам і чуткам. Як адзначае Ёган Петэр Кірш, «нягледзячы на яго свецкія погляды і небеззаганнае маральнае жыццё, жахлівыя злачынствы, у якіх яго абвінавацілі, былі, безумоўна, перабольшаныя»{{sfn|Kirsch|1910}}. Адзін з гісторыкаў зрабіў выснову, што Ян быў «вялікім чалавекам у свецкіх справах, але поўнай няўдачай і нікчэмнасцю ў духоўных»<ref name="mccabe"/>. Карл Маркс ахарактарызаваў яго як «цыніка і распусніка з ненатуральнымі пахаццямі»<ref>Архив Маркса и Энгельса, т. VI, с. 215.</ref>. Асоба Косы лічылася настолькі адыёзнай, што амаль 550 гадоў пасля яго ніводзін Папа не прымаў імя Ян (да таго — самае папулярнае сярод рымскіх Пап). У 1958 годзе кардынал Ранкалі прыняў імя Ян XXIII, тым самым канчаткова пацвердзіўшы статус Бальтазара Косы як антыпапы. Гэта таксама вырашыла блытаніну з нумарацыяй (Папы Яна XX ніколі не існавала з-за памылкі ў Сярэднявеччы). == У кіно == * «Медычы: Уладары Фларэнцыі» — тэлесерыял сумеснай вытворчасці Італіі і Вялікабрытаніі (2016-...). У ролі Яна XXIII — Стывен Уодынгтан. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ+|Иоанн, римские папы|[[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін|Корелин М. С]]}} * ''Парадисис Александр''. Жизнь и деятельность Балтазара Коссы. Папа Иоанн XXIII / Пер. с новогреч. А. Сенкевича. — М.: Изд-во Иностранной лит-ры, 1961. — 280 с.: ил. * ''Потехина И. П.'' Как стать антипапой. Балтазар Косса и его время. — СПб.: Наука, 2020. — 192 с. — (Библиотека всемирной истории). — ISBN 978-5-02-040520-2. * ''[[Дзмітрый Міхайлавіч Балашоў|Дмитрий Балашов]]''. Бальтазар Косса. (гістарычны раман з элементамі крытыкі кнігі Парадысіса) * {{Cite EB1911|wstitle=John XXIII (pope)|display=John XXIII.|volume=15|pages=437–438|first=Joseph Marie Noel|last=Valois|author-link=Noël Valois}} * ''François Charles di Uginet.'' [http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) Giovanni XXIII, antipapa] // [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў|Dizionario Biografico degli Italiani]]. — Volume 55. — Roma: Treccani, 2001. * {{cite book |last=Greenblatt |first=Stephen |author-link=Stephen Greenblatt|title=The Swerve: How the World Became Modern |publisher=W.W. Norton |year=2011 |isbn=978-0393343403 |title-link=The Swerve: How the World Became Modern |lang=en}} * {{cite encyclopedia |url=http://www.newadvent.org/cathen/08434a.htm |last=Kirsch |first=Johann Peter |title=John XXIII |encyclopedia=The Catholic Encyclopedia |publisher=Robert Appleton Company |year=1910 |lang=en}} * {{cite encyclopedia |encyclopedia=The Papacy: An Encyclopedia |volume=2: Gaius-Proxies |title=John XXIII |editor-first=Philippe |editor-last=Levillain |publisher=Routledge |year=2002 |lang=en}} * {{cite book |title=Wycliffe and Movements for Reform |first=Reginald Lane |last=Poole |authorlink=Reginald Lane Poole |publisher=Longmans, Green and Co. |year=1911 |lang=en}} * {{cite book |title=The Great Western Schism, 1378-1417: Performing Legitimacy, Performing Unity |first=Joëlle |last=Rollo-Koster |publisher=Cambridge University Press |year=2022 |isbn=9781107168947 |lang=en}} * {{cite book |chapter=Business Morality at the Dawn of Modernity: The Cases of Angelo Corbinelli and Cosimo De' Medici |first=Rudolf |last=Schüssler |pages=131-148 |title=Between Creativity and Norm-making: Tensions in the Later Middle Ages and the Early Modern Era |editor-first1=Cornelia |editor-last1=Schweiger |editor-first2=Sigrid |editor-last2=Müller |publisher=Brill |year=2013 |isbn=978-9004240681 |lang=en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Фларэнцыі]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Манархі, якія адракліся ад прастола]] 8i0osne84tfki32rlgz1r8ua8cftwdb 5143653 5143648 2026-05-19T18:03:53Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 /* Літаратура */ 5143653 wikitext text/x-wiki {{не блытаць|Ян XXIII|Папам Янам XXIII}} {{цёзкі2|Коса}} {{Іерарх | імя = Ян XXIII | арыгінал імя = {{lang-la|Ioannes XXIII}} | імя пры нараджэнні = Бальтазар Коса | арыгінал імя пры нараджэнні = Baldassarre Cossa | выява = Johannes XXIII. Gegenpapst 2.jpg | апісанне выявы = Мініяцюра з хронікі Канстанцкага сабора Ульрыха фон Рыхенталя. | царква = [[Каталіцкая царква|Рымска-каталіцкая царква]] | тытул = [[Субурбікарная дыяцэзія Фраскаці|Кардынал-епіскап Фраскаці]] | перыядпачатак = 23 чэрвеня 1419 | перыядканец = 22 снежня 1419 | папярэднік = [[Рыгор XII|Анджэла Карэр]] | пераемнік = Антоніа Панчыера | тытул_2 = [[Папа Рымскі]] (прызнаваўся як «Антыпапа», яго тытул аспрэчваецца) | перыядпачатак_2 = 17 мая 1410 | перыядканец_2 = 29 мая 1415 | папярэднік_2 = [[Аляксандр V, антыпапа|Аляксандр V]] | пераемнік_2 = [[Марцін V|Марцін V]] | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | каранацыя = [[25 мая]] [[1410]] | прыняцце манаства = | сан = | кардынал = [[27 лютага]] [[1402]] | герб = C o a Giovanni XXIII (Pisa).svg | Альма-матэр = [[Балонскі ўніверсітэт]] }} '''Ян XXIII''' ({{lang-la|Ioannes XXIII}}) — [[Папа Рымскі]] (пізанскай лініі) з [[17 мая]] [[1410]] па [[29 мая]] [[1415]]. Неапалітанец '''Бальтаза́р Ко́са''' ({{lang-it|Baldassarre Cossa}}; каля {{ДатаНараджэння|||1360}} ці {{ДатаНараджэння|||1370}}, [[Прачыда]], паводле іншых звестак, [[Іск’я (востраў)|Іск'я]] — 22 лістапада ці {{ДатаСмерці|22|12|1419}}, [[Фларэнцыя]]<ref>''Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др.'' [https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118557882 Record #118557882] {{Wayback|url=https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D118557882 |date=20210806202228}} // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.</ref><ref name="автоссылка1">[https://www.britannica.com/biography/John-XXIII John (XXIII). Antipope] {{Wayback|url=https://www.britannica.com/biography/John-XXIII |date=20200412001104}} // [[Энцыклапедыя Брытаніка|Encyclopaedia Britannica]] online.</ref>) — адзін з Пап перыяду [[Вялікі заходні раскол|Вялікага заходняга расколу]]. Сёння [[Каталіцкая царква]] адносіць яго да ліку [[Антыпапа|антыпапаў]]. Гістарычна «Annuario Pontificio» (штодгоднік Ватыкана) прызнаваў Яна XXIII законным пераемнікам Святога Пятра<ref>{{cite book |title=Annuario pontificio per l'anno 1942 |date=1942 |location=Rome |page=21 |quote=205. Gregorio XII, Veneto, Correr (c. 1406, cessò a. 1409, m. 1417) – Pont. a. 2, m. 6. g. 4. 206. Alessandro V, dell'Isola di Candia, Filargo (c. 1409, m. 1410). – Pont. m. 10, g. 8. 207. Giovanni XXII o XXIII o XXIV, Napoletano, Cossa (c. 1410, cessò dal pontificare 29 mag. 1415)}}</ref>. Аднак пасля абрання ў 1958 годзе Анджэла Ранкалі, які вырашыў узяць імя Ян XXIII, статус Бальтазара Косы быў перагледжаны, і цяпер ён афіцыйна лічыцца антыпапам, а кіраванне [[Рыгор XII|Грыгорыя XII]] прызнаецца законным да яго адрачэння ў 1415 годзе<ref>{{cite magazine |title=I Choose John ... |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,938062,00.html |magazine=[[Time]] |date=10 November 1958 | page=91}}</ref>. == Біяграфія == [[Файл:Nuremberg Chronicles f 238v 1 (Johannes XXIII).jpg|міні|злева|200px|Папа Ян XXIII. Партрэт з «[[Нюрнбергская хроніка|Нюрнбергскай хронікі]]». 1493 г.]] Бальтазар Коса нарадзіўся ў сям'і Джавані Косы, кіраўніка вострава Прачыда, які належаў [[Неапалітанскае каралеўства|Неапалітанскаму каралеўству]]{{sfn|Levillain|2002|с=851}}. Першапачаткова ён абраў ваенную кар'еру і ўдзельнічаў у анжуйска-неапалітанскай вайне (1389—1400). Двое яго братоў былі прыгавораны да смерці за пірацтва каралём Неапаля Уладзіславам<ref name="mccabe">{{cite book|author=Joseph McCabe|title=Crises in the History of the Papacy|chapter=Chapter XI. John XXIII and the Great Schism|year=1916|publisher=G.P. Putnam's Sons|chapter-url=https://books.google.com/books?id=EkX2JjO4V6sC&pg=PA221|isbn=978-0-7661-7904-2}}</ref>. Ён вывучаў права ў [[Балонскі ўніверсітэт|Балонскім універсітэце]], атрымаўшы ступень доктара грамадзянскага і [[Кананічнае права|кананічнага]] права{{sfn|Greenblatt|2011| loc=Chapter 7}}<ref name="автоссылка3">''Kirsch J. P.'' [https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/John_XXIII John XXIII] {{Wayback|url=https://en.wikisource.org/wiki/Catholic_Encyclopedia_(1913)/John_XXIII |date=20191012181933}} // [[Каталіцкая энцыклапедыя|Catholic Encyclopedia]]. — Vol. 8. — New York, 1913.</ref>, неўзабаве пасля чаго прыняў [[Святар|духоўны сан]]. Імаверна, па патрабаванні сям'і ў 1392 годзе ён паступіў на службу да Папы Баніфацыя IX, спачатку працуючы ў Балонні, а затым у Рыме. У 1386 годзе ён згадваецца ў якасці каноніка сабора ў Балонні<ref name="автоссылка2">''Uginet F. C.'' [http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) Giovanni XXIII, antipapa] {{Wayback|url=http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) |date=20190904093551}} // [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў|Dizionario Biografico degli Italiani]]. — Vol. 55. — Roma, 2001.</ref>, затым камісара і [[Вікарый|вікарыя]] мясцовага архіепіскапа. Верагодна, гэтыя пасады ён атрымаў дзякуючы роднасным сувязям з архідыяканам Балонні, кардыналам Філіпа Карафа дэла Сера. З 7 жніўня 1392 года ён знаходзіўся ў Рыме, выконваючы абавязкі папскага спальніка, а 9 снежня 1396 года быў прызначаны [[Архідыякан|архідыяканам]] Балонні. 27 лютага 1402 года Баніфацый IX узвёў Косу ў ранг [[Кардынал-дыякан|кардынала-дыякана]] царквы Святога Яўстафія<ref name="автоссылка2" />. Для набыцця кардынальскай пасады ён пазычыў 12 000 фларынаў у фларэнційскага банка [[Джавані дзі Бічы Медычы|Джавані Медычы]]. 19 студзеня 1403 года яго прызначылі [[Папскі легат|папскім легатам]] у Раманьі. Пакінуўшы Рым 17 сакавіка, ён урачыста ўехаў у Балонню 17 верасня наступнага года. Па сведчаннях сучаснікаў, яго кіраванне было суровым, але ў канчатковым выніку выгадным для Балонні і Раманьі<ref name="автоссылка2" />. Ёган Петэр Кірш апісвае Косу як чалавека «цалкам мірскіх поглядаў, амбіцыйнага, хітрага, беспрынцыпнага і амаральнага; добрага салдата, але зусім не царкоўнага дзеяча»{{sfn|Kirsch|1910}}. У гэты час Коса таксама падтрымліваў сувязі з мясцовымі бандамі рабаўнікоў, якіх выкарыстоўваў для запалохвання канкурэнтаў, што дадавала яму ўплыву і ўлады ў рэгіёне{{sfn|Greenblatt|2011| с=158}}. === Роля ў Вялікім заходнім расколе і Пізанскім саборы === Падчас Вялікага заходняга расколу, калі адначасова існавалі два Папы (у Рыме і Авіньёне), Бальтазар Коса стаў адным з сямі кардыналаў, якія ў маі 1408 года адмовіліся ад падпарадкавання Грыгорыю XII, абвінаваціўшы яго ў парушэнні клятвы не ствараць новых кардыналаў без кансультацый з імі{{sfn|Kirsch|1910}}. Аб'яднаўшыся з кардыналамі, якія падтрымлівалі авіньёнскага антыпапу [[Бенедыкт XIII, антыпапа|Бенедыкта XIII]], яны склікалі [[Пізанскі сабор]] у 1409 годзе. Мэтай сабора было пакласці канец расколу: для гэтага яны пазбавілі ўлады і Грыгорыя XII, і Бенедыкта XIII, і абралі новага Папу — [[Аляксандр V, антыпапа|Аляксандра V]]{{sfn|Kirsch|1910}}. Аднак Грыгорый і Бенедыкт праігнаравалі гэтае рашэнне, у выніку чаго ўзнікла сітуацыя з трыма адначасовымі прэтэндэнтамі на папства. === Абранне Папам === Аляксандр V раптоўна памёр 3 мая 1410 года, калі знаходзіўся ў Балонні разам з кардыналам Косам. 17 (25) мая 1410 года Коса быў абраны яго пераемнікам і прыняў імя Ян XXIII. Ён быў пасвечаны ў епіскапы ўсяго за дзень да каранацыі<ref name="автоссылка2" />. Яго прызналі ў якасці законнага Папы [[Каралеўства Францыя|Францыя]], [[Каралеўства Англія|Англія]], [[Багемія|Багемія]], [[Партугалія]], частка [[Свяшчэнная Рымская імперыя|Свяшчэннай Рымскай імперыі]] і шэраг дзяржаў Паўночнай Італіі (уключаючы Фларэнцыю, [[Венецыянская рэспубліка|Венецыю]] і Аквілейскі патрыярхат). У 1411—1413 гадах яго падтрымлівалі Венгрыя і Польшча. Аднак Бенедыкта XIII па-ранейшаму прызнавалі ў [[Каралеўства Арагон|Арагоне]], Кастыліі, Сіцыліі і Шатландыі, а Грыгорыя XII падтрымлівалі [[Уладзіслаў (кароль Неапаля)|Уладзіслаў Неапалітанскі]], Карла I Малатэста, баварскія прынцы і некаторыя іншыя рэгіёны Германіі. Пасля свайго абрання Ян XXIII зрабіў банк Медычы афіцыйным банкам папства, што значна паспрыяла багаццю і прэстыжу гэтай сям'і<ref name="mediateca">[http://www.palazzo-medici.it/mediateca/en/Scheda_Baldassarre_Cossa "Popes and Prelates", Mediateca di Palazzo Medici]</ref>. Галоўным ворагам Яна быў кароль Неапаля Уладзіслаў, які абараняў Грыгорыя XII у Рыме. Ян правёў год у Балонні, а затым аб'яднаў сілы з [[Людовік II (кароль Неапаля)|Людовікам II Анжуйскім]] для паходу супраць Уладзіслава. Пачатковая перамога аказалася недаўгавечнай, і ў маі 1413 года Уладзіслаў вярнуў Рым, вымусіўшы Яна бегчы ў Фларэнцыю{{sfn|Kirsch|1910}}. [[Файл:Richental Papststurz.jpg|міні|290px|Дарожная аварыя з удзелам Яна XXIII. Ілюстрацыя з хронікі Канстанцкага сабора Ульрыха фон Рыхенталя.]] У Фларэнцыі Ян сустрэўся з [[Жыгімонт I Люксембург|Жыгімонтам]], каралём рымлян (будучым імператарам), які імкнуўся пакласці канец расколу і заклікаў Яна склікаць усеагульны сабор. Ян з ваганнем пагадзіўся і 5 лістапада 1414 года ўрачыста адкрыў [[Канстанцкі сабор]]<ref name="автоссылка1" />. Праз месяц ён прыняў удзел у арышце [[Ян Гус|Яна Гуса]] і вылучэнні абвінавачванняў супраць яго (Гус быў спалены ўжо пасля ўцёкаў Яна з Канстанца). Падчас трэцяй сесіі сабор быў афіцыйна прызнаны і санкцыянаваны Грыгорыем XII. Сабор пастанавіў, што ўсе тры Папы павінны адрачыся ад прастола, каб можна было абраць аднаго новага кіраўніка Царквы<ref name="Miranda">[https://cardinals.fiu.edu/bios1419.htm Miranda, Salvador. "Cossa, Baldassare", ''The Cardinals of the Holy Roman Church'']</ref>. === Уцёкі з Канстанца і звяржэнне === 20 сакавіка 1415 года сабор запатрабаваў ад усіх Пап адрачэння<ref name="автоссылка3" />. Ян, які спачатку даў клятву адрачыся, у сакавіку таемна збег з Канстанца, пераапрануты паштальёнам<ref name="Miranda"/>. З дапамогай аўстрыйскага герцага [[Фрыдрых IV (герцаг Аўстрыі)|Фрыдрыха IV]], з якім раней заключыў дагавор аб абароне ў абмен на тытул ганфаланьера і 6 000 гульдэнаў у год<ref>''Гергей Ёне.'' История папства. — М.: Республика, 1996. — С. 186.</ref>, ён накіраваўся ўздоўж Рэйна да Шафхаўзена. Яго ўцёкі выклікалі вялікі рэзананс на саборы і моцны гнеў Жыгімонта, які абвясціў Фрыдрыха па-за законам, што прывяло да канфіскацыі яго зямель і палітычных узрушэнняў у рэгіёне (У прыватнасці, [[Аргаў]] перайшоў да Швейцарскай канфедэрацыі). Ян і Фрыдрых беглі ў [[Фрайбург-ім-Брайсгау]], які падпарадкоўваўся герцагу Аўстрыі, але там іх нагнаў лейтэнант Жыгімонта [[Людовік III (курфюрст Пфальца)|Людовік III]]. Людовік пераканаў Фрыдрыха, што ён шмат страціць, абараняючы Папу-ўцекача, і герцаг пагадзіўся здацца і вярнуцца ў Канстанц. У сваім пасланні сабору Ян прапанаваў адмовіцца ад сана пры ўмове захавання тытула пастаяннага легата ў Італіі, пенсіі ў 30 тысяч залатых фларынаў, а таксама перадачы яму Балонні, Авіньёна і іншых гарадоў. Бачачы бессэнсоўнасць перагавораў, удзельнікі сабора 20 мая 1415 года афіцыйна пазбавілі Яна XXIII улады<ref>''Гергей Ёне.'' История папства. — С. 188.</ref>. Пасля вяртання яго судзілі за [[Ерась|ерась]], [[Сіманія|сіманію]], раскол і амаральнасць і прызналі вінаватым па ўсіх пунктах. Гісторык XVIII стагоддзя Эдуард Гібон пісаў: «Больш скандальныя абвінавачанні былі схаваныя; вікарый Хрыста быў абвінавачаны толькі ў пірацтве, згвалтаванні, садаміі, забойстве і інцэсце»<ref>Gibbon, Edward. ''[[The History of the Decline and Fall of the Roman Empire]]'', New York: The Heritage Press, 1946, vol. 3, p. 2417</ref> (у прыватнасці, яму прыпісвалі атручэнне Аляксандра V, згвалтаванне 300 манашак, сексуальныя сувязі з жонкай брата, гандаль адлучэннямі ад царквы і катаванні). Такім чынам, ён быў перададзены свецкаму суду як «закаранелы грэшнік, амаральны нягоднік, сіманіст, падпальшчык, здраднік, забойца і спакусьнік»<ref>[http://lib.ru/HRISTIAN/ATH/TAKSIL/sacredde.txt Лео Таксиль «Священный вертеп»]</ref>. Яго аддалі пад варту Людовіку III, які некалькі месяцаў трымаў яго ў турмах Гайдэльберга і Мангейма{{sfn|Poole|1911|с=149}}. Апошні прэтэндэнт на папскі прастол у Авіньёне, Бенедыкт XIII, адмовіўся сысці ў адстаўку і быў адлучаны ад царквы. Новы Папа, [[Марцін V]], быў абраны ў 1417 годзе, што паклала канец Вялікаму расколу. == Смерць і ацэнка асобы == [[Файл:Ioann xxii antipope sarcophagus.jpg|міні|злева|[[Грабніца антыпапы Яна XXIII|Саркафаг з астанкамі антыпапы Яна XXIII]] у баптыстэрыі ў Фларэнцыі.]] Коса быў вызвалены ў 1418 годзе пасля таго, як сям'я Медычы выплаціла вялікі выкуп{{sfn|Schüssler|2013|с=143}}. Ён адправіўся ў Фларэнцыю, дзе падпарадкаваўся новаму Папу Марціну V, які прызначыў яго кардыналам-епіскапам Фраскаці{{sfn|Rollo-Koster|2022|с=121}}<ref>''[[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін|Корелин М. С.]]'' [https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Иоанн,_римские_папы Иоанн, римские папы] {{Wayback|url=https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%98%D0%BE%D0%B0%D0%BD%D0%BD%2C_%D1%80%D0%B8%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%8B |date=20210806213001}} // [[Энцыклапедычны слоўнік Бракгаўза і Эфрона]]. — Т. XIIIа. — СПб., 1894. — С. 677.</ref>. Ян памёр у лістападзе ці снежні 1419 года{{sfn|Rollo-Koster|2022|с=121}}<ref name="автоссылка3" />. Па загадзе Козіма Медычы ў 1424—1425 гадах над яго магілай у баптыстэрыі Сан-Джавані ў Фларэнцыі быў узведзены пышны манумент, створаны скульптарамі [[Данатэла]] і Мікелоца. Папа Марцін V марна пратэставаў супраць надпісу на саркафагу: «Ян, былы Папа». Сёння гісторыкі лічаць, што заганы і злачынствы Косы былі моцна перабольшаныя яго апанентамі і ворагамі на Канстанцкім саборы, а негатыўны арэол вакол яго асобы склаўся шмат у чым дзякуючы легендам і чуткам. Як адзначае Ёган Петэр Кірш, «нягледзячы на яго свецкія погляды і небеззаганнае маральнае жыццё, жахлівыя злачынствы, у якіх яго абвінавацілі, былі, безумоўна, перабольшаныя»{{sfn|Kirsch|1910}}. Адзін з гісторыкаў зрабіў выснову, што Ян быў «вялікім чалавекам у свецкіх справах, але поўнай няўдачай і нікчэмнасцю ў духоўных»<ref name="mccabe"/>. Карл Маркс ахарактарызаваў яго як «цыніка і распусніка з ненатуральнымі пахаццямі»<ref>Архив Маркса и Энгельса, т. VI, с. 215.</ref>. Асоба Косы лічылася настолькі адыёзнай, што амаль 550 гадоў пасля яго ніводзін Папа не прымаў імя Ян (да таго — самае папулярнае сярод рымскіх Пап). У 1958 годзе кардынал Ранкалі прыняў імя Ян XXIII, тым самым канчаткова пацвердзіўшы статус Бальтазара Косы як антыпапы. Гэта таксама вырашыла блытаніну з нумарацыяй (Папы Яна XX ніколі не існавала з-за памылкі ў Сярэднявеччы). == У кіно == * «Медычы: Уладары Фларэнцыі» — тэлесерыял сумеснай вытворчасці Італіі і Вялікабрытаніі (2016-...). У ролі Яна XXIII — Стывен Уодынгтан. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{ВТ-ЭСБЕ+|Иоанн, римские папы|[[Міхаіл Сяргеевіч Карэлін|Корелин М. С]]}} * ''Парадисис Александр''. Жизнь и деятельность Балтазара Коссы. Папа Иоанн XXIII / Пер. с новогреч. А. Сенкевича. — М.: Изд-во Иностранной лит-ры, 1961. — 280 с.: ил. * ''Потехина И. П.'' Как стать антипапой. Балтазар Косса и его время. — СПб.: Наука, 2020. — 192 с. — (Библиотека всемирной истории). — ISBN 978-5-02-040520-2. * ''[[Дзмітрый Міхайлавіч Балашоў|Дмитрий Балашов]]''. Бальтазар Косса. (гістарычны раман з элементамі крытыкі кнігі Парадысіса) * {{Cite EB1911|wstitle=John XXIII (pope)|display=John XXIII.|volume=15|pages=437–438|first=Joseph Marie Noel|last=Valois|author-link=Noël Valois}} * ''François Charles di Uginet.'' [http://www.treccani.it/enciclopedia/antipapa-giovanni-xxiii_(Dizionario-Biografico) Giovanni XXIII, antipapa] // [[Біяграфічны слоўнік італьянцаў|Dizionario Biografico degli Italiani]]. — Volume 55. — Roma: Treccani, 2001. * {{cite book |last=Greenblatt |first=Stephen |author-link=Stephen Greenblatt|title=The Swerve: How the World Became Modern |publisher=W.W. Norton |year=2011 |isbn=978-0393343403 |title-link=The Swerve: How the World Became Modern |lang=en}} * {{cite encyclopedia |url=http://www.newadvent.org/cathen/08434a.htm |last=Kirsch |first=Johann Peter |title=John XXIII |encyclopedia=The Catholic Encyclopedia |publisher=Robert Appleton Company |year=1910 |lang=en}} * {{cite encyclopedia |encyclopedia=The Papacy: An Encyclopedia |volume=2: Gaius-Proxies |title=John XXIII |editor-first=Philippe |editor-last=Levillain |publisher=Routledge |year=2002 |lang=en}} * {{cite book |title=Wycliffe and Movements for Reform |first=Reginald Lane |last=Poole |authorlink=Reginald Lane Poole |publisher=Longmans, Green and Co. |year=1911 |lang=en}} * {{cite book |title=The Great Western Schism, 1378-1417: Performing Legitimacy, Performing Unity |first=Joëlle |last=Rollo-Koster |publisher=Cambridge University Press |year=2022 |isbn=9781107168947 |lang=en}} * {{cite book |chapter=Business Morality at the Dawn of Modernity: The Cases of Angelo Corbinelli and Cosimo De' Medici |first=Rudolf |last=Schüssler |pages=131-148 |title=Between Creativity and Norm-making: Tensions in the Later Middle Ages and the Early Modern Era |editor-first1=Cornelia |editor-last1=Schweiger |editor-first2=Sigrid |editor-last2=Müller |publisher=Brill |year=2013 |isbn=978-9004240681 |lang=en}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Антыпапы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Антыпапы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Фларэнцыі]] [[Катэгорыя:Антыпапы XV стагоддзя]] [[Катэгорыя:Манархі, якія адракліся ад прастола]] 7lmhnloklil1dh9vs4l1y5ojop04c7d 0 808019 5143645 2026-05-19T17:58:32Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Перасылае да [[Ян XXIII (антыпапа)]] 5143645 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ян XXIII (антыпапа)]] 62s7u0z6pbs9s39gicybmggxiu3s62v 0 808020 5143657 2026-05-19T18:06:24Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{Гандбаліст2}} {{Цёзкі2|Вяргейчык}} '''Данііл Вяргейчык''' (нар. {{ДН|27|5|2000}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. == Кар’ера == == Спасылкі == * [https://rushandball.ru/players/29813 Вергейчик Данила Олегович] {{DEFAULTSORT:Вяргейчык Данііл}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] Катэг...» 5143657 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} {{Цёзкі2|Вяргейчык}} '''Данііл Вяргейчык''' (нар. {{ДН|27|5|2000}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. == Кар’ера == == Спасылкі == * [https://rushandball.ru/players/29813 Вергейчик Данила Олегович] {{DEFAULTSORT:Вяргейчык Данііл}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]] 0mn7nlly4e2z1auz56cp3h3bqlwmvdk 5143673 5143657 2026-05-19T18:32:42Z Паўлюк Шапецька 37440 5143673 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} {{Цёзкі2|Вяргейчык}} '''Данііл Вяргейчык''' (нар. {{ДН|27|5|2000}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. == Кар’ера == Знаходзіўся щ сістэме БГК з 2017 па 2026 год. За гэты час згуляў за «Мяшкоў Брэст» 171 матч і закінуў 311 мячоў. У складзе БГК некалькі разоў выйграваў чэмпіянат Беларусі, быў ўладальнікам Кубка і Суперкубка краіны, а таксама пераможцам SEHA — Gazprom League. У 2026 годзе перашоў ў «Дынама Астрахань». == Спасылкі == * [https://rushandball.ru/players/29813 Вергейчик Данила Олегович] * [https://handballfast.com/news/95849-pravyi-krainii-danila-vergeicik-vystupavsii-za-meskov-brest-rasstalsia-s-belorusskoi-komandoi Правый крайний Данила Вергейчик, выступавший за «Мешков Брест», расстался с белорусской командой] {{DEFAULTSORT:Вяргейчык Данііл}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]] 18tkn2i0lmc68a9lq3ovj9fbmspjy1t 5143679 5143673 2026-05-19T18:41:20Z Паўлюк Шапецька 37440 5143679 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} {{Цёзкі2|Вяргейчык}} '''Данііл Вяргейчык''' (нар. {{ДН|27|5|2000}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. == Кар’ера == Скончыў [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт]]<ref>[https://handballfast.com/news/71093-belarus-danila-vergeicik-piat-let-ucilsia-v-texniceskom-universitete-na-inzenera-stroitelia-vmeste-s-lineinym-gomelia-mixailom-piliukom Беларусь. Данила Вергейчик: «Пять лет учился в техническом университете на инженера-строителя вместе с линейным „Гомеля“ Михаилом Пилюком»]</ref>. Знаходзіўся ў сістэме БГК з 2017 па 2026 год. За гэты час згуляў за «Мяшкоў Брэст» 171 матч і закінуў 311 мячоў. У складзе БГК некалькі разоў выйграваў чэмпіянат Беларусі, быў ўладальнікам Кубка і Суперкубка краіны, а таксама пераможцам SEHA — Gazprom League. У 2026 годзе перашоў ў «Дынама Астрахань». == Спасылкі == * [https://rushandball.ru/players/29813 Вергейчик Данила Олегович] * [https://handballfast.com/news/95849-pravyi-krainii-danila-vergeicik-vystupavsii-za-meskov-brest-rasstalsia-s-belorusskoi-komandoi Правый крайний Данила Вергейчик, выступавший за «Мешков Брест», расстался с белорусской командой] {{DEFAULTSORT:Вяргейчык Данііл}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]] cn5v8n9odz066xrlns6lenlwfarjia0 5143835 5143679 2026-05-20T01:11:05Z MocnyDuham 99818 афармленне 5143835 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} {{Цёзкі2|Вяргейчык}} '''Данііл Вяргейчык''' (нар. {{ДН|27|5|2000}}) — [[Беларусь|беларускі]] [[гандбаліст]]. == Кар’ера == Скончыў [[Брэсцкі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт]]<ref>[https://handballfast.com/news/71093-belarus-danila-vergeicik-piat-let-ucilsia-v-texniceskom-universitete-na-inzenera-stroitelia-vmeste-s-lineinym-gomelia-mixailom-piliukom Беларусь. Данила Вергейчик: «Пять лет учился в техническом университете на инженера-строителя вместе с линейным „Гомеля“ Михаилом Пилюком»]</ref>. Знаходзіўся ў сістэме БГК з 2017 па 2026 год. За гэты час згуляў за «Мяшкоў Брэст» 171 матч і закінуў 311 мячоў. У складзе БГК некалькі разоў выйграваў чэмпіянат Беларусі, быў ўладальнікам Кубка і Суперкубка краіны, а таксама пераможцам SEHA — Gazprom League. У 2026 годзе перашоў ў «Дынама Астрахань». == Спасылкі == * [https://rushandball.ru/players/29813 Вергейчик Данила Олегович] * [https://handballfast.com/news/95849-pravyi-krainii-danila-vergeicik-vystupavsii-za-meskov-brest-rasstalsia-s-belorusskoi-komandoi Правый крайний Данила Вергейчик, выступавший за «Мешков Брест», расстался с белорусской командой] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вяргейчык Данііл}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Беларусі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Беларусі па гандболе]] og32urgc0j181s9rb2us4c1bjia7u5p 0 808021 5143660 2026-05-19T18:11:48Z Ростислав Инакомыслящин 148618 Новая старонка: «{{Музыкант | Дата нараджэння = 16.2.1968 | Дата смерці = 20.4.2007 | Сайт = http://nepomn.ru/ | Краіна = {{RUS}} | Жонка = Вольга Непомняшчая | Подпіс = Непомняшчы на кватэрніку ў [[Санкт-Пецярбургу]]. 14 сакавіка 2004 | Арыгінал імя = Александр Евгеньевич Непомнящий | Месца нараджэння = ...» 5143660 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Дата нараджэння = 16.2.1968 | Дата смерці = 20.4.2007 | Сайт = http://nepomn.ru/ | Краіна = {{RUS}} | Жонка = Вольга Непомняшчая | Подпіс = Непомняшчы на кватэрніку ў [[Санкт-Пецярбургу]]. 14 сакавіка 2004 | Арыгінал імя = Александр Евгеньевич Непомнящий | Месца нараджэння = [[Каўроў]], [[Уладзімірская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]] | Месца пахавання = [[Каўроў]] | Інструменты = [[гітара]] | Месца смерці = [[Іванава (Расія)|Іванава]], [[Расія]] }} [[Файл:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|міні|Подпись Александра Непомнящего в 2003 году]] '''Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы''' ({{lang-ru|Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы}}) ({{ДН|16|2|1968}}, [[Каўроў]] — {{ДС|19|2|2008}}, [[Іванава (Расія)|Іванава]]) — рускі рок-музыкант, [[паэт]], [[кампазітар]], аўтар-выканаўца, музыкант, [[публіцыст]]. Лічыцца адной са знакавых фігур у [[Расія|расійскай]] музычнай [[Контркультура|контркультуры]]. == Дыскаграфія == '''Нумарныя альбомы''' * «[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]», [[1994]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Экстремизм]]», [[1995]] * «[[Тёмная сторона любви]]», [[1996]] * «[[Полюс]]» (с участием группы «Кранты»), [[1997]] * «[[Земляника]]» (1 и 2 части), [[1999]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Поражение]]», [[2000]] ([[Выргород]], 2010) * «[[Хлеб Земной]]» (Взыскание погибших), [[2003]] ([[Выргород]], 2015) * «[[Я потом расскажу тебе, Родина…]]», [[2003]] ([[Выргород]], 2022) '''Бутлегі і зборнікі''' * «Вдогонку за дождём», [[1992]] * «[[Как бы Best of…]]», [[1993]] * «[[Под тонкой кожей]]», [[1995]] * «[[Зерно (бутлег)|Зерно]]», [[2000]] * «[[Зелёные холмы]]», [[2001]] == Зноскі == 34934u27lu51vjckffl0wahj27jg0r6 5143665 5143660 2026-05-19T18:21:45Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143665 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Дата нараджэння = 16.2.1968 | Дата смерці = 20.4.2007 | Сайт = http://nepomn.ru/ | Краіна = {{RUS}} | Жонка = Вольга Непомняшчая | Арыгінал імя = Александр Евгеньевич Непомнящий | Месца нараджэння = [[Каўроў]], [[Уладзімірская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]] | Месца пахавання = [[Каўроў]] | Інструменты = [[гітара]] | Месца смерці = [[Іванава (Расія)|Іванава]], [[Расія]] | Выява = Aleksandr Nepomnyashchiy Leningrad 2004.jpg | Апісанне выявы = Непомняшчы на кватэрніку ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. 14 сакавіка 2004 }} [[Файл:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|міні|Подпись Александра Непомнящего в 2003 году]] '''Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы''' ({{lang-ru|Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы}}) ({{ДН|16|2|1968}}, [[Каўроў]] — {{ДС|19|2|2008}}, [[Іванава (Расія)|Іванава]]) — рускі рок-музыкант, [[паэт]], [[кампазітар]], аўтар-выканаўца, музыкант, [[публіцыст]]. Лічыцца адной са знакавых фігур у [[Расія|расійскай]] музычнай [[Контркультура|контркультуры]]. == Дыскаграфія == '''Нумарныя альбомы''' * «[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]», [[1994]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Экстремизм]]», [[1995]] * «[[Тёмная сторона любви]]», [[1996]] * «[[Полюс]]» (с участием группы «Кранты»), [[1997]] * «[[Земляника]]» (1 и 2 части), [[1999]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Поражение]]», [[2000]] ([[Выргород]], 2010) * «[[Хлеб Земной]]» (Взыскание погибших), [[2003]] ([[Выргород]], 2015) * «[[Я потом расскажу тебе, Родина…]]», [[2003]] ([[Выргород]], 2022) '''Бутлегі і зборнікі''' * «Вдогонку за дождём», [[1992]] * «[[Как бы Best of…]]», [[1993]] * «[[Под тонкой кожей]]», [[1995]] * «[[Зерно (бутлег)|Зерно]]», [[2000]] * «[[Зелёные холмы]]», [[2001]] == Зноскі == qscerji2tcuzyo9c1nhlmj3zd640cga 5143666 5143665 2026-05-19T18:23:03Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143666 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Дата нараджэння = 16.2.1968 | Дата смерці = 20.4.2007 | Сайт = http://nepomn.ru/ | Краіна = {{RUS}} | Жонка = Вольга Непомняшчая | Арыгінал імя = Александр Евгеньевич Непомнящий | Месца нараджэння = [[Каўроў]], [[Уладзімірская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]] | Месца пахавання = [[Каўроў]] | Інструменты = [[гітара]] | Месца смерці = [[Іванава (Расія)|Іванава]], [[Расія]] | Выява = Aleksandr Nepomnyashchiy Leningrad 2004.jpg | Апісанне выявы = Непомняшчы на кватэрніку ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. 14 сакавіка 2004 }} [[Файл:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|міні|Подпись Александра Непомнящего в 2003 году]] '''Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы''' ({{lang-ru|Александр Евгеньевич Непомнящий}}) ({{ДН|16|2|1968}}, [[Каўроў]] — {{ДС|20|4|2007}}, [[Іванава (Расія)|Іванава]]) — рускі рок-музыкант, [[паэт]], [[кампазітар]], аўтар-выканаўца, музыкант, [[публіцыст]]. Лічыцца адной са знакавых фігур у [[Расія|расійскай]] музычнай [[Контркультура|контркультуры]]. == Дыскаграфія == '''Нумарныя альбомы''' * «[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]», [[1994]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Экстремизм]]», [[1995]] * «[[Тёмная сторона любви]]», [[1996]] * «[[Полюс]]» (с участием группы «Кранты»), [[1997]] * «[[Земляника]]» (1 и 2 части), [[1999]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Поражение]]», [[2000]] ([[Выргород]], 2010) * «[[Хлеб Земной]]» (Взыскание погибших), [[2003]] ([[Выргород]], 2015) * «[[Я потом расскажу тебе, Родина…]]», [[2003]] ([[Выргород]], 2022) '''Бутлегі і зборнікі''' * «Вдогонку за дождём», [[1992]] * «[[Как бы Best of…]]», [[1993]] * «[[Под тонкой кожей]]», [[1995]] * «[[Зерно (бутлег)|Зерно]]», [[2000]] * «[[Зелёные холмы]]», [[2001]] == Зноскі == 5fu98kmt2v8lqu8k906rbllls8i81sx 5143691 5143666 2026-05-19T18:59:40Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143691 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Дата нараджэння = 16.2.1968 | Дата смерці = 20.4.2007 | Сайт = http://nepomn.ru/ | Краіна = {{RUS}} | Жонка = Вольга Непомняшчая | Арыгінал імя = Александр Евгеньевич Непомнящий | Месца нараджэння = [[Каўроў]], [[Уладзімірская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]] | Месца пахавання = [[Каўроў]] | Інструменты = [[гітара]] | Месца смерці = [[Іванава (Расія)|Іванава]], [[Расія]] | Выява = Aleksandr Nepomnyashchiy Leningrad 2004.jpg | Апісанне выявы = Непомняшчы на кватэрніку ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. 14 сакавіка 2004 }} [[Файл:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|міні|Подпись Александра Непомнящего в 2003 году]] '''Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы''' ({{lang-ru|Александр Евгеньевич Непомнящий}}) ({{ДН|16|2|1968}}, [[Каўроў]] — {{ДС|20|4|2007}}, [[Іванава (Расія)|Іванава]]) — рускі рок-музыкант, [[паэт]], [[кампазітар]], аўтар-выканаўца, музыкант, [[публіцыст]]. Лічыцца адной са знакавых фігур у [[Расія|расійскай]] музычнай [[Контркультура|контркультуры]]. == Біяграфія == === Дзяцінства === === Хвароба === == Погляды == == Крытыка == == Памяць == == Дыскаграфія == '''Нумарныя альбомы''' * «[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]», [[1994]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Экстремизм]]», [[1995]] * «[[Тёмная сторона любви]]», [[1996]] * «[[Полюс]]» (с участием группы «Кранты»), [[1997]] * «[[Земляника]]» (1 и 2 части), [[1999]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Поражение]]», [[2000]] ([[Выргород]], 2010) * «[[Хлеб Земной]]» (Взыскание погибших), [[2003]] ([[Выргород]], 2015) * «[[Я потом расскажу тебе, Родина…]]», [[2003]] ([[Выргород]], 2022) '''Бутлегі і зборнікі''' * «Вдогонку за дождём», [[1992]] * «[[Как бы Best of…]]», [[1993]] * «[[Под тонкой кожей]]», [[1995]] * «[[Зерно (бутлег)|Зерно]]», [[2000]] * «[[Зелёные холмы]]», [[2001]] == Бібліяграфія == * Рок-поэзия Александра Непомнящего: исследования и материалы / Ред.-сост. Д. И. Иванов. Иваново: Издатель Епишева О. В., 2009. (Проблемы современной литературы: теория и практика. Вып. 1). — 248 с., илл. ISBN 978-5-904004-08-8 * Непомнящий Александр. Стихотворения / Составители О. Непомнящая, Е. Кувтырева. — М.: Выргород, 2013. — 236 с., илл. ISBN 978-5-905623-02-8 == Зноскі == == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} fuu0rcafdqsx39y0cz4ct254dwhr57v 5143692 5143691 2026-05-19T19:00:43Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143692 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Дата нараджэння = 16.2.1968 | Дата смерці = 20.4.2007 | Сайт = http://nepomn.ru/ | Краіна = {{RUS}} | Жонка = Вольга Непомняшчая | Арыгінал імя = Александр Евгеньевич Непомнящий | Месца нараджэння = [[Каўроў]], [[Уладзімірская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]] | Месца пахавання = [[Каўроў]] | Інструменты = [[гітара]] | Месца смерці = [[Іванава (Расія)|Іванава]], [[Расія]] | Выява = Aleksandr Nepomnyashchiy Leningrad 2004.jpg | Апісанне выявы = Непомняшчы на кватэрніку ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. 14 сакавіка 2004 }} [[Файл:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|link=https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:Signature_of_Aleksandr_Nepomnyashchiy.png|міні|Подпись Александра Непомнящего в 2003 году]] '''Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы''' ({{lang-ru|Александр Евгеньевич Непомнящий}}) ({{ДН|16|2|1968}}, [[Каўроў]] — {{ДС|20|4|2007}}, [[Іванава (Расія)|Іванава]]) — рускі рок-музыкант, [[паэт]], [[кампазітар]], аўтар-выканаўца, музыкант, [[публіцыст]]. Лічыцца адной са знакавых фігур у [[Расія|расійскай]] музычнай [[Контркультура|контркультуры]]. == Біяграфія == === Дзяцінства === === Хвароба === == Погляды == == Крытыка == == Памяць == == Дыскаграфія == '''Нумарныя альбомы''' * «[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]», [[1994]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Экстремизм]]», [[1995]] * «[[Тёмная сторона любви]]», [[1996]] * «[[Полюс]]», [[1997]] * «[[Земляника]]» (1 и 2 части), [[1999]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Поражение]]», [[2000]] ([[Выргород]], 2010) * «[[Хлеб Земной]]» (Взыскание погибших), [[2003]] ([[Выргород]], 2015) * «[[Я потом расскажу тебе, Родина…]]», [[2003]] ([[Выргород]], 2022) '''Бутлегі і зборнікі''' * «Вдогонку за дождём», [[1992]] * «[[Как бы Best of…]]», [[1993]] * «[[Под тонкой кожей]]», [[1995]] (Bull Terrier Records, 2021) * «[[Зерно (бутлег)|Зерно]]», [[2000]] * «[[Зелёные холмы]]», [[2001]] == Бібліяграфія == * Рок-поэзия Александра Непомнящего: исследования и материалы / Ред.-сост. Д. И. Иванов. Иваново: Издатель Епишева О. В., 2009. (Проблемы современной литературы: теория и практика. Вып. 1). — 248 с., илл. ISBN 978-5-904004-08-8 * Непомнящий Александр. Стихотворения / Составители О. Непомнящая, Е. Кувтырева. — М.: Выргород, 2013. — 236 с., илл. ISBN 978-5-905623-02-8 == Зноскі == == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} sawfc7wttqqr3jx4tf3r0o2usrk4gzo 5143700 5143692 2026-05-19T19:06:52Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143700 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Дата нараджэння = 16.2.1968 | Дата смерці = 20.4.2007 | Сайт = http://nepomn.ru/ | Краіна = {{RUS}} | Жонка = Вольга Непомняшчая | Арыгінал імя = Александр Евгеньевич Непомнящий | Месца нараджэння = [[Каўроў]], [[Уладзімірская вобласць]], [[РСФСР]], [[СССР]] | Месца пахавання = [[Каўроў]] | Інструменты = [[гітара]] | Месца смерці = [[Іванава (Расія)|Іванава]], [[Расія]] | Выява = Aleksandr Nepomnyashchiy Leningrad 2004.jpg | Апісанне выявы = Непомняшчы на кватэрніку ў [[Санкт-Пецярбург|Санкт-Пецярбургу]]. 14 сакавіка 2004 }} '''Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы''' ({{lang-ru|Александр Евгеньевич Непомнящий}}) ({{ДН|16|2|1968}}, [[Каўроў]] — {{ДС|20|4|2007}}, [[Іванава (Расія)|Іванава]]) — рускі рок-музыкант, [[паэт]], [[кампазітар]], аўтар-выканаўца, музыкант, [[публіцыст]]. Лічыцца адной са знакавых фігур у [[Расія|расійскай]] музычнай [[Контркультура|контркультуры]]. == Біяграфія == === Дзяцінства === === Хвароба === == Погляды == == Крытыка == == Памяць == == Дыскаграфія == '''Нумарныя альбомы''' * «[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]», [[1994]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Экстремизм]]», [[1995]] * «[[Тёмная сторона любви]]», [[1996]] * «[[Полюс]]», [[1997]] * «[[Земляника]]» (1 и 2 части), [[1999]] (Bull Terrier Records, 2019) * «[[Поражение]]», [[2000]] ([[Выргород]], 2010) * «[[Хлеб Земной]]» (Взыскание погибших), [[2003]] ([[Выргород]], 2015) * «[[Я потом расскажу тебе, Родина…]]», [[2003]] ([[Выргород]], 2022) '''Бутлегі і зборнікі''' * «Вдогонку за дождём», [[1992]] * «[[Как бы Best of…]]», [[1993]] * «[[Под тонкой кожей]]», [[1995]] (Bull Terrier Records, 2021) * «[[Зерно (бутлег)|Зерно]]», [[2000]] * «[[Зелёные холмы]]», [[2001]] == Бібліяграфія == * Рок-поэзия Александра Непомнящего: исследования и материалы / Ред.-сост. Д. И. Иванов. Иваново: Издатель Епишева О. В., 2009. (Проблемы современной литературы: теория и практика. Вып. 1). — 248 с., илл. ISBN 978-5-904004-08-8 * Непомнящий Александр. Стихотворения / Составители О. Непомнящая, Е. Кувтырева. — М.: Выргород, 2013. — 236 с., илл. ISBN 978-5-905623-02-8 == Зноскі == == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} 9239zq8n2o75ya2m8dg4r1tmsjocbld 6 808022 5143664 2026-05-19T18:20:26Z Ростислав Инакомыслящин 148618 {{Несвабодны файл |апісанне = Непомняшчы на кватэрніку ў Санкт-Пецярбургу. |крыніца = https://ljplus.ru/img4/e/j/ejenya/AN-06a.jpg https://ru-nepomn.livejournal.com/21367.html |час стварэння = 14 сакавіка 2004 |аўтар = Яўгенія (https://ejenya.livejournal.com/) |частка = |разрозненне = }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы | мэта = ілюстрацыя асноўнага аб'екта артыкула | заменнасць = Гэта нявольная фатаграфія памерлага... 5143664 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Непомняшчы на кватэрніку ў Санкт-Пецярбургу. |крыніца = https://ljplus.ru/img4/e/j/ejenya/AN-06a.jpg https://ru-nepomn.livejournal.com/21367.html |час стварэння = 14 сакавіка 2004 |аўтар = Яўгенія (https://ejenya.livejournal.com/) |частка = |разрозненне = }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы | мэта = ілюстрацыя асноўнага аб'екта артыкула | заменнасць = Гэта нявольная фатаграфія памерлага чалавека. Новую фатаграфію немагчыма зрабіць, што можа служыць абгрунтаваннем добрасумленнага выкарыстання фатаграфіі для ілюстрацыі артыкула пра гэтага чалавека пры адсутнасці альтэрнатыўных фатаграфій са свабоднай ліцэнзіяй і адсутнасці разумных падстаў меркаваць, што існуюць альтэрнатыўныя фатаграфіі, якія знаходзяцца ў грамадскім здабытку. | іншае = }} mea2447z2japkwaygwmbcsi7e4tqwta 5143678 5143664 2026-05-19T18:40:40Z Ростислав Инакомыслящин 148618 Ростислав Инакомыслящин уклаў новую версію [[Файл:Aleksandr Nepomnyashchiy Leningrad 2004.jpg]] 5143664 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Непомняшчы на кватэрніку ў Санкт-Пецярбургу. |крыніца = https://ljplus.ru/img4/e/j/ejenya/AN-06a.jpg https://ru-nepomn.livejournal.com/21367.html |час стварэння = 14 сакавіка 2004 |аўтар = Яўгенія (https://ejenya.livejournal.com/) |частка = |разрозненне = }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы | мэта = ілюстрацыя асноўнага аб'екта артыкула | заменнасць = Гэта нявольная фатаграфія памерлага чалавека. Новую фатаграфію немагчыма зрабіць, што можа служыць абгрунтаваннем добрасумленнага выкарыстання фатаграфіі для ілюстрацыі артыкула пра гэтага чалавека пры адсутнасці альтэрнатыўных фатаграфій са свабоднай ліцэнзіяй і адсутнасці разумных падстаў меркаваць, што існуюць альтэрнатыўныя фатаграфіі, якія знаходзяцца ў грамадскім здабытку. | іншае = }} mea2447z2japkwaygwmbcsi7e4tqwta 5143680 5143678 2026-05-19T18:43:59Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143680 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Непомняшчы на кватэрніку ў Санкт-Пецярбургу. |крыніца = https://ljplus.ru/img4/e/j/ejenya/AN-06a.jpg https://ru-nepomn.livejournal.com/21367.html |час стварэння = 14 сакавіка 2004 |аўтар = Яўгенія (https://ejenya.livejournal.com/) |частка = |разрозненне =Так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы | мэта = ілюстрацыя асноўнага аб'екта артыкула | заменнасць = Гэта нявольная фатаграфія памерлага чалавека. Новую фатаграфію немагчыма зрабіць, што можа служыць абгрунтаваннем добрасумленнага выкарыстання фатаграфіі для ілюстрацыі артыкула пра гэтага чалавека пры адсутнасці альтэрнатыўных фатаграфій са свабоднай ліцэнзіяй і адсутнасці разумных падстаў меркаваць, што існуюць альтэрнатыўныя фатаграфіі, якія знаходзяцца ў грамадскім здабытку. | іншае = }} 9m40omh6gxmmrklobwwnnp6r2b55yuj 5143687 5143680 2026-05-19T18:52:28Z Ростислав Инакомыслящин 148618 Ростислав Инакомыслящин вярнуў [[Файл:Aleksandr Nepomnyashchiy Leningrad 2004.jpg]] да старой версіі 5143680 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Непомняшчы на кватэрніку ў Санкт-Пецярбургу. |крыніца = https://ljplus.ru/img4/e/j/ejenya/AN-06a.jpg https://ru-nepomn.livejournal.com/21367.html |час стварэння = 14 сакавіка 2004 |аўтар = Яўгенія (https://ejenya.livejournal.com/) |частка = |разрозненне =Так }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы | мэта = ілюстрацыя асноўнага аб'екта артыкула | заменнасць = Гэта нявольная фатаграфія памерлага чалавека. Новую фатаграфію немагчыма зрабіць, што можа служыць абгрунтаваннем добрасумленнага выкарыстання фатаграфіі для ілюстрацыі артыкула пра гэтага чалавека пры адсутнасці альтэрнатыўных фатаграфій са свабоднай ліцэнзіяй і адсутнасці разумных падстаў меркаваць, што існуюць альтэрнатыўныя фатаграфіі, якія знаходзяцца ў грамадскім здабытку. | іншае = }} 9m40omh6gxmmrklobwwnnp6r2b55yuj 5143688 5143687 2026-05-19T18:53:43Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143688 wikitext text/x-wiki == Тлумачэнне == {{Несвабодны файл |апісанне = Непомняшчы на кватэрніку ў Санкт-Пецярбургу. |крыніца = https://ljplus.ru/img4/e/j/ejenya/AN-06a.jpg https://ru-nepomn.livejournal.com/21367.html |час стварэння = 14 сакавіка 2004 |аўтар = Яўгенія (https://ejenya.livejournal.com/) |частка = |разрозненне =Не. Высокае разрозненне для ідэнтыфікацыі асобы памерлага, фотаздымак якога немагчыма атрымаць паўторна }} {{Несвабодны файл/АДВ | артыкул = Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы | мэта = ілюстрацыя асноўнага аб'екта артыкула | заменнасць = Гэта нявольная фатаграфія памерлага чалавека. Новую фатаграфію немагчыма зрабіць, што можа служыць абгрунтаваннем добрасумленнага выкарыстання фатаграфіі для ілюстрацыі артыкула пра гэтага чалавека пры адсутнасці альтэрнатыўных фатаграфій са свабоднай ліцэнзіяй і адсутнасці разумных падстаў меркаваць, што існуюць альтэрнатыўныя фатаграфіі, якія знаходзяцца ў грамадскім здабытку. | іншае = }} sie4mjzhpb6jwdar6hewk38dxpbej98 0 808023 5143675 2026-05-19T18:34:54Z Economico-geographer 399 Перасылае да [[Філалагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна]] 5143675 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Філалагічны факультэт БрДУ імя А. С. Пушкіна]] slpe0padcuvaybpamxi2zr687wqx2pe 0 808024 5143709 2026-05-19T19:24:45Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[File:Ghetto Pietrykaŭ 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Петрыкаве''' (верасень 1941 — красавік 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Петрыкаў]] Гомельская вобласць|Гомель...» 5143709 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Pietrykaŭ 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Петрыкаве''' (верасень 1941 — красавік 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Петрыкаў]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == На 1939 год у Петрыкаве пражывала 1074 яўрэяў — 18 % насельніцтва{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}}. Горад быў захоплены [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] 29 ліпеня 1941 года і акупацыя доўжылася 2 гады і 11 месяцаў — да 29 чэрвеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=216, 352}}<ref>{{Cite web |url=http://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/istoricheskie-sobytiya/velikaya-otechestvennaya-vojna-belarus/istoriya-vojny-obzor-sobytij/periody-okkupaczii-naselennyh-punktov-belarusi |title=Периоды оккупации населенных пунктов Беларуси |access-date=2022-08-13 |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425173348/http://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/istoricheskie-sobytiya/velikaya-otechestvennaya-vojna-belarus/istoriya-vojny-obzor-sobytij/periody-okkupaczii-naselennyh-punktov-belarusi |url-status=live }}</ref>. 14 верасня 1941 года нямецкі карны атрад колькасцю больш за 100 чалавек уварваўся ў Петрыкаў. Асабліва яны зверствавалі над габрэямі. Іх, прыкладна 400 чалавек, збітых і распранутых дагала, сагналі на бераг [[Прыпяць (рака)|Прыпяці]]. Затым сталі заганяць у раку, тапілі і расстрэльвалі. Выратаваліся адзінкі{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=275—276}}{{sfn|Круглов|2025|с=109}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], акупанты пакінутых у жывых каля 300 яўрэяў сагналі ў гета{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=141}}. Пад яго немцы выдзелілі каля 20 дамоў на вуліцы Дзяржынскага і Валадарскага{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=35}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}}, у якія засялілі па 15-20 чалавек. Гэтыя дамы не ацяпляліся, у многіх не было ні вокнаў, ні дзвярэй, а маразы зімой 1941—1942 года даходзілі да -35°С. Выходзіць на вуліцу вязням дазвалялася толькі ноччу. Гета было абгароджана калючым дротам, на абодвух канцах вуліцы знаходзіліся прапускныя пасты з кулямётамі{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=141}}. Штодня з 6.00 раніцы да 20.00 вечара габрэяў ганялі на прымусовыя працы — нарыхтоўку драўніны ў лесе і расчыстку вуліц. Тых, хто знясілены ад голаду і холаду падаў, адразу забівалі. Ніякага харчавання габрэям не выдавалі, памерлых забаранялі хаваць на могілках. Таксама забаранялася хадзіць з дому ў дом унутры гета{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=141}}. Паступова колькасць вязняў скарачалі. Праводзіўся шэраг масавых забойстваў: 22—23 верасня 1941 года{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=35}}{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=140—141}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=162}}, у лістападзе 1941 года{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=141}}, 15 лютага 1942 года (около 200{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=35}}{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=162}}, 450{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=62}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}} чалавек). У канцы красавіка 1942 года ва ўрочышчы Дварэц каля вёскі Белка за два кіламетры ад Петрыкава былі забітыя апошнія 50—60 яўрэяў{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=35}}<ref>Национальный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 845, опись 1, дело 12, листы 47, 47об.</ref>{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=162}}. Усяго ў горадзе за перыяд акупацыі загінулі 770 прадстаўнікоў нацыянальнасці{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}. Нешматлікія выратаваныя з гета ваявалі ў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскіх атрадах]]<ref>''Смиловицкий Л Л.'' [http://www.souz.co.il/clubs/read.html?article=2255&Club_ID=1 Свидетели нацистского геноцида евреев на территории Белоруссии в 1941—1944 гг] {{Wayback|url=http://www.souz.co.il/clubs/read.html?article=2255&Club_ID=1 |date=20160303171625 }}</ref>. Частка габрэйскіх дзяцей з Петрыкава загінула ў дзіцячым канцлагеры ў вёсцы Свабода побач з [[Капаткевічы|Капаткевічамі]], створаным нацыстамі для збора донарскай крыві для сваіх параненых{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=289}}. == Памяць == У 2018 годзе ахвярам Халакосту ў Петрыкаве быў усталяваны помнік<ref>[https://www.belarusmemorials.com/memorials/gomel/petrikov/ Belarus Holocaust Memorials Project. Petrikov] {{Wayback|url=https://www.belarusmemorials.com/memorials/gomel/petrikov/ |date=20220219103953 }}{{ref|en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|Ф. В. Бiчан, А. Л. Петрашкевiч, Б. В. Ульянка i iнш. (рэдкал.); В. Р. Феранц (уклад.). «Памяць. Петрыкаўскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі. — Мн.: «Ураджай», 1995. — 639 с. — ISBN 985-04-145-1.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} * {{h|«Долина исчезнувших общин»|2004|В. Гехтман. «Долина исчезнувших общин». — Хайфа: «Пеледфус Хайфа Ltd», 2004.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Петрыкаў]] [[Катэгорыя:Петрыкаў]][[Катэгорыя:Гісторыя Петрыкаўскага раёна]] qttmdbo3d8zj0tr75bewkvylkercu81 5143711 5143709 2026-05-19T19:26:31Z DBatura 73587 /* Гісторыя */ 5143711 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Pietrykaŭ 1a.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Петрыкаве''' (верасень 1941 — красавік 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] горада [[Петрыкаў]] [[Гомельская вобласць|Гомельскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. == Гісторыя == На 1939 год у Петрыкаве пражывала 1074 яўрэяў — 18 % насельніцтва{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}}. Горад быў захоплены [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] 29 ліпеня 1941 года і акупацыя доўжылася 2 гады і 11 месяцаў — да 29 чэрвеня 1944 года{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=216, 352}}<ref>{{Cite web |url=http://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/istoricheskie-sobytiya/velikaya-otechestvennaya-vojna-belarus/istoriya-vojny-obzor-sobytij/periody-okkupaczii-naselennyh-punktov-belarusi |title=Периоды оккупации населенных пунктов Беларуси |access-date=2022-08-13 |archive-date=2021-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210425173348/http://archives.gov.by/home/tematicheskie-razrabotki-arhivnyh-dokumentov-i-bazy-dannyh/istoricheskie-sobytiya/velikaya-otechestvennaya-vojna-belarus/istoriya-vojny-obzor-sobytij/periody-okkupaczii-naselennyh-punktov-belarusi |url-status=live }}</ref>. 14 верасня 1941 года нямецкі карны атрад колькасцю больш за 100 чалавек уварваўся ў Петрыкаў. Асабліва яны зверствавалі над габрэямі. Іх, прыкладна 400 чалавек, збітых і распранутых дагала, сагналі на бераг [[Прыпяць (рака)|Прыпяці]]. Затым сталі заганяць у раку, тапілі і расстрэльвалі. Выратаваліся адзінкі{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=275—276}}{{sfn|Круглов|2025|с=109}}. Рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], акупанты пакінутых у жывых каля 300 яўрэяў сагналі ў гета{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=141}}. Пад яго немцы выдзелілі каля 20 дамоў на вуліцы Дзяржынскага і Валадарскага{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=35}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}}, у якія засялілі па 15-20 чалавек. Гэтыя дамы не ацяпляліся, у многіх не было ні вокнаў, ні дзвярэй, а маразы зімой 1941—1942 года даходзілі да -35°С. Выходзіць на вуліцу вязням дазвалялася толькі ноччу. Гета было абгароджана калючым дротам, на абодвух канцах вуліцы знаходзіліся прапускныя пасты з кулямётамі{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=141}}. Штодня з 6.00 раніцы да 20.00 вечара габрэяў ганялі на прымусовыя працы — нарыхтоўку драўніны ў лесе і расчыстку вуліц. Тых, хто знясілены ад голаду і холаду падаў, адразу забівалі. Ніякага харчавання габрэям не выдавалі, памерлых забаранялі хаваць на могілках. Таксама забаранялася хадзіць з дому ў дом унутры гета{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=141}}. Паступова колькасць вязняў скарачалі. Праводзіўся шэраг масавых забойстваў: 22—23 верасня 1941 года{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=35}}{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=140—141}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=162}}, у лістападзе 1941 года{{sfn|«Долина исчезнувших общин»|2004|с=141}}, 15 лютага 1942 года (каля 200{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=35}}{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=162}}, 450{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=62}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}} чалавек). У канцы красавіка 1942 года ва ўрочышчы Дварэц каля вёскі Белка за два кіламетры ад Петрыкава былі забітыя апошнія 50—60 яўрэяў{{sfn|Справочник о местах принудительного содержания|2001|с=35}}<ref>Национальный архив Республики Беларусь (НАРБ). — фонд 845, опись 1, дело 12, листы 47, 47об.</ref>{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=740}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=162}}. Усяго ў горадзе за перыяд акупацыі загінулі 770 прадстаўнікоў нацыянальнасці{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=278}}. Нешматлікія выратаваныя з гета ваявалі ў [[Савецкі партызанскі рух у Беларусі (1941—1944)|партызанскіх атрадах]]<ref>''Смиловицкий Л Л.'' [http://www.souz.co.il/clubs/read.html?article=2255&Club_ID=1 Свидетели нацистского геноцида евреев на территории Белоруссии в 1941—1944 гг] {{Wayback|url=http://www.souz.co.il/clubs/read.html?article=2255&Club_ID=1 |date=20160303171625 }}</ref>. Частка габрэйскіх дзяцей з Петрыкава загінула ў дзіцячым канцлагеры ў вёсцы Свабода побач з [[Капаткевічы|Капаткевічамі]], створаным нацыстамі для збора донарскай крыві для сваіх параненых{{sfn|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|с=289}}. == Памяць == У 2018 годзе ахвярам Халакосту ў Петрыкаве быў усталяваны помнік<ref>[https://www.belarusmemorials.com/memorials/gomel/petrikov/ Belarus Holocaust Memorials Project. Petrikov] {{Wayback|url=https://www.belarusmemorials.com/memorials/gomel/petrikov/ |date=20220219103953 }}{{ref|en}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|«Памяць. Петрыкаўскi раён»|1995|Ф. В. Бiчан, А. Л. Петрашкевiч, Б. В. Ульянка i iнш. (рэдкал.); В. Р. Феранц (уклад.). «Памяць. Петрыкаўскi раён». Гісторыка-дакументальная хроніка гарадоў і раѐнаў Беларусі. — Мн.: «Ураджай», 1995. — 639 с. — ISBN 985-04-145-1.}} * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|Свидетельствуют палачи|2010|Свидетельствуют палачи. Уничтожение евреев на оккупированной территории Беларуси в 1941—1944 гг. / Составители В. И. Адамушко, И. П. Герасимова, В. Д. Селеменев. — 2-е издание. — Мн.: НАРБ, 2010. — 199 с. — ISBN 978-985-6372-67-7.}} * {{h|«Долина исчезнувших общин»|2004|В. Гехтман. «Долина исчезнувших общин». — Хайфа: «Пеледфус Хайфа Ltd», 2004.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Петрыкаў]] [[Катэгорыя:Петрыкаў]][[Катэгорыя:Гісторыя Петрыкаўскага раёна]] n6t0k2vf86w025gda3z6aryre1udcpu 0 808025 5143715 2026-05-19T19:33:28Z Ростислав Инакомыслящин 148618 Новая старонка: «{{Картка:Альбом|Назва=Под тонкой кожей|Тып=студыйны альбом|Працягласць=42:32|Папярэдні альбом=[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]|Пап_год=1994|Наступны альбом=[[Экстремизм]]|Наст_год=1995|Лэйбл=«Студия Колокол»; Bull Terrier Records|Запісаны=1995|Выпушчаны=1995; 20...» 5143715 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=Под тонкой кожей|Тып=студыйны альбом|Працягласць=42:32|Папярэдні альбом=[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]|Пап_год=1994|Наступны альбом=[[Экстремизм]]|Наст_год=1995|Лэйбл=«Студия Колокол»; Bull Terrier Records|Запісаны=1995|Выпушчаны=1995; 2021|Храналогія=[[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Непомняшчага]]|Аўтар=[[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Непомняшчага]]}}'''''«Под тонкой кожей»''''' ([[Беларуская мова|бел.]]: Пад тонкай скурай) — [[Зборнік (музыка)|кампіляцыя]] [[Расія|расійскага]] музыканта [[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Няпомняшчага]]. Мае 12 кампазіцый . Записаний ў 1995 годзе лэйблам «Студия Колокол», перавыдадзены ў 2021 годзе лэйблам Bull Terrier Records<ref>{{Cite web|url=https://wyrgorod.ru/shop/details_12570.html|title=Выргород. Непомнящий Александр "Под тонкой кожей"|website=wyrgorod.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250712125529/https://wyrgorod.ru/shop/details_12570.html|archive-date=2025-07-12|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Кампазіцыі == {{tracklist|title1=Освобождение|music1=|length1=3:28|title2=Осень|music2=|length2=3:18|title3=Побег|music3=|length3=1:55|title4=Дед Мороз|music4=|length4=1:41|title5=Конвейер|music5=|length5=7:56|title6=Дорога домой|music6=|length6=2:10|title7=Элеазар|music7=|length7=4:14|title8=Умирает Вечность|music8=|length8=3:38|title9=Нофутуристический блюз|music9=|length9=4:49|title10=Вдогонку за дождём|music10=|length10=5:04|title11=Песенка для Шварца|music11=|length11=2:47|total_length=42:32|title12=Макондо|length12=1:32}} == Зноскі == 1tox3sm277t68oy9dib4payluokc5x2 5143716 5143715 2026-05-19T19:34:45Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143716 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=Под тонкой кожей|Тып=студыйны альбом|Працягласць=42:32|Папярэдні альбом=[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]|Пап_год=1994|Наступны альбом=[[Экстремизм]]|Наст_год=1995|Лэйбл=«Студия Колокол»; Bull Terrier Records|Запісаны=1995|Выпушчаны=1995; 2021|Храналогія=[[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Непомняшчага]]|Аўтар=[[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Непомняшчага]]}}'''''«Под тонкой кожей»''''' ([[Беларуская мова|бел.]]: Пад тонкай скурай) — [[Зборнік (музыка)|кампіляцыя]] [[Расія|расійскага]] музыканта [[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Няпомняшчага]]. Мае 12 кампазіцый. Записаний ў 1995 годзе лэйблам «Студия Колокол», перавыдадзены ў 2021 годзе лэйблам Bull Terrier Records<ref>{{Cite web|url=https://wyrgorod.ru/shop/details_12570.html|title=Выргород. Непомнящий Александр "Под тонкой кожей"|website=wyrgorod.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250712125529/https://wyrgorod.ru/shop/details_12570.html|archive-date=2025-07-12|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Кампазіцыі == {{tracklist|title1=Освобождение|music1=|length1=3:28|title2=Осень|music2=|length2=3:18|title3=Побег|music3=|length3=1:55|title4=Дед Мороз|music4=|length4=1:41|title5=Конвейер|music5=|length5=7:56|title6=Дорога домой|music6=|length6=2:10|title7=Элеазар|music7=|length7=4:14|title8=Умирает Вечность|music8=|length8=3:38|title9=Нофутуристический блюз|music9=|length9=4:49|title10=Вдогонку за дождём|music10=|length10=5:04|title11=Песенка для Шварца|music11=|length11=2:47|total_length=42:32|title12=Макондо|length12=1:32}} == Зноскі == jc2n8ozb1544ar6hcydm6fsivfgpveo 5143717 5143716 2026-05-19T19:35:56Z Ростислав Инакомыслящин 148618 5143717 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Назва=Под тонкой кожей|Тып=студыйны альбом|Працягласць=42:32|Папярэдні альбом=[[Новые похождения А. И. Свидригайлова (1968–1994)]]|Пап_год=1994|Наступны альбом=[[Экстремизм]]|Наст_год=1995|Лэйбл=«Студия Колокол»; Bull Terrier Records|Запісаны=1995|Выпушчаны=1995; 2021|Храналогія=[[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Непомняшчага]]|Аўтар=[[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Непомняшчага]]}}'''''«Под тонкой кожей»''''' ([[Беларуская мова|бел.]]: Пад тонкай скурай) — [[Зборнік (музыка)|кампіляцыя]] [[Расія|расійскага]] музыканта [[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|Аляксандра Няпомняшчага]]. Мае 12 кампазіцый. Записаний ў 1995 годзе лэйблам «Студия Колокол», перавыдадзены ў 2021 годзе лэйблам Bull Terrier Records<ref>{{Cite web|url=https://wyrgorod.ru/shop/details_12570.html|title=Выргород. Непомнящий Александр "Под тонкой кожей"|website=wyrgorod.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20250712125529/https://wyrgorod.ru/shop/details_12570.html|archive-date=2025-07-12|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Кампазіцыі == {{tracklist|title1=Освобождение|music1=|length1=3:28|title2=Осень|music2=|length2=3:18|title3=Побег|music3=|length3=1:55|title4=Дед Мороз|music4=|length4=1:41|title5=Конвейер|music5=|length5=7:56|title6=Дорога домой|music6=|length6=2:10|title7=Элеазар|music7=|length7=4:14|title8=Умирает Вечность|music8=|length8=3:38|title9=Нофутуристический блюз|music9=|length9=4:49|title10=Вдогонку за дождём|music10=|length10=5:04|title11=Песенка для Шварца|music11=|length11=2:47|total_length=42:32|title12=Макондо|length12=1:32}} == Зноскі == {{Бібліяінфармацыя}} 0ocm4ea8swvte04inv2tg8iquvcfnc3 3 808026 5143725 2026-05-19T19:49:42Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{вітаем}} Рана ствараць старонкі пра альбомы, пакуль сам артыкул [[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы]] яшчэ не напісаны. --~~~~» 5143725 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} Рана ствараць старонкі пра альбомы, пакуль сам артыкул [[Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы]] яшчэ не напісаны. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 22:49, 19 мая 2026 (+03) 79wzi4eu7xr0uutibctntcx6advzr21 0 808027 5143727 2026-05-19T19:50:51Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Вайсковае фарміраванне}} '''Авіябаза Хамадан''', таксама '''авіябаза Шахрахі'''<ref>[http://www.bbc.com/persian/iran/2016/08/160816_l03_russia_bombers_hamedan_iran بمب‌افکن‌های روسیه از پایگاه هوایی همدان عازم ماموریت جنگی در سوریه شدند], ''BBC Persian''</ref> або '''авіябаза Наджэ'''<ref>{{cite web |url= http://eaip.aust...» 5143727 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Авіябаза Хамадан''', таксама '''авіябаза Шахрахі'''<ref>[http://www.bbc.com/persian/iran/2016/08/160816_l03_russia_bombers_hamedan_iran بمب‌افکن‌های روسیه از پایگاه هوایی همدان عازم ماموریت جنگی در سوریه شدند], ''BBC Persian''</ref> або '''авіябаза Наджэ'''<ref>{{cite web |url= http://eaip.austrocontrol.at/all/oi/090301/AIP/PDF/AD/OIHS.PDF |title= eaip.austrocontrol.at link |access-date= 2016-04-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160426033448/http://eaip.austrocontrol.at/all/oi/090301/AIP/PDF/AD/OIHS.PDF |archive-date= 2016-04-26 |url-status= dead }}</ref> ({{lang-fa|پایگاه هوایی شهید نوژه}}) — авіябаза, размешчаная за 47 км на поўнач ад горада [[Хамадан]] ([[Іран]])<ref name="2016 Hamadan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Hamadan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_13.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421224006/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_13.xlsx|format=Excel|archive-date=21 April 2021}}</ref>. Названая ў гонар лётчыка капітана [[Махамед Наджэ|Махамеда Наджэ]]<ref>{{cite web|url=https://hamshahrionline.ir/details/208673|title=زندگینامه: محمد نوژه (1324 - 1358)|website=hamshahrionline.ir |date=12 April 2013 }}</ref>. == Гісторыя == У 1980 годзе на авіябазе ўлады прадухілілі спробу дзяржперавароту<ref name="Emery">{{cite book|last=Emery|first=Chris|title=The Iran-Iraq War: New International Perspectives|chapter=Reappraising the Carter Administration's response to the Iran-Iraq war|publisher=Routledge|year=2013|isbn=9780415685245}}</ref>. Да сярэдзіны 2014 года на базе размяшчаліся: * 31-я тактычная разведвальная эскадрылля на самалётах [[F-4|RF-4]]Е<ref name="Ir" /><ref>{{Кніга|аўтар=International Institute for Strategic Studies|загаловак=The Military Balance 2016|адказны=James Hackett|месца=London|выдавецтва=Taylor&Francis|год=2016|старонак=330|isbn=9781857438352}}</ref>; * 31-я тактычная знішчальная эскадрылля на самалётах [[F-4]]Е<ref name="Ir" />. З 23 лістапада 2015 года Хамадан выкарыстоўваўся расійскай авіяцыяй падчас [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі ў Сірыі]]<ref name="Ir">{{Cite web |url=http://www.criticalthreats.org/russia/kagan-donovan-bucala-russo-iranian-coalition-in-syria-deepening-december-14-2015 |title=The Russo-Iranian Military Coalition in Syria may be Deepening |access-date=2016-08-19 |archive-date=2016-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904113729/http://www.criticalthreats.org/russia/kagan-donovan-bucala-russo-iranian-coalition-in-syria-deepening-december-14-2015 |url-status=live }}</ref>. На аэрадроме перыядычна грунтаваліся далёкія бамбардзіроўшчыкі [[Ту-22М|Ту-22М3]]<ref>{{cite web|author=Барановская, Марина|title=На авиабазе в Иране размещены самолёты российских ВКС|url=https://www.dw.com/ru/на-авиабазе-в-иране-размещены-самолеты-российских-вкс/a-19476783|website=[[Deutsche Welle]]|lang=ru|date=2016-08-16|access-date=2022-01-05|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105110612/https://www.dw.com/ru/на-авиабазе-в-иране-размещены-самолеты-российских-вкс/a-19476783|url-status=live}}</ref> і франтавыя бамбардзіроўшчыкі [[Су-34]]<ref>{{cite web|title=Самолёты ВКС РФ Ту-22М3 и Су-34, взлетев с аэродрома Хамадан в Иране, нанесли авиаудар по объектам террористов в Сирии|url=http://syria.mil.ru/news/more.htm?id=12092929@egNews|website=[[Минобороны России]]|author=Управление пресс-службы и информации Минобороны России|date=2016-08-16|access-date=2016-08-16|lang=ru|archive-date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819121517/http://syria.mil.ru/news/more.htm?id=12092929@egNews|url-status=live}}</ref>. 20 жніўня 2016 года расійскія СМІ распаўсюдзілі інфармацыю аб нібыта дадзеным Іранам [[Расія|Расіі]] дазволе на бестэрміновае выкарыстанне авіябазы Хамадан для нанясення авіяўдараў па пазіцыях [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]]<ref>{{cite web|url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2016/08/20/1162733/despite-russian-offer-iran-has-no-plans-to-buy-s-400-dm|lang=en|title=Despite Russian Offer, Iran Has No Plans to Buy S-400: DM|website=[[Tasnim News Agency]]|date=2016-08-20|access-date=2022-01-05|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105110608/https://www.tasnimnews.com/en/news/2016/08/20/1162733/despite-russian-offer-iran-has-no-plans-to-buy-s-400-dm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|lang=ru|title=Иран разрешил ВКС РФ бессрочно использовать авиабазу Хамадан|url=http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201608201541-6zq3.htm|website=Телеканал «Звезда»|date=2016-08-20|access-date=2022-01-05|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025171630/http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201608201541-6zq3.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tvc.ru/news/show/id/98925|title=Иран разрешил России бессрочно использовать авиабазу в Хамадане|author=Пресс-служба Минобороны России|lang=ru|website=«[[ТВ Центр]]»|date=2016-08-20|access-date=2022-01-05|archive-date=2016-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822052205/http://www.tvc.ru/news/show/id/98925|url-status=live}}</ref>, аднак пазней кіраўнік МЗС Ірана раскрытыкаваў Маскву за распаўсюд гэтай інфармацыі, заявіўшы, што база больш не выкарыстоўваецца расійскай авіяцыяй<ref>{{Cite news|access-date=2022-05-16|website=BBC News Русская служба|title=Министр обороны Ирана раскритиковал Россию за разглашение военных данных|url=https://www.bbc.com/russian/news-37152616|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516154258/https://www.bbc.com/russian/news-37152616}}</ref><ref>{{Cite news|access-date=2022-05-16|website=BBC News Русская служба|title=МИД Ирана: база Хамадан больше не используется российской авиацией|url=https://www.bbc.com/russian/news-37152618|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516154259/https://www.bbc.com/russian/news-37152618}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Ірана]] [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]] cve3za1j9hvxt7w27fpnp6c9jomoz7u 5143729 5143727 2026-05-19T19:52:17Z DBatura 73587 /* Крыніцы */ 5143729 wikitext text/x-wiki {{Вайсковае фарміраванне}} '''Авіябаза Хамадан''', таксама '''авіябаза Шахрахі'''<ref>[http://www.bbc.com/persian/iran/2016/08/160816_l03_russia_bombers_hamedan_iran بمب‌افکن‌های روسیه از پایگاه هوایی همدان عازم ماموریت جنگی در سوریه شدند], ''BBC Persian''</ref> або '''авіябаза Наджэ'''<ref>{{cite web |url= http://eaip.austrocontrol.at/all/oi/090301/AIP/PDF/AD/OIHS.PDF |title= eaip.austrocontrol.at link |access-date= 2016-04-05 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160426033448/http://eaip.austrocontrol.at/all/oi/090301/AIP/PDF/AD/OIHS.PDF |archive-date= 2016-04-26 |url-status= dead }}</ref> ({{lang-fa|پایگاه هوایی شهید نوژه}}) — авіябаза, размешчаная за 47 км на поўнач ад горада [[Хамадан]] ([[Іран]])<ref name="2016 Hamadan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Hamadan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_13.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421224006/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_13.xlsx|format=Excel|archive-date=21 April 2021}}</ref>. Названая ў гонар лётчыка капітана [[Махамед Наджэ|Махамеда Наджэ]]<ref>{{cite web|url=https://hamshahrionline.ir/details/208673|title=زندگینامه: محمد نوژه (1324 - 1358)|website=hamshahrionline.ir |date=12 April 2013 }}</ref>. == Гісторыя == У 1980 годзе на авіябазе ўлады прадухілілі спробу дзяржперавароту<ref name="Emery">{{cite book|last=Emery|first=Chris|title=The Iran-Iraq War: New International Perspectives|chapter=Reappraising the Carter Administration's response to the Iran-Iraq war|publisher=Routledge|year=2013|isbn=9780415685245}}</ref>. Да сярэдзіны 2014 года на базе размяшчаліся: * 31-я тактычная разведвальная эскадрылля на самалётах [[F-4|RF-4]]Е<ref name="Ir" /><ref>{{Кніга|аўтар=International Institute for Strategic Studies|загаловак=The Military Balance 2016|адказны=James Hackett|месца=London|выдавецтва=Taylor&Francis|год=2016|старонак=330|isbn=9781857438352}}</ref>; * 31-я тактычная знішчальная эскадрылля на самалётах [[F-4]]Е<ref name="Ir" />. З 23 лістапада 2015 года Хамадан выкарыстоўваўся расійскай авіяцыяй падчас [[Ваенная аперацыя Расіі ў Сірыі|ваеннай аперацыі ў Сірыі]]<ref name="Ir">{{Cite web |url=http://www.criticalthreats.org/russia/kagan-donovan-bucala-russo-iranian-coalition-in-syria-deepening-december-14-2015 |title=The Russo-Iranian Military Coalition in Syria may be Deepening |access-date=2016-08-19 |archive-date=2016-09-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904113729/http://www.criticalthreats.org/russia/kagan-donovan-bucala-russo-iranian-coalition-in-syria-deepening-december-14-2015 |url-status=live }}</ref>. На аэрадроме перыядычна грунтаваліся далёкія бамбардзіроўшчыкі [[Ту-22М|Ту-22М3]]<ref>{{cite web|author=Барановская, Марина|title=На авиабазе в Иране размещены самолёты российских ВКС|url=https://www.dw.com/ru/на-авиабазе-в-иране-размещены-самолеты-российских-вкс/a-19476783|website=[[Deutsche Welle]]|lang=ru|date=2016-08-16|access-date=2022-01-05|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105110612/https://www.dw.com/ru/на-авиабазе-в-иране-размещены-самолеты-российских-вкс/a-19476783|url-status=live}}</ref> і франтавыя бамбардзіроўшчыкі [[Су-34]]<ref>{{cite web|title=Самолёты ВКС РФ Ту-22М3 и Су-34, взлетев с аэродрома Хамадан в Иране, нанесли авиаудар по объектам террористов в Сирии|url=http://syria.mil.ru/news/more.htm?id=12092929@egNews|website=[[Минобороны России]]|author=Управление пресс-службы и информации Минобороны России|date=2016-08-16|access-date=2016-08-16|lang=ru|archive-date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819121517/http://syria.mil.ru/news/more.htm?id=12092929@egNews|url-status=live}}</ref>. 20 жніўня 2016 года расійскія СМІ распаўсюдзілі інфармацыю аб нібыта дадзеным Іранам [[Расія|Расіі]] дазволе на бестэрміновае выкарыстанне авіябазы Хамадан для нанясення авіяўдараў па пазіцыях [[Ісламская дзяржава|ІДІЛ]]<ref>{{cite web|url=https://www.tasnimnews.com/en/news/2016/08/20/1162733/despite-russian-offer-iran-has-no-plans-to-buy-s-400-dm|lang=en|title=Despite Russian Offer, Iran Has No Plans to Buy S-400: DM|website=[[Tasnim News Agency]]|date=2016-08-20|access-date=2022-01-05|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105110608/https://www.tasnimnews.com/en/news/2016/08/20/1162733/despite-russian-offer-iran-has-no-plans-to-buy-s-400-dm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|lang=ru|title=Иран разрешил ВКС РФ бессрочно использовать авиабазу Хамадан|url=http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201608201541-6zq3.htm|website=Телеканал «Звезда»|date=2016-08-20|access-date=2022-01-05|archive-date=2016-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20161025171630/http://tvzvezda.ru/news/vstrane_i_mire/content/201608201541-6zq3.htm|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tvc.ru/news/show/id/98925|title=Иран разрешил России бессрочно использовать авиабазу в Хамадане|author=Пресс-служба Минобороны России|lang=ru|website=«[[ТВ Центр]]»|date=2016-08-20|access-date=2022-01-05|archive-date=2016-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822052205/http://www.tvc.ru/news/show/id/98925|url-status=live}}</ref>, аднак пазней кіраўнік МЗС Ірана раскрытыкаваў Маскву за распаўсюд гэтай інфармацыі, заявіўшы, што база больш не выкарыстоўваецца расійскай авіяцыяй<ref>{{Cite news|access-date=2022-05-16|website=BBC News Русская служба|title=Министр обороны Ирана раскритиковал Россию за разглашение военных данных|url=https://www.bbc.com/russian/news-37152616|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516154258/https://www.bbc.com/russian/news-37152616}}</ref><ref>{{Cite news|access-date=2022-05-16|website=BBC News Русская служба|title=МИД Ирана: база Хамадан больше не используется российской авиацией|url=https://www.bbc.com/russian/news-37152618|archive-date=2022-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20220516154259/https://www.bbc.com/russian/news-37152618}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{УС РФ за мяжой}} [[Катэгорыя:Узброеныя сілы Ірана]] [[Катэгорыя:Расійская ваенная прысутнасць за мяжой]] cldofmvjfltbsldq5vwp21c0rrye0vk 1 808028 5143728 2026-05-19T19:52:12Z ~2026-29967-60 168412 /* Тема: Предложение дополнить статью сведениями об истории деревни (время основания, первое упоминание) */ новы падраздзел 5143728 wikitext text/x-wiki == Тема: Предложение дополнить статью сведениями об истории деревни (время основания, первое упоминание) == Здравствуйте, уважаемые редакторы! Прошу рассмотреть возможность дополнить статью о деревне Усы (Шумилинский район, Витебская область) исторической информацией. В текущей версии отсутствуют данные о времени основания населённого пункта и его ранней истории, что существенно обедняет статью. '''Что конкретно нужно добавить (по возможности):''' # '''Дата основания деревни''' или хотя бы период, к которому относится '''первое письменное упоминание''' (в актах, ревизских сказках, метрических книгах, хозяйственных описях и т. д.). # '''Краткая историческая справка''' в раздел «История» или «История и география»: #* принадлежность в разные периоды (волость, уезд, сельсовет); #* значимые события, повлиявшие на развитие деревни; #* динамика численности населения (если есть данные переписей за разные годы помимо 2009 г.). # '''Этимология названия''' — откуда пошло название «Усы» (гидроним, фамилия основателя и т. п.), если есть исследования или авторитетные предположения. # '''Картографические свидетельства''' — упоминание деревни на старых картах (Шуберта, РККА и др.) с указанием года карты. '''Где можно искать источники (направления для поиска):''' * '''Национальный исторический архив Беларуси (НИАБ, Минск)''' — ревизские сказки, метрические книги, хозяйственные описи. * '''Государственный архив Витебской области''' — местные документы, планы земельных участков, материалы волостного правления. * '''Справочники по топонимике Беларуси''', например: ''Генкин У. М. и др. Названия населённых пунктов Республики Беларусь: Витебская область'' (указан в источниках текущей статьи). * '''Краеведческие издания''' по Шумилинскому району или Витебской области. * '''Онлайн‑ресурсы''': Radzima.org, FamilySearch (метрические книги), «Глобус Беларуси». '''Почему это важно:''' Добавление исторической информации сделает статью более полной и полезной для читателей, в т. ч. для тех, кто изучает родословную и местный краеведение. Сейчас статья содержит только базовые административные и демографические данные на 2009 год. Буду благодарен(-а) любому редактору, который возьмёт этот вопрос в работу или подскажет, где найти надёжные источники. Готов(-а) помочь с поиском информации или проверить найденные данные. С уважением, Анатолий Усов 19. мая 2026 год [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-29967-60|&#126;2026-29967-60]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-29967-60|размова]]) 22:52, 19 мая 2026 (+03) 1dsrym8o3jbx6w7zwwo0btcjytxlzuo 0 808029 5143756 2026-05-19T20:36:04Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] ...» 5143756 wikitext text/x-wiki У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў]]» з горада [[Брэст]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] ({{Зл}}'''Чэмпіён'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ({{Бр}}'''3 месцы'''). == Склад каманды == * 24. [[Максім Сяргеевіч Баранаў|Максім Баранаў]] * 25. [[Данііл Вяргейчык]] * 66. [[Яка Малус]] * 14. [[Андрэй Сяргеевіч Юрынок|Андрэй Юрынок]] * 77. [[Уладзімір Враньеш]] * 3. [[Дзмітрый Іванавіч Санталаў|Дзмітрый Санталаў]] * 76. [[Ілья Тамашук]] * 37. Станіслаў Кашпарэк * 15. [[Уладзімір Рубянкоў]] * 6. Батыс Банфон * 5 [[Дзмітрый Датчук]] * 22. [[Вячаслаў Віталевіч Шумак|Вячаслаў Шумак]] * 12. [[Іван Міхайлавіч Мацкевіч|Іван Мацкевіч]] * 98. [[Валянцін Сілко]] * 20. [[Сташ Скубэ]] * 21. [[Ілья Усік]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2020/2021 ГК Мяшкоў Брэст]] * [[Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст]] == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/match-meshkov-brest-(belarus)-kronon-(grodno,-belarus)-25-08-2021 25.08.2021 Матч Мешков Брест (Беларусь) — Кронон (Гродно, Беларусь)] [[Катэгорыя:Сезоны БГК імя Мяшкова|2021/2022]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|БГК імя Мяшкова]] [[Катэгорыя:2021 год у Брэсце]] [[Катэгорыя:2022 год у Брэсце]] jf9nm2ntx407c84p5ktgvdnkcmzwjtz 11 808030 5143758 2026-05-19T20:38:12Z ~2026-30243-93 168415 /* Выдавецтва Вясна */ новы падраздзел 5143758 wikitext text/x-wiki == Выдавецтва Вясна == Чаму выдавецтва Вясна ў сьпісе беларускіх дэмакратычных сіл у выгнаньні, калі яго ніхто нікуды не выганяў? [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-30243-93|&#126;2026-30243-93]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-30243-93|размова]]) 23:38, 19 мая 2026 (+03) on2m09r3oyn122isokh6sfx19voe4hg 5143956 5143758 2026-05-20T10:32:43Z M.L.Bot 261 /* Выдавецтва Вясна */ Адказ 5143956 wikitext text/x-wiki == Выдавецтва Вясна == Чаму выдавецтва Вясна ў сьпісе беларускіх дэмакратычных сіл у выгнаньні, калі яго ніхто нікуды не выганяў? [[Адмысловае:Contributions/&#126;2026-30243-93|&#126;2026-30243-93]] ([[Размовы з удзельнікам:&#126;2026-30243-93|размова]]) 23:38, 19 мая 2026 (+03) :Дадаў значок "1", што кожны можа зрабіць. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:32, 20 мая 2026 (+03) 687zoj2p92na2cbuwxhshepw4x61sip 0 808031 5143788 2026-05-19T22:32:29Z MocnyDuham 99818 Накід 5143788 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Каманда Латушка і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і Юрый Губарэвіч заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! 2024 | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! 2026 | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} ilcyt20lmf020743z4x28yo523djmo9 5143789 5143788 2026-05-19T22:33:02Z MocnyDuham 99818 вікіфікацыя 5143789 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Каманда Латушка і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! 2024 | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! 2026 | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} jvkl8udpxawxwpy0n0d90et4x4qgob7 5143790 5143789 2026-05-19T22:34:09Z MocnyDuham 99818 абнаўленне звестак 5143790 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! 2024 | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! 2026 | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} bwfdhry3z0efxxkvxare5y0hn6wrsnj 5143793 5143790 2026-05-19T22:57:21Z MocnyDuham 99818 Дапаўненне 5143793 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень каманда Латушкі і Рух «За свабоду» падпісалі «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref name="reg-2026" />. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! 2024 | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! 2026 | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} pbdb32lnckoswyoq9i1lrlfbhu4vhn3 5143794 5143793 2026-05-19T22:59:11Z MocnyDuham 99818 Баг 5143794 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень каманда Латушкі і Рух «За свабоду» падпісалі «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! 2024 | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! 2026 | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} h2kbtxwa3qq5zji0oiot4tl2qbc51vy 5143799 5143794 2026-05-19T23:14:01Z MocnyDuham 99818 Дапаўненне 5143799 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. === Выбары 2024 года === 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень фракцыя падпісала «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Галасаванне на выбарах праходзіла 25—27 мая 2024 года. У галасаванні ўзялі ўдзел 6723 выбаршчыкі. Спіс «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» атрымаў 2358 галасоў, 35,07 % і 28 мандатаў з 80<ref name="results-2024">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання на выбарах у Каардынацыйную раду III склікання|website=Каардынацыйная рада|date=2024-05-28|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года прадстаўніца фракцыі [[Анжаліка Мельнікава]] была абраная на пасаду спікера КР<ref name="pozirk-melnikova">{{cite web |title=Спикером КС избрана Анжелика Мельникова, вице-спикером — Станислава Глинник |url=https://pozirk.online/ru/news/94994/ |website=Позірк |date=2024-07-11 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Пасля {{iw|Знікненне Анжалікі Мельнікавай|знікнення Анжалікі Мельнікавай|ru|Исчезновение Анжелики Мельниковой}} новым спікерам Рады стаў іншы прадстаўнік фракцыі [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. === Выбары 2026 года === У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. Паводле вынікаў, кааліцыя атрымала 893 галасы, 42,26 % і 34 мандаты з 80<ref name="euroradio-2026">{{cite web|language=ru|url=https://euroradio.fm/ru/poyavilis-rezultaty-vyborov-v-koordinacionnyy-sovet|title=Появились результаты выборов в Координационный совет|website=Еўрапейскае радыё для Беларусі|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref><ref name="zerkalo-2026">{{cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/127569.html|title=«В любом случае это выражение доверия». Латушко — об итогах выборов в Координационный совет|website=Зеркало|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! 2024 | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! 2026 | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} cwsbwjrn4u7miz68arn619rs9b5cds3 5143800 5143799 2026-05-19T23:15:53Z MocnyDuham 99818 /* Выбары 2024 года */ афармленне 5143800 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. === Выбары 2024 года === 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень фракцыя падпісала «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Галасаванне на выбарах праходзіла 25—27 мая 2024 года. У галасаванні ўзялі ўдзел 6723 выбаршчыкі. Спіс фракцыі атрымаў 2358 галасоў, 35,07 % і 28 мандатаў з 80<ref name="results-2024">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання на выбарах у Каардынацыйную раду III склікання|website=Каардынацыйная рада|date=2024-05-28|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года прадстаўніца фракцыі [[Анжаліка Мельнікава]] была абраная на пасаду спікера КР<ref name="pozirk-melnikova">{{cite web |title=Спикером КС избрана Анжелика Мельникова, вице-спикером — Станислава Глинник |url=https://pozirk.online/ru/news/94994/ |website=Позірк |date=2024-07-11 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Пасля {{iw|Знікненне Анжалікі Мельнікавай|знікнення Анжалікі Мельнікавай|ru|Исчезновение Анжелики Мельниковой}} новым спікерам Рады стаў іншы прадстаўнік фракцыі [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. === Выбары 2026 года === У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. Паводле вынікаў, кааліцыя атрымала 893 галасы, 42,26 % і 34 мандаты з 80<ref name="euroradio-2026">{{cite web|language=ru|url=https://euroradio.fm/ru/poyavilis-rezultaty-vyborov-v-koordinacionnyy-sovet|title=Появились результаты выборов в Координационный совет|website=Еўрапейскае радыё для Беларусі|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref><ref name="zerkalo-2026">{{cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/127569.html|title=«В любом случае это выражение доверия». Латушко — об итогах выборов в Координационный совет|website=Зеркало|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! 2024 | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! 2026 | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} h5een0j3c7dqm6rdzm25zkdyd4l7oym 5143808 5143800 2026-05-19T23:28:17Z MocnyDuham 99818 /* Выбары 2024 года */ вікіфікацыя 5143808 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. === [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|Выбары 2024 года]] === 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень фракцыя падпісала «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Галасаванне на выбарах праходзіла 25—27 мая 2024 года. У галасаванні ўзялі ўдзел 6723 выбаршчыкі. Спіс фракцыі атрымаў 2358 галасоў, 35,07 % і 28 мандатаў з 80<ref name="results-2024">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання на выбарах у Каардынацыйную раду III склікання|website=Каардынацыйная рада|date=2024-05-28|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года прадстаўніца фракцыі [[Анжаліка Мельнікава]] была абраная на пасаду спікера КР<ref name="pozirk-melnikova">{{cite web |title=Спикером КС избрана Анжелика Мельникова, вице-спикером — Станислава Глинник |url=https://pozirk.online/ru/news/94994/ |website=Позірк |date=2024-07-11 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Пасля {{iw|Знікненне Анжалікі Мельнікавай|знікнення Анжалікі Мельнікавай|ru|Исчезновение Анжелики Мельниковой}} новым спікерам Рады стаў іншы прадстаўнік фракцыі [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. === Выбары 2026 года === У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. Паводле вынікаў, кааліцыя атрымала 893 галасы, 42,26 % і 34 мандаты з 80<ref name="euroradio-2026">{{cite web|language=ru|url=https://euroradio.fm/ru/poyavilis-rezultaty-vyborov-v-koordinacionnyy-sovet|title=Появились результаты выборов в Координационный совет|website=Еўрапейскае радыё для Беларусі|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref><ref name="zerkalo-2026">{{cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/127569.html|title=«В любом случае это выражение доверия». Латушко — об итогах выборов в Координационный совет|website=Зеркало|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} 6rvybzvy8q42vdj8h6x6qcqovkyky7i 5143809 5143808 2026-05-19T23:31:45Z MocnyDuham 99818 Гэта таксама можна дадаць 5143809 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. === [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|Выбары 2024 года]] === 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень фракцыя падпісала «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Галасаванне на выбарах праходзіла 25—27 мая 2024 года. У галасаванні ўзялі ўдзел 6723 выбаршчыкі. Спіс фракцыі атрымаў 2358 галасоў, 35,07 % і 28 мандатаў з 80<ref name="results-2024">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання на выбарах у Каардынацыйную раду III склікання|website=Каардынацыйная рада|date=2024-05-28|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года прадстаўніца фракцыі [[Анжаліка Мельнікава]] была абраная на пасаду спікера КР<ref name="pozirk-melnikova">{{cite web |title=Спикером КС избрана Анжелика Мельникова, вице-спикером — Станислава Глинник |url=https://pozirk.online/ru/news/94994/ |website=Позірк |date=2024-07-11 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Пасля {{iw|Знікненне Анжалікі Мельнікавай|знікнення Анжалікі Мельнікавай|ru|Исчезновение Анжелики Мельниковой}} новым спікерам Рады стаў іншы прадстаўнік фракцыі [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. === Выбары 2026 года === У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. Паводле вынікаў, кааліцыя атрымала 893 галасы, 42,26 % і 34 мандаты з 80<ref name="euroradio-2026">{{cite web|language=ru|url=https://euroradio.fm/ru/poyavilis-rezultaty-vyborov-v-koordinacionnyy-sovet|title=Появились результаты выборов в Координационный совет|website=Еўрапейскае радыё для Беларусі|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref><ref name="zerkalo-2026">{{cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/127569.html|title=«В любом случае это выражение доверия». Латушко — об итогах выборов в Координационный совет|website=Зеркало|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Спрэчкі == У жніўні 2024 года фракцыя ўдзельнічала ў спрэчцы вакол галасавання па пратаколе ўзаемадзеяння і пацвярджэння паўнамоцтваў [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]. Прадстаўнікі фракцыі сцвярджалі, што галасаванне не адбылося праз адсутнасць кворуму, а яго вынікі не маглі лічыцца прынятымі<ref name="reform-dispute-2024">{{cite web|language=ru|url=https://reform.news/frakcii-ks-sporjat-iz-za-golosovanija-o-polnomochijah-tihanovskoj/|title=Фракции КС спорят из-за голосования о полномочиях Тихановской|website=Reform.news|date=2024-08-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. Асобнай тэмай унутраных спрэчак у Каардынацыйнай радзе стала ініцыятыва фракцыі аб прыпыненні дзеяння рэгламенту рады. Палітык [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]] раскрытыкаваў гэтую ініцыятыву як «агрэсіўную змену правілаў пад сябе», у той час як Павел Латушка тлумачыў яе неабходнасцю паўнавартаснага абмеркавання рэгламенту і выпрацоўкі больш інклюзіўных правілаў працы КР<ref name="pozirk-longread">{{cite web|language=ru|url=https://pozirk.online/ru/longreads/91359/|title=Латушко vs. Егоров, или Страсти по КС 3.0|website=Позірк|date=2024|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} 9sqoxeucfzznadaei4sckthtclza2x0 5143813 5143809 2026-05-19T23:57:01Z MocnyDuham 99818 дапаўненне 5143813 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. === [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|Выбары 2024 года]] === 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень фракцыя падпісала «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Галасаванне на выбарах праходзіла 25—27 мая 2024 года. У галасаванні ўзялі ўдзел 6723 выбаршчыкі. Спіс фракцыі атрымаў 2358 галасоў, 35,07 % і 28 мандатаў з 80<ref name="results-2024">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання на выбарах у Каардынацыйную раду III склікання|website=Каардынацыйная рада|date=2024-05-28|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года прадстаўніца фракцыі [[Анжаліка Мельнікава]] была абраная на пасаду спікера КР<ref name="pozirk-melnikova">{{cite web |title=Спикером КС избрана Анжелика Мельникова, вице-спикером — Станислава Глинник |url=https://pozirk.online/ru/news/94994/ |website=Позірк |date=2024-07-11 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Пасля {{iw|Знікненне Анжалікі Мельнікавай|знікнення Анжалікі Мельнікавай|ru|Исчезновение Анжелики Мельниковой}} новым спікерам Рады стаў іншы прадстаўнік фракцыі [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. === Выбары 2026 года === У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. Паводле вынікаў, кааліцыя атрымала 893 галасы, 42,26 % і 34 мандаты з 80<ref name="euroradio-2026">{{cite web|language=ru|url=https://euroradio.fm/ru/poyavilis-rezultaty-vyborov-v-koordinacionnyy-sovet|title=Появились результаты выборов в Координационный совет|website=Еўрапейскае радыё для Беларусі|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref><ref name="zerkalo-2026">{{cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/127569.html|title=«В любом случае это выражение доверия». Латушко — об итогах выборов в Координационный совет|website=Зеркало|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Спрэчкі == У жніўні 2024 года фракцыя ўдзельнічала ў спрэчцы вакол галасавання па пратаколе ўзаемадзеяння і пацвярджэння паўнамоцтваў [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]. Прадстаўнікі фракцыі сцвярджалі, што галасаванне не адбылося праз адсутнасць кворуму, а яго вынікі не маглі лічыцца прынятымі<ref name="reform-dispute-2024">{{cite web|language=ru|url=https://reform.news/frakcii-ks-sporjat-iz-za-golosovanija-o-polnomochijah-tihanovskoj/|title=Фракции КС спорят из-за голосования о полномочиях Тихановской|website=Reform.news|date=2024-08-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. Асобнай тэмай унутраных спрэчак у Каардынацыйнай радзе стала ініцыятыва фракцыі аб прыпыненні дзеяння рэгламенту рады. Палітык [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]] раскрытыкаваў гэтую ініцыятыву як «агрэсіўную змену правілаў пад сябе», у той час як Павел Латушка тлумачыў яе неабходнасцю паўнавартаснага абмеркавання рэгламенту і выпрацоўкі больш інклюзіўных правілаў працы КР<ref name="pozirk-longread">{{cite web|language=ru|url=https://pozirk.online/ru/longreads/91359/|title=Латушко vs. Егоров, или Страсти по КС 3.0|website=Позірк|date=2024|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} f2pl5n2e0527winl29mnr3kq2hpx3cr 5143826 5143813 2026-05-20T00:00:21Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143826 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. === [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|Выбары 2024 года]] === 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень фракцыя падпісала «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Галасаванне на выбарах праходзіла 25—27 мая 2024 года. У галасаванні ўзялі ўдзел 6723 выбаршчыкі. Спіс фракцыі атрымаў 2358 галасоў, 35,07 % і 28 мандатаў з 80<ref name="results-2024">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання на выбарах у Каардынацыйную раду III склікання|website=Каардынацыйная рада|date=2024-05-28|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года прадстаўніца фракцыі [[Анжаліка Мельнікава]] была абраная на пасаду спікера КР<ref name="pozirk-melnikova">{{cite web |title=Спикером КС избрана Анжелика Мельникова, вице-спикером — Станислава Глинник |url=https://pozirk.online/ru/news/94994/ |website=Позірк |date=2024-07-11 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Пасля {{iw|Знікненне Анжалікі Мельнікавай|знікнення Анжалікі Мельнікавай|ru|Исчезновение Анжелики Мельниковой}} новым спікерам Рады стаў іншы прадстаўнік фракцыі [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. === Выбары 2026 года === У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. Паводле вынікаў, кааліцыя атрымала 893 галасы, 42,26 % і 34 мандаты з 80<ref name="euroradio-2026">{{cite web|language=ru|url=https://euroradio.fm/ru/poyavilis-rezultaty-vyborov-v-koordinacionnyy-sovet|title=Появились результаты выборов в Координационный совет|website=Еўрапейскае радыё для Беларусі|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref><ref name="zerkalo-2026">{{cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/127569.html|title=«В любом случае это выражение доверия». Латушко — об итогах выборов в Координационный совет|website=Зеркало|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Спрэчкі == У жніўні 2024 года фракцыя ўдзельнічала ў спрэчцы вакол галасавання па пратаколе ўзаемадзеяння і пацвярджэння паўнамоцтваў [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]. Прадстаўнікі фракцыі сцвярджалі, што галасаванне не адбылося праз адсутнасць кворуму, а яго вынікі не маглі лічыцца прынятымі<ref name="reform-dispute-2024">{{cite web|language=ru|url=https://reform.news/frakcii-ks-sporjat-iz-za-golosovanija-o-polnomochijah-tihanovskoj/|title=Фракции КС спорят из-за голосования о полномочиях Тихановской|website=Reform.news|date=2024-08-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. Асобнай тэмай унутраных спрэчак у Каардынацыйнай радзе стала ініцыятыва фракцыі аб прыпыненні дзеяння рэгламенту рады. Палітык [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]] раскрытыкаваў гэтую ініцыятыву як «агрэсіўную змену правілаў пад сябе», у той час як Павел Латушка тлумачыў яе неабходнасцю паўнавартаснага абмеркавання рэгламенту і выпрацоўкі больш інклюзіўных правілаў працы КР<ref name="pozirk-longread">{{cite web|language=ru|url=https://pozirk.online/ru/longreads/91359/|title=Латушко vs. Егоров, или Страсти по КС 3.0|website=Позірк|date=2024|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Кааліцыйная большасць}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]] bs92ba19tar9ugm7oeoid6jvd1vl5a4 5143829 5143826 2026-05-20T00:36:43Z MocnyDuham 99818 /* Электаральная гісторыя */ больш дакладна 5143829 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. === [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|Выбары 2024 года]] === 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень фракцыя падпісала «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Галасаванне на выбарах праходзіла 25—27 мая 2024 года. У галасаванні ўзялі ўдзел 6723 выбаршчыкі. Спіс фракцыі атрымаў 2358 галасоў, 35,07 % і 28 мандатаў з 80<ref name="results-2024">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання на выбарах у Каардынацыйную раду III склікання|website=Каардынацыйная рада|date=2024-05-28|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года прадстаўніца фракцыі [[Анжаліка Мельнікава]] была абраная на пасаду спікера КР<ref name="pozirk-melnikova">{{cite web |title=Спикером КС избрана Анжелика Мельникова, вице-спикером — Станислава Глинник |url=https://pozirk.online/ru/news/94994/ |website=Позірк |date=2024-07-11 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Пасля {{iw|Знікненне Анжалікі Мельнікавай|знікнення Анжалікі Мельнікавай|ru|Исчезновение Анжелики Мельниковой}} новым спікерам Рады стаў іншы прадстаўнік фракцыі [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. === Выбары 2026 года === У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. Паводле вынікаў, кааліцыя атрымала 893 галасы, 42,26 % і 34 мандаты з 80<ref name="euroradio-2026">{{cite web|language=ru|url=https://euroradio.fm/ru/poyavilis-rezultaty-vyborov-v-koordinacionnyy-sovet|title=Появились результаты выборов в Координационный совет|website=Еўрапейскае радыё для Беларусі|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref><ref name="zerkalo-2026">{{cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/127569.html|title=«В любом случае это выражение доверия». Латушко — об итогах выборов в Координационный совет|website=Зеркало|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Спрэчкі == У жніўні 2024 года фракцыя ўдзельнічала ў спрэчцы вакол галасавання па пратаколе ўзаемадзеяння і пацвярджэння паўнамоцтваў [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]. Прадстаўнікі фракцыі сцвярджалі, што галасаванне не адбылося праз адсутнасць кворуму, а яго вынікі не маглі лічыцца прынятымі<ref name="reform-dispute-2024">{{cite web|language=ru|url=https://reform.news/frakcii-ks-sporjat-iz-za-golosovanija-o-polnomochijah-tihanovskoj/|title=Фракции КС спорят из-за голосования о полномочиях Тихановской|website=Reform.news|date=2024-08-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. Асобнай тэмай унутраных спрэчак у Каардынацыйнай радзе стала ініцыятыва фракцыі аб прыпыненні дзеяння рэгламенту рады. Палітык [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]] раскрытыкаваў гэтую ініцыятыву як «агрэсіўную змену правілаў пад сябе», у той час як Павел Латушка тлумачыў яе неабходнасцю паўнавартаснага абмеркавання рэгламенту і выпрацоўкі больш інклюзіўных правілаў працы КР<ref name="pozirk-longread">{{cite web|language=ru|url=https://pozirk.online/ru/longreads/91359/|title=Латушко vs. Егоров, или Страсти по КС 3.0|website=Позірк|date=2024|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]] 0b9lz2j3tebllm625cf9ogd6qz9afle 5143939 5143829 2026-05-20T10:13:56Z MocnyDuham 99818 выдалена [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]]; дададзена [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143939 wikitext text/x-wiki {{Партыя | назва партыі = Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | лагатып = | шырыня лагатыпа = | подпіс = | лідар = [[Павел Латушка]],<br />[[Юрый Губарэвіч]]<ref name="protocol-2024">{{cite web |title=Пратакол 4-га пасяджэння выбарчай камісіі |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/06/Pratakol-4-ga-pasyadzhennya-VK.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref>{{cite web |title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026-04-03 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | прэзідэнт = | старшыня = | генеральны сакратар = | першы сакратар = | прэзідыум = | сакратар = | дата заснавання = {{date|18|04|2024|1}}<ref name="reform-announce-2024">{{cite web |title=Латушко и Губаревич заявили об участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/latushko-i-gubarevich-zajavili-ob-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2024-04-18 |access-date=2026-05-19 |language=ru}}</ref> | дата роспуску = | штаб-кватэра = | ідэалогія = незалежнасць і суверэнітэт Беларусі; дэмакратычныя рэформы; еўрапейскі выбар Беларусі; падтрымка Украіны<ref name="program-2024">{{cite web |title=Праграма кааліцыі «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”» |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/07/Pragrama_kaalicyi_Kamanda_Latushki_i_Ruh_Za_Svabodu_Artsiom_Brukhan.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref><ref name="program-2026">{{cite web |title=Праграма кааліцыі 2026 |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Pragrama-kaalicyi-2026.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=2026-05-19 |language=be}}</ref> | персаналіі = Члены фракцыі Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду» | афіцыйны сайт = [https://rada.vision/faction/kamanda-latushki-i-ruh-za-svabodu Старонка фракцыі на сайце Каардынацыйнай рады] }} '''Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»''' — беларуская палітычная кааліцыя, створаная камандай [[Павел Латушка|Паўла Латушкі]] і [[За Свабоду (рух)|Рухам «За свабоду»]] для ўдзелу ў выбарах у [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйную раду]] беларускіх дэмакратычных сіл. == Гісторыя == Публічнае абвяшчэнне сумеснага ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду адбылося 18 красавіка 2024 года, калі Павел Латушка і [[Юрый Іванавіч Губарэвіч|Юрый Губарэвіч]] заявілі пра стварэнне кааліцыі дзеля ўдзелу ў выбарах у Каардынацыйную раду. У гэтым жа паведамленні Латушка казаў, што да кааліцыі далучыліся іншыя грамадскія аб’яднанні, блогеры, дыпламаты, юрысты, адвакаты, дзеячы культуры і прадпрымальнікі<ref name="reform-announce-2024" />. === [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|Выбары 2024 года]] === 23 красавіка 2024 года выбарчая камісія Каардынацыйнай рады афіцыйна зарэгістравала выбарчы суб’ект «Каманда Латушкі і Рух „За Свабоду“»<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/24_04_23-2-Latushka-za-svabodu.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Каманда Латушкі і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2024-04-23|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. Спіс быў дапушчаны да выбараў у складзе 46 чалавек<ref name="protocol-2024" />. У той жа дзень фракцыя падпісала «пакт аб сумленных выбарах», які прадугледжваў адмову ад негатыўнай агітацыі, павагу да іншых удзельнікаў кампаніі і гатоўнасць да супрацоўніцтва пасля выбараў<ref name="pozirk-pact">{{cite web |title=Баллотирующиеся в КС команда Латушко и Движение «За свободу» подписали «пакт о честных выборах» |url=https://pozirk.online/ru/news/81972/ |website=Позірк |date=2024-04-25 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Галасаванне на выбарах праходзіла 25—27 мая 2024 года. У галасаванні ўзялі ўдзел 6723 выбаршчыкі. Спіс фракцыі атрымаў 2358 галасоў, 35,07 % і 28 мандатаў з 80<ref name="results-2024">{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf|title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання на выбарах у Каардынацыйную раду III склікання|website=Каардынацыйная рада|date=2024-05-28|format=PDF|access-date=2026-05-20}}</ref>. 11 ліпеня 2024 года прадстаўніца фракцыі [[Анжаліка Мельнікава]] была абраная на пасаду спікера КР<ref name="pozirk-melnikova">{{cite web |title=Спикером КС избрана Анжелика Мельникова, вице-спикером — Станислава Глинник |url=https://pozirk.online/ru/news/94994/ |website=Позірк |date=2024-07-11 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. Пасля {{iw|Знікненне Анжалікі Мельнікавай|знікнення Анжалікі Мельнікавай|ru|Исчезновение Анжелики Мельниковой}} новым спікерам Рады стаў іншы прадстаўнік фракцыі [[Арцём Ігаравіч Брухан|Арцём Брухан]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://belsat.eu/86708776/spikier-kr|title=Новым спікерам Каардынацыйнай рады выбраны Арцём Брухан|first=|last=|website=[[Белсат]]|date=2025-05-14|access-date=2026-05-19}}</ref>. === Выбары 2026 года === У 2026 годзе кааліцыя паўторна ўдзельнічала ў выбарах у Каардынацыйную раду<ref name="reform-announce-2026">{{cite web |title=Коалиция Латушко и движение «За Свободу» объявили о совместном участии в выборах в Координационный совет |url=https://reform.news/koalicija-latushko-i-dvizhenie-za-svabodu-objavili-o-sovmestnom-uchastii-v-vyborah-v-koordinacionnyj-sovet/ |website=Reform.news |date=2026-03-15 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 3 красавіка 2026 года выбарчая камісія зарэгістравала выбарчы суб’ект «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”». Дакументы на рэгістрацыю падаў Юрый Губарэвіч, а спіс уключаў 38 кандыдатаў<ref>{{cite web|language=be|url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2026/04/Rashenne-L-i-R-reg.pdf|title=Рашэнне аб рэгістрацыі выбарчага суб’екта «Кааліцыя Латушка і Рух “За Свабоду”»|website=Каардынацыйная рада|date=2026-04-03|access-date=2026-05-19}}</ref>. Паводле вынікаў, кааліцыя атрымала 893 галасы, 42,26 % і 34 мандаты з 80<ref name="euroradio-2026">{{cite web|language=ru|url=https://euroradio.fm/ru/poyavilis-rezultaty-vyborov-v-koordinacionnyy-sovet|title=Появились результаты выборов в Координационный совет|website=Еўрапейскае радыё для Беларусі|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref><ref name="zerkalo-2026">{{cite web|language=ru|url=https://news.zerkalo.io/economics/127569.html|title=«В любом случае это выражение доверия». Латушко — об итогах выборов в Координационный совет|website=Зеркало|date=2026-05-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Спрэчкі == У жніўні 2024 года фракцыя ўдзельнічала ў спрэчцы вакол галасавання па пратаколе ўзаемадзеяння і пацвярджэння паўнамоцтваў [[Святлана Ціханоўская|Святланы Ціханоўскай]]. Прадстаўнікі фракцыі сцвярджалі, што галасаванне не адбылося праз адсутнасць кворуму, а яго вынікі не маглі лічыцца прынятымі<ref name="reform-dispute-2024">{{cite web|language=ru|url=https://reform.news/frakcii-ks-sporjat-iz-za-golosovanija-o-polnomochijah-tihanovskoj/|title=Фракции КС спорят из-за голосования о полномочиях Тихановской|website=Reform.news|date=2024-08-19|access-date=2026-05-20}}</ref>. Асобнай тэмай унутраных спрэчак у Каардынацыйнай радзе стала ініцыятыва фракцыі аб прыпыненні дзеяння рэгламенту рады. Палітык [[Андрэй Генадзевіч Ягораў|Андрэй Ягораў]] раскрытыкаваў гэтую ініцыятыву як «агрэсіўную змену правілаў пад сябе», у той час як Павел Латушка тлумачыў яе неабходнасцю паўнавартаснага абмеркавання рэгламенту і выпрацоўкі больш інклюзіўных правілаў працы КР<ref name="pozirk-longread">{{cite web|language=ru|url=https://pozirk.online/ru/longreads/91359/|title=Латушко vs. Егоров, или Страсти по КС 3.0|website=Позірк|date=2024|access-date=2026-05-20}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == У праграме 2024 года кааліцыя вызначала сярод прыярытэтаў абарону незалежнасці і суверэнітэту Беларусі, падтрымку беларускай мовы і нацыянальнай ідэнтычнасці, а таксама падтрымку незалежных сродкаў масавай інфармацыі. Праграма прадугледжвала размежаванне беларускага грамадства і [[Рэжым Лукашэнкі|рэжыму Аляксандра Лукашэнкі]], падтрымку палітычных зняволеных, дапамогу беларусам у вымушанай эміграцыі і ўзмацненне міжнароднага ціску на беларускія ўлады. У знешнепалітычнай частцы праграмы згадваліся еўрапейскі выбар Беларусі, падтрымка Украіны і прынцып «нічога пра Беларусь без беларусаў»<ref name="program-2024" />. У праграме 2026 года кааліцыя таксама заяўляла пра прыярытэт незалежнасці Беларусі, еўрапейскі выбар краіны, падтрымку Украіны і неабходнасць міжнароднай адказнасці прадстаўнікоў беларускіх уладаў. Асобна згадвалася падтрымка ідэі Нацыянальнага дыялогу або Круглага стала як магчымых інструментаў выхаду з палітычнага крызісу<ref name="program-2026" />. == Пераслед з боку беларускіх уладаў == 3 мая 2024 года [[Камітэт дзяржаўнай бяспекі Рэспублікі Беларусь|Камітэт дзяржаўнай бяспекі Беларусі]] прызнаў фракцыю «[[Экстрэмісцкае фарміраванне|экстрэмісцкім фарміраваннем]]»<ref name="pozirk-extremist">{{cite web |title=В Беларуси четыре новых «экстремистских формирования», в том числе коалиция Латушко и «За Свободу» |url=https://pozirk.online/ru/news/84239/ |website=Позірк |date=2024-05-08 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 8 мая 2024 года звесткі пра гэтае «экстрэмісцкае фарміраванне» былі ўнесеныя ў пералік [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрства ўнутраных спраў]]<ref name="pozirk-extremist" /><ref name="mvd-list">{{cite web |title=Перечень организаций, формирований, индивидуальных предпринимателей, причастных к экстремистской деятельности |url=https://www.mvd.gov.by/uploads/news/8642/8ff92572357f53fb82686534ddb832aef74918b5.xlsx |website=Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. У маі 2024 года ў кватэрах кандыдатаў ад кааліцыі і іх сваякоў у Беларусі праходзілі ператрусы<ref name="pozirk-searches">{{cite web |title=В квартирах кандидатов в КС от коалиции Латушко и их родственников в Беларуси проходят обыски |url=https://pozirk.online/ru/news/86867/ |website=Позірк |date=2024-05-23 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. 21 мая 2024 года [[Следчы камітэт Рэспублікі Беларусь|Следчы камітэт Беларусі]] абвясціў пра ўзбуджэнне крымінальных спраў супраць усіх удзельнікаў выбараў у Каардынацыйную раду, у тым ліку кандыдатаў ад спіса кааліцыі<ref name="zerkalo-sk-2024">{{cite web |title=СК завел уголовное дело на всех участников выборов в Координационный совет |url=https://news.zerkalo.io/economics/68708.html |website=Зеркало |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref><ref name="pozirk-sk-2024">{{cite web |title=СК возбудил уголовные дела против всех участников выборов в Координационный совет |url=https://pozirk.online/ru/news/86281/ |website=Позірк |date=2024-05-21 |access-date=2026-05-20 |language=ru}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class=wikitable ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | rowspan="2" |[[Павел Паўлавіч Латушка|Павел Латушка]] | 2 358 | 35,07 | {{Партыя/Месцы|28|80|#c35573}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | 893 | 42,26 | {{Партыя/Месцы|34|80|#c35573}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады]] f88ccss01fii3l449ranwarpm88qmoi 0 808032 5143792 2026-05-19T22:55:46Z MocnyDuham 99818 Перасылае да [[Рэжым Лукашэнкі]] 5143792 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Рэжым Лукашэнкі]] oklsg502uqmco4e5z95709wyxsjak2q 0 808033 5143801 2026-05-19T23:16:38Z MocnyDuham 99818 Перасылае да [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 5143801 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 20ty0lgmuhgd3inv31skiimtso5l11m 0 808034 5143806 2026-05-19T23:25:14Z MocnyDuham 99818 Перасылае да [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 5143806 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 20ty0lgmuhgd3inv31skiimtso5l11m 14 808035 5143812 2026-05-19T23:56:04Z MocnyDuham 99818 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады]]» 5143812 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады]] 2vtzvlxy0ssi1o5ercgtyf3mgjp13sl 0 808036 5143855 2026-05-20T05:20:23Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Вельямінаў''' (7 снежня 1926, Масква, СССР — 14 чэрвеня 2009, Санкт-Пецярбург, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1985).» 5143855 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Вельямінаў''' (7 снежня 1926, Масква, СССР — 14 чэрвеня 2009, Санкт-Пецярбург, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1985). 5rzb8nsk79qhndvgy250wbt81unu51s 5143856 5143855 2026-05-20T05:21:54Z StarDeg 16311 5143856 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Вельямінаў''' (7 снежня 1926, Масква, СССР — 14 чэрвеня 2009, Санкт-Пецярбург, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1985). {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вельямінаў Пётр Сяргеевіч}} 879h59r33sgsgo6mbtk0o5jgwn9n18e 5143857 5143856 2026-05-20T05:22:58Z StarDeg 16311 5143857 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Вельямінаў''' ([[7 снежня]] [[1926]], Масква, СССР — [[14 чэрвеня]] [[2009]], Санкт-Пецярбург, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1985). {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вельямінаў Пётр Сяргеевіч}} lyrqhmresttwvloh7hzdsb1gdi0tk2x 5143858 5143857 2026-05-20T05:23:56Z StarDeg 16311 5143858 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Вельямінаў''' ([[7 снежня]] [[1926]], Масква, СССР — [[14 чэрвеня]] [[2009]], Санкт-Пецярбург, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1985). == Фільмаграфія (выбраная) == {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вельямінаў Пётр Сяргеевіч}} am1qzh5q30plwag7g1ntakhd6qfg3ny 5143859 5143858 2026-05-20T05:25:50Z StarDeg 16311 /* Фільмаграфія (выбраная) */ 5143859 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Вельямінаў''' ([[7 снежня]] [[1926]], Масква, СССР — [[14 чэрвеня]] [[2009]], Санкт-Пецярбург, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1985). == Фільмаграфія (выбраная) == * (1976) «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]»  {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Вельямінаў Пётр Сяргеевіч}} jdqk5jwryduzjyjk6o340uht9dya4ya 5143860 5143859 2026-05-20T05:31:53Z StarDeg 16311 5143860 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Пётр Сяргеевіч Вельямінаў''' ([[7 снежня]] [[1926]], Масква, СССР — [[14 чэрвеня]] [[2009]], Санкт-Пецярбург, Расія) — савецкі і расійскі акцёр тэатра і кіно. Народны артыст Беларускай ССР (1985). == Фільмаграфія (выбраная) == * (1976) «[[Салодкая жанчына (фільм)|Салодкая жанчына]]»  {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Акцёры СССР]] {{DEFAULTSORT:Вельямінаў Пётр Сяргеевіч}} i53oyjb1czf2c2cs5nw23umxp3dbiek 0 808037 5143862 2026-05-20T05:42:31Z StarDeg 16311 Новая старонка: «'''Аляксандр Міхайлавіч Шуваеў''' (нар. 7 мая 1981, Новы Аскол, Белгародская вобласць) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. З 13 мая 2026 года — часова выконваючы абавязкі губернатара Белгародскай вобласці. З 19 студзеня па май 2026 года — намеснік губернатара І...» 5143862 wikitext text/x-wiki '''Аляксандр Міхайлавіч Шуваеў''' (нар. 7 мая 1981, Новы Аскол, Белгародская вобласць) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. З 13 мая 2026 года — часова выконваючы абавязкі губернатара Белгародскай вобласці. З 19 студзеня па май 2026 года — намеснік губернатара Іркуцкай вобласці. Генерал-маёр (2024), Герой Расійскай Федэрацыі (2025). nhhv7fnw8qmtyfwmznit9ybx7qi5984 5143863 5143862 2026-05-20T05:43:14Z StarDeg 16311 5143863 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Міхайлавіч Шуваеў''' (нар. 7 мая 1981, Новы Аскол, Белгародская вобласць) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. З 13 мая 2026 года — часова выконваючы абавязкі губернатара Белгародскай вобласці. З 19 студзеня па май 2026 года — намеснік губернатара Іркуцкай вобласці. Генерал-маёр (2024), Герой Расійскай Федэрацыі (2025). 9ya6je8826ku2s7tibvx77k2tiw8sr8 5143864 5143863 2026-05-20T05:43:53Z StarDeg 16311 5143864 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Міхайлавіч Шуваеў''' (нар. 7 мая 1981, Новы Аскол, Белгародская вобласць) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. З 13 мая 2026 года — часова выконваючы абавязкі губернатара Белгародскай вобласці. З 19 студзеня па май 2026 года — намеснік губернатара Іркуцкай вобласці. Генерал-маёр (2024), Герой Расійскай Федэрацыі (2025). {{Бібліяінфармацыя}} {{Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі}} a9mxhc1kobntd7wiy80qmoku0q8iul5 5143865 5143864 2026-05-20T05:44:25Z StarDeg 16311 5143865 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Аляксандр Міхайлавіч Шуваеў''' (нар. [[7 мая]] [[1981]], Новы Аскол, Белгародская вобласць) — расійскі ваенны і дзяржаўны дзеяч. З 13 мая 2026 года — часова выконваючы абавязкі губернатара Белгародскай вобласці. З 19 студзеня па май 2026 года — намеснік губернатара Іркуцкай вобласці. Генерал-маёр (2024), Герой Расійскай Федэрацыі (2025). {{Бібліяінфармацыя}} {{Кіраўнікі рэгіёнаў Расіі}} 24lr8o1p71c1cjw723pstn1ux61lv92 0 808038 5143866 2026-05-20T05:48:01Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] ('''6-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] К...» 5143866 wikitext text/x-wiki У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК Кронан Гродна|Кронан]]» з горада [[Гродна]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] ('''6-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * 13. Андрэй Васільчык * 3. Ігар Вітрук * 2. Мікалай Бародзіч * 23. Канстанцін Парфеевец * 21. [[Яўген Пасюк]] * 9. [[Ігнат Дзмітрыевіч Сяліцкі|Ігнат Сяліцкі]] * 4. [[Багдан Пазняк]] * 74. Данііл Чэрнік * 44. Мікіта Алешка * 16. [[Віталь Юр’евіч Нічэй|Віталь Нічэй]] * 12. [[Мікіта Шалешка]] * 8. [[Сяргей Захарчык]] * 1. [[Аляксандр Будзько]] * 55. [[Павел Рагачэўскі]] * 24. [[Яраслаў Тубілевіч]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2020/2021 ГК Кронан Гродна]] * [[Сезон 2022/2023 ГК Кронан Гродна]] == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/match-meshkov-brest-(belarus)-kronon-(grodno,-belarus)-25-08-2021 25.08.2021 Матч Мешков Брест (Беларусь) — Кронон (Гродно, Беларусь)] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Кронан Гродна|2021/20212]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|Кронан]] [[Катэгорыя:2021 год у Гродне]] [[Катэгорыя:2022 год у Гродне]] gznhq3j1gele3oa4f48qjmz29vglzow 0 808039 5143900 2026-05-20T07:15:53Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларус...» 5143900 wikitext text/x-wiki У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК Гомель|Гомель]]» з горада [[Гомель]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] ({{Бр}}'''Бронзавы прызёр'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ('''4 месцы'''). == Склад каманды == * 7. [[Андрэй Яшчанка]] * 3. [[Дзмітрый Бягун]] * 4. [[Вадзім Асіпкоў]] * 98. [[Сяргей Жураў]] * 30. [[Міхаіл Пілюк]] * 27. [[Сяргей Мікалаевіч Міхальчук|Сяргей Міхальчук]] * 25. [[Віталь Зінчанка]] * 8. [[Эдуард Аляксандравіч Яраш|Эдуард Яраш]] * 87. [[Віктар Скрыпак]] * 77. [[Ігар Кажадуб]] * 24. [[Аляксей Карлоўскі]] * 23. Георгій Талстой * 78. [[Станіслаў Шафаловіч]] * 41. [[Уладзімір Корсак]] * 36. [[Аляксей Бабко]] == Гл. таксама == * [[Сезон 2020/2021 ГК Гомель]] * [[Сезон 2022/2023 ГК Гомель]] == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/match-meshkov-brest-(belarus)-gomel-(belarus)-31-08-2021 31.08.2021 Матч Мешков Брест (Беларусь) — Гомель (Беларусь)] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Гомель|2021/2022]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|Гомель]] [[Катэгорыя:2021 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:2022 год у Гомелі]] 8h2lq7dn0okpbe5s2mbj24l2n7k590q 0 808040 5143910 2026-05-20T07:58:16Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ('''5 месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] ...» 5143910 wikitext text/x-wiki У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК БДУФК-СКА Мінск|БДУФК-СКА]]» з горада [[Мінск]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|2015/2016]] ('''5 месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ('''першы этап'''). == Склад каманды == * 80. Ягор Кавалеўскі * 26. Арсеній Капаеў * 66. Мікіта Кінль * 24. [[Станіслаў Шабельнікаў]] * 31. Яўген Чарняўскі * 15. Уладзіслаў Гайдзель * 77. [[Станіслаў Садоўскі]] * 55. [[Павел Нямкоў]] * 37. [[Мікіта Чыжык]] * 10. Сцяпан Дзмітрук * 9. Антон Цітко * 5. [[Іван Зінейкін]] * 1. [[Кірыл Колас]] * 87. [[Мацвей Удавеня]] * 50. Уладзіслаў Каралёў * 46. Ягор Пігалёў == Гл. таксама == * [[Сезон 2020/2021 ГК БДУФК-СКА]] * [[Сезон 2022/2023 ГК БДУФК-СКА]] == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/match-meshkov-brest-(belarus)-bgufk-ska-(minsk,-belarus)-11-09-2021 11.09.2021 Матч Мешков Брест (Беларусь) — БГУФК-СКА (Минск, Беларусь)] [[Катэгорыя:Сезоны ГК БДУФК-СКА Мінск|2021/2022]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|БДУФК-СКА Мінск]] [[Катэгорыя:2021 год у Мінску]] [[Катэгорыя:2022 год у Мінску]] dbyz51wlm62yqdaz3x1a5m6zwmsz72y 0 808041 5143919 2026-05-20T09:33:06Z SimondR 62742 Перасылае да [[Бхаратыя джаната парты]] 5143919 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бхаратыя джаната парты]] a3v6kc1m8qahbhaja62wxqe7al285i9 0 808042 5143920 2026-05-20T09:47:33Z MocnyDuham 99818 Новая старонка: «{{Партыя |назва партыі = Еўрапейскі выбар |назва на мове арыгінала = |лагатып = |шырыня лагатыпа = |подпіс = |лідар = [[Валерый Мацкевіч]] |прэзідэнт = |старшыня = |генеральны сакратар = |першы сакрат...» 5143920 wikitext text/x-wiki {{Партыя |назва партыі = Еўрапейскі выбар |назва на мове арыгінала = |лагатып = |шырыня лагатыпа = |подпіс = |лідар = [[Валерый Мацкевіч]] |прэзідэнт = |старшыня = |генеральны сакратар = |першы сакратар = |прэзідыум = |сакратар = |заснавальнік = [[Аляксандр Дабравольскі]] |дата заснавання = |ідэалогія = еўрапейская інтэграцыя, дэмакратычныя рэформы, правы чалавека |колькасць членаў = |дэвіз = |персаналіі = |афіцыйны сайт = europeanchoice.org }} '''Еўрапейскі выбар''' — беларуская палітычная фракцыя ў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай радзе Беларусі]], якая ўзнікла ў 2024 годзе як выбарчы спіс на выбарах у Раду III склікання. Спіс выступаў з праеўрапейскай праграмай і рабіў акцэнт на еўрапейскай інтэграцыі Беларусі, дэмакратычных рэформах, падтрымцы палітвязняў і дапамозе беларусам у эміграцыі. На выбарах 2024 года «Еўрапейскі выбар» атрымаў 605 галасоў і 8 мандатаў. У 2026 годзе фракцыя зноў удзельнічала ў выбарах у Раду і атрымала 13,96 % галасоў і 11 мандатаў. == Гісторыя == «Еўрапейскі выбар» сфарміраваўся падчас выбарчай кампаніі 2024 года, калі склад Каардынацыйнай рады III склікання ўпершыню абіраўся па спісачнай сістэме. У бюлетэні спіс быў зарэгістраваны пад № 3, а яго лідарам выступаў [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]]. Паводле вынікаў галасавання, спіс атрымаў 605 галасоў і 8 мандатаў. Пасля выбараў ён пачаў дзейнічаць як фракцыя ўнутры Рады<ref name="results-2024">{{cite web |title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У ходзе працы III склікання прадстаўнікі «Еўрапейскага выбару» занялі некалькі прыкметных пазіцый у органах Рады. [[Павел Мар’еўскі]] стаў віцэ-спікерам, [[Аляксандра Мамаева]] ўзначаліла Міжнародную камісію<ref name="members">{{cite web |title=Склад Каардынацыйнай рады III склікання |url=https://rada.vision/members-3 |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="international">{{cite web |title=Міжнародная камісія |url=https://rada.vision/commission/mizhnarodnaya-kamisiya |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="matskevich">{{cite web |title=Valery Matskevich |url=https://www.europeanchoice.org/candidates/valery-matskevich |website=European Choice |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2026 годзе фракцыя зноў выставіла спіс на выбары ў Раду IV склікання. Кіраўніком спісу быў [[Валерый Валер’евіч Мацкевіч|Валерый Мацкевіч]], кіраўніцай штаба — [[Аліса Віктараўна Рыжычэнка|Аліса Рыжычэнка]]. Пасля ўдакладнення складу, звязанага з гендарнай нормай, спіс быў зарэгістраваны выбарчай камісіяй<ref name="registration">{{cite web|title=Рашэнне аб рэгістрацыі спісу «Еўрапейскі выбар»|url=https://www.europeanchoice.org/documents/rashennie-ev-registratsyja.pdf|website=European Choice|date=2026|access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="pozirk">{{cite web|title=Першы спіс падаў дакументы на выбары ў Каардынацыйную раду|url=https://pozirk.online/be/news/179115/|website=Позірк|date=2026|access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == Асноўнай тэмай «Еўрапейскага выбару» стала еўрапейская будучыня Беларусі. У праграме 2024 года спіс рабіў акцэнт на замацаванні еўрапейскай перспектывы краіны, рэформах прававой дзяржавы, падтрымцы палітвязняў і рэпрэсаваных, дапамозе беларускім добраахвотнікам і ветэранам, развіцці адукацыйных і культурных праграм, а таксама на паляпшэнні мабільнасці беларусаў у Еўропе<ref name="rada-faction">{{cite web |title=Фракцыя «Еўрапейскі выбар» |url=https://rada.vision/faction/eurapejski-vybar |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Да кампаніі 2026 года праграма была пашыраная сацыяльнымі тэмамі. У ёй з’явіліся акцэнты на годнай працы, сацыяльнай абароне, роўных магчымасцях, недыскрымінацыі, адмене смяротнага пакарання і практычнай дапамозе беларусам за мяжой — у пытаннях дакументаў, легалізацыі, адукацыі, медыцынскіх і банкаўскіх паслуг<ref name="ec-site">{{cite web |title=European Choice |url=https://www.europeanchoice.org/ |website=European Choice |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Дзейнасць == У Радзе III склікання фракцыя працавала найперш праз камісіі і міжнародныя кантакты. Аляксандра Мамаева ўзначальвала Міжнародную камісію, Валерый Мацкевіч уваходзіў у яе склад, а Павел Мар’еўскі працаваў у камісіях, звязаных з бяспекай і вайсковым кірункам<ref name="international" /><ref name="security">{{cite web |title=Камісія па нацыянальнай і рэгіянальнай бяспецы |url=https://rada.vision/commission/kamisiya-pa-nacyyanalnaj-i-regiyanalnaj-byaspecy |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Прадстаўнікі фракцыі ўдзельнічалі ў міжнароднай працы беларускіх дэмакратычных сіл. Аляксандра Мамаева і Валерый Мацкевіч уваходзілі ў дэлегацыю пры [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы|Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы]], дзе абмяркоўваліся правы беларусаў, рэпрэсіі і падтрымка людзей у выгнанні<ref name="pace">{{cite web |title=Observation of the presidential election in Belarus |url=https://pace.coe.int/en/files/35793/html |website=Parliamentary Assembly of the Council of Europe |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2026 годзе Валерый Мацкевіч уздымаў у ПАСЕ пытанне візавых абмежаванняў і свабоды перамяшчэння для беларусаў<ref name="reform-visa">{{cite web |title=PACE raises issue of visa support for Belarusians |url=https://reform.news/en/pace-raises-issue-of-visa-support-for-belarusians/ |website=Reform.news |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Унутры Рады фракцыя не заўсёды галасавала маналітна. Публічная табліца галасаванняў за 2025—2026 гады паказвала розныя пазіцыі яе прадстаўнікоў па асобных пытаннях. Разам з тым Павел Мар’еўскі быў адзначаны сярод найбольш актыўных дэлегатаў Рады з удзелам больш як у 90 % галасаванняў<ref name="voting">{{cite web |title=Каардынацыйная рада апублікавала вынікі галасаванняў за 15 месяцаў |url=https://rada.vision/kr-apublikavala-vyniki-h-ap |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Крытыка і спрэчкі == У медыя і экспертных каментарыях «Еўрапейскі выбар» часта апісваўся як фракцыя, блізкая да [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]]. Такая ацэнка выкарыстоўвалася як крытыкамі, так і аналітыкамі, якія разглядалі фракцыю як частку больш інстытуцыйнага крыла беларускіх дэмакратычных сіл<ref name="belsat">{{cite web |title=«Еўрапейскі выбар» у Каардынацыйнай радзе |url=https://belsat.eu/92968665/eurapiejski-vybar-kr |website=Белсат |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="euroradio">{{cite web |title=Справяцца лі з Каардынацыйным саветам яго новаабраныя кіраўніцы? |url=https://euroradio.fm/ru/spravyatsya-li-s-koordinacionnym-sovetom-ego-novoizbrannye-rukovoditelnicy-efir |website=Еўрарадыё |date=2024 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2025 годзе фракцыя «[[Моладзевы наступ]]» публічна абвінаваціла Аляксандру Мамаеву ў ціску і магчымым канфлікце інтарэсаў вакол слуханняў па [[Фонд міжнароднай гуманітарнай дапамогі|Фондзе міжнароднай гуманітарнай дапамогі]]<ref name="nastup">{{cite web |title=Заява фракцыі «Моладзевы наступ» |url=https://rada.vision/zayava-frakcyi-moladzevy-nastup |website=Каардынацыйная рада |date=2025 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class="wikitable" ! colspan="6" | [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар спісу ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | [[Аляксандр Дабравольскі]] | 605 | 9,00 | {{Партыя/Месцы|8|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў Радзе}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | [[Валерый Мацкевіч]] | 295 | 13,96 | {{Партыя/Месцы|11|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў Радзе}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} 353wk5bm6w969ncnxbp5qvsma2iog12 5143922 5143920 2026-05-20T09:49:56Z MocnyDuham 99818 афармленне, шаблон 5143922 wikitext text/x-wiki {{Партыя |назва партыі = Еўрапейскі выбар |назва на мове арыгінала = |лагатып = |шырыня лагатыпа = |подпіс = |лідар = [[Валерый Мацкевіч]] |прэзідэнт = |старшыня = |генеральны сакратар = |першы сакратар = |прэзідыум = |сакратар = |заснавальнік = [[Аляксандр Дабравольскі]] |дата заснавання = |ідэалогія = еўрапейская інтэграцыя, дэмакратычныя рэформы, правы чалавека |колькасць членаў = |дэвіз = |персаналіі = Члены фракцыі Еўрапейскі выбар |афіцыйны сайт = europeanchoice.org }} '''Еўрапейскі выбар''' — беларуская палітычная фракцыя ў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай радзе Беларусі]], якая ўзнікла ў 2024 годзе як выбарчы спіс на выбарах у Раду III склікання. Спіс выступаў з праеўрапейскай праграмай і рабіў акцэнт на еўрапейскай інтэграцыі Беларусі, дэмакратычных рэформах, падтрымцы палітвязняў і дапамозе беларусам у эміграцыі. На выбарах 2024 года «Еўрапейскі выбар» атрымаў 605 галасоў і 8 мандатаў. У 2026 годзе фракцыя зноў удзельнічала ў выбарах у Раду і атрымала 13,96 % галасоў і 11 мандатаў. == Гісторыя == «Еўрапейскі выбар» сфарміраваўся падчас выбарчай кампаніі 2024 года, калі склад Каардынацыйнай рады III склікання ўпершыню абіраўся па спісачнай сістэме. У бюлетэні спіс быў зарэгістраваны пад № 3, а яго лідарам выступаў [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]]. Паводле вынікаў галасавання, спіс атрымаў 605 галасоў і 8 мандатаў. Пасля выбараў ён пачаў дзейнічаць як фракцыя ўнутры Рады<ref name="results-2024">{{cite web |title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У ходзе працы III склікання прадстаўнікі «Еўрапейскага выбару» занялі некалькі прыкметных пазіцый у органах Рады. [[Павел Мар’еўскі]] стаў віцэ-спікерам, [[Аляксандра Мамаева]] ўзначаліла Міжнародную камісію<ref name="members">{{cite web |title=Склад Каардынацыйнай рады III склікання |url=https://rada.vision/members-3 |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="international">{{cite web |title=Міжнародная камісія |url=https://rada.vision/commission/mizhnarodnaya-kamisiya |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="matskevich">{{cite web |title=Valery Matskevich |url=https://www.europeanchoice.org/candidates/valery-matskevich |website=European Choice |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2026 годзе фракцыя зноў выставіла спіс на выбары ў Раду IV склікання. Кіраўніком спісу быў [[Валерый Валер’евіч Мацкевіч|Валерый Мацкевіч]], кіраўніцай штаба — [[Аліса Віктараўна Рыжычэнка|Аліса Рыжычэнка]]. Пасля ўдакладнення складу, звязанага з гендарнай нормай, спіс быў зарэгістраваны выбарчай камісіяй<ref name="registration">{{cite web|title=Рашэнне аб рэгістрацыі спісу «Еўрапейскі выбар»|url=https://www.europeanchoice.org/documents/rashennie-ev-registratsyja.pdf|website=European Choice|date=2026|access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="pozirk">{{cite web|title=Першы спіс падаў дакументы на выбары ў Каардынацыйную раду|url=https://pozirk.online/be/news/179115/|website=Позірк|date=2026|access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == Асноўнай тэмай «Еўрапейскага выбару» стала еўрапейская будучыня Беларусі. У праграме 2024 года спіс рабіў акцэнт на замацаванні еўрапейскай перспектывы краіны, рэформах прававой дзяржавы, падтрымцы палітвязняў і рэпрэсаваных, дапамозе беларускім добраахвотнікам і ветэранам, развіцці адукацыйных і культурных праграм, а таксама на паляпшэнні мабільнасці беларусаў у Еўропе<ref name="rada-faction">{{cite web |title=Фракцыя «Еўрапейскі выбар» |url=https://rada.vision/faction/eurapejski-vybar |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Да кампаніі 2026 года праграма была пашыраная сацыяльнымі тэмамі. У ёй з’явіліся акцэнты на годнай працы, сацыяльнай абароне, роўных магчымасцях, недыскрымінацыі, адмене смяротнага пакарання і практычнай дапамозе беларусам за мяжой — у пытаннях дакументаў, легалізацыі, адукацыі, медыцынскіх і банкаўскіх паслуг<ref name="ec-site">{{cite web |title=European Choice |url=https://www.europeanchoice.org/ |website=European Choice |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Дзейнасць == У Радзе III склікання фракцыя працавала найперш праз камісіі і міжнародныя кантакты. Аляксандра Мамаева ўзначальвала Міжнародную камісію, Валерый Мацкевіч уваходзіў у яе склад, а Павел Мар’еўскі працаваў у камісіях, звязаных з бяспекай і вайсковым кірункам<ref name="international" /><ref name="security">{{cite web |title=Камісія па нацыянальнай і рэгіянальнай бяспецы |url=https://rada.vision/commission/kamisiya-pa-nacyyanalnaj-i-regiyanalnaj-byaspecy |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Прадстаўнікі фракцыі ўдзельнічалі ў міжнароднай працы беларускіх дэмакратычных сіл. Аляксандра Мамаева і Валерый Мацкевіч уваходзілі ў дэлегацыю пры [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы|Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы]], дзе абмяркоўваліся правы беларусаў, рэпрэсіі і падтрымка людзей у выгнанні<ref name="pace">{{cite web |title=Observation of the presidential election in Belarus |url=https://pace.coe.int/en/files/35793/html |website=Parliamentary Assembly of the Council of Europe |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2026 годзе Валерый Мацкевіч уздымаў у ПАСЕ пытанне візавых абмежаванняў і свабоды перамяшчэння для беларусаў<ref name="reform-visa">{{cite web |title=PACE raises issue of visa support for Belarusians |url=https://reform.news/en/pace-raises-issue-of-visa-support-for-belarusians/ |website=Reform.news |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Унутры Рады фракцыя не заўсёды галасавала маналітна. Публічная табліца галасаванняў за 2025—2026 гады паказвала розныя пазіцыі яе прадстаўнікоў па асобных пытаннях. Разам з тым Павел Мар’еўскі быў адзначаны сярод найбольш актыўных дэлегатаў Рады з удзелам больш як у 90 % галасаванняў<ref name="voting">{{cite web |title=Каардынацыйная рада апублікавала вынікі галасаванняў за 15 месяцаў |url=https://rada.vision/kr-apublikavala-vyniki-h-ap |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Крытыка і спрэчкі == У медыя і экспертных каментарыях «Еўрапейскі выбар» часта апісваўся як фракцыя, блізкая да [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]]. Такая ацэнка выкарыстоўвалася як крытыкамі, так і аналітыкамі, якія разглядалі фракцыю як частку больш інстытуцыйнага крыла беларускіх дэмакратычных сіл<ref name="belsat">{{cite web |title=«Еўрапейскі выбар» у Каардынацыйнай радзе |url=https://belsat.eu/92968665/eurapiejski-vybar-kr |website=Белсат |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="euroradio">{{cite web |title=Справяцца лі з Каардынацыйным саветам яго новаабраныя кіраўніцы? |url=https://euroradio.fm/ru/spravyatsya-li-s-koordinacionnym-sovetom-ego-novoizbrannye-rukovoditelnicy-efir |website=Еўрарадыё |date=2024 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2025 годзе фракцыя «[[Моладзевы наступ]]» публічна абвінаваціла Аляксандру Мамаеву ў ціску і магчымым канфлікце інтарэсаў вакол слуханняў па [[Фонд міжнароднай гуманітарнай дапамогі|Фондзе міжнароднай гуманітарнай дапамогі]]<ref name="nastup">{{cite web |title=Заява фракцыі «Моладзевы наступ» |url=https://rada.vision/zayava-frakcyi-moladzevy-nastup |website=Каардынацыйная рада |date=2025 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class="wikitable" ! colspan="6" | [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар спісу ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | [[Аляксандр Дабравольскі]] | 605 | 9,00 | {{Партыя/Месцы|8|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў Радзе}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | [[Валерый Мацкевіч]] | 295 | 13,96 | {{Партыя/Месцы|11|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў Радзе}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} itmy0mlqoh1sdi5j9w7pl1rm78rgvqf 5143941 5143922 2026-05-20T10:14:40Z MocnyDuham 99818 дададзена [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143941 wikitext text/x-wiki {{Партыя |назва партыі = Еўрапейскі выбар |назва на мове арыгінала = |лагатып = |шырыня лагатыпа = |подпіс = |лідар = [[Валерый Мацкевіч]] |прэзідэнт = |старшыня = |генеральны сакратар = |першы сакратар = |прэзідыум = |сакратар = |заснавальнік = [[Аляксандр Дабравольскі]] |дата заснавання = |ідэалогія = еўрапейская інтэграцыя, дэмакратычныя рэформы, правы чалавека |колькасць членаў = |дэвіз = |персаналіі = Члены фракцыі Еўрапейскі выбар |афіцыйны сайт = europeanchoice.org }} '''Еўрапейскі выбар''' — беларуская палітычная фракцыя ў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай радзе Беларусі]], якая ўзнікла ў 2024 годзе як выбарчы спіс на выбарах у Раду III склікання. Спіс выступаў з праеўрапейскай праграмай і рабіў акцэнт на еўрапейскай інтэграцыі Беларусі, дэмакратычных рэформах, падтрымцы палітвязняў і дапамозе беларусам у эміграцыі. На выбарах 2024 года «Еўрапейскі выбар» атрымаў 605 галасоў і 8 мандатаў. У 2026 годзе фракцыя зноў удзельнічала ў выбарах у Раду і атрымала 13,96 % галасоў і 11 мандатаў. == Гісторыя == «Еўрапейскі выбар» сфарміраваўся падчас выбарчай кампаніі 2024 года, калі склад Каардынацыйнай рады III склікання ўпершыню абіраўся па спісачнай сістэме. У бюлетэні спіс быў зарэгістраваны пад № 3, а яго лідарам выступаў [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]]. Паводле вынікаў галасавання, спіс атрымаў 605 галасоў і 8 мандатаў. Пасля выбараў ён пачаў дзейнічаць як фракцыя ўнутры Рады<ref name="results-2024">{{cite web |title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У ходзе працы III склікання прадстаўнікі «Еўрапейскага выбару» занялі некалькі прыкметных пазіцый у органах Рады. [[Павел Мар’еўскі]] стаў віцэ-спікерам, [[Аляксандра Мамаева]] ўзначаліла Міжнародную камісію<ref name="members">{{cite web |title=Склад Каардынацыйнай рады III склікання |url=https://rada.vision/members-3 |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="international">{{cite web |title=Міжнародная камісія |url=https://rada.vision/commission/mizhnarodnaya-kamisiya |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="matskevich">{{cite web |title=Valery Matskevich |url=https://www.europeanchoice.org/candidates/valery-matskevich |website=European Choice |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2026 годзе фракцыя зноў выставіла спіс на выбары ў Раду IV склікання. Кіраўніком спісу быў [[Валерый Валер’евіч Мацкевіч|Валерый Мацкевіч]], кіраўніцай штаба — [[Аліса Віктараўна Рыжычэнка|Аліса Рыжычэнка]]. Пасля ўдакладнення складу, звязанага з гендарнай нормай, спіс быў зарэгістраваны выбарчай камісіяй<ref name="registration">{{cite web|title=Рашэнне аб рэгістрацыі спісу «Еўрапейскі выбар»|url=https://www.europeanchoice.org/documents/rashennie-ev-registratsyja.pdf|website=European Choice|date=2026|access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="pozirk">{{cite web|title=Першы спіс падаў дакументы на выбары ў Каардынацыйную раду|url=https://pozirk.online/be/news/179115/|website=Позірк|date=2026|access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == Асноўнай тэмай «Еўрапейскага выбару» стала еўрапейская будучыня Беларусі. У праграме 2024 года спіс рабіў акцэнт на замацаванні еўрапейскай перспектывы краіны, рэформах прававой дзяржавы, падтрымцы палітвязняў і рэпрэсаваных, дапамозе беларускім добраахвотнікам і ветэранам, развіцці адукацыйных і культурных праграм, а таксама на паляпшэнні мабільнасці беларусаў у Еўропе<ref name="rada-faction">{{cite web |title=Фракцыя «Еўрапейскі выбар» |url=https://rada.vision/faction/eurapejski-vybar |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Да кампаніі 2026 года праграма была пашыраная сацыяльнымі тэмамі. У ёй з’явіліся акцэнты на годнай працы, сацыяльнай абароне, роўных магчымасцях, недыскрымінацыі, адмене смяротнага пакарання і практычнай дапамозе беларусам за мяжой — у пытаннях дакументаў, легалізацыі, адукацыі, медыцынскіх і банкаўскіх паслуг<ref name="ec-site">{{cite web |title=European Choice |url=https://www.europeanchoice.org/ |website=European Choice |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Дзейнасць == У Радзе III склікання фракцыя працавала найперш праз камісіі і міжнародныя кантакты. Аляксандра Мамаева ўзначальвала Міжнародную камісію, Валерый Мацкевіч уваходзіў у яе склад, а Павел Мар’еўскі працаваў у камісіях, звязаных з бяспекай і вайсковым кірункам<ref name="international" /><ref name="security">{{cite web |title=Камісія па нацыянальнай і рэгіянальнай бяспецы |url=https://rada.vision/commission/kamisiya-pa-nacyyanalnaj-i-regiyanalnaj-byaspecy |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Прадстаўнікі фракцыі ўдзельнічалі ў міжнароднай працы беларускіх дэмакратычных сіл. Аляксандра Мамаева і Валерый Мацкевіч уваходзілі ў дэлегацыю пры [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы|Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы]], дзе абмяркоўваліся правы беларусаў, рэпрэсіі і падтрымка людзей у выгнанні<ref name="pace">{{cite web |title=Observation of the presidential election in Belarus |url=https://pace.coe.int/en/files/35793/html |website=Parliamentary Assembly of the Council of Europe |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2026 годзе Валерый Мацкевіч уздымаў у ПАСЕ пытанне візавых абмежаванняў і свабоды перамяшчэння для беларусаў<ref name="reform-visa">{{cite web |title=PACE raises issue of visa support for Belarusians |url=https://reform.news/en/pace-raises-issue-of-visa-support-for-belarusians/ |website=Reform.news |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Унутры Рады фракцыя не заўсёды галасавала маналітна. Публічная табліца галасаванняў за 2025—2026 гады паказвала розныя пазіцыі яе прадстаўнікоў па асобных пытаннях. Разам з тым Павел Мар’еўскі быў адзначаны сярод найбольш актыўных дэлегатаў Рады з удзелам больш як у 90 % галасаванняў<ref name="voting">{{cite web |title=Каардынацыйная рада апублікавала вынікі галасаванняў за 15 месяцаў |url=https://rada.vision/kr-apublikavala-vyniki-h-ap |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Крытыка і спрэчкі == У медыя і экспертных каментарыях «Еўрапейскі выбар» часта апісваўся як фракцыя, блізкая да [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]]. Такая ацэнка выкарыстоўвалася як крытыкамі, так і аналітыкамі, якія разглядалі фракцыю як частку больш інстытуцыйнага крыла беларускіх дэмакратычных сіл<ref name="belsat">{{cite web |title=«Еўрапейскі выбар» у Каардынацыйнай радзе |url=https://belsat.eu/92968665/eurapiejski-vybar-kr |website=Белсат |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="euroradio">{{cite web |title=Справяцца лі з Каардынацыйным саветам яго новаабраныя кіраўніцы? |url=https://euroradio.fm/ru/spravyatsya-li-s-koordinacionnym-sovetom-ego-novoizbrannye-rukovoditelnicy-efir |website=Еўрарадыё |date=2024 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2025 годзе фракцыя «[[Моладзевы наступ]]» публічна абвінаваціла Аляксандру Мамаеву ў ціску і магчымым канфлікце інтарэсаў вакол слуханняў па [[Фонд міжнароднай гуманітарнай дапамогі|Фондзе міжнароднай гуманітарнай дапамогі]]<ref name="nastup">{{cite web |title=Заява фракцыі «Моладзевы наступ» |url=https://rada.vision/zayava-frakcyi-moladzevy-nastup |website=Каардынацыйная рада |date=2025 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class="wikitable" ! colspan="6" | [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар спісу ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | [[Аляксандр Дабравольскі]] | 605 | 9,00 | {{Партыя/Месцы|8|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў Радзе}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | [[Валерый Мацкевіч]] | 295 | 13,96 | {{Партыя/Месцы|11|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў Радзе}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады]] opepf2g2gh7h2ywpwus4muskbeg16e0 5143942 5143941 2026-05-20T10:15:38Z MocnyDuham 99818 абнаўленне звестак 5143942 wikitext text/x-wiki {{Партыя |назва партыі = Еўрапейскі выбар |назва на мове арыгінала = |лагатып = |шырыня лагатыпа = |подпіс = |лідар = [[Валерый Мацкевіч]] |прэзідэнт = |старшыня = |генеральны сакратар = |першы сакратар = |прэзідыум = |сакратар = |заснавальнік = [[Аляксандр Дабравольскі]] |дата заснавання = 2024 |ідэалогія = еўрапейская інтэграцыя, дэмакратычныя рэформы, правы чалавека |колькасць членаў = |дэвіз = |персаналіі = Члены фракцыі Еўрапейскі выбар |афіцыйны сайт = europeanchoice.org }} '''Еўрапейскі выбар''' — беларуская палітычная фракцыя ў [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйнай радзе Беларусі]], якая ўзнікла ў 2024 годзе як выбарчы спіс на выбарах у Раду III склікання. Спіс выступаў з праеўрапейскай праграмай і рабіў акцэнт на еўрапейскай інтэграцыі Беларусі, дэмакратычных рэформах, падтрымцы палітвязняў і дапамозе беларусам у эміграцыі. На выбарах 2024 года «Еўрапейскі выбар» атрымаў 605 галасоў і 8 мандатаў. У 2026 годзе фракцыя зноў удзельнічала ў выбарах у Раду і атрымала 13,96 % галасоў і 11 мандатаў. == Гісторыя == «Еўрапейскі выбар» сфарміраваўся падчас выбарчай кампаніі 2024 года, калі склад Каардынацыйнай рады III склікання ўпершыню абіраўся па спісачнай сістэме. У бюлетэні спіс быў зарэгістраваны пад № 3, а яго лідарам выступаў [[Аляксандр Альгертавіч Дабравольскі|Аляксандр Дабравольскі]]. Паводле вынікаў галасавання, спіс атрымаў 605 галасоў і 8 мандатаў. Пасля выбараў ён пачаў дзейнічаць як фракцыя ўнутры Рады<ref name="results-2024">{{cite web |title=Пастанова аб папярэдніх выніках галасавання |url=https://rada.vision/wp-content/uploads/2024/05/Pastanova_ab_papyarednih_vynikah_galasavannya.pdf |website=Каардынацыйная рада |date=2024 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У ходзе працы III склікання прадстаўнікі «Еўрапейскага выбару» занялі некалькі прыкметных пазіцый у органах Рады. [[Павел Мар’еўскі]] стаў віцэ-спікерам, [[Аляксандра Мамаева]] ўзначаліла Міжнародную камісію<ref name="members">{{cite web |title=Склад Каардынацыйнай рады III склікання |url=https://rada.vision/members-3 |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="international">{{cite web |title=Міжнародная камісія |url=https://rada.vision/commission/mizhnarodnaya-kamisiya |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="matskevich">{{cite web |title=Valery Matskevich |url=https://www.europeanchoice.org/candidates/valery-matskevich |website=European Choice |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2026 годзе фракцыя зноў выставіла спіс на выбары ў Раду IV склікання. Кіраўніком спісу быў [[Валерый Валер’евіч Мацкевіч|Валерый Мацкевіч]], кіраўніцай штаба — [[Аліса Віктараўна Рыжычэнка|Аліса Рыжычэнка]]. Пасля ўдакладнення складу, звязанага з гендарнай нормай, спіс быў зарэгістраваны выбарчай камісіяй<ref name="registration">{{cite web|title=Рашэнне аб рэгістрацыі спісу «Еўрапейскі выбар»|url=https://www.europeanchoice.org/documents/rashennie-ev-registratsyja.pdf|website=European Choice|date=2026|access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="pozirk">{{cite web|title=Першы спіс падаў дакументы на выбары ў Каардынацыйную раду|url=https://pozirk.online/be/news/179115/|website=Позірк|date=2026|access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Праграма і палітычныя пазіцыі == Асноўнай тэмай «Еўрапейскага выбару» стала еўрапейская будучыня Беларусі. У праграме 2024 года спіс рабіў акцэнт на замацаванні еўрапейскай перспектывы краіны, рэформах прававой дзяржавы, падтрымцы палітвязняў і рэпрэсаваных, дапамозе беларускім добраахвотнікам і ветэранам, развіцці адукацыйных і культурных праграм, а таксама на паляпшэнні мабільнасці беларусаў у Еўропе<ref name="rada-faction">{{cite web |title=Фракцыя «Еўрапейскі выбар» |url=https://rada.vision/faction/eurapejski-vybar |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Да кампаніі 2026 года праграма была пашыраная сацыяльнымі тэмамі. У ёй з’явіліся акцэнты на годнай працы, сацыяльнай абароне, роўных магчымасцях, недыскрымінацыі, адмене смяротнага пакарання і практычнай дапамозе беларусам за мяжой — у пытаннях дакументаў, легалізацыі, адукацыі, медыцынскіх і банкаўскіх паслуг<ref name="ec-site">{{cite web |title=European Choice |url=https://www.europeanchoice.org/ |website=European Choice |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Дзейнасць == У Радзе III склікання фракцыя працавала найперш праз камісіі і міжнародныя кантакты. Аляксандра Мамаева ўзначальвала Міжнародную камісію, Валерый Мацкевіч уваходзіў у яе склад, а Павел Мар’еўскі працаваў у камісіях, звязаных з бяспекай і вайсковым кірункам<ref name="international" /><ref name="security">{{cite web |title=Камісія па нацыянальнай і рэгіянальнай бяспецы |url=https://rada.vision/commission/kamisiya-pa-nacyyanalnaj-i-regiyanalnaj-byaspecy |website=Каардынацыйная рада |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Прадстаўнікі фракцыі ўдзельнічалі ў міжнароднай працы беларускіх дэмакратычных сіл. Аляксандра Мамаева і Валерый Мацкевіч уваходзілі ў дэлегацыю пры [[Парламенцкая асамблея Савета Еўропы|Парламенцкай асамблеі Савета Еўропы]], дзе абмяркоўваліся правы беларусаў, рэпрэсіі і падтрымка людзей у выгнанні<ref name="pace">{{cite web |title=Observation of the presidential election in Belarus |url=https://pace.coe.int/en/files/35793/html |website=Parliamentary Assembly of the Council of Europe |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2026 годзе Валерый Мацкевіч уздымаў у ПАСЕ пытанне візавых абмежаванняў і свабоды перамяшчэння для беларусаў<ref name="reform-visa">{{cite web |title=PACE raises issue of visa support for Belarusians |url=https://reform.news/en/pace-raises-issue-of-visa-support-for-belarusians/ |website=Reform.news |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. Унутры Рады фракцыя не заўсёды галасавала маналітна. Публічная табліца галасаванняў за 2025—2026 гады паказвала розныя пазіцыі яе прадстаўнікоў па асобных пытаннях. Разам з тым Павел Мар’еўскі быў адзначаны сярод найбольш актыўных дэлегатаў Рады з удзелам больш як у 90 % галасаванняў<ref name="voting">{{cite web |title=Каардынацыйная рада апублікавала вынікі галасаванняў за 15 месяцаў |url=https://rada.vision/kr-apublikavala-vyniki-h-ap |website=Каардынацыйная рада |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Крытыка і спрэчкі == У медыя і экспертных каментарыях «Еўрапейскі выбар» часта апісваўся як фракцыя, блізкая да [[Офіс Святланы Ціханоўскай|Офіса Святланы Ціханоўскай]] і [[Аб’яднаны пераходны кабінет Беларусі|Аб’яднанага пераходнага кабінета]]. Такая ацэнка выкарыстоўвалася як крытыкамі, так і аналітыкамі, якія разглядалі фракцыю як частку больш інстытуцыйнага крыла беларускіх дэмакратычных сіл<ref name="belsat">{{cite web |title=«Еўрапейскі выбар» у Каардынацыйнай радзе |url=https://belsat.eu/92968665/eurapiejski-vybar-kr |website=Белсат |date=2026 |access-date=20 мая 2026}}</ref><ref name="euroradio">{{cite web |title=Справяцца лі з Каардынацыйным саветам яго новаабраныя кіраўніцы? |url=https://euroradio.fm/ru/spravyatsya-li-s-koordinacionnym-sovetom-ego-novoizbrannye-rukovoditelnicy-efir |website=Еўрарадыё |date=2024 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. У 2025 годзе фракцыя «[[Моладзевы наступ]]» публічна абвінаваціла Аляксандру Мамаеву ў ціску і магчымым канфлікце інтарэсаў вакол слуханняў па [[Фонд міжнароднай гуманітарнай дапамогі|Фондзе міжнароднай гуманітарнай дапамогі]]<ref name="nastup">{{cite web |title=Заява фракцыі «Моладзевы наступ» |url=https://rada.vision/zayava-frakcyi-moladzevy-nastup |website=Каардынацыйная рада |date=2025 |access-date=20 мая 2026}}</ref>. == Электаральная гісторыя == {| class="wikitable" ! colspan="6" | [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар спісу ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | [[Аляксандр Дабравольскі]] | 605 | 9,00 | {{Партыя/Месцы|8|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў Радзе}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | [[Валерый Мацкевіч]] | 295 | 13,96 | {{Партыя/Месцы|11|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў Радзе}} |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады]] cnwk0okg5r6y90s08j9knzsgaxwdxgb 14 808043 5143921 2026-05-20T09:49:36Z MocnyDuham 99818 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]]» 5143921 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]] hxyfauvdfoizmbeshbbaivj6m3p2202 5143943 5143921 2026-05-20T10:16:14Z MocnyDuham 99818 выдалена [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]]; дададзена [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5143943 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады]] 2vtzvlxy0ssi1o5ercgtyf3mgjp13sl 0 808044 5143923 2026-05-20T09:50:17Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [...» 5143923 wikitext text/x-wiki У сезоне 2021/2022 гандбольны клуб «[[ГК Машэка Магілёў|Машэка]]» з горада [[Магілёў]] прымаў удзел: * [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|2021/2022]] ('''4-е месца'''), * [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]] [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ({{Ср}}'''Фіналіст'''). == Склад каманды == * 44. [[Алег Тарасевіч]] * 98. Данііл Сякерыч * 17. Яраслаў Чайкоўскі * 15. Аляксандр Сотнік * 11. Данііл Раманенка * 7. [[Антон Цыганкоў]] * 3. [[Яўген Ладуцька]] * 2. [[Руслан Хабібаў]] * 99. [[Ягор Васілевіч Маторын|Ягор Маторын]] * 29. [[Мацвей Крэўчык]] * 23. Кірыл Мукасей * 19. Данііл Кірычэнка * 12. [[Антон Самсонаў]] * 95. [[Вадзім Котаў]] * 91. [[Аляксандр Буйкевіч]] * 55. [[Арцём Сяргеевіч Рабушка|Арцём Рабушка]] == Трэнеры каманды == * {{Сцяг Беларусі}} [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (галоўны трэнер) == Гл. таксама == * [[Сезон 2020/2021 ГК Машэка Магілёў]] * [[Сезон 2022/2023 ГК Машэка Магілёў]] == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/match-masheka-(mogilev,-belarus)-meshkov-brest-(belarus)-17-12-2021 17.12.2021 Матч Машека (Могилев, Беларусь) — Мешков Брест (Беларусь)] [[Катэгорыя:Сезоны ГК Машэка Магілёў|2021/2022]] [[Катэгорыя:Сезоны гандбольных клубаў Беларусі 2021/2022|ГК Машэка Магілёў]] [[Катэгорыя:2021 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:2022 год у Магілёве]] p2ndxpspyx2h7ziwy282i4cmyq1vkac 0 808045 5143932 2026-05-20T09:54:23Z MocnyDuham 99818 Перасылае да [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 5143932 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] 20ty0lgmuhgd3inv31skiimtso5l11m 0 808046 5143935 2026-05-20T10:04:41Z MocnyDuham 99818 Перасылае да [[Артур Уладзіміравіч Фінькевіч]] 5143935 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Артур Уладзіміравіч Фінькевіч]] b2hd2rhsoq0apsmkmzt12nqr13hj92d 14 808047 5143938 2026-05-20T10:13:21Z MocnyDuham 99818 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]]» 5143938 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Каардынацыйная рада (Беларусь)]] hxyfauvdfoizmbeshbbaivj6m3p2202 14 808048 5143959 2026-05-20T10:36:45Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Заходняе Палессе]]» 5143959 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Дыялекты беларускай мовы]] [[Катэгорыя:Заходняе Палессе]] 82t1a28bsm3kk7j2thuw0gcmcskepao 10 808049 5143977 2026-05-20T11:57:09Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] | стыль_загалоўкаў = background:#FFFFFF; |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#FFFFFF; |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = у Японіі | спіс1...» 5143977 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] | стыль_загалоўкаў = background:#FFFFFF; |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#FFFFFF; |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = у Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Ёёгі|Ёёгі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] | загаловак2 = Па-за межамі Японіі | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * {{iw|Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца|de|Japanischer Garten (Bad Langensalza)}} 🇩🇪 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Буэнас-Айрэскі японскі сад|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * {{iw|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн|de|Japanischer Garten (Kaiserslautern)}} 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Нант)|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * {{iw|Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон|d|Q3364184}} 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * {{iw|Японскі сад (Чыкага)|Чыкага||Garden of the Phoenix}} 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месяцавы мост]] *{{iw|Пераходныя камяні|||Stepping stones}} *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-одосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Чайны домік (цясіцу)]] *[[Тора (ліхтар)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}</noinclude> axirtd47engvgc9wquz4p4rr7owkjde 10 808050 5143978 2026-05-20T11:57:52Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «== Выкарыстанне шаблона == Для выкарыстання дадзенага шаблона ўстаўце наступны фрагмент вікі-кода ў патрэбным месцы (звычайна канец артыкула, перад катэгорыямі) <pre>{{Японскія сады}}</pre>» 5143978 wikitext text/x-wiki == Выкарыстанне шаблона == Для выкарыстання дадзенага шаблона ўстаўце наступны фрагмент вікі-кода ў патрэбным месцы (звычайна канец артыкула, перад катэгорыямі) <pre>{{Японскія сады}}</pre> dr08alzr52u6felzcp3e29hbejlt354