Вікіпедыя bewiki https://be.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D1%9E%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.3 first-letter Мультымедыя Адмысловае Размовы Удзельнік Размовы з удзельнікам Вікіпедыя Размовы пра Вікіпедыю Файл Размовы пра файл MediaWiki Размовы пра MediaWiki Шаблон Размовы пра шаблон Даведка Размовы пра даведку Катэгорыя Размовы пра катэгорыю Партал Размовы пра партал TimedText TimedText talk Модуль Размовы пра модуль Event Event talk 0 591 5144820 4913074 2026-05-22T10:17:48Z Autumndancer 168015 /* Нарадзіліся */ +1 5144820 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Каляндар на студзень}} </noinclude>__NOTOC__ '''25 студзеня''' — дваццаць пяты дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Файл:Centro_SP2.jpg|thumb|Сан-Паўлу]] * [[817]]: Абранне [[Пасхалій I (Папа Рымскі)|Пасхалія I]] [[Папа Рымскі|Папам Рымскім]]. * [[1153]]: [[Балдуін III Іерусалімскі]] пачаў аблогу [[Ашкелон]]а. * [[1323]]: Князь [[Гедымін]] у пасланні да грамадзян [[Любек]]а, Штральзунда, [[Брэмен]]а, [[Магдэбург]]а, [[Кёльн]]а запрасіў святароў, рыцараў і рамеснікаў у [[ВКЛ]]. * [[1554]]: Заснаваны горад [[Сан-Паўлу]] ([[Бразілія]]). * [[1701]]: У [[Масква|Маскве]] заснавана Школа матэматыкі і навігацыйных навук. * [[1831]]: Польскі сойм абвясціў пра скіданне расійскага цара [[Мікалай I (імператар расійскі)|Мікалая І]] з польскага стальца — узнікненне лозунгу: «За вашу і нашу свабоду!» * [[1924]]: У [[Вільня|Вільні]] распачалася [[Беларуская канферэнцыя (1918)|Беларуская канферэнцыя]] (сконч. 28 студзеня). * [[1924]]: У французскім альпійскім гарадку [[Шамані]] пачаліся першыя [[Зімовыя Алімпійскія гульні]]. * [[1972]]: Мільённы жыхар нарадзіўся ў [[Мінск]]у. * [[1990]]: Створаны [[Лельчыцкі краязнаўчы музей]]. * [[1992]]: [[Беларусь]] устанавіла дыпламатычныя адносіны з [[Францыя]]й. * [[1995]]: [[Беларусь]] устанавіла [[Беларуска-камбаджыйскія адносіны|дыпламатычныя адносіны з Камбоджай]]. * [[2004]]: [[Міхаіл Саакашвілі]] заступіў на пасаду прэзідэнта [[Грузія|Грузіі]]. == Нарадзіліся == [[Файл:Eduard shevardnadze.jpg|thumb|120px|Эдуард Шэварнадзэ]] * [[750]]: [[Леў IV Хазар]], візантыйскі імператар * [[1477]]: [[Ганна Брэтонская]], каралева Францыі * [[1585]]: [[Хендрык Аверкамп]], нідэрландскі жывапісец * [[1627]]: [[Роберт Бойль]], англійскі хімік, фізік і філосаф (пам. [[30 снежня|30.12]].[[1691]]) * [[1708]]: [[Пампеа Батоні]], італьянскі жывапісец * [[1736]]: [[Жазеф Луі Лагранж]], французскі матэматык і астраном * [[1739]]: [[Шарль Франсуа Дзюмур'е]], французскі генерал * [[1743]]: [[Фрыдрых Генрых Якобі]], нямецкі пісьменнік і філосаф (пам. 10.3.1819) * [[1759]]: [[Роберт Бёрнс]], шатландскі паэт (пам. 21.7.1796) * [[1783]]: [[Уільям Колгейт]], амерыканскі бізнесмен * [[1804]]: [[Антон Адынец]], паэт, перакладчык, мемуарыст, выдавец * [[1813]]: [[Джэймс Марыён Сімс]], амерыканскі гінеколаг * [[1860]]: [[Като Такаакі]], прэм'ер-міністр Японіі * [[1869]]: [[Адам Гурыновіч]], беларускі паэт * [[1874]]: [[Уільям Сомерсет Моэм]], англійскі пісьменнік (пам. 16.12.1965) * [[1882]]: [[Вірджынія Вульф]], англійская пісьменніца * [[1886]]: [[Вільгельм Фуртвенглер]], нямецкі дырыжор і кампазітар * [[1903]]: [[Любоў Мазалеўская]], беларуская актрыса, рэжысёр, педагог (пам. 1964) * [[1917]]: [[Ілля Прыгожын]], бельгійскі фізік, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па хіміі|Нобелеўскай прэміі па хіміі]] (1977) * [[1928]]: [[Эдуард Шэварднадзэ]], савецкі і грузінскі палітык, прэзідэнт [[Грузія|Грузіі]] (1995—2003) * [[1934]]: [[Жан-П’ер Івараль]], французскі мастак * [[1938]]: [[Уладзімір Высоцкі]], рускі бард, паэт і акцёр (пам. 25.7.1980) * [[1942]]: [[Эйсебіа]], партугальскі футбаліст (пам. 5.1.2014) * [[1955]]: [[Аляксандр Лакотка]], беларускі архітэктар, гісторык архітэктуры, этнограф * [[1981]]: [[Аліша Кіз]], амерыканская паэтэса і спявачка * [[1982]]: [[Noemi]], італьянская спявачка * [[1985]]: [[Ціна Караль]], украінская спявачка і актрыса, тэлевядучая, грамадскі дзеяч. * [[2000]]: [[Рэмка Эвенепул]], бельгійскі велагоншчык, алімпійскі чэмпіён == Памерлі == [[Файл:Fabian Gottlieb von Bellingshausen.jpg|thumb|left|120px|Фадзей Белінсгаўзен]] * [[844]]: [[Грыгорый IV (Папа Рымскі)|Рыгор IV, Папа Рымскі]] * [[1067]]: [[Ін-цзун (дынастыя Сун)]], імператар * [[1586]]:[[Лукас Кранах Малодшы]], нямецкі мастак і графік * [[1818]]: [[Эліяс Марцін]], шведскі пейзажыст * [[1852]]: [[Фадзей Белінсгаўзен]], рускі мараплавец (нар. 20.9.1820) * [[1885]]: [[Альфонса XII]], кароль Іспаніі (нар. 28.11.1857) * [[1911]]: [[Вацлаў Федаровіч]], беларускі краязнавец, калекцыянер, юрыст (нар. 25.9.1848) * [[1938]]: [[Тамаш Грыб]], беларускі грамадска-палітычны і культурны дзеяч (нар. 19.3.1895) * [[1947]]: [[Аль Капонэ]], амерыканскі гангстэр (нар. 17.1.1899) * [[1951]]: [[Сяргей Іванавіч Вавілаў]], савецкі фізік, Прэзідэнт Акадэміі навук [[СССР]] (нар. 24.3.1891) * [[1990]]: [[Ава Гарднер]], амерыканская актрыса * [[2015]]: [[Дэміс Русас]], грэчаскі спявак == Святкуюць == * {{Сцягафікацыя|Расія}} — Дзень студэнцтва ([[Таццянін дзень]]) * {{Сцягафікацыя|Уэльс}} — [[Дзень святой Дуйнвэн]], валійскае свята закаханых * {{Сцягафікацыя|Шатландыя}} — [[Бёрнсава вячэра]] {{Вонкавыя спасылкі}} <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|125]] </noinclude> [[Катэгорыя:25 студзеня| ]] 373xvyduh7o8agndbmdy1b7q2hodk9r 0 660 5144823 4945211 2026-05-22T10:18:56Z Autumndancer 168015 /* Памерлі */ 5144823 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{каляндар на студзень}} </noinclude>__NOTOC__ '''28 студзеня''' — дваццаць восьмы дзень года па [[Грыгарыянскі каляндар|Грыгарыянскім календары]] == Падзеі == [[Выява:Challenger explosion.jpg|thumb|left|150px|Выбух касмічнага карабля «Чэленджэр».]] [[Выява:Coat of Arms of Mazyr, Belarus.svg|thumb|right|120px|[[Герб Мазыра]].]] * [[98]]: [[Траян]] быў абвешчаны [[Імператар Рымскай Імперыі|імператарам Рымскай імперыі]]. * [[814]]: [[Лотар I]] становіцца [[Кароль Баварыі|каралём Баварыі]]. * [[893]]: У [[Рэймс]]е [[Карл III Прастак]] ва ўзросце 13 гадоў быў каранаваны на караля [[Заходне-Франкскае каралеўства|заходніх франкаў]]. * [[1577]]: Вялікі князь літоўскі [[Стэфан Баторый]] надаў гораду [[Мазыр]]у [[Магдэбургскае права]] і герб. * [[1588]]: Зацверджаны [[Трэці статут Вялікага княства Літоўскага]]. * [[1611]]: Менскім кашталянам прызначаны [[Пётр Юр'евіч Тышкевіч|Пётр Тышкевіч]]. * [[1796]]: [[Курляндскае і Земгальскае герцагства]] пераўтворана ў Курляндскую губерню [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. * [[1798]]: Заснавана Мінская рымска-каталіцкая духоўная семінарыя, працавала да [[1869]] года. * [[1868]]: У [[Мінск]]у створана таварыства лекараў. * [[1918]]: [[Эстонія]] і [[Латвія]] аб’явілі сваю незалежнасць ад [[Расія|Расіі]]. * [[1919]]: [[Марк Шагал]] заснаваў [[Віцебскае народнае мастацкае вучылішча]]. * [[1938]]: Нямецкі аўтагоншчык [[Рудольф Карачыёла]] дасягае хуткасці 432,7 км/гадзіну — рэкорд хуткасці на дарозе агульнага карыстання, які не пабіты да сёння. * [[1980]]: У [[Акадэмія навук БССР]] створаны [[Інстытут прыкладной фізікі НАН Беларусі|Інстытут прыкладной фізікі]]. * [[1986]]: Амерыканскі касмічны карабель {{нп3|Чэленджэр (шатл)|«Чэленджэр»|en|Space Shuttle Challenger}} з сямю астранаўтамі [[Катастрофа шатла Чэленджар|выбухнуў]] на 73 секундзе палёта. == Нарадзіліся == [[Выява:Henry Seven England.jpg|thumb|120px|Генрых VII.]] * [[1457]]: [[Генрых VII Цюдар|Генрых VII]], кароль [[Англія|англійскі]] (пам. 21.4.1509) * [[1600]]: [[Клімент IX|Клімент IX, Папа Рымскі]] (1667—1669) (пам. 9.12.1669) * [[1608]]: [[Джавані Альфонса Барэлі]], італьянскі навуковец-універсал * [[1611]]: [[Ян Гевелій]], польскі астраном * [[1781]]: [[Юзаф Дашчынскі]], беларускі піяніст і кампазітар * [[1884]]: [[Агюст Пікар]], выбітны швейцарскі даследчык * [[1887]]: [[Артур Рубінштэйн]], амерыканскі піяніст * [[1889]]: [[Язэп Мамонька]], беларускі нацыянальны дзеяч * [[1919]]: [[Павел Кармунін]], Народны артыст Беларусі * [[1927]]: [[Пер Оскарсан]], шведскі акцёр і рэжысёр * [[1928]]: [[Іраіда Восіпаўна Царук|Іраіда Царук]], беларускі гісторык (пам. 19.6.2019) * [[1929]]: [[Клас Олдэнбург]], амерыканскі скульптар * [[1936]]: [[Ісмаіль Кадарэ]], албанскі паэт і пісьменнік * [[1940]]: [[Леанід Марцінавіч Дайнека|Леанід Дайнека]], беларускі пісьменнік, лаўрэат дзяржаўнай прэміі Беларусі імя К.Каліноўскага (1990 г.) і Літаратурнай прэміі імя І.Мележа; пам. 21 жніўня 2019. * [[1943]]: [[Міхаіл Мікалаевіч Пташук|Міхаіл Пташук]], беларускі кінарэжысёр, народны артыст БССР * [[1944]]: [[Леа Крэмер]], нямецкі арганіст і дырыжор * [[1948]]: [[Ілка Канерва]], фінскі палітык * [[1950]]: [[Хамад ібн Іса Аль Халіфа]], кароль [[бахрэйн]]скі * [[1951]]: [[Леанід Канстанцінавіч Кадэнюк|Леанід Кадэнюк]], першы лётчык-касманаўт незалежнай Украіны * [[1955]]: [[Нікаля Сарказі]], прэзідэнт Францыі * [[1961]]: [[Арнальдур Індрыдасан]], ісландскі пісьменнік * [[1999]]: [[Чыёма Вагу]], нігерыйская футбалістка == Памерлі == [[Выява:Dürer karl der grosse.jpg|thumb|120px|Карл Вялікі ([[А. Дзюрэр]], 1511-13).]] * [[814]]: [[Карл Вялікі]], кароль франкаў (нар. 742) * [[1119]]: [[Геласій II|Геласій II, Папа Рымскі]] * [[1547]]: [[Генрых VIII]], кароль англійскі (нар. 1491) * [[1596]]: [[Фрэнсіс Дрэйк]], англійскі мараход (каля 1540) * [[1621]]: [[Павел V]] (Каміла Баргезэ), Папа Рымскі з 1605 года (нар. 17.8.1552) * [[1672]]: [[П'ер Сег'е]], канцлер Францыі * [[1687]]: [[Ян Гевелій]], польскі астраном * [[1754]]: [[Людвіг Хольберг]], дацкі пісьменнік * [[1777]]: [[Антоні Адам Скарульскі]], філосаф і асветнік (нар. 22.11.1715) * [[1826]]: [[Густаў Пайкуль]], шведскі натураліст * [[1882]]: [[Аляксандр Хуга Бакер-Корф]], нідэрландскі мастак * [[1924]]: [[Фрыдрых Кульбарс]], эстонскі пісьменнік * [[1926]]: [[Като Такаакі]], прэм'ер-міністр Японіі * [[1928]]: [[Дэзідэрый Ленц]], нямецкі мастак * [[1951]]: [[Карл Густаў Эміль Манэргейм]], фінскі ваенны і дзяржаўны дзеяч (нар. 16.6.1867) * [[1972]]: [[Ян Вагемакер]], нідэрландскі мастак * [[1989]]: [[Халіна Канапацкая]], польская лёгкаатлетка * [[1996]]: [[Іосіф Бродскі]], рускі паэт, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]] 1987 (нар. 24.5.1940) * [[2002]]: [[Астрыд Ліндгрэн]], шведcкая дзіцячая пісьменніца (нар. 14.11.1907) * [[2005]]: [[Жак Вільрэ]], французскі акцёр * [[2017]]: [[Аляксандр Рыгоравіч Ціхановіч]], беларускі эстрадны спявак * [[2018]]: [[Нэлі Багуслаўская]], беларуская эстрадная спявачка == Святкуюць == <noinclude>{{Храналагічны пералік}} [[Катэгорыя:Дні па Грыгарыянскім календары|128]] </noinclude> [[Катэгорыя:28 студзеня| ]] 976hzyp0vtpb0sgc56ib1rq4lr9kr6f 0 16982 5144632 5083466 2026-05-21T22:02:13Z JerzyKundrat 174 /* Гл. таксама */ 5144632 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Любча (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Любча |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Любчанскі }} '''Любча'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Liubča}}, {{Lang-ru|Любча}}) — гарадскі пасёлак у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]], [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на левым беразе ракі [[Нёман]]. За 26 км на паўночны ўсход ад [[Навагрудак|Навагрудка]], за 49 км ад чыгуначнай станцыі [[Наваельня (станцыя)|Наваельня]] на лініі [[Баранавічы]]—[[Ліда (станцыя)|Ліда]]. == Гісторыя == [[Файл:BLR Lyubcha 17thc.jpg|thumb|left|Мястэчка і замак у Любчы, XVII ст.]] [[Файл:BIA Lubcz COA.png|міні|злева|Гістарычны герб]] Упершыню згадваецца ў 1401 годзе ў нямецкіх хроніках як аб’ект паходаў [[Крыжовыя паходы|крыжакоў]]. У [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]] належала [[Храптовічы|Храптовічам]], [[Гаштольды|Гаштольдам]], [[Кішкі|Кішкам]] ([[Ян Кішка]] заснаваў тут [[Любчанскі замак]] (1581), школу і арыянскі храм, з XVII стагоддзя — [[кальвінскі збор]]), з 1606 года — [[Радзівілы|Радзівілам]]. У 1590 годзе кароль [[Жыгімонт Ваза]] надаў Любчы [[магдэбургскае права]] і [[герб]]. Радзівілы з мэтай эканамічнага ўмацавання і павелічэння мястэчка запрашалі ў яго мяшчан з [[Менск]]а, [[Навагрудак|Новагародка]] і іншых каралеўскіх гарадоў. У 1612 годзе [[Пётр Бластус Кміта]] перавёз з [[Вільня|Вільні]] ў Любчу друкарскае абсталяванне і заснаваў тут сваю [[Любчанская друкарня|друкарню]]. Пераважна яна абслугоўвала патрэбы [[Пратэстанцтва|пратэстантаў]], але зрэдку прымала заказы і католікаў. За 20 гадоў Кмітам было выдадзена 59 назваў кніг на польскай і лацінскай мовах па гісторыі, медыцыне, філасофіі і інш., а таксама некалькі паэтычных твораў. 3 1632 года друкарскую працу Пятра Кміты працягваў яго сын — Ян Даніэль. У XVII стагоддзі ў Любчы ствараюцца рамесныя цэхі. З 1795 года Любча ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], яна робіцца мястэчкам, цэнтрам воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]]. [[Файл:Любча, Новогрудский район, Гродненская область, Беларусь 44.jpg|міні|Забудова Любчы, 2020 г.]] З 1921 года — у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], цэнтр [[Гміна|гміны]] [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскага павета]] і [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]], з 1940 года — цэнтр раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. З 1954 года — у Гродзенскай вобласці, з 1956 года — у Навагрудскім раёне. У 1996 годзе Любча налічвала 540 двароў, 1628 жыхароў, школу, 7 магазінаў, 2 бібліятэкі, бальніцу і іншыя ўстановы. == Насельніцтва == * 1645 год — каля 150 двароў * 1897 год — 3239 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1995 год — 1,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1996 год — 1628 чал. (540 двароў) * 2006 год — 1,4 тыс. чал. * 2016 год — 1059 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * 2017 год — 1081 чал.<ref name="2017-Estimate"/> * 2025 год — 962 чал. == Эканоміка == Калгас «Прынёманскі». Прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай прамысловасці]]. Праз Любчу праходзіць турыстычна-экскурсійны маршрут «Дарогай замкаў». == Славутасці == [[Файл:Любча (2021) 02.jpg|міні|злева|[[Любчанскі замак|Лючанскі замак]] з вышыні, 2021 г.]] [[Файл:Любча (2021) 04.jpg|міні|[[Любчанскі замак|Замак]] у 2021 г.]] * [[Любчанскі замак|Фрагменты замка]]: дзве вежы, земляныя ўмацаванні з рэшткамі абарончых збудаванняў, былы палац, [[флігель]] — {{ГККРБ 4|412Г000453}} * Любчанскі парк * [[Свята-Ільінская царква (Любча)|Ільінская царква]] (1910—1914) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса і святой Марыі ад Езуса Укрыжаванага (Любча)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса і святой Марыі ад Езуса Укрыжаванага]]<ref>[http://catholicnews.by/tam-dze-hrysci-sja-mindo-g-i-byla-pershaja-vkl-katalickaja-svjatynja-biskup-kashkevich-blaslavi-novy-kascjol/ Там, дзе хрысціўся Міндоўг і была першая ў ВКЛ каталіцкая святыня — біскуп Кашкевіч блаславіў новы касцёл]</ref> == Вядомыя асобы == * [[Сафія Гройсман]] (нар. 1945) — амерыканская парфумерка. * [[Мікалай Васілевіч Дучыц]] (1896—1980) — беларускі [[мастак]], [[Графіка (мастацтва)|графік]]. * {{нп5|Мацісьяху Кавальскі||de|Matisyahu Kovalsky}} * [[Павел Гіляравіч Каравайчык]] (1896—1937) — беларускі [[крытык]], [[публіцыст]], [[паэт]], медык. * [[Мікалай Мікалаевіч Каўцэвіч]] (1897—1949) — беларускі [[фізік]], прафесар, [[заслужаны дзеяч навукі БССР]]. * [[Міхаіл Дзмітрыевіч Каўцэвіч]] (1899—1937) — беларускі электратэхнік. * [[Пётр Бластус Кміта]] (? — 1629/1632) — выдавец і паэт XVII стагоддзя. * [[Мікалай Дзмітрыевіч Набокаў]] (1903—1978) — амерыканскі [[кампазітар]], [[пісьменнік]] і культурны дзеяч. * [[Анатоль Навумавіч Разумовіч]] (1936—1987) — вучоны ў галіне [[Біяхімія|біяхіміі]] і [[Генетыка|генетыкі]], доктар біялагічных навук. * [[Саламон Рысінскі]] (каля 1560—1625) — вялікалітоўскі паэт-лацініст, [[філолаг]], фалькларыст-парэміёлаг, пратэстанцкі дзеяч. * [[Леанід Аляксандравіч Аляшкевіч]] (1941—2017) — беларускі ўрач-гігіеніст. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (1995). * [[Уладзімір Міхайлавіч Шэйбак]] (нар. 1956) — урач-[[нарколаг]], [[біяхімік]], доктар медыцынскіх навук. * [[Ігар Леанідавіч Побаль]] (нар. 1952) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогій і абсталявання механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі матэрыялаў у машынабудаванні. * [[Людміла Іванаўна Красоўская]] (нар. 1949) — спецыяліст у галіне тэарэтычных асноў цеплатэхнікі. == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Любча|442}} * [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]. Любча: гісторыя і сучаснасць // Belarus: палітыка, эканоміка, культура. Штомесячны часопіс. — Мн., Мінінфармацыі РБ, № 9, 2008. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://lubcza.by Любча: гісторыя і адраджэнне] * [http://globustut.by/lyubcha/index.htm Любча ў праекце «Глобус Беларусі»] {{Любчанскі сельсавет}} {{Навагрудскі раён}} {{Гродзенская вобласць}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Любча| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] eotpaia6s8epzm0uv789s4l7ec3pboy 5144633 5144632 2026-05-21T22:02:54Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ паўтор з карткі 5144633 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Любча (значэнні)}} {{НП-Беларусь |статус = гарадскі пасёлак |беларуская назва = Любча |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Любчанскі }} '''Любча'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Liubča}}, {{Lang-ru|Любча}}) — гарадскі пасёлак у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]], [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]], на левым беразе ракі [[Нёман]]. За 26 км на паўночны ўсход ад [[Навагрудак|Навагрудка]], за 49 км ад чыгуначнай станцыі [[Наваельня (станцыя)|Наваельня]] на лініі [[Баранавічы]]—[[Ліда (станцыя)|Ліда]]. == Гісторыя == [[Файл:BLR Lyubcha 17thc.jpg|thumb|left|Мястэчка і замак у Любчы, XVII ст.]] [[Файл:BIA Lubcz COA.png|міні|злева|Гістарычны герб]] Упершыню згадваецца ў 1401 годзе ў нямецкіх хроніках як аб’ект паходаў [[Крыжовыя паходы|крыжакоў]]. У [[ВКЛ|Вялікім Княстве Літоўскім]] належала [[Храптовічы|Храптовічам]], [[Гаштольды|Гаштольдам]], [[Кішкі|Кішкам]] ([[Ян Кішка]] заснаваў тут [[Любчанскі замак]] (1581), школу і арыянскі храм, з XVII стагоддзя — [[кальвінскі збор]]), з 1606 года — [[Радзівілы|Радзівілам]]. У 1590 годзе кароль [[Жыгімонт Ваза]] надаў Любчы [[магдэбургскае права]] і [[герб]]. Радзівілы з мэтай эканамічнага ўмацавання і павелічэння мястэчка запрашалі ў яго мяшчан з [[Менск]]а, [[Навагрудак|Новагародка]] і іншых каралеўскіх гарадоў. У 1612 годзе [[Пётр Бластус Кміта]] перавёз з [[Вільня|Вільні]] ў Любчу друкарскае абсталяванне і заснаваў тут сваю [[Любчанская друкарня|друкарню]]. Пераважна яна абслугоўвала патрэбы [[Пратэстанцтва|пратэстантаў]], але зрэдку прымала заказы і католікаў. За 20 гадоў Кмітам было выдадзена 59 назваў кніг на польскай і лацінскай мовах па гісторыі, медыцыне, філасофіі і інш., а таксама некалькі паэтычных твораў. 3 1632 года друкарскую працу Пятра Кміты працягваў яго сын — Ян Даніэль. У XVII стагоддзі ў Любчы ствараюцца рамесныя цэхі. З 1795 года Любча ўвайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], яна робіцца мястэчкам, цэнтрам воласці [[Навагрудскі павет (Расійская імперыя)|Навагрудскага павета]]. [[Файл:Любча, Новогрудский район, Гродненская область, Беларусь 44.jpg|міні|Забудова Любчы, 2020 г.]] З 1921 года — у складзе [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], цэнтр [[Гміна|гміны]] [[Навагрудскі павет (1921—1940)|Навагрудскага павета]] і [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскага ваяводства]]. З 1939 года ў [[БССР]], з 1940 года — цэнтр раёна [[Баранавіцкая вобласць|Баранавіцкай вобласці]]. З 1954 года — у Гродзенскай вобласці, з 1956 года — у Навагрудскім раёне. У 1996 годзе Любча налічвала 540 двароў, 1628 жыхароў, школу, 7 магазінаў, 2 бібліятэкі, бальніцу і іншыя ўстановы. == Насельніцтва == * 1645 год — каля 150 двароў * 1897 год — 3239 чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1995 год — 1,7 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}} * 1996 год — 1628 чал. (540 двароў) * 2006 год — 1,4 тыс. чал. * 2016 год — 1059 чал.<ref name="2016-Estimate"/> * 2017 год — 1081 чал.<ref name="2017-Estimate"/> * 2025 год — 962 чал. == Эканоміка == Калгас «Прынёманскі». Прадпрыемствы [[Харчовая прамысловасць|харчовай прамысловасці]]. Праз Любчу праходзіць турыстычна-экскурсійны маршрут «Дарогай замкаў». == Славутасці == [[Файл:Любча (2021) 02.jpg|міні|злева|[[Любчанскі замак|Лючанскі замак]] з вышыні, 2021 г.]] [[Файл:Любча (2021) 04.jpg|міні|[[Любчанскі замак|Замак]] у 2021 г.]] * [[Любчанскі замак|Фрагменты замка]]: дзве вежы, земляныя ўмацаванні з рэшткамі абарончых збудаванняў, былы палац, [[флігель]] — {{ГККРБ 4|412Г000453}} * Любчанскі парк * [[Свята-Ільінская царква (Любча)|Ільінская царква]] (1910—1914) * [[Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса і святой Марыі ад Езуса Укрыжаванага (Любча)|Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса і святой Марыі ад Езуса Укрыжаванага]]<ref>[http://catholicnews.by/tam-dze-hrysci-sja-mindo-g-i-byla-pershaja-vkl-katalickaja-svjatynja-biskup-kashkevich-blaslavi-novy-kascjol/ Там, дзе хрысціўся Міндоўг і была першая ў ВКЛ каталіцкая святыня — біскуп Кашкевіч блаславіў новы касцёл]</ref> == Вядомыя асобы == * [[Сафія Гройсман]] (нар. 1945) — амерыканская парфумерка. * [[Мікалай Васілевіч Дучыц]] (1896—1980) — беларускі [[мастак]], [[Графіка (мастацтва)|графік]]. * {{нп5|Мацісьяху Кавальскі||de|Matisyahu Kovalsky}} * [[Павел Гіляравіч Каравайчык]] (1896—1937) — беларускі [[крытык]], [[публіцыст]], [[паэт]], медык. * [[Мікалай Мікалаевіч Каўцэвіч]] (1897—1949) — беларускі [[фізік]], прафесар, [[заслужаны дзеяч навукі БССР]]. * [[Міхаіл Дзмітрыевіч Каўцэвіч]] (1899—1937) — беларускі электратэхнік. * [[Пётр Бластус Кміта]] (? — 1629/1632) — выдавец і паэт XVII стагоддзя. * [[Мікалай Дзмітрыевіч Набокаў]] (1903—1978) — амерыканскі [[кампазітар]], [[пісьменнік]] і культурны дзеяч. * [[Анатоль Навумавіч Разумовіч]] (1936—1987) — вучоны ў галіне [[Біяхімія|біяхіміі]] і [[Генетыка|генетыкі]], доктар біялагічных навук. * [[Саламон Рысінскі]] (каля 1560—1625) — вялікалітоўскі паэт-лацініст, [[філолаг]], фалькларыст-парэміёлаг, пратэстанцкі дзеяч. * [[Леанід Аляксандравіч Аляшкевіч]] (1941—2017) — беларускі ўрач-гігіеніст. Доктар медыцынскіх навук (1986), прафесар (1995). * [[Уладзімір Міхайлавіч Шэйбак]] (нар. 1956) — урач-[[нарколаг]], [[біяхімік]], доктар медыцынскіх навук. * [[Ігар Леанідавіч Побаль]] (нар. 1952) — беларускі спецыяліст у галіне тэхналогій і абсталявання механічнай і фізіка-тэхнічнай апрацоўкі матэрыялаў у машынабудаванні. * [[Людміла Іванаўна Красоўская]] (нар. 1949) — спецыяліст у галіне тэарэтычных асноў цеплатэхнікі. == Заўвагі == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Любча|442}} * [[Алесь Мікалаевіч Карлюкевіч|Алесь Карлюкевіч]]. Любча: гісторыя і сучаснасць // Belarus: палітыка, эканоміка, культура. Штомесячны часопіс. — Мн., Мінінфармацыі РБ, № 9, 2008. == Спасылкі == * [http://lubcza.by Любча: гісторыя і адраджэнне] * [http://globustut.by/lyubcha/index.htm Любча ў праекце «Глобус Беларусі»] {{Любчанскі сельсавет}} {{Навагрудскі раён}} {{Гродзенская вобласць}} {{Населеныя пункты на Нёмане}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Любча| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Новагародскага ваяводства]] 2m1qbu5v97q3ixkwzqu9c6hk4a8z70z 0 16997 5144466 5060633 2026-05-21T12:04:53Z JerzyKundrat 174 /* Найноўшы час */ 5144466 wikitext text/x-wiki {{Значэнні}} {{НП-Беларусь |статус = Гарадскі пасёлак |беларуская назва = Крывічы |вобласць = Мінская |раён = Мядзельскі |сельсавет = Крывіцкі |статус з = 1958 }} '''Крывічы́'''<ref name="NNP"/> ({{lang-be-trans|Kryvičy}}, {{lang-ru|Кривичи}}) — [[гарадскі пасёлак]] у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], на рацэ [[Сэрвач (прыток Віліі)|Сэрвач]]. Уваходзіць у склад [[Крывіцкі сельсавет|Крывіцкага сельсавета]]. Размешчаны за 39 км ад [[Мядзел]]а, 139 км ад [[Мінск]]а, 3 км ад чыгуначнай станцыі Крывічы на лініі [[Маладзечна]] — [[Полацк]]. == Гісторыя == Селішча на месцы Крывічаў існавала з [[XII стагоддзе|XII ст.]], верагодна, як калонія [[крывічы|крывічоў]] сярод [[літоўцы|літоўцаў]]. === Вялікае Княства Літоўскае === Першы пісьмовы ўпамін пра Крывічы як шляхецкую ўласнасць змяшчаецца ў актах Метрыкі [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і датуецца [[1493]] годам. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) Крывічы ўвайшлі ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. Каля 1640 года ў Крывічах збудавалі царкву Святой Тройцы. У 1659 годзе ў [[вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] царкву разрабавалі маскоўскія войскі. У 1684 годзе з згоды караля і вялікага князя [[Ян Сабескі|Яна Сабескага]] маёнтак перайшоў да нашчадкаў роду [[Кішкі|Кішкаў]] на задавальненне крэдытораў у сувязі з смерцю [[Януш Кішка|Януша Кішкі]] — апошняга з роду. Пазней часткі маёнтку належалі Укольскім, Ходзькам, Любанскім, Швыкоўскім. Гэта быў першы выпадак [[эксдывізія|эксдывізіі]] ў Вялікім Княстве Літоўскім. [[Файл:Kryvičy. Крывічы (1890).jpg|thumb|Касцёл трынітарыяў, каля [[1900]]]] У 1770 годзе ўладальнік Крывічоў [[Андрэй Укольскі]] — [[цівун]] і [[падкаморы троцкі]] — дазволіў пасяліцца тут [[трынітарыі|трынітарыям]] і выдаў [[унёсак|уклад]] [[Касцёл Святога апостала Андрэя і кляштар трынітарыяў, Крывічы|кляштару]] на землі ў наваколлі. 23 снежня 1776 года ў адпаведнасці з прывілеем караля і вялікага князя [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]] Крывічы атрымалі статус [[мястэчка]]. У 1777 годзе тут збудавалі мураваны касцёл. === Пад уладай Расійскай імперыі === [[Файл:Kryvičy. Крывічы (1900).jpg|thumb|Царква-[[мураўёўкі|мураўёўка]], каля 1900 года.]] У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] ў 1793 годзе Крывічы апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], у Вілейскім павеце Віленскай губерні. Па здушэнні [[Паўстанне 1830—1831 гадоў|вызваленчага паўстання]] (1830—1831) расійскія ўлады ў 1832 годзе гвалтоўна ліквідавалі кляштар трынітарыяў. На [[1860]] год у мястэчку было 55 двароў. У сярэдзіне XIX ст. Крывічы знаходзіліся ў валоданні [[Швыкоўскія|Швыкоўскіх]], маёнтак налічваў 37 двароў і 642 [[Дзесяціна (мера плошчы)|дзесяціны]] зямлі. На 1866 год, паводле звестак [[Слоўнік геаграфічны Каралеўства Польскага і іншых краёў славянскіх|Слоўніка геаграфічнага Каралеўства Польскага і іншых краёў славянскіх]], у мястэчку было 40 дамоў. У 1884 годзе ў Крывічах заснавалі [[вінакурня|вінакурню]]. На 1886 год у мястэчку існавалі [[воласць|валасная]] ўправа, царква, [[капліца]], касцёл, [[багадзельня]], 3 крамы, 3 заезныя двары, [[карчма]], школа, народнае вучылішча (у 1896/1897 навучальным годзе навучалася 46 хлопчыкаў і 4 дзяўчынкі); двойчы на год праводзіліся [[кірмаш]]ы (на [[Сёмуха|Сёмуху]] і [[6 жніўня]]). На 1904 год існавалі мястэчка Крывічы і аднайменны маёнтак, уладанне Госкай, працявала лячэбніца. === Найноўшы час === У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў мястэчку размяшчаліся склады рускіх войск пад камандаваннем генерала П. С. Балуева, якія ўдзельнічалі ў [[Нарачанская аперацыя|Нарачанскай аперацыі]] 1916 года. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] (1917) пачаў працаваць Савет рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў, які прадстаўляў тры воласці — Крывіцкую, Княгінінскую і Будслаўскую. Адначасова ў мястэчку дзейнічаў валасны Савет рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў. У лютым 1918 года мястэчка акупіравана германскімі войскамі. 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] тэрыторыя абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 8 снежня 1918 года занята чырвонаармейцамі 2-й акругі пагранічнай аховы. З 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай I з’езда КП(б)Б у складзе БССР, з 27 лютага 1919 года — у [[ЛітБел ССР]]. Пасля польска-савецкай вайны, згодна з [[Рыжскі мірны дагавор 1921 года|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Крывічы апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам [[Крывіцкая гміна|гміны]] [[Вілейскі павет (1920—1940)|Вілейскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. У гэты час існавалі аднайменныя мястэчка (92 двары), [[фальварак]] (2 двары), [[асада]] (2 двары) і станцыя. У мястэчку дзейнічаў касцёл, працавалі ўправа гміны, паліцэйскі пастарунак, 4 [[млын]]ы, бальніца, пошта і аптэка; штосераду праводзіліся таргі. У чэрвені 1923 года група партызанаў у складзе 29 чалавек учыніла ўзброены налёт на паліцэйскі гарнізон. 18 мая 1924 года аддзел у складзе каля 40 чалавек пад камандаю [[Ваўпшасаў|Ваўпшасава]] раграміў памяшканне пастарунка. У 1939 годзе Крывічы ўвайшлі ў [[БССР]], дзе 12 студзеня 1940 года сталі цэнтрам [[Крывіцкі раён|раёна]] і [[Крывіцкі сельсавет|сельсавета]] [[Вілейская вобласць|Вілейскай]] (з 20 верасня 1944 года — [[Маладзечанская вобласць|Маладзечанскай]]) вобласці. У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] 28 красавіка 1942 года нацысты спалілі 470 жыхароў мястэчка, яшчэ 130 расстралялі 13 верасня 1942 года пры знішчэнні [[гета ў Крывічах]]. Агулам за гады акупацыі войскамі [[Германія|Германіі]] ў Крывічах і раёне загінулі 2189 чалавек. У снежні 1948 года ў Крывічах створаны калгас імя Жданава. У кастрычніку 1948 года ў мястэчку збудавалі электрастанцыю. 28 чэрвеня 1958 года Крывічы атрымалі афіцыйны статус [[пасёлак гарадскога тыпу|пасёлка гарадскога тыпу]] і сталі цэнтрам [[Крывіцкі пасялковы савет|Крывіцкага гарадскога пасялковага савета]]<ref>Указ Прэзідыума Вярхоўнага Савета БССР Аб пераўтварэнні вёскі Крывічы, Крывіцкага раёна, Маладзечанскай вобласці, у гарадскі пасёлак ад 28 чэрвеня 1958 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1958, № 6.</ref>. З 20 студзеня 1960 года Крывічы знаходзяцца ў складзе [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]], з 25 снежня 1962 года — у [[Мядзельскі раён|Мядзельскім раёне]]. На 1 студзеня 1997 года ў Крывічах было 612 двароў. == Насельніцтва == <div style="float:right;margin:0 0.5em 1em;" class="toccolours"> <center><timeline> ImageSize = width:auto height:180 barincrement:27 PlotArea = left:50 bottom:20 top:15 right:15 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.7) id:cobar value:rgb(0.0,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:2000 ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:100 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 bar:1860 from:0 till:485 bar:1866 from:0 till:200 bar:1883 from:0 till:625 bar:1897 from:0 till:519 bar:1904 from:0 till:711 bar:1921 from:0 till:623 bar:1995 from:0 till:1600 bar:1997 from:0 till:1932 bar:2009 from:0 till:1298 bar:2015 from:0 till:1208 bar:2016 from:0 till:1232 bar:2017 from:0 till:1219 TextData= fontsize:10px pos:(10,195) text: </timeline></center> </div> * '''XIX стагоддзе''': 1860 — 485 чал.; 1866 — 200 чал.<ref name="HSKP"/>; 1883 — 625 чал.; 1897 — 519 чал. * '''XX стагоддзе''': 1904 — 711 чал. у ''мястэчку Крывічах'' і 30 чал. у ''маёнтку Крывічах''; 1921 — 623 чал. у ''мястэчку Крывічах'', 13 чал. у ''фальварку Крывічах'', 19 чал. у ''асада|асадзе Крывічах'' і 151 чал. на ''станцыі Крывічах''; 1995 — 1,6 тыс. чал.{{sfn|Беларусь|1995}}; 1997 — 1932 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2009 — 1298 чал.<ref name="2009-Census"/>; 2015 — 1208 чал.<ref name="2015-Estimate"/>; 2016 — 1232 чал.<ref name="2016-Estimate"/>; 2017 — 1219 чал.<ref name="2017-Estimate"/> == Эканоміка == Працуюць лясніцтва, прадпрыемствы харчовай прамысловасці, філіял Мядзельскага камбіната кааператыўных прадпрыемстваў (хлебазавод), завод вырабаў з [[метал]]у, участак электрасеткі, вытворчы ўчастак [[Нарачанскі масласырзавод|Нарачанскага масласырзавода]], участак жылкамгасу, філіял Нарачанскага вытворчага аб’яднання водаправодна-каналізацыйнай гаспадаркі, жывёлагадоўчая [[ферма, жывёлагадоўля|ферма]]. == Інфраструктура == На 1997 год у Крывічах існавалі дом быту, сярэдняя школа, дапаможная школа-інтэрнат, дзіцячы садок, дом культуры, 2 бібліятэкі, музычная школа, бальніца, аддзяленне хуткай медыцынскай дапамогі, аптэка, паліклініка, пошта, банк, гандлёвы цэнтр, 5 крамаў, 2 прыватныя крамы. == Славутасці == * [[Свята-Троіцкая царква (Крывічы)|Троіцкая царква]] (ХІХ стагоддзе) — {{ГККРБ 4|613Г000435}} * [[Крывіцкі касцёл і кляштар трынітарыяў|Комплекс былога кляштара трынітарыяў: касцёл Андрэя, кляштарны корпус]] (1776), вул. 17 Верасня — {{ГККРБ 4|612Г000436}} * Брацкая магіла савецкіх воінаў і партызан (1943—1944), вул. 17 Верасня — {{ГККРБ 4|613Д000437}} * Сядзіба Швыйкоўскіх (XVIII—XIX стагоддзі) * Будынак школы (1935) * Дом дырэктара (1935) * Яўрэйскія могілкі * Польскія вайсковыя моглікі * Капліца на могілках на паўднёвай ускраіне пасёлка * Капліца на могілках * Капліца-надмагілле на могілках на паўднёвай ускраіне пасёлка <gallery mode=packed perrow ="4" heights="150px"> Крывіцкі касьцёл апостала Андрэя й кляштар трынітарыяў 1776–1796 гг. 01.JPG|Касцёл Святога Андрэя Крывіцкі касьцёл апостала Андрэя й кляштар трынітарыяў 1776–1796 гг. 06.JPG|Кляштарны корпус Крывіцкая царква сьвятой Троїцы 1886 г. 001.JPG|Свята-Троіцкая царква Крывічы. Лядоўня (01).jpg|Сядзіба. Лядоўня </gallery> == Вядомыя асобы == З Крывічоў паходзіць род [[Кішкі|Кішкаў]], апошні з якіх — [[Януш Кішка]], [[ваявода полацкі]] і [[гетман вялікі літоўскі]], жанаты з Хрысцінай Друцкай-Сакалінскай, памёр у Крывічах у 1653 годзе бяздзетным. * [[Аляксандр Ходзька]] (1804—1891) — паэт, фалькларыст, усходазнавец * [[Міхал Ходзька]] (1808—1879) — паэт, перакладчык, грамадскі дзеяч * [[Язэп Ходзька]] (1800—1881) — геадэзіст і тапограф * [[Ян Ходзька]] (1777—1851) — грамадскі дзеяч, пісьменнік, тэатразнавец * [[Язэп Ігнатавіч Васілевіч]] (1870—1934) — беларускі грамадска-палітычны дзеяч, педагог, археолаг, гісторык, публіцыст. * [[Мечыслаў Зянонавіч Шаховіч]] (1933—2008) — беларускі паэт. Член Саюза беларускіх пісьменнікаў. * [[Сяргей Апанасавіч Максіменка]] (нар. 1954) — беларускі фізік. * [[Андрэй Скурко]] — журналіст, рэдактар газеты «[[Наша Ніва (1991)|Наша Ніва]]», палітычны зняволены. * [[Вольга Гронская]] — беларуская паэтка, перакладчыца. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="2017-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2017}}</ref> <ref name="NNP">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> <ref name="HSKP">{{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/806 806].</ref> <ref name="2009-Census">[http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/1.2-6.pdf Перепись населения — 2009. Минская область]{{Ref-ru}} [[Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь]]</ref> <ref name="2015-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2015}}</ref> <ref name="2016-Estimate">{{Крыніцы/Насельніцтва Беларусі 2016}}</ref> }} == Літаратура == * {{Крыніцы/Памяць/Мядзельскі раён}} * {{Крыніцы/Беларусь: энцыклапедычны даведнік (1995)|Крывічы́|404}} * {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|4}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Kryvičy|Крывічы}} {{OSM relation|5498931|Крывічы}} * {{ГБ|http://globustut.by/krivichi/index.htm}} * {{radzima2|kryvichy}} * [http://www.myadel.info/kryvichy Крывічы] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190420010911/http://www.myadel.info/kryvichy |date=20 красавіка 2019 }} // Інфармацыйна-гістарычны партал Мядзельскага раёна * [http://www.rh.by/by/210/10/6004/ Крывічы — мястэчка майстроў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141015203739/http://www.rh.by/by/210/10/6004/ |date=15 кастрычніка 2014 }} // «[[Рэгіянальная газета]]» {{Крывіцкі сельсавет}} {{Мядзельскі раён}} {{Мінская вобласць}} [[Катэгорыя:Крывічы (Мядзельскі раён)| ]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] pryholney5szm7bk6wd1led20ggderb 0 18422 5144483 4983901 2026-05-21T13:10:47Z Voūk12 159072 /* Літаратура */ 5144483 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка |Беларуская назва = |Арыгінальная назва = |Герб = Recueil d'armoiries polonaises COA of Smolensk Voivodeship.png |Сцяг = |Краіна = |Статут = |Гімн = |Уваходзіць у = |Уключае = |Сталіца = |Буйныгорад = |Буйныягарады = |Раздзел = |Назва раздзела = |Глава2 = |Назва главы2 = |ВУП = |Год ВУП = |Месца па ВУП = |ВУП на душу насельніцтва = |Месца па ВУП на душу насельніцтва = |Мова = |Мовы = |Насельніцтва = |Год перапісу = |Месца па насельніцтве = |Шчыльнасць = |Месца па шчыльнасці = |Нацыянальны склад = |Канфесійны склад = |Плошча = 53 000 |Месца па плошчы = |Максімальная вышыня = |Сярэдняя вышыня = |Мінімальная вышыня = |Шырата = |Даўгата = |Карта = SmoleńskieIRP.JPG |Часавыпояс = |Абрэвіятура = |ISO = |FIPS = |Код аўтамабільных нумароў = |Сайт = |Заўвагі = }} [[Файл:Pieczec wielka litewska Stanislawa Augusta Smoleńskie 1764.svg|thumb|Герб Смаленскага ваяводства з вялікай пячаткі апошняга вялікага князя літоўскага [[Станіслаў Аўгуст Панятоўскі|Станіслава Аўгуста]]. 1764.]] '''Смаленскае ваяводства''' ({{lang-be-old|Воеводство Смоленское}}; {{lang-la|Palatinatus Smolencensis}}, {{lang-pl|Województwo smoleńskie}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка на ўсходзе [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]]. Плошча каля 53 тыс. км²<ref>[[Вячаслаў Насевіч]]. [https://web.archive.org/web/20090401195829/http://vn.belinter.net/vkl/29.html Тэрыторыя, адміністрацыйны падзел] // {{Крыніцы/ЭВКЛ|1к}} С. 39.</ref>. Сталіца — [[горад]] [[Смаленск]]. == Гісторыя == {{Падвойная выява|злева|Smalensk. Смаленск (1440).jpg|90|Smalensk. Смаленск (1555).jpg|100|Гербы Смаленшчыны, 1-й паловы XV ст. і 2-й паловы XVI ст.}} [[Файл:Smolensk Voivodeship within Lithuania in the 17th century.png|міні|right|Смаленскае ваяводства ў [[XVII стагоддзе|XVII ст.]]]] Утварылася ў 1508 годзе са Смаленскага намесніцтва (колішняга [[Смаленскае княства|Смаленскага княства]]). У 1514 годзе тэрыторыю ваяводства акупавалі войскі [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавы]]. Войскі Вялікага Княства Літоўскага 3 чэрвеня 1611 года вызвалілі Смаленск. Па вызваленні, цягам 1611—1626 гадоў дзевяць гарадоў Смаленшчыны атрымалі [[Магдэбургскае права]]. У 1613 годзе [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|вальны сойм]] аднавіў Смаленскае ваяводства ў складзе Вялікага Княства Літоўскага, што вызнала Масква пры заключэнні [[Дэвулінскае перамір’е|Дэвулінскага перамір’я]] ў 1618 годзе<ref>[[Валерый Пазднякоў]]. Смаленскае ваяводства // {{Крыніцы/ЭВКЛ|2к}} С. 598.</ref>. У склад ваяводства ўвайшлі смаленскія землі з гарадамі [[Белы (горад)|Белы]], [[Дарагабуж]], [[Рослаў]], [[Смаленск]], [[Сярпейск]], маскоўскія «ўезды» [[Невель (горад)|Невель]] і [[Себеж]] з [[Красны Гарадок|Красным Гарадком]], [[Северская зямля]] з [[Трубчэўскае княства|Трубчэўскім княствам]], [[Почап]]ская воласць. У 1620—1640-я годы на Смаленшчыне правялі [[Валочная памера|валочную памеру]]. У 1621 годзе смаленскі соймік накіраваў першых [[Пасол соймавы|паслоў]] на Вальны сойм Рэчы Паспалітай. У 1626 годзе ў Старадубе прайшоў першы павятовы шляхоцкі соймік. [[Файл:Smalensk. Смаленск (1613).jpg|thumb|Медаль за вызваленне Смаленска, 1613]] У 1633 годзе ўтварыўся [[Невельскі павет]], скасаваны аднак у 1634 годзе. Паводле [[Палянаўскі мір|Палянаўскага міру]] ў 1634 годзе, у склад Маскоўскай дзяржавы перададзены часткі Смаленскага (з [[Масальск]]ам і [[Сярпейск]]ам) і Старадубскага (з [[Трубеж]]ам) паветаў агульнай плошчай каля 30 тыс. км². У 1635 годзе на тэрыторыі Севершчыны ўтварылася [[Чарнігаўскае ваяводства]] ў складзе Каралеўства Польскага. У 1638 годзе заснаваная [[Смаленская дыяцэзія|Смаленская каталіцкая дыяцэзія]]. У 1646 годзе з [[Кіеўскае ваяводства|Кіеўскага ваяводства]] ў склад Старадубскага павета перайшло Лоеўска-Любецкае староства. У 1638 годзе Невельская, Себежская і Краснагорская воласці перайшлі да [[Полацкае ваяводства|Полацкага ваяводства]]. [[Файл:Smalensk. Смаленск (1627).jpg|thumb|План Смаленска, 1627]] У [[Вайна 1654—1667 гадоў|вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай]] (1654—1667) маскоўскія войскі захапілі Смаленшчыну. Згодна з [[Андрусаўскае перамір’е|Андрусаўскім перамір’ем]] (1667) пад уладай [[Маскоўская дзяржава|Масквы]] апынуліся Смаленскі і Старадубскі паветы агульнай плошчай 45 тыс. км² (з апошняга ў складзе ВКЛ засталося толькі Лоеўска-Любецкае староства плошчай 8 тыс. км², уключанае ў [[Рэчыцкі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Рэчыцкі павет]]). Пазней ваяводства існавала толькі намінальна да канчатковага скасавання ў 1793 годзе. == Геаграфія == На поўначы межавала з [[Наўгародская зямля|Наўгародскай зямлёю]], на ўсходзе — з [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржавай]], на поўдні — з [[Севершчына]]й (з 1635 — [[Чарнігаўскае ваяводства|Чарнігаўскім ваяводствам]]) і [[Мсціслаўскае ваяводства|Мсціслаўскім ваяводствам]], на захадзе — з [[Віцебскае ваяводства|Віцебскім ваяводствам]]. == Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел == [[Файл:Smalensk. Смаленск (1634).jpg|thumb|Абарона Смаленска, 1634]] Ваяводства падзялялася на два паветы: [[Смаленскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Смаленскі]] і [[Старадубскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Старадубскі]]. {| cellspacing="1" cellpadding="5" style="width: 400px; margin: 0 0 1em 0; border: solid darkgray; border-width: 1px 1px 1px 1px; background-color: #fff;" |- bgcolor={{Колер|ВКЛ}} align="center" ! Назва !! Цэнтр !! Староствы |- style="background:#FAFAFA;" | [[Смаленскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Смаленскі павет]] || [[Смаленск]] || [[Смаленскае староства|Смаленскае]] <br /> [[Дарагабужскае староства|Дарагабужскае]] <br />[[Рослаўскае староства|Рослаўскае]] |- style="background:#EEEEEE;" | [[Старадубскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Старадубскі павет]] || [[Старадуб]] || [[Старадубскае староства|Старадубскае]] |} [[Ваяводскі соймік]] праводзіўся ў Смаленску, [[Павятовы соймік|павятовыя соймікі]] — у Смаленску і Старадубе. З 1667 года соймікі праходзілі ў Вільні: смаленскія — у [[Віленскі касцёл бернардзінцаў|касцёле бернардзінцаў]], старадубскія — у [[Віленскі касцёл кармелітаў босых|касцёле кармелітаў босых]]. Мясцовая шляхта абірала чатырох [[Пасол соймавы|паслоў]] на [[Сойм Рэчы Паспалітай|Вальны сойм]] Рэчы Паспалітай, а таксама чатырох дэпутатаў на [[Трыбунал Вялікага Княства Літоўскага|Галоўны Трыбунал]]. == Ураднікі == {{Асноўны артыкул|біскупы смаленскія|ваяводы смаленскія|кашталяны смаленскія}} У [[Сенат Рэчы Паспалітай|Сенаце Рэчы Паспалітай]] Смаленскае ваяводства мела двух свецкіх прадстаўнікоў — [[ваявода смаленскі|ваяводу]] і [[кашталян смаленскі|кашталяна]], а таксама духоўнага — [[біскуп смаленскі|біскупа]]. Згодна з [[Люблінская унія|Люблінскай уніяй]] (1569) ваявода смаленскі паводле значнасці займаў месца пасля [[ваяводы падольскія|падольскага]] і перад [[ваяводы люблінскія|люблінскім]], кашталян — пасля [[кашталяны камянецкія|камянецкага]] і перад [[кашталяны люблінскія|люблінскім]]. Біскуп смаленскі займаў апошняе месца, пасля [[біскупы інфлянцкія|інфлянцкага]], бо ўзначальваў наймалодшае біскупства<ref name="sg">Województwo smoleńskie // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|5}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/342 342].</ref>. За ўвесь час свайго існавання (у тым ліку і намінальны) ваяводства мела 18 біскупаў, 33 ваяводы, 27 кашталянаў. Ваяводскі мундзір складаўся з малінавага («кармазыновага») [[кунтуш]]а, цёмна-сініх («гранатовых») [[Жупан (адзенне)|жупана]] і [[адвароты|адваротаў]]. Для Старадубскага павета — «сапфіровы» кунтуш, залатыя жупан і адвароты. == Гл. таксама == * {{нп3|Герб Смаленскага ваяводства|Герб Смаленскага ваяводства|ru|Герб Смоленского воеводства}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭВКЛ|2}} * {{Крыніцы/БелЭн|15|Смаленскае ваяводства||40—41}} * ''Раюк, А. Р.'' [https://www.imef.basnet.by/Sborniki/pytanni_32.pdf Мяжа паміж беларускай і рускай этнічнымі тэрыторыямі ў канцы XVIII — пачатку XX ст.] / А. Р. Раюк // Пытанні мастацтвазнаўства, этналогіі і фалькларыстыкі / Цэнтр даследаванняў беларускай культуры, мовы і літаратуры НАН Беларусі; навук. рэд. А. І. Лакотка. — Мінск: Права і эканоміка, 2022. — Вып. 32. — С. 411—418. * Urzędnicy Wielkiego Księstwa Litewskiego. Spisy, tom IV: Ziemia smoleńska i województwo smoleńskie. XIV-XVIII wiek. Warszawa, 2003. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Адміністрацыйны падзел Вялікага Княства Літоўскага}} {{Адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел Рэчы Паспалітай}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Смаленскае ваяводства| ]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1508 годзе]] [[Катэгорыя:XVI стагоддзе ў Смаленску]] 0za2qy9zl06lc1lynru5002tmwrjcx3 0 23357 5144644 5080236 2026-05-21T22:49:43Z JerzyKundrat 174 /* Перадумовы */ не сюды 5144644 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[File:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[File:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[File:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[File:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[File:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[File:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[File:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Выява:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п'есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] 3ad1f7dr0yc2m9gvo04tkgb18d5o6tb 5144645 5144644 2026-05-21T22:56:15Z JerzyKundrat 174 /* Спіс выдадзеных кніг */ 5144645 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|center|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[File:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[File:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[File:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[File:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[File:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[File:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | [[File:Міхалка_(1911).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[File:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Выява:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п'есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] h5po9eowlr2qu0s0zscg1po67h1kkx5 5144646 5144645 2026-05-21T22:57:37Z JerzyKundrat 174 /* Спіс выдадзеных кніг */ 5144646 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|center|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[File:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[File:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[File:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[File:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[File:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[File:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | [[File:Міхалка_(1911).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[File:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | [[File:Янка_Купала._Сон_на_кургане._1913.jpg|center|100px]] |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Выява:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п'есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] epgc3egqyjmnced4lsp3e9ykokd1lmb 5144649 5144646 2026-05-21T23:00:03Z JerzyKundrat 174 /* Спіс выдадзеных кніг */ 5144649 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|center|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[File:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[File:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[File:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[File:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[File:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[File:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | [[File:Міхалка_(1911).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[File:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | [[File:Янка_Купала._Сон_на_кургане._1913.jpg|center|100px]] |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | [[File:Амэрыканец (1913).pdf|center|100px]] |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Выява:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п'есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] 46sghc443jmnmq1h4j1v7pjbfp6umm5 5144652 5144649 2026-05-21T23:02:14Z JerzyKundrat 174 /* Спіс выдадзеных кніг */ 5144652 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[File:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|center|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[File:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[File:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[File:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[File:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[File:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[File:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | [[File:Міхалка_(1911).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[File:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | [[File:Янка_Купала._Сон_на_кургане._1913.jpg|center|100px]] |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[File:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | [[File:Амэрыканец (1913).pdf|center|100px]] |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | [[Выява:Abrazki_(1913).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Выява:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п'есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] r6vwlqnmktjs3vkxso919hbsqq59zkq 5144653 5144652 2026-05-21T23:05:27Z JerzyKundrat 174 /* Спіс выдадзеных кніг */ 5144653 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[Файл:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[Файл:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|center|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | [[Файл:Гутарки_аб_неби_и_зямли_(1907).pdf|center|100px]] |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[Файл:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[Файл:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[Файл:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[Файл:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | [[Файл:Міхалка_(1911).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[Файл:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | [[Файл:Янка_Купала._Сон_на_кургане._1913.jpg|center|100px]] |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:Амэрыканец (1913).pdf|center|100px]] |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | [[Файл:Abrazki_(1913).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Файл:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п’есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] rry9aodjgg3a9p30z5adrfb1z2yz68i 5144654 5144653 2026-05-21T23:07:45Z JerzyKundrat 174 /* Спіс выдадзеных кніг */ 5144654 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[Файл:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[Файл:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|center|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | [[Файл:Гутарки_аб_неби_и_зямли_(1907).pdf|center|100px]] |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[Файл:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[Файл:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[Файл:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | [[Файл:Модны шляхцюк (1910).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[Файл:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | [[Файл:Міхалка_(1911).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[Файл:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | [[Файл:Янка_Купала._Сон_на_кургане._1913.jpg|center|100px]] |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:Амэрыканец (1913).pdf|center|100px]] |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | [[Файл:Abrazki_(1913).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Файл:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п’есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] 87a9kc70v1dw12pq60fnyjvl7ix4l1x 5144655 5144654 2026-05-21T23:10:29Z JerzyKundrat 174 /* Спіс выдадзеных кніг */ 5144655 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[Файл:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[Файл:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|center|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | [[Файл:Гутарки_аб_неби_и_зямли_(1907).pdf|center|100px]] |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[Файл:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[Файл:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[Файл:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | [[Файл:Модны шляхцюк (1910).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[Файл:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | [[Файл:Міхалка_(1911).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[Файл:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | [[Файл:Янка_Купала._Сон_на_кургане._1913.jpg|center|100px]] |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | [[Файл:Хам (1912).pdf|page=3|center|100px]] |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:Амэрыканец (1913).pdf|center|100px]] |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | [[Файл:Abrazki_(1913).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Файл:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п’есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] o0cuy14b2r8kcvqm15ggyrbzk6tt3aj 5144656 5144655 2026-05-21T23:12:14Z JerzyKundrat 174 /* Спіс выдадзеных кніг */ 5144656 wikitext text/x-wiki {{Фотакалонка|Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ! (1908).jpg|Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce (1913).jpg|тэкст=Пазнакі выдавецкай суполкі кірыліцай і лацінкай|ш=250|align=right}} '''«Загля́не со́нца і ў на́ша ако́нца»'''<ref name=pr>Напісанне назвы ў адпаведнасці з БЭ ў 18 тамах. ''Н. П. Ракіцкая''. «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496.</ref> (арыгінальная назва: ''«Загляне сонцэ и ў нашэ ваконцэ»'', {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce»|1}}, праз недахоп шрыфтоў часам таксама {{lang-be-latin|«Zahlanie sonce i ŭ nasze wakonce»|1}}) — першая легальная беларуская выдавецкая суполка, існавала ў [[Санкт-Пецярбург]]у ў 1906—1914 (1916?) гадах. Створана [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлавам Іваноўскім]]. Суполка выдавала кнігі кірыліцай і [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], агульны наклад іх перавысіў 100 тысяч. Сярод выданняў творы беларускай літаратуры XIX ст. ([[Францішак Багушэвіч]], [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч]], [[Адам Міцкевіч]], [[Эліза Ажэшка]]), першыя кніжныя выданні маладых аўтараў і будучых класікаў беларускай літаратуры ([[Янка Купала]], [[Якуб Колас]], [[Алаіза Пашкевіч|Цётка]], [[Змітрок Бядуля]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]]), першыя беларускія падручнікі, сцэнічныя творы, дапаможнікі для гаспадароў, паштоўкі. Адначасна выдавецкай суполкай выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, нормы кірылічнага і лацінскага алфавітаў. == Гісторыя == === Перадумовы === [[Файл:List2.jpg|thumb|Пачатак першага ліста [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлава Іваноўскага]] да [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] ад 24 лютага 1905 года ў справе арганізацыі беларускага кнігавыдання. Напісаны лацінкай]] Юрыдычнай падставай легальнай выдавецкай дзейнасці на беларускай мове быў выдадзены 12 (25) снежня 1904 года ўказ расійскага імператара [[Мікалай II (імператар расійскі)|Мікалая II]], які скасоўваў ранейшыя абмежаванні ўжытку мясцовых моў у заходніх губернях [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Выкарыстаць гэту магчымасць вырашыў нядаўні выпускнік [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны тэхналагічны інстытут|Санкт-Пецярбургскага дзяржаўнага тэхналагічнага інстытута]] [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо меў досвед нелегальнай выдавецкай дзейнасці падчас працы ў арганізацыях «[[Беларуская рэвалюцыйная партыя]]» і «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры]]». У варунках, якія дазволілі развіваць пастаянную і значна шырэйшую выдавецкую дзейнасць, неабходны былі большыя сродкі і новыя супрацоўнікі. Вацлаў Іваноўскі ў 1905 годзе спрабаваў прыцягнуць да гэтай справы беларускіх памешчыкаў [[Аляксандр Карлавіч Ельскі|Аляксандра Ельскага]] і [[Эдвард Адамавіч Вайніловіч|Эдварда Вайніловіча]], але безвынікова<ref name="ЮТ">{{кніга |аўтар = [[Юрый Туронак|Туронак Ю.]] |частка = |загаловак = Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = |год = 2006 |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Але вынік арганізацыйнай працы быў станоўчы: у студзені 1906 суполка мела 45 удзельнікаў. [[Файл:Паштоўка, выдаўцы, Аляксандр Ельскі, 1906 год.jpg|alt=Паштоўка А. Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.|міні|Паштоўка Аляксандру Ельскаму ад выдавецтва, 1906 г.]] Назва выдавецтва — прымаўка, якая выражае надзею на лепшую будучыню. У канцы ХІХ ст. яна выкарыстоўвалася як слоган для нелегальных беларускіх выданняў, напрыклад: другі эпіграф у адозве [[Гоман (група)|народнікаў-«гоманаўцаў»]] «Письма о Белоруссии» (1882) Данілы Баравіка, а таксама выдання пад назвай «[[Дзядзька Антон]]» ([[Тыльзіт]], 1892)<ref>''Туронак Ю.'' Дзейнасць беларускага выдавецтва…</ref>. === Першы этап дзейнасці (1906—1909) === [[Файл:Vasiĺjeŭski vostraŭ, 4-ja linija, dom 45.JPG|міні|Дом нумар 45 на 4-й лініі Васільеўскага вострава, Санкт Пецярбург. Тут месцілася шасціпакаёвая кватэра беларускага навукоўца [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслава Эпімаха-Шыпілы]], у ёй на першым этапе месцілася рэдакцыя выдавецтва «Загляне сонца і ў наша аконца», у Пецярбургскі перыяд жыў паэт Янка Купала. На доме месціцца памятная дошка аб тым, што тут жыў Янка Купала.]] Дзейнасць арганізацыі пачалася з выдання ліста, у якім быў заклік прыняць удзел у беларускай выдавецкай дзейнасці. Ліст быў набраны [[Беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], магчыма быў і кірылічны варыянт, але ён не захаваўся. З гэтым лістом-зваротам да розных асоб высылалі экзэмпляр Статута<ref name="НМ">{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 240 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. {| cellpadding="10" align="center" style="border-collapse:collapse; background-color:transparent; border-style:none;" | width="30" valign=top | [[Файл:Aquote1.png|30px|Левыя коскі]] | {{{1|Pieciarburh, 1906 hoda... miesica... dnia Šanoŭny panie! Ŭsim, chto choć kryšku znajeć biełaruski narod (a jaho blizka waśmi z paławinaj milijonaŭ), wiadoma, jak patrebna dla jaho drukawanaje słowa ŭ jaho rodnaj mowi. Žmienia ludziej dobraj acwoty, chočučy pomahčy hetamu pawedłuh sił swajich i možnaści, zrabili tawarystwa, katoraha ustaŭ wysyłajem pry hetym. My ŭ Pieciarburhu, biez pamocy z kraju nia mhoha čaho možem zrabić. Dziela hetaha ŭdajomsia da Was, Šanoŭny Panie, ci nia bylib Wy łaskawy pomohčy nam, ci pracaj swajoj, ci hrašmi, zapisaŭšysia ŭ nas supolnikam. Majem nadzieju, što prykład Pieciarburha nie astaniecca biez adzywu. Ciapier možna lehalna sklikać i złažyć razam šmat paraskidanych sił. Niechaj že hety siły nia zhinuć dla našaha kraju. Biełaruskaja wydaŭnickaja supołka «Zahlanie sonce i ŭ naše wakonce». Adres: Pieciarburh, Wasilou Wostrau, 4-aja linija d.45, kw. № 16.{{hider|title=<small>''транслітарацыя на сучасную кірыліцу''</small>|title-style=text-align:left;color:#808080|hidden=1|frame-style=border:0px solid #F5F5F5|content-style =text-align:left|content=Пецярбург, 1906 года...месяца...дня. Шаноўны пане! Ўсім, хто хоць крышку знаець беларускі народ, (а яго блізка васьмі з палавінай міліёнаў), вядома, як патрэбна для яго друкаванае слова ў яго роднай мові. Жменя людзей добрай ахвоты хочучы помагчы гэтаму павэдлуг сіл сваіх і можнасьці, зрабілі таварыства, каторага устаў высылаем пры гэтым Мы ў Пецярбургу, без памоцы з краю, ня многа чаго можэм зрабіць. Дзеля гэтага ўдаёмся да Вас, Шаноўны Пане, ці ня быліб Вы ласкавы памогчы нам, ці працай сваёй, ці грашмі, запісаўшыся ў нас супольнікам. Маем надзею, што прыклад Пецярбурга не астанецца бяз адзыву. Цяпер можна легальна склікаць і злажыць разам шмат параскіданых сіл. Нехай жэ гэты сілы ня згінуць для нашага краю. Беларуская выдаўніцкая суполка «Загляне сонцэ і ў нашэ ваконцэ» Адрас: Пецярбург, Васілёў востраў, 4-ая лінія, д. 45, кв. 16. }} | width="30" valign=bottom | [[Image:Aquote2.png|30px|Правыя коскі]] |} Суполка «Загляне сонца і ў наша аконца» была афіцыйна зарэгістравана ў маі 1906 года. Ва ўправу ўваходзілі [[Вацлаў Іваноўскі]] (старшыня), [[Уладзіслаў Сталыгва]] (сакратар), [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], [[Ежы Іваноўскі|Юры Іваноўскі]], [[Вінцэнт Валейка]], [[Сабіна Іваноўская]], [[Уладзіслаў Калашэўскі]]. 5 мая 1906 года згаданыя асобы ўклалі натарыяльны дагавор тэрмінам да канца 1908 года, паводле якога неслі сумесную адказнасць за дзейнасць і абавязкі суполкі<ref>[http://archives.gov.by/index.php?id=420663 Пагадненне Браніслава Эпімах-Шыпілы, Вацлава, Юрыя і Сабіны Іваноўскіх, Уладзіслава Сталыгвы, Уладзіслава Калашэўскага, Вінцука Валейкі аб утварэнні беларускага выдавецкага таварыства «Загляне сонца і ў наша аконца». г. Санкт-Пецярбург. 5 мая 1906 г.]</ref>. На практыцы амаль усе рэдакцыйныя працы выконвалі Вацлаў Іваноўскі і Браніслаў Эпімах-Шыпіла, апошні перадаў на патрэбы суполкі частку сваёй кватэры на Васільеўскім востраве. Кнігі друкаваліся ў польскай друкарні К. Л. Пянткоўскага [[кірыліца]]й і [[беларускі лацінскі алфавіт|лацінкай]], некаторыя паралельна двума шрыфтамі. Асноўная частка тыражу адпраўлялася на [[Беларусь]]<ref>''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394.</ref>. [[Файл:Dudar biełaruski.jpg|міні|Адна з выдадзеных паштовак выдавецтва. Дудар беларускі, з Дзісенскага павета, 1906. Фота Міхала Кусцінскага, да 1904 г.]] У ліпені 1906 года выйшаў «[[Беларускі лемантар, або першая навука чытання|Беларускі лемантар, або Першая навука чытання]]» (лацінскі варыянт, складальнік і рэдактар [[Вацлаў Іваноўскі]]) і серыя паштовак («Шчарсуны ўлетку», «Шчарсуны ўзімку», «Францішак Багушэвіч (Мацей Бурачок) — пясняр беларускі», «Вінцук Марцінкевіч — пясняр беларускі», «Мужыкі спад Пухавіч», «Торжышчэ ў Пухавічах», «Дзяўчаты спад Слуцка», «Парабковая дворная хата», «Дудар беларускі», «Янка Лучына (Іван Неслухоўскі), пясняр беларускі», «Вясковая баба Трыбужкоў», «Дом Тадэвуша Касцюшкі» ў Мерачоўшчыне, а праз некалькі тыдняў — кірылічны варыянт лемантара і «Першае чытанне для дзетак-беларусаў» [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]] (у двух варыянтах). Трэці падручнік, «Гутаркі аб небе і зямлі», перакладзены з польскай мовы верагодна [[Карусь Каганец|Казімірам Кастравіцкім]] пры ўдзеле Вацлава Іваноўскага<ref name="ЮТ" />, быў надрукаваны ў пачатку 1907 года. Да сакавіка 1908 года суполка выдала чатыры кніжкі пісьменнікаў XIX ст. у серыі «Народныя песняры» — «[[Дудка беларуская]]» і «[[Смык беларускі]]» [[Францішак Багушэвіч|Францішка Багушэвіча]], «[[Гапон (паэма)|Гапон]]» [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча]] і пераклад дзвюх былін паэмы [[Адам Міцкевіч|Адама Міцкевіча]] «[[Пан Тадэвуш]]». На пачатку 1908 года надрукаваны першы зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]». Увесну 1908 года вынік выдавецкай дзейнасці складалі дзесяць кніжак і крыху больш за дзесяць паштовак. Пасля аж да восені 1909 года суполка не выдала ніводнай кніжкі. На гэта паўплываў часовы ад’езд Вацлава Іваноўскага ў [[Мюнхен]] дзеля вучобы, а таксама прэтэнзіі з боку расійскай цэнзуры<ref name="ЮТ"/>. === Другі этап дзейнасці (1909—1913) === 30 красавіка 1909 года быў заключаны новы дагавор сяброў-заснавальнікаў. 3 ліку ранейшых членаў выбылі [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]] і [[У. Калашэўскі]], засталіся [[Вацлаў Іваноўскі|Вацлаў]] і [[Станіслаў Іваноўскі|Станіслаў Іваноўскія]], [[Ежы Іваноўскі|Юрый (Ежы) Іваноўскі]], [[Уладзіслаў Сталыгва]], [[Вінцэнт Валейка]]; з’явіліся новыя сябры: [[Антон Станіслававіч Неканда-Трэпка|Антон Трэпка-Неканда]] з жонкай, [[Антон Антонавіч Грыневіч|Антон Грыневіч]] і [[Генрык Ражноўскі]]. Адначасова суполка пераехала ў новае памяшканне. Актывы яе істотна павялічыліся, што стварыла магчымасці пашырэння выдавецкай дзейнасці. Кіраўніком выдавецтва застаўся Вацлаў Іваноўскі, а Юрый Іваноўскі стаў адказным рэдактарам<ref name="ЮТ"/>. У канцы 1909 года ў Сагкт-Пецярбург быў запрошаны [[Янка Купала|Ян Луцэвіч (Янка Купала)]], які атрымліваў магчымасць удзельнічаць у выданні ўласных новых твораў. Тут выйшла шэсць першых кніжак Янкі Купалы: акрамя «Жалейкі» гэта былі «[[Адвечная песня]]», «[[Гусляр (зборнік)|Гусляр]]», «[[Сон на кургане]]», «[[Паўлінка]]» і «[[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]]» (асобныя з іх выдадзены ў [[Выдавецтва Антона Грыневіча|выдавецтве Антона Грыневіча]], які распачаў самастойную выдавецкую дзейнасць). Пачаўся ж другі этап дзейнасці суполкі з выдання ў жніўні—верасні 1909 года кнігі Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча «[[Вечарніцы і Апантаны|Вечарніцы]]». Амаль адначасова пад маркаю «Загляне сонца…» у [[Вільня|Вільні]] выйшла кніга К. Дулебы «Як ратаваць уздутую жывёлу» (у перакладзе Вацлава Іваноўскага), а ў студзені 1910 падручнік [[Якуб Колас|Якуба Коласа]] «Другое чытанне для дзетак беларусаў», выдадзены разам з віленскім таварыствам «[[Наша хата]]». У сярэдзіне таго ж года надрукаваны адным томам творы Дуніна-Марцінкевіча «Шчароўскія дажынкі» і «Купала» з уступным артыкулам Вацлава Іваноўскага «Вінцук Дунін-Марцінкевіч і яго жыццё». Гэта была адна з першых спроб паказу складанай фігуры гэтага пісьменніка і ацэнкі яго значэння для беларускай літаратуры. Выхадам кнігі серыя «Народныя песняры» была закончаная. Апрача таго, у 1910—1912 гадах суполка літаграфічным спосабам накладам 200 або 400 асобнікаў выдала рэпертуарную серыю сцэнічных твораў. У серыі выйшлі камедыі «Модны шляхцюк» [[Карусь Каганец|Каруся Каганца]] (1910), «Сватанне» [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антона Чэхава]] ў перакладзе [[Напалеон Казіміравіч Чарноцкі|Напалеона Чарноцкага]] (1910), «Пашыліся ў дурні» (1910) і «[[Па рэвізіі]]» (1911) [[Марка Лукіч Крапіўніцкі|Марка Крапіўніцкага]], абедзве ў апрацоўцы Напалеона Чарноцкага, і «Міхалка», перапрацоўка польскай камедыі, выкананая Вацлавам Іваноўскім (1911). Суполка выдала таксама драматычныя творы [[Эліза Ажэшка|Эілзы Ажэшкі]] «У зімовы вечар» (1910, пераклад [[Вацлаў Ластоўскі|Вацлава Латоўскага]]), «Хам» (1912) і камедыю Янкі Купалы «[[Паўлінка]]» (студзень 1913). У 1911 выйшлі яшчэ два выданні: невялікае апавяданне [[А. Новіч|А. Новіча]] «У дому лепей» і адносна вялікі дапаможнік для пчаляроў [[Генрык Бэта|Генрыка Бярозкі]] «Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа». У канцы жніўня 1911 года пачалася падрыхтоўка да выдання рэгулярнага альманаха пад назвай «[[Маладая Беларусь (альманах)|Маладая Беларусь]]». У 1912—1913 гадах выйшлі тры сшыткі; тэматычны профіль вызначалі мастацкія творы: Янкі Купалы (тут надрукавана паэма «[[Сон на кургане]]»), [[Якуб Колас|Якуба Коласа]], [[Алаіза Пашкевіч|Цёткі]], [[Змітрок Бядуля|Змітрака Бядулі]], [[Зміцер Жылуновіч|Цішкі Гартнага]], [[Алесь Гурло|Алеся Гурло]], [[Канстанцыя Антонаўна Буйло|Канстанцыі Буйло]], [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведара Чарнышэвіча]], [[Янка Журба|Янкі Журбы]], [[А. Новіч|А. Новіча]], [[Альфонс Баляслававіч Петрашкевіч|Альфонса Петрашкевіча]]. Навукова-папулярную тэматыку прадстаўлялі пераважна артыкулы [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] (пад псеўданімам А. Навіна). Такім чынам, з вясны 1909 дзейнасць суполкі развівалася паспяхова. Разам з ростам колькасці выдаваных кніжак павялічыўся іх продаж, які нарэшце пачаў прыносіць прыбытак<ref name="ЮТ"/>. === Трэці этап дзейнасці (1913—1914) === На апошнім этапе ў дзейнасці суполкі адбыліся важныя змены, абумоўленыя ад’ездам Вацлава Іваноўскага і Янкі Купалы ў Вільню і заснаванне імі там [[Беларускае выдавецкае таварыства|Беларускага выдавецкага таварыства]]. 1 чэрвеня 1913 года адбылася рэарганізацыя ўправы, у якую вярнуўся Браніслаў Эпімах-Шыпіла, а таксама ўвайшлі [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандр Ярэміч]] і [[Язэп Францавіч Сушынскі|Язэп Сушынскі]]. Аднак у новых арганізацыйных умовах магчымасці выдавецкай дзейнасці былі абмежаваныя. У другой палове 1913 года суполка выдала літаграфічным спосабам камедыі «Мядзведзь» Антона Чэхава і «Як яны жаніліся» [[Аляксандр Валодзьскі|Аляксандра Валодзьскага]] ў перакладзе Вацлава Ластоўскага. Выйшлі таксама «Батрак» Якуба Коласа, «Абразкі» Змітрака Бядулі, «Песні» Цішкі Гартнага (Змітрака Бядулі), «Амерыканец» [[А. Новіч]]а — раней яны ўжо былі апублікаваныя ў альманаху «Маладая Беларусь». Прыкладна ў сярэдзіне 1914 года была перавыдадзеная (у няпоўным выглядзе) «Дудка беларуская» Францішка Багушэвіча. У 1914 годзе выдаўцы сутыкнуліся з фінансавымі цяжкасцямі і цэнзурнымі рэпрэсіямі. Цяжкую сітуацыю найярчэй адлюстроўвае запіс, зроблены рукой Браніслава Эпімаха-Шыпілы на гандлёва-выдавецкім каталогу друкарні [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] 1914 года «Спісак беларускіх кніжак і часопісаў»: «гэта не жыццё, а выццё»<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Выдавецкую дзейнасць спыніла [[Першая сусветная вайна]]. Можна меркаваць, што ў 1916 годзе выдавецтва паспрабавала аднавіць сваю дзейнасць, выпусціўшы кнігу Якуба Коласа «Антось Лата» (1-ю дзею) пад назвай «Чарка ўсё на свеце робіць»; на кнізе было было пазначана «Працяг будзе». Аднак на гэтым дзейнасць суполкі скончылася<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 44 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Тыпаграфіі == Таварыства наладзіла партнёрскія стасункі з пецярбургскай друкарняй Казіміра Пянткоўскага і асноўную частку сваіх кніг выпускала на Вялікай Пад’ячаскай, 22, дзе апошняя і размяшчалася. Дзякуючы спачуванню беларускай справе ўласніка гэтай друкарні, суполцы ўдалося атрымаць крэдыт на работу і ўзбагаціць набор беларускіх шрыфтоў. Два выданні кірыліцай і лацінкай («Як ратаваць уздутую жывёлу» К. Дулембы) былі замоўлены ў [[Марцін Кухта|Марціна Кухты]] і адно ў пецярбургскай друкарні Юрыя Эрліха (зборнік Янкі Купалы «Шляхам гадоў»)<ref>{{кніга |аўтар = |частка = Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) |загаловак = Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. |арыгінал = |спасылка = |адказны = М. Нікалаеў і інш |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = БелЭн |год = 2011 |том = 2 |старонкі = 43 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Фінансаванне == Ад самага пачатку «Загляне сонца і ў наша аконца» мела многа матэрыяльна-забяспечаных людзей: [[Вацлаў Іваноўскі]], які ўжо паспеў стаць прафесарам, [[Браніслаў Ігнатавіч Эпімах-Шыпіла|Браніслаў Эпімах-Шыпіла]], які прытуліў кантору выдавецтва на ўласнай кватэры і не шкадаваў грошай на яго з свайго заработку. Грашовыя ахвяраванні паступалі ў суполку ад княгіні [[Марыя Магдалена Радзівіл|Магдалены Радзівіл]]<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 118 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>.Зборнік [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «Шляхам жыцця» быў выдадзены пры падтрымцы доктара [[Аляксандр Парфір’евіч Ярэміч|Аляксандра Ярэміча]]<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 247 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Фінансы суполкі ў пачатку Першай сусветнай вайны сталі прадметам махінацый. Пра гэта сведчыць ліст рэдактара «[[Наша Ніва (1906)|Нашай Нівы]]» [[Аляксандр Мікітавіч Уласаў|Алаксандра Уласава]] да [[Антон Луцкевіч|Антона Луцкевіча]] ад 10 снежня 1914 года, у якім гаворыцца наступнае<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 248 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Антон Іванавіч! Мятлін цяпер павераны Магдалены. Ён гаворыць, што трэба, каб Шыпіла выдаў распіску, што 4250 рублёў паступілі ў распараджэнне "Загляне сонца..." Тады ўсю справу можна ліквідаваць і магчымы яшчэ новыя датацыі. Каб Вы зрабілі гэта як найскарэй, то было бы для ўсіх лепей. Калі яна ўспакоіцца, яна сказала, што грошы аддадуць суполцы.}} == Вынікі дзейнасці == [[Файл:Купала Жалейка.jpg|thumb|Зборнік вершаў [[Янка Купала|Янкі Купалы]] «[[Жалейка (зборнік)|Жалейка]]» (1908). [[Форзац]]|злева]] [[File:Pashtouka Zaglyane sonca.jpg|thumb|Дом [[Тадэвуш Касцюшка|Тадэвуша Касцюшкі]] на паштоўцы выдавецтва]] [[Юліяна Вітан-Дубейкаўская]] так напісала ў сваіх успамінах<ref>''Кветка Вітан.'' «Наша ніва» і Антон Луцкевіч // На суд гісторыі: Успаміны, дыялогі / Уклад. Б. Сачанка. — Мн., 1994. — С. 64.</ref>: {{Цытата|У Пецярбурзе Вацлаў Іваноўскі арганізуе і спачатку фінансуе выдавецтва "Загляне сонца і ў наша ваконца". Там выдаюцца галоўна літаратурныя творы і папулярныя брашуры для сялянства. З цягам часу гэта прадпрыемства пакрывала свае выдаткі і яно добра разраслося б, як мне апавядаў пасля вайны прафесар Вацлаў Іваноўскі, калі б не выбухнула вайна.}} Суполка да 1914 года выдала 38 кніг<ref name="ЮТ"/> (калі лічыць выданні кірыліцай і лацінкай як асобныя пазіцыі) агульным накладам больш як 100 тысяч{{efn|паводле падлікаў [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Сцяпана Александровіча]]}}. Акрамя таго, яна выдала больш як 20 розных паштовак з партрэтамі старадаўніх паэтаў і іншых дзеячаў культуры, гістарычнымі помнікамі, краявідамі і г.д. Суполка вярнула з забыцця і папулярызавала найлепшыя творы беларускай літаратуры XIX ст., выдала першыя беларускія падручнікі, серыю сцэнічных твораў, дапаможнікі для гаспадароў, заахвочвала да творчасці маладых аўтараў і тым самым спрычынялася да фармавання новай беларускай літаратуры. Больш за тое, суполка адначасна выпрацоўвала прынцыпы правапісу беларускай мовы, прынятыя пазней астатнімі выдаўцамі<ref>{{кніга |аўтар = Туронак Ю. |частка = |загаловак = Дзейнасць беларускага выдавецтва… |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = |выдавецтва = |год = |том = |старонкі = |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Сваімі выданнямі, у асаблівасці серыяльнымі, суполка заваёўвала ў вачах грамадскасці рэпутацыю паважанай арганізацыі. Не жадаючы (пры ўсёй нешматлікасці беларускіх літаратараў) выпускаць у свет творы, недасканалыя ў мастацкіх адносінах, яна выстаўляла маладым творцам высокія мастацкія патрабаванні. У кастрычніку 1906 года выдавецтва не прыняло, напрыклад, да друку зборнік вершаў «Плач» Міхаіла Сарокі з [[Вільня|Вільні]] — гэта былі першыя пробы пяра з неахайна рыфмаванымі радкамі і расцягнутымі сюжэтамі<ref>{{кніга |аўтар = Нікалаеў М. |частка = |загаловак = Беларускі Пецярбург |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = СПб. |выдавецтва = |год = 2009 |том = |старонкі = 244 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. == Распаўсюджанне і прапаганда беларускай кнігі == [[Image:Zahlane.jpg|thumb|Рэкламная абвестка выдавецкай суполкі ў газеце [[Наша ніва (1906)|«Наша Ніва»]], [[1909]] г.]] Суполка не толькі актыўна друкавала, але і распаўсюджвала свае кнігі. У [[Варшава|Варшаве]], [[Мінск]]у, [[Гродна|Гродне]], [[Гомель|Гомелі]] ([[Крама Сыркіных (Гомель)|крама Сыркіных]]), [[Віцебск]]у і іншых гарадах былі адкрыты контрагенцтвы выдавецтва. З Санкт-Пецярбурга чытачам дасылаліся кнігі. У «Нашай ніве» пастаянна друкаваліся абвесткі{{efn|Упершыню рэкламная абвестка суполкі была надрукавана ў № 3 «Нашай нівы» за 1906 г.}}, кніжкі дасылаліся кожнаму, хто звярнуўся на склад выдавецтва. Акрамя распаўсюджвання сваіх выданняў, усе іншыя выданні «[[Круг беларускай народнай прасветы і культуры|Кругу беларускай прасветы]]» і асобных людзей прымаліся суполкай на камісію і распаўсюджваліся побач з уласнымі. Суполка ўвайшла ў згоду з рэдакцыяй «Нашай нівы», якая брала некаторыя выданні і рассылала дадаткам да газеты<ref>{{кніга |аўтар = Жылуновіч Зм. |частка = Эволюцыя беларускае кніжкі |загаловак = Полымя |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = № 1 |месца = |выдавецтва = |год = 1925 |том = |старонкі = 119 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Распаўсюджваў кнігі ў тым ліку асабіста Янка Купала. [[Файл:З газеты «Полесье», Гомель, 1911 год.jpg|міні|Анонс выдавецкіх планаў суполкі ў гомельскай газеце [[«Полесье» (газета)|«Полесье»]], 1911 г.]] Некаторыя звесткі сведчаць пра тое, што кнігі распаўсюджваліся і пасля спынення дзейнасці арганізацыі. Так, у 1917 годзе беларускі студэнт Ваенна-медыцынскай акадэміі ў Петраградзе [[Павел Гіляравіч Каравайчык|Павел Каравайчык]] прадаваў і высылаў кнігі, выдадзеныя суполкай: «Дудку беларускую» Мацеяк Бурачка, «Вечарніцы», «Шчароўскія дажынкі», «Купалу» Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, «Маладую Беларусь» і іншыя выданні. У 1918 годзе Павел Каравайчык ад’язджаў у Маскву на працу ў Народны камісарыят па справах нацыянальнасцей РСФСР і працу па распаўсюджанні кніг хацела ўзяць на сябе «Таварыства ахвотнікаў беларускага народнага штукарства ў Петраградзе», якое было створана ў сакавіку 1918 года ў Петраградзе. Ініцыятарам гэтага мерапрыемства быў [[Часлаў Іванавіч Родзевіч|Чэслаў Родзевіч]]. Ён пісаў да Браніслава Эпімаха-Шыпілы<ref>{{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 73—74 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>: {{Цытата|Сябрамі таварыства атрымаў паведамленне ад грамадзяніна Каравайчыка (Знаменская, д. 56, кв. 54), што ў яго ёсцека кнігі, узятыя у сваім часе ад «Суполкі» для продажу. І сягоння, калі варункі змушаюць выехаць з памянутай кватэры, то ён і звярнуўся ў таварыства прыняць гэтыя кнігі. Таварыства згоднае ўзяць гэтыя кнігі, то не ведае варункаў, па якіх былі ўзяты ад суполкі, а для паскарэння справы таварыства мае адвагу сказаць свае варункі…}} == Спіс выдадзеных кніг == Спіс кніг, выдадзеных суполкай:<ref>Паводле артыкула: {{кніга |аўтар = Ракіцкая Н. |частка = Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» |загаловак = Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = Беларусь |год = 1989 |том = |старонкі = 79—80 |старонак = |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref> {| class="wikitable" ! Нумар !! Аўтар !! Назва !! Год выдання !! Шрыфт!! Вокладка (ці [[форзац]]) |- |align="center" |1—2 || ''без пазначэння аўтарства''{{efn|тэкст апрацавалі [[В. Іваноўскі]], [[К. Кастравіцкі]]<ref>''Туронак Ю.'' Абставіны публікацыі і аўтарства…</ref>}} | [[Беларускі лемантар, або першая навука чытання]] | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[Файл:Лемантар.png|center|100px]] |- |align="center" |3—4 || [[Алаіза Сцяпанаўна Пашкевіч|Цётка]] | Першае чытанне для дзетак беларусаў | [[1906]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | [[Файл:Першае чытанне для дзетак беларусаў.jpg|center|100px]] |- |align="center" |5 || [[Адам Міцкевіч]] | Пан Тадэвуш. З польскай на беларускую мову пералажыў [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Марцінкевіч]]. Выд. 2-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Pan Tadeusz (1907).pdf|page=1|center|100px]] |- |align="center" |6 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | [[Гапон (паэма)|Гапон]] | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Гапон Марцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |7 || - | Гутаркі аб небе і зямлі. На беларускую мову пералажыў [[Карусь Каганец|К. Кастравіцкі]]. | [[1907]] | кірыліца | [[Файл:Гутарки_аб_неби_и_зямли_(1907).pdf|center|100px]] |- |align="center" |8 || [[Францішак Багушэвіч|Бурачок Мацей]] | Дудка беларуская. Выд. 3-е. | [[1907]] | лацінка | [[Файл:Дудка беларуская.jpg|center|100px]] |- |align="center" |9 || [[Янка Купала]] | [[Жалейка (зборнік)|Жалейка]] | [[1908]] | кірыліца | [[Файл:Kupala Zhaleyka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |10 || [[Францішак Багушэвіч|Сымон Рэўка з-пад Барысава]] | Смык беларускі. Выд. 2-е. | [[1908]] | лацінка | |- |align="center" |11 || [[Якуб Колас]] | Другое чытанне для дзяцей беларусаў{{efn|Выдадзена сумесна з суполкай «[[Наша хата]]»<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 52.</ref>.}}. | [[1909]] | кірыліца | [[Файл:Другое чытанне.jpg|center|100px]] |- |align="center" |12 || [[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Вечарніцы. 2-е выд. | [[1909]] | лацінка | [[Файл:Вечарніцы (В. Дунін-Марцінкевіч).jpg|center|100px]] |- |align="center" |13—14 ||К. Дулемба | Як ратаваць уздутую жывёлу. З польскай на беларускую мову пералажыў Антось Хатні. | [[1909]] | надрукавана кірыліцай і лацінкай асобнымі выданнямі | |- |align="center" |15 || [[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Сватанне. На беларускую мову пералажыў Н. Чарноцкі. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |16 ||[[Карусь Каганец]] | Модны шляхцюк | [[1910]] | кірыліца | [[Файл:Модны шляхцюк (1910).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |17 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Пашыліся ў дурні. Пераложана з украінскай на беларускую мову. | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |18 ||[[Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч|Вінцук Дунін-Марцінкевіч]] | Шчароўскія дажынкі, Купала. Выд. 2-е. | [[1910]] | лацінка | [[Файл:ДажынкіМарцінкевіч.jpg|center|100px]] |- |align="center" |19 || [[Эліза Ажэшка]] | У зімовы вечар | [[1910]] | кірыліца | |- |align="center" |20 ||[[А. Новіч]] | У дому лепей | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |21 || не ўказаны | Міхалка. З польскага на беларускі лад перарабілі [[Вацлаў Іваноўскі|Далецкія]]. | [[1911]] | кірыліца | [[Файл:Міхалка_(1911).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |22 ||[[Марка Крапіўніцкі|М. Крапіўніцкі]] | Па рэвізіі. Перароблена з украінскай мовы. | [[1911]] | кірыліца | |- |align="center" |23 || [[Генрык Бэта|Генрык Бярозка]] | Пчаліна — жывёлка малая, а карысці дае многа | [[1911]] | лацінка | |- |align="center" |24—26 || - | [[Маладая Беларусь (альманах)]]{{efn|Цынкаграфічную працу па афармленні вокладкі альманаха выканаў рускі фотамастак [[Сяргей Міхайлавіч Пракудзін-Горскі]]<ref>Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 137.</ref>.}} | [[1912]], № 1—2, [[1913]], № 3. | | [[Файл:Maładaja Biełaruś. Almanach.jpg|center|100px]] |- |align="center" |27 ||[[Янка Купала]] | [[Сон на кургане]] | [[1912]] | кірыліца | [[Файл:Янка_Купала._Сон_на_кургане._1913.jpg|center|100px]] |- |align="center" |28 ||[[Эліза Ажэшка]] | Хам (мужык) | [[1912]] | кірыліца | [[Файл:Хам (1912).pdf|page=3|center|100px]] |- |align="center" |29 ||[[Антон Луцкевіч|А. Навіна]] | На дарозі да новага жыцця | [[1912]] | кірыліца | |- |align="center" |30 ||[[Янка Купала]] | [[Паўлінка]] | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:First edition of Pavlinka.jpg|center|100px]] |- |align="center" |31 ||[[Янка Купала]] | [[Шляхам жыцця (зборнік)|Шляхам жыцця]] | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:Шляхам жыцця.jpg|center|100px]] |- |align="center" |32 ||[[Антон Паўлавіч Чэхаў|Антон Чэхаў]] | Мядзведзь. Пераложана з расійскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |33 ||[[А. Новіч]] | Амерыканец | [[1913]] | кірыліца | [[Файл:Амэрыканец (1913).pdf|center|100px]] |- |align="center" |34 ||[[Якуб Колас]] | Батрак | [[1913]] | лацінка | |- |align="center" |35 ||[[Зміцер Жылуновіч|Цішка Гартны]] | Песні | [[1913]] | лацінка | [[Файл:Pieśni_(1913).pdf|center|100px]] |- |align="center" |36 ||{{нп3|Аляксандр Фёдаравіч Валодскі|А. Валодзьскі|uk|Володський Олександр Федорович}} | Як яны жаніліся. Вольны пераклад з украінскай. | [[1913]] | кірыліца | |- |align="center" |37 ||[[Змітрок Бядуля]] | Абразкі | [[1913]] | лацінка | [[Файл:Abrazki_(1913).pdf|page=5|center|100px]] |- |align="center" |38 ||[[Францішак Багушэвіч|Мацей Бурачок]] | Дудка беларуская. Выд. 4-е. | [[1914]] | лацінка | [[Файл:Dudka2.jpg|center|100px]] |- |align="center" |39 ||[[Якуб Колас]] | Чарка ўсё на свеце робіць. 1-шы акт п’есы «Антось Лата». | [[1916]] | кірыліца | |- |} == Вобраз у мастацтве == [[Аляксей Антонавіч Марачкін|Аляксей Марачкін]] у 2006—2007 годзе напісаў карціну «Загляне сонца і ў наша ваконца. Да 100-годдзя выдавецкай суполкі»<ref>[http://adradjency.narod.ru/nashaniusky/zagliane_sonca.html ЗАГЛЯНЕ СОНЦА І У НАША ВАКОНЦА]</ref>. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * ''Александровіч С.'' Пуцявіны роднага слова. — Мн., 1971. * Гісторыя беларускай кнігі. У 2 т. Т. 2. Кніжнасць новай Беларусі (XIX—XXI стст.) / М. Нікалаеў і інш. — Мн.: БелЭн, 2011. — С. 41—44. * ''Жылуновіч Зм.'' Эволюцыя беларускае кніжкі // [[Полымя (часопіс)|Полымя]]. — 1925. — № 1. — С. 118—127. * ''Нікалаеў М.'' Беларускі Пецярбург. СПб., 2009. — С. 240—248. * ''Ракіцкая Н.'' Беларуская выдавецкая суполка «Загляне сонца і ў наша ваконца» // Свіцязь. Свитязь: Альманах библиофилов Белоруссии. — Мн., 1989. — С. 65—80. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/БелЭн|6к}} — С. 496. * ''Ракіцкая Н.'' «Загляне сонца і ў наша аконца» // {{Крыніцы/ЭГБ|3к}} — С. 394—395. * ''Семашкевіч Р.'' Беларускі літаратурна-грамадскі рух у Пецярбурзе. — Мн., 1971. * ''Туронак Ю.'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://kamunikat.fontel.net/www/knizki/krytyka/barszczewski/pismovasc/01.htm Беларускі эміграцыйны асяродак у Санкт-Пецярбургу] {{Беларускія выдавецкія суполкі ў пачатку XX стагоддзя}} {{Добры артыкул|Культура і грамадства}} [[Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Расіі]] [[Катэгорыя:Беларуская літаратура XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Гісторыя Санкт-Пецярбурга]] [[Катэгорыя:Выдавецтвы Расіі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1906 годзе]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Санкт-Пецярбургу]] l190tt9z49jieoa8cbh9v2sphscpgzi 0 24314 5144783 5023534 2026-05-22T09:18:40Z DzBar 156353 шаблон 5144783 wikitext text/x-wiki {{Чыгуначная станцыя}} '''Кіеўскі вакзал''' — пасажырскі тэрмінал станцыі Масква-Пасажырская-Кіеўская, адзін з 10-ці чыгуначных вакзалаў [[Масква|Масквы]]. Размешчаны на плошчы [[Плошча Кіеўскага вакзала|Кіеўскага вакзала]]. Раней называўся '''Бранскі вакзал'''. Рашэнне аб будаўніцтве Кіеўскага вакзалу было прынята ў год стагоддзя [[Барадзінская бітва|Барадзінскай бітвы]] ([[1912]]). Улічваючы размяшчэнне вакзала ў пачатку дарогі ад Масквы на [[Барадзіно]], і для разгрузкі транспартных патокаў па патрабаванні гарадскіх улад на грошы інвестараў вакзала спачатку быў пабудаваны [[Барадзінскі мост]] (архітэктар [[Раман Клейн]]). Вакзал пабудаваны ў [[1914]]—[[1918]] гадах. Архітэктурны праект — [[І. І. Рэрберг]] пры ўдзеле [[B. К. Алтаржэўскі|B. К. Алтаржэўскага]], праект [[дэбаркадар]]а і перакрыццяў зал — [[У. Г. Шухаў]], скульптар [[З. З. Алешын]], роспісы зал — мастак [[Ф. І. Рэрберг]]. У архітэктурнай канцэпцыі вакзала, у роспісах зал і скульптурах манументальна падкрэслена сувязь з [[Вайна 1812 года|Айчыннай вайной 1812 года]]. Вакзал пабудаваны ў стылі неакласіцызму з элементамі ампіру. Агульная плошча Кіеўскага вакзала больш за 36 тысяч кв. метраў.[[Выява:Kievski railstation.JPG|thumb|250px|right|Выгляд вакзала]]Да будынка вакзала прымыкае дэбаркадэр: прастора над платформамі перакрывае вялізнае зашклёнае арачнае пакрыццё (даўжыня 321 м, шырыня пралёта 47,9 м, вышыня 28 м, вага канструкцый больш за 1250 т), якое мае форму парабалы. Стальныя высокія трохшарнірныя арачныя фермы выдатна бачныя і дэманструюць зграбнасць велічнага будынка. Ад Кіеўскага вакзала ідуць электрычкі (прыгарадныя цягнікі) на Сонечную, Лясны Гарадок, Апрэлеўку, Бекасава, Крэсты, Нару, [[Малаяраславец]], Калугу-1 і Калугу-2, а таксама экспрэсы да аэрапорта Унукава і [[Калуга|Калугі]]. Хуткія і пасажырскія цягнікі з Кіеўскага вакзала ідуць на [[Бранск]], далей на [[Кіеў]], адтуль — у іншыя гарады Украіны. == Гл. таксама == * [[Масква-Сартавальная-Кіеўская]] == Спасылкі == * [http://kievsky.dzvr.ru/ Сайт вакзала] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140102192615/http://kievsky.dzvr.ru/ |date=2 студзеня 2014 }} * [http://www.tutu.ru/05.php Схема маршрутаў электрычак з Кіеўскага вакзала] {{Вакзалы Масквы}} {{Славутасці Масквы}} [[Катэгорыя:Помнікі архітэктуры Масквы]] [[Катэгорыя:Перакрыцці Шухава]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя станцыі паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Дарагамілава]] [[Катэгорыя:Пазакласныя станцыі]] [[Катэгорыя:Станцыі Маскоўска-Смаленскага рэгіёна Маскоўскай чыгункі]] [[Катэгорыя:Чыгуначныя вакзалы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1918 годзе]] [[Катэгорыя:1918 год у Маскве]] hi9gzjywegssks8d4zk4chytqqxpmzk 0 26850 5144843 4890104 2026-05-22T11:45:07Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144843 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | лагатып = NemiroffLogo.jpg | заснавана = 1872 | размяшчэнне = {{Сцяг|UKR}} [[Вінніца]] }} '''Nemiroff''' — украінскі брэнд гарэлкі і адзін з найбуйнейшых вытворцаў алкаголю ў свеце. Прадукцыя прадаецца больш чым у 80 краінах свету. Кампанія ўваходзіць у тройку сусветных лідараў па пастаўках гарэлкі ў крамы Duty Free<ref>[https://biz.nv.ua/markets/nemiroff-voshel-v-trojku-liderov-sredi-mirovyh-vodochnyh-brendov-v-kanale-besposhlinnoj-torgovli-1809671.html Nemiroff вошел в тройку лидеров среди мировых водочных брендов в канале беспошлинной торговли]</ref>. На брэнд прыпадае 40 % гарэлачных напояў, якія экспартуюцца з Украіны<ref>[https://web.archive.org/web/20200412210319/https://biz.censor.net.ua/resonance/3150397/top100_platnikv_podatkv_za_pvroku_2019 ТОП-100 платників податків за півроку 2019]</ref>. Кампанія з’яўляецца экспарцёрам № 1 усіх гарэлачных напояў з Украіны і ўваходзіць у 100 найбуйнейшых падаткаплацельшчыкаў Украіны<ref>{{Cite web |url=https://www.lwc-drinks.co.uk/blog/spotlight-on-nemiroff-vodka-a-vodka-born-from-the-resilient-soul-of-ukraine-26154/ |title=Spotlight on: Nemiroff Vodka, a Vodka Born from the Resilient Soul of Ukraine |access-date=22 снежня 2022 |archive-date=24 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221224004747/https://www.lwc-drinks.co.uk/blog/spotlight-on-nemiroff-vodka-a-vodka-born-from-the-resilient-soul-of-ukraine-26154/ |url-status=dead }}</ref>. У 2021 годзе вытворчасць алкаголю брэнда вырасла на 12 %. Саўладальнікі: Якаў Фінкельштэйн, Бэла Фінкельштэйн і Анатоль Кіпіш. Галоўны выканаўчы дырэктар — Юрый Сарочынскі. З лістапада 2018 года брэнд з’яўляецца афіцыйным спонсарам UFC. Вытворчасць і разліў адбываецца на заводзе ў [[Нэмірыў|Нэмірыве]] Вінніцкай вобласці<ref>[https://web.archive.org/web/20200203104403/https://file.liga.net/companies/nemiroff Nemiroff]</ref>. == Гісторыя == [[Файл:Nemiroff old facilities new.jpg|справа|frameless|270x270пкс]] Кампанія атрымала сваю назву ад «няміраўскай гарэлкі», першая пісьмовая згадка пра якую датуецца 1752 годам<ref>[https://life.nv.ua/ukr/food-drink/istorija-ukrajinskoji-gorilki-vid-privatnih-vinokuren-do-svitovogo-viznannja-1796483.html Nemiroff. Ім’я, що прославило країну]</ref>. У 1872 годзе граф Грыгорый Строганаў адкрыў у Няміраве пасля рэканструкцыі гураль, а яго дачка, княгіня Марыя Шчарбатава, працягнула справу. Яна наняла чэшскага архітэктара Іржы Сцібрала, па праектах якога былі пабудаваны многія будынкі ў горадзе, у тым ліку новы вінакурны завод. Пад кіраўніцтвам Марыі Шчарбатавай лікёра-гарэлачны завод дасягнуў рэкордных для таго часу аб’ёмаў вытворчасці — больш за 5 тысяч паўлітровых бутэлек у суткі. Вінакурня ў Няміраве першым пачала вырабляць спірт з зерня, а не з сырой бульбы. Прадукцыя актыўна экспартавалася за мяжу. У 1920 годзе вытворчасць была нацыяналізавана бальшавікамі. У 1992 годзе ў Няміраве аднавілася вытворчасць гарэлкі і была зарэгістраваная гандлёвая марка Nemiroff<ref>[https://web.archive.org/web/20100205082905/http://tsn.ua/groshi/ukrayinski-vlasniki-vistavili-nemiroff-na-prodazh.html Намір вийти з бізнесу є у двох співвласників українського виробника.]</ref>. У 1994 годзе пачаўся экспарт прадукцыі. [[Файл:Nemiroff production new.jpg|міні|Сучасная вытворчасць]] У 1997 годзе былі ўстаноўлены вытворчыя лініі нямецкай Krones. Вытворчая магутнасць дасягнула 50 000 бутэлек у месяц<ref>[https://www.kyivpost.com/article/content/business/nemiroff-to-direct-vodka-flows-to-russia-15275.html Nemiroff to direct vodka flows]</ref>. У 1998 годзе Nemiroff выпусціла гарэлку «Nemiroff украінская мядовая з перцам», якая заваявала папулярнасць ва Украіне і свеце. Іх сталі выкарыстоўваць як сімвалічны сувенір з Украіны<ref>[https://delo.ua/business/brend-stoletija-kak-ukrainskij-brend-nemiroff-po-375576/ Бренд столетия: как украинский бренд Nemiroff покорил мир и время]</ref>. З 2000 года брэнд пачаў спансаваць сусветныя матчы прафесійнага бокса<ref>[https://web.archive.org/web/20170404015249/http://studbooks.net/849999/marketing/ponyatie_sut_napravlenie_sponsorstva Понятие, суть и направление спонсорства]</ref>. У 2002 годзе брэнд быў уключаны ў Сусветны клуб мільянераў, продажы якога перавышаюць мільён каробак (9-літровых каробак). У тым жа годзе кампанія прадставіла лазерную абарону прадукцыі для барацьбы з падробкамі<ref>[https://web.archive.org/web/20200203104403/https://file.liga.net/companies/nemiroff Nemiroff]</ref>. У 2005 годзе кампанія стала членам Міжнароднай асацыяцыі барменаў (IBA) і прадставіла новую гарэлку «Украінская Бярозка Асаблівая». У тым жа годзе Nemiroff стаў спонсарам «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2005|Еўрабачання]]»<ref>[https://web.archive.org/web/20210719090211/https://www.pravda.com.ua/news/2005/03/28/3008283/ Луценко, Жванія та Турчинов займуться охороною Євробачення. Пінчук спонсор?]</ref>. У 2009 годзе кампанія пачала рэалізацыю праекта «Зялёная планета» з укараненнем электроннага дакументаабароту і эканоміі рэсурсаў, што дазволіла штогод эканоміць 7 тон паперы<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210719090206/https://delo.ua/get_file/id/nemiroffzvit050620121.pdf Nemiroff ecosystem] </ref>. У 2016 годзе праведзена мадэрнізацыя вытворчасці ў адпаведнасці з сертыфікатамі ISO 9001, ISO 22000, ISO 14024. У 2020 годзе Nemiroff пачаў супрацоўніцтва з Proximo Group і пачаў імпарт ва Украіну прадукцыі Jose Cuervo, Bushmills, Kraken і Sexton<ref>{{Cite web |url=https://sostav.ua/publication/nemiroff-ogoloshue-pro-spivpratsyu-z-proximo-group-i-stae-importerom-brendiv-jose-cuervo-bushmills-kraken-i-sexton-v-ukrajini-84125.html |title=Nemiroff оголошує про співпрацю з Proximo Group і стає імпортером брендів Jose Cuervo, Bushmills, Kraken і Sexton в Україні |access-date=22 снежня 2022 |archive-date=14 жніўня 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814053357/https://sostav.ua/publication/nemiroff-ogoloshue-pro-spivpratsyu-z-proximo-group-i-stae-importerom-brendiv-jose-cuervo-bushmills-kraken-i-sexton-v-ukrajini-84125.html |url-status=dead }}</ref>. У 2020 годзе Coca-Cola стала дыстрыб’ютарам гарэлкі Nemiroff у Польшчы<ref>[https://biz.nv.ua/markets/alkogol-coca-cola-stanet-distribyutorom-vodki-nemiroff-v-polshe-novosti-ukrainy-50068132.html Coca-Cola станет дистрибьютором водки Nemiroff в Польше]</ref>, Італіі<ref>[https://www.thedrinksbusiness.com/2021/02/nemiroff-signs-distribution-deal-with-coca-cola/ Nemiroff signs distribution deal with Coca-Cola]</ref>, Аўстрыі,<ref>Nemiroff reaches new contract with Coca-Cola HBC Austria</ref> Арменіі<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2020/03/nemiroff-agrees-distribution-deal-with-coca-cola-in-armenia/ Nemiroff agrees distribution deal with Coca-Cola in Armenia]</ref>; з 2021 года — у Латвіі, Літве, Эстоніі<ref>[https://allretail.ua/news/69605-coca-cola-eksklyuzivniy-distrib-yutor-gorilki-nemiroff-v-pribaltici Coca Cola — ексклюзивний дистриб’ютор горілки Nemiroff в Прибалтиці]</ref> Чэхіі, Славакіі<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2021/07/nemiroff-signs-distribution-in-czech-republic/ Nemiroff signs distribution in Czech Republic]</ref> і ў Малдове<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2021/07/nemiroff-and-coca-cola-agree-distribution-in-moldova/ Nemiroff and Coca-Cola agree distribution in Moldova]</ref>. У 2020 годзе кампанія Nemiroff набыла Няміраўскі лікёра-гарэлачны завод у ФДУ<ref>[https://web.archive.org/web/20220128110514/https://forbes.ua/ru/news/nemiroff-pershoyu-sered-privatnikh-kompaniy-otrimala-litsenziyu-na-virobnitstvo-spirtu-12032021-1152 Nemiroff первой среди частных компаний получила лицензию на производство спирта]</ref>. 9 сакавіка 2021 года кампанія завяршыла юрыдычны этап прыватызацыі, атрымаўшы ад Дзяржаўнай падатковай службы Украіны ліцэнзію на вытворчасць алкагольнай прадукцыі<ref>[https://www.epravda.com.ua/news/2021/03/12/671885/ Nemiroff отримав ліцензію на виготовлення спирту]</ref>. [[Файл:Nemiroff Deluxe vodka new.jpg|міні|Nemiroff De Luxe]] У 2021 годзе кампанія Nemiroff выйшла на рынак Вялікабрытаніі, Oak & Still стала афіцыйным дыстрыб’ютарам яе прадукцыі. Nemiroff супрацоўнічае з Bloodstock, найбуйнейшым адкрытым незалежным фестывалем хэві-металу ў Вялікабрытаніі, каб адзначыць пашырэнне брэнда па ўсёй краіне<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2021/08/nemiroff-marks-uk-expansion-with-bloodstock-festival/ Nemiroff marks UK expansion with Bloodstock festival]</ref>. У 2021 годзе Nemiroff стаў афіцыйным партнёрам Spacebit для месяцовай місіі ў 2022 годзе. Місія была распрацавана ў партнёрстве з United Launch Alliance і Astrobotic Technology<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2021/09/nemiroff-to-take-part-in-2022-moon-mission Nemiroff to take part in 2022 moon mission]</ref>. 1 сакавіка 2022 года кампанія абвясціла пра адкліканне ліцэнзіі на вытворчасць гарэлкі ў Расіі і Беларусі ў сувязі з поўнамаштабным [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварваннем Расійскай Федэрацыі ва Украіну]]<ref>[https://www.epravda.com.ua/news/2022/03/1/683009/ Nemiroff скасував ліцензію на виробництво своєї продукції в Росії]</ref>. З красавіка 2022 года кампанія Nemiroff пачала пастаўляць прадукцыю на Багамы. Дыстрыб’ютарам стала кампанія Caribbean Wines and Spirits<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/04/nemiroff-heads-to-the-bahamas/ Nemiroff heads to The Bahamas]</ref>. У чэрвені 2022 года Nemiroff стаў партнёрам брытанскіх бараў Gloucester Rugby<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/04/nemiroff-teams-up-with-gloucester-rugby/ Nemiroff teams up with Gloucester Rugby]</ref>. У верасні 2022 года кампанія падпісала дыстрыб’ютарскае пагадненне з імпарцёрам моцных напояў Disaronno International<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/09/nemiroff-signs-deal-with-disaronno/ Nemiroff signs deal with Disaronno]</ref>. == Прадукты == [[File:Lex Nemiroff.png|thumb|LEX by Nemiroff|296x296пкс]]Лінейка Nemiroff налічвае больш за 60 відаў класічнай і смакавай прадукцыі ў розных цэнавых катэгорыях, сярод якіх найбольш папулярныя «Украінскі мёд з перцам» і «LEX by Nemiroff»<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2018/07/nemiroff-vodka-unveils-new-masculine-design/ Nemiroff vodka unveils new ‘masculine’ design]</ref>. У 2018 годзе кампанія абнавіла дызайн прэміяльнай лінейкі Nemiroff De Luxe і De Luxe Honey & Pepper<ref>[https://men.24tv.ua/tsikavi-fakti-pro-de-luxe-honey-pepper-vid-nemiroff-novini-dnya_n1468526 Вибір редакції до зимових свят: цікаві факти про De Luxe Honey Pepper від Nemiroff]</ref>. У 2019 годзе кампанія выпусціла лінейку Nemiroff The Inked Collection<ref>[https://web.archive.org/web/20220128110523/https://www.moodiedavittreport.com/nemiroff-adds-inked-collection-to-flavoured-vodka-line-up/ Nemiroff adds Inked Collection to flavoured vodka line-up]</ref>. У 2022 годзе былі запушчаны лімітаваныя лінейкі Nemiroff Special і Nemiroff Premium De Luxe. 100 % прыбытку ад іх продажу ідзе на лячэнне і рэабілітацыю вайскоўцаў і цывільных украінцаў, якія пацярпелі падчас поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/09/nemiroff-debuts-limited-edition-vodka/ Nemiroff debuts limited edition vodka]</ref>. У верасні 2023 года кампанія Nemiroff выпусціла гарэлку звышпрэміўм-класа «LEX by Nemiroff», вырабленую з падольскай пшаніцы, фільтраванай праз 13 стадый, у тым ліку срэбра, плаціну і бурштын<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thespiritsbusiness.com/2023/09/lex-by-nemiroff-pushes-boundaries-of-vodka/|title=Lex by Nemiroff 'pushes boundaries' of vodka|first=Nicola|last=Carruthers|website=The Spirits Business|date=2023-09-27|access-date=2024-12-16}}</ref>. У верасні 2024 года кампанія Nemiroff абвясціла пра перазапуск гарэлкі De Luxe RESERVE на Сусветнай выставе TFWA у Канах. Гэтая гарэлка прэміўм-класа праходзіць 11-ступеністы працэс фільтрацыі і ўключае кантакт з дубовай драўнінай<ref>{{Cite web|lang=en-GB|url=https://drinks-intel.com/industry-intel/nemiroff-to-unveil-de-luxe-reserve-at-tfwa-in-cannes/|title=Nemiroff to unveil De Luxe RESERVE at TFWA in Cannes|first=Press|last=Releases|website=Global Drinks Intel|date=2024-10-01|access-date=2024-12-16}}</ref>. == Глабальнае партнёрства == З лістапада 2018 года кампанія з’яўляецца афіцыйным спонсарам UFC<ref>[https://web.archive.org/web/20180907220930/http://www.ufc.com/news/UFC-Names-Nemiroff-First-Ever-Official-Vodka-Partner UFC NAMES NEMIROFF FIRST-EVER OFFICIAL VODKA PARTNER]</ref>. У 2021 годзе Nemiroff прадставіў лімітаваную лінію «MOON EDITION», прысвечаную космасу. Абмежаваная серыя гарэлкі была выраблена з дадатковай дванаццатай стадыяй фільтрацыі, дададзенай у гонар 12 піянераў, якія пабывалі на Месяцы<ref>[https://www.thespiritsbusiness.com/2022/01/nemiroff-moon-edition-celebrates-space/ Nemiroff Moon Edition celebrates space]</ref>. У лістападзе 2024 года Nemiroff стаў афіцыйным гарэлачным партнёрам футбольнага клуба Aston Villa<ref>{{Cite web|url=https://www.avfc.co.uk/news/2024/november/07/aston-villa-announces-ukrainian-brand-nemiroff-as-the%20-club-s-official-vodka-partner/|title=Aston Villa Football Club {{!}} The official club website|first=Aston Villa Football|last=Club|website=Aston Villa Football Club|access-date=2024-12-16}}</ref> з англійскай прэм’ер-лігі. Адначасова брэнд абвясціў пра шматгадовае партнёрства з футбольным клубам «Вест Хэм Юнайтэд», стаўшы Афіцыйным гарэлкавым партнёрам клуба<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.whufc.com/news/west-ham-united-teams-award-winning-vodka-brand-nemiroff|title=West Ham United teams up with award-winning vodka brand Nemiroff {{!}} West Ham United F.C.|website=www.whufc.com|access-date=2024-12-16}}</ref>. Таксама Nemiroff падпісаў шматгадовае партнёрства з футбольным клубам «Эвертан»<ref>{{Cite web|url=https://www.evertonfc.com/news/2024/november/22/everton-toasts-new/|title=Everton Toasts New Partnership With Ukrainian Vodka Brand Nemiroff|website=www.evertonfc.com|access-date=2024-12-16}}</ref>. 28 лістапада футбольны клуб «Фулхэм» уступіў у партнёрства з Nemiroff, сусветным брэндам гарэлкі, у якасці свайго першага ў гісторыі Афіцыйнага гарэлачнага партнёра<ref>{{Cite web|url=https://www.fulhamfc.com/news/2024/november/28/fulham-partners-with-nemiroff/|title=Fulham partners with Nemiroff|first=Fulham|last=FC|website=Fulham FC|date=2024-11-28|access-date=2024-12-16}}</ref>. == Грамадская дзейнасць == Кампанія развівае праекты ў сферы спорту<ref>[https://web.archive.org/web/20210615100139/https://favor.com.ua/article/6519.html Фонд Братів Кличків та компанія Nemiroff відкрили новий боксерський зал у Жмеринці]</ref> і культуры<ref>[https://web.archive.org/web/20210516145740/https://blagodijnyk.org.ua/doc/win2009.html Переможці Конкурсу 2009]</ref>, фінансуе музычныя і кінафестывалі<ref>[https://web.archive.org/web/20210612235831/https://gurt.org.ua/news/events/2514/ УКФ та міжнародний бренд Nemiroff представлять українське кіно на Каннському кінофестивалі]</ref>. У 2005 годзе Nemiroff стаў спонсарам «Еўрабачання»<ref>[https://web.archive.org/web/20210719090211/https://www.pravda.com.ua/news/2005/03/28/3008283/ Луценко, Жванія та Турчинов займуться охороною Євробачення. Пінчук спонсор?]</ref>. У 2006 годзе ён фінансаваў Кубак Еўропы па ралі Nemiroff Yalta<ref>[https://subscribe.ru/archive/country.ua.news.news/200802/06040258.html/ Украинский кинофонд (UCF) и международный бренд Nemiroff представят украинское кино в Берлине (pr) //]</ref>. У 2009 годзе для ўкаранення электроннага дакументаабароту і эканоміі рэсурсаў кампанія стварыла праект «Зялёная планета», які дазволіў эканоміць 7 тон паперы ў год<ref name=":02">[https://web.archive.org/web/20210719090206/https://delo.ua/get_file/id/nemiroffzvit050620121.pdf Nemiroff ecosystem]</ref>. У тым жа годзе брэнд стаў спонсарам украінскага павільёна на 53-й Венецыянскай біенале<ref>{{Cite web |url=https://pinchukartcentre.org/ua/news/22767 |title=Відбулося відкриття українського павільйону Венеційської бієнале 2009 |access-date=22 снежня 2022 |archive-date=22 снежня 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221222192944/https://pinchukartcentre.org/ua/news/22767 |url-status=dead }}</ref>. У цэлым за 2010—2011 гады кампанія выдаткавала на фінансаванне сацыяльных праектаў 19 млн грн<ref>[https://www.unian.ua/economics/agro/705121-virobnik-alkogolyu-nemiroff-protyagom-dvoh-rokiv-spryamuvav-na-sotsproekti-19-mln-grn.html Виробник алкоголю Nemiroff протягом двох років спрямував на соцпроекти 19 млн грн]</ref>. У 2014 годзе прадпрыемства ўкараніла сарціроўку і адпраўку смецця на перапрацоўку<ref>[https://1news.com.ua/tsikave/mizhnarodnyj-den-resajklyngu-yak-ukrayinski-kompaniyi-dopomagayut-ekologiyi.html Міжнародний день ресайклингу. Як українські компанії допомагають екології]</ref>. Восенню 2022 года кампанія Nemiroff перадала медыцынскім установам Вінніцкай вобласці абсталяванне і лекі для рэабілітацыі. Усяго плануецца пералічыць дапамогу ў памеры 10 млн грн<ref>[https://men.24tv.ua/nemiroff-peredala-vinnitskim-likarnyam-pershu-chastinu-blagodiynoyi_n2177107 Вдячні українським Героям: Nemiroff передав першу частину допомоги на реабілітацію]</ref>. == Узнагароды і прызнанне == 2006 — Nemiroff прызнана гарэлачным брэндам № 2 у свеце па версіі Vodka-Top 20 Brands Worldwide і IWSR Drinks Record<ref>[https://web.archive.org/web/20200318214443/https://fakty.ua/51757-ukrainskaya-vodka-zanyala-vtoroe-mesto-v-mezhdunarodnom-rejtinge-quot-20-veducshih-vodochnyh-brendov-mira-quot Украинская водка заняла второе место в международном рейтинге «20 ведущих водочных брендов мира»]</ref>. 2010 год — брэнд Nemiroff коштам $404 млн заняў першае месца ў ТОП-100 украінскіх брэндаў<ref>[https://web.archive.org/web/20210719090204/https://korrespondent.net/business/1071735-nazvany-top-100-ukrainskih-brendov Названы ТОП-100 украинских брендов]</ref>. 2019 — кампанія заняла трэцяе месца ў свеце па аб’ёме продажаў у Duty Free & Travel Retail паводле рэйтынгу выдання IWSR «ТОП-100 алкагольных брэндаў у турыстычным рытэйле»<ref>[https://beveragetradenetwork.com/en/news/spirits-75/nemiroff-shakes-up-vodka-category-in-tr-8987.htm Nemiroff shakes up vodka category in TR]</ref>. 2019 — Nemiroff прызнана найлепшай украінскай гарэлкай у рэйтынгу «Фаварыты поспеху — 2019».<ref>[https://favor.com.ua/news/consumers-favorites-2019/ 30 вересня завершився вирішальний етап голосування конкурсу народних уподобань «Фаворити Успіху — 2019». І, в досить великому ряді номінацій, Фаворити Споживачів уже визначені!]</ref>. 2020 — Nemiroff увайшоў у ТОП-25 рэйтынгу ўкраінскіх брэндаў<ref>[https://web.archive.org/web/20200318111446/https://www.dsnews.ua/vlast_deneg/top-25-ukrainskih-brendov-24022020230000 ТОП-25 УКРАИНСКИХ БРЕНДОВ]</ref>. 2020 — кампанія атрымала ўзнагароду «Distillery of the Year» на Берлінскім міжнародным конкурсе спіртных напояў<ref>[https://berlininternationalspiritscompetition.com/2020-winners/ We’re Proud To Announce The Winners of the 7th Annual Berlin International Spirits Competition!]</ref>. 2020 — Nemiroff заваяваў 7 медалёў на London Spirits Competition<ref>[https://men.24tv.ua/gordiy-buti-ukrayinskim-yak-nash-brend-smilivo-ostanni-novini_n1406194 Гордий бути українським: як наш бренд, сміливо та зі смаком, підкорив світ]</ref>. 2020 — калекцыя Nemiroff The Inked атрымала 3 узнагароды на Ultimate Spirits Challenge<ref>[https://www.unian.ua/economics/other/gordiy-buti-ukrajinskim-yak-nash-brend-smilivo-ta-zi-smakom-pidkoriv-svit-ostanni-novini-11132648.html Гордий бути українським: як наш бренд, сміливо та зі смаком, підкорив світ]</ref>. 2020 — калекцыя Nemiroff The Inked атрымала 3 залатыя медалі за выдатны дызайн на міжнародным конкурсе The Design & Packaging Masters у Лондане<ref>[https://men.24tv.ua/the-inked-collection-vid-nemiroff-otrimala-novini-ukrayini-i-svitu_n1481183 Дизайн The Inked Collection від Nemiroff вразив журі в Лондоні: результат — 3 золоті медалі] https://men.24tv.ua/the-inked-collection-vid-nemiroff-otrimala-novini-ukrayini-i-svitu_n1481183</ref>. 2021 — Nemiroff атрымаў статус «Гарэлачны брэнд-чэмпіён» па версіі The Spirits Business<ref>[https://web.archive.org/web/20220128110523/https://www.thespiritsbusiness.com/2021/06/vodka-brand-champion-2021-nemiroff/ Vodka Brand Champion 2021: Nemiroff]</ref>. 2021 — Nemiroff прызнаны самым хуткарослым міжнародным алкагольным брэндам моцных напояў штогадовай справаздачы IWSR<ref>[https://web.archive.org/web/20220128110517/https://drinks-intel.com/news-categories/market-analysis/national-brands-dominate-the-iwsr-top-100-spirits-brand-rankings-2/ National brands dominate The IWSR Top-100 spirits brand rankings]</ref>. 2021 — Nemiroff The Inked Collection Burning Pear прызнана найлепшай гарэлкай у свеце на конкурсе The Spirits Masters. Яна атрымала медаль «Майстар густу»<ref>[https://www.forbes.com/sites/joemicallef/2021/10/01/the-spirits-masters-announces-the-worlds-best-vodkas/?sh=8a9ff8c460b6 The Spirits Masters Announces The World’s Best Vodkas]</ref>. 2021 — Nemiroff увайшоў у рэйтынг ТОП-50 найбуйнейшых падаткаплацельшчыкаў выдання «Рэйтынг»<ref>[https://rating.zone/top-200-najbilshykh-kompanij-ukrainy-za-sumoiu-splaty-podatkovykh-platezhiv-za-2020-rik/ ТОП-200 найбільших компаній України за сумою сплати податкових платежів за 2020 рік] [https://rating.zone/top-200-najbilshykh-kompanij-ukrainy-za-sumoiu-splaty-podatkovykh-platezhiv-za-2020-rik/ Часткове або повне використання матеріалів дозволяється лише за наявності у першому абзаці статті посилання на джерело (для інтернет-ресурсів — гіперактивного та відкритого для індексації пошуковими системами) — https://rating.zone/top-200-najbilshykh-kompanij-ukrainy-za-sumoiu-splaty-podatkovykh-platezhiv-za-2020-rik/ | РЕЙТИНГ. Бізнес в офіційних цифрах]</ref>. 2024 — На конкурсе The Spirits Masters кампанія Nemiroff стала чэмпіёнам брэнда гарэлкі 2024<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.thespiritsbusiness.com/issue/brand-champions-2024/|title=Brand Champions 2024|website=The Spirits Business|access-date=2024-12-16}}</ref>. {{Зноскі}} == Спасылкі == * [https://www.nemiroff.vodka/ Афіцыйны сайт] [[Катэгорыя:Кампаніі Украіны]] [[Катэгорыя:Гарэлка]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]] [[Катэгорыя:Вытворцы алкагольных напояў]] 53g57vaexjjsb71iagrrc13zmo0p3r8 0 30486 5144497 4428513 2026-05-21T14:12:58Z M.L.Bot 261 афармленне 5144497 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юхневіч}} {{пісьменнік}} '''Кастусь Юхневіч''', поўнае імя '''Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч''' ({{ДН|15|12|1896}}, в. [[Пушкарышкі]] Новааляксандраўскага пав. Ковенскай губ. (цяпер [[Браслаўскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — {{ДС|14|8|1971}}, [[Браслаў]]) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст. == Біяграфія == Скончыў гарадскую школу ў Дзвінску (цяпер [[Даўгаўпілс]], [[Латвія]]), вучыўся ў сельскагаспадарчай школе ў Шаўлях (цяпер [[Шаўляй]], [[Літва]]). Ваяваў у складзе расійскай арміі ў [[1СВ|1-ю сусветную вайну]]. У 1917 вярнуўся на Браслаўшчыну, займаўся беларускай асветнай працай сярод насельніцтва, арганізацыяй кааперацыі. У 1920-я ўваходзіў у кіраўніцтва [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]], які дзейнічаў у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. З 1926 года ў кіраўніцтве партыі «[[Беларускі сялянскі саюз]]». Супрацоўнічаў з газетай «[[Сялянская ніва]]», выступаў на яе старонках як публіцыст. У 1928 годзе за беларускую патрыятычную дзейнасць арыштаваны польскімі ўладамі, два месяцы правёў у [[Лукішская турма|Лукішскай турме]] ў [[Вільня|Вільні]]. Вызвалены пасля абрання паслом у польскі сейм і атрымаў дэпутацкую недатыкальнасць. Палітычную дзейнасць не спыняў да канца 1930-х. Публікаваўся на старонках часопісу «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]». Рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Пасля вяртання з лагераў жыў у Браславе. Загінуў у аўтамабільнай катастрофе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Новы шлях. Вільня. 1937. № 2. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Канстанцін Юхневіч|год=2012|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=23492|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (12)|мова=be-tarask|старонкі=44-50}} {{DEFAULTSORT:Юхневіч Канстанцін Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага сялянскага саюза]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі]] hoqcjfoz7iml6itvrvayz3w2wazs9ve 5144499 5144497 2026-05-21T14:42:16Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5144499 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юхневіч}} {{пісьменнік}} '''Кастусь Юхневіч''', поўнае імя '''Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч''' ({{ДН|15|12|1896}}, в. [[Пушкарышкі]] Новааляксандраўскага пав. Ковенскай губ. (цяпер [[Браслаўскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — {{ДС|14|8|1971}}, [[Браслаў]]) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст. == Біяграфія == Скончыў гарадскую школу ў Дзвінску (цяпер [[Даўгаўпілс]], [[Латвія]]), вучыўся ў сельскагаспадарчай школе ў Шаўлях (цяпер [[Шаўляй]], [[Літва]]). Ваяваў у складзе расійскай арміі ў [[1СВ|1-ю сусветную вайну]]. У 1917 годзе вярнуўся на Браслаўшчыну, займаўся беларускай асветнай працай сярод насельніцтва, арганізацыяй кааперацыі. У 1920-я гады ўваходзіў у кіраўніцтва [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]], які дзейнічаў у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. З 1926 года ў кіраўніцтве партыі «[[Беларускі сялянскі саюз]]». Супрацоўнічаў з газетай «[[Сялянская ніва]]», выступаў на яе старонках як публіцыст. У 1928 годзе за беларускую патрыятычную дзейнасць арыштаваны польскімі ўладамі, два месяцы правёў у [[Лукішская турма|Лукішскай турме]] ў [[Вільня|Вільні]]. Вызвалены пасля абрання паслом у Сейм Польскай Рэспублікі і атрымаў дэпутацкую недатыкальнасць. Палітычную дзейнасць не спыняў да канца 1930-х гадоў. Публікаваўся на старонках часопісу «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]». Рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Пасля вяртання з лагераў жыў у Браславе. Загінуў у аўтамабільнай катастрофе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Новы шлях. Вільня. 1937. № 2. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Канстанцін Юхневіч|год=2012|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=23492|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (12)|мова=be-tarask|старонкі=44-50}} {{DEFAULTSORT:Юхневіч Канстанцін Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага сялянскага саюза]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі]] oq40ra1qpe2m824p7k9xckc9e1f3m6h 5144550 5144499 2026-05-21T16:57:25Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5144550 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юхневіч}} {{пісьменнік}} '''Кастусь Юхневіч''', поўнае імя '''Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч''' ({{ДН|15|12|1896}}, в. [[Пушкарышкі]] Новааляксандраўскага пав. Ковенскай губ. (цяпер [[Браслаўскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — {{ДС|14|8|1971}}, [[Браслаў]]) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст. == Біяграфія == Скончыў гарадскую школу ў Дзвінску (цяпер [[Даўгаўпілс]], [[Латвія]]), вучыўся ў сельскагаспадарчай школе ў [[Шаўлі|Шаўлях]] (цяпер [[Літва]]). Падчас [[1СВ|1-й сусветнай вайны]] мабілізаваны ў Рускую імператарскую армію. Станам на май 1917 года яфрэйтар 4-га Польскага стралковага палка Польскага корпуса, ваяваў на Аўстрыйскі фронце, паранены або кантужаны 4 чэрвеня 1917 года, 25 чэрвеня 1917 года дастаўлены ў лазарэт № 5 у Таганрогу<ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital22059766/|title=Юхневич Константин Александрович Ранен/контужен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21103839/|title=Юхневич Константин Александрович Болен. Картотека потерь|website=https://gwar.mil.ru}}</ref>. У 1917 годзе вярнуўся дадому на Браслаўшчыну. Займаўся беларускай асветнай працай сярод насельніцтва, арганізацыяй кааперацыі. У 1920-я гады ўваходзіў у кіраўніцтва [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]], які дзейнічаў у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. З 1926 года ў кіраўніцтве партыі «[[Беларускі сялянскі саюз]]». Супрацоўнічаў з газетай «[[Сялянская ніва]]», выступаў на яе старонках як публіцыст. У 1928 годзе за беларускую патрыятычную дзейнасць арыштаваны польскімі ўладамі, два месяцы правёў у [[Лукішская турма|Лукішскай турме]] ў [[Вільня|Вільні]]. Вызвалены пасля абрання паслом у Сейм Польскай Рэспублікі і атрымаў дэпутацкую недатыкальнасць. Палітычную дзейнасць не спыняў да канца 1930-х гадоў. Публікаваўся на старонках часопісу «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]». Рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Пасля вяртання з лагераў жыў у Браславе. Загінуў у аўтамабільнай катастрофе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Новы шлях. № 2, 1937. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Канстанцін Юхневіч|год=2012|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=23492|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (12)|мова=be-tarask|старонкі=44-50}} {{DEFAULTSORT:Юхневіч Канстанцін Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага сялянскага саюза]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі]] 4jq4wg4fufcqdh8g9evk94rqnvnb0wv 5144551 5144550 2026-05-21T16:58:00Z M.L.Bot 261 5144551 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юхневіч}} {{пісьменнік}} '''Кастусь Юхневіч''', поўнае імя '''Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч''' ({{ДН|15|12|1896}}, в. [[Пушкарышкі]] Новааляксандраўскага пав. Ковенскай губ. (цяпер [[Браслаўскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — {{ДС|14|8|1971}}, [[Браслаў]]) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст. == Біяграфія == Скончыў гарадскую школу ў Дзвінску (цяпер [[Даўгаўпілс]], [[Латвія]]), вучыўся ў сельскагаспадарчай школе ў [[Шаўлі|Шаўлях]] (цяпер [[Літва]]). Падчас [[1СВ|1-й сусветнай вайны]] мабілізаваны ў Рускую імператарскую армію. Станам на май 1917 года яфрэйтар 4-га Польскага стралковага палка Польскага корпуса, ваяваў на Аўстрыйскі фронце, паранены або кантужаны 4 чэрвеня 1917 года, 25 чэрвеня 1917 года дастаўлены ў лазарэт № 5 у Таганрогу<ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital22059766/|title=Юхневич Константин Александрович Ранен/контужен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21103839/|title=Юхневич Константин Александрович Болен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru}}</ref>. У 1917 годзе вярнуўся дадому на Браслаўшчыну. Займаўся беларускай асветнай працай сярод насельніцтва, арганізацыяй кааперацыі. У 1920-я гады ўваходзіў у кіраўніцтва [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]], які дзейнічаў у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. З 1926 года ў кіраўніцтве партыі «[[Беларускі сялянскі саюз]]». Супрацоўнічаў з газетай «[[Сялянская ніва]]», выступаў на яе старонках як публіцыст. У 1928 годзе за беларускую патрыятычную дзейнасць арыштаваны польскімі ўладамі, два месяцы правёў у [[Лукішская турма|Лукішскай турме]] ў [[Вільня|Вільні]]. Вызвалены пасля абрання паслом у Сейм Польскай Рэспублікі і атрымаў дэпутацкую недатыкальнасць. Палітычную дзейнасць не спыняў да канца 1930-х гадоў. Публікаваўся на старонках часопісу «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]». Рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Пасля вяртання з лагераў жыў у Браславе. Загінуў у аўтамабільнай катастрофе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Новы шлях. № 2, 1937. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Канстанцін Юхневіч|год=2012|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=23492|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (12)|мова=be-tarask|старонкі=44-50}} {{DEFAULTSORT:Юхневіч Канстанцін Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага сялянскага саюза]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі]] fyglduvx48hc2ep2phggp93sm09nmoq 5144574 5144551 2026-05-21T18:06:34Z M.L.Bot 261 5144574 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Юхневіч}} {{пісьменнік}} '''Кастусь Юхневіч''', поўнае імя '''Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч''' ({{ДН|15|12|1896}}, в. [[Пушкарышкі]] Новааляксандраўскага пав. Ковенскай губ. (цяпер [[Браслаўскі раён]], [[Віцебская вобласць]]) — {{ДС|14|8|1971}}, [[Браслаў]]) — беларускі палітычны дзеяч, публіцыст. == Біяграфія == Скончыў гарадскую школу ў Дзвінску (цяпер [[Даўгаўпілс]], [[Латвія]]), вучыўся ў сельскагаспадарчай школе ў [[Шаўлі|Шаўлях]] (цяпер [[Літва]]). Падчас [[1СВ|1-й сусветнай вайны]] мабілізаваны ў Рускую імператарскую армію. Станам на май 1917 года яфрэйтар 4-га Польскага стралковага палка Польскага корпуса, ваяваў на Аўстрыйскі фронце, 4 чэрвеня 1917 года з флегмонай левай ступні выбыў з палка, 25 чэрвеня 1917 года дастаўлены ў лазарэт № 5 у Таганрогу<ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital22059766/|title=Юхневич Константин Александрович Ранен/контужен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gwar.mil.ru/heroes/chelovek_gospital21103839/|title=Юхневич Константин Александрович Болен. Картотека потерь|website=gwar.mil.ru}}</ref>. У 1917 годзе вярнуўся дадому на Браслаўшчыну. Займаўся беларускай асветнай працай сярод насельніцтва, арганізацыяй кааперацыі. У 1920-я гады ўваходзіў у кіраўніцтва [[Беларускі інстытут гаспадаркі і культуры|Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]], які дзейнічаў у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]]. З 1926 года ў кіраўніцтве партыі «[[Беларускі сялянскі саюз]]». Супрацоўнічаў з газетай «[[Сялянская ніва]]», выступаў на яе старонках як публіцыст. У 1928 годзе за беларускую патрыятычную дзейнасць арыштаваны польскімі ўладамі, два месяцы правёў у [[Лукішская турма|Лукішскай турме]] ў [[Вільня|Вільні]]. Вызвалены пасля абрання паслом у Сейм Польскай Рэспублікі і атрымаў дэпутацкую недатыкальнасць. Палітычную дзейнасць не спыняў да канца 1930-х гадоў. Публікаваўся на старонках часопісу «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]». Рэпрэсаваны савецкімі ўладамі. Пасля вяртання з лагераў жыў у Браславе. Загінуў у аўтамабільнай катастрофе. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Новы шлях. № 2, 1937. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|2|}} == Спасылкі == * {{Артыкул|загаловак=Канстанцін Юхневіч|год=2012|спасылка=https://kamunikat.org/?pubid=23492|выданне=[[Беларускі Рэзыстанс (часопіс)|Беларускі Рэзыстанс]]|нумар=1 (12)|мова=be-tarask|старонкі=44-50}} {{DEFAULTSORT:Юхневіч Канстанцін Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Публіцысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Палітыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага пасольскага клуба]] [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Зняволеныя Лукішскай турмы]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага інстытута гаспадаркі і культуры]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага сялянскага саюза]] [[Катэгорыя:Члены Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі]] cmntbcm6379nxf887l29gg3tyr4lfh9 0 32553 5144642 4469248 2026-05-21T22:41:52Z Bk1949 50943 5144642 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Імя = Ян Станіслававіч Бабровіч | Арыгінал імя = | Фота = | Шырыня = | Подпіс = | Герб = | Шырыня герба = | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = | Псеўданімы = ''Борскі Казімір Іванавіч; Сымон; Казік;'' | Жонка = | Муж = | Дзеці = | Род дзейнасці = | Гады актыўнасці = | Кірунак = | Жанр = публіцыстыка | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Бабровіч}} '''Ян''' (сапр. Ян Казімір) '''Станіслававіч Бабровіч''' ({{ДН|15|6|1902|2}}, в. [[Параф’янава (Сітцаўскі сельсавет)|Параф'янава]], [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскі павет]], цяпер {{МН|Докшыцкі раён|у Докшыцкім раёне|}} — {{ДС|8|1|1943}}, {{МС|Паўночлаг||}}; псеўданімы: ''Борскі Казімір Іванавіч; Сымон; Казік'') — дзеяч рэвалюцыйнага руху ў [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], [[публіцыст]]<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Бабровіч Ян Станіслававіч |загаловак = Біяграфічны даведнік |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Беларуская Савецкая энцыклапедыя» імя П. Броўкі |год = 1981 |том = 5 |старонкі = 48 |старонак = 720 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref>. Брат беларускага пісьменніка [[Лявон Гмырак|Мечыслава Бабровіча]]<ref>{{артыкул|аўтар=Таццяна Вабішчэвіч.|загаловак=Сямейнае кола Лявона Гмырака: новыя факты да біяграфіі|спасылка= |мова= |аўтар выдання= |выданне=Роднае слова|тып=часопіс|месца=|выдавецтва=|год=04 / 2026|том=|старонкі=15 – 19|isbn=|issn=|doi=|bibcode= |arxiv= |pmid=}}</ref>. == Біяграфія == З [[1916]] у войску. У [[1918]]—[[1920]] вучыўся ў гімназіі і на рабфаку{{крыніца?}} ў [[Вільнюс|Вільні]]. У [[1921]] працаваў школьным інспектарам у [[Польшча|Польшчы]]. У [[1922]]—[[1925]] вучыўся ў [[Пражскі ўніверсітэт|Пражскім універсітэце]]. Там далучыўся да левых рухаў<ref name="БС"/>. З [[1925]] член Кампартыі [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]], з [[1926]] член [[Камуністычная партыя Заходняй Беларусі|КПЗБ]]. У Заходняй Беларусі быў прадстаўніком КПЗБ пры ЦК [[Беларуская сялянска-работніцкая грамада|БСРГ]], палітычым рэдактарам газет БСРГ «[[Беларуская ніва|Беларуская ніва]]», «[[Беларуская справа|Беларуская справа]]», «[[Жыццё Беларуса|Жыццё беларуса]]», «Народная справа», «[[Наша справа]]»<ref name="БС"/>. 23 снежня [[1928]] арыштаваны, прыгавораны да 15 гадоў турмы. У верасні [[1932]] у выніку абмену палітвязнямі з Польшчы перададзены ў [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]. Узначальваў [[Камісія па вывучэнні Заходняй Беларусі|Камісію па вывучэнні Заходняй Беларусі]] пры [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|АН БССР]]. 18 кастрычніка [[1933]] арыштаваны па справе «[[Беларускі нацыянальны цэнтр (1941)|Беларускага нацыянальнага цэнтра]]»<ref name="БС"/>. 9 студзеня 1934 судовай калегіяй [[АДПУ]] прыгавораны да 10 гадоў зняволення. Пакаранне адбываў на [[Далёкі Усход|Далёкім Усходзе]]. 14 жніўня [[1939]] Амурскі абласны суд прыгаварыў яго яшчэ да 10 гадоў пазбаўлення волі. Накіраваны ў Паўночнадзвінскі лагер ([[Архангельская вобласць]]), дзе і памёр<ref>{{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|1|}}</ref>. Рэабілітаваны па абодвух прысудах 16 жніўня [[1956]] года. == Сачыненні == * Аб класавай барацьбе ў Заходняй Беларусі ў часы Беларускай сялянска-работніцкай грамады. — Мн., 1932 (саўм. з Я. Багданскім) {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭГБ|1|||246}} * {{кніга|аўтар = |частка = |загаловак =Возвращенные имена: Сотрудники АН Беларуси, пострадавшие в период сталин. репрессий|арыгінал = |спасылка = |адказны = сост. и авт. предисл. Н. В. Токарев; под ред. А. С. Махнача.|выданне = |месца =Мн. |выдавецтва =Навука i тэхнiка|год = 1992|том = |старонкі =23-24|старонак =120|серыя = |isbn = 5-343-01246-9 |тыраж =1000}} {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Бабровіч Ян Станіслававіч}} [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Рэвалюцыянеры Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Справа Беларускага нацыянальнага цэнтра]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Памерлі ў месцах пазбаўлення волі]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 3le5j0hqjpv8s9suuvef10g8i8hsrdo 0 47719 5144796 4615758 2026-05-22T09:41:50Z Voūk12 159072 /* У складзе войска Залатарэнкі */ 5144796 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}} '''Беларускі полк''' ({{lang-uk|Білоруський полк}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная і вайсковая адзінка ў 1654—1659 гг. у складзе [[Гетманшчына|Гетманшчыны]]. == Самастойная адзінка == Беларускі полк як узброенае фарміраванне быў створаны ў [[1654]] г. з мясцовых жыхароў на тэрыторыі, занятай расійскім войскам падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Заснавальнікам палка был праваслаўны шляхціч [[ВКЛ]] [[Канстанцін Паклонскі|Канстанцін Юр’евіч Паклонскі]], які ў ліпені 1654 г. прыбыў да рускага цара Аляксея Міхайлавіча і атрымаў дазвол на стварэнне казацкага фарміравання і якому быў прысвоены чын палкоўніка. Першымі салдатамі палка сталі каля 800 жыхароў горада [[Чавусы]] пасля яго добраахвотнага пераходу да рускіх. Пасля здачы Магілёва (24 жніўня) увесь Магілёўскі павет быў перададзены Паклонскаму. Гэта значна падняло аўтарытэт палкоўніка ў мясцовага насельніцтва і ператварыла павет у сферу яго ўплыву. Камандны склад для палка камплектаваўся са шляхты, часам нават польскай. Так, адным з сотнікаў быў шляхціч Якавінскі, які прыняў праваслаўе. На падставе царскай граматы Паклонскаму, дадзенай 28 снежня 1654 года, і іншых актаў полк быў арганізаваны на казацкі манер. Акрамя палкоўніка, існавала яшчэ палкавая старшына: палкавы суддзя, палкавы есаул, палкавы сцяганосец, палкавы святар. Полк падзяляўся на сотні. Да канца [[1654]] г. Беларускі полк налічваў каля 4 тысяч чалавек. Сумесна з украінскімі казакамі Залатарэнкі Беларускі полк перамог атрад Радзівіла, які вымушаны быў адступіць за Бярэзіну. У лютым [[1655]] г. Паклонскі перайшоў на польскі бок, але яго войска засталося верным прысязе і склала аснову абаронцаў Малага горада Магілёва ад войскаў Рэчы Паспалітай{{крыніца?}}. == У складзе войска Івана Залатарэнкі == У ліпені 1655 г. полк стаяў у Чавусах і двух войтаўствах Магілёўскага павета, якія служылі базай, на чале з наказным палкоўнікам Мацвеем Старынскім. У склад тэрыторыі яго палка ўваходзілі яшчэ гарады [[Чэрыкаў]] і [[Прапойск]] з навакольнымі сёламі. Пасля Мацвея Старынскага палкоўнікам быў К. Дзячэнка. Камплектаванне казацкіх палкоў ішло за кошт беларускага насельніцтва. Парадзелы за зіму корпус Івана Залатарэнкі ў сярэдзіне чэрвеня зноў дасягнуў 20 тысяч чалавек. падмацаваныя пасілкамі з Украіны, беларусы складалі значную частку казацкага корпуса, які паспяхова заняў цэнтральную і ўсходнюю частку цяперашняй тэрыторыі Беларусі. Да восені казакі выйшлі на [[Нёман]] і [[Заходні Буг]].<ref>{{Кніга|загаловак=Сагановіч Т. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск, 1995}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Дашкевич Я. Гетьманська Україна: Полки. Полковники. Сотні. Лівобережжя // Пам'ятки України. — 1990. — № 1. — С.13.}}</ref> У 1656 г. Беларускі полк у складзе [[Гетманшчына|Запарожскага войска]] значна пашырыў сваю тэрыторыю і набыў характар, блізкі да ўкраінскіх палкавых адзінак, ён складаўся з 19 соцень. Палкавым горадам былі [[Чавусы|Чавусы.]] Тэрыторыя Беларускага палка змянілася з-за супрацьдзеяння маскоўскіх ваявод. Палком кіраваў [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|Іван Залатарэнка]], які адначасова быў выконваючым абавязкі гетмана (наказным гетманам, атаманам) ўкраінскіх войскаў у Беларусі, а пазней — [[Іван Нячай]], які меў тытул палкоўніка Беларускага, Магілёўскага і Гомельскага. Украінскія і беларускія казакі паступова ўвайшлі саюз з уладамі ВКЛ і шышамі, адпаведна, у канфлікт з маскоўскімі акупацыйнымі ўладамі<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко Сергій. Білоруський полк // Україна під булавою Богдана Хмельницького. Енциклопедія у 3-х томах. Том 1. — Київ: Видавництво «Стікс», 2007}}</ref>. У снежні 1659 года маскоўскія войскі захапілі горад Стары Быхаў. Пасля гэтага рэшткі Беларускага палка замацаваліся ў Слуцку. Іван Нячай быў захоплены ў палон, палком кіраваў [[Дзяніс Мурашка]]. [[Юры Хмяльніцкі|Юры Хмяльніцкі,]] падпісаўшы Пераяслаўскія артыкулы, адмовіўся ад прэтэнзій казацкай [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] на беларускія тэрыторыі, саступіўшы іх Маскве, а палкоўнік [[Іван Нячай]] быў сасланы ў Сібір. У 1661 годзе была спроба аднавіць полк, але яна не ўвянчалася поспехам. Полк быў ліквідаваны<ref>{{Кніга|загаловак=В. М. Горобець. Білоруський полк // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 290}}</ref>. == Сотні == Соценнымі гарадамі палка былі Акуліна, Вербіж, Гомель, Горы, Гарадзенка, Заболоцце, Заазер'е, Межава, Магілёў, Новы Быхаў, Прапойск, Рагаза, Святвозера, Слізкае, Смаляны, Уланаў, Чавусы, Чэрыкаў, Чачэрск. Адпаведна з назвай месца прыпіскі, у складзе палка фармаваліся адайменныя сотні. == Гл. таксама == * [[Казацтва]] * [[Канстанцін Паклонскі]] — кіраўнік беларускага палка ў 1654—1655 гг. * [[Іван Нячай]] — кіраўнік беларускага палка ў 1656—1659 гг. * [[Дзяніс Мурашка]] — наказны беларускі палкоўнік у 1659—1661 гг. [[Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці]] ruszsn6gbzn21ifpo3fn7rqr2o92vpr 5144797 5144796 2026-05-22T09:43:59Z Voūk12 159072 /* Гл. таксама */ 5144797 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}} '''Беларускі полк''' ({{lang-uk|Білоруський полк}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная і вайсковая адзінка ў 1654—1659 гг. у складзе [[Гетманшчына|Гетманшчыны]]. == Самастойная адзінка == Беларускі полк як узброенае фарміраванне быў створаны ў [[1654]] г. з мясцовых жыхароў на тэрыторыі, занятай расійскім войскам падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Заснавальнікам палка был праваслаўны шляхціч [[ВКЛ]] [[Канстанцін Паклонскі|Канстанцін Юр’евіч Паклонскі]], які ў ліпені 1654 г. прыбыў да рускага цара Аляксея Міхайлавіча і атрымаў дазвол на стварэнне казацкага фарміравання і якому быў прысвоены чын палкоўніка. Першымі салдатамі палка сталі каля 800 жыхароў горада [[Чавусы]] пасля яго добраахвотнага пераходу да рускіх. Пасля здачы Магілёва (24 жніўня) увесь Магілёўскі павет быў перададзены Паклонскаму. Гэта значна падняло аўтарытэт палкоўніка ў мясцовага насельніцтва і ператварыла павет у сферу яго ўплыву. Камандны склад для палка камплектаваўся са шляхты, часам нават польскай. Так, адным з сотнікаў быў шляхціч Якавінскі, які прыняў праваслаўе. На падставе царскай граматы Паклонскаму, дадзенай 28 снежня 1654 года, і іншых актаў полк быў арганізаваны на казацкі манер. Акрамя палкоўніка, існавала яшчэ палкавая старшына: палкавы суддзя, палкавы есаул, палкавы сцяганосец, палкавы святар. Полк падзяляўся на сотні. Да канца [[1654]] г. Беларускі полк налічваў каля 4 тысяч чалавек. Сумесна з украінскімі казакамі Залатарэнкі Беларускі полк перамог атрад Радзівіла, які вымушаны быў адступіць за Бярэзіну. У лютым [[1655]] г. Паклонскі перайшоў на польскі бок, але яго войска засталося верным прысязе і склала аснову абаронцаў Малага горада Магілёва ад войскаў Рэчы Паспалітай{{крыніца?}}. == У складзе войска Івана Залатарэнкі == У ліпені 1655 г. полк стаяў у Чавусах і двух войтаўствах Магілёўскага павета, якія служылі базай, на чале з наказным палкоўнікам Мацвеем Старынскім. У склад тэрыторыі яго палка ўваходзілі яшчэ гарады [[Чэрыкаў]] і [[Прапойск]] з навакольнымі сёламі. Пасля Мацвея Старынскага палкоўнікам быў К. Дзячэнка. Камплектаванне казацкіх палкоў ішло за кошт беларускага насельніцтва. Парадзелы за зіму корпус Івана Залатарэнкі ў сярэдзіне чэрвеня зноў дасягнуў 20 тысяч чалавек. падмацаваныя пасілкамі з Украіны, беларусы складалі значную частку казацкага корпуса, які паспяхова заняў цэнтральную і ўсходнюю частку цяперашняй тэрыторыі Беларусі. Да восені казакі выйшлі на [[Нёман]] і [[Заходні Буг]].<ref>{{Кніга|загаловак=Сагановіч Т. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск, 1995}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Дашкевич Я. Гетьманська Україна: Полки. Полковники. Сотні. Лівобережжя // Пам'ятки України. — 1990. — № 1. — С.13.}}</ref> У 1656 г. Беларускі полк у складзе [[Гетманшчына|Запарожскага войска]] значна пашырыў сваю тэрыторыю і набыў характар, блізкі да ўкраінскіх палкавых адзінак, ён складаўся з 19 соцень. Палкавым горадам былі [[Чавусы|Чавусы.]] Тэрыторыя Беларускага палка змянілася з-за супрацьдзеяння маскоўскіх ваявод. Палком кіраваў [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|Іван Залатарэнка]], які адначасова быў выконваючым абавязкі гетмана (наказным гетманам, атаманам) ўкраінскіх войскаў у Беларусі, а пазней — [[Іван Нячай]], які меў тытул палкоўніка Беларускага, Магілёўскага і Гомельскага. Украінскія і беларускія казакі паступова ўвайшлі саюз з уладамі ВКЛ і шышамі, адпаведна, у канфлікт з маскоўскімі акупацыйнымі ўладамі<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко Сергій. Білоруський полк // Україна під булавою Богдана Хмельницького. Енциклопедія у 3-х томах. Том 1. — Київ: Видавництво «Стікс», 2007}}</ref>. У снежні 1659 года маскоўскія войскі захапілі горад Стары Быхаў. Пасля гэтага рэшткі Беларускага палка замацаваліся ў Слуцку. Іван Нячай быў захоплены ў палон, палком кіраваў [[Дзяніс Мурашка]]. [[Юры Хмяльніцкі|Юры Хмяльніцкі,]] падпісаўшы Пераяслаўскія артыкулы, адмовіўся ад прэтэнзій казацкай [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] на беларускія тэрыторыі, саступіўшы іх Маскве, а палкоўнік [[Іван Нячай]] быў сасланы ў Сібір. У 1661 годзе была спроба аднавіць полк, але яна не ўвянчалася поспехам. Полк быў ліквідаваны<ref>{{Кніга|загаловак=В. М. Горобець. Білоруський полк // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 290}}</ref>. == Сотні == Соценнымі гарадамі палка былі Акуліна, Вербіж, Гомель, Горы, Гарадзенка, Заболоцце, Заазер'е, Межава, Магілёў, Новы Быхаў, Прапойск, Рагаза, Святвозера, Слізкае, Смаляны, Уланаў, Чавусы, Чэрыкаў, Чачэрск. Адпаведна з назвай месца прыпіскі, у складзе палка фармаваліся адайменныя сотні<ref>{{Кніга|загаловак=Заруба В. М. Адміністративно-територіальний устрій та адміністрація Війська Запорозького у 1648–1782 рр. — Дніпропетровськ: Ліра ЛТД, 2007. — ISBN 978-966-383-095-7}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Казацтва]] * [[Канстанцін Паклонскі]] — кіраўнік беларускага палка ў 1654—1655 гг. * [[Іван Нячай]] — кіраўнік беларускага палка ў 1656—1659 гг. * [[Дзяніс Мурашка]] — наказны беларускі палкоўнік у 1659—1661 гг. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці]] id6tmja3c65ujca7fqdnlbxcw6ripda 5144805 5144797 2026-05-22T09:50:19Z Voūk12 159072 /* У складзе войска Івана Залатарэнкі */ 5144805 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}} '''Беларускі полк''' ({{lang-uk|Білоруський полк}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная і вайсковая адзінка ў 1654—1659 гг. у складзе [[Гетманшчына|Гетманшчыны]]. == Самастойная адзінка == Беларускі полк як узброенае фарміраванне быў створаны ў [[1654]] г. з мясцовых жыхароў на тэрыторыі, занятай расійскім войскам падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Заснавальнікам палка был праваслаўны шляхціч [[ВКЛ]] [[Канстанцін Паклонскі|Канстанцін Юр’евіч Паклонскі]], які ў ліпені 1654 г. прыбыў да рускага цара Аляксея Міхайлавіча і атрымаў дазвол на стварэнне казацкага фарміравання і якому быў прысвоены чын палкоўніка. Першымі салдатамі палка сталі каля 800 жыхароў горада [[Чавусы]] пасля яго добраахвотнага пераходу да рускіх. Пасля здачы Магілёва (24 жніўня) увесь Магілёўскі павет быў перададзены Паклонскаму. Гэта значна падняло аўтарытэт палкоўніка ў мясцовага насельніцтва і ператварыла павет у сферу яго ўплыву. Камандны склад для палка камплектаваўся са шляхты, часам нават польскай. Так, адным з сотнікаў быў шляхціч Якавінскі, які прыняў праваслаўе. На падставе царскай граматы Паклонскаму, дадзенай 28 снежня 1654 года, і іншых актаў полк быў арганізаваны на казацкі манер. Акрамя палкоўніка, існавала яшчэ палкавая старшына: палкавы суддзя, палкавы есаул, палкавы сцяганосец, палкавы святар. Полк падзяляўся на сотні. Да канца [[1654]] г. Беларускі полк налічваў каля 4 тысяч чалавек. Сумесна з украінскімі казакамі Залатарэнкі Беларускі полк перамог атрад Радзівіла, які вымушаны быў адступіць за Бярэзіну. У лютым [[1655]] г. Паклонскі перайшоў на польскі бок, але яго войска засталося верным прысязе і склала аснову абаронцаў Малага горада Магілёва ад войскаў Рэчы Паспалітай{{крыніца?}}. == У складзе войска Івана Залатарэнкі == У ліпені 1655 г. полк стаяў у Чавусах і двух войтаўствах Магілёўскага павета, якія служылі базай, на чале з наказным палкоўнікам Мацвеем Старынскім. У склад тэрыторыі яго палка ўваходзілі яшчэ гарады [[Чэрыкаў]] і [[Прапойск]] з навакольнымі сёламі. Пасля Мацвея Старынскага палкоўнікам быў К. Дзячэнка. Камплектаванне казацкіх палкоў ішло за кошт беларускага насельніцтва. Парадзелы за зіму корпус Івана Залатарэнкі ў сярэдзіне чэрвеня зноў дасягнуў 20 тысяч чалавек. падмацаваныя пасілкамі з Украіны, беларусы складалі значную частку казацкага корпуса, які паспяхова заняў цэнтральную і ўсходнюю частку цяперашняй тэрыторыі Беларусі. Да восені казакі выйшлі на [[Нёман]] і [[Заходні Буг]].<ref>{{Кніга|загаловак=Сагановіч Т. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск, 1995}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Дашкевич Я. Гетьманська Україна: Полки. Полковники. Сотні. Лівобережжя // Пам'ятки України. — 1990. — № 1. — С.13.}}</ref> У 1656 г. Беларускі полк у складзе [[Гетманшчына|Запарожскага войска]] значна пашырыў сваю тэрыторыю і набыў характар, блізкі да ўкраінскіх палкавых адзінак, ён складаўся з 19 соцень. Палкавым горадам былі [[Чавусы|Чавусы.]] Тэрыторыя Беларускага палка змянілася з-за супрацьдзеяння маскоўскіх ваявод. Палком кіраваў [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|Іван Залатарэнка]], які адначасова быў выконваючым абавязкі гетмана (наказным гетманам, атаманам) ўкраінскіх войскаў у Беларусі, а пазней — [[Іван Нячай]], які меў тытул палкоўніка Беларускага, Магілёўскага і Гомельскага. Украінскія і беларускія казакі паступова ўвайшлі саюз з уладамі ВКЛ і шышамі, адпаведна, у канфлікт з маскоўскімі акупацыйнымі ўладамі<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко Сергій. Білоруський полк // Україна під булавою Богдана Хмельницького. Енциклопедія у 3-х томах. Том 1. — Київ: Видавництво «Стікс», 2007}}</ref>. У снежні 1659 года маскоўскія войскі захапілі горад [[Абарона Быхава (1654—1655)|Стары Быхаў]]. Пасля гэтага рэшткі Беларускага палка замацаваліся ў Слуцку. Іван Нячай быў захоплены ў палон, палком кіраваў [[Дзяніс Мурашка]]. [[Юры Хмяльніцкі|Юры Хмяльніцкі,]] падпісаўшы Пераяслаўскія артыкулы, адмовіўся ад прэтэнзій казацкай [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] на беларускія тэрыторыі, саступіўшы іх Маскве, а палкоўнік [[Іван Нячай]] быў сасланы ў Сібір. У 1661 годзе была спроба аднавіць полк, але яна не ўвянчалася поспехам. Полк быў ліквідаваны<ref>{{Кніга|загаловак=В. М. Горобець. Білоруський полк // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 290}}</ref>. == Сотні == Соценнымі гарадамі палка былі Акуліна, Вербіж, Гомель, Горы, Гарадзенка, Заболоцце, Заазер'е, Межава, Магілёў, Новы Быхаў, Прапойск, Рагаза, Святвозера, Слізкае, Смаляны, Уланаў, Чавусы, Чэрыкаў, Чачэрск. Адпаведна з назвай месца прыпіскі, у складзе палка фармаваліся адайменныя сотні<ref>{{Кніга|загаловак=Заруба В. М. Адміністративно-територіальний устрій та адміністрація Війська Запорозького у 1648–1782 рр. — Дніпропетровськ: Ліра ЛТД, 2007. — ISBN 978-966-383-095-7}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Казацтва]] * [[Канстанцін Паклонскі]] — кіраўнік беларускага палка ў 1654—1655 гг. * [[Іван Нячай]] — кіраўнік беларускага палка ў 1656—1659 гг. * [[Дзяніс Мурашка]] — наказны беларускі палкоўнік у 1659—1661 гг. == Спасылкі == [[Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці]] h2tmruh9ylqt1pqhcyphkbafsenvzvq 5144813 5144805 2026-05-22T10:06:09Z M.L.Bot 261 афармленне 5144813 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}} '''Беларускі полк''' ({{lang-uk|Білоруський полк}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная і вайсковая адзінка [[казацтва]] ў 1654—1659 гадоў у складзе [[Гетманшчына|Гетманшчыны]]. == Самастойная адзінка == Створаны ў 1654 годзе з мясцовых жыхароў на тэрыторыі, занятай маскоўскімі войскам падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Заснавальнікам палка быў праваслаўны шляхціч [[Канстанцін Паклонскі|Канстанцін Юр’евіч Паклонскі]], які ў ліпені 1654 года прыбыў да цара Аляксея Міхайлавіча і атрымаў дазвол на стварэнне казацкага фарміравання і яму быў нададзены чын палкоўніка. Першымі салдатамі палка сталі каля 800 жыхароў [[Чавусы|Чавусаў]] пасля яго добраахвотнага пераходу да маскоўцаўх. Пасля здачы Магілёва (24 жніўня) увесь Магілёўскі павет быў перададзены Паклонскаму. Гэта значна падняло аўтарытэт палкоўніка ў мясцовага насельніцтва і ператварыла павет у сферу яго ўплыву. Камандны склад для палка камплектаваўся са шляхты, часам нават польскай. Так, адным з сотнікаў быў шляхціч Якавінскі, які прыняў праваслаўе. На падставе царскай граматы Паклонскаму, дадзенай 28 снежня 1654 года, і іншых актаў полк быў арганізаваны на казацкі манер. Акрамя палкоўніка, існавала яшчэ палкавая старшына: палкавы суддзя, палкавы есавул, палкавы сцяганосец, палкавы святар. Полк падзяляўся на сотні. Да канца 1654 года Беларускі полк налічваў каля 4 тысяч чалавек. Сумесна з украінскімі казакамі Залатарэнкі Беларускі полк перамог атрад Радзівіла, які вымушаны быў адступіць за Бярэзіну. У лютым 1655 года Паклонскі перайшоў на бок Рэчы Паспалітай, але яго войска засталося верным прысязе і склала аснову абаронцаў Малага горада Магілёва ад войск Рэчы Паспалітай{{крыніца?}}. == У складзе войска Івана Залатарэнкі == У ліпені 1655 г. полк стаяў у Чавусах і двух войтаўствах Магілёўскага павета, якія служылі базай, на чале з наказным палкоўнікам Мацвеем Старынскім. У склад тэрыторыі яго палка ўваходзілі яшчэ гарады [[Чэрыкаў]] і [[Прапойск]] з навакольнымі сёламі. Пасля Мацвея Старынскага палкоўнікам быў К. Дзячэнка. Камплектаванне казацкіх палкоў ішло за кошт беларускага насельніцтва. Парадзелы за зіму корпус Івана Залатарэнкі ў сярэдзіне чэрвеня зноў дасягнуў 20 тысяч чалавек, з падмацаваннем з Украіны, беларусы складалі значную частку казацкага корпуса, які паспяхова заняў цэнтральную і ўсходнюю частку цяперашняй тэрыторыі Беларусі. Да восені казакі выйшлі на [[Нёман]] і [[Заходні Буг]].<ref>{{Кніга|загаловак=Сагановіч Т. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск, 1995}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Дашкевич Я. Гетьманська Україна: Полки. Полковники. Сотні. Лівобережжя // Пам'ятки України. — 1990. — № 1. — С.13.}}</ref> У 1656 годзе Беларускі полк у складзе [[Гетманшчына|Запарожскага войска]] значна пашырыў сваю тэрыторыю і набыў характар, блізкі да ўкраінскіх палкавых адзінак, ён складаўся з 19 соцень. Палкавым горадам былі [[Чавусы]]. Тэрыторыя Беларускага палка змянілася з прычыны супрацьдзеяння маскоўскіх ваявод. Палком кіраваў [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|Іван Залатарэнка]], які адначасова выконваў абавязкі гетмана (наказнога гетмана, атамана) украінскіх войск у Беларусі, а пазней — [[Іван Нячай]], які меў тытул палкоўніка Беларускага, Магілёўскага і Гомельскага. Украінскія і беларускія казакі паступова ўвайшлі саюз з уладамі ВКЛ і [[Шышы|шышамі]], адпаведна, у канфлікт з маскоўскімі акупацыйнымі ўладамі<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко Сергій. Білоруський полк // Україна під булавою Богдана Хмельницького. Енциклопедія у 3-х томах. Том 1. — Київ: Видавництво «Стікс», 2007}}</ref>. У снежні 1659 года маскоўскія войскі захапілі [[Абарона Быхава (1654—1655)|Стары Быхаў]]. Пасля гэтага рэшткі Беларускага палка замацаваліся ў Слуцку. Іван Нячай трапіў у палон, палком кіраваў [[Дзяніс Мурашка]]. [[Юрый Хмяльніцкі|Юрый Хмяльніцкі,]] падпісаўшы Пераяслаўскія артыкулы, адмовіўся ад прэтэнзій казацкай [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] на беларускія тэрыторыі, саступіўшы іх Маскве, а палкоўнік [[Іван Нячай]] быў сасланы ў Сібір. У 1661 годзе была спроба аднавіць полк, але яна не ўдалася. Полк быў ліквідаваны<ref>{{Кніга|загаловак=В. М. Горобець. Білоруський полк // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 290}}</ref>. == Сотні == Соценнымі гарадамі палка былі Акуліна, Вербіж, Гомель, Горы, Гарадзенка, Забалоцце, Заазер’е, Межава, Магілёў, Новы Быхаў, Прапойск, Рагаза, Святвозера, Слізкае, Смаляны, Уланаў, Чавусы, Чэрыкаў, Чачэрск. Адпаведна з назвай месца прыпіскі, у складзе палка фармаваліся аднайменныя сотні<ref>{{Кніга|загаловак=''Заруба В. М.'' Адміністративно-територіальний устрій та адміністрація Війська Запорозького у 1648–1782 рр. — Дніпропетровськ: Ліра ЛТД, 2007. — ISBN 978-966-383-095-7}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці]] cfjbpwn3nlhtcguk1hmm7d7zxmtuxgn 5144814 5144813 2026-05-22T10:06:37Z M.L.Bot 261 5144814 wikitext text/x-wiki {{вікіфікацыя}} '''Беларускі полк''' ({{lang-uk|Білоруський полк}}) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная і вайсковая адзінка [[казацтва]] ў 1654—1659 гадоў у складзе [[Гетманшчына|Гетманшчыны]]. == Самастойная адзінка == Створаны ў 1654 годзе з мясцовых жыхароў на тэрыторыі, занятай маскоўскімі войскам падчас [[Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)|вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў]]. Заснавальнікам палка быў праваслаўны шляхціч [[Канстанцін Паклонскі]], які ў ліпені 1654 года прыбыў да цара Аляксея Міхайлавіча і атрымаў дазвол на стварэнне казацкага фарміравання і яму быў нададзены чын палкоўніка. Першымі салдатамі палка сталі каля 800 жыхароў [[Чавусы|Чавусаў]] пасля яго добраахвотнага пераходу да маскоўцаўх. Пасля здачы Магілёва (24 жніўня) увесь Магілёўскі павет быў перададзены Паклонскаму. Гэта значна падняло аўтарытэт палкоўніка ў мясцовага насельніцтва і ператварыла павет у сферу яго ўплыву. Камандны склад для палка камплектаваўся са шляхты, часам нават польскай. Так, адным з сотнікаў быў шляхціч Якавінскі, які прыняў праваслаўе. На падставе царскай граматы Паклонскаму, дадзенай 28 снежня 1654 года, і іншых актаў полк быў арганізаваны на казацкі манер. Акрамя палкоўніка, існавала яшчэ палкавая старшына: палкавы суддзя, палкавы есавул, палкавы сцяганосец, палкавы святар. Полк падзяляўся на сотні. Да канца 1654 года Беларускі полк налічваў каля 4 тысяч чалавек. Сумесна з украінскімі казакамі Залатарэнкі Беларускі полк перамог атрад Радзівіла, які вымушаны быў адступіць за Бярэзіну. У лютым 1655 года Паклонскі перайшоў на бок Рэчы Паспалітай, але яго войска засталося верным прысязе і склала аснову абаронцаў Малага горада Магілёва ад войск Рэчы Паспалітай{{крыніца?}}. == У складзе войска Івана Залатарэнкі == У ліпені 1655 г. полк стаяў у Чавусах і двух войтаўствах Магілёўскага павета, якія служылі базай, на чале з наказным палкоўнікам Мацвеем Старынскім. У склад тэрыторыі яго палка ўваходзілі яшчэ гарады [[Чэрыкаў]] і [[Прапойск]] з навакольнымі сёламі. Пасля Мацвея Старынскага палкоўнікам быў К. Дзячэнка. Камплектаванне казацкіх палкоў ішло за кошт беларускага насельніцтва. Парадзелы за зіму корпус Івана Залатарэнкі ў сярэдзіне чэрвеня зноў дасягнуў 20 тысяч чалавек, з падмацаваннем з Украіны, беларусы складалі значную частку казацкага корпуса, які паспяхова заняў цэнтральную і ўсходнюю частку цяперашняй тэрыторыі Беларусі. Да восені казакі выйшлі на [[Нёман]] і [[Заходні Буг]].<ref>{{Кніга|загаловак=Сагановіч Т. Невядомая вайна: 1654—1667. — Мінск, 1995}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Дашкевич Я. Гетьманська Україна: Полки. Полковники. Сотні. Лівобережжя // Пам'ятки України. — 1990. — № 1. — С.13.}}</ref> У 1656 годзе Беларускі полк у складзе [[Гетманшчына|Запарожскага войска]] значна пашырыў сваю тэрыторыю і набыў характар, блізкі да ўкраінскіх палкавых адзінак, ён складаўся з 19 соцень. Палкавым горадам былі [[Чавусы]]. Тэрыторыя Беларускага палка змянілася з прычыны супрацьдзеяння маскоўскіх ваявод. Палком кіраваў [[Іван Нічыпаравіч Залатарэнка|Іван Залатарэнка]], які адначасова выконваў абавязкі гетмана (наказнога гетмана, атамана) украінскіх войск у Беларусі, а пазней — [[Іван Нячай]], які меў тытул палкоўніка Беларускага, Магілёўскага і Гомельскага. Украінскія і беларускія казакі паступова ўвайшлі саюз з уладамі ВКЛ і [[Шышы|шышамі]], адпаведна, у канфлікт з маскоўскімі акупацыйнымі ўладамі<ref>{{Кніга|загаловак=Коваленко Сергій. Білоруський полк // Україна під булавою Богдана Хмельницького. Енциклопедія у 3-х томах. Том 1. — Київ: Видавництво «Стікс», 2007}}</ref>. У снежні 1659 года маскоўскія войскі захапілі [[Абарона Быхава (1654—1655)|Стары Быхаў]]. Пасля гэтага рэшткі Беларускага палка замацаваліся ў Слуцку. Іван Нячай трапіў у палон, палком кіраваў [[Дзяніс Мурашка]]. [[Юрый Хмяльніцкі|Юрый Хмяльніцкі,]] падпісаўшы Пераяслаўскія артыкулы, адмовіўся ад прэтэнзій казацкай [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] на беларускія тэрыторыі, саступіўшы іх Маскве, а палкоўнік [[Іван Нячай]] быў сасланы ў Сібір. У 1661 годзе была спроба аднавіць полк, але яна не ўдалася. Полк быў ліквідаваны<ref>{{Кніга|загаловак=В. М. Горобець. Білоруський полк // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — С. 290}}</ref>. == Сотні == Соценнымі гарадамі палка былі Акуліна, Вербіж, Гомель, Горы, Гарадзенка, Забалоцце, Заазер’е, Межава, Магілёў, Новы Быхаў, Прапойск, Рагаза, Святвозера, Слізкае, Смаляны, Уланаў, Чавусы, Чэрыкаў, Чачэрск. Адпаведна з назвай месца прыпіскі, у складзе палка фармаваліся аднайменныя сотні<ref>{{Кніга|загаловак=''Заруба В. М.'' Адміністративно-територіальний устрій та адміністрація Війська Запорозького у 1648–1782 рр. — Дніпропетровськ: Ліра ЛТД, 2007. — ISBN 978-966-383-095-7}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Вайна Расіі з Рэччу Паспалітай (1654—1667)]] [[Катэгорыя:Гісторыя Магілёўскай вобласці]] fh3jj4xo1j2qa2bjl0und6eouzsc0a6 0 48005 5144505 5122671 2026-05-21T15:13:08Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5144505 wikitext text/x-wiki {{значэнні2|Галынка}} {{НП-Беларусь |статус = аграгарадок |беларуская назва = Галынка |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = Беларусь |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Галынка. Царква (01).jpg |подпіс = Свята-Петра-Паўлаўская царква |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 53|lat_sec = 27.45 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 32|lon_sec = 55.18 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет2 = Галынкаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1552 |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 384 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +375 1793 |паштовы індэкс = 222646 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = 5 |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Category:Halynka, Kletsk District |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 242998949 }} '''Галы́нка'''<ref name="nazvy">{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|с=205}}</ref> ({{lang-be-trans|Halynka}}, {{lang-ru|Голынка}}) — [[аграгарадок]] у [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] [[Беларусь|Беларусі]]. Цэнтр [[Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)|Галынкаўскага сельсавета]]. == Геаграфія == Аграгарадок размешчаны на рацэ [[Нача (прыток Лані)|Нача]] (прыток ракі [[Лань (рака)|Лань]]), за 25 км на паўднёвы захад ад горада [[Клецк]], за 167 км ад [[Мінск]]а, за 27 км ад чыгуначнай станцыі [[Клецк (станцыя)|Клецк]] на лініі Асіповічы—Баранавічы<ref name="gvb"> {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} </ref>. == Гісторыя == Паводле даследаванняў беларускага гісторыка В. П. Пазднякова, назва вёскі паходзіць ад урочышча Галавае балота. Першы ўспамін пра паселішча датуецца 1552 годам, калі яно было адзначана на землях каля Машуковічаў. Падчас правядзення валочнай памеры землі падзялілі паміж [[Бона Сфорца|Бонай Сфорцай]] (атрымала 2/3) і князем І. І. Пузынам. Частка, што перайшла да апошняга, з гэтага часу пачала называцца Галынкай-Машуковічамі або проста Галынкай<ref name="gvb" />. У 1653 годзе сяло Галынка належала панам Чыжам. У гэтым жа годзе Адам-Дамінік Янавіч Чыж, скарбнік віленскі, фундаваў будаўніцтва царквы паміж Бабкамі і Галынкай. З 1793 года ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. У 1800 годзе сяло ў Слуцкім павеце Мінскай губерні, 21 двор, 204 жыхары, уніяцкая царква Пятра і Паўла (пабудавана ў канцы XVIII стагоддзя), вадзяны млын, драўляны сядзібны дом; з'яўлялася шляхецкай уласнасцю. У 1853 годзе маёнткам і сялом Галынка валодаў В. Врандорф. У 1836 годзе ў маёнтку працаваў вінакурны завод, а ў 1884 годзе адчынілася школа граматы<ref name="gvb" />. Паводле перапісу 1897 года ў вёсцы 100 двароў, 702 жыхары, Сінябудскае народнае вучылішча, хлебазапасны магазін, піцейны дом. У аднайменным маёнтку, якім валодаў Вінародскі, было 68 жыхароў і 10 двароў. У 1910 годзе адчынена 4-класная народная школа. З сакавіка 1919 года ў складзе БССР. З ліпеня 1919 па ліпень 1920 года акупавана польскімі войскамі. З 1921 года ў Галынкаўскай воласці Нясвіжскага павета. З 12 кастрычніка 1940 года — цэнтр Галынкаўскага сельсавета. Падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] з 27 чэрвеня 1941 па 2 ліпеня 1944 года акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі<ref name="gvb" />. У 1972 годзе ў вёсцы было 220 двароў, 665 жыхароў. Пасля вайны цэнтр калгаса «Камунар». У 2004 годзе вёска ўвайшла ў склад ПВУП «Налібокі-Нёман» (цэнтр — у Бабічах). У 2009 годзе працавалі сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка і іншыя ўстановы<ref name="gvb" />. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': ** 1800 — 204 жыхары, 21 двор. ** 1886 — 380 жыхароў, 50 двароў. ** 1897 — 702 жыхары, 100 двароў (сяло); 68 жыхароў, 10 двароў (маёнтак). * '''XX стагоддзе''': ** 1921 — 655 жыхароў, 118 двароў (у воласці). ** 1940 — 802 жыхары, 111 двароў (сяло); 66 жыхароў, 18 двароў (маёнтак). ** 1959 — 709 жыхароў (паводле перапісу). ** 1972 — 665 жыхароў, 220 двароў. ** 1996 — 569 жыхароў, 222 двары. ** 1998 — 554 жыхары, 220 двароў. * '''XXI стагоддзе''': ** 2009 — 384 жыхары, 195 гаспадарак<ref name="gvb" />. == Інфраструктура == На 2009 год у аграгарадку працавалі лясніцтва, сярэдняя школа, дзіцячы сад, Дом культуры, бібліятэка, фельчарска-акушэрскі пункт, комплексны прыёмны пункт бытавога абслугоўвання, аддзяленне сувязі і «[[Беларусбанк]]», магазін, машынны двор з майстэрнямі па рамонце сельскагаспадарчай тэхнікі, ферма буйной рагатай жывёлы<ref name="gvb" />. == Славутасці == * Фрагменты [[Сядзібна-паркавы комплекс Вендорфаў (Галынка)|сядзібна-паркавага комплексу Вендорфаў]] (канец XVIII — пачатак XX стагоддзяў): рэшткі мураванай галубятні (1811) і падмуркі некаторых гаспадарчых пабудоў — {{ГККРБ 4|613Г000196}} * [[Свята-Петра-Паўлаўская царква (Галынка)|Драўляная царква Святых Пятра і Паўла]] (канец XVIII, перабудавана ў XIX ст.) і званіца (XIX ст.) — {{ГККРБ 4|612Г000197}}. Помнікі народнага драўлянага дойлідства з элементамі класіцызму. * На вуліцы Зарэчнай знаходзіцца абеліск на ўшанаванне памяці 42 землякоў, якія загінулі падчас руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў і Першай сусветнай вайны 1914—1918 гадоў<ref name="gvb" />. <gallery mode=packed perrow ="5" heights="150px"> Галынка. Царква (04).jpg|Свята-Петра-Паўлаўская царква Галынка. Царква (03).jpg|Брама-званіца Галынка. Каталіцкая капліца (01).jpg|Каталіцкая капліца Галынка. Свіран (04).jpg|Свіран-галубятня Галынка. Месца, дзе чакалі невярнуўшыхся сваіх блізкіх з руска-японскай вайны 1905 г., Першай сусветнай (01).jpg|Абеліск у памяць аб загінуўшых земляках </gallery> {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} * {{Крыніцы/БелЭн|4|с=475}} * {{кніга|загаловак=Республика Беларусь. Минская область: Общегеографический атлас|адказны=Ред. Г. Г. Науменко|месца=Мн.|выдавецтва=РУП «Белкартография»|год=2008|старонкі=26|старонак=48|isbn=978-985-508-054-2|тыраж=10000|мова=ru}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Halynka, Kletsk District}} * {{ГБ|http://globustut.by/golynka_kl/}} {{Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)}} [[Катэгорыя:Галынкаўскі сельсавет (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Галынка (Клецкі раён)| ]] 8w6ri7jshvuay6qgpg01e115rmvf4by 0 48036 5144528 5075120 2026-05-21T15:48:09Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5144528 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лецяшын}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Ляцешын |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Красназвёздаўскі }} '''Лецяшы́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лечашы́н'''</ref> ({{lang-be-trans|Lieciašyn}}, {{lang-ru|Летешин}}) — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Красназвёздаўскі сельсавет|Красназвёздаўскага сельсавета]]. Знаходзіцца ў 13 км ад [[Клецк]]а. == Гісторыя == Шляхецкая вёска вядомая з 18 стагоддзя. У 1788 годзе ад [[Несялоўскія|Несялоўскіх]] гэты маёнтак купіў [[Францыск Чарноцкі]] (1757—1842), тады віцебскі падстолі, уласнік некалькіх іншых маёнткаў у былым [[Слуцкае княства|Капыльска-Слуцкім княстве]]. З таго часу ажно да 1939 году была ўласнасцю [[Чарноцкія|Чарноцкіх]]. Пасля Францыска наступнымі ўласнікамі маёнтку былі: яго сын Караль Чарноцкі (1793—1870), сын Караля Густаў Чарноцкі (памёр у 1890) і сын Густава [[Стэфан Чарноцкі]] (1876—1941 хутчэй за ўсё ў Мінску ў вязніцы). З 12 кастрычніка 1940 года вёска ў складзе [[Галавацкі сельсавет|Галавацкага сельсавета]], з 24 жніўня 1960 года — у складзе [[Зубкаўскі сельсавет|Зубкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>, з 22 верасня 1980 года — у складзе [[Гурнаўшчынскі сельсавет|Гурнаўшчынскага сельсавета]], з 8 снежня 1995 года па 28 мая 2013 года — у складзе Зубкаўскага сельсавета<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год — 56 чалавек == Славутасці == * [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|Сядзіба Чарноцкіх]] — помнік архітэктуры канца XIX — пачатку XX стст. {{ГККРБ 4|613Г000204}} == Вядомыя асобы == * [[Васіль Кендыш]] ([[1908]]—[[2003]]) — беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч. Нарадзіўся ў вёсцы [[Чарапы (Клецкі раён)|Чарапы]], якая ў 1968 годзе злілася з в. Лецяшын. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/leteshin/index.htm}} {{Красназвёздаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Красназвёздаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] ffpm5jkvb3fjtwxpn99ka6n8k84l3jh 5144597 5144528 2026-05-21T19:47:03Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5144597 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Лецяшын}} {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва =Ляцешын |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Красназвёздаўскі }} '''Лецяшы́н'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Лечашы́н'''</ref> ({{lang-be-trans|Lieciašyn}}, {{lang-ru|Летешин}}) — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Красназвёздаўскі сельсавет|Красназвёздаўскага сельсавета]]. Знаходзіцца ў 13 км ад [[Клецк]]а. == Гісторыя == Шляхецкая вёска вядомая з 18 стагоддзя. У 1788 годзе ад [[Несялоўскія|Несялоўскіх]] гэты маёнтак купіў [[Францыск Чарноцкі]] (1757—1842), тады віцебскі падстолі, уласнік некалькіх іншых маёнткаў у былым [[Слуцкае княства|Капыльска-Слуцкім княстве]]. З таго часу ажно да 1939 году была ўласнасцю [[Чарноцкія|Чарноцкіх]]. Пасля Францыска наступнымі ўласнікамі маёнтку былі: яго сын Караль Чарноцкі (1793—1870), сын Караля Густаў Чарноцкі (памёр у 1890) і сын Густава Стэфан Чарноцкі (1876—1941, хутчэй за ўсё ў Мінску ў вязніцы). З 12 кастрычніка 1940 года вёска ў складзе [[Галавацкі сельсавет|Галавацкага сельсавета]], з 24 жніўня 1960 года — у складзе [[Зубкаўскі сельсавет|Зубкаўскага сельсавета]]<ref>Рашэнне выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 24 жніўня 1960 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1960, № 26.</ref>, з 22 верасня 1980 года — у складзе [[Гурнаўшчынскі сельсавет|Гурнаўшчынскага сельсавета]], з 8 снежня 1995 года па 28 мая 2013 года — у складзе Зубкаўскага сельсавета<ref>[http://pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234 Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160331143206/http://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 |date=31 сакавіка 2016 }}</ref>. == Насельніцтва == * 2009 год — 56 чалавек == Славутасці == * [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|Сядзіба Чарноцкіх]] — помнік архітэктуры канца XIX — пачатку XX стст. {{ГККРБ 4|613Г000204}} == Вядомыя асобы == * [[Васіль Кендыш]] ([[1908]]—[[2003]]) — беларускі грамадскі і рэлігійны дзеяч. Нарадзіўся ў вёсцы [[Чарапы (Клецкі раён)|Чарапы]], якая ў 1968 годзе злілася з в. Лецяшын. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/leteshin/index.htm}} {{Красназвёздаўскі сельсавет}} [[Катэгорыя:Красназвёздаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] 0r69u84t0ygleknojxbb7lt426692dx 0 48072 5144508 5122675 2026-05-21T15:22:29Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5144508 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Вёска |беларуская назва = Кунцаўшчына |арыгінальная назва = |краіна = Беларусь |падначаленне = |герб = |сцяг = |выява = |подпіс = |lat_dir = N|lat_deg = 52|lat_min = 56|lat_sec = 37 |lon_dir = E|lon_deg = 26|lon_min = 52|lon_sec = 05 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты вобласці = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Морацкі |пасялковы савет = |карта краіны = |карта вобласці = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |дата заснавання = |першае згадванне = 1800 |ранейшыя назвы = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |двароў = 42 |насельніцтва = 47 |год перапісу = 2009 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = +3 |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = Kuncaŭščyna, Klieck District |сайт = |мова сайта = |OpenStreetMap = 243004197 }} '''Ку́нцаўшчына'''<ref name="nazvy"/> ({{lang-be-trans|Kuncaŭščyna}}, {{lang-ru|Кунцевщина}}) — [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Морацкі сельсавет|Морацкага сельсавета]]. Знаходзіцца за 26 км на паўднёвы захад ад [[Клецк]]а, 28 км ад чыгуначнай станцыі Клецк (на лініі [[Асіповічы]]—[[Баранавічы]]), 166 км ад [[Мінск]]а<ref name="gvb"/>. == Гісторыя == У 1800 годзе згадваецца як фальварак у [[Слуцкі павет|Слуцкім павеце]] [[Мінская губерня|Мінскай губерні]] [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. Налічвалася 6 жыхароў, дзейнічалі драўляны сядзібны дом і вятраны млын. З 1883 года ў маёнтку, які належаў [[Вайніловічы|Вайніловічам]], працаваў вінакурны завод, што лічыўся самым значным у губерні. У 1897 годзе вёска ў складзе [[Кіевіцкая воласць|Кіевіцкай воласці]], налічвалася 11 двароў, 145 жыхароў, працаваў вінакурны завод. У 1908 годзе — 44 жыхары. З лютага да снежня 1918 года акупіравана германскімі войскамі. З 1 студзеня 1919 года ў складзе [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. З лютага па жнівень 1919 года ў складзе [[Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Літ-Бел ССР]]. Са жніўня 1919 года да ліпеня 1920 года і з кастрычніка 1920 года акупіравана польскімі войскамі. З 31 ліпеня 1920 года ў складзе БССР. Паводле ўмоў [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскага мірнага дагавора]] 1921 года, вёска ўвайшла ў склад [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польшчы]], дзе належала да Заастравецкай гміны [[Лунінецкі павет|Лунінецкага павета]] [[Палескае ваяводства|Палескага ваяводства]]. З лістапада 1939 года ў складзе БССР. З 15 студзеня 1940 года ў Клецкім раёне Баранавіцкай вобласці, з 12 кастрычніка 1940 года ў Цепярэвецкім сельсавеце. З 8 студзеня 1954 года ў [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. З 16 ліпеня 1954 года ў [[Нагорнаўскі сельсавет|Нагорнаўскім сельсавеце]]. З 25 снежня 1962 года па 30 ліпеня 1966 года ў [[Нясвіжскі раён|Нясвіжскім раёне]]. У 1940 годзе былы фальварак налічваў 23 двары, 134 жыхары. У гэтым жа годзе на базе маёнтка і вёсак Лазавічы і Макраны быў утвораны калгас «Чырвоны Сцяг». У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] з 26 чэрвеня 1942 года да 4 ліпеня 1944 года вёска акупіравана нямецка-фашысцкімі захопнікамі. 2 вяскоўцы загінулі ў баях на франтах. Да [[28 мая]] [[2013]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Нагорнаўскі сельсавет|Нагорнаўскага сельсавета]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210128122522/https://www.pravo.by/main.aspx?guid=12551&p0=D913n0058646&p1=1 «Об изменении административно-территориального устройства районов Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 28 мая 2013 г. № 234]</ref>. == Насельніцтва == * '''XIX стагоддзе''': 1800 — 6 чал.; 1897 — 145 чал. * '''XX стагоддзе''': 1908 — 44 чал.; 1940 — 134 чал.; 1959 — 217 чал.; 1970 — 247 чал.; 1988 — 150 чал.; 1998 — 114 чал. * '''XXI стагоддзе''': 2009 — 47 чал. == Інфраструктура == У 1988 годзе ў вёсцы працавалі ферма буйной рагатай жывёлы, клуб, бібліятэка, сярэдняя школа, магазін. На 2009 год дзейнічалі ферма і клуб-бібліятэка. Вёска ўваходзіла ў склад калгаса «Чырвоны Сцяг» (цяпер СВК «Лазавічы», цэнтр — в. [[Лазавічы (Клецкі раён)|Лазавічы]]). == Славутасці == * [[Сядзіба Вайніловічаў (Кунцаўшчына)|Сядзіба Вайніловічаў]] (2-я палова XIX — пачатак XX стст.). Захаваліся вінакурня і стайня. * [[Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай (Кунцаўшчына)|Царква ў гонар Казанскага абраза Маці Божай]] (драўляная, XIX ст.). == Зноскі == <references> <ref name="gvb"> {{Крыніцы/ГВБ|8-2||464}} </ref> <ref name="nazvy"> {{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць}} </ref> </references> == Спасылкі == {{Commons|Category:Kuncaŭščyna, Klieck District}} * [http://globustut.by/kuncevschi/index.htm Кунцаўшчына] на сайце [[Глобус Беларусі]] * [http://www.radzima.org/be/object/3716.html Кунцаўшчына] на сайце [[Radzima.org]] {{Морацкі сельсавет}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Морацкі сельсавет]] fz64b0o8fdgszluca4ceer06mmz7jsd 0 48095 5144517 5092924 2026-05-21T15:28:32Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5144517 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Стралкава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Стралкава. Сядзіба (15).jpg |подпіс = Сядзіба. |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 59|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 38|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Красназвёздаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002598 }} '''Стра́лкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Stralkava}}, {{lang-ru|Стралково}}) — былая [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Красназвёздаўскі сельсавет|Красназвёздаўскага сельсавета]]. Да 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Грыцэвіцкі сельсавет|Грыцэвіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 студзеня і 26 лютага 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 9 (1129).</ref>, да [[21 студзеня]] [[2004]] года — у склад [[Тучанскі сельсавет|Тучанскага сельсавета]]<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/pdf/2004-29/2004-29(003-049).pdf |title=«Об изменении границ Кухчицкого и Краснозвездовского сельсоветов Клецкого района». Решение Минского областного Совета депутатов от 21 января 2004 г. № 47 |access-date=5 снежня 2015 |archive-date=17 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017183012/https://pravo.by/pdf/2004-29/2004-29(003-049).pdf |url-status=dead }}</ref>. [[27 снежня]] 2007 года Стралкава было ўключана ў склад вёскі [[Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)|Янавічы]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num08/d08802.html Решение Клецкого районного Совета депутатов от 28.12.2007 N 50 "Об упразднении сельских населенных пунктов"]</ref>. == Славутасці == * [[Стралкава (Стралкава)|Сядзіба]] (1909) — {{ГККРБ 4|613Г000209}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/stralkovo/index.htm}} * [http://www.radzima.org/be/pub/2119_m/ Радзіма.орг: Стралкава] {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)]] q4iay6v97pd12v0grhh86gjmcr4tkva 5144521 5144517 2026-05-21T15:31:07Z JerzyKundrat 174 /* Славутасці */ 5144521 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |скасаваны = так |беларуская назва = Стралкава |арыгінальная назва = |падначаленне = |краіна = |герб = |сцяг = |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Стралкава. Сядзіба (15).jpg |подпіс = Сядзіба. |lat_dir = |lat_deg = 52|lat_min = 59|lat_sec = 13 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 38|lon_sec = 14 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |вобласць = Мінская |раён = Клецкі |сельсавет = Красназвёздаўскі |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = |ранейшыя імёны = |статус з = |плошча = |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = |год перапісу = |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = |паштовы індэкс = |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = |OpenStreetMap = 243002598 }} '''Стра́лкава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Stralkava}}, {{lang-ru|Стралково}}) — былая [[вёска]] ў [[Клецкі раён|Клецкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіла ў склад [[Красназвёздаўскі сельсавет|Красназвёздаўскага сельсавета]]. Да 1966 года вёска ўваходзіла ў склад [[Грыцэвіцкі сельсавет|Грыцэвіцкага сельсавета]]<ref>Рашэнні выканкома Мінскага абласнога Савета дэпутатаў працоўных ад 31 студзеня і 26 лютага 1966 г. // Збор законаў, указаў Прэзідыума Вярхоўнага Савета Беларускай ССР, пастаноў і распараджэнняў Савета Міністраў Беларускай ССР. — 1966, № 9 (1129).</ref>, да [[21 студзеня]] [[2004]] года — у склад [[Тучанскі сельсавет|Тучанскага сельсавета]]<ref>{{Cite web |url=http://www.pravo.by/pdf/2004-29/2004-29(003-049).pdf |title=«Об изменении границ Кухчицкого и Краснозвездовского сельсоветов Клецкого района». Решение Минского областного Совета депутатов от 21 января 2004 г. № 47 |access-date=5 снежня 2015 |archive-date=17 кастрычніка 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211017183012/https://pravo.by/pdf/2004-29/2004-29(003-049).pdf |url-status=dead }}</ref>. [[27 снежня]] 2007 года Стралкава было ўключана ў склад вёскі [[Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)|Янавічы]]<ref>[http://www.levonevski.net/pravo/normreg2009/num08/d08802.html Решение Клецкого районного Совета депутатов от 28.12.2007 N 50 "Об упразднении сельских населенных пунктов"]</ref>. == Славутасці == * [[Сядзіба Стралкаў (Стралкава)|Сядзіба Стралкаў]] (1909) — {{ГККРБ 4|613Г000209}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * {{ГБ|http://globustut.by/stralkovo/index.htm}} * [http://www.radzima.org/be/pub/2119_m/ Радзіма.орг: Стралкава] {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Янавічы (Красназвёздаўскі сельсавет)]] min56so0szciy1tdrn85zhoo9hotc7r 0 48656 5144506 5144438 2026-05-21T15:15:29Z ~2026-30330-90 168501 дапаўненне cаставу поунае на май 2026 5144506 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Нафтан Наваполацк |Лагатып = |ШырыняЛагатыпа = 175px |ПоўнаяНазва = Дзяржаўная спартыўная ўстанова «Футбольны клуб „Нафтан-Наваполацк“» |Мянушкі = ''Севяране'' |Горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1963]] |Стадыён = «[[Атлант (стадыён, Наваполацк)|Атлант]]» |Умяшчальнасць = 4500 |Кіраўнік = {{Сцяг|Беларусь}} Аляксей Ванько |ПасадаКіраўніка = Старшыня клуба |Трэнер = {{Сцяг|Беларусь}} Валерый Стрыпейкіс (часова) |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 13 месца |Сайт = fcnaftan-novopolotsk.by | pattern_la1 = _uhlsportscore26n | pattern_b1 = _uhlsportscore26n | pattern_ra1 = _uhlsportscore26n | pattern_sh1 = _uhlsportscore26n | pattern_so1 = | leftarm1 = 000060 | body1 = 000060 | rightarm1 = 000060 | shorts1 = 000060 | socks1 = 000060 | pattern_la2 = _uhlsportscore26w | pattern_b2 = _uhlsportscore26w | pattern_ra2 = _uhlsportscore26w | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''«Нафтан»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Наваполацк]], заснаваны ў 1963 годзе. У 1996—2017 гадах (акрамя 2002 года) і з 2023 года каманда ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. == Папярэднія назвы == * 1963—1974: «Нафтавік» * 1979—1980: «Наваполацк» * 1981—1988: «Дзвіна» * 1989: «Камунальнік» * 1990—1991: «Дзвіна» * 1992—1994: «Нафтан» * 1995—2000: «Нафтан-Дэвон» * 2001-2023: «Нафтан» * 2024- н.ч. - «Нафтан-Наваполацк» == Дасягненні == * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2009]], [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|2012]] == Цяперашні склад == ''Станам на май 2026 года''<ref>{{Cite web |title=Игроки ФК «Нафтан» |url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/?page=3 |date=2026-03-18 |access-date=2026-05-21 |website=fcnaftan-novopolotsk. |language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Аляксей Харытановіч]]||1995}} {{Ігрок|71|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Наўмовіч||2001}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Цітоў||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Абакар Акаяў||2004}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Прыцкер|у арэндзе з «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»|2005}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Кастакрамаў||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|Андрэй Лебедзеў]]||1991}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Драбатовіч||2003}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дэніс Федарэнка||2003}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Джонатан Джон||2001}} {{Ігрок|97|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Васіль Чярняўскі|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Кіріл Адамавіч|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|7|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Шаміль Гаджыеў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Алімхан Зайніваў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала-2|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|50|{{Сцяг|Замбія}}|ПА|Голдэн Мафвэнта||2001}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Музафар Гурбанаў|у арэндзе з «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро]]»|2002}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілля Селязнёў||2007}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Аляксандр Аляксандравіч||1997}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ігнат Прановіч||2003}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яўгеній Зямко||1996}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Казахстан}}|ПА|Вадзім Якаўлеў||2003}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мацвей Суша||2007}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Дзмітрый Латыхаў||2003}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Італія}}{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|Саліў Ціўнэ|у арэндзе з «[[МЛ Віцебск |МЛ]]» Віцебск|2002}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === * {{Сцяг|Беларусь}} (нар. -) — галоўны трэнер''<ref>{{Cite web |title=Вячеслав Геращенко вновь возглавил «Сморгонь»|url=https://betnews.by/vyacheslav-gerashhenko-glavnyj-trener-smorgoni/ |date=2026-05-20 |access-date=2026-05-21 |website=betnews.by |language = ru}}</ref>. * {{Сцяг|Беларусь}} [[Валерый Стрыпейкіс]] (нар. 1974) — старшы трэнер(в.а. галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Ігар Латаш]] (нар. 1981) — трэнер па навукова-метадычнай працы * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Лісоўскі]] (нар. 1984) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Трайдук (нар. 1976) — галоўны трэнер дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=60|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Трэцяя (Д3)]] || '''10''' || 15 || 5 || 5 || 5 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/32 фіналу]]|| |- | 1992/93 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:silver"| '''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>71–20</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || |- | 1993/94 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 34 || 22 || 5 || 7 || <nowiki>88–31</nowiki> || '''49''' || || |- | 1994/95 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 22 || 20 || 1 || 1 || <nowiki>65–15</nowiki> || '''41''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 14 || 10 || 2 || 2 || <nowiki>29–14</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 4 || 13 || <nowiki>43–52</nowiki> || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>40–33</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 28 || 7 || 4 || 17 || <nowiki>30–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая (Д1)]] || '''12''' || 30 || 8 || 4 || 18 || <nowiki>39–63</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 5 || 7 || 18 || <nowiki>25–69</nowiki> || '''22''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 26 || 4 || 2 || 20 || <nowiki>18–51</nowiki> || '''14''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 2002 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Першая (Д2)]] || style="background:silver"| '''2''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>56–23</nowiki> || '''68''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая (Д1)]] || '''8''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>39–49</nowiki> || '''35''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>45–50</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]]|| |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 10 || 3 || 13 || <nowiki>43–44</nowiki> || '''33''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 11 || 4 || 11 || <nowiki>45–42</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|1/16 фіналу]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 9 || 9 || 8 || <nowiki>28–30</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 7 || 10 || <nowiki>41–35</nowiki> || '''46''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Пераможца]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая (Д1)]] || '''4''' || 26 || 12 || 2 || 12 || <nowiki>29–39</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Чвэрцьфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>41–34</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 10 || 7 || 16 || <nowiki>35–45</nowiki> || '''37''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Пераможца]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>23–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК Нафтан|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 32 || 9 || 10 || 13 || <nowiki>29–41</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Нафтан|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая (Д1)]] || '''5''' || 32 || 11 || 10 || 11 || <nowiki>40–43</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Нафтан|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 8 || 6 || 12 || <nowiki>34–35</nowiki> || '''30''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Нафтан|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>25–46</nowiki> || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Нафтан|2017]] ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая (Д1)]] || '''16''' || 30 || 4 || 6 || 20 || <nowiki>18–57</nowiki> || '''13'''{{efn-ua|З каманды зняты 5 ачкоў за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | [[Сезон 2018 ФК Нафтан|2018]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 10 || 11 || 7 || <nowiki>28–24</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Нафтан|2019]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 13 || 8 || 7 || <nowiki>58–43</nowiki> || '''47''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2020 ФК Нафтан|2020]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Першая (Д2)]] || '''12''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>36–43</nowiki> || '''21'''{{efn-ua|З каманды зняты 15 ачкоў за ўдзел ігракоў клуба ў дагаварных матчах у сезонах 2017—2018.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2021 ФК Нафтан|2021]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Першая (Д2)]] || '''8''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>44–46</nowiki> || '''44''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2022 ФК Нафтан|2022]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Першая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 24 || 16 || 5 || 3 || <nowiki>55–19</nowiki> || '''53''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая (Д1)]] || '''12 ''' || 28 || 6 || 5 || 17 || <nowiki>28–57</nowiki> || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/16 фіналу]] || |- |2024 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая (Д1)]] | ''' 14 ''' |30 |5 |11 |14 |27-44 | ''' 26 ''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|1/16 фіналу]] | |- |2025 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая (Д1)]] |'''13''' |30 |8 |4 |18 |35-55 |'''28''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|1/16 фіналу]] | |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2| Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009—2010]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Гент|Гент]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''2:2''' ({{Comment|в.г.|па выяздным галам}} 0:1) ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012—2013]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда Бялград|Црвена Звезда (Бялград)]] |align="center"|3:4 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''6:7'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Аляксандр Трайдук]] (1992 — ліпень 2001) * [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] (ліпень — снежань 2001) * [[Васіль Зайцаў (трэнер)|Васіль Зайцаў]] (2002 — май 2004) * [[Вячаслаў Акшаеў]] (май 2004 — май 2007) * [[Ігар Кавалевіч]] ({{в. а.}} у красавіку — ліпені 2007, ліпень 2007 — снежань 2012) * [[Павел Кучараў]] (снежань 2012 — чэрвень 2013) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у чэрвені — снежні 2013, снежань 2013 — жнівень 2016) * [[Алег Сідарэнкаў]] ({{в. а.}} у жніўні — лістападзе 2016, лістапад 2016 — лістапад 2017) * [[Аляксандр Трайдук]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Юрый Леанідавіч Поклад|Юрый Поклад]] (чэрвень — снежань 2018) * [[Тарас Чопік]] (студзень 2019 — май 2021) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — ліпені 2021, ліпень — снежань 2021) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень — снежань 2022) * [[Юрый Пунтус]] (снежань 2022 — май 2023) * [[Альберт Рыбак]] (май 2023- верасень 2024) * [[Ігар Крыўшчанка]] (верасень 2024 - студзень 2026) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень  — май 2026) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — н.ч) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://fcnaftan.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212073823/http://fcnaftan.com/ |date=12 лютага 2008 }} {{ref-ru}} * {{globalsportsarchive|fk-naftan-navapolatsk/18860}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Нафтан}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Нафтан]] [[Катэгорыя:ФК Нафтан| ]] 6xmvcvdj98wiysqbmme5ur6jz725r4r 5144542 5144506 2026-05-21T16:11:57Z ~2026-30330-90 168501 5144542 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Нафтан Наваполацк |Лагатып = |ШырыняЛагатыпа = 175px |ПоўнаяНазва = Дзяржаўная спартыўная ўстанова «Футбольны клуб „Нафтан-Наваполацк“» |Мянушкі = ''Севяране'' |Горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1963]] |Стадыён = «[[Атлант (стадыён, Наваполацк)|Атлант]]» |Умяшчальнасць = 4500 |Кіраўнік = {{Сцяг|Беларусь}} Аляксей Ванько |ПасадаКіраўніка = Старшыня клуба |Трэнер = {{Сцяг|Беларусь}} Валерый Стрыпейкіс (часова) |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 13 месца |Сайт = fcnaftan-novopolotsk.by | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 000060 | body1 = 000060 | rightarm1 = 000060 | shorts1 = 000060 | socks1 = 000060 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _chornomorets2023-24_away | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''«Нафтан-Наваполацк»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Наваполацк]], заснаваны ў 1963 годзе. У 1996—2017 гадах (акрамя 2002 года) і з 2023 года каманда ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. == Папярэднія назвы == * 1963—1974: «Нафтавік» * 1979—1980: «Наваполацк» * 1981—1988: «Дзвіна» * 1989: «Камунальнік» * 1990—1991: «Дзвіна» * 1992—1994: «Нафтан» * 1995—2000: «Нафтан-Дэвон» * 2001-2023: «Нафтан» * 2024- н.ч. - «Нафтан-Наваполацк» == Дасягненні == * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2009]], [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|2012]] == Цяперашні склад == ''Станам на май 2026 года''<ref>{{Cite web |title=Игроки ФК «Нафтан» |url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/?page=3 |date=2026-03-18 |access-date=2026-05-21 |website=fcnaftan-novopolotsk. |language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Аляксей Харытановіч]]||1995}} {{Ігрок|71|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Наўмовіч||2001}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Цітоў||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Абакар Акаяў||2004}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Прыцкер|у арэндзе з «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»|2005}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Кастакрамаў||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|Андрэй Лебедзеў]]||1991}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Драбатовіч||2003}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дэніс Федарэнка||2003}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Джонатан Джон||2001}} {{Ігрок|97|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Васіль Чярняўскі|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Кіріл Адамавіч|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|7|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Шаміль Гаджыеў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Алімхан Зайніваў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала-2|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|50|{{Сцяг|Замбія}}|ПА|Голдэн Мафвэнта||2001}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Музафар Гурбанаў|у арэндзе з «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро]]»|2002}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілля Селязнёў||2007}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Аляксандр Аляксандравіч||1997}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ігнат Прановіч||2003}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яўгеній Зямко||1996}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Казахстан}}|ПА|Вадзім Якаўлеў||2003}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мацвей Суша||2007}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Дзмітрый Латыхаў||2003}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Італія}}{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|Саліў Ціўнэ|у арэндзе з «[[МЛ Віцебск |МЛ]]» Віцебск|2002}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === '''Асноўная крыніца'''|<ref>{{cite web|title=Нафтан-Новополоцк.Тренеры|url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2|website=fcnaftan-novopolotsk.by|access-date=2026-05-21|lang=ru|date=2026-03-18|}}</ref> * {{Сцяг|Беларусь}} (нар. -) — галоўны трэнер''<ref>{{Cite web |title=Вячеслав Геращенко вновь возглавил «Сморгонь»|url=https://betnews.by/vyacheslav-gerashhenko-glavnyj-trener-smorgoni/ |date=2026-05-20 |access-date=2026-05-21 |website=betnews.by |language = ru}}</ref>. * {{Сцяг|Беларусь}} [[Валерый Стрыпейкіс]] (нар. 1974) — старшы трэнер(в.а. галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўгеній Малчан]] (нар. 1986) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Лісоўскі]] (нар. 1984) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Наўмовіч]] — трэнер-адміністратар * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Аўсейчык]] — урач спартыўнай медыцыны * {{Сцяг|Азейбарджан}} [[Эльмар Мярзаеў]] (нар. 1963) — трэнер-масажыст * {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Трайдук (нар. 1976) — галоўны трэнер дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=60|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Трэцяя (Д3)]] || '''10''' || 15 || 5 || 5 || 5 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/32 фіналу]]|| |- | 1992/93 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:silver"| '''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>71–20</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || |- | 1993/94 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 34 || 22 || 5 || 7 || <nowiki>88–31</nowiki> || '''49''' || || |- | 1994/95 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 22 || 20 || 1 || 1 || <nowiki>65–15</nowiki> || '''41''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 14 || 10 || 2 || 2 || <nowiki>29–14</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 4 || 13 || <nowiki>43–52</nowiki> || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>40–33</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 28 || 7 || 4 || 17 || <nowiki>30–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая (Д1)]] || '''12''' || 30 || 8 || 4 || 18 || <nowiki>39–63</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 5 || 7 || 18 || <nowiki>25–69</nowiki> || '''22''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 26 || 4 || 2 || 20 || <nowiki>18–51</nowiki> || '''14''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 2002 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Першая (Д2)]] || style="background:silver"| '''2''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>56–23</nowiki> || '''68''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая (Д1)]] || '''8''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>39–49</nowiki> || '''35''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>45–50</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]]|| |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 10 || 3 || 13 || <nowiki>43–44</nowiki> || '''33''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 11 || 4 || 11 || <nowiki>45–42</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|1/16 фіналу]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 9 || 9 || 8 || <nowiki>28–30</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 7 || 10 || <nowiki>41–35</nowiki> || '''46''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Пераможца]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая (Д1)]] || '''4''' || 26 || 12 || 2 || 12 || <nowiki>29–39</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Чвэрцьфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>41–34</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 10 || 7 || 16 || <nowiki>35–45</nowiki> || '''37''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Пераможца]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>23–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК Нафтан|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 32 || 9 || 10 || 13 || <nowiki>29–41</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Нафтан|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая (Д1)]] || '''5''' || 32 || 11 || 10 || 11 || <nowiki>40–43</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Нафтан|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 8 || 6 || 12 || <nowiki>34–35</nowiki> || '''30''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Нафтан|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>25–46</nowiki> || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Нафтан|2017]] ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая (Д1)]] || '''16''' || 30 || 4 || 6 || 20 || <nowiki>18–57</nowiki> || '''13'''{{efn-ua|З каманды зняты 5 ачкоў за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | [[Сезон 2018 ФК Нафтан|2018]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 10 || 11 || 7 || <nowiki>28–24</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Нафтан|2019]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 13 || 8 || 7 || <nowiki>58–43</nowiki> || '''47''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2020 ФК Нафтан|2020]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Першая (Д2)]] || '''12''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>36–43</nowiki> || '''21'''{{efn-ua|З каманды зняты 15 ачкоў за ўдзел ігракоў клуба ў дагаварных матчах у сезонах 2017—2018.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2021 ФК Нафтан|2021]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Першая (Д2)]] || '''8''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>44–46</nowiki> || '''44''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2022 ФК Нафтан|2022]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Першая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 24 || 16 || 5 || 3 || <nowiki>55–19</nowiki> || '''53''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая (Д1)]] || '''12 ''' || 28 || 6 || 5 || 17 || <nowiki>28–57</nowiki> || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/16 фіналу]] || |- |2024 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая (Д1)]] | ''' 14 ''' |30 |5 |11 |14 |27-44 | ''' 26 ''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|1/16 фіналу]] | |- |2025 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая (Д1)]] |'''13''' |30 |8 |4 |18 |35-55 |'''28''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|1/16 фіналу]] | |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2| Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009—2010]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Гент|Гент]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''2:2''' ({{Comment|в.г.|па выяздным галам}} 0:1) ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012—2013]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда Бялград|Црвена Звезда (Бялград)]] |align="center"|3:4 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''6:7'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Аляксандр Трайдук]] (1992 — ліпень 2001) * [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] (ліпень — снежань 2001) * [[Васіль Зайцаў (трэнер)|Васіль Зайцаў]] (2002 — май 2004) * [[Вячаслаў Акшаеў]] (май 2004 — май 2007) * [[Ігар Кавалевіч]] ({{в. а.}} у красавіку — ліпені 2007, ліпень 2007 — снежань 2012) * [[Павел Кучараў]] (снежань 2012 — чэрвень 2013) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у чэрвені — снежні 2013, снежань 2013 — жнівень 2016) * [[Алег Сідарэнкаў]] ({{в. а.}} у жніўні — лістападзе 2016, лістапад 2016 — лістапад 2017) * [[Аляксандр Трайдук]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Юрый Леанідавіч Поклад|Юрый Поклад]] (чэрвень — снежань 2018) * [[Тарас Чопік]] (студзень 2019 — май 2021) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — ліпені 2021, ліпень — снежань 2021) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень — снежань 2022) * [[Юрый Пунтус]] (снежань 2022 — май 2023) * [[Альберт Рыбак]] (май 2023- верасень 2024) * [[Ігар Крыўшчанка]] (верасень 2024 - студзень 2026) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень  — май 2026) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — н.ч) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://fcnaftan.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212073823/http://fcnaftan.com/ |date=12 лютага 2008 }} {{ref-ru}} * {{globalsportsarchive|fk-naftan-navapolatsk/18860}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Нафтан}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Нафтан]] [[Катэгорыя:ФК Нафтан| ]] podwlndvajw7qy6bbgj9ahmepxi1tix 5144587 5144542 2026-05-21T19:16:54Z Emsihovanski 168445 /* */ 5144587 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Нафтан Наваполацк |Лагатып = [[File:FCNaftan.png|thumb|]] |ШырыняЛагатыпа = 175px |ПоўнаяНазва = Дзяржаўная спартыўная ўстанова «Футбольны клуб „Нафтан-Наваполацк“» |Мянушкі = ''Севяране'' |Горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1963]] |Стадыён = «[[Атлант (стадыён, Наваполацк)|Атлант]]» |Умяшчальнасць = 4500 |Кіраўнік = {{Сцяг|Беларусь}} Аляксей Ванько |ПасадаКіраўніка = Старшыня клуба |Трэнер = {{Сцяг|Беларусь}} Валерый Стрыпейкіс (часова) |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 13 месца |Сайт = fcnaftan-novopolotsk.by | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 000060 | body1 = 000060 | rightarm1 = 000060 | shorts1 = 000060 | socks1 = 000060 | pattern_la2 = | pattern_b2 = _chornomorets2023-24_away | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF }} '''«Нафтан-Наваполацк»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Наваполацк]], заснаваны ў 1963 годзе. У 1996—2017 гадах (акрамя 2002 года) і з 2023 года каманда ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. == Папярэднія назвы == * 1963—1974: «Нафтавік» * 1979—1980: «Наваполацк» * 1981—1988: «Дзвіна» * 1989: «Камунальнік» * 1990—1991: «Дзвіна» * 1992—1994: «Нафтан» * 1995—2000: «Нафтан-Дэвон» * 2001-2023: «Нафтан» * 2024- н.ч. - «Нафтан-Наваполацк» == Дасягненні == * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2009]], [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|2012]] == Цяперашні склад == ''Станам на май 2026 года''<ref>{{Cite web |title=Игроки ФК «Нафтан» |url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/?page=3 |date=2026-03-18 |access-date=2026-05-21 |website=fcnaftan-novopolotsk. |language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Аляксей Харытановіч]]||1995}} {{Ігрок|71|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Наўмовіч||2001}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Цітоў||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Абакар Акаяў||2004}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Прыцкер|у арэндзе з «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»|2005}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Кастакрамаў||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|Андрэй Лебедзеў]]||1991}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Драбатовіч||2003}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дэніс Федарэнка||2003}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Джонатан Джон||2001}} {{Ігрок|97|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Васіль Чярняўскі|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Кіріл Адамавіч|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|7|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Шаміль Гаджыеў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Алімхан Зайніваў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала-2|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|50|{{Сцяг|Замбія}}|ПА|Голдэн Мафвэнта||2001}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Музафар Гурбанаў|у арэндзе з «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро]]»|2002}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілля Селязнёў||2007}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Аляксандр Аляксандравіч||1997}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ігнат Прановіч||2003}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яўгеній Зямко||1996}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Казахстан}}|ПА|Вадзім Якаўлеў||2003}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мацвей Суша||2007}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Дзмітрый Латыхаў||2003}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Італія}}{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|Саліў Ціўнэ|у арэндзе з «[[МЛ Віцебск |МЛ]]» Віцебск|2002}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === '''Асноўная крыніца'''|<ref>{{cite web|title=Нафтан-Новополоцк.Тренеры|url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2|website=fcnaftan-novopolotsk.by|access-date=2026-05-21|lang=ru|date=2026-03-18|}}</ref> * {{Сцяг|Беларусь}} (нар. -) — галоўны трэнер''<ref>{{Cite web |title=Вячеслав Геращенко вновь возглавил «Сморгонь»|url=https://betnews.by/vyacheslav-gerashhenko-glavnyj-trener-smorgoni/ |date=2026-05-20 |access-date=2026-05-21 |website=betnews.by |language = ru}}</ref>. * {{Сцяг|Беларусь}} [[Валерый Стрыпейкіс]] (нар. 1974) — старшы трэнер(в.а. галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўгеній Малчан]] (нар. 1986) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Лісоўскі]] (нар. 1984) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Наўмовіч]] — трэнер-адміністратар * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Аўсейчык]] — урач спартыўнай медыцыны * {{Сцяг|Азейбарджан}} [[Эльмар Мярзаеў]] (нар. 1963) — трэнер-масажыст * {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Трайдук (нар. 1976) — галоўны трэнер дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=60|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Трэцяя (Д3)]] || '''10''' || 15 || 5 || 5 || 5 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/32 фіналу]]|| |- | 1992/93 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:silver"| '''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>71–20</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || |- | 1993/94 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 34 || 22 || 5 || 7 || <nowiki>88–31</nowiki> || '''49''' || || |- | 1994/95 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 22 || 20 || 1 || 1 || <nowiki>65–15</nowiki> || '''41''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 14 || 10 || 2 || 2 || <nowiki>29–14</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 4 || 13 || <nowiki>43–52</nowiki> || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>40–33</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 28 || 7 || 4 || 17 || <nowiki>30–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая (Д1)]] || '''12''' || 30 || 8 || 4 || 18 || <nowiki>39–63</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 5 || 7 || 18 || <nowiki>25–69</nowiki> || '''22''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 26 || 4 || 2 || 20 || <nowiki>18–51</nowiki> || '''14''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 2002 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Першая (Д2)]] || style="background:silver"| '''2''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>56–23</nowiki> || '''68''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая (Д1)]] || '''8''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>39–49</nowiki> || '''35''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>45–50</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]]|| |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 10 || 3 || 13 || <nowiki>43–44</nowiki> || '''33''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 11 || 4 || 11 || <nowiki>45–42</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|1/16 фіналу]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 9 || 9 || 8 || <nowiki>28–30</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 7 || 10 || <nowiki>41–35</nowiki> || '''46''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Пераможца]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая (Д1)]] || '''4''' || 26 || 12 || 2 || 12 || <nowiki>29–39</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Чвэрцьфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>41–34</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 10 || 7 || 16 || <nowiki>35–45</nowiki> || '''37''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Пераможца]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>23–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК Нафтан|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 32 || 9 || 10 || 13 || <nowiki>29–41</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Нафтан|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая (Д1)]] || '''5''' || 32 || 11 || 10 || 11 || <nowiki>40–43</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Нафтан|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 8 || 6 || 12 || <nowiki>34–35</nowiki> || '''30''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Нафтан|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>25–46</nowiki> || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Нафтан|2017]] ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая (Д1)]] || '''16''' || 30 || 4 || 6 || 20 || <nowiki>18–57</nowiki> || '''13'''{{efn-ua|З каманды зняты 5 ачкоў за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | [[Сезон 2018 ФК Нафтан|2018]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 10 || 11 || 7 || <nowiki>28–24</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Нафтан|2019]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 13 || 8 || 7 || <nowiki>58–43</nowiki> || '''47''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2020 ФК Нафтан|2020]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Першая (Д2)]] || '''12''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>36–43</nowiki> || '''21'''{{efn-ua|З каманды зняты 15 ачкоў за ўдзел ігракоў клуба ў дагаварных матчах у сезонах 2017—2018.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2021 ФК Нафтан|2021]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Першая (Д2)]] || '''8''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>44–46</nowiki> || '''44''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2022 ФК Нафтан|2022]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Першая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 24 || 16 || 5 || 3 || <nowiki>55–19</nowiki> || '''53''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая (Д1)]] || '''12 ''' || 28 || 6 || 5 || 17 || <nowiki>28–57</nowiki> || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/16 фіналу]] || |- |2024 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая (Д1)]] | ''' 14 ''' |30 |5 |11 |14 |27-44 | ''' 26 ''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|1/16 фіналу]] | |- |2025 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая (Д1)]] |'''13''' |30 |8 |4 |18 |35-55 |'''28''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|1/16 фіналу]] | |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2| Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009—2010]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Гент|Гент]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''2:2''' ({{Comment|в.г.|па выяздным галам}} 0:1) ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012—2013]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда Бялград|Црвена Звезда (Бялград)]] |align="center"|3:4 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''6:7'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Аляксандр Трайдук]] (1992 — ліпень 2001) * [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] (ліпень — снежань 2001) * [[Васіль Зайцаў (трэнер)|Васіль Зайцаў]] (2002 — май 2004) * [[Вячаслаў Акшаеў]] (май 2004 — май 2007) * [[Ігар Кавалевіч]] ({{в. а.}} у красавіку — ліпені 2007, ліпень 2007 — снежань 2012) * [[Павел Кучараў]] (снежань 2012 — чэрвень 2013) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у чэрвені — снежні 2013, снежань 2013 — жнівень 2016) * [[Алег Сідарэнкаў]] ({{в. а.}} у жніўні — лістападзе 2016, лістапад 2016 — лістапад 2017) * [[Аляксандр Трайдук]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Юрый Леанідавіч Поклад|Юрый Поклад]] (чэрвень — снежань 2018) * [[Тарас Чопік]] (студзень 2019 — май 2021) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — ліпені 2021, ліпень — снежань 2021) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень — снежань 2022) * [[Юрый Пунтус]] (снежань 2022 — май 2023) * [[Альберт Рыбак]] (май 2023- верасень 2024) * [[Ігар Крыўшчанка]] (верасень 2024 - студзень 2026) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень  — май 2026) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — н.ч) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://fcnaftan.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212073823/http://fcnaftan.com/ |date=12 лютага 2008 }} {{ref-ru}} * {{globalsportsarchive|fk-naftan-navapolatsk/18860}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Нафтан}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Нафтан]] [[Катэгорыя:ФК Нафтан| ]] csaautvjfdpz0cg9oc7pya36z1dlz53 5144589 5144587 2026-05-21T19:24:06Z Emsihovanski 168445 /* */ 5144589 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Нафтан Наваполацк |Лагатып = [[File:FCNaftan.png|thumb|]] |ШырыняЛагатыпа = 175px |ПоўнаяНазва = Дзяржаўная спартыўная ўстанова «Футбольны клуб „Нафтан-Наваполацк“» |Мянушкі = ''Севяране'' |Горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1963]] |Стадыён = «[[Атлант (стадыён, Наваполацк)|Атлант]]» |Умяшчальнасць = 4500 |Кіраўнік = {{Сцяг|Беларусь}} Аляксей Ванько |ПасадаКіраўніка = Старшыня клуба |Трэнер = {{Сцяг|Беларусь}} Валерый Стрыпейкіс (часова) |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 13 месца |Сайт = fcnaftan-novopolotsk.by | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 000060 | body1 = 000060 | rightarm1 = 000060 | shorts1 = 000060 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000060 | socks2 = FFFFFF }} '''«Нафтан-Наваполацк»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Наваполацк]], заснаваны ў 1963 годзе. У 1996—2017 гадах (акрамя 2002 года) і з 2023 года каманда ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. == Папярэднія назвы == * 1963—1974: «Нафтавік» * 1979—1980: «Наваполацк» * 1981—1988: «Дзвіна» * 1989: «Камунальнік» * 1990—1991: «Дзвіна» * 1992—1994: «Нафтан» * 1995—2000: «Нафтан-Дэвон» * 2001-2023: «Нафтан» * 2024- н.ч. - «Нафтан-Наваполацк» == Дасягненні == * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2009]], [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|2012]] == Цяперашні склад == ''Станам на май 2026 года''<ref>{{Cite web |title=Игроки ФК «Нафтан» |url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/?page=3 |date=2026-03-18 |access-date=2026-05-21 |website=fcnaftan-novopolotsk. |language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Аляксей Харытановіч]]||1995}} {{Ігрок|71|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Наўмовіч||2001}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Цітоў||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Абакар Акаяў||2004}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Прыцкер|у арэндзе з «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»|2005}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Кастакрамаў||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|Андрэй Лебедзеў]]||1991}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Драбатовіч||2003}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дэніс Федарэнка||2003}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Джонатан Джон||2001}} {{Ігрок|97|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Васіль Чярняўскі|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Кіріл Адамавіч|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|7|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Шаміль Гаджыеў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Алімхан Зайніваў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала-2|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|50|{{Сцяг|Замбія}}|ПА|Голдэн Мафвэнта||2001}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Музафар Гурбанаў|у арэндзе з «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро]]»|2002}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілля Селязнёў||2007}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Аляксандр Аляксандравіч||1997}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ігнат Прановіч||2003}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яўгеній Зямко||1996}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Казахстан}}|ПА|Вадзім Якаўлеў||2003}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мацвей Суша||2007}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Дзмітрый Латыхаў||2003}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Італія}}{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|Саліў Ціўнэ|у арэндзе з «[[МЛ Віцебск |МЛ]]» Віцебск|2002}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === '''Асноўная крыніца'''|<ref>{{cite web|title=Нафтан-Новополоцк.Тренеры|url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2|website=fcnaftan-novopolotsk.by|access-date=2026-05-21|lang=ru|date=2026-03-18|}}</ref> * {{Сцяг|Беларусь}} (нар. -) — галоўны трэнер''<ref>{{Cite web |title=Вячеслав Геращенко вновь возглавил «Сморгонь»|url=https://betnews.by/vyacheslav-gerashhenko-glavnyj-trener-smorgoni/ |date=2026-05-20 |access-date=2026-05-21 |website=betnews.by |language = ru}}</ref>. * {{Сцяг|Беларусь}} [[Валерый Стрыпейкіс]] (нар. 1974) — старшы трэнер(в.а. галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўгеній Малчан]] (нар. 1986) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Лісоўскі]] (нар. 1984) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Наўмовіч]] — трэнер-адміністратар * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Аўсейчык]] — урач спартыўнай медыцыны * {{Сцяг|Азейбарджан}} [[Эльмар Мярзаеў]] (нар. 1963) — трэнер-масажыст * {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Трайдук (нар. 1976) — галоўны трэнер дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=60|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Трэцяя (Д3)]] || '''10''' || 15 || 5 || 5 || 5 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/32 фіналу]]|| |- | 1992/93 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:silver"| '''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>71–20</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || |- | 1993/94 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 34 || 22 || 5 || 7 || <nowiki>88–31</nowiki> || '''49''' || || |- | 1994/95 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 22 || 20 || 1 || 1 || <nowiki>65–15</nowiki> || '''41''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 14 || 10 || 2 || 2 || <nowiki>29–14</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 4 || 13 || <nowiki>43–52</nowiki> || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>40–33</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 28 || 7 || 4 || 17 || <nowiki>30–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая (Д1)]] || '''12''' || 30 || 8 || 4 || 18 || <nowiki>39–63</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 5 || 7 || 18 || <nowiki>25–69</nowiki> || '''22''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 26 || 4 || 2 || 20 || <nowiki>18–51</nowiki> || '''14''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 2002 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Першая (Д2)]] || style="background:silver"| '''2''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>56–23</nowiki> || '''68''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая (Д1)]] || '''8''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>39–49</nowiki> || '''35''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>45–50</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]]|| |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 10 || 3 || 13 || <nowiki>43–44</nowiki> || '''33''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 11 || 4 || 11 || <nowiki>45–42</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|1/16 фіналу]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 9 || 9 || 8 || <nowiki>28–30</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 7 || 10 || <nowiki>41–35</nowiki> || '''46''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Пераможца]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая (Д1)]] || '''4''' || 26 || 12 || 2 || 12 || <nowiki>29–39</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Чвэрцьфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>41–34</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 10 || 7 || 16 || <nowiki>35–45</nowiki> || '''37''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Пераможца]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>23–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК Нафтан|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 32 || 9 || 10 || 13 || <nowiki>29–41</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Нафтан|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая (Д1)]] || '''5''' || 32 || 11 || 10 || 11 || <nowiki>40–43</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Нафтан|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 8 || 6 || 12 || <nowiki>34–35</nowiki> || '''30''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Нафтан|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>25–46</nowiki> || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Нафтан|2017]] ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая (Д1)]] || '''16''' || 30 || 4 || 6 || 20 || <nowiki>18–57</nowiki> || '''13'''{{efn-ua|З каманды зняты 5 ачкоў за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | [[Сезон 2018 ФК Нафтан|2018]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 10 || 11 || 7 || <nowiki>28–24</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Нафтан|2019]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 13 || 8 || 7 || <nowiki>58–43</nowiki> || '''47''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2020 ФК Нафтан|2020]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Першая (Д2)]] || '''12''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>36–43</nowiki> || '''21'''{{efn-ua|З каманды зняты 15 ачкоў за ўдзел ігракоў клуба ў дагаварных матчах у сезонах 2017—2018.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2021 ФК Нафтан|2021]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Першая (Д2)]] || '''8''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>44–46</nowiki> || '''44''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2022 ФК Нафтан|2022]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Першая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 24 || 16 || 5 || 3 || <nowiki>55–19</nowiki> || '''53''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая (Д1)]] || '''12 ''' || 28 || 6 || 5 || 17 || <nowiki>28–57</nowiki> || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/16 фіналу]] || |- |2024 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая (Д1)]] | ''' 14 ''' |30 |5 |11 |14 |27-44 | ''' 26 ''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|1/16 фіналу]] | |- |2025 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая (Д1)]] |'''13''' |30 |8 |4 |18 |35-55 |'''28''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|1/16 фіналу]] | |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2| Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009—2010]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Гент|Гент]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''2:2''' ({{Comment|в.г.|па выяздным галам}} 0:1) ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012—2013]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда Бялград|Црвена Звезда (Бялград)]] |align="center"|3:4 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''6:7'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Аляксандр Трайдук]] (1992 — ліпень 2001) * [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] (ліпень — снежань 2001) * [[Васіль Зайцаў (трэнер)|Васіль Зайцаў]] (2002 — май 2004) * [[Вячаслаў Акшаеў]] (май 2004 — май 2007) * [[Ігар Кавалевіч]] ({{в. а.}} у красавіку — ліпені 2007, ліпень 2007 — снежань 2012) * [[Павел Кучараў]] (снежань 2012 — чэрвень 2013) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у чэрвені — снежні 2013, снежань 2013 — жнівень 2016) * [[Алег Сідарэнкаў]] ({{в. а.}} у жніўні — лістападзе 2016, лістапад 2016 — лістапад 2017) * [[Аляксандр Трайдук]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Юрый Леанідавіч Поклад|Юрый Поклад]] (чэрвень — снежань 2018) * [[Тарас Чопік]] (студзень 2019 — май 2021) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — ліпені 2021, ліпень — снежань 2021) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень — снежань 2022) * [[Юрый Пунтус]] (снежань 2022 — май 2023) * [[Альберт Рыбак]] (май 2023- верасень 2024) * [[Ігар Крыўшчанка]] (верасень 2024 - студзень 2026) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень  — май 2026) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — н.ч) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://fcnaftan.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212073823/http://fcnaftan.com/ |date=12 лютага 2008 }} {{ref-ru}} * {{globalsportsarchive|fk-naftan-navapolatsk/18860}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Нафтан}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Нафтан]] [[Катэгорыя:ФК Нафтан| ]] 5fxosn3ffkcv5j04egb52yz83xugn60 5144591 5144589 2026-05-21T19:27:46Z Emsihovanski 168445 /* */ Змяніў форму на болей правільную, засталася пакахаць брэнд, які робіць форму 5144591 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Нафтан Наваполацк |Лагатып = [[File:FCNaftan.png|thumb|]] |ШырыняЛагатыпа = 175px |ПоўнаяНазва = Дзяржаўная спартыўная ўстанова «Футбольны клуб „Нафтан-Наваполацк“» |Мянушкі = ''Севяране'' |Горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1963]] |Стадыён = «[[Атлант (стадыён, Наваполацк)|Атлант]]» |Умяшчальнасць = 4500 |Кіраўнік = {{Сцяг|Беларусь}} Аляксей Ванько |ПасадаКіраўніка = Старшыня клуба |Трэнер = {{Сцяг|Беларусь}} Валерый Стрыпейкіс (часова) |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 13 месца |Сайт = fcnaftan-novopolotsk.by | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 4169E1 | body1 = 4169E1 | rightarm1 = 4169E1 | shorts1 = 4169E1 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 4169E1 | socks2 = FFFFFF }} '''«Нафтан-Наваполацк»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Наваполацк]], заснаваны ў 1963 годзе. У 1996—2017 гадах (акрамя 2002 года) і з 2023 года каманда ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. == Папярэднія назвы == * 1963—1974: «Нафтавік» * 1979—1980: «Наваполацк» * 1981—1988: «Дзвіна» * 1989: «Камунальнік» * 1990—1991: «Дзвіна» * 1992—1994: «Нафтан» * 1995—2000: «Нафтан-Дэвон» * 2001-2023: «Нафтан» * 2024- н.ч. - «Нафтан-Наваполацк» == Дасягненні == * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2009]], [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|2012]] == Цяперашні склад == ''Станам на май 2026 года''<ref>{{Cite web |title=Игроки ФК «Нафтан» |url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/?page=3 |date=2026-03-18 |access-date=2026-05-21 |website=fcnaftan-novopolotsk. |language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Аляксей Харытановіч]]||1995}} {{Ігрок|71|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Наўмовіч||2001}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Цітоў||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Абакар Акаяў||2004}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Прыцкер|у арэндзе з «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»|2005}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Кастакрамаў||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|Андрэй Лебедзеў]]||1991}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Драбатовіч||2003}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дэніс Федарэнка||2003}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Джонатан Джон||2001}} {{Ігрок|97|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Васіль Чярняўскі|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Кіріл Адамавіч|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|7|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Шаміль Гаджыеў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Алімхан Зайніваў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала-2|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|50|{{Сцяг|Замбія}}|ПА|Голдэн Мафвэнта||2001}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Музафар Гурбанаў|у арэндзе з «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро]]»|2002}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілля Селязнёў||2007}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Аляксандр Аляксандравіч||1997}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ігнат Прановіч||2003}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яўгеній Зямко||1996}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Казахстан}}|ПА|Вадзім Якаўлеў||2003}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мацвей Суша||2007}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Дзмітрый Латыхаў||2003}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Італія}}{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|Саліў Ціўнэ|у арэндзе з «[[МЛ Віцебск |МЛ]]» Віцебск|2002}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === '''Асноўная крыніца'''|<ref>{{cite web|title=Нафтан-Новополоцк.Тренеры|url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2|website=fcnaftan-novopolotsk.by|access-date=2026-05-21|lang=ru|date=2026-03-18|}}</ref> * {{Сцяг|Беларусь}} (нар. -) — галоўны трэнер''<ref>{{Cite web |title=Вячеслав Геращенко вновь возглавил «Сморгонь»|url=https://betnews.by/vyacheslav-gerashhenko-glavnyj-trener-smorgoni/ |date=2026-05-20 |access-date=2026-05-21 |website=betnews.by |language = ru}}</ref>. * {{Сцяг|Беларусь}} [[Валерый Стрыпейкіс]] (нар. 1974) — старшы трэнер(в.а. галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўгеній Малчан]] (нар. 1986) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Лісоўскі]] (нар. 1984) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Наўмовіч]] — трэнер-адміністратар * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Аўсейчык]] — урач спартыўнай медыцыны * {{Сцяг|Азейбарджан}} [[Эльмар Мярзаеў]] (нар. 1963) — трэнер-масажыст * {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Трайдук (нар. 1976) — галоўны трэнер дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=60|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Трэцяя (Д3)]] || '''10''' || 15 || 5 || 5 || 5 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/32 фіналу]]|| |- | 1992/93 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:silver"| '''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>71–20</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || |- | 1993/94 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 34 || 22 || 5 || 7 || <nowiki>88–31</nowiki> || '''49''' || || |- | 1994/95 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 22 || 20 || 1 || 1 || <nowiki>65–15</nowiki> || '''41''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 14 || 10 || 2 || 2 || <nowiki>29–14</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 4 || 13 || <nowiki>43–52</nowiki> || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>40–33</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 28 || 7 || 4 || 17 || <nowiki>30–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая (Д1)]] || '''12''' || 30 || 8 || 4 || 18 || <nowiki>39–63</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 5 || 7 || 18 || <nowiki>25–69</nowiki> || '''22''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 26 || 4 || 2 || 20 || <nowiki>18–51</nowiki> || '''14''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 2002 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Першая (Д2)]] || style="background:silver"| '''2''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>56–23</nowiki> || '''68''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая (Д1)]] || '''8''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>39–49</nowiki> || '''35''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>45–50</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]]|| |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 10 || 3 || 13 || <nowiki>43–44</nowiki> || '''33''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 11 || 4 || 11 || <nowiki>45–42</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|1/16 фіналу]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 9 || 9 || 8 || <nowiki>28–30</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 7 || 10 || <nowiki>41–35</nowiki> || '''46''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Пераможца]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая (Д1)]] || '''4''' || 26 || 12 || 2 || 12 || <nowiki>29–39</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Чвэрцьфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>41–34</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 10 || 7 || 16 || <nowiki>35–45</nowiki> || '''37''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Пераможца]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>23–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК Нафтан|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 32 || 9 || 10 || 13 || <nowiki>29–41</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Нафтан|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая (Д1)]] || '''5''' || 32 || 11 || 10 || 11 || <nowiki>40–43</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Нафтан|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 8 || 6 || 12 || <nowiki>34–35</nowiki> || '''30''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Нафтан|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>25–46</nowiki> || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Нафтан|2017]] ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая (Д1)]] || '''16''' || 30 || 4 || 6 || 20 || <nowiki>18–57</nowiki> || '''13'''{{efn-ua|З каманды зняты 5 ачкоў за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | [[Сезон 2018 ФК Нафтан|2018]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 10 || 11 || 7 || <nowiki>28–24</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Нафтан|2019]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 13 || 8 || 7 || <nowiki>58–43</nowiki> || '''47''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2020 ФК Нафтан|2020]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Першая (Д2)]] || '''12''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>36–43</nowiki> || '''21'''{{efn-ua|З каманды зняты 15 ачкоў за ўдзел ігракоў клуба ў дагаварных матчах у сезонах 2017—2018.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2021 ФК Нафтан|2021]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Першая (Д2)]] || '''8''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>44–46</nowiki> || '''44''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2022 ФК Нафтан|2022]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Першая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 24 || 16 || 5 || 3 || <nowiki>55–19</nowiki> || '''53''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая (Д1)]] || '''12 ''' || 28 || 6 || 5 || 17 || <nowiki>28–57</nowiki> || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/16 фіналу]] || |- |2024 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая (Д1)]] | ''' 14 ''' |30 |5 |11 |14 |27-44 | ''' 26 ''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|1/16 фіналу]] | |- |2025 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая (Д1)]] |'''13''' |30 |8 |4 |18 |35-55 |'''28''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|1/16 фіналу]] | |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2| Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009—2010]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Гент|Гент]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''2:2''' ({{Comment|в.г.|па выяздным галам}} 0:1) ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012—2013]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда Бялград|Црвена Звезда (Бялград)]] |align="center"|3:4 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''6:7'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Аляксандр Трайдук]] (1992 — ліпень 2001) * [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] (ліпень — снежань 2001) * [[Васіль Зайцаў (трэнер)|Васіль Зайцаў]] (2002 — май 2004) * [[Вячаслаў Акшаеў]] (май 2004 — май 2007) * [[Ігар Кавалевіч]] ({{в. а.}} у красавіку — ліпені 2007, ліпень 2007 — снежань 2012) * [[Павел Кучараў]] (снежань 2012 — чэрвень 2013) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у чэрвені — снежні 2013, снежань 2013 — жнівень 2016) * [[Алег Сідарэнкаў]] ({{в. а.}} у жніўні — лістападзе 2016, лістапад 2016 — лістапад 2017) * [[Аляксандр Трайдук]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Юрый Леанідавіч Поклад|Юрый Поклад]] (чэрвень — снежань 2018) * [[Тарас Чопік]] (студзень 2019 — май 2021) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — ліпені 2021, ліпень — снежань 2021) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень — снежань 2022) * [[Юрый Пунтус]] (снежань 2022 — май 2023) * [[Альберт Рыбак]] (май 2023- верасень 2024) * [[Ігар Крыўшчанка]] (верасень 2024 - студзень 2026) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень  — май 2026) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — н.ч) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://fcnaftan.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212073823/http://fcnaftan.com/ |date=12 лютага 2008 }} {{ref-ru}} * {{globalsportsarchive|fk-naftan-navapolatsk/18860}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Нафтан}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Нафтан]] [[Катэгорыя:ФК Нафтан| ]] jnk99olugu50qrbo4o13irjt3vtmqcc 5144784 5144591 2026-05-22T09:20:27Z M.L.Bot 261 афармленне 5144784 wikitext text/x-wiki {{Футбольны клуб |Назва = Нафтан Наваполацк |Лагатып = [[File:FCNaftan.png|thumb|]] |ШырыняЛагатыпа = 175px |ПоўнаяНазва = Дзяржаўная спартыўная ўстанова «Футбольны клуб „Нафтан-Наваполацк“» |Мянушкі = ''Севяране'' |Горад = [[Наваполацк]], [[Беларусь]] |Заснаваны = [[1963]] |Стадыён = «[[Атлант (стадыён, Наваполацк)|Атлант]]» |Умяшчальнасць = 4500 |Кіраўнік = {{Сцяг|Беларусь}} Аляксей Ванько |ПасадаКіраўніка = Старшыня клуба |Трэнер = {{Сцяг|Беларусь}} Валерый Стрыпейкіс (часова) |Чэмпіянат = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшая ліга]] |Сезон = [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|2025]] |Месца = 13 месца |Сайт = fcnaftan-novopolotsk.by | pattern_la1 = | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 4169E1 | body1 = 4169E1 | rightarm1 = 4169E1 | shorts1 = 4169E1 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | pattern_sh2 = | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 4169E1 | socks2 = FFFFFF }} '''«Нафтан-Наваполацк»''' — [[Беларусь|беларускі]] футбольны клуб з горада [[Наваполацк]], заснаваны ў 1963 годзе. У 1996—2017 гадах (акрамя 2002 года) і з 2023 года каманда ўдзельнічае ў [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшай лізе чэмпіянату Беларусі]]. == Папярэднія назвы == * 1963—1974: «Нафтавік» * 1979—1980: «Наваполацк» * 1981—1988: «Дзвіна» * 1989: «Камунальнік» * 1990—1991: «Дзвіна» * 1992—1994: «Нафтан» * 1995—2000: «Нафтан-Дэвон» * 2001—2023: «Нафтан» * 2024- н.ч. — «Нафтан-Наваполацк» == Дасягненні == * Пераможца [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першай лігі чэмпіянату Беларусі]] (2): [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|1995]], [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|2022]] * Пераможца [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другой лігі чэмпіянату Беларусі]]: [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|1994/95]] * Уладальнік [[Кубак Беларусі па футболе|Кубка Беларусі]] (2): [[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|2009]], [[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|2012]] == Цяперашні склад == ''Станам на май 2026 года''<ref>{{Cite web |title=Игроки ФК «Нафтан» |url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D0%B8%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%BA%D0%B8/?page=3 |date=2026-03-18 |access-date=2026-05-21 |website=fcnaftan-novopolotsk. |language = ru}}</ref>. {{Склад}} {{Ігрок|13|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|[[Аляксей Харытановіч]]||1995}} {{Ігрок|71|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Наўмовіч||2001}} {{Ігрок|16|{{Сцяг|Беларусь}}|Бр|Аляксандр Цітоў||2002}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Расія}}|Аб|Абакар Акаяў||2004}} {{Ігрок|22|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мацвей Прыцкер|у арэндзе з «[[ФК Тарпеда-БелАЗ|Тарпеда-БелАЗ]]»|2005}} {{Ігрок|3|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Мікіта Кастакрамаў||1999}} {{Ігрок|5|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|[[Андрэй Уладзіміравіч Лебедзеў (футбаліст)|Андрэй Лебедзеў]]||1991}} {{Ігрок|88|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Арцём Драбатовіч||2003}} {{Ігрок|44|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Дэніс Федарэнка||2003}} {{Ігрок|42|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб|Джонатан Джон||2001}} {{Ігрок|97|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Васіль Чярняўскі|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} {{Ігрок|6|{{Сцяг|Беларусь}}|Аб| Кіріл Адамавіч|у арэндзе з «[[ФК Дынама Мінск|Дынама]]» Мінск||2006}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|7|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Шаміль Гаджыеў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Ігрок|20|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Алімхан Зайніваў|у арэндзе з «[[ФК Дынама Махачкала-2|Дынама]]» Махачкала|2005}} {{Падзел складу}} {{Ігрок|50|{{Сцяг|Замбія}}|ПА|Голдэн Мафвэнта||2001}} {{Ігрок|21|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Музафар Гурбанаў|у арэндзе з «[[ФК Дняпро Магілёў|Дняпро]]»|2002}} {{Ігрок|24|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ілля Селязнёў||2007}} {{Ігрок|17|{{Сцяг|Расія}}|ПА|Аляксандр Аляксандравіч||1997}} {{Ігрок|11|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Ігнат Прановіч||2003}} {{Ігрок|10|{{Сцяг|Беларусь}}|ПА|Яўгеній Зямко||1996}} {{Ігрок|9|{{Сцяг|Казахстан}}|ПА|Вадзім Якаўлеў||2003}} |----- ! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" | |----- bgcolor="#DFEDFD" {{Ігрок|-|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Мацвей Суша||2007}} {{Ігрок|8|{{Сцяг|Беларусь}}|Нап|Дзмітрый Латыхаў||2003}} {{Ігрок|31|{{Сцяг|Італія}}{{Сцяг|Сенегал}}|Нап|Саліў Ціўнэ|у арэндзе з «[[МЛ Віцебск |МЛ]]» Віцебск|2002}} {{Канец складу}} === Трэнерскі штаб === '''Асноўная крыніца'''|<ref>{{cite web|title=Нафтан-Новополоцк.Тренеры|url=https://fcnaftan-novopolotsk.by/%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0/%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2/%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9-%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2|website=fcnaftan-novopolotsk.by|access-date=2026-05-21|lang=ru|date=2026-03-18|}}</ref> * {{Сцяг|Беларусь}} (нар. -) — галоўны трэнер''<ref>{{Cite web |title=Вячеслав Геращенко вновь возглавил «Сморгонь»|url=https://betnews.by/vyacheslav-gerashhenko-glavnyj-trener-smorgoni/ |date=2026-05-20 |access-date=2026-05-21 |website=betnews.by |language = ru}}</ref>. * {{Сцяг|Беларусь}} [[Валерый Стрыпейкіс]] (нар. 1974) — старшы трэнер(в.а. галоўны трэнер) * {{Сцяг|Беларусь}} [[Яўгеній Малчан]] (нар. 1986) — трэнер * {{Сцяг|Беларусь}} [[Павел Лісоўскі]] (нар. 1984) — трэнер брамнікаў * {{Сцяг|Беларусь}} [[Аляксандр Наўмовіч]] — трэнер-адміністратар * {{Сцяг|Беларусь}} [[Юрый Аўсейчык]] — урач спартыўнай медыцыны * {{Сцяг|Азейбарджан}} [[Эльмар Мярзаеў]] (нар. 1963) — трэнер-масажыст * {{Сцяг|Беларусь}} Аляксандр Трайдук (нар. 1976) — галоўны трэнер дубля == Статыстыка выступленняў == === Чэмпіянат і Кубак Беларусі === {|class="wikitable" style="text-align: center;" !width=60|Сезон !width=120|Ліга !width=30|{{Comment|М|Месца}} !width=30|{{Comment|Г|Гульняў}} !width=30|{{Comment|В|Перамогі}} !width=30|{{Comment|Н|Нічыі}} !width=30|{{Comment|П|Паражэнні}} !width=60|Галы !width=45|Ачкі !width=90|[[Кубак Беларусі па футболе|Кубак]] !width=200|Заўвагі |- | 1992 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992|Трэцяя (Д3)]] || '''10''' || 15 || 5 || 5 || 5 || <nowiki>24–20</nowiki> || '''15''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992|1/32 фіналу]]|| |- | 1992/93 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1992/1993|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:silver"| '''2''' || 30 || 19 || 8 || 3 || <nowiki>71–20</nowiki> || '''46''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1992/1993|1/8 фіналу]] || |- | 1993/94 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1993/1994|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:#cc9966"| '''3''' || 34 || 22 || 5 || 7 || <nowiki>88–31</nowiki> || '''49''' || || |- | 1994/95 ||style="background:#A3E9FF"| [[Трэцяя ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1994/1995|Трэцяя (Д3)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 22 || 20 || 1 || 1 || <nowiki>65–15</nowiki> || '''41''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1994/1995|1/8 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Другую лігу]] |- | 1995 ||style="background:#D0F0C0"| [[Другая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1995|Другая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 14 || 10 || 2 || 2 || <nowiki>29–14</nowiki> || '''32''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1995/1996|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 1996 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1996|Першая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 4 || 13 || <nowiki>43–52</nowiki> || '''43''' || [[Кубак Беларусі па футболе 1996/1997|1/16 фіналу]] || |- | 1997 || [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1997|Першая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 10 || 9 || 11 || <nowiki>40–33</nowiki> || '''39''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1997/1998|1/8 фіналу]] || |- | 1998 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1998|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 28 || 7 || 4 || 17 || <nowiki>30–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1998/1999|1/8 фіналу]] || Змена назваў ліг |- | 1999 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 1999|Вышэйшая (Д1)]] || '''12''' || 30 || 8 || 4 || 18 || <nowiki>39–63</nowiki> || '''28''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 1999/2000|1/8 фіналу]] || |- | 2000 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2000|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 5 || 7 || 18 || <nowiki>25–69</nowiki> || '''22''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2000/2001|1/16 фіналу]] || |- | 2001 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2001|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 26 || 4 || 2 || 20 || <nowiki>18–51</nowiki> || '''14''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2001/2002|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | 2002 ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2002|Першая (Д2)]] || style="background:silver"| '''2''' || 30 || 21 || 5 || 4 || <nowiki>56–23</nowiki> || '''68''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2002/2003|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2003 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2003|Вышэйшая (Д1)]] || '''8''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>39–49</nowiki> || '''35''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2003/2004|Паўфінал]] || |- | 2004 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2004|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 30 || 10 || 5 || 15 || <nowiki>45–50</nowiki> || '''35''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2004/2005|1/8 фіналу]]|| |- | 2005 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2005|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 10 || 3 || 13 || <nowiki>43–44</nowiki> || '''33''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2005/2006|1/8 фіналу]] || |- | 2006 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2006|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 11 || 4 || 11 || <nowiki>45–42</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2006/2007|1/16 фіналу]] || |- | 2007 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2007|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 26 || 9 || 9 || 8 || <nowiki>28–30</nowiki> || '''36''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2007/2008|1/16 фіналу]] || |- | 2008 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2008|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 30 || 13 || 7 || 10 || <nowiki>41–35</nowiki> || '''46''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2008/2009|Пераможца]] || |- | 2009 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2009|Вышэйшая (Д1)]] || '''4''' || 26 || 12 || 2 || 12 || <nowiki>29–39</nowiki> || '''38''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2009/2010|Чвэрцьфінал]] || |- | 2010 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2010|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>41–34</nowiki> || '''44''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2010/2011|Чвэрцьфінал]] || |- | 2011 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2011|Вышэйшая (Д1)]] || '''7''' || 33 || 10 || 7 || 16 || <nowiki>35–45</nowiki> || '''37''' ||style="background:gold"|[[Кубак Беларусі па футболе 2011/2012|Пераможца]] || |- | 2012 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2012|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>23–40</nowiki> || '''29''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2012/2013|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2013 ФК Нафтан|2013]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2013|Вышэйшая (Д1)]] || '''10''' || 32 || 9 || 10 || 13 || <nowiki>29–41</nowiki> || '''37''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2013/2014|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2014 ФК Нафтан|2014]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2014|Вышэйшая (Д1)]] || '''5''' || 32 || 11 || 10 || 11 || <nowiki>40–43</nowiki> || '''43''' ||[[Кубак Беларусі па футболе 2014/2015|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2015 ФК Нафтан|2015]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2015|Вышэйшая (Д1)]] || '''9''' || 26 || 8 || 6 || 12 || <nowiki>34–35</nowiki> || '''30''' ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па футболе 2015/2016|Паўфінал]] || |- | [[Сезон 2016 ФК Нафтан|2016]] || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2016|Вышэйшая (Д1)]] || '''13''' || 30 || 7 || 8 || 15 || <nowiki>25–46</nowiki> || '''29''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2016/2017|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2017 ФК Нафтан|2017]] ||[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2017|Вышэйшая (Д1)]] || '''16''' || 30 || 4 || 6 || 20 || <nowiki>18–57</nowiki> || '''13'''{{efn-ua|З каманды зняты 5 ачкоў за сістэматычнае невыкананне рашэнняў Камітэта па статусу і пераходам ігракоў АБФФ.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2017/2018|1/8 фіналу]] || [[Файл:Descento.svg|15px]] Вылет у [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Першую лігу]] |- | [[Сезон 2018 ФК Нафтан|2018]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2018|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 10 || 11 || 7 || <nowiki>28–24</nowiki> || '''41''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2018/2019|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2019 ФК Нафтан|2019]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2019|Першая (Д2)]] || '''5''' || 28 || 13 || 8 || 7 || <nowiki>58–43</nowiki> || '''47''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2019/2020|1/8 фіналу]] || |- | [[Сезон 2020 ФК Нафтан|2020]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2020|Першая (Д2)]] || '''12''' || 26 || 10 || 6 || 10 || <nowiki>36–43</nowiki> || '''21'''{{efn-ua|З каманды зняты 15 ачкоў за ўдзел ігракоў клуба ў дагаварных матчах у сезонах 2017—2018.}} || [[Кубак Беларусі па футболе 2020/2021|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2021 ФК Нафтан|2021]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2021|Першая (Д2)]] || '''8''' || 33 || 11 || 11 || 11 || <nowiki>44–46</nowiki> || '''44''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2021/2022|1/16 фіналу]] || |- | [[Сезон 2022 ФК Нафтан|2022]] ||style="background:#D0F0C0"| [[Першая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2022|Першая (Д2)]] ||style="background:gold"| '''1''' || 24 || 16 || 5 || 3 || <nowiki>55–19</nowiki> || '''53''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2022/2023|1/16 фіналу]] || [[Файл:Flecha verde.png|15px]] Выхад у [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе|Вышэйшую лігу]] |- | 2023 || [[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2023|Вышэйшая (Д1)]] || '''12 ''' || 28 || 6 || 5 || 17 || <nowiki>28–57</nowiki> || '''23''' || [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|1/16 фіналу]] || |- |2024 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2024|Вышэйшая (Д1)]] | ''' 14 ''' |30 |5 |11 |14 |27-44 | ''' 26 ''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2024/2025|1/16 фіналу]] | |- |2025 |[[Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе 2025|Вышэйшая (Д1)]] |'''13''' |30 |8 |4 |18 |35-55 |'''28''' |[[Кубак Беларусі па футболе 2025/2026|1/16 фіналу]] | |} {{notelist-ua}} === Еўракубкі === {| class="wikitable" ! Сезон ! Кубак ! Раўнд ! colspan=2| Клуб ! Першыя матчы ! Адказныя матчы ! colspan=2|Вынік |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2009/2010|2009—2010]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Бельгія}} |[[ФК Гент|Гент]] |align="center"|2:1 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|0:1 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''2:2''' ({{Comment|в.г.|па выяздным галам}} 0:1) ||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |- |[[Ліга Еўропы УЕФА 2012/2013|2012—2013]] |[[Ліга Еўропы УЕФА|Ліга Еўропы]] |2 к/р |{{Сцяг|Сербія}} |[[ФК Црвена Звезда Бялград|Црвена Звезда (Бялград)]] |align="center"|3:4 ({{Comment|Х|Хатні}}) |align="center"|3:3 ({{Comment|Г|Гасцявы}}) | align="center"|'''6:7'''||[[Файл:Symbol delete vote.svg|17px]] |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|2}} * [[Аляксандр Трайдук]] (1992 — ліпень 2001) * [[Андрэй Вікенцьевіч Зыгмантовіч|Андрэй Зыгмантовіч]] (ліпень — снежань 2001) * [[Васіль Зайцаў (трэнер)|Васіль Зайцаў]] (2002 — май 2004) * [[Вячаслаў Акшаеў]] (май 2004 — май 2007) * [[Ігар Кавалевіч]] ({{в. а.}} у красавіку — ліпені 2007, ліпень 2007 — снежань 2012) * [[Павел Кучараў]] (снежань 2012 — чэрвень 2013) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у чэрвені — снежні 2013, снежань 2013 — жнівень 2016) * [[Алег Сідарэнкаў]] ({{в. а.}} у жніўні — лістападзе 2016, лістапад 2016 — лістапад 2017) * [[Аляксандр Трайдук]] (студзень — чэрвень 2018) * [[Юрый Леанідавіч Поклад|Юрый Поклад]] (чэрвень — снежань 2018) * [[Тарас Чопік]] (студзень 2019 — май 2021) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі — ліпені 2021, ліпень — снежань 2021) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень — снежань 2022) * [[Юрый Пунтус]] (снежань 2022 — май 2023) * [[Альберт Рыбак]] (май 2023- верасень 2024) * [[Ігар Крыўшчанка]] (верасень 2024 — студзень 2026) * [[Вячаслаў Герашчанка]] (студзень — май 2026) * [[Валерый Стрыпейкіс]] ({{в. а.}} у маі 2026 — н.ч) {{div col end}} == Крыніцы == {{reflist}} == Спасылкі == * [http://fcnaftan.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080212073823/http://fcnaftan.com/ |date=12 лютага 2008 }} {{ref-ru}} * {{globalsportsarchive|fk-naftan-navapolatsk/18860}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Склад ФК Нафтан}} {{Вышэйшая ліга чэмпіянату Беларусі па футболе}} [[Катэгорыя:Футбольныя клубы Беларусі|Нафтан]] [[Катэгорыя:ФК Нафтан| ]] 1c5wpnhwkrxslq5wfkqp6t8gwbawhhw 0 53311 5144674 5137756 2026-05-22T05:03:57Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Grave_of_Aliaksandr,_Eĺžbeta_and_Zoja_Koŭš_at_the_St._Euphrosyne_Cemetery.jpg|Grave_of_Aliaksandr,_Eĺžbeta_and_Zoja_Koŭš_at_the_St._Euphrosyne_Cemetery.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket pe 5144674 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Коўш}} {{іерарх}} '''Аляксандр Коўш''' ({{ДН|2|8|1884}}, [[Рыдзялі]] {{МН|Гродзенскі павет|у Гродзенскім павеце (Расійская імперыя)|Гродзенскі павет (Расійская імперыя)}}, цяпер {{МН|Гродзенскі раён|у Гродзенскім раёне|}} — {{ДС|||1943}}) — беларускі грамадска-палітычны і царкоўны дзеяч. == Біяграфія == [[Файл:Елізавета (Эльжбэта) Суравец (маці Зоі Коўш) з радзінай.jpg|злева|міні|Елізавета Суравец (злева) і Аляксандр Коўш з сям’ёй]] Скончыўшы [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя|Свіслацкую настаўніцкую семінарыю]], настаўнічаў на Століншчыне. Пасля сканчэння бухгалтарскіх курсаў працаваў у Люблінскім аддзеле [[Расійскі дзяржаўны банк|Расійскага дзяржаўнага банка]], з якім напачатку [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] эвакуіраваны ў [[Разань]], потым у [[Майкоп]]. У 1921 годзе вярнуўся ў [[Заходняя Беларусь|Заходнюю Беларусь]] і ў [[Гродна|Гродне]] пасвячоны ў святары. З 1925 года ў [[Вільня|Вільні]], настаяцель прыхода ў [[Шніпішкі|Шніпішках]] (цяпер у межах горада), дзе за некалькі месяцаў аднавіў і адрамантаваў прыходскі храм. У сваіх казаннях ён заклікаў прыхаджан змагацца за свае правы, не забываць [[Беларуская мова|родную мову]], адкрываць беларускія школы і супрацьстаяць пранікненню [[Паланізацыя|паланізацыі]]<ref name=":0">{{Cite web|url=https://bis.nlb.by/ru/documents/132534|title=Коўш Аляксандр - Беларусь у асобах i падзеях|website=bis.nlb.by|access-date=2024-06-13}}</ref>. У 1925 годзе Каўша, як спецыяліста ў банкаўскай сферы, запрасілі на пасаду бухгалтара ў [[Беларускі кааператыўны банк]], які пачаў дзейнічаць у Вільні. Нягледзячы на духоўны статус, ён прыняў прапанову, аднак не пакінуў прыход у Шніпішках<ref name=":0" />. З 1926 года святар выкладаў [[Закон Божы]]<ref name=":0" /> і кіраваў інтэрнатам<ref name=":8">{{Cite web|url=https://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/203/%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%96%D1%81_%D0%B2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D0%B9_%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%96_1919-1944.html|title=Мае ўспаміны зь Віленскай Беларускай гімназіі. Спадчына. 1999. №1. С. 29-60.|website=pawet.net|access-date=2024-12-19}}</ref> у [[Віленская беларуская гімназія|Віленскай беларускай гімназіі]]. Выступаў у друку з артыкуламі па пытаннях беларусізацыі праваслаўнай царквы, аднаўлення [[Беларуская дзяржаўнасць|беларускай дзяржаўнасці]]. [[Файл:Аляксандар Коўш зь дзецьмі.jpg|міні|злева|Аляксандр Коўш з дзецьмі.]] Шмат увагі надаваў грамадскай дзейнасці. Ён стаў адным з арганізатараў [[Беларускае дабрачыннае таварыства|Беларускага дабрачыннага таварыства]], якое займалася аказаннем матэрыяльнай дапамогі бедным і ўтрыманнем інтэрнатаў пры беларускіх гімназіях<ref name=":0" />. У 1927 годзе ў сувязі з забаронай дзейнасці [[БСРГ|Беларускай сялянска-работніцкай грамады]] арыштаваны польскімі ўладамі, аднак у 1928 годзе апраўданы<ref name=":0" />. Вярнуўшыся ў Вільню, працягваў займацца грамадскай і царкоўнай дзейнасцю. Ён праводзіў набажэнствы для беларускіх гімназістаў у [[Пятніцкая царква (Вільнюс)|Пятніцкай царкве]] — самай старажытнай праваслаўнай святыні Вільні, пабудаванай яшчэ ў [[XIV ст.]] Дзякуючы намаганням святара, храм быў адноўлены і на некалькі гадоў стаў фактычна адзіным месцам, дзе можна было пачуць беларускамоўную службу і казанні<ref name=":0" />. Шмат часу адводзіў А. Коўш асветніцкай рабоце. У 1928—1929 гадах рэдактар-выдавец царкоўна-грамадскага часопіса «[[Беларуская зарніца (1928)|Беларуская зарніца]]», друкаваў там артыкулы, прысвечаныя гісторыі [[Праваслаўе ў Беларусі|праваслаўя ў Беларусі]]; змяшчаў афіцыйныя дакументы мітраполіі, нарысы, павучальныя апавяданні для моладзі і іншае<ref name=":0" />; кіраўнік секцыі [[Чырвоны Крыж|Чырвонага Крыжа]] пры Беларускім цэнтры. У верасні 1932 г. віленскія духоўныя ўлады перавялі А. Каўша ў в. [[Норыца]] (Ласіцы) [[Пастаўскі павет (1926—1940)|Пастаўскага павета]], дзе ён стаў настаяцелем мясцовай царквы. Фактычна гэта была ссылка за ўдзел у нацыянальна-вызвольным руху. На новым месцы службы святар не мог займацца грамадскай і выдавецкай справай. Ён арганізаваў [[царкоўны хор]], які спяваў духоўныя песні, чытаў казанні на [[Беларуская мова|беларускай мове]]. У 1937 г. А. Коўш пераехаў у в. [[Кастыкі]] [[Вілейскі павет (Расійская імперыя)|Вілейскага павета]]<ref name=":0" />. У канцы 1939 года вярнуўся ў Вільню, быў настаяцелем [[Свята-Мікалаеўская царква (Вільнюс)|царквы Св. Мікалая]]. Але ў снежні таго ж года быў звольнены Ковенскім епархіяльным саветам. Некаторы час працаваў галоўным бухгалтарам [[Літоўскі дзяржаўны банк|Літоўскага дзяржаўнага банка]]<ref name=":0" />. У 1941 годзе прыехаў у [[Мінск]], дзе пачаў працаваць у выдавецкай камісіі пры мінскім архірэі. Потым атрымаў прыход у [[Плешчаніцы|Плешчаніцах]] Лагойскага раёну. У 1943 годзе за дапамогу ў выратаванні яўрэяў Аляксандр Коўш быў арыштаваны гестапа і расстраляны<ref name=":0" />. Меў сына, таксама праваслаўнага святара, [[Святаслаў Коўш|Святаслава]] і дачку [[Зоя Кратовіч|Зою]], якая ўдзельнічала ў беларускім руху — [[Беларускі студэнцкі саюз]]<ref>[http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21603 У Вільні зьнесьлі дом Зоі Каўшанкі] // [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], 18 ліст. 2008</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Горны А.'' [http://pawet.net/library/history/bel_history/gorny/22/%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%96%D0%B5%D1%80%D1%8D%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D1%9E%D1%88.html Протаіерэй Аляксандр Коўш: вяртанне з забыцця] // Гродненские епархиальные ведомости № 11, 2011. — С. 13-17. * {{крыніцы/Шматгалосы эпісталярыум|}} {{DEFAULTSORT:Коўш Аляксандр}} [[Катэгорыя:Праваслаўныя багасловы Беларусі]] [[Катэгорыя:Выкладчыкі Віленскай беларускай гімназіі]] [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Расстраляныя]] [[Катэгорыя:Публіцысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Гродзенскім раёне]] [[Катэгорыя:Пахаваныя на Свята-Ефрасіннеўскіх могілках]] sup7hhyw1k5na1pqtefcyjt3oco5k5w 0 53320 5144675 5130300 2026-05-22T05:04:01Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Grave_of_Aliaksandr,_Eĺžbeta_and_Zoja_Koŭš_at_the_St._Euphrosyne_Cemetery.jpg|Grave_of_Aliaksandr,_Eĺžbeta_and_Zoja_Koŭš_at_the_St._Euphrosyne_Cemetery.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket pe 5144675 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Коўш}} {{цёзкі2|Кратовіч}} {{асоба | выява = Koush-Zoja.jpg }} '''Зоя Аляксандраўна Коўш''', у шлюбе '''Кратовіч''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларуская [[Грамадскі дзеяч|грамадская дзяячка]], юрыстка. == Біяграфія == [[Файл:Елізавета (Эльжбэта) Суравец (маці Зоі Коўш) з радзінай.jpg|злева|міні|Елізавета Суравец (злева) і Аляксандр Коўш з сям’ёй]] Нарадзілася ў сям’і праваслаўнага святара і грамадска-палітычнага і царкоўнага дзеяча [[Аляксандр Коўш|Аляксандра Каўша]] і Елізаветы Суравец, [[Гродна|гарадзенскай]] [[Мяшчане|мяшчанкі]]<ref name=":2" />. Бацька пасля сканчэння бухгалтарскіх курсаў працаваў у Люблінскім аддзеле Расійскага дзяржаўнага банка. Разам з сям’ёй на пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] эвакуяваны ў [[Разань]], а потым — у [[Майкоп]]. У 1921 годзе сям’я вярнулася ў [[Заходняя Беларусь|Заходнюю Беларусь]]. У 1921 годзе Аляксандр Коўш у Гродне стаў святаром, а ў 1925 годзе сям’я пераехала ў [[Вільня|Вільню]]. Брат Зоі [[Святаслаў Коўш|Святаслаў]] пазней таксама стаў святаром, а эміграваўшы, стаў вядомым царкоўна-праваслаўным дзеячам<ref name=":0">[https://www.racyja.com/archivy/kultura/110-gadou-z-dnya-naradzhennya-zoi-koush/ 110 гадоў з дня нараджэння Зоі Коўш] — [[Беларускае Радыё Рацыя|БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ]]</ref>. [[Файл:Зоя Коўш і яе сяброўка з бацькамі.jpg|злева|міні|Зоя Коўш і яе сяброўка з бацькамі]] У 1929 годзе скончыла [[Віленская беларуская гімназія|Віленскую беларускую гімназію]], потым — [[юрыдычны факультэт Віленскага ўніверсітэта]]. Уваходзіла ў [[Беларускі студэнцкі саюз]]<ref name=":0" />. У час нямецкай акупацыі працавала юрысконсультам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта ў Вільні]]. Летам 1944 года выехала ў [[Трэці рэйх|Германію]], дзе жыла ў [[Берлін]]е<ref name=":0" />. У 1951 годзе [[Янка Чарапук]] у сваім ліце да Станіслава Грынкевіча наступным чынам апісваў дзейнасць Зоі Коўш у час нямецкай акупацыі і яе пасляваенны побыт<ref name=":1">{{Cite web|url=https://xn--d1ag.xn--e1a4c/pub/arche/html/2001-3/jurev301.html|title=Сьвет эміграцыйнага эпісталярыю. Лявон Юрэвіч ў ARCHE 3(17)-2001. "…ад першай хвалі новых эмігрантаў зь Беларусі Янка Чарапук апынуўся паміж варагуючымі кааліцыямі, згуртаваньнямі, аб’еднаньнямі і задзіночаньнямі, прычым сутнасьць той варажнечы часта заставалася для яго невытлумачальнай…"|website=A R C H E S k a r y n a|access-date=2024-11-21}}</ref>: {{цытата| Дзеці зьнішчанага немцамі бацькі йдуць да апошніх на службу, і то як агенты гестапа! Сучасны супрацоўнік др. Шчорса Сьвятаслаў Коўш працуе ў аддзеле гестапа, а ягоная сястра Зоя Коўш як гестапаўскі агент устаўляецца ў Беларускі Нацыянальны Камітэт у Вільні як сакратарка. Др. Грабінскі як старшыня Камітэту меў нямала зь ёю клопатаў, бо сваёй пазыцыяй у немцаў ня раз паважна шантажавала. Аб гэтым цяпер можа расказаць др. Грабінскі, які жыве ў ЗША. Таму Камітэт быў прымушаны насіцца з Зояй, як з „балячкаю“. Усе беларусы, якія зналі а. Каўша, а тым больш, што нашыя палітычныя разыходжаньні зь немцамі ўжо на самым пачатку зусім выявіліся, таму паводзіны дзяцей а. Каўша ўсім выдаліся зусім ненатуральнымі, проста хвараблівымі. Бо няхай і была б нейкая палітычная канцэпцыя карысная, але нармальнай людзкой рэакцыяй ёсьць, што калі нейкая ўлада зьнішчыць бацьку, у такім прыпадку з такой уладай супрацоўніцтва актыўнае зусім не да падуманьня. }} Улетку 1944 года была сакратаркай [[Радаслаў Астроўскі|Радаслава Астроўскага]] ў Берліне. Пры набліжэнні савецкіх войск да Берліна [[Беларуская цэнтральная рада]] са ўсімі сваімі аддзеламі эвакуявалася на захад Германіі. Паводле Чарапука, Коўш у ліку супрацоўнікаў таксама паехала туды, але неўзабаве вярнулася ў Берлін, дзе і засталася да прыходу Савецкай Арміі. Да канца 1946 года жыла ў [[Савецкая зона акупацыі Германіі|савецкай зоне акупацыі]]. Яе брат [[Святаслаў Коўш]] быў камендантам беларускага лагера для перамешчаных асоб у [[Ватэнштэт (Зальцгітэр)|Ватэнштаце]] ў [[Брытанская зона акупацыі Германіі|брытанскай зоне акупацыі]]. Зоя наведвала брата ў лагеры і распавядала жудасныя рэчы пра [[бальшавікі|бальшавікоў]]. Вярнулася ў Берлін, каб прадаць свае рэчы. Паводле слоў Чарапука, Зою арыштавалі на чорным рынку на [[Александэрплац]]. Чарапук пісаў, што яе брат ''«цяпер пачаў рэклямаваць мучальніцкую сьмерць сястры за Бацькаўшчыну»<ref name=":1" />.'' У 1947 годзе арыштавана савецкімі органамі контрразведкі і вывезена ў [[БССР]]<ref name=":0" />. У лагеры для перамешчаных асоб было шмат савецкіх агентаў, а таму па вяртанні Зоі Коўш у Берлін яе ўжо чакалі спецслужбісты. Знаходзілася пад следствам у Мінску. Асуджана на 10 гадоў зняволення ў [[ГУЛАГ|ППК]]. У сваіх мемуарных нататках Зоя Коўш апісвала выпрабаванні і жахі этапнай перасылкі. Яна заўважала, што ўдзячна лёсу за тое, што яе этапавалі ўзімку і яна мела на сабе цёплыя боты, таму не адмарозіла ногі. На перасылку яе прывезлі ва Ухцінскі лагер ([[Комі АССР]]). На перасылку прыязджалі кіраўнікі лагерных пунктаў і выбіралі сабе зняволеных. Коўш станам здароўя трапіла ў трэцюю катэгорыю для лягчэйшай працы. Абяцаная лягчэйшая праца ў саўгасе насамрэч аказалася для яе і іншых жанчын брыгады [[лесапавал]]ам. На знясільвальную працу даводзілася дабірацца пяць кіламетраў пешшу па замерзлай рэчцы. Зоя Коўш апісвала жахлівыя лагерныя ўмовы працы і побыту, пры тым добрым словам згадвала лекара Сямёна Крыстальнага, які сам быў раней палітвязнем, і дапамог ёй выжыць. Ён, колькі мог, трымаў яе ў шпіталі. Потым Зоя Коўш трапіла ў меншы лагер пры [[Цагельня|цагельні]], там была праца ў кар’еры. Далей было этапаванне ў [[Варкута|Варкуту]], дзе быў больш строгі рэжым зняволення. Давялося працаваць на пракладцы чыгуначных шпал і рэек праз [[тундра|тундру]]. З савецкіх лагераў вярнулася ў другой палове 1950-х гадоў пасля амністыі для палітвязняў, абвешчанай 17 верасня 1955 года<ref name=":0" />. У Вільню яна вярнулася праз паўгода пасля смерці маці<ref name=":2">{{Cite web|url=https://shupa.livejournal.com/60482.html|title=пара пісаць успаміны? :)|author=Сяргей Шупа|last=|website=Craoltoir|date=2008-11-20|access-date=2024-11-21}}</ref>. Сваякоў ужо нікога не было. Вярнула матчын дом на [[Летняя вуліца (Вільня)|вуліцы Летняй]], 7<ref name=":0" /><ref name=":2" />, у якім жылі самасёлы<ref name=":2" />. З лагераў прыехала са сваім будучым мужам [[Аляксандр Кратовіч|Аляксандрам Кратовічам]], які працаваў канторскім службоўцам. У Вільню вярталіся многія іншыя беларусы-вязні ГУЛАГа, якія спрабавалі сацыялізавацца ў новых, ужо літоўскіх умовах, трымацца адзін аднаго<ref name=":2" />. У пачатку 1960-х гадоў выйшла замуж за Кратовіча<ref name=":0" />. Аляксандр Кратовіч даносіў у лагеры на іншых вязняў-беларусаў, а яго шлюб з Зояй Коўш некаторыя крыніцы называюць часткай спецзадання па пранікненні ў беларускае кола. Вядома, што ягоным агентурным псеўданімам быў «Шквал» і ён даносіў савецкім спецслужбам на беларускіх дзеячаў у пасляваенны час, у тым ліку на [[Ларыса Геніюш|Ларысу Геніюш]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://nashaniva.com/265321|title=Агент Шквал і агент Арэф’еў: як КГБ атачаў Ларысу Геніюш сексотамі, на якіх яна не магла і падумаць|website=Наша Ніва|date=2021-01-30|access-date=2024-11-21}}</ref>. Пад канец жыцця муж быў паселены ў пакойчык для прыслугі. Па ўспамінах [[Сяргей Шупа|Сяргея Шупы]], «чатыры дробныя звяглівыя дварнякі, якія спалі на канапах і замянілі пані Зоі сям’ю і сяброў». Сяргей Шупа са сваёй сям’ёй пасяліўся ў доме Зоі Каўшанкі ў 1991 годзе, ужо пасля смерці мужа. Зоя ўжо на той час цяжка хварэла на [[Анкалогія|рак]]<ref name=":2" />. Памерла 17 кастрычніка 1994 года ў [[Вільня|Вільні]]. Пахавана ў Вільні на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільня)|Ліпаўскіх (Спаса-Ефрасінеўскіх) могілках]]. У кастрычніку 1995 года адбылося адкрыццё помніка з паніхідай<ref name=":0" />. Хата на Летняй вуліцы пасля яе смерці адышла да літоўскай дзяржавы, але Сяргею Шупу ўдалося выкупіць будынак<ref name=":2" />. У 2008 годзе былы прыватны дом Зоі Коўш быў зруйнаваны<ref name=":0" />. == Публікацыі == * [https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-4-1991 ''«Fräulein… ад беларускага камітэту»''] // Наша Ніва. 1991. № 4. Стр. 2, 14-15. (Успаміны часаў нямецкай акупацыі Вільні) * [https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-10-1993 ''Дзесяць месяцаў у адзіночнай камэры Менскай турмы''] // Наша Ніва. 1993. № 10. С. 6-7. * [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_13_EL_1994_01_28.jpg ''Успамін вучаніцы''] // Беларус Віленшчыны № 13 (дадатак да Эхо Литвы № 19, 28 студзеня 1994. — С. 4. Пра Антона Луцкевіча.) * [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_34_EL_1994_06_24.jpg ''Роздумы з юбілею гімназіі''] // Беларус Віленшчыны № 34 (дадатак да Эхо Литвы № 123, 24 чэрвеня 1994. — С. 4.) * [https://pawet.net/library/history/bel_history/_memoirs/015c/%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%88_%D0%B7%D0%BE%D1%8F._%D1%83%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B.html ''Успаміны''] // [[Спадчына (часопіс)|Спадчына]] № 6-1995. С. 223—267. == Спасылкі == * ''Так мне напісана ў Страшнай кнізе'' // Наша Ніва. 1994. [https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-10-1994. № 10. С. 6-7.] [https://kamunikat.org/nasha-niva-belaruskaya-gazeta-12-1994 № 12. С. 6-7.] * [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_50_EL_1994_10_21.jpg ''Зоя Кратовіч-Каўшанка''] // Беларус Віленшчыны № 50 (дадатак да Эхо Литвы № 207, 21 кастрычніка 1994. — С. 4.) == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * [[Лявон Луцкевіч|Луцкевіч Л.]] [https://archive.org/details/bv-13-el-1994-01-28_202503/BV_51_EL_1994_10_28.jpg Развітанне з сяброўкай] // Беларус Віленшчыны № 51 (дадатак да Эхо Литвы № 213, 28 кастрычніка 1994. — С.4) * Войцік, Галіна. [https://kamunikat.org/run-gazeta-belarusaw-litvy-27 ''Дзяўчынка ў сіняй сукенцы: да 5-годзьдзя з дня сьмерці Зоі Каўшанкі''.] Рунь. 9 лістапада 1999. № 27. С.2. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-1|}}. * {{Крыніцы/Маракоў/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы…|3-2|}}. * [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=21603 У Вільні знеслі дом Зоі Каўшанкі] //[[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]] 18 лістапада 2008 == Спасылкі == {{Commons}} * [https://archive.org/details/vopis-archivu-vilenskaha-bielaruskaha-muzeju-2023/page/22/mode/1up Вопіс архіва Зоі Коўш у Віленскім Беларускім Музеі імя Івана Луцкевіча] * [https://archive.org/search?query=%D0%BA%D0%BE%D1%9E%D1%88 Адлічбаваныя матэліялы архіва Зоі Коўш у Віленскім Беларускім Музеі імя Івана Луцкевіча] {{ВС}} {{DEFAULTSORT:Коўш Зоя}} [[Катэгорыя:Грамадскія дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты Беларусі]] [[Катэгорыя:Юрысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Члены Беларускага студэнцкага саюза]] i5txxln3j7odgkypll0u0cdyuw933ae 0 54346 5144627 5103214 2026-05-21T21:55:24Z Shurix-noise 85012 /* Беларускія настольныя гульні */ Папярэдняе напаўненне артыкула, заўтра дапоўню інфармацыяй пра іншыя праекты + дадам спасылкі на крыніцы інфармацыі. 5144627 wikitext text/x-wiki '''Настольныя гульні''' — гэта [[гульня|гульні]], у якіх некалькі гульцоў гуляюць на звычайным або спецыяльна падрыхтаваным стале з выкарыстаннем матэрыяльных прылад, такіх як гульнявое поле, карткі, косткі і фігуркі. Паводле спосабу ўзаемадзеяння гульцоў падзяляюцца на спаборніцкія, кааператыўныя і «адзін супраць усіх». Паводле жанраў падзяляюцца на абстрактныя, еўрапейскія, амерыканскія, варгеймы, сацыяльныя і ролевыя гульні. [[Файл:Board Games in North America 01.JPG|thumb|Кардонкі з настольнымі гульнямі з Паўночнай Амерыкі.]] Паводле выкарыстаных прылад сярод настольных гульняў можна вылучыць наступныя катэгорыі: * [[Картачная гульня|Картачныя гульні]]: [[Дурань (картачная гульня)|дурань]], [[покер]], [[блэкджэк]] * Калекцыйныя картачныя гульні: [[Pokemon]], ''Magic The Gathering'' * Гульні на дошцы: ** Абстрактныя: [[шахматы]], [[шашкі]], [[го]], [[нарды]] ** Тэматычныя: [[Манаполія (гульня)|Манаполія]], [[Каркасон (настольная гульня)|Каркасон]] * Гульні ў [[Ігральная косць|косці]]: покер на касцях, крэпс * Гульні на паперы: [[крыжыкі-нулікі]], марскі бой, кропкі * Ролевыя гульні: [[Dungeons & Dragons]], ''Cyberpunk'', ''Ars Magica'', ''Vaesen'' * Гульні з касцяшкамі: [[даміно]], маджонг, «гульня ў 15» == Беларускія настольныя гульні == У 1990-я гады беларускімі прадпрыемствамі і камерцыйнымі фірмамі распрацоўваліся і выпускаліся настольныя гульні, аднак якая-небудзь дакладнай інфармацыі аб іх няма. З 2008 года Аляксандр Іосафавіч Драніцкі (Александр Иосифович Драницкий) прасоўвае аўтарскую картачную гульню пад назвай «'''ИнтельТренинг Драницкого'''»<ref>{{Cite web|url=http://inteltrainda.narod.ru/|title=Логическая игра ITD. Главная|website=inteltrainda.narod.ru|access-date=2026-05-21}}</ref>. Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці Беларусі выдаў аўтару патэнт на вынаходніцтва №13854 — «Настольная игра для развития логического мышления». У гульні выкарыстоўваюцца карткі з відарысамі кавуна, суніц, ажын, абляпіхі і г.д. Паводле формы гульня падобная да пасьянса, але, як сцвярджае аўтар, на некалькі парадкаў складанейшая, і па глыбіні распрацоўкі яе можна назваць інтэлектуальнай спартыўнай гульнёй, якая мае перавагу нават перад шахматамі. На сайце гульні паведамлялася, што «ИнтельТренинг» можна купіць у адной з 27 крам «Белсаюздрук» у Мінску, аднак не ўказвалася ў якой іменна. Цяпер гульні ў продажу няма, як і няма ніводнага водгуку на яе ў інтэрнэце. Усе пералічанае разам не дазваляе лічыць «ИнтельТренинг Драницкого» першай беларускай настолкай. У чэрвені 2010 кампаніяй «Игрика» (igrika.by) была выпушчана гульня '''Flixa'''; у народзе яна хутка атрымала назву «Золотые слитки». На сайце кампаніі сцвярджаецца, што гульня ўхвалена Нацбанкам Беларусі і Міністэрствам адукацыі РБ для павышэння фінансавай пісьменнасці насельніцтва. Камплект для гульні ўключае ў сябе толькі 55 карт — ні кубіка, ні поля не патрабуецца, але спатрэбяцца аркуш паперы і аловак: падлічваць прыбытак. Камусьці «Flixa» можа нагадаць вядомую картачную гульню «Тысяча», але тут сапраўды трэба вылічваць імаверны прыбытак і магчымыя страты: цэны на актывы пастаянна змяняюцца ў залежнасці ад таго, якія карты выкладзены на стол. По '''Flixa''' праводзяцца чэмпіянаты, у тым ліку за межамі Беларусі. Таксама існуе версія гульні «'''Flixa: Фермер'''». Увосень 2012 выйшла «'''Белаполия'''», якая, па сутнасці, з’яўляецца клонам сусветнавядомай «[[Манаполія (гульня)|Манаполіі]]» ў беларускіх рэаліях: замест транснацыянальных карпарацый удзельнікі мусяць купляць «Савушкин продукт», ММВЗ, А-100, ProStore і іншыя буйныя кампаніі Беларусі. На гульнявым полі прадугледжана два кругі: можна не толькі скупляць кампаніі, але і будаваць інфраструктуру ў беларускіх гарадах. Акрамя таго, удзельнікі гульні павінны адказваць на пытанні віктарыны па гісторыі Беларусі, напрыклад, «''Как назывались особые свободные, не зависимые от властей части городов с их жителями в XVI-XVII веках?''». У лютым 2013 у Гродна адбылася прэзентацыя гульні «'''Паўстанцы'''» (vk.com/paustanci), якую ў беларусаарыентаваных СМІ часта называюць першай беларускай настольнай гульнёй. Распрацавалі гульню гродзенскі настаўнік рэжысуры абрадаў і свят Антось Янкоўскі (Антон Янковский) і дызайнер Настасся Лукашова (Анастасия Лукашова). Гульня вельмі падобная на папулярную «Мафію», а ўдзельнікі гуляюць за рэальную гістарычную асобу, звязаную з паўстаннем 1863 года (можна гуляць як за паўстанцаў, так і за царскі бок: за Кастуся Каліноўскага, Віктара Урублеўскага, цара Аляксандра II, Міхаіла Мураўёва і г.д.) або за простых беларусаў, якія, у залежнасці ад напісанага на картках, падтрымліваюць той ці іншы бок. Гульнявыя карткі стылізаваны пад старонкі тагачасных газет, што яшчэ больш уключае гульца ў гістарычную атмасферу. У снежні 2013 адбылася прэзентацыя гульні «'''Вот так Ситуация'''!», выпушчанай кампаніяй «Игрика» і прафінансаваны з дапамогай краўдфандынгу. Гэта камунікатыўная гульня: удзельнікам даводзіцца словамі вырашаць сітуацыі, у якія яны трапляюць у залежнасці ад той ці іншай карты. У кожнай сітуацыі ўдзельнічаюць тры чалавекі, і ў кожнага з іх — свае мэты, якія не супадаюць з намерамі іншых гульцоў. У адпаведнасці з псіхалагічнай тэорыяй трохвугольніка Карпмана тры ўдзельнікі — гэта Ахвяра, Пераследнік і Выратавальнік, але падчас гульні яны могуць мяняцца месцамі. У 2014 выйшла гульня «'''Разам!'''», якую распрацавалі Павел і Вольга Бярэсневы ў якасці выпускнога праекта ў «Школе арт-менеджеров», якую праводзіла «Арт-Сядзіба». Гульня пабудавана на ўзор папулярнай гульні «Alias»: за хвіліны трэба растлумачыць як мага больш паняткаў, надрукаваных на картцы. Пры гэтым усе словы для тлумачэння дадзены на беларускай мове. Частка заданняў адрозніваецца: напрыклад, трэба апісваць вядомых беларускіх дзеячаў (ад Францыска Скарыны да Аляксандра Саладухі); частку слоў гульцы павінны правільна перакласці з беларускай мовы на рускую. На ўпакоўцы гульні напісана: «''Скарына і яшчэ 200 крутых перцаў! Жырандоля, зэдлік і яшчэ 1900 родных словаў!''» . У 2014 выйшла гульня «'''1514'''» (на сайце распрацоўшчыка 1514.by яна называецца «Эпічная настольная гульня»), прымеркаваная да 500-годдзя Аршанскай бітвы. Гульнявое поле ўяўляе сабой карту мясцовасці вакол ракі Крапіўна, на якой 8 верасня 1514 года адбылася бітва. Удзельнікі гуляюць або за літвінскае, або за маскоўскае войска, пры гэтым выкарыстоўваюцца фігуркі пяхоты, кавалерыі і артылерыі. З дапамогай кубіка вызначаецца далёкасць руху войск, а таксама вынік бою паміж удзельнікамі. Мэта гульні — прывесці сваё войска ў лагер праціўніка, тады эпічная бітва лічыцца выйгранай. У 2015 выдавецтва «Сквирл» выпусціла настольную калекцыйную картачную гульню «'''[[Цемраборцы (настольная гульня)|Темноборцы]]'''» (якая таксама пазіцыянуецца яе стваральнікамі як стратэгічная картачная гульня) у сэтынгу славянскай міфалогіі. У 2017 выйшла гульня «'''Палескія археолагі'''», паводле сюжэту якой Акадэмія навук адпраўляе вас у экспедыцыю на беларускае Палессе займацца археалагічнымі раскопкамі. Гульня адрозніваецца шырокай варыятыўнасцю сюжэту, сакавітай беларускай мовай і нацыянальным гумарам, займальным гульнявым працэсам. Патрабуецца разлічваць хады наперад, калі выбіраеш картку вечара або вырашаеш, які інструмент набыць. Як адзначае аўтар ідэі Юлія Бажок, пры дапамозе карысных парадаў археолагаў і гісторыкаў захавана гістарычная дакладнасць знаходак гульні. Беларускія настольныя гульні выдаюць кампаніі [[Oz.by|OZ.BY]], студыя Kubik, культурніцкая прастора [[Арт Сядзіба]], [[Гутэнберг (выдавецтва)|выдавецтва «Гутэнберг»]]<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/valyantsina-andreeva.html|title=Валянціна Андрэева: Gutenberg Publisher будзе не проста выдавецтвам, а і беларускай інтэлектуальнай прасторай|website=Будзьма беларусамі}}</ref>. Студыя Kubik вядомая беларускамоўнымі гульнямі на гістарычную тэматыку, такімі як «Тутэйшыя» і «Паўстанцы», а таксама гульнямі для вывучэння беларускай мовы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/02/24/tutejshyja/|title=У Гродне распрацавалі новую настольную гульню па-беларуску - "Тутэйшыя"|first=Anastasija|last=Shpak|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2023-02-24|access-date=2024-03-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2019/12/20/paustancyi/|title=“Мы прывозілі гульні – іх адразу забіралі”. Абноўленую гульню “Паўстанцы” прэзентавалі ў Гродне|first=А.|last=К|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2019-12-20|access-date=2024-03-01}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Board Game Arena]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Настольныя гульні| ]] i72r0o9yh6ed5ypbtj0y3ij16dei3nc 5144763 5144627 2026-05-22T08:46:30Z M.L.Bot 261 афармленне 5144763 wikitext text/x-wiki '''Настольныя гульні''' — гэта [[гульня|гульні]], у якіх некалькі гульцоў гуляюць на звычайным або спецыяльна падрыхтаваным стале з выкарыстаннем матэрыяльных прылад, такіх як гульнявое поле, карткі, косткі і фігуркі. Паводле спосабу ўзаемадзеяння гульцоў падзяляюцца на спаборніцкія, кааператыўныя і «адзін супраць усіх». Паводле жанраў падзяляюцца на абстрактныя, еўрапейскія, амерыканскія, варгеймы, сацыяльныя і ролевыя гульні. [[Файл:Board Games in North America 01.JPG|thumb|Кардонкі з настольнымі гульнямі з Паўночнай Амерыкі.]] Паводле выкарыстаных прылад сярод настольных гульняў можна вылучыць наступныя катэгорыі: * [[Картачная гульня|Картачныя гульні]]: [[Дурань (картачная гульня)|дурань]], [[покер]], [[блэкджэк]] * Калекцыйныя картачныя гульні: [[Pokemon]], ''Magic The Gathering'' * Гульні на дошцы: ** Абстрактныя: [[шахматы]], [[шашкі]], [[го]], [[нарды]] ** Тэматычныя: [[Манаполія (гульня)|Манаполія]], [[Каркасон (настольная гульня)|Каркасон]] * Гульні ў [[Ігральная косць|косці]]: покер на касцях, крэпс * Гульні на паперы: [[крыжыкі-нулікі]], марскі бой, кропкі * Ролевыя гульні: [[Dungeons & Dragons]], ''Cyberpunk'', ''Ars Magica'', ''Vaesen'' * Гульні з касцяшкамі: [[даміно]], маджонг, «гульня ў 15» == Беларускія настольныя гульні == {{НК}} {{фарматаванне}} У 1990-я гады беларускімі прадпрыемствамі і камерцыйнымі фірмамі распрацоўваліся і выпускаліся настольныя гульні, аднак якая-небудзь дакладнай інфармацыі аб іх няма. З 2008 года Аляксандр Іосафавіч Драніцкі прасоўвае аўтарскую картачную гульню пад назвай «'''ИнтельТренинг Драницкого'''»<ref>{{Cite web|url=http://inteltrainda.narod.ru/|title=Логическая игра ITD. Главная|website=inteltrainda.narod.ru|access-date=2026-05-21}}</ref>. Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці Беларусі выдаў аўтару патэнт на вынаходніцтва № 13854 — «Настольная игра для развития логического мышления». У гульні выкарыстоўваюцца карткі з відарысамі кавуна, суніц, ажын, абляпіхі і г.д. Паводле формы гульня падобная да пасьянса, але, як сцвярджае аўтар, на некалькі парадкаў складанейшая, і па глыбіні распрацоўкі яе можна назваць інтэлектуальнай спартыўнай гульнёй, якая мае перавагу нават перад шахматамі. На сайце гульні паведамлялася, што «ИнтельТренинг» можна купіць у адной з 27 крам «Белсаюздрук» у Мінску, аднак не ўказвалася ў якой іменна. Цяпер гульні ў продажу няма, як і няма ніводнага водгуку на яе ў інтэрнэце. Усе пералічанае разам не дазваляе лічыць «ИнтельТренинг Драницкого» першай беларускай настолкай. У чэрвені 2010 кампаніяй «Игрика» (igrika.by) была выпушчана гульня '''Flixa'''; у народзе яна хутка атрымала назву «Золотые слитки». На сайце кампаніі сцвярджаецца, што гульня ўхвалена Нацбанкам Беларусі і Міністэрствам адукацыі РБ для павышэння фінансавай пісьменнасці насельніцтва. Камплект для гульні ўключае ў сябе толькі 55 карт — ні кубіка, ні поля не патрабуецца, але спатрэбяцца аркуш паперы і аловак: падлічваць прыбытак. Камусьці «Flixa» можа нагадаць вядомую картачную гульню «Тысяча», але тут сапраўды трэба вылічваць імаверны прыбытак і магчымыя страты: цэны на актывы пастаянна змяняюцца ў залежнасці ад таго, якія карты выкладзены на стол. По '''Flixa''' праводзяцца чэмпіянаты, у тым ліку за межамі Беларусі. Таксама існуе версія гульні «'''Flixa: Фермер'''». Увосень 2012 выйшла «'''Белаполия'''», якая, па сутнасці, з’яўляецца клонам сусветнавядомай «[[Манаполія (гульня)|Манаполіі]]» ў беларускіх рэаліях: замест транснацыянальных карпарацый удзельнікі мусяць купляць «Савушкин продукт», ММВЗ, А-100, ProStore і іншыя буйныя кампаніі Беларусі. На гульнявым полі прадугледжана два кругі: можна не толькі скупляць кампаніі, але і будаваць інфраструктуру ў беларускіх гарадах. Акрамя таго, удзельнікі гульні павінны адказваць на пытанні віктарыны па гісторыі Беларусі, напрыклад, «''Как назывались особые свободные, не зависимые от властей части городов с их жителями в XVI—XVII веках?''». У лютым 2013 у Гродна адбылася прэзентацыя гульні «'''Паўстанцы'''» (vk.com/paustanci), якую ў беларусаарыентаваных СМІ часта называюць першай беларускай настольнай гульнёй. Распрацавалі гульню гродзенскі настаўнік рэжысуры абрадаў і свят Антось Янкоўскі (Антон Янковский) і дызайнер Настасся Лукашова (Анастасия Лукашова). Гульня вельмі падобная на папулярную «Мафію», а ўдзельнікі гуляюць за рэальную гістарычную асобу, звязаную з паўстаннем 1863 года (можна гуляць як за паўстанцаў, так і за царскі бок: за Кастуся Каліноўскага, Віктара Урублеўскага, цара Аляксандра II, Міхаіла Мураўёва і г.д.) або за простых беларусаў, якія, у залежнасці ад напісанага на картках, падтрымліваюць той ці іншы бок. Гульнявыя карткі стылізаваны пад старонкі тагачасных газет, што яшчэ больш уключае гульца ў гістарычную атмасферу. У снежні 2013 адбылася прэзентацыя гульні «'''Вот так Ситуация'''!», выпушчанай кампаніяй «Игрика» і прафінансаваны з дапамогай краўдфандынгу. Гэта камунікатыўная гульня: удзельнікам даводзіцца словамі вырашаць сітуацыі, у якія яны трапляюць у залежнасці ад той ці іншай карты. У кожнай сітуацыі ўдзельнічаюць тры чалавекі, і ў кожнага з іх — свае мэты, якія не супадаюць з намерамі іншых гульцоў. У адпаведнасці з псіхалагічнай тэорыяй трохвугольніка Карпмана тры ўдзельнікі — гэта Ахвяра, Пераследнік і Выратавальнік, але падчас гульні яны могуць мяняцца месцамі. У 2014 выйшла гульня «'''Разам!'''», якую распрацавалі Павел і Вольга Бярэсневы ў якасці выпускнога праекта ў «Школе арт-менеджеров», якую праводзіла «Арт-Сядзіба». Гульня пабудавана на ўзор папулярнай гульні «Alias»: за хвіліны трэба растлумачыць як мага больш паняткаў, надрукаваных на картцы. Пры гэтым усе словы для тлумачэння дадзены на беларускай мове. Частка заданняў адрозніваецца: напрыклад, трэба апісваць вядомых беларускіх дзеячаў (ад Францыска Скарыны да Аляксандра Саладухі); частку слоў гульцы павінны правільна перакласці з беларускай мовы на рускую. На ўпакоўцы гульні напісана: «''Скарына і яшчэ 200 крутых перцаў! Жырандоля, зэдлік і яшчэ 1900 родных словаў!''» . У 2014 выйшла гульня «'''1514'''» (на сайце распрацоўшчыка 1514.by яна называецца «Эпічная настольная гульня»), прымеркаваная да 500-годдзя Аршанскай бітвы. Гульнявое поле ўяўляе сабой карту мясцовасці вакол ракі Крапіўна, на якой 8 верасня 1514 года адбылася бітва. Удзельнікі гуляюць або за літвінскае, або за маскоўскае войска, пры гэтым выкарыстоўваюцца фігуркі пяхоты, кавалерыі і артылерыі. З дапамогай кубіка вызначаецца далёкасць руху войск, а таксама вынік бою паміж удзельнікамі. Мэта гульні — прывесці сваё войска ў лагер праціўніка, тады эпічная бітва лічыцца выйгранай. У 2015 выдавецтва «Сквирл» выпусціла настольную калекцыйную картачную гульню «'''[[Цемраборцы (настольная гульня)|Темноборцы]]'''» (якая таксама пазіцыянуецца яе стваральнікамі як стратэгічная картачная гульня) у сэтынгу славянскай міфалогіі. У 2017 выйшла гульня «'''Палескія археолагі'''», паводле сюжэту якой Акадэмія навук адпраўляе вас у экспедыцыю на беларускае Палессе займацца археалагічнымі раскопкамі. Гульня адрозніваецца шырокай варыятыўнасцю сюжэту, сакавітай беларускай мовай і нацыянальным гумарам, займальным гульнявым працэсам. Патрабуецца разлічваць хады наперад, калі выбіраеш картку вечара або вырашаеш, які інструмент набыць. Як адзначае аўтар ідэі Юлія Бажок, пры дапамозе карысных парадаў археолагаў і гісторыкаў захавана гістарычная дакладнасць знаходак гульні. Беларускія настольныя гульні выдаюць кампаніі [[Oz.by|OZ.BY]], студыя Kubik, культурніцкая прастора [[Арт Сядзіба]], [[Гутэнберг (выдавецтва)|выдавецтва «Гутэнберг»]]<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/valyantsina-andreeva.html|title=Валянціна Андрэева: Gutenberg Publisher будзе не проста выдавецтвам, а і беларускай інтэлектуальнай прасторай|website=Будзьма беларусамі}}</ref>. Студыя Kubik вядомая беларускамоўнымі гульнямі на гістарычную тэматыку, такімі як «Тутэйшыя» і «Паўстанцы», а таксама гульнямі для вывучэння беларускай мовы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/02/24/tutejshyja/|title=У Гродне распрацавалі новую настольную гульню па-беларуску - "Тутэйшыя"|first=Anastasija|last=Shpak|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2023-02-24|access-date=2024-03-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2019/12/20/paustancyi/|title=“Мы прывозілі гульні – іх адразу забіралі”. Абноўленую гульню “Паўстанцы” прэзентавалі ў Гродне|first=А.|last=К|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2019-12-20|access-date=2024-03-01}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Board Game Arena]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Настольныя гульні| ]] pfw1aibotwbigv9ra2mc7b30nuotks1 5144786 5144763 2026-05-22T09:23:48Z Shurix-noise 85012 Дадаў спасылкі на крыніцы 5144786 wikitext text/x-wiki '''Настольныя гульні''' — гэта [[гульня|гульні]], у якіх некалькі гульцоў гуляюць на звычайным або спецыяльна падрыхтаваным стале з выкарыстаннем матэрыяльных прылад, такіх як гульнявое поле, карткі, косткі і фігуркі. Паводле спосабу ўзаемадзеяння гульцоў падзяляюцца на спаборніцкія, кааператыўныя і «адзін супраць усіх». Паводле жанраў падзяляюцца на абстрактныя, еўрапейскія, амерыканскія, варгеймы, сацыяльныя і ролевыя гульні. [[Файл:Board Games in North America 01.JPG|thumb|Кардонкі з настольнымі гульнямі з Паўночнай Амерыкі.]] Паводле выкарыстаных прылад сярод настольных гульняў можна вылучыць наступныя катэгорыі: * [[Картачная гульня|Картачныя гульні]]: [[Дурань (картачная гульня)|дурань]], [[покер]], [[блэкджэк]] * Калекцыйныя картачныя гульні: [[Pokemon]], ''Magic The Gathering'' * Гульні на дошцы: ** Абстрактныя: [[шахматы]], [[шашкі]], [[го]], [[нарды]] ** Тэматычныя: [[Манаполія (гульня)|Манаполія]], [[Каркасон (настольная гульня)|Каркасон]] * Гульні ў [[Ігральная косць|косці]]: покер на касцях, крэпс * Гульні на паперы: [[крыжыкі-нулікі]], марскі бой, кропкі * Ролевыя гульні: [[Dungeons & Dragons]], ''Cyberpunk'', ''Ars Magica'', ''Vaesen'' * Гульні з касцяшкамі: [[даміно]], маджонг, «гульня ў 15» == Беларускія настольныя гульні == {{НК}} {{фарматаванне}} Беларускія настольныя гульні выдаюць кампаніі [[Oz.by|OZ.BY]], студыя Kubik, культурніцкая прастора [[Арт Сядзіба]], [[Гутэнберг (выдавецтва)|выдавецтва «Гутэнберг»]]<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/valyantsina-andreeva.html|title=Валянціна Андрэева: Gutenberg Publisher будзе не проста выдавецтвам, а і беларускай інтэлектуальнай прасторай|website=Будзьма беларусамі}}</ref>. Студыя Kubik вядомая беларускамоўнымі гульнямі на гістарычную тэматыку, такімі як «Тутэйшыя» і «Паўстанцы», а таксама гульнямі для вывучэння беларускай мовы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/02/24/tutejshyja/|title=У Гродне распрацавалі новую настольную гульню па-беларуску - "Тутэйшыя"|first=Anastasija|last=Shpak|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2023-02-24|access-date=2024-03-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2019/12/20/paustancyi/|title=“Мы прывозілі гульні – іх адразу забіралі”. Абноўленую гульню “Паўстанцы” прэзентавалі ў Гродне|first=А.|last=К|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2019-12-20|access-date=2024-03-01}}</ref>. === 1990-я === У 1990-я гады беларускімі прадпрыемствамі і камерцыйнымі фірмамі была распрацавана і выпушчана неакрэсленая колькасць настольных гульняў (напрыклад, настольная гульня «Происшествие в Голливуде», таксама вядомая як «Action in Hollywood», выпускалася з пачатку 1990-х і меркавана да 1997 мінскім кааператывам «Практика»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://alarmout.livejournal.com/51263.html|title=Белорусская настольная игра из 90-х "Происшествие в Голливуде" ("Action in Hollywood").|website=alarmout.livejournal.com|access-date=2026-05-22}}</ref>), таму спрэчкі аб тым, якую гульню называць першай беларускай настолкай, не маюць сэнсу. === 2008 год === ==== '''ИнтельТренинг Драницкого (ITD)'''<ref>{{Cite web|url=http://inteltrainda.narod.ru/|title=Логическая игра ITD. Главная|website=inteltrainda.narod.ru|access-date=2026-05-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/ne_detskie_igrushki_kakie_nastolnye_igry_sozdany_belorusami_|title=Не детские игрушки. Какие настольные игры созданы белорусами?|last=www.aif.by|website=aif.by|date=2014-12-18|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== З 2008 года Аляксандр Іосафавіч Драніцкі прасоўвае аўтарскую картачную гульню пад назвай «'''ИнтельТренинг Драницкого'''». Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці Беларусі выдаў аўтару патэнт на вынаходніцтва № 13854 — «Настольная игра для развития логического мышления». У гульні выкарыстоўваюцца карткі з відарысамі кавуна, суніц, ажын, абляпіхі і г.д. Паводле формы гульня падобная да пасьянса, але, як сцвярджае аўтар, на некалькі парадкаў складанейшая, і па глыбіні распрацоўкі яе можна назваць інтэлектуальнай спартыўнай гульнёй, якая мае перавагу нават перад шахматамі. На сайце гульні паведамлялася, што «ИнтельТренинг» можна купіць у адной з 27 крам «Белсаюздрук» у Мінску, аднак не ўказвалася ў якой іменна. Цяпер гульні ў продажу няма, як і няма ніводнага водгуку на яе ў інтэрнэце. Усе пералічанае разам не дазваляе лічыць «ИнтельТренинг Драницкого» першай беларускай настолкай. === 2010 год === ==== Flixa (класічная версія)<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://lapushynskaya.wordpress.com/2016/08/11/%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%be%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d0%b5-%d0%b8%d0%b3%d1%80%d1%8b/|title=Белорусские настольные игры|website=lapushynskaya|date=2016-08-11|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== У чэрвені 2010 кампаніяй «Игрика» была выпушчана гульня '''Flixa'''; у народзе яна хутка атрымала назву «Золотые слитки». На сайце кампаніі сцвярджаецца, што гульня ўхвалена Нацбанкам Беларусі і Міністэрствам адукацыі РБ для павышэння фінансавай пісьменнасці насельніцтва. Камплект для гульні ўключае ў сябе толькі 55 карт — ні кубіка, ні поля не патрабуецца, але спатрэбяцца аркуш паперы і аловак: падлічваць прыбытак. Камусьці «Flixa» можа нагадаць вядомую картачную гульню «Тысяча», але тут сапраўды трэба вылічваць імаверны прыбытак і магчымыя страты: цэны на актывы пастаянна змяняюцца ў залежнасці ад таго, якія карты выкладзены на стол. Па '''Flixa''' праводзяцца чэмпіянаты, у тым ліку за межамі Беларусі. Таксама існуе версія гульні «'''Flixa: Фермер'''». === 2012 год === ==== '''Белаполия<ref name=":0" />''' ==== Увосень 2012 выйшла «'''Белаполия'''», якая, па сутнасці, з’яўляецца клонам сусветнавядомай «[[Манаполія (гульня)|Манаполіі]]» ў беларускіх рэаліях: замест транснацыянальных карпарацый удзельнікі мусяць купляць «Савушкин продукт», ММВЗ, А-100, ProStore і іншыя буйныя кампаніі Беларусі. На гульнявым полі прадугледжана два кругі: можна не толькі скупляць кампаніі, але і будаваць інфраструктуру ў беларускіх гарадах. Акрамя таго, удзельнікі гульні павінны адказваць на пытанні віктарыны па гісторыі Беларусі, напрыклад, «''Как назывались особые свободные, не зависимые от властей части городов с их жителями в XVI—XVII веках?''». === 2013 год === ==== '''Вот так Ситуация'''!<ref name=":0" /> ==== У снежні 2013 адбылася прэзентацыя гульні «'''Вот так Ситуация'''!», выпушчанай кампаніяй «Игрика» і прафінансаваны з дапамогай краўдфандынгу. Гэта камунікатыўная гульня: удзельнікам даводзіцца словамі вырашаць сітуацыі, у якія яны трапляюць у залежнасці ад той ці іншай карты. У кожнай сітуацыі ўдзельнічаюць тры чалавекі, і ў кожнага з іх — свае мэты, якія не супадаюць з намерамі іншых гульцоў. У адпаведнасці з псіхалагічнай тэорыяй трохвугольніка Карпмана тры ўдзельнікі — гэта Ахвяра, Пераследнік і Выратавальнік, але падчас гульні яны могуць мяняцца месцамі. ==== '''Паўстанцы<ref name=":0" />''' ==== У лютым 2013 у Гродна адбылася прэзентацыя гульні «'''Паўстанцы'''» (vk.com/paustanci), якую ў беларусаарыентаваных СМІ часта называюць першай беларускай настольнай гульнёй. Распрацавалі гульню гродзенскі настаўнік рэжысуры абрадаў і свят Антось Янкоўскі (Антон Янковский) і дызайнер Настасся Лукашова (Анастасия Лукашова). Гульня вельмі падобная на папулярную «Мафію», а ўдзельнікі гуляюць за рэальную гістарычную асобу, звязаную з паўстаннем 1863 года (можна гуляць як за паўстанцаў, так і за царскі бок: за Кастуся Каліноўскага, Віктара Урублеўскага, цара Аляксандра II, Міхаіла Мураўёва і г.д.) або за простых беларусаў, якія, у залежнасці ад напісанага на картках, падтрымліваюць той ці іншы бок. Гульнявыя карткі стылізаваны пад старонкі тагачасных газет, што яшчэ больш уключае гульца ў гістарычную атмасферу. === 2014 год === ==== 1514<ref name=":0" /> ==== У 2014 выйшла гульня «'''1514'''» (на сайце распрацоўшчыка 1514.by яна называецца «Эпічная настольная гульня»), прымеркаваная да 500-годдзя Аршанскай бітвы. Гульнявое поле ўяўляе сабой карту мясцовасці вакол ракі Крапіўна, на якой 8 верасня 1514 года адбылася бітва. Удзельнікі гуляюць або за літвінскае, або за маскоўскае войска, пры гэтым выкарыстоўваюцца фігуркі пяхоты, кавалерыі і артылерыі. З дапамогай кубіка вызначаецца далёкасць руху войск, а таксама вынік бою паміж удзельнікамі. Мэта гульні — прывесці сваё войска ў лагер праціўніка, тады эпічная бітва лічыцца выйгранай. ==== Разам<ref name=":0" /> ==== У 2014 выйшла гульня «'''Разам!'''», якую распрацавалі Павел і Вольга Бярэсневы ў якасці выпускнога праекта ў «Школе арт-менеджеров», якую праводзіла «Арт-Сядзіба». Гульня пабудавана на ўзор папулярнай гульні «Alias»: за хвіліны трэба растлумачыць як мага больш паняткаў, надрукаваных на картцы. Пры гэтым усе словы для тлумачэння дадзены на беларускай мове. Частка заданняў адрозніваецца: напрыклад, трэба апісваць вядомых беларускіх дзеячаў (ад Францыска Скарыны да Аляксандра Саладухі); частку слоў гульцы павінны правільна перакласці з беларускай мовы на рускую. На ўпакоўцы гульні напісана: «''Скарына і яшчэ 200 крутых перцаў! Жырандоля, зэдлік і яшчэ 1900 родных словаў!''» . === 2015 год === ==== Темноборцы<ref name=":0" /> ==== У 2015 выдавецтва «Сквирл» выпусціла настольную калекцыйную картачную гульню «'''[[Цемраборцы (настольная гульня)|Темноборцы]]'''» (якая таксама пазіцыянуецца яе стваральнікамі як стратэгічная картачная гульня) у сэтынгу славянскай міфалогіі. === 2017 год === ==== '''Палескія археолагі'''<ref>{{Cite web|lang=by|url=http://arxeolagi.by/|title=Палескiя археолагi – Навіны пра настольную гульню "Палескія археолагі"|website=arxeolagi.by|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== У 2017 выйшла гульня «'''Палескія археолагі'''», паводле сюжэту якой Акадэмія навук адпраўляе вас у экспедыцыю на беларускае Палессе займацца археалагічнымі раскопкамі. Гульня адрозніваецца шырокай варыятыўнасцю сюжэту, сакавітай беларускай мовай і нацыянальным гумарам, займальным гульнявым працэсам. Патрабуецца разлічваць хады наперад, калі выбіраеш картку вечара або вырашаеш, які інструмент набыць. Як адзначае аўтар ідэі Юлія Бажок, пры дапамозе карысных парадаў археолагаў і гісторыкаў захавана гістарычная дакладнасць знаходак гульні. == Гл. таксама == * [[Board Game Arena]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Настольныя гульні| ]] 65k18kxvfz82n9foah9640o32jwem9l 5144790 5144786 2026-05-22T09:32:56Z Shurix-noise 85012 Зрабіў "заглушкі" для будучых падрадзелаў пад гульні, пра якія яшчэ не дададзена інфармацыя, але каб інфа пра іх існаванне не згубілася 5144790 wikitext text/x-wiki '''Настольныя гульні''' — гэта [[гульня|гульні]], у якіх некалькі гульцоў гуляюць на звычайным або спецыяльна падрыхтаваным стале з выкарыстаннем матэрыяльных прылад, такіх як гульнявое поле, карткі, косткі і фігуркі. Паводле спосабу ўзаемадзеяння гульцоў падзяляюцца на спаборніцкія, кааператыўныя і «адзін супраць усіх». Паводле жанраў падзяляюцца на абстрактныя, еўрапейскія, амерыканскія, варгеймы, сацыяльныя і ролевыя гульні. [[Файл:Board Games in North America 01.JPG|thumb|Кардонкі з настольнымі гульнямі з Паўночнай Амерыкі.]] Паводле выкарыстаных прылад сярод настольных гульняў можна вылучыць наступныя катэгорыі: * [[Картачная гульня|Картачныя гульні]]: [[Дурань (картачная гульня)|дурань]], [[покер]], [[блэкджэк]] * Калекцыйныя картачныя гульні: [[Pokemon]], ''Magic The Gathering'' * Гульні на дошцы: ** Абстрактныя: [[шахматы]], [[шашкі]], [[го]], [[нарды]] ** Тэматычныя: [[Манаполія (гульня)|Манаполія]], [[Каркасон (настольная гульня)|Каркасон]] * Гульні ў [[Ігральная косць|косці]]: покер на касцях, крэпс * Гульні на паперы: [[крыжыкі-нулікі]], марскі бой, кропкі * Ролевыя гульні: [[Dungeons & Dragons]], ''Cyberpunk'', ''Ars Magica'', ''Vaesen'' * Гульні з касцяшкамі: [[даміно]], маджонг, «гульня ў 15» == Беларускія настольныя гульні == {{НК}} {{фарматаванне}} Беларускія настольныя гульні выдаюць кампаніі [[Oz.by|OZ.BY]], студыя Kubik, культурніцкая прастора [[Арт Сядзіба]], [[Гутэнберг (выдавецтва)|выдавецтва «Гутэнберг»]]<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/valyantsina-andreeva.html|title=Валянціна Андрэева: Gutenberg Publisher будзе не проста выдавецтвам, а і беларускай інтэлектуальнай прасторай|website=Будзьма беларусамі}}</ref>. Студыя Kubik вядомая беларускамоўнымі гульнямі на гістарычную тэматыку, такімі як «Тутэйшыя» і «Паўстанцы», а таксама гульнямі для вывучэння беларускай мовы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/02/24/tutejshyja/|title=У Гродне распрацавалі новую настольную гульню па-беларуску - "Тутэйшыя"|first=Anastasija|last=Shpak|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2023-02-24|access-date=2024-03-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2019/12/20/paustancyi/|title=“Мы прывозілі гульні – іх адразу забіралі”. Абноўленую гульню “Паўстанцы” прэзентавалі ў Гродне|first=А.|last=К|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2019-12-20|access-date=2024-03-01}}</ref>. === 1990-я === У 1990-я гады беларускімі прадпрыемствамі і камерцыйнымі фірмамі была распрацавана і выпушчана неакрэсленая колькасць настольных гульняў (напрыклад, настольная гульня «Происшествие в Голливуде», таксама вядомая як «Action in Hollywood», выпускалася з пачатку 1990-х і меркавана да 1997 мінскім кааператывам «Практика»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://alarmout.livejournal.com/51263.html|title=Белорусская настольная игра из 90-х "Происшествие в Голливуде" ("Action in Hollywood").|website=alarmout.livejournal.com|access-date=2026-05-22}}</ref>), таму спрэчкі аб тым, якую гульню называць першай беларускай настолкай, не маюць сэнсу. === 2008 год === ==== '''ИнтельТренинг Драницкого (ITD)'''<ref>{{Cite web|url=http://inteltrainda.narod.ru/|title=Логическая игра ITD. Главная|website=inteltrainda.narod.ru|access-date=2026-05-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/ne_detskie_igrushki_kakie_nastolnye_igry_sozdany_belorusami_|title=Не детские игрушки. Какие настольные игры созданы белорусами?|last=www.aif.by|website=aif.by|date=2014-12-18|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== З 2008 года Аляксандр Іосафавіч Драніцкі прасоўвае аўтарскую картачную гульню пад назвай «'''ИнтельТренинг Драницкого'''». Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці Беларусі выдаў аўтару патэнт на вынаходніцтва № 13854 — «Настольная игра для развития логического мышления». У гульні выкарыстоўваюцца карткі з відарысамі кавуна, суніц, ажын, абляпіхі і г.д. Паводле формы гульня падобная да пасьянса, але, як сцвярджае аўтар, на некалькі парадкаў складанейшая, і па глыбіні распрацоўкі яе можна назваць інтэлектуальнай спартыўнай гульнёй, якая мае перавагу нават перад шахматамі. На сайце гульні паведамлялася, што «ИнтельТренинг» можна купіць у адной з 27 крам «Белсаюздрук» у Мінску, аднак не ўказвалася ў якой іменна. Цяпер гульні ў продажу няма, як і няма ніводнага водгуку на яе ў інтэрнэце. Усе пералічанае разам не дазваляе лічыць «ИнтельТренинг Драницкого» першай беларускай настолкай. === 2010 год === ==== Flixa (класічная версія)<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://lapushynskaya.wordpress.com/2016/08/11/%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%be%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d0%b5-%d0%b8%d0%b3%d1%80%d1%8b/|title=Белорусские настольные игры|website=lapushynskaya|date=2016-08-11|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== У чэрвені 2010 кампаніяй «Игрика» была выпушчана гульня '''Flixa'''; у народзе яна хутка атрымала назву «Золотые слитки». На сайце кампаніі сцвярджаецца, што гульня ўхвалена Нацбанкам Беларусі і Міністэрствам адукацыі РБ для павышэння фінансавай пісьменнасці насельніцтва. Камплект для гульні ўключае ў сябе толькі 55 карт — ні кубіка, ні поля не патрабуецца, але спатрэбяцца аркуш паперы і аловак: падлічваць прыбытак. Камусьці «Flixa» можа нагадаць вядомую картачную гульню «Тысяча», але тут сапраўды трэба вылічваць імаверны прыбытак і магчымыя страты: цэны на актывы пастаянна змяняюцца ў залежнасці ад таго, якія карты выкладзены на стол. Па '''Flixa''' праводзяцца чэмпіянаты, у тым ліку за межамі Беларусі. Таксама існуе версія гульні «'''Flixa: Фермер'''». === 2012 год === ==== '''Белаполия<ref name=":0" />''' ==== Увосень 2012 выйшла «'''Белаполия'''», якая, па сутнасці, з’яўляецца клонам сусветнавядомай «[[Манаполія (гульня)|Манаполіі]]» ў беларускіх рэаліях: замест транснацыянальных карпарацый удзельнікі мусяць купляць «Савушкин продукт», ММВЗ, А-100, ProStore і іншыя буйныя кампаніі Беларусі. На гульнявым полі прадугледжана два кругі: можна не толькі скупляць кампаніі, але і будаваць інфраструктуру ў беларускіх гарадах. Акрамя таго, удзельнікі гульні павінны адказваць на пытанні віктарыны па гісторыі Беларусі, напрыклад, «''Как назывались особые свободные, не зависимые от властей части городов с их жителями в XVI—XVII веках?''». === 2013 год === ==== '''Вот так Ситуация'''!<ref name=":0" /> ==== У снежні 2013 адбылася прэзентацыя гульні «'''Вот так Ситуация'''!», выпушчанай кампаніяй «Игрика» і прафінансаваны з дапамогай краўдфандынгу. Гэта камунікатыўная гульня: удзельнікам даводзіцца словамі вырашаць сітуацыі, у якія яны трапляюць у залежнасці ад той ці іншай карты. У кожнай сітуацыі ўдзельнічаюць тры чалавекі, і ў кожнага з іх — свае мэты, якія не супадаюць з намерамі іншых гульцоў. У адпаведнасці з псіхалагічнай тэорыяй трохвугольніка Карпмана тры ўдзельнікі — гэта Ахвяра, Пераследнік і Выратавальнік, але падчас гульні яны могуць мяняцца месцамі. ==== '''Паўстанцы<ref name=":0" />''' ==== У лютым 2013 у Гродна адбылася прэзентацыя гульні «'''Паўстанцы'''» (vk.com/paustanci), якую ў беларусаарыентаваных СМІ часта называюць першай беларускай настольнай гульнёй. Распрацавалі гульню гродзенскі настаўнік рэжысуры абрадаў і свят Антось Янкоўскі (Антон Янковский) і дызайнер Настасся Лукашова (Анастасия Лукашова). Гульня вельмі падобная на папулярную «Мафію», а ўдзельнікі гуляюць за рэальную гістарычную асобу, звязаную з паўстаннем 1863 года (можна гуляць як за паўстанцаў, так і за царскі бок: за Кастуся Каліноўскага, Віктара Урублеўскага, цара Аляксандра II, Міхаіла Мураўёва і г.д.) або за простых беларусаў, якія, у залежнасці ад напісанага на картках, падтрымліваюць той ці іншы бок. Гульнявыя карткі стылізаваны пад старонкі тагачасных газет, што яшчэ больш уключае гульца ў гістарычную атмасферу. === 2014 год === ==== 1514<ref name=":0" /> ==== У 2014 выйшла гульня «'''1514'''» (на сайце распрацоўшчыка 1514.by яна называецца «Эпічная настольная гульня»), прымеркаваная да 500-годдзя Аршанскай бітвы. Гульнявое поле ўяўляе сабой карту мясцовасці вакол ракі Крапіўна, на якой 8 верасня 1514 года адбылася бітва. Удзельнікі гуляюць або за літвінскае, або за маскоўскае войска, пры гэтым выкарыстоўваюцца фігуркі пяхоты, кавалерыі і артылерыі. З дапамогай кубіка вызначаецца далёкасць руху войск, а таксама вынік бою паміж удзельнікамі. Мэта гульні — прывесці сваё войска ў лагер праціўніка, тады эпічная бітва лічыцца выйгранай. ==== Разам!<ref name=":0" /> ==== У 2014 выйшла гульня «'''Разам!'''», якую распрацавалі Павел і Вольга Бярэсневы ў якасці выпускнога праекта ў «Школе арт-менеджеров», якую праводзіла «Арт-Сядзіба». Гульня пабудавана на ўзор папулярнай гульні «Alias»: за хвіліны трэба растлумачыць як мага больш паняткаў, надрукаваных на картцы. Пры гэтым усе словы для тлумачэння дадзены на беларускай мове. Частка заданняў адрозніваецца: напрыклад, трэба апісваць вядомых беларускіх дзеячаў (ад Францыска Скарыны да Аляксандра Саладухі); частку слоў гульцы павінны правільна перакласці з беларускай мовы на рускую. На ўпакоўцы гульні напісана: «''Скарына і яшчэ 200 крутых перцаў! Жырандоля, зэдлік і яшчэ 1900 родных словаў!''». ==== Galaxy Scouts («Космические разведчики»)<ref name=":0" /> ==== === 2015 год === ==== Гаспадар цмокаў (Хозяин драконов)<ref name=":0" /> ==== ==== Казачнік<ref name=":0" /> ==== ==== Мракоборцы (Цемраборцы)<ref name=":0" /> ==== У 2015 выдавецтва «Сквирл» выпусціла настольную калекцыйную картачную гульню «'''[[Цемраборцы (настольная гульня)|Мракоборцы]]'''» (якая таксама пазіцыянуецца яе стваральнікамі як стратэгічная картачная гульня) у сэтынгу славянскай міфалогіі. ==== Яшчарка<ref name=":0" /> ==== === 2016 год === ==== Мова<ref name=":0" /> ==== === 2017 год === ==== '''Палескія археолагі'''<ref>{{Cite web|lang=by|url=http://arxeolagi.by/|title=Палескiя археолагi – Навіны пра настольную гульню "Палескія археолагі"|website=arxeolagi.by|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== У 2017 выйшла гульня «'''Палескія археолагі'''», паводле сюжэту якой Акадэмія навук адпраўляе вас у экспедыцыю на беларускае Палессе займацца археалагічнымі раскопкамі. Гульня адрозніваецца шырокай варыятыўнасцю сюжэту, сакавітай беларускай мовай і нацыянальным гумарам, займальным гульнявым працэсам. Патрабуецца разлічваць хады наперад, калі выбіраеш картку вечара або вырашаеш, які інструмент набыць. Як адзначае аўтар ідэі Юлія Бажок, пры дапамозе карысных парадаў археолагаў і гісторыкаў захавана гістарычная дакладнасць знаходак гульні. === 2023 год === ==== Тутэйшыя ==== ==== Шляхта ==== == Гл. таксама == * [[Board Game Arena]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Настольныя гульні| ]] 5oil5mcfikjuak0mte5fv77etn1nr23 5144801 5144790 2026-05-22T09:48:37Z Shurix-noise 85012 Дадаў пруф на "Палескіх археолагаў" 5144801 wikitext text/x-wiki '''Настольныя гульні''' — гэта [[гульня|гульні]], у якіх некалькі гульцоў гуляюць на звычайным або спецыяльна падрыхтаваным стале з выкарыстаннем матэрыяльных прылад, такіх як гульнявое поле, карткі, косткі і фігуркі. Паводле спосабу ўзаемадзеяння гульцоў падзяляюцца на спаборніцкія, кааператыўныя і «адзін супраць усіх». Паводле жанраў падзяляюцца на абстрактныя, еўрапейскія, амерыканскія, варгеймы, сацыяльныя і ролевыя гульні. [[Файл:Board Games in North America 01.JPG|thumb|Кардонкі з настольнымі гульнямі з Паўночнай Амерыкі.]] Паводле выкарыстаных прылад сярод настольных гульняў можна вылучыць наступныя катэгорыі: * [[Картачная гульня|Картачныя гульні]]: [[Дурань (картачная гульня)|дурань]], [[покер]], [[блэкджэк]] * Калекцыйныя картачныя гульні: [[Pokemon]], ''Magic The Gathering'' * Гульні на дошцы: ** Абстрактныя: [[шахматы]], [[шашкі]], [[го]], [[нарды]] ** Тэматычныя: [[Манаполія (гульня)|Манаполія]], [[Каркасон (настольная гульня)|Каркасон]] * Гульні ў [[Ігральная косць|косці]]: покер на касцях, крэпс * Гульні на паперы: [[крыжыкі-нулікі]], марскі бой, кропкі * Ролевыя гульні: [[Dungeons & Dragons]], ''Cyberpunk'', ''Ars Magica'', ''Vaesen'' * Гульні з касцяшкамі: [[даміно]], маджонг, «гульня ў 15» == Беларускія настольныя гульні == {{НК}} {{фарматаванне}} Беларускія настольныя гульні выдаюць кампаніі [[Oz.by|OZ.BY]], студыя Kubik, культурніцкая прастора [[Арт Сядзіба]], [[Гутэнберг (выдавецтва)|выдавецтва «Гутэнберг»]]<ref>{{Cite web|url=https://budzma.org/news/valyantsina-andreeva.html|title=Валянціна Андрэева: Gutenberg Publisher будзе не проста выдавецтвам, а і беларускай інтэлектуальнай прасторай|website=Будзьма беларусамі}}</ref>. Студыя Kubik вядомая беларускамоўнымі гульнямі на гістарычную тэматыку, такімі як «Тутэйшыя» і «Паўстанцы», а таксама гульнямі для вывучэння беларускай мовы<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/02/24/tutejshyja/|title=У Гродне распрацавалі новую настольную гульню па-беларуску - "Тутэйшыя"|first=Anastasija|last=Shpak|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2023-02-24|access-date=2024-03-01}}</ref><ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2019/12/20/paustancyi/|title=“Мы прывозілі гульні – іх адразу забіралі”. Абноўленую гульню “Паўстанцы” прэзентавалі ў Гродне|first=А.|last=К|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2019-12-20|access-date=2024-03-01}}</ref>. === 1990-я === У 1990-я гады беларускімі прадпрыемствамі і камерцыйнымі фірмамі была распрацавана і выпушчана неакрэсленая колькасць настольных гульняў (напрыклад, настольная гульня «Происшествие в Голливуде», таксама вядомая як «Action in Hollywood», выпускалася з пачатку 1990-х і меркавана да 1997 мінскім кааператывам «Практика»<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://alarmout.livejournal.com/51263.html|title=Белорусская настольная игра из 90-х "Происшествие в Голливуде" ("Action in Hollywood").|website=alarmout.livejournal.com|access-date=2026-05-22}}</ref>), таму спрэчкі аб тым, якую гульню называць першай беларускай настолкай, не маюць сэнсу. === 2008 год === ==== '''ИнтельТренинг Драницкого (ITD)'''<ref>{{Cite web|url=http://inteltrainda.narod.ru/|title=Логическая игра ITD. Главная|website=inteltrainda.narod.ru|access-date=2026-05-21}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://aif.by/timefree/ne_detskie_igrushki_kakie_nastolnye_igry_sozdany_belorusami_|title=Не детские игрушки. Какие настольные игры созданы белорусами?|last=www.aif.by|website=aif.by|date=2014-12-18|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== З 2008 года Аляксандр Іосафавіч Драніцкі прасоўвае аўтарскую картачную гульню пад назвай «'''ИнтельТренинг Драницкого'''». Нацыянальны цэнтр інтэлектуальнай уласнасці Беларусі выдаў аўтару патэнт на вынаходніцтва № 13854 — «Настольная игра для развития логического мышления». У гульні выкарыстоўваюцца карткі з відарысамі кавуна, суніц, ажын, абляпіхі і г.д. Паводле формы гульня падобная да пасьянса, але, як сцвярджае аўтар, на некалькі парадкаў складанейшая, і па глыбіні распрацоўкі яе можна назваць інтэлектуальнай спартыўнай гульнёй, якая мае перавагу нават перад шахматамі. На сайце гульні паведамлялася, што «ИнтельТренинг» можна купіць у адной з 27 крам «Белсаюздрук» у Мінску, аднак не ўказвалася ў якой іменна. Цяпер гульні ў продажу няма, як і няма ніводнага водгуку на яе ў інтэрнэце. Усе пералічанае разам не дазваляе лічыць «ИнтельТренинг Драницкого» першай беларускай настолкай. === 2010 год === ==== Flixa (класічная версія)<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://lapushynskaya.wordpress.com/2016/08/11/%d0%b1%d0%b5%d0%bb%d0%be%d1%80%d1%83%d1%81%d1%81%d0%ba%d0%b8%d0%b5-%d0%bd%d0%b0%d1%81%d1%82%d0%be%d0%bb%d1%8c%d0%bd%d1%8b%d0%b5-%d0%b8%d0%b3%d1%80%d1%8b/|title=Белорусские настольные игры|website=lapushynskaya|date=2016-08-11|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== У чэрвені 2010 кампаніяй «Игрика» была выпушчана гульня '''Flixa'''; у народзе яна хутка атрымала назву «Золотые слитки». На сайце кампаніі сцвярджаецца, што гульня ўхвалена Нацбанкам Беларусі і Міністэрствам адукацыі РБ для павышэння фінансавай пісьменнасці насельніцтва. Камплект для гульні ўключае ў сябе толькі 55 карт — ні кубіка, ні поля не патрабуецца, але спатрэбяцца аркуш паперы і аловак: падлічваць прыбытак. Камусьці «Flixa» можа нагадаць вядомую картачную гульню «Тысяча», але тут сапраўды трэба вылічваць імаверны прыбытак і магчымыя страты: цэны на актывы пастаянна змяняюцца ў залежнасці ад таго, якія карты выкладзены на стол. Па '''Flixa''' праводзяцца чэмпіянаты, у тым ліку за межамі Беларусі. Таксама існуе версія гульні «'''Flixa: Фермер'''». === 2012 год === ==== '''Белаполия<ref name=":0" />''' ==== Увосень 2012 выйшла «'''Белаполия'''», якая, па сутнасці, з’яўляецца клонам сусветнавядомай «[[Манаполія (гульня)|Манаполіі]]» ў беларускіх рэаліях: замест транснацыянальных карпарацый удзельнікі мусяць купляць «Савушкин продукт», ММВЗ, А-100, ProStore і іншыя буйныя кампаніі Беларусі. На гульнявым полі прадугледжана два кругі: можна не толькі скупляць кампаніі, але і будаваць інфраструктуру ў беларускіх гарадах. Акрамя таго, удзельнікі гульні павінны адказваць на пытанні віктарыны па гісторыі Беларусі, напрыклад, «''Как назывались особые свободные, не зависимые от властей части городов с их жителями в XVI—XVII веках?''». === 2013 год === ==== '''Вот так Ситуация'''!<ref name=":0" /> ==== У снежні 2013 адбылася прэзентацыя гульні «'''Вот так Ситуация'''!», выпушчанай кампаніяй «Игрика» і прафінансаваны з дапамогай краўдфандынгу. Гэта камунікатыўная гульня: удзельнікам даводзіцца словамі вырашаць сітуацыі, у якія яны трапляюць у залежнасці ад той ці іншай карты. У кожнай сітуацыі ўдзельнічаюць тры чалавекі, і ў кожнага з іх — свае мэты, якія не супадаюць з намерамі іншых гульцоў. У адпаведнасці з псіхалагічнай тэорыяй трохвугольніка Карпмана тры ўдзельнікі — гэта Ахвяра, Пераследнік і Выратавальнік, але падчас гульні яны могуць мяняцца месцамі. ==== '''Паўстанцы<ref name=":0" />''' ==== У лютым 2013 у Гродна адбылася прэзентацыя гульні «'''Паўстанцы'''» (vk.com/paustanci), якую ў беларусаарыентаваных СМІ часта называюць першай беларускай настольнай гульнёй. Распрацавалі гульню гродзенскі настаўнік рэжысуры абрадаў і свят Антось Янкоўскі (Антон Янковский) і дызайнер Настасся Лукашова (Анастасия Лукашова). Гульня вельмі падобная на папулярную «Мафію», а ўдзельнікі гуляюць за рэальную гістарычную асобу, звязаную з паўстаннем 1863 года (можна гуляць як за паўстанцаў, так і за царскі бок: за Кастуся Каліноўскага, Віктара Урублеўскага, цара Аляксандра II, Міхаіла Мураўёва і г.д.) або за простых беларусаў, якія, у залежнасці ад напісанага на картках, падтрымліваюць той ці іншы бок. Гульнявыя карткі стылізаваны пад старонкі тагачасных газет, што яшчэ больш уключае гульца ў гістарычную атмасферу. === 2014 год === ==== 1514<ref name=":0" /> ==== У 2014 выйшла гульня «'''1514'''» (на сайце распрацоўшчыка 1514.by яна называецца «Эпічная настольная гульня»), прымеркаваная да 500-годдзя Аршанскай бітвы. Гульнявое поле ўяўляе сабой карту мясцовасці вакол ракі Крапіўна, на якой 8 верасня 1514 года адбылася бітва. Удзельнікі гуляюць або за літвінскае, або за маскоўскае войска, пры гэтым выкарыстоўваюцца фігуркі пяхоты, кавалерыі і артылерыі. З дапамогай кубіка вызначаецца далёкасць руху войск, а таксама вынік бою паміж удзельнікамі. Мэта гульні — прывесці сваё войска ў лагер праціўніка, тады эпічная бітва лічыцца выйгранай. ==== Разам!<ref name=":0" /> ==== У 2014 выйшла гульня «'''Разам!'''», якую распрацавалі Павел і Вольга Бярэсневы ў якасці выпускнога праекта ў «Школе арт-менеджеров», якую праводзіла «Арт-Сядзіба». Гульня пабудавана на ўзор папулярнай гульні «Alias»: за хвіліны трэба растлумачыць як мага больш паняткаў, надрукаваных на картцы. Пры гэтым усе словы для тлумачэння дадзены на беларускай мове. Частка заданняў адрозніваецца: напрыклад, трэба апісваць вядомых беларускіх дзеячаў (ад Францыска Скарыны да Аляксандра Саладухі); частку слоў гульцы павінны правільна перакласці з беларускай мовы на рускую. На ўпакоўцы гульні напісана: «''Скарына і яшчэ 200 крутых перцаў! Жырандоля, зэдлік і яшчэ 1900 родных словаў!''». ==== Galaxy Scouts («Космические разведчики»)<ref name=":0" /> ==== === 2015 год === ==== Гаспадар цмокаў (Хозяин драконов)<ref name=":0" /> ==== ==== Казачнік<ref name=":0" /> ==== ==== Мракоборцы (Цемраборцы)<ref name=":0" /> ==== У 2015 выдавецтва «Сквирл» выпусціла настольную калекцыйную картачную гульню «'''[[Цемраборцы (настольная гульня)|Мракоборцы]]'''» (якая таксама пазіцыянуецца яе стваральнікамі як стратэгічная картачная гульня) у сэтынгу славянскай міфалогіі. ==== Яшчарка<ref name=":0" /> ==== === 2016 год === ==== Мова<ref name=":0" /> ==== === 2017 год === ==== '''Палескія археолагі'''<ref>{{Cite web|lang=by|url=http://arxeolagi.by/|title=Палескiя археолагi – Навіны пра настольную гульню "Палескія археолагі"|website=arxeolagi.by|access-date=2026-05-22}}</ref> <ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://boardgameby.wordpress.com/2017/04/11/paleskiya-arheolagi/|title=«Палескiя археолагi» — найди новую беларускую игру!|website=Frogged Dice - блог о настольных играх|date=2017-04-11|access-date=2026-05-22}}</ref> ==== У 2017 выйшла гульня «'''Палескія археолагі'''», паводле сюжэту якой Акадэмія навук адпраўляе вас у экспедыцыю на беларускае Палессе займацца археалагічнымі раскопкамі. Гульня адрозніваецца шырокай варыятыўнасцю сюжэту, сакавітай беларускай мовай і нацыянальным гумарам, займальным гульнявым працэсам. Патрабуецца разлічваць хады наперад, калі выбіраеш картку вечара або вырашаеш, які інструмент набыць. Як адзначае аўтар ідэі Юлія Бажок, пры дапамозе карысных парадаў археолагаў і гісторыкаў захавана гістарычная дакладнасць знаходак гульні. === 2023 год === ==== Тутэйшыя ==== ==== Шляхта ==== == Гл. таксама == * [[Board Game Arena]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Настольныя гульні| ]] h4frdlwv5oljx24utg855fis9dzxf1u 0 58408 5144577 5133040 2026-05-21T18:35:32Z Hjalmar 48746 5144577 wikitext text/x-wiki {{Партыя}} '''Беларуская нацыянал-сацыялістычная партыя''' (БНСП) — арганізацыя беларускіх [[Нацыянал-сацыялізм|нацыянал-сацыялістаў]] у [[Заходняя Беларусь|Заходняй Беларусі]], якая дзейнічала ў 1933—1939 гадах пад кіраўніцтвам [[Фабіян Акінчыц|Фабіяна Акінчыца]]. Друкаваны орган — часопіс «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]». == Гісторыя == Пачала стварацца ў 1933 годзе ў [[Вільнюс|Вільні]] ([[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польская Рэспубліка]]) паводле ініцыятывы нацыяналістычна настроеных беларускіх дзеячаў. Лідарам партыі быў абраны [[Фабіян Акінчыц]], у кіраўніцтва партыі таксама ўваходзілі [[Уладзіслаў Казлоўскі|Уладзіслаў Калоўскі]], [[Альбін Мацвеевіч Стаповіч|Альбін Стаповіч]], [[Павел Арцішэўскі]], [[Лявон Іванавіч Дубейкаўскі|Лявон Дубейкаўскі]], [[Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч|Кастусь Юхневіч]], [[Алёйзы Пецюкевіч]], [[Антон Сапко]]. З восені 1933 года Фабіян Акінчыц разам з Уладзіславам Казлоўскім пачалі выданне часопіса «[[Новы шлях (1933)|Новы шлях]]», органа БНСП, дзе шмат увагі аддавалі абгрунтаванню і апраўданню ідэалогіі нацыянал-сацыялізму. Наклад часопіса не перавышаў 500 асобнікаў{{Sfn|Туронак Ю.|2003}}. На старонках газеты БНСП пісалася, што [[беларускі нацыяналізм]] патрэбны як супраціўленне палітыцы [[Паланізацыя|паланізацыі]] і [[Русіфікацыя|русіфікацыі]]. [[Сацыялізм|Сацыялістычныя]] погляды вынікалі з крытыкі [[марксізм]]у, гаспадаркі і палітыкі ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]]. Аўтары крытыкавалі марксізм, ставячы яму ў віну ідэю дыктатуры пралетарыяту, не прыдатную ў пераважна аграрным беларускім грамадстве. Найперш беларускі нацыянал-сацыялізм зводзіўся да змагання за незалежнасць і паляпшэння жыцця, за дабрабыт усяго беларускага народу. Найбольш шкодным для беларусаў лічыўся [[інтэрнацыяналізм]]. [[Яўрэі|Жыдоў]] лічылі галоўнымі вінаватымі ў эканамічным заняпадзе беларусаў, палякі вінаваціліся ў паланізацыі, а рускія — у русіфікацыі беларускага народу. Узорам для беларускіх нацыянал-сацыялістаў быў адпаведны нямецкі рух{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. У траўні 1935 года беларускія нацыянал-сацыялісты Фабіян Акінчыц, Уладзіслаў Казлоўскі і Павел Арцішэўскі для папулярызацыі ідэй БНСП увайшлі ў склад [[Беларускі нацыянальны камітэт (Вільня)|Беларускага нацыянальнага камітэта]]. БНСП займала выразныя антысавецкія і антыкамуністычныя пазіцыі, не прымала ідэі кансалідацыі заходнебеларускага руху. У праграме 1936 яе лідары дэкларавалі замену [[капіталізм|капіталістычнага ладу]] [[сацыялізм|сацыялістычным]]. Падкрэслівалася, што «палітычным ідэалам ёсць незалежная і аб’яднаная беларуская дзяржава ў яе этнічных межах». Актывісты хацелі ў хуткім часе склікаць з’езд. Для пашырэння ідэй члены БНСП чыталі лекцыі ў [[Беларускі студэнцкі саюз|Беларускім студэнцкім саюзе]]{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. [[Файл:Siabry centraĺnaha kamitetu BNSP. Сябры цэнтральнага камітэта БНСП.jpg|міні|350пкс|Сябры цэнтральнага камітэта БНСП. Злева направа: [[Антон Сапко]], [[Уладзіслаў Казлоўскі|Ул. Казлоўскі]], [[Фабіян Акінчыц|Ф. Акінчыц]], [[Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч|К. Юхневіч]], [[Алёйзы Язэпавіч Пецюкевіч|Алёйзы Пецюкевіч]]]] 8 снежня 1936 года ў БНСП увайшла група Беларускіх незалежных радыкалаў на чале з [[Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч|Канстанцінам Юхневічам]]{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. Польскія ўлады, занепакоеныя кантактамі Акінчыца з Замежным бюро [[Нацыянал-сацыялістычная нямецкая рабочая партыя|Нямецкай нацыянал-сацыялістычнай рабочай партыі]] (NSDAP — ННСРП) у 1936 годзе адмовілі ў правядзенні з’езда{{Sfn|Туронак Ю.|2003}}. У траўні і чэрвені 1937 года ў асобных паветах прайшлі канферэнцыі сяброў і прыхільнікаў БНСП. На іх абмяркоўваліся пытанні ўтварэння ЦК і статута партыі. У выніку нарад быў абраны ЦК БНСП у складзе: [[Фабіян Акінчыц]], [[Уладзіслаў Казлоўскі]], [[Канстанцін Аляксандравіч Юхневіч|Канстанцін Юхневіч]], [[Алёйзы Язэпавіч Пецюкевіч|Алёйзы Пецюкевіч]] і [[Антон Сапко]]. Фабіян Акінчыц заняў пасаду старшыні, Уладзіслаў Казлоўскі — сакратар, Канстанцін Юхневіч — скарбнік{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. 18 кастрычніка 1937 года ЦК БНСП атрымаў ад [[Віленскае ваяводства (1926—1939)|віленскага ваяводы]] Людвіга Бацянскага распараджэнне аб забароне дзейнасці на тэрыторыі пагранічнай паласы (30 км ад дзяржаўнай граніцы), такія ж забароны выдадзеныя і іншымі ваяводствамі: [[Палескае ваяводства|Палескім]] (29 верасня), [[Беластоцкае ваяводства (1919—1939)|Беластоцкім]] (30 верасня), [[Навагрудскае ваяводства (Польшча)|Навагрудскім]] (11 кастрычніка). 7 лістапада 1937 года ЦК БНСП пастанавіў перанесці сядзібу і рэдакцыі «Новага Шляху» ў [[Ліда|Ліду]] на вуліцу Ціхую, 4. Забарона дзейнасці ў Вільні моцна абмежавала дзейнасць партыі, звёўшы яе да правінцыйнага ўзроўню{{Sfn|Глагоўская Л.|2006}}. У канцы 1937 года Фабіян Акінчыц вярнуўся на сваю гаспадарку [[Акінчыцы]] пад [[Стоўбцы|Стоўбцамі]]. Увесну 1939 года Акінчыц выязджае ў [[Берлін]], дзе сярод іншага рыхтуецца да сумеснай з прадстаўнікамі ННСРП канферэнцыі беларускіх нацыянал-сацыялістаў. Канферэнцыя адбылася ў першай палове чэрвеня 1939 года ў [[Вольны горад Данцыг|Данцыгу]]. Паводле данясенняў польскай выведкі і паведамленняў прэсы, разглядалася гатоўнасць беларускіх нацыянал-сацыялістаў аказаць падтрымку нямецкім ваенныя дзеянням у Польшчы наўзамен падтрымцы немцамі беларускіх незалежніцкіх памкненняў. Практычных вынікаў канферэнцыя не мела, а пасля падпісання ў 1939 годзе [[Пакт Молатава — Рыбентропа|нямецка-савецкага пакта]] нямецкія ўлады забаранілі эмігрантам у Германіі праяўляць варожы настрой да [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]{{Sfn|Туронак Ю.|2003}}. З пачаткам [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] аднаўленне партыі не было магчымым праз забарону дзейнасці ў Германіі і на акупаваных ёй тэрыторыях любых, акрамя ННСРП, палітычных партый{{Sfn|Туронак Ю.|2003}}. Беларускія нацыянал-сацыялісты працягнулі дзейнічаць асобна. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{артыкул|аўтар= Глагоўская Л.|загаловак= Беларускі нацыянал-сацыялізм і асяродзьдзе «Новага шляху»|арыгінал= |спасылка= https://nashaziamlia.org/2006/07/09/186/|аўтар выдання= |выданне= |тып= |месца= |выдавецтва= |год= 2006|выпуск= |том= |нумар= |старонкі= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Глагоўская Л.|archiveurl= |archivedate=}} * Ладысеў, У. Ф. Беларуская нацыянал-сацыялістычная партыя. Праграма Беларускай нацыянал-сацыялістычнай партыі / У. Ф. Ладысеў // Палітычныя партыі Беларусі: Дапаможнік для вывучаючых гісторыю Беларусі. — Мн.: «Згода», 1994. — 262 с. — (Гістарычныя сшыткі. Сш. 2). — С. 9 — 18. * {{артыкул|аўтар= [[Юры Туронак|Туронак Ю]].|загаловак= Фабіян Акінчыц — правадыр беларускіх нацыянал–сацыялістаў|арыгінал= |спасылка= http://www.belhistory.eu/yury-turonak-fabiyan-akinchyc%C2%A0-pravadyr-belaruskix-nacyyanal%E2%80%93sacyyalista%D1%9E/|аўтар выдання= |выданне= [[Беларускі гістарычны агляд (часопіс)|Беларускі Гістарычны Агляд]]|тып= часопіс|месца= |выдавецтва= |год= 2003|выпуск= |том= 10 Сш. 1—2|нумар= |старонкі= 143—162|isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |мова= |ref= Туронак Ю.|archiveurl= |archivedate=}} * [http://www.belhistory.eu/yury-turonak-dzejnasc-grupy-fabiyana-akinchyca-1939%E2%80%931943/ Туронак, Ю. Дзейнасць групы Фабіяна Акінчыца (1939—1943) / Юры Туронак // Беларускі гістарычны агляд. — 2007. — Т. 14. — Сш. 1 — 2. — С. 81 — 96.] == Спасылкі == * {{belarusenc|slovnik/548|Беларуская нацыянал-сацыялістычная партыя}} {{Фашызм (тэмы)}} [[Катэгорыя:Палітычныя арганізацыі беларускай гісторыі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі Заходняй Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускі нацыяналізм]] hsyy0heelj2qgr9lrxl9i309wi3il2b 0 65578 5144789 5144237 2026-05-22T09:30:26Z M.L.Bot 261 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-30487-53|~2026-30487-53]]) і адноўлена версія 4482283, зробленая Τάρας στον Παρνασσό: такі варыянт дае артыкул у БЭ 5144789 wikitext text/x-wiki {{Адміністрацыйная адзінка}} {{значэнні|Нью-Гэмпшыр (значэнні)}} '''Нью-Гэмпшыр''', таксама '''Нью-Хэмпшыр'''<ref>арт. '''Нью-Гэмпшыр''' — {{Крыніцы/БелЭн|11}}</ref> ({{lang-en|New Hampshire}}) — [[штаты ЗША|штат]] на паўночным усходзе [[ЗША]], у рэгіёне [[Новая Англія]]. Плошча 24 тыс.км². Насельніцтва 1.315.000 (2007). Неафіцыйная назва — «Гранітны штат». Сталіца штата — [[Конкард (Нью-Гэмпшыр)|горад Конкард]]. Найбуйнейшыя гарады — [[Манчэстэр (Нью-Гэмпшыр)|Манчэстэр]], [[Нашуа (Нью-Гэмпшыр)|Нашуа]]. Першы штат у краіне, які абвясціў незалежнасць ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]. Большая частка штата занята адгор’ямі [[Апалачы|Апалачаў]] (масіў [[Уайт-Маўнтынс (Нью-Гэмпшыр)|Уайт-Маўнтынс]], вышыня да 1916 м — гара [[Вашынгтон (гара, Нью-Гэмпшыр)|Вашынгтон]]), на паўднёвым усходзе штата — берагавая нізіна. Клімат умераны, марскі. [[Тэмпература паветра]] ад −5 °C у студзені да 22 °C у ліпені. [[Ападкі|Ападкаў]] каля 800—1000 мм за год. Галоўныя рэкі [[Канектыкут (рака)|Канектыкут]] і [[Мерымак (рака)|Мерымак]]. Возера [[Уініпесокі]]. Большая частка тэрыторыі штата пад лесам (хвоя, хемлак, дуб, бяроза). == Эканоміка == Прамысловасць: машынабудаўнічая (электратэхнічная, электронная, вытворчасць прамысловага абсталявання), гарбарна-абутковая, тэктыльная, дрэваапрацоўчая, цэлюлозна-папяровая. Лесанарыхтоўкі. Здабыча будаўнічых матэрыялаў (граніт і інш.). У сельскай гаспадарцы дамінуюць малочная жывёлагадоўля, птушкагадоўля, цяплічныя гаспадаркі, якія спецыялізуюцца на журавінах, чарніцах. Адзіны акіянічны порт — [[Портсмут (Нью-Гэмпшыр)|Портсмут]]. Значная частка насельніцтва (да 15%) занята ў сферы паслуг і турызму. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|11}} {{Новая Англія}} {{Адміністрацыйныя адзінкі ЗША}} {{DEFAULTSORT:Нью-Гэмпшыр}} [[Катэгорыя:Штаты ЗША]] [[Катэгорыя:Нью-Гэмпшыр| ]] {{вонкавыя спасылкі}} 7r5ojua30uun7m2jitgw2906swgptmq 0 66574 5144746 4833198 2026-05-22T08:22:52Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ +1 5144746 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Рышар}} {{Кінематаграфіст}} '''П’ер Рышар Морыс Шарль Леапольд Дэфе''' ({{lang-fr|Pierre Richard Maurice Charles Léopold Defays}}; [[16 жніўня]] [[1934]], [[Валансьен]], [[Нор (дэпартамент)|дэпартамент Нор]]) — [[Францыя|французскі]] кінаакцёр-комік і рэжысёр. == Біяграфія == Нарадзіўся 16 жніўня 1934 года ў сям'і тэкстыльнага прамыслоўца. Выхоўваўся ў сям'і свайго дзеда, нашчадка старадаўняга арыстакратычнага роду, які жыў на поўначы Францыі. Па дасягненні паўналецця П'ер Рышар з'ехаў у [[Парыж]] паступаць на драматычныя курсы, супраць чаго выступаў яго дзед. Гэта паслужыла падставай для разрыву будучага акцёра з сям'ёй. У 2001 годзе гастраліраваў на [[Беларусь|Беларусі]]. == Акцёр == Паступіў на знакамітыя драматычныя курсы [[Шарль Дзюлен|Шарля Дзюлена]], а затым праходзіў стажыроўку ў [[Жан Вілар|Жана Вілара]]. Аднак у тэатры яму не шанцавала; яму заўсёды давалі ролі другога плану. Яму даводзілася падзарабляць выступамі на падмостках кафэ-тэатраў, радавых [[кабарэ]] і прэстыжных мюзiк-холаў. Рышар добра танцаваў. У 1967 годзе яго запрасіў рэжысёр [[Іў Рабер]] для здымак у фільме «Блажэнны Аляксандр». Пазней Рышар зняўся ў яго ў вядомых фільмах пра прыгоды высокага бландына. У 1976 годзе П’ер Рышар зняўся ў фільме «[[Забаўка (фільм, 1976)|Забаўка]]» рэжысёра [[Франсіс Вебер|Франсіса Вебера]]. == Фільмаграфія == {{УФільмеВерх}} {{УФільме|1958|[[Манпарнас, 19]]|Montparnasse 19|студэнт мастацкай школы (не згаданы ў тытрах)}} {{УФільме|1967|[[Ідыёт у Парыжы]]|Un idiot à Paris|паліцэйскі (эпізод)}} {{УФільме|1972|[[Высокі бландзін у чорным чаравіку]]|Le Grand Blond avec une chaussure noire|Франсуа Перэн}} {{УФільме|1974|[[Вяртанне высокага бландзіна]]|Le Retour du grand blond|Франсуа Перэн}} {{УФільме|1976|[[Забаўка (фільм, 1976)|Забаўка]]|Le Jouet|Франсуа Перэн}} {{УФільме|1978|[[Уцёкі (фільм, 1978)|Уцёкі]]|La Carapate|Жан-Філіп Дзюрок}} {{УФільме|1978|[[Я сарамлівы, але я лячуся]]|Je Suis Timide Mais Je Me Soigne|П’ер Рэно}} {{УФільме|1980|[[Удар парасона]]|Le Coup Du Parapluie|Грэгуар Леконт}} {{УФільме|1986|[[Уцекачы (фільм, 1986)|Уцекачы]]|Les Fugitifs|Франсуа Піньён}} {{УФільме|1988|[[Налева ад ліфта]]|À gauche en sortant de l'ascenseur|Ян Дзюкудро, мастак}} {{УФільме|2023|[[Жанна Дзюбары (фільм)|Жанна Дзюбары]]|Jeanne du Barry|герцаг Рышэльё}} {{УФільмеНіз}} {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Рышар}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Францыі]] eph2zcjc56jrnm1ia4fo2b4uqsqcisa 0 72243 5144648 5108739 2026-05-21T22:59:14Z Pabojnia 135280 /* Вынішчэнне яўрэяў */ афармленне 5144648 wikitext text/x-wiki {{Картка эпідэміі |хвароба = [[Бубонная чума|Бубонная]] і {{нп5|лёгачная чума||ru|Лёгочная чума}} |узбуджальнік = [[Чумная палачка]] |месца = [[Еўразія]], [[Паўночная Афрыка]] |месца пачатку = [[Цянь-Шань]]<ref name="nature-comment">{{cite web |author= |author-link= |coauthors= |url=https://www.nature.com/articles/d41586-022-01673-4 |title=Ancient DNA traces origin of Black Death |subtitle= |lang=en |format= |website= |publisher={{нп5|Nature||ru}} |date=2022-06-15 |description= |quote=Tian Shan makes sense as an epicentre for the Black Death, says Slavin. The region is on the ancient Silk Road trade route, and the Kyrgyzstan graves were found to contain pearls from the Indian Ocean, corals from the Mediterranean and foreign coins, suggesting that faraway goods passed through the area. “We can hypothesize that trade, both long distance and regional, must have played an important role in spreading the pathogen westward,” Slavin said. |doi= |access-date=2022-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617232225/https://www.nature.com/articles/d41586-022-01673-4 |archive-date=2022-06-17 |url-status=live }}</ref> або пустыня [[Гобі]] |дата заканчэння = [[1353]] }} '''Чо́рная смерць''' або '''Чо́рны мор''' (ад {{lang-la|atra mors}}) — другая ў гісторыі [[пандэміі чумы|пандэмія]] [[Чума|чумы]], пік якой прыпаў на 1346—1353 гады, а паўторныя ўспышкі працягваліся аж да XIX стагоддзя. Ахвярамі хваробы сталі дзясяткі мільёнаў людзей: паводле розных ацэнак, ад хваробы загінула ад 30 % да 60 % насельніцтва [[Еўропа|Еўропы]]{{Пераход|#Дэмаграфія эпідэміі}}. З вялікай імавернасцю, пандэмія пачалася ў [[Цэнтральная Азія|Цэнтральнай]] або [[Усходняя Азія|Усходняй Азіі]]<ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2019/11/23/asia/plague-china-history-intl-hnk-scli/index.html|title=Black Death in China: A history of plagues, from ancient times to now|last=Hollingsworth|first=Julia|date=|website=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20200306011659/https://edition.cnn.com/2019/11/23/asia/plague-china-history-intl-hnk-scli/index.html|archive-date=2020-03-06|access-date=2020-03-24|url-status=live}}</ref>{{sfn|Bramanti et al.|2016|pp=1—26}}<ref>{{Cite news|last=Wade|first=Nicholas|url=https://www.nytimes.com/2010/11/01/health/01plague.html|title=Europe's Plagues Came From China, Study Finds|date=2010-10-31|work=The New York Times|language=en|issn=0362-4331|archive-url=https://web.archive.org/web/20101104083917/http://www.nytimes.com/2010/11/01/health/01plague.html|archive-date=2010-11-04|url-status=live|accessdate=2020-07-27}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/event/Black-Death|title=Black Death {{!}} Causes, Facts, and Consequences|website=Encyclopædia Britannica|language=en|access-date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190709135155/https://www.britannica.com/event/Black-Death|archive-date=2019-07-09|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C00E7D8133FF932A35752C1A9669D8B63|title=Black Death's Origins Traced to China|last=Wade|first=Nicholas|website=query.nytimes.com|language=en|access-date=2020-03-01|archive-date=2020-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301232719/https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C00E7D8133FF932A35752C1A9669D8B63|url-status=live}}</ref>. Так, у 1338—1339 гадах непадалёк ад возера [[Ісык-Куль]] на тэрыторыі сучаснага [[Кыргызстан]]а адбыўся ўсплёск смерцяў ад Чорнай смерці<ref name="nature2022">{{Cite journal |last=Spyrou |first=Maria A. |last2=Musralina |first2=Lyazzat |last3=Gnecchi Ruscone |first3=Guido A. |last4=Kocher |first4=Arthur |last5=Borbone |first5=Pier-Giorgio |last6=Khartanovich |first6=Valeri I. |last7=Buzhilova |first7=Alexandra |last8=Djansugurova |first8=Leyla |last9=Bos |first9=Kirsten I. |last10=Kühnert |first10=Denise |last11=Haak |first11=Wolfgang |date=2022-06-15 |title=The source of the Black Death in fourteenth-century central Eurasia |url=https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3 |journal={{нп5|Nature||ru}} |language=en |pages=1–7 |doi=10.1038/s41586-022-04800-3 |issn=1476-4687 |access-date=2022-06-17 |archive-date=2022-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615163008/https://www.nature.com/articles/s41586-022-04800-3 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=2022-06-15 |title=800-year-old graves pinpoint where the Black Death began |url=https://www.science.org/content/article/800-year-old-graves-pinpoint-where-black-death-began |access-date=2022-06-17 |website=[[Science]] |language=en |archive-date=2022-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220616212358/https://www.science.org/content/article/800-year-old-graves-pinpoint-where-black-death-began |url-status=live }}</ref>. У Еўропу, з вялікай імавернасцю, чума прыйшла з паўночнага ўзбярэжжа [[Каспійскае мора|Каспійскага мора]], адкуль хвароба распаўсюдзілася на большую частку [[Еўразія|Еўразіі]] і [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]]{{sfn|Benedictow|2004|pp=50—51}}. Таксама хвароба магла стаць прычынай масавых выміранняў афрыканскіх цывілізацый ніжэй за [[Сахара|Сахару]]{{Пераход|#Распаўсюд эпідэміі на поўдзень Афрыкі}}. Інфекцыйным агентам была чумная палачка ''[[Yersinia pestis]]'', што пацвердзілі генетычныя даследаванні астанкаў ахвяр пандэміі<ref name="Drancourt">{{артыкул|аўтар= Drancourt M. et al.|загаловак= Detection of 400-year-old ''Yersinia pestis'' DNA in human dental pulp: An approach to the diagnosis of ancient septicemia|выданне= [[Proceedings of the National Academy of Sciences]]|год= 1998|том= 95|нумар= 21|старонкі= 12637—12640|спасылка= http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/95/21/12637|мова= en|выдавецтва= [[Нацыянальная акадэмія навук ЗША|National Academy of Sciences]]|archivedate= 2007-02-21|archiveurl= https://web.archive.org/web/20070221162639/http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/95/21/12637}}</ref>; аднак некаторыя даследчыкі вылучаюць альтэрнатыўныя тэорыі пра прыроду чорнай смерці{{Пераход|#Альтэрнатыўныя тэорыі}}. Неэфектыўнасць {{нп5|Сярэдневяковая медыцына|сярэдневяковай медыцыны|en|Medieval medicine of Western Europe}} і рэлігійных інстытутаў у барацьбе з чумой спрыялі адраджэнню [[Язычніцтва|язычніцкіх]] культаў і {{нп5|забабоны|забабонаў|en|Superstition}}, пераследу патэнцыйных «атрутнікаў» і «распаўсюджвальнікаў чумнога яду», а таксама ўсплёску {{Нп5|рэлігійны фанатызм|рэлігійнага фанатызму|ru|Религиозный фанатизм}} і {{Нп5|рэлігійная нецярпімасць|рэлігійнай нецярпімасці|ru|Религиозная нетерпимость}}{{Пераход|#Сацыяльная абстаноўка}}. Чорная смерць пакінула каласальны след у гісторыі Еўропы, наклаўшы адбітак на эканоміку, псіхалогію, культуру і нават {{Нп5|Генетычная гісторыя Еўропы|генетычны склад насельніцтва|4=Genetic history of Europe}}{{Пераход|#Наступствы}}. == Назвы == Большасць еўрапейскіх сучаснікаў апісвалі хваробу словам ''pestilentia'' ({{Tr-la|эпідэмія}}) і яго вытворнымі, часам у спалучэнні з эпітэтам «вялікая»; у некаторых мовах выкарыстоўваліся выразы «вялікая» або «раптоўная смерць»<ref name=":1">{{Кніга|аўтар=Byrne, Joseph Patrick|год=2012|isbn=9781598842531|выдавецтва=ABC-CLIO|загаловак=Encyclopedia of the Black Death|спасылка=https://books.google.ru/books?id=5KtDfvlSrDAC&pg=PA52|адказны=|выданне=|месца=|isbn2=|мова=en|частка=Black Death, Plague and Pestilence (Terms)|старонкі=52}}</ref>. У [[Старажытнаруская мова|рускіх]] летапісах [[Бубонная чума|бубонную]] форму захворвання называюць «морам жалязою», а {{Не перакладзена 5|Лёгачная чума|лёгачную|4=Pneumonic plague}} — «морам каркотаю». Выраз «чорная смерць» ({{Lang-la|atra mors}}) першапачаткова выкарыстоўваўся ў пераносным значэнні і не быў звязаны з сімптомамі чумы{{Sfn|Benedictow|2004|p=3}}<ref name=":1" /><ref name=":2" />. Упершыню чумная эпідэмія апісваецца так у трагедыі [[Сенека|Сенекі]] «{{Не перакладзена 5|Эдып (Сенека)|Эдып|ru|Эдип (Сенека)}}»<ref>''Сенека''. Эдып. — Ст. 164.</ref>{{efn|У перакладзе з рускай версіі: «Воды Стыкса зліліся з сідонскай струёю Сквапна адкрыты ''чорнай смерці'' зеў, І шырока распасцёрліся яе крылы»}}. Датычна эпідэміі XIV стагоддзя выраз «чорная смерць» ({{Lang-la|mors nigra}}) упершыню сустракаецца ў апублікаваным у 1350 годзе вершы парыжскага астролага Сімона Кавінскага<ref name=":1" /><ref>{{Кніга|загаловак=Simonis de Covino, Leodiensis, libellus de judicio Solis in convivio Saturni|спасылка=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10721178d}}</ref>. Венецыянскі паэт Джакомо Руфіні, апісваючы ўспышку чумы 1556 года, называе яе «чорнай хваробай, пачварай цемры» ({{lang-la|atra lues, Monstra nigrantis}})<ref>{{Кніга|аўтар=Cohn, Samuel K.|год=2010|isbn=9780191615887|выдавецтва=[[Oxford University Press]]|загаловак=Cultures of Plague: Medical Thinking at the End of the Renaissance|спасылка=https://books.google.ru/books?id=t5Qt99EfSVAC&pg=PA146|старонкі=146|мова=en}}</ref>. Кардынал {{Нп5|Фрэнсіс Эйдэн Гаске|Фрэнсіс Гаске|4=Francis Aidan Gasquet}} ў 1908 годзе выказаў здагадку, што назва «чорная смерць» замацавалася за эпідэміяй XIV стагоддзя з падачы нідэрландскага гісторыка {{Не перакладзена 5|Іаган Понтан|Іагана Понтана||Johannes Isacius Pontanus}}, які сцвярджаў у 1631 годзе, што яе «з-за сімптомаў называлі ''atra mors''»<ref name=":2">{{Артыкул|аўтар=d'Irsay, Stephen|год=1926|doi=10.1086/358397|issn=0021-1753|спасылка=https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/358397|том=8|мова=en|месяц=5|нумар=2|archivedate=2020-07-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200729101405/https://www.journals.uchicago.edu/doi/10.1086/358397}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Johannes Isacius Pontanus|год=1631|загаловак=Rerum Danicarum historia|спасылка=https://books.google.ru/books?id=GBhjAAAAcAAJ&pg=PA476#q=atram%20mortem|мова=la}}</ref><ref>{{Кніга|аўтар=Gasquet, Francis Aidan|год=1908|выдавецтва=G. Bell|загаловак=The Black Death of 1348 and 1349|спасылка=https://archive.org/details/blackdeathand00gasqgoog/page/n37|pages=7}}</ref>. Аднак шырокае распаўсюджанне гэта назва атрымала толькі ў XIX стагоддзі, бо яно выкарыстоўвалася ў папулярных падручніках гісторыі пад аўтарствам {{Не перакладзена 5|Элізабэт Пенроўз|||Mrs Markham}}, а таксама ў манаграфіі нямецкага доктара {{Не перакладзена 5|Юстус Гекер|Юстуса Гекера|de|Justus Hecker}} «Der schwarze Tod im vierzehnten Jahrhundert» ({{Tr-de|Чорная смерць у XIV стагоддзі}}), які са спасылкай на Понтана тлумачыў яго паходжанне пачарненнем скуры<ref>{{Кніга|аўтар=Hecker, Justus Friedrich Carl|год=1832|старонак=120|выдавецтва=Herbig|загаловак=Der schwarze Tod im vierzehnten Jahrhundert: nach den Quellen für Aerzte und gebildete Nichtärzte|спасылка=https://books.google.ru/books?id=LhoqAAAAYAAJ&pg=PA2}}</ref>{{sfn|Herlihy|1997|p=41}}<ref>{{Кніга|аўтар=Byrne, Joseph Patrick|год=2004|isbn=9780313324925|выдавецтва=Greenwood Press|загаловак=The Black Death|спасылка=https://books.google.ru/books?id=yw3HmjRvVQMC&pg=PA1}}</ref>. Назву «Чорная смерць» узводзяць і да таго, што трупы памерлых у эпідэміі 1346—1351 гадоў хутка чарнелі і выглядалі як бы «абвугленымі», што наганяла страх на сучаснікаў{{sfn|Супотницкие|2006|p=105}}. == Прычыны распаўсюджвання чумы і высокай смяротнасці == === Кліматычны фактар === [[XIV стагоддзе]] было часам [[Малы ледавіковы перыяд|глабальнага пахаладання]], якое змяніла цёплы і вільготны [[Сярэдневяковы цёплы перыяд|малы кліматычны оптымум]] VIII—XIII стагоддзяў. Асабліва рэзкім было змяненне клімату ў [[Еўразія|Еўразіі]]. Прычыны, якія выклікалі гэтую з’яву, дакладна не ўстаноўленыя дагэтуль, аднак часцей за ўсё сярод іх называюць паніжаную [[Сонечная актыўнасць|сонечную актыўнасць]], якая, як мяркуецца, дасягнула мінімуму ў канцы XVII стагоддзя, а таксама складаныя ўзаемадзеянні паміж атмасфернай цыркуляцыяй і [[Гальфстрым]]ам у [[Атлантычны акіян|Паўночнай Атлантыцы]]<ref>{{cite web|url=http://www.eh-resources.org/timeline/timeline_lia.html|title=The Little Ice Age, ca. 1300—1870|publisher=Environmental History Resources|date=2010-10-01|accessdate=2012-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150208141137/http://www.eh-resources.org/timeline/timeline_lia.html|archivedate=2015-02-08|url-status=dead}}</ref>. Як і {{Не перакладзена 5|Юстыніянава чума|юстыніянавай чуме|pl|Dżuma Justyniana}} васьмю стагоддзямі раней, Чорнай смерці папярэднічалі шматлікія катаклізмы. Дакументы і хронікі таго часу данеслі звесткі пра згубную засуху і далейшы голад у Цэнтральным [[Кітай|Кітаі]], нашэсце саранчы ў правінцыі [[Хэнань]], а затым ураганы і праліўныя дажджы, якія накрылі ў 1333 годзе {{Нп5|Ханбалык|3=ru}} (цяпер [[Пекін]]). Усё гэта, на думку вучоных, прывяло да шырокамаштабнай міграцыі дробных грызуноў (мышы, пацукі і іншыя) бліжэй да месцаў пражывання людзей, а таксама да іх вялікай шчыльнасці, што ў выніку і стала прычынай распаўсюджвання эпідэміі<ref name="Hecker">{{кніга |аўтар = Hecker J. F. C. |загаловак = The Black Death and The Dancing Mania |спасылка = http://www.gutenberg.org/files/1739/1739-h/1739-h.htm#startoftext |выдавецтва = New York |год = 1888 |archive-date = 2012-06-07 |archive-url = https://web.archive.org/web/20120607222004/http://www.gutenberg.org/files/1739/1739-h/1739-h.htm#startoftext }}</ref>. Клімат Еўропы стаў не толькі халодным, але і няўстойлівым; перыяды павышанай вільготнасці чаргаваліся з засухай, скараціўся [[вегетацыйны перыяд]] раслін. Калі 1300—1309 гады ў Еўропе былі цёплымі і празмерна засушлівымі, {{s|то ў 1312—1322 гады}} надвор’е стала халодным і вільготным, ліўневыя дажджы пачынаючы з 1314 года цалкам губілі ўраджай, што прывяло да [[Вялікі голад (1315—1317)|вялікага голаду 1315—1317 гадоў]]{{sfn|Супотницкие|2006|p=84}}{{sfn|Kelly|2005|p=62}}. Недахоп ежы ў Еўропе адчуваўся аж да 1325 года. Пастаяннае недаяданне, якое прыводзіла да агульнага аслаблення імуннай сістэмы, з непазбежнасцю вылілася ў эпідэміі, у Еўропе лютавала {{Не перакладзена 5|пелагра|3=ru|4=Пеллагра}} і [[ксерафтальмія]]{{sfn|Kelly|2005|p=62}}. === Сацыяльна-эканамічныя фактары === Акрамя экалагічных перадумоў, распаўсюджванню чумы спрыяў шэраг сацыяльна-эканамічных фактараў. Да эпідэмій і голаду дадаваліся ваенныя бедствы: у Францыі бушавала вайна, пазней названая [[Стагадовая вайна|Стагадовай]]. У [[Італія|Італіі]] працягвалі варагаваць паміж сабой [[гвельфы і гібеліны]], у [[Іспанія|Іспаніі]] ішлі ўнутраныя канфлікты і [[Грамадзянская вайна|грамадзянскія войны]], над часткай [[Усходняя Еўропа|Усходняй Еўропы]] ўстанавілася {{нп5|мангола-татарскае ярмо||ru|Монголо-татарское иго}}. {{Не перакладзена 5|Бяздомныя|Бадзяжніцтва|ru|Бездомные}}, [[беднасць]] і вялікая колькасць уцекачоў з разбураных вайной абласцей, перамяшчэнне вялізных армій і ажыўлены гандаль лічацца даследчыкамі важнымі фактарамі, якія спрыялі хуткаму распаўсюджванню пандэміі{{sfn|Kelly|2005|p=74}}. Неабходнай умовай падтрымання эпідэміі з’яўляецца дастаткова высокая [[шчыльнасць насельніцтва]]. У сціснутых з усіх бакоў крапаснымі сценамі гарадах, за якімі падчас аблог укрывалася таксама і насельніцтва прадмесцяў, шчыльнасць насельніцтва была значна большай за мінімум, неабходны для падтрымання эпідэміі. Скучанасць людзей, вымушаных часта туліцца ў адным пакоі або, у лепшым выпадку, у адным доме, пры поўным іх невуцтве ў адносінах да правіл {{Не перакладзена 5|Прафілактычная медыцына|прафілактыкі|ru|Профилактическая медицина}} захворванняў таксама выступіла значным фактарам развіцця пандэміі{{sfn|Kelly|2005|p=7}}. Павышэнне шчыльнасці насельніцтва стварае спрыяльныя ўмовы для многіх інфекцыйных хвароб. І сапраўды, у канцы XII стагоддзя пасля доўгай адсутнасці «прачнулася» [[натуральная воспа]] і дасягнула піка распаўсюджвання незадоўга да прыходу чумы. У той перыяд воспавыя эпідэміі ахапілі [[Ламбардыя|Ламбардыю]], [[Галандыя (графства)|Галандыю]], [[Францыя|Францыю]] і [[Германія|Германію]]. Да воспы дадалася [[Лепра|праказа]], распаўсюджванне якой прыняло настолькі катастрафічны размах, што царква была вымушана выдзяляць для хворых спецыяльныя прытулкі ({{Нп5|Лепразорый|лепразорыі|ru|Лепрозорий}}), якія атрымалі італьянскую назву ''lazaretti''{{sfn|Супотницкие|2006|p=85}}. Але нягледзячы на гэта, працягваўся рост насельніцтва, якое ў хуткім часе стала ахвярай чумы. Існаваў і лёгкі ў рэалізацыі [[механізм перадачы інфекцыі]]. Паразітаванне блох на чалавеку (прычым не толькі чумнай блыхі {{Не перакладзена 5|Xenopsylla cheopis}}, але і чалавечай блыхі {{Не перакладзена 5|Pulex irritans}}, якая таксама здольная перадаваць чуму), відаць, было таксама звычайнай з’явай<ref>{{кніга |аўтар = James Ronald Busvine |загаловак = Insects, Hygiene and History |выдавецтва = Athlone Press |год = 1976 |pages = 262 |спасылка = https://books.google.com.au/books/about/Insects_Hygiene_and_History.html?id=0KgcAQAAMAAJ&redir_esc=y }}</ref>. Сваю ролю, несумненна, адыграла і велізарная колькасць [[пацукі|пацукоў]] (дастатковая для ўтварэння [[Сінантропныя арганізмы|сінантропных]] ачагоў чумы), а таксама настолькі цесны кантакт з імі, што ў адным з «[[Чума ў еўрапейскім мастацтве#Чумныя творы|чумных твораў]]» таго часу (Lékařské knížky {{Не перакладзена 5|Крышціян з Прахатыц|Крышціяна з Прахатыц|cz|Křišťan z Prachatic}}) прыводзіцца спецыяльны рэцэпт на выпадак, «калі каму пацук твар шчыпне або змочыць»{{sfn|Мілан Даніэль|1990|с=117}}. Што датычыцца асабістай гігіены, сітуацыя ўскладнялася тым, што з часоў {{Не перакладзена 5|Ранняе Сярэдневякоўе|Ранняга Сярэдневякоўя|ru|Раннее Средневековье}}, асабліва ў манаскім асяроддзі, была распаўсюджана практыка, якая на лацінскай мове называлася alousia. Яна заключалася ў свядомай адмове ад жыццёвых задавальненняў і пакаранне грэшнага цела шляхам пазбаўлення яго самага неабходнага, часткай якога лічылася мыццё. На справе гэта азначала прыхільнасць да асабліва доўгага посту і малітвы, а таксама доўгатэрміновую, а часам і пажыццёвую адмову ад пагружэння ў ваду — хоць у часы [[Высокае Сярэдневякоўе|Высокага Сярэдневякоўя]] колькасць яе прыхільнікаў паступова пачала скарачацца<!-- {{sfn|Aushenberg|2005|p=61—72}} удакладніць-->. Згодна з тым жа поглядам, клопат пра цела лічыўся грахоўным, а празмерна частае мыццё і звязанае з ім сузіранне ўласнага голага цела — уводзіць у спакусу. [[Агнешка Рымская|Святая Агнешка]], паводле некаторых версій, за час свайго свядомага жыцця не мылася ніводнага разу{{sfn|Kelly|2005|p=17}}. Акрамя таго, санітарны стан гарадоў, па цяперашніх мерках, быў жудасным. Вузкія вуліцы былі захламлены смеццем, якое выкідвалі на маставую проста з дамоў. Калі яно пачынала перашкаджаць руху, кароль або мясцовы [[сеньёр]] загадваў яго прыбраць, чысціня падтрымлівалася некалькі дзён, пасля чаго ўсё пачыналася зноў<ref>{{кніга |аўтар = Favier J. |загаловак = Guerre de Cents Ans |месца = Paris |выдавецтва = Fayard |год = 1991 |pages = 158 |allpages = 678 |isbn = 2213008981 }}</ref>. == Зараджэнне эпідэміі == {{Некалькі выяў|image1=Central_Tian_Shan_mountains.jpg|image2=Gobi,_krajobraz_pustyni_(23).jpg|footer=[[Цянь-Шань]] і [[Гобі]] — два найбольш імаверныя месцы зараджэння чумы.|width2=277|width1=250}} Існуюць розныя меркаванні наконт таго, дзе быў ачаг, які выклікаў эпідэмію. Даследчык Філіп Славін выказаў здагадку, што хвароба ўзнікла ў [[Цянь-Шань|Цянь-Шані]]<ref name="nature-comment"/>. Напрыклад, Крыстафер Этвуд згадвае гіпотэзу Макніла, згодна з якой штуршок эпідэміі далі манголы, заваяваўшы [[Юньнань]] (Паўднёвы Захад Кітая), таму што грызуны-пераносчыкі паходзілі са схілаў [[Гімалаі|Гімалаяў]]<ref>{{кніга|аўтар=Atwood Ch. P.|загаловак=Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire|выдавецтва=Facts on File|год=2004|pages=41, 610|allpages= 678}}</ref>. Джон Келі мяркуе, што другая пандэмія чумы пачалася ў адным з прыродных ачагоў у пустыні [[Гобі]], непадалёк ад цяперашняй мангола-кітайскай мяжы, дзе [[тарбаган|суркі-тарбаганы]], {{Не перакладзена 5|сенастаўкі|3=ru|4=Пищухи (млекопитающие)}} і іншыя прадстаўнікі атрадаў [[грызуны|грызуноў]] і [[зайцападобныя|зайцападобных]] вымушаны былі пакінуць звыклыя месцы праз недахоп корму, справакаванага засухамі і падвышанай [[Арыдны клімат|арыднасцю клімату]], і перамясціцца бліжэй да чалавечага жылля. Сярод скучаных жывёл пачалася {{нп5|эпізаотыя||ru|Эпизоотия}}; сітуацыя ўскладнялася таксама тым, што ў манголаў мяса сурка (яно водзіцца ў гарах і стэпах, але адсутнічае ў Гобі) лічыцца далікатэсам, мех сурка таксама высока цэніцца, і таму на звяркоў вялося пастаяннае паляванне. У такіх умовах заражэнне станавілася непазбежным, і махавік эпідэміі быў запушчаны каля 1320 года{{sfn|Kelly|2005|p=6}}. Чуму таксама маглі несці з сабой мангольскія войскі і гандляры па [[Вялікі шаўковы шлях|Вялікім шаўковым шляху]]. Улічваючы, што шлях праз Гобі пралягаў на Усход, першапачаткова пандэмія ўдарыла па [[Імперыя Юань|Кітаі]], дзе ў 1331 годзе, згодна з кітайскімі крыніцамі, асабліва пацярпела правінцыя [[Хэбэй]], у якой ад яе загінула 90 % жыхароў. Больш ясныя дакументальныя пацвярджэнні датуюцца 1330 годам, калі хронікі пачынаюць згадваць пра нейкую «''маравую пошасць''». Крыстафер Этвуд лічыць першым з’яўленнем чумы серыю эпідэмій, якія ахапілі правінцыю [[Хэнань]] пачынаючы з 1313 года, а ўспышка 1331 года забрала 90 % насельніцтва<ref>''Atwood Ch. P.'' Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire. — P. 41, 610.</ref>. Лічыцца, што менавіта пра Манголію расказвае арабскі гісторык {{Не перакладзена 5|Аль-Макрызі|4=al-Maqrizi}}, калі згадвае пра маравую пошасць, «''якая лютавала ў шасці месяцах коннага шляху з [[Тэбрыз]]а… і трыста плямёнаў згінула без яснай на тое прычыны ў сваіх зімовых і летніх лагерах… і шаснаццаць прадстаўнікоў ханскага роду памерлі разам з Вялікім Ханам і шасцю з яго дзяцей. Таму Кітай зусім абязлюдзеў, у той час як Індыя пацярпела куды менш''»{{sfn|Kelly|2005|p=7}}. Ханам, пра якога ішла гаворка, магчыма, быў 28-гадовы [[Туг-Тэмур]], які памёр у верасні 1332 года{{sfn|Kelly|2005|p=7}} (годам раней памёр яго старэйшы сын і спадчыннік [[Аратнадара]], а ў пачатку снежня 1332 года — малалетні пераемнік {{Не перакладзена 5|Ірынджыбал|4=Rinchinbal Khan}}<ref>{{кніга|загаловак=The Cambridge History of China|volume= 6|выдавецтва=Cambridge UP|год=1994|pages=557}}</ref>). Яго папярэднік {{Не перакладзена 5|Есун-Тэмур (дынастыя Юань)|Есун-Тэмур|4=Yesün Temür (Yuan dynasty)}} памёр чатыры гады раней, 15 жніўня 1328 года, таксама ад нейкай хваробы. З пэўнай доляй дапушчэння гісторыкі лічаць яго адной з першых ахвяр Чорнай смерці{{sfn|Martin|2001|p=22}}. Тым не менш, [[Сіналогія|сіналагі]] звычайна не робяць высноў пра прычыны гэтых раптоўных смерцяў<ref>{{кніга|загаловак=The Cambridge History of China|volume= 6|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1994|pages=541, 557}}</ref><ref>''Atwood Ch. P.'' Encyclopedia of Mongolia and the Mongol Empire. — P. 632.</ref>. Не пазней за 1335 год разам з купецкімі караванамі чума дасягнула Індыі{{sfn|Naphy|2003|p=23}}. {{нп5|Ібн аль-Вардзі|Ібн аль-Вардзі|en|Ibn al-Wardi}} таксама пацвярджае, што першыя пятнаццаць гадоў чума лютавала на Усходзе і толькі пасля таго дасягнула Еўропы. Ён жа крыху канкрэтызуе яе распаўсюджанне па тэрыторыі [[Індыя|Індыі]], кажучы пра тое, што «''паражоны быў'' {{Не перакладзена 5|Гісторыя Сінда|Сінд|ru|История Синда}}» — гэта значыць, паводле інтэрпрэтацыі Джона Эберта, нізоўі [[Інд]]а і паўночны захад краіны, ля цяперашняй [[Пакістан]]скай мяжы<ref>{{кніга|аўтар=Aberth J.|загаловак=The Black Death. The Great Mortality of 1348-1350. A Brief History with Documents|месца=NY|выдавецтва=Palgrave McMillan|год=2005|pages=17|allpages=208|isbn=1-4039-6802-0}}</ref>. Эпідэмія знішчыла войска султана {{нп5|Мухамад Туглук|Мухамада Туглука|en|Muhammad bin Tughluq}}, якое знаходзілася меркавана непадалёк ад {{нп5|Даўлатабад|Дэагіры||Daulatabad Fort}}, сам султан захварэў, але ачуняў. У «Кембрыджскай гісторыі Індыі» гэта эпідэмія звязваецца з [[халера]]й<ref>{{кніга|загаловак=The Cambridge History of India|volume= 3|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1928|pages=149}}</ref>, С. Скот і Ч. Дункан мяркуюць, што гэта была чума<ref>{{кніга|аўтар=Scott S., Duncan Ch. J.|загаловак=Biology of Plagues, Evidence from Historical Populations|спасылка=https://archive.org/details/biologyofplagues0000scot/page/48|месца=Cambridge|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=2001|pages=48|allpages=420|isbn=0 521 80150 8}}</ref>. Сітуацыя з Чорнай смерцю ва ўсходніх краінах ускладняецца перш за ўсё тым, што, кажучы пра «''маравую пошасць''» або «''павальную хваробу''», старажытныя хронікі не называюць яе і, як правіла, не ўтрымліваюць звестак, з якіх можна зразумець характар яе паходжання. У прыватнасці, кітайскі эпідэміёлаг {{нп5|У Ляньдэ||en|Wu Lien-teh}}, склаўшы спіс з 223 эпідэмій, якія былі ў Кітаі з 242 года да нашай эры, не змог дакладна вызначыць, пра якую ўласна хваробу ішла гаворка. Дакладныя медыцынскія апісанні, адпаведныя бубоннай чуме, з’яўляюцца, на яго думку, у адзіным медыцынскім трактаце, у якім гаворка ідзе пра эпідэмію 1641—1642 гадоў<ref>{{кніга|аўтар=Benedictow O. J.|загаловак=What Disease was Plague?|спасылка=https://archive.org/details/whatdiseasewaspl00olej|nodot=1|выдавецтва=Brill|год=2010|pages=[https://archive.org/details/whatdiseasewaspl00olej/page/n516 500]|allpages=748|isbn=978 90 04 18002 4}}</ref>. Распаўсюджванне Чорнай смерці ў Азіі застаецца ў пачатку XXI стагоддзя недастаткова вывучаным — аж да таго, што ёсць скептыкі, якія сцвярджаюць, што Азія не была закранута эпідэміяй увогуле або была закранута ў вельмі невялікай меры<ref>{{артыкул|аўтар=Sussman G. D.|загаловак=Was the black death in India and China?|спасылка=http://pubget.com/paper/22080795|выданне=Bulletin of the History of Medicine. — 85|год=2011|pages=319|archivedate=2011-12-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111230081224/http://pubget.com/paper/22080795}}</ref>. Сучасныя малекулярна-генетычныя метады дазволілі вырашыць гэтую праблему. На сённяшні дзень (2013) палеабіёлагі апублікавалі 43 асобныя даследаванні матэрыялу, узятага амаль з 40 чумных магіл або магільных ям і некалькіх соцень людзей, якія ва ўсіх выпадках давалі станоўчыя вынікі ідэнтыфікацыі бактэрыі Yersinia Pestis<ref>{{артыкул|аўтар= Ole Benedictow|загаловак= Yersinia pestis, the Bacterium of Plague, Arose in East Asia. Did it Spread Westwards via the Silk Roads, the Chinese Maritime Expeditions of Zheng He or over the Vast Eurasian Populations of Sylvatic (Wild) Rodents?|выданне= Journal of Asian History|год= 2013|том= 47|нумар= 1|старонкі= 1—31|спасылка= https://www.researchgate.net/publication/259728131_Yersinia_pestis_the_Bacterium_of_Plague_Arose_in_East_Asia_Did_it_Spread_Westwards_via_the_Silk_Roads_the_Chinese_Maritime_Expeditions_of_Zheng_He_or_over_the_Vast_Eurasian_Populations_of_Sylvatic_Wil|мова= en|archivedate= 2022-06-28|archiveurl= https://web.archive.org/web/20220628060037/https://www.researchgate.net/publication/259728131_Yersinia_pestis_the_Bacterium_of_Plague_Arose_in_East_Asia_Did_it_Spread_Westwards_via_the_Silk_Roads_the_Chinese_Maritime_Expeditions_of_Zheng_He_or_over_the_Vast_Eurasian_Populations_of_Sylvatic_Wil}}</ref>. [[В’етнам]] і [[Карэя]], як відаць, пазбеглі чумы<ref>{{кніга|аўтар=Берзин Э. О.|загаловак=Юго-Восточная Азия в XIII—XVI веках|спасылка=http://rikonti-khalsivar.narod.ru/Berzin2.0.htm|месца=М.|выдавецтва=[[Наука (выдавецтва)|Наука]]|год=1982|старонкі=47—52|мова=ru}}</ref><ref>{{кніга|загаловак=Cambridge World History of Human Disease|мова=en|спасылка=http://histories.cambridge.org/book?id=chol9780521332866_CHOL9780521332866|год=1993|pages=293|archive-date=2011-05-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110524071614/http://histories.cambridge.org/book?id=chol9780521332866_CHOL9780521332866}}{{Cite web |url=http://histories.cambridge.org/book?id=chol9780521332866_CHOL9780521332866 |title=Архіваваная копія |access-date=2012-02-12 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524071614/http://histories.cambridge.org/book?id=chol9780521332866_CHOL9780521332866 |url-status=dead }}</ref>. [[Японія]], якую эпідэмія таксама абмінула, была ў жаху. Вядома, што па імператарскім загадзе ў Кітай была адпраўлена экспедыцыя, каб сабраць як мага больш інфармацыі пра новую бяду і навучыцца з ёй змагацца. Для Еўропы ж тое, што адбываецца там, заставалася далёкай трывожнай чуткай, у якой сапраўдны стан рэчаў шчодра расквечваўся фантазіяй{{sfn|Naphy|2003|p=25}}. Так, авіньёнскі музыка Луіс Хейлінген пісаў сябрам пра тое, што даведаўся ад усходніх купцоў{{sfn|Kelly|2005|p=56}}{{sfn|Naphy|2003|p=25}}. {{quote|У Вялікай Індыі… у першы дзень прайшоў лівень з жаб, змей, яшчарак, скарпіёнаў і падобных ім атрутных гадаў, на другі з неба лупілі маланкі і агнявыя бліскавіцы, уперамешку з градам нябачанай дагэтуль велічыні, і, нарэшце, на трэці дзень з неба сышоў агонь і смуродны дым, які змёў з зямлі ўсё, што яшчэ заставалася жывым сярод людзей і іншых стварэнняў, і спаліў усе былыя там гарады да самага шчэнту. (...) Затым быў вялікі мор…, які паразіў і ўсе краіны вакол праз смуродны вецер.|}} Фларэнтыйскі купец Матэа Вілані, пляменнік гісторыка {{нп5|Джавані Вілані||en|Giovanni Villani}}, у сваім «''Працягу Новага Хронікі, або Гісторыі Фларэнцыі''», складзеным яго памерлым ад чумы знакамітым дзядзькам, паведамляе: {{quote|Ад генуэзскіх купцоў, вартых усялякага даверу, мы чулі пра тое, што адбылося ў тых краінах, у верхняй Азіі, незадоўга да пачатку эпідэміі. Там ці то з зямлі, ці то з неба з'явіўся агнявы смерч і, распаўсюджваючыся на захад, бесперашкодна знішчыў значную частку гэтага краю. Некаторыя сцвярджаюць, што з смуроду, які выдаваў агонь, нарадзіліся гніласнае рэчыва сусветнай заразы, але за гэта мы не можам ручацца. Яшчэ нам паведаміў адзін высокашаноўны фларэнтыйскі францысканец, біскуп (…) у каралеўстве, варты даверу, які быў у часе чумы непадалёк ад горада Мекі, што там на працягу трох сутак ішоў крывавы дождж са змеямі, якія атруцілі сваім смуродам і спустошылі ўсе ваколіцы. Падчас гэтай навалы быў пашкоджаны храм Магамета і часткова яго грабніца...<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/rus/Villani/matteo.phtml?id=10600 |title=МАТТЕО ВИЛЛАНИ. ХРОНИКА |access-date=2015-12-12 |archive-date=2015-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151018053134/http://www.vostlit.info/Texts/rus/Villani/matteo.phtml?id=10600 |url-status=live }}</ref>|}} == Хроніка распаўсюджвання чумы == [[Файл:Bubonic plague-be.svg|thumb|right|Распаўсюджванне Чорнай смерці ў Еўропе ў 1347—1353 гадах.]] Эпідэмія мела перыяд «прадвеснікаў». У перыяд з 1100 па 1200 год эпідэміі чумы адзначаліся ў Індыі, Сярэдняй Азіі і Кітаі, але чума пранікла таксама ў Сірыю і Егіпет. Асабліва моцна пацярпела насельніцтва Егіпта, якое страціла ў эпідэмію больш за мільён чалавек{{sfn|Мілан Даніэль|1990|с=109}}. Але, нягледзячы на тое, што ўдзельнікі [[Пяты крыжовы паход|пятага крыжовага паходу]] трапілі ў Егіпце ў самыя зачумленыя раёны{{sfn|Мілан Даніэль|1990|с=109}}, тады гэта не прывяло да ўзнікнення маштабнай эпідэміі ў Еўропе. '''1338—1339 гады, возера Ісык-Куль'''. Пераломным пунктам, адкуль чума пачала рух на Захад, лічыцца возера [[Ісык-Куль]], дзе яшчэ ў канцы XIX стагоддзя расійскі археолаг {{нп5|Данііл Аўраамавіч Хвольсан|Данііл Хвольсан|ru|Хвольсон, Даниил Авраамович}} заўважыў, што колькасць магільных камянёў у мясцовай [[Нестарыянства|нестарыянскай]] суполцы, датаваных 1338—1339 гадамі, аказалася катастрафічна вялікай. На адным з гэтых надмагілляў, якія існуюць і дагэтуль, Хвольсан здолеў прачытаць надпіс: «''Тут спачывае Кутлук. Ён памёр ад чумы разам з жонкай сваёй Магну-Келкай''». У далейшым гэтая інтэрпрэтацыя ставілася пад сумненне, пры гэтым указвалася, што назву хваробы варта хутчэй разумець як «маравую пошасць», якой магла лічыцца любая [[інфекцыя|інфекцыйная]] хвароба, аднак супадзенне дат паказвае, што з вельмі высокай імавернасцю гаворка ішла менавіта пра чуму, якая адсюль пачала распаўсюджвацца на захад{{sfn|Kelly|2005|p=7}}. Гэтая гіпотэза была пацверджана генетычным даследаваннем, апублікаваным у часопісе {{нп5|Nature||ru}} ў 2022 годзе. Прычынай смерці загінулых у 1338—1339 гадах сапраўды была [[Yersinia pestis]]<ref name="nature2022"/>. '''1340—1341 гады, Цэнтральная Азія'''. На некалькі наступных гадоў дакладных даных пра прасоўванне чумы на захад няма. Мяркуецца, што яе ўспышкі адбыліся ў {{нп5|Баласагун|Баласагуне|ru}} ў 1340 годзе, затым у [[Талас (горад)|Таласе]] ў 1341 годзе і, нарэшце, у [[Самарканд]]зе{{sfn|Kelly|2005|p=8}}. '''Кастрычнік-лістапад 1346 года, Залатая Арда'''. У 1346 годзе чума з’явілася ў нізоўях [[Дон]]а і [[Волга|Волгі]], спустошыўшы сталіцу [[Залатая Арда|золатаардынскіх]] ханаў {{нп5|Новы сарай|Сарай|ru|Новый Сарай}} і блізкія гарады. Летапісны звод 1497 года ў запісе за 6854 год ад стварэння свету (1346 год ад нараджэння Хрыстова) змяшчае звесткі пра моцны мор<ref name="Руссев">''Руссев Н. Д.'' [https://web.archive.org/web/20111116013049/http://krotov.info/history/14/2/350russ.html «Безносая привратница эпох»: Чёрная смерть на Западе и Востоке Европы] // Стратум: структуры и катастрофы: Сборник символической индоевропейской истории: Археология. Источниковедение. Лингвистика. Философия истории. — {{СПб.}}: Нестор, 1997. — 267 с. — ISBN 5-901007-03-4. — С. 220—239.</ref>: {{quote|Бысть мор силен под восточною страною: на Орначи, и на [[Астрахань|Азсторокань]], на {{нп5|Новы сарай|Сараи|ru|Новый Сарай}}, на Бездежь, и на прочии грады во странах тех, на босурмене, на [[Татары]], на [[Арменія|Ормены]], на [[Абхазія|Обезы]], на [[Італія|Фрязи]], на {{нп5|Чаркесія|Черкасы||Circassia}}, яко не бысть кому погребати их<ref>Летописный свод 1497 г. // [[Поўны збор рускіх летапісаў|Полное собрание русских летописей]]. — Т. 28. — {{М.}}—{{Л.}}, 1963. — С. 71.</ref>.|}} На думку [[Нарвегія|нарвежскага]] гісторыка Оле Бенедыктава, у паўночным і заходнім напрамках чума распаўсюджвацца не магла праз узаемную варожасць, якая ўсталявалася паміж золатаардынцамі і іх даннікамі. Эпідэмія спынілася ў стэпах Дога і Волгі, паўночныя суседзі Арды такім чынам не пацярпелі. Аднак чуме быў адкрыты паўднёвы шлях. Раздзяліўшыся на два рукавы, адзін з якіх, паводле сведчання персідскіх крыніц, разам з купецкімі караванамі, якія далі для чумных пацукоў і блох вельмі зручны сродак перамяшчэння, праз нізоўі Волгі і [[Каўказскія горы|Каўказскі хрыбет]] працягнуўся на [[Сярэдні Усход]], у той час як другі па моры дасягнуў [[Крымскі паўвостраў|Крымскага паўвострава]]{{sfn|Benedictow|2004|p=60}}. Існуе і больш матэрыяльнае тлумачэнне. На думку расійскага гісторыка {{нп5|Юрый Міхайлавіч Лошчыц|Юрыя Лошчыца|ru|Лощиц, Юрий Михайлович}}, чума была прывезена ў Еўропу разам з «{{нп5|гандаль рабамі|жывым таварам|ru|Работорговля}}», які генуэзцы куплялі ў татараў і прадавалі па ўсім [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’і]], а разам з ім развезлі і чуму<ref>{{кніга |аўтар = Лощиц Ю. М. |загаловак = Дмитрий Донской |мова = ru |месца = М. |выдавецтва = Издательство ДОСААФ СССР |год = 1989 |старонак = 398 |серыя = Библиотека «Отчизны верные сыны» |isbn = 5-7030-0167-6 |тыраж = 100000 }}</ref>. '''1346 год, Крымскі паўвостраў'''. Разам з купецкімі караблямі чума пранікла ў [[Крым]], дзе, паводле арабскага гісторыка Ібн аль-Вардзі (які, у сваю чаргу, чэрпаў звесткі ад купцоў, якія гандлявалі на Крымскім паўвостраве), ад яе загінула 85 тысяч чалавек, «''не ўлічваючы тых, якіх мы не ведаем''»<ref name = "Руссев"/><ref name="Шамільаглу">{{кніга|аўтар=Шамильоглу Ю.|загаловак=Черная смерть и ее последствия|мова=ru|спасылка=http://www.tataroved.ru/publication/histat/3/|выданне=История татар с древнейших времен в 7 т|месца=[[Казань|Каз.]]|выдавецтва=Институт истории [[Акадэмія навук Рэспублікі Татарстан|АН РТ]]|год=2009|том=3|старонкі=686—690|старонак=1056|isbn=978-5-94981-142-9}}</ref>. Усе еўрапейскія хронікі таго часу сыходзяцца ў тым, што чуму ў Еўропу прынеслі [[Генуя|генуэзскія]] караблі, якія гандлявалі па ўсім [[Міжземнамор’е|Міжземнамор’і]]. Пра тое, як гэта здарылася, існуе расказ відавочцы, генуэзскага натарыуса {{нп5|Габрыэль дэ Мюсі|Габрыэля дэ Мюсі|pl|Gabriel de Musis}} (''Gabriele de' Mussi''), які многімі даследчыкамі, зрэшты, ставіцца пад сумнеў. У 1346 годзе ён апынуўся ў генуэзскай {{нп5|Факторыя|факторыі|ru|Фактория}} ў {{нп5|Генуэзская крэпасць (Феадосія)|Кафе|ru|Генуэзская крепость (Феодосия)}}, абложанай войскамі золатаардынскага хана [[Джанібек]]а. Паводле дэ Мюсі, пасля таго, як у мангольскім войску пачалася чума, хан загадаў з дапамогай [[катапульта]]ў закідваць трупы памерлых ад хваробы ў Кафу, дзе неадкладна пачалася эпідэмія. Аблога скончылася нічым, бо аслабленае хваробай войска было вымушана адступіць, у той час як генуэзскія караблі з Кафы працягнулі плаванне, разносячы чуму далей па ўсіх міжземнаморскіх партах{{sfn|Kelly|2005|p=9}}. Рукапіс дэ Мюсі, якая цяпер захоўваецца ў бібліятэцы [[Уроцлаўскі ўніверсітэт|Уроцлаўскага ўніверсітэта]], упершыню была апублікавана ў 1842 годзе. Сачыненне не датавана, аднак час яго напісання лёгка ўсталёўваецца паводле апісаных падзеяй. У цяперашні час частка даследчыкаў ставіць пад сумнеў звесткі з рукапісу, лічачы, што, па-першае, дэ Мюсі кіраваўся тагачасным разуменнем распаўсюджвання хваробы праз пах у выглядзе {{нп5|Тэорыя міязмаў|міязмаў|en|Miasma theory}}, і чума, магчыма, пранікла ў крэпасць з пацучынымі блохамі, або, паводле дапушчэння {{нп5|Міхаіл Васільевіч Супотніцкі|Міхаіла Супотніцкага|ru|Супотницкий, Михаил Васильевич}}, дэ Мюсі, вярнуўшыся ў [[Італія|Італію]] і застаўшы там пачатак эпідэміі, памылкова звязаў яе з вяртаннем генуэзскіх караблёў. Аднак, у гіпотэзы пра «''біялагічную вайну хана Джанібека''» знайшліся свае абаронцы. Так, амерыканскі мікрабіёлаг Марк Уіліс у сваю чаргу ўказвае, што ў тагачасных умовах асаднае войска размяшчалася дастаткова далёка ад горада на бяспечнай адлегласці ад стрэл і снарадаў праціўніка, у той час як пацукі не любяць адыходзіць далёка ад сваіх нор. Таксама ён звяртае ўвагу на патэнцыйную магчымасць заражэння ад трупа праз невялікія ранкі і драпіны на скуры, якім маглі падвергнуцца далакопы<ref>{{артыкул|аўтар=Wheelis M.|загаловак=Biological Warfare at the 1346 Siege of Caffa|выданне=Emerging Infectious Diseases. — 9|год=2002|volume=8|pages=971—975}}</ref>. '''Вясна 1347 года, Канстанцінопаль'''. Наступная ўспышка хваробы адбылася ў [[Канстанцінопаль|Канстанцінопалі]], сталіцы [[Візантыйская імперыя|Візантыйскай імперыі]], дзе генуэзская факторыя размяшчалася ў адным з прыгарадаў — [[Галата|Перэ]]. Адной з ахвяр чумы стаў трынаццацігадовы [[Андронік Кантакузін|Андронік]], малодшы сын імператара [[Іаан VI Кантакузін|Іаана Кантакузіна]]. Сам імператар пакінуў у сваёй «Гісторыі» расказ пра эпідэмію ў горадзе і далейшае распаўсюджванне хваробы на ўзбярэжжы [[Анатолія|Анатоліі]], астравах [[Эгейскае мора|Эгейскага мора]] і [[Балканскі паўвостраў|Балканах]]<ref>{{артыкул|аўтар=Макэведи К.|загаловак=Бубонная чума|спасылка=http://groh.ru/gro/pla/pla.html|выданне=В мире науки|год=1988|нумар=4|archivedate=2012-03-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120304112525/http://groh.ru/gro/pla/pla.html}}</ref>. Візантыйскі гісторык [[Нікіфар Грыгара]] пісаў пра «''цяжкую чумападобную хваробу''», ад якой «''у большасці дамоў усе жыхары выміралі адначасова''». Паводле сведчання [[Венецыя|венецыянцаў]], памерла 90 % насельніцтва горада, і хоць гэты лік гісторыкі лічаць перабольшаным, смяротнасць у горадзе была сапраўды вельмі высокай{{sfn|Kelly|2005|p=81}}. '''Вясна-лета 1347 года, Блізкі Усход'''. Чума пачала распаўсюджвацца ў [[Месапатамія|Месапатаміі]], [[Персія|Персіі]], у верасні таго ж года з’явілася ў [[Трапезунд]]зе. Хваробу неслі з сабой уцекачы з ахопленага эпідэміяй Канстанцінопаля, насустрач ім рухаліся тыя, хто ратаваўся ўцёкамі з [[Закаўказзе|Закаўказзя]]. Таксама чуму неслі з сабой купецкія караваны. У гэты час хуткасць яе перасоўвання значна знізілася, пакрываючы каля {{nobr|100 км}} на год, чума толькі праз два гады змагла дасягнуць [[Анатолія|Анатолійскіх гор]] на захадзе, дзе яе далейшае прасоўванне спыніла мора{{sfn|Benedictow|2004|p=61}}. '''Восень 1347 года, Александрыя'''. Егіпецкі гісторык Аль-Макрызі падрабязна расказвае пра прыбыццё ў [[Александрыя|александрыйскую]] гавань карабля з Канстанцінопаля, на якім з 32 купцоў і 300 чалавек карабельнай каманды і рабоў жывымі здолелі застацца толькі 40 маракоў, 4 купцы і адзін раб, «''якія памерлі тут жа ў порце''». Разам з імі ў горад прыйшла чума, і далей, падымаючыся ўверх па [[Ніл]]е, дасягнула [[Асуан]]а ў лютым 1349 года, за гэты час цалкам спустошыўшы краіну. У далейшым прасоўванні на Поўдзень неадольнай перашкодай для чумных пацукоў і блох стала пустыня [[Сахара]]{{sfn|Benedictow|2004}}. Маравая пошасць распаўсюдзілася на [[Грэцыя|Грэцыю]] і далей на [[Балгарыя|Балгарыю]] і [[Румынія|Заходнюю Румынію]] (у тыя часы якая была часткай [[Венгерскае каралеўства|Венгерскага каралеўства]]) аж да [[Польшча|Польшчы]], накрыла сабой [[Кіпр (востраў)|Кіпр]], дзе да эпідэміі дадалася яшчэ адна катастрофа — [[цунамі]]. Даведзеныя да адчаю кіпрыёты праз страх перад бунтам перабілі ўсё [[іслам|мусульманскае]] насельніцтва вострава, пры гэтым многія з тых, хто нападаў ненадоўга перажылі сваіх ахвяр{{sfn|Kelly|2005|p=82}}. [[Файл:Plague in Ashod.jpg|thumb|[[Нікаля Пусэн]]. «Чума ў [[Ашдод]]зе», 1630 год.|230x230пкс]] '''Кастрычнік 1347 года, Месіна'''. Хоць генуэзскія хронікі захоўваюць поўнае маўчанне пра распаўсюджванне чумы ў Паўднёвай Італіі, рэгіён пацярпеў ад яе не менш за іншыя. [[Сіцылія|Сіцылійскі]] гісторык {{нп5|фра (манах)|фра|it|Frate}} {{нп5|Мікеле дэ П’яца|Мікеле дэ П’яца|fr|Michel de Piazza}} ў сваёй «[[Свецкая гісторыя|Свецкай гісторыі]]» падрабязна апісвае прыбыццё ў порт [[Месіна|Месіны]] 12 генуэзскіх галер, якія прынеслі з сабой «''смяротны біч''». Гэты лік, зрэшты, вар’іруецца, хтосьці ўспамінае «''тры караблі, загружаныя [[спецыі|спецыямі]]''», хтосьці — чатыры, «''з камандай з заражаных маракоў''», якія вярталіся з Крыма{{sfn|Kelly|2005|p=80, 83}}. Паводле сведчання дэ П’яцы, «''трупы заставаліся ляжаць у дамах, і ні адзін святар, ні адзін сваяк — сын ці бацька, хто-небудзь з блізкіх — не рашаліся ўвайсці туды: далакопам абяцалі вялікія грошы, каб тыя вынеслі і пахавалі мёртвых. Дамы памерлых стаялі незамкнутыя з усімі скарбамі, грашыма і каштоўнасцямі; калі хто-небудзь жадаў увайсці туды, ніхто не закрываў яму шлях''». У хуткім часе генуэзцы былі выгнаныя, але гэта ўжо нічога не магло змяніць. '''Восень 1347 года, Катанія'''. Насельніцтва Месіны спрабавала выратавацца панічнымі уцёкамі, пры гэтым, паводле сведчання дэ П’яцы, многія паміралі проста на дарозе. Тыя, хто выжыў, дасягнулі [[Катанія|Катаніі]], дзе іх чакаў далёка не гасцінны прыём. Жыхары адмаўляліся мець справу з уцекачамі, калі даведаліся пра пошасць, пазбягалі іх і нават адмаўлялі ў ежы і вадзе{{sfn|Kelly|2005|p=86}}. Аднак гэта іх не выратавала і ў хуткім часе горад вымер амаль цалкам. «''Што сказаць пра Катанію, горад, які цяпер сцёрты з памяці?''» — пісаў дэ П’яца<ref name = "Руссев"/>. Чума адсюль працягвала распаўсюджвацца па востраве, моцна пацярпелі гарады [[Сіракуза]], {{нп5|Шака (камуна)|Шака||Sciacca}}, [[Агрыджэнта]]. Горад [[Трапані]] літаральна абязлюдзеў, стаўшы «''асірацелым пасля смерці гараджан''». Адной з апошніх ахвяр эпідэміі стаў {{нп5|Джавані Рандаца||ru|Джованни Рандаццо}}, «''баязлівы герцаг сіцылійскі''», які безвынікова спрабаваў схавацца ад заражэння ў замку Сент-Андрэа. Усяго Сіцылія страціла каля траціны насельніцтва; пасля таго, як праз год чума адступіла, востраў аказаўся літаральна завалены трупамі{{sfn|Kelly|2005|p=88}}. '''Кастрычнік 1347 года, Генуя'''. Выгнаныя з Месіны генуэзскія караблі паспрабавалі вярнуцца дадому, але ўжо жыхары [[Генуя|Генуі]], якія даведаліся пра небяспеку, з дапамогай падпаленых стрэл і катапульт выгналі іх у мора. Такім чынам Генуі ўдалося адцягнуць пачатак эпідэміі на два месяцы{{sfn|Kelly|2005|p=90}}. '''1 лістапада 1347 года, Марсель'''. У пачатку лістапада ўжо каля 20 зачумленых караблёў плавалі па Міжземным моры і Адрыятыцы, распаўсюджваючы хваробу ва ўсіх партах, дзе хоць ненадоўга кідалі якар{{sfn|Kelly|2005|p=88}}. Частка генуэзскай эскадры знайшла прытулак у [[Марсель|Марселі]], распаўсюдзіўшы чуму ў гасцінным горадзе, і ў трэці раз была выгнаная, каб разам з мёртвым экіпажам канчаткова знікнуць у моры. Марсель страціў ледзь ці не палову насельніцтва, але заслужыў славу аднаго з вельмі нешматлікіх месцаў, дзе гараджан [[Іўдаізм|іўдзейскага веравызнання]] не гналі і дзе яны маглі разлічваць на прытулак ад раз’юшаных натоўпаў{{sfn|Kelly|2005|p=90}}. '''Снежань 1347 года, Генуя'''. Паводле паведамленняў хронік, у Генуі эпідэмія пачалася 31 снежня 1347 года. Паводле сучасных падлікаў, у горадзе памерла ад 80 да 90 тысяч чалавек, але дакладная лічба застаецца невядомай{{sfn|Kelly|2005|p=92}}. У той жа час ахвярамі чумы станавіліся жыхары наступных астравоў: [[Сардзінія]], [[Корсіка]], [[Востраў Мальта|Мальта]], [[Востраў Эльба|Эльба]]{{sfn|Benedictow|2004|p=72}}<ref>{{кніга|аўтар=Cassar P.|загаловак=Medical history of Malta|выдавецтва=Wellcome Historical Medical Library|год=1965|volume=6|allpages=586}}</ref>. '''Студзень 1348 года, Венецыя'''. Эфектыўныя адміністрацыйныя меры процідзеяння здолелі абараніць [[Венецыя|Венецыю]] ад хаосу, але спыніць чуму ўсё ж не змаглі. Паводле розных падлікаў, у горадзе загінула каля 60 % насельніцтва{{sfn|Kelly|2005|p=95}}. '''Студзень 1348 года, Авіньён'''. Хронікі сведчаць, што ад чумы загінула ледзь ці не 80 % насельніцтва [[Авіньён]]а, рэзідэнцыі Папы Рымскага. Сучасныя гісторыкі, уважаючы гэты лік завышаным, лічаць, што ад чумы вымерла каля 50 % авіньёнцаў. У любым выпадку, смяротнасць была настолькі вялікая, што для пахавання цел не хапала зямлі. Папа [[Клімент VI]] быў вымушаны асвяціць раку, куды трупы памерлых звальвалі з вазоў{{sfn|Супотницкие|2006|p=87}}. Сярод іншых, ахвярай авіньёнскай чумы стала {{нп5|Лаура, Петрарка|Лаура|ru|Лаура (Петрарка)}} — каханая і муза [[Франчэска Петрарка|Франчэска Петраркі]]{{sfn|Kelly|2005|p=152}}. '''Снежань 1347 — сакавік 1348 гадоў, Мальёрка'''. Мяркуецца, што чума была занесена на [[Мальёрка|Мальёрку]] караблём, які прыбыў з Марселя або [[Манпелье]], дакладная дата яго прыбыцця не ўстаноўлена. Вядома імя першай ахвяры на востраве: нехта Гілем Брас, рыбак, жыхар вёскі Алі ў {{нп5|Алькудзія (Іспанія)|Алькудзіі|ru|Алькудия (Испания)}}. Чума спустошыла востраў{{sfn|Benedictow|2004|p=79}}. '''Студзень-сакавік 1348 года, Італьянскія графствы'''. У [[Таскана|Таскану]] чума таксама была занесена генуэзцамі. З гэтага часу чума пакінула парты, дзе лютавала дагэтуль, і пачала прасоўванне ўглыб кантынента. Першым горадам на яе шляху стала [[Піза]], наступным — [[Пістоя]], дзе хутка была арганізавана рада па наглядзе за грамадскім здароўем па прыкладзе венецыянскага. Трупы было загадана хаваць у наглуха закалочаных трунах, магілы капаць не менш за паўметра глыбінёй. Каб не сеяць паніку, забараняліся памінальныя службы, пахавальныя адзенні і звон. Аднак і тут праявілася ўласцівая Сярэдневякоўю саслоўнасць — усе гэтыя распараджэнні «''ні ў якім разе не тычыліся рыцараў, дактароў права, суддзяў і дактароў медыцыны, якім можа быць аказана ўсялякая пашана па жаданні іх спадчыннікаў''»{{sfn|Kelly|2005|p=96}}. [[Перуджа]], [[Сіена]], [[Арвіета]] стараліся не заўважаць распаўсюджвання эпідэміі, спадзеючыся, што агульны лёс іх абміне — але, як аказалася, дарма. Па заўвагах сучаснікаў, у Арвіеце смяротнасць склала да 90 %, сучасныя даследчыкі, лічачы гэтую лічбу перабольшанай, мяркуюць, тым не менш, што ад чумы вымерла каля паловы насельніцтва{{sfn|Kelly|2005|p=98}}. '''Сакавік 1348 года, Фларэнцыя'''. Мясцовы летапісец {{нп5|Бальдасары Банаюці||ru|Бонаюти, Бальдассаре}}, малодшы сучаснік [[Джавані Бакача|Бакача]], паведамляе, што хвароба прыйшла ў горад у сакавіку 1348 года і не спынялася да верасня, забіўшы не толькі мноства людзей, але і свойскіх жывёл. Лекары не ведалі, як з ёй змагацца, а напалоханыя гараджане пакідалі сваіх заражаных сваякоў у кінутых дамах. Касцёлы былі заваленыя памерлымі, усюды капалі [[Брацкая магіла|брацкія магілы]], у якія целы ўкладваліся пластамі. Узраслі цэны на прадукты, лекі, свечкі і пахавальныя паслугі. Дзейнасць гандлёвых і рамесных [[Цэх|цэхаў]] спынілася, зачыніліся {{нп5|Таверна|таверны||Tavern}} і майстэрні, заставаліся адкрытымі толькі касцёлы і [[Аптэка|аптэкі]], настаяцелі і ўладальнікі якіх, нароўні з далакопамі, значна ўзбагаціліся. Агульная колькасць памерлых ад эпідэміі, падлічаная ў кастрычніку 1348 года па загадзе [[епіскап]]а {{нп5|Анджэла Ачаёлі (епіскап Фларэнцыі)|Анджэла Ачаёлі|it|Angelo Acciaiuoli (vescovo)}} і прыёраў, склала {{formatnum:96000}}<ref>''Marchionne di Coppo Stefani.'' [https://archive.org/details/rerumitalicarums301murauoft/page/232/mode/2up Cronaca fiorentina] // Rerum italicarum scriptores. — Tomo XXX. — Parte I. — Città di Castello: S. Lapi, 1903. — pp. 230—232.</ref><ref>[http://www2.iath.virginia.edu/osheim/marchione.html Marchione di Coppo Stefani. «The Florentine Chronicle»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200203163853/http://www2.iath.virginia.edu/osheim/marchione.html |date=3 лютага 2020 }} // IATH.virginia.edu.</ref>. '''Сакавік 1348 года, Іспанія'''. На думку гісторыкаў, чума трапіла ў [[Іспанія|Іспанію]] двума шляхамі — праз [[Баскі|баскскія]] вёскі ў [[Пірэнеі|Пірэнеях]] і звычайным чынам, праз парты — [[Барселона|Барселону]] і [[Валенсія|Валенсію]]. Да пачатку 1348 года эпідэмія распаўсюдзілася на [[Пірэнейскі паўвостраў|паўвостраве]], ад яе памерла [[Арагон (каралеўства)|каралева Арагона]] [[Элеанора Партугальская (каралева Арагона)|Элеанора]]. [[Каралеўства Кастылія і Леон|Кароль Кастыліі]] [[Альфонса XI Справядлівы]] памёр ад хваробы проста ў сваім паходным лагеры падчас [[Аблога Гібралтара (1350)|аблогі Гібралтара]] ў сакавіку 1350 года{{sfn|Naphy|2003|p=25}}. '''Вясна 1348 года, паўднёвае і ўсходняе Міжземнамор’е'''. Александрыйская чума з’явілася ў [[Газа (горад)|Газе]], адкуль перакінулася на [[Сірыя|Сірыю]] і [[Палесціна (гістарычная вобласць)|Палесціну]]. [[Дамаск]] страціў ледзь ці не палову жыхароў, а ўвесь арабскі Усход страціў каля 30—40 % насельніцтва{{sfn|Naphy|2003|p=23}}. [[Ібн Батута]], які апісаў чуму ў гэтых месцах, расказваў, што мусульмане ўладкоўвалі працэсіі і трымалі строгі пост, дзеля таго, каб уцішыць гнеў [[Алах]]а. Велізарная колькасць паломнікаў хлынула ў [[Мека|Меку]], прынёсшы з сабой чуму і на [[Аравійскі паўвостраў]]. Пры тым, што [[Медзіна]], другі паводле значнасці горад, звязаны з імем [[Мухамад|Прарока]], з невядомых прычын не быў закрануты эпідэміяй, Мека жорстка пацярпела ад хваробы, у горадзе памерла мноства жыхароў і навучэнцаў мясцовых [[медрэсэ]]. Падобнае бедства, якое здарылася ў галоўным рэлігійным цэнтры ісламу, выклікала ў мусульман замяшанне. У пошуках рашэння яны, як і хрысціянскія суседзі, абвінавацілі меканскіх яўрэяў у тым, што тыя сваёй прысутнасцю ў святым горадзе наклікалі гнеў Алаха{{sfn|Benedictow|2004|p=65}}. '''Вясна 1348 года, Бардо'''. Увесну 1348 года чума пачалася ў [[Бардо]], дзе ад хваробы памерла малодшая дачка караля [[Эдуард III|Эдуарда III]] — {{нп5|Іаана Англійская (1335—1348)|прынцэса Іаана|ru|Иоанна Английская (1335—1348)}}, у гэты час накіроўвалася ў Іспанію для заключэння шлюбу з прынцам{{sfn|Супотницкие|2006|p=88}} {{нп5|Педра Кастыльскі|Педра Кастыльскім|es|Pedro I de Castilla}}. '''Чэрвень 1348 года, Парыж'''. Паводле Райманда ды Вінарыа, у чэрвені на заходняй частцы [[парыж]]скага неба ўзышла надзвычай яркая зорка, расцэненая як прадвесце чумы{{sfn|Kelly|2005|p=177}}. Кароль [[Філіп VI Валуа|Філіп VI]] палічыў за лепшае пакінуць горад, але «''сварлівая каралева''» [[Жанна Бургундская (каралева Францыі)|Жанна Бургундская]] не перажыла эпідэміі; тады ж ад чумы памерла {{Нп5|Бона Люксембургская|3=ru|4=Бонна Люксембургская}}, жонка [[дафін]]а [[Іаан II Добры|Іаана]]{{efn|У той жа час паўстала і ўпарта трымалася чутка, што Іаан замкнуў жонку ў яе пакоях і замарыў голадам у пакаранне за здраду з {{нп5|Канетабль Францыі|канетаблем|ru|Коннетабль Франции}}. Невядома, наколькі гэтая версія падзей адпавядала рэчаіснасці і наколькі да яе прыклалі руку англічане, якія жадалі падобным чынам паставіць пад пытанне законнароджанасць караля Карла V. У любым выпадку, пасля пераканаўчых перамог апошняга, чутка сышла на нішто і наступстваў не мела.}}{{sfn|Nicolle|2004|p=17}}. [[Сарбона|Парыжскі ўніверсітэт]] страціў мноства прафесараў, так што прыйшлося знізіць патрабаванні да новых прэтэндэнтаў. У ліпені чума распаўсюдзілася па паўночным узбярэжжы краіны{{sfn|Kelly|2005|p=127}}. '''Ліпень—жнівень 1348 года, Паўднёва-заходняя Англія'''. Паводле крыніцы, вядомай як «''Хроніка шэрага манаха''», варотамі чумы стаў партовы горад {{iw|Мелькомб|||Melcombe Regis}}, дзе першыя выпадкі захворвання былі зафіксаваныя 7 ліпеня, «''у свята [[Фама (апостал)|святога Фамы-мучаніка]]''». Паводле іншых крыніц, першымі заразіліся [[Саўтгемптан]] і [[Брысталь]], пры гэтым даты пачатку эпідэміі вар’іруюцца ад канца чэрвеня да сярэдзіны жніўня. Мяркуецца, што караблі, якія прынеслі з сабой Чорную смерць, прыбылі з [[Кале]], дзе незадоўга да таго ішлі ваенныя дзеянні. Англічане вярталіся з багатымі трафеямі (як адзначаў храніст, «''не было амаль ніводнай жанчыны, не ўбранай у французскую сукенку''»), і цалкам імаверна, на адной з гэтых сукенак на востраў прыбыла чумная палачка. Як і ў Францыі, у прыходзе чумы вінавацілі распушчаную моду, у прыватнасці, занадта адкрытыя жаночыя сукенкі, якія настолькі аблягалі, што іх уладальніцам даводзілася падкладаць ззаду пад спадніцы лісіныя хвасты, каб не выглядаць занадта ўжо задзірліва. Паводле адной з легенд, кавалькада падобных вершніц з кінжаламі, ярка і скандальна апранутых, наклікала на галовы англічан гнеў Гасподні. Проста падчас свята грымнула навальніца са шквальным ветрам, маланкамі і громам, пасля чаго на астравах з’явілася чума ў вобразе Дзевы або старога ў чорным (або чырвоным) адзенні<ref name = "Руссев"/>. [[Файл:Burying Plague Victims of Tournai.jpg|thumb|left|Пахаванне ахвяр чумы ў Турнэ. Фрагмент мініяцюры з хронікі {{нп5|Жыль Ле Мюізі|Жыля Ле Мюізі|ru|Мюизи, Жиль Ле}}, XIV стагоддзе.]] '''Ліпень 1348 года'''. Чума пранікла ў [[Руан]], дзе «''не засталося месца, каб пахаваць памерлых''», ахапіла [[Нармандыя|Нармандыю]] і з’явілася ў [[Турнэ (горад)|Турнэ]], апошнім горадзе на [[Фландрыя (графства)|фламандскай]] мяжы. Тады ж яна трапіла ў [[Шлезвіг-Гольштэйн]], [[Ютландыя|Ютландыю]] і [[Далмацыя|Далмацыю]]{{sfn|Benedictow|2004|p=102}}. '''Восень 1348 года, Лондан'''. {{нп5|Чорная смерць у Англіі|Чума распаўсюджвалася|ru|Чёрная смерть в Англии}} на [[Брытанскія астравы|Брытанскіх астравах]] з захаду на ўсход і поўнач. Пачаўшыся летам, яна ў верасні ўжо наблізілася да сталіцы. Кароль [[Эдуард III]], які дагэтуль цвёрда стрымліваў народ ад марадзёрства і панікі, а чыноўнікаў ад уцёкаў (у краіне працавалі суды, засядаў [[Парламент Вялікабрытаніі|Парламент]], спраўна спаганяліся падаткі), нарэшце не вытрымаў і ўцёк у адзін з загарадных маёнткаў, запатрабаваўшы сабе свяшчэнныя рэліквіі. Апошнім яго загадам перад ад’ездам была адмена зімовай Парламенцкай сесіі 1349 года. Услед за каралём збегла вышэйшае духавенства, што выклікала абурэнне народа, які адчуваў сябе кінутым на волю лёсу; у далейшым здаралася, што збеглых біскупаў збівалі і запіралі ў касцёлах у пакаранне. У Англіі чума азнаменавалася між іншым усеагульным падзеннем скаціны. Прычыны гэтага феномену невядомыя. Паводле адной з версій, хвароба дзейнічала таксама на жывёл або, можа быць, пакінутыя без нагляду статкі паражаліся {{нп5|Яшчур|яшчурам|cs|Slintavka a kulhavka}} або [[Сібірская язва|сібірскай язвай]]. Краіна была жорстка спустошана, паводле сучасных ацэнак, апусцела каля тысячы вёсак<ref name = "Руссев"/>. У [[Пул (Англія)|Пуле]] больш за сто гадоў пасля эпідэміі заставалася яшчэ столькі пустых дамоў, што кароль [[Генрых VIII]] вымушаны быў даць загад засяліць іх нанова. '''Снежань 1348 года, Шатландыя'''. Шатландцы, якія былі даўнімі ворагамі англічан, некаторы час з задавальненнем назіралі за іх бедствамі. Аднак калі яны сабраліся ў {{нп5|Селкерк|Селкеркскім|en|Selkirk, Scottish Borders}} лесе, каб разарыць памежныя англійскія землі, хвароба перакінулася і на іх. Хутка чума распаўсюдзілася ў гарах і далінах самой [[Шатландыя|Шатландыі]]. Англійскі летапісец адзначыў з гэтай нагоды, што «''іх радасць ператварылася ў плач, калі каральны меч Госпада… абрынуўся на іх люта і нечакана, паражаючы іх не менш, чым англічан, гнойнікамі і прышчамі''»{{sfn|Супотницкие|2006|p=89—90}}. Нягледзячы на тое, што высокагор’і хвароба закранула ў меншай ступені, эпідэмія каштавала краіне траціны насельніцтва. У студзені 1349 года чума з’явілася ва [[Уэльс]]е{{sfn|Kelly|2005|p=227}}. '''Снежань 1348 года, Навара'''. Сустрэча «іспанскай» і «французскай» чумы адбылася на тэрыторыі [[Каралеўства Навара|Наварскага каралеўства]]. Толькі 15 з 212 мясцовых абшчын у [[Памплона|Памплоне]] і {{нп5|Сангуэса|Сангуэсе|eu|Zangoza}} (большую частку з іх складала насельніцтва дробных вёсачак) не былі закрануты эпідэміяй{{sfn|Benedictow|2004|p=88}}. '''Пачатак 1349 года, Ірландыя'''. У [[Ірландыя|Ірландыю]] эпідэмія пранікла разам з заражаным караблём з [[Брысталь|Брысталя]], і за кароткі час захапіла востраў. Існуе меркаванне, што Чорная смерць згуляла на руку мясцоваму насельніцтву, у большасці сваёй знішчыўшы захопнікаў-англічан, якія заселі ў крэпасцях, у той час як ірландцы ў вёсках і высакагор’ях практычна не пацярпелі. Зрэшты, гэтае сцвярджэнне аспрэчваецца многімі даследчыкамі{{sfn|Супотницкие|2006|p=90}}. '''1349 год, Скандынавія'''. Першай чума з’явілася ў [[Нарвегія|нарвежскім]] [[Берген]]е, куды, паводле падання, была занесена на адным з англійскіх караблёў, якія везлі для продажу груз воўны. Гэты карабель, поўны трупаў, апынуўся непадалёк ад узбярэжжа і трапіў на вочы мясцовым жыхарам, якія не грэбавалі «берагавым правам». Падняўшыся на борт, яны захапілі груз воўны, пасля чаго хвароба перакінулася на [[Скандынавія|Скандынавію]]{{sfn|Kelly|2005|p=27}}. З Нарвегіі хвароба трапіла ў [[Швецыя|Швецыю]], пасля чаго распаўсюдзілася ў [[Нідэрланды|Нідэрландах]], [[Данія|Даніі]], [[Германія|Германіі]], [[Швейцарыя|Швейцарыі]], [[Аўстрыя|Аўстрыі]] і [[Венгрыя|Венгрыі]]{{sfn|Kelly|2005|p=270}}. '''1349 год'''. Паразіўшы Усходняе Міжземнамор’е, Меку і Персію, чума дасягнула [[Багдад]]а<ref>{{кніга|загаловак=The Cambridge World History of Human Disease|спасылка=https://archive.org/details/cambridgeworldhi0000unse|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1993|старонкі=[https://archive.org/details/cambridgeworldhi0000unse/page/612 612]}}</ref>. '''У 1350 годзе''' чорны чумны сцяг{{efn|Чорны сцяг, узняты над самай высокай царквой горада, быў закліканы паведаміць усім, жадаючым наведаць горад, пра патэнцыйную пагрозу. Традыцыя ўзняцця чорнага сцяга ўзнікла менавіта ў часы Чорнай смерці<ref>{{кніга|аўтар=Gottfried R. S.|загаловак=The black death: natural and human disaster in medieval Europe|спасылка=http://books.google.com/books?id=oK4HTBcdSJsC|месца=N. Y.|выдавецтва=Simon and Schuster|год=1985|allpages=203|isbn=0029123704}}</ref>.}} быў падняты над [[Каралеўства Польскае (1025—1385)|польскімі гарадамі]]. Каралю [[Казімір III Вялікі|Казіміру III]] удалося ўтрымаць народ ад эксцэсаў у дачыненні да «чужынцаў», таму ў Польшчу беглі многія яўрэі, якія ратаваліся ад пагромаў<ref>''Ойербах М.'' [http://chassidus.ru/library/history/auerbach/3/08.htm Часть 3. От крестовых походов до изгнания из Испании. Глава 8. Чёрная смерть] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110724080246/http://chassidus.ru/library/history/auerbach/3/08.htm |date=24 ліпеня 2011 }} // История еврейского народа / Пер. Швут Ами. — 1992.</ref>. '''1352 год, Пскоў'''. Паводле {{нп5|Ніканаўскі летапіс|Ніканаўскага летапісу|ru|Никоновская летопись}}, «''бысть мор во Пскове силен зело и по всей земле Псковской, сице же смерть бысть скоро: храхне человек кровию, и в третий день умираше, и быше мертвии всюду''»<ref>[[Поўны збор рускіх летапісаў|Полное собрание русских летописей]]. — [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004161932?page=229 Т. 10. VIII. Летописный сборник, именуемый Патриаршею или Никоновскою летописью] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220211015136/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004161932?page=229 |date=11 лютага 2022 }}. / Под ред. А. Ф. Бычкова. — {{СПб.}}, 1885. — 244 с. — С. 223.</ref>. Далей летапісы паведамляюць, што святары не паспявалі хаваць мёртвых. За ноч да царквы прыносілі па дваццаць-трыццаць трупаў, так што даводзілася класці ў адну магілу па пяць-дзесяць цел і адпяваць усіх адначасова. Пскавічы ў жаху ад таго, што адбывалася, малілі аб дапамозе {{нп5|Васілій (архіепіскап Наўгародскі)|наўгародскага архіепіскапа Васілій|ru|Василий (архиепископ Новгородский)}}{{sfn|Benedictow|2004|p=214}}. Той, адгукнуўшыся на заклікі, з’явіўся ў горадзе, але па вяртанні памёр на рацэ {{нп5|Уза (прыток Шалоні)|Узе|ru|Уза (приток Шелони)}} 3 чэрвеня. '''1353 год, Маскоўскае княства і Паўднёвая Русь'''. Памёр 36-гадовы вялікі князь [[Сямён Горды]]. Яшчэ да сваёй смерці ён пахаваў двух малалетніх сыноў. На прастол уступіў малодшы брат Сямёна князь [[Іван II (вялікі князь маскоўскі)|Іван]]{{sfn|Benedictow|2004|p=214}}. У [[Глухаў|Глухаве]], паводле летапісу, не засталося ні аднаго жывога<ref>[[Поўны збор рускіх летапісаў|Полное собрание русских летописей]]. — [https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004161932?page=229 Т. 10. VIII. Летописный сборник, именуемый Патриаршею или Никоновскою летописью] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220211015136/https://viewer.rusneb.ru/ru/rsl01004161932?page=229 |date=11 лютага 2022 }}. / Под ред. А. Ф. Бычкова. — {{СПб.}}, 1885. — 244 с. — C. 224.</ref>. Хвароба таксама спустошыла [[Смаленск]], [[Кіеў]], [[Чарнігаў]], [[Суздаль]] і нарэшце, спусціўшыся на Поўдзень, знікла ў [[Дзікае поле|Дзікім полі]]{{sfn|Naphy|2003|p=26}}{{sfn|Benedictow|2004|p=214}}. '''Каля 1351—1353 гадоў, паўночныя астравы'''. З Нарвегіі чума трапіла і ў [[Востраў Ісландыя|Ісландыю]]<ref>{{кніга|аўтар=Parnell F., O'Carroll E., Presser B.|загаловак=Lonely Planet Iceland|спасылка=http://books.google.com/books?id=KEzfR3K0bjcC|выдавецтва=Lonely Planet|год=2010|allpages=364|isbn=1741044553}}</ref>. Зрэшты, адносна Ісландыі сярод даследчыкаў няма адзінага меркавання. Калі Уільям Нэйфі адназначна вызначае Ісландыю сярод краін, якія пацярпелі ад чумы, то Оле Бенедыктаў на падставе ісландскіх дакументаў таго часу даказвае, што чумы на востраве не было{{sfn|Benedictow|2004}}. Спустошыўшы [[Шэтландскія астравы|Шэтландскія]], [[Аркнейскія астравы|Аркнейскія]] і [[Фарэрскія астравы]] і дасягнуўшы на ўсходзе краю [[Скандынаўскі паўвостраў|Скандынаўскага паўвострава]] і [[Востраў Грэнландыя|Грэнландыі]] на захадзе, чума пачала падупадаць. У Грэнландыі эпідэмія нанесла па мясцовай калоніі такі ўдар, ад якога тая ўжо не магла аправіцца і паступова прыйшла ў заняпад і запусценне{{sfn|Naphy|2003|p=25}}<ref>{{кніга|аўтар=De Roo P.|загаловак=History of America before Columbus: according to documents and approved authors|месца=Philadelphia|выдавецтва=Lippincott company|год=1900|volume=2|pages=414|спасылка=https://archive.org/details/historyamericab00roogoog}}</ref>. Асобныя рэгіёны Францыі і Навары, а таксама [[Фінляндыя]] і [[Багемія (каралеўства)|каралеўства Багемія]] з невядомых прычын не былі закрануты другой пандэміяй, хоць у далейшым гэтыя вобласці былі паражоныя новай эпідэміяй у 1360—1363 гадах і паражаліся пазней, на працягу шматлікіх вяртанняў бубоннай чумы{{sfn|Benedictow|2004|p=216}}. == Дэмаграфія эпідэміі == Дакладных лічбаў як наогул аб колькасці насельніцтва ў Сярэднія вякі, так і аб смяротнасці ад Чорнай смерці і наступных вяртанняў эпідэміі, не існуе, хоць захавалася шмат колькасных ацэнак сучаснікаў, якія тычацца асобных рэгіёнаў і гарадоў, што дазваляе ацаніць прыблізную колькасць ахвяр эпідэміі. Так, англійскі храніст з [[Сент-Олбанс]]а {{нп5|Томас Уолсінгем (храніст)|Томас Уолсінгем|ru|Уолсингем, Томас (хронист)}} сцвярджаў, што чума забрала «амаль палову ўсяго чалавецтва»<ref>Цыт. па кн.: ''Брайант Артур.'' Эпоха рыцарства в истории Англии / Пер. Т. В. Ковалёва, М. Г. Муравьёва. — СПб.: Евразия, 2001. — С. 343.</ref>. Згодна з «''Кембрыджскай сусветнай гісторыяй хвароб''», даследчыкі звычайна сыходзяцца пры ацэнцы смяротнасці ў Еўропе і на Блізкім Усходзе на лічбах паміж 30 і 50 %. Мацней за ўсё ад пандэміі пацярпелі Цэнтральная Італія, Паўднёвая Францыя, Усходняя Англія і Скандынавія; адносна няшмат ахвяр (менш за 20 %) было ў Мілане, Чэхіі і некаторых абласцях Нідэрландаў, зусім не было ў [[Нюрнберг]]у<ref>{{кніга|загаловак=The Cambridge World History of Human Disease|спасылка=https://archive.org/details/cambridgeworldhi0000unse|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1993|старонкі=[https://archive.org/details/cambridgeworldhi0000unse/page/613 613]}}</ref>. «''Кембрыджская энцыклапедыя палеапаталогіі''» прыводзіць ацэнку долі памерлых у 25 % сусветнага насельніцтва, або больш за 60 мільёнаў чалавек, уключаючы траціну насельніцтва Еўропы (15—25 мільёнаў), 30—50 % насельніцтва Англіі, дзве траціны загінуўшых у Нарвегіі і Ісландыі, да трох чвэрцяў у Парыжы і Венецыі<ref>{{кніга|загаловак=The Cambridge Encyclopedia of Human Paleopathology|спасылка=https://archive.org/details/cambridgeencyclo0000aufd|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1998|старонкі=[https://archive.org/details/cambridgeencyclo0000aufd/page/197 197]}}</ref>. Калі казаць пра Заходнюю Еўропу, то У. Нэйфі адзначае, што першы падлік колькасці ахвяр эпідэміі быў праведзены загадам Папы Клімента VI і паказаў лічбу ў 23,84 мільёна чалавек — 31 % еўрапейскага насельніцтва. Брытанскі гісторык Філіп Ціглер у працы, якая выйшла ў 1969 годзе, ацаніў смяротнасць ад эпідэміі ў Еўропе прыкладна ў траціну насельніцтва, што складала ад 20 да 25 мільёнаў чалавек<ref name="Demographic">''Byrne J. P.'' Demographic Effects of Plague: Europe 1347—1400 // [http://books.google.com/books?id=AppsDAKOW3QC The Encyclopedia of the Black Death] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140627163638/http://books.google.com/books?id=AppsDAKOW3QC|date=27 чэрвеня 2014}}. — ABC-CLIO, 2012. — P. 108. — ISBN 1-59884-253-6.</ref>. У сваім даследаванні, апублікаваным у 1941 годзе, дэмограф {{нп5|Барыс Цэзаравіч Урланіс|Барыс Урланіс|ru|Урланис, Борис Цезаревич}} адзначаў, што высокі ўзровень смяротнасці быў уласцівы перш за ўсё гарадам, а не сельскай мясцовасці, і 30—40 % смяротнасці для гарадскога насельніцтва даюць сёмую-восьмую частку насельніцтва для Еўропы і дваццатую для Расіі<ref>{{кніга|аўтар=Урланис Б. Ц. |загаловак=Рост населения в Европе|мова= ru|месца=М.|год=1941|старонкі=346—347}}</ref>. Аўтары прац па эпідэміялогіі (Ш. Марцін і У. Нэйфі) паказваюць, што паміж 1331 і 1351 гадамі эпідэмія забрала каля паловы насельніцтва Кітая, у той час як яшчэ 15 % прыйшлося на загінулых ад стыхійных бедстваў{{sfn|Martin|2001|p=111}}{{sfn|Naphy|2003|p=23}}. Аднак сінолагі, якія спасылаюцца на даныя перапісаў, як правіла, не адзначаюць такой грандыёзнай страты насельніцтва<ref>{{кніга|загаловак=Cambridge History of China|volume=6|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=1994|pages=618—622}}</ref>. Яны падкрэсліваюць, што насельніцтва Паўночнага Кітая, пераважна закранутага эпідэміямі, ужо да пачатку XIV стагоддзя прыкметна скарацілася ў параўнанні з насельніцтвам Паўднёвага Кітая<ref>{{кніга|аўтар=Боровкова Л. А.|загаловак=Восстание «Красных войск» в Китае|месца=М.|мова=ru|выдавецтва=Наука (ГРВЛ)|год=1971|старонкі=6}}</ref>, а адносна высокую смяротнасць у другой-трэцяй чвэрці XIV стагоддзя звязваюць хутчэй з голадам, чым з эпідэміямі{{efn|Мангольскі гісторык Далай Чулууны, расказваючы ўласна пра Манголію і народныя бедствы, адзначае ў 1330 годзе і 1337—1340 гадах джут, засуху і голад, але не эпідэміі<ref>{{кніга|аўтар=Чулууны Д.|загаловак=Монголия в XIII-XIV веках|адказны=Авториз. пер. с монг.|год=1983|мова=ru|месца=М.|выдавецтва=Наука (ГРВЛ)|старонкі=117—118}}</ref>. «''Кембрыджская гісторыя Унутранай Азіі''» адзначае, што ў Кітаі серыя прыродных катастроф, пачатых паводкамі на Янцзы ў 1332 годзе, прывяла да гібелі 7 мільёнаў чалавек і голаду, але не кажа пра чуму<ref>{{кніга|спасылка=https://archive.org/details/cambridgehistory00cosm|загаловак=The Cambridge History of Inner Asia. The Chinggisid Age|год=2009|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory00cosm/page/n115 91]}}</ref>. Сінолаг Людміла Бараўкова адзначае голад у 1340-х гадах, а буйную эпідэмію — у 1344 годзе, калі змянілася рэчышча Хуанхэ і «''голад і эпідэміі ў тых краях забралі амаль палову насельніцтва''», і ў 1350-х, калі адзначаны страшны голад, саранча і эпідэмія ў {{Нп5|Ханбалык|сталіцы|ru}}<ref>{{кніга|аўтар=Боровкова Л. А.|загаловак=Восстание «Красных войск» в Китае|год=1971|мова=ru|месца=М.|старонкі=44, 77, 105|выдавецтва=Наука (ГРВЛ)}}</ref>. Кітайскі гісторык У Хань, апісваючы падзеі 1354 года, згадвае пра голад і наступныя за ім эпідэміі<ref>{{кніга|аўтар=У Хань.|загаловак=Жизнеописание Чжу Юаньчжана : Пер. с кит.|год=1980|мова=ru|выдавецтва=Наука (ГРВЛ)|месца=М.|старонкі=59}}</ref>.}}. Чорная смерць была эпідэмічнай катастрофай{{sfn|Супотницкие|2006|p=78}}, але не прывяла да [[дэпапуляцыя|дэпапуляцыі]] ні Еўропы, ні свету ў цэлым. Адразу пасля заканчэння пандэміі ў Еўропе адбыўся дэмаграфічны выбух{{sfn|Супотницкие|2006|p=131}}, насельніцтва Еўропы стала расці, і гэты рост, нягледзячы на наступныя эпідэміі чумы, працягваўся бесперапынна некалькі стагоддзяў, аж да {{нп5|Дэмаграфічны пераход|дэмаграфічнага пераходу|ru|Демографический переход}}<ref>[[Сяргей Пятровіч Капіца|С. П. Капица]]. [http://www.i-u.ru/biblio/archive/capica%5Fskolko/ Общая теория роста человечества: Сколько людей жило, живёт и будет жить на Земле] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160217121320/http://www.i-u.ru/biblio/archive/capica%5Fskolko/|date=17 лютага 2016}} М.: Наука, 1999. ISBN 5-02-008299-6</ref>. == Эпідэміялогія == {{асноўны артыкул|Чума#Інфіцыраванне}} Узбуджальнікам чумы ёсць {{нп5|грамадмоўныя бактэрыі|грамадмоўная бактэрыя|ru|Грамотрицательные бактерии}} ''[[Чумная палачка|Yersinia pestis]]'', названая ў гонар свайго першаадкрывальніка {{нп5|Аляксандр Ерсэн|Аляксандра Ерсена|fr|Alexandre Yersin}}. У {{нп5|макрота|макроце|ru|Мокрота}} палачка чумы можа захоўвацца да 10 дзён. На бялізне і вопратцы, запэцканых выдзяленнямі хворага, яна захоўваецца тыднямі, бо слізь і [[Бялкі|бялок]] ахоўваюць яе ад згубнага дзеяння высыхання. У трупах жывёл і людзей, якія загінулі ад чумы, яна выжывае з пачатку восені да зімы. Нізкая тэмпература, замарожванне і размарожванне не знішчаюць узбуджальніка. Згубнымі для ''Y. pestis'' ёсць высокая тэмпература, сонечнае святло і высыханне. Нагрэў да 60 ºС забівае гэты мікраарганізм праз 1 гадзіну, да 100 ºС — за некалькі хвілін. Адчувальная да розных хімічных [[Дэзынфекцыя|дэзінфектантаў]]<ref name="Коротяев">{{кніга |аўтар = [[Аляксандр Іванавіч Карацяеў|Коротяев А. И.]] |частка = Микробиология чумы |загаловак = Медицинская микробиология, иммунология и вирусология |выданне = 2-е |месца = СПб. |выдавецтва = СпецЛит |год = 2000 |старонкі = 355—358 |старонак = 591 |isbn = 5-263-00155-x |тыраж = 3000 }}</ref>. [[Файл:Flea infected with yersinia pestis.jpg|thumb|Блыха {{нп5|Xenopsylla cheopis}}, заражаная бактэрыямі чумы (бачныя як цёмная маса).]] Прыродным пераносчыкам чумы выступае [[Блохі|блыха]] ''[[Xenopsylla cheopis]]'', якая ў наш час паразітуе на грызунах, а ў Сярэднія вякі шырока распаўсюджаная і на людзях{{sfn|Мілан Даніэль|1990|с=86}}<ref name="Zhukov">* ''Борис Жуков''. [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/6277/ Царица грозная чума] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190927115106/http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/6277/|date=27 верасня 2019}} // [[Вокруг Света]]. 2008, ліпень.</ref>. Блыха можа заразіцца чумой як пры ўкусе хворай жывёліны, так і пры ўкусе чалавека, хворага на {{нп5|септычная чума|септычную форму чумы|ru|Септическая чума}}, калі развіваецца чумная {{нп5|бактэрыямія||ru|бактериемия}}. Без сучаснага лячэння чума амаль заўсёды вядзе да [[смерць|смерці]], а ў тэрмінальным перыядзе хваробы любая форма чумы ператвараецца ў септычную. Таму крыніцай заражэння ў Сярэднія вякі мог быць любы хворы чалавек. У цыркуляцыю ўзбуджальнікаў чумы магла ўключацца і чалавечая блыха [[Pulex irritans]], якая не пераходзіць на пацукоў і іншых грызуноў, але таксама здольная перадаваць чуму ад чалавека да чалавека{{sfn|Мілан Даніэль|1990|с=131}}. Механізм заражэння чалавека такі: у прадстраўніку інфіцыраванай блыхі чумныя бактэрыі размнажаюцца ў такой колькасці, што ўтвараюць літаральна корку (так званы «блок»), закрываючы сабой прасвет [[Стрававод чалавека|стрававода]], прымушаючы заражаную блыху зрыгваць слізістую бактэрыяльную масу ў ранку, утвораную ад укусу<ref>''Сунцов В. В., Сунцова Н. И.'' [http://www.evolbiol.ru/suntsov.htm#3 Чума. Происхождение и эволюция эпизоотической системы (экологические, географические и социальные аспекты)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111013074933/http://www.evolbiol.ru/suntsov.htm#3|date=13 кастрычніка 2011}}. — {{М.}}: Изд-во КМК, 2006. — 247 с. — ISBN 5-87317-312-5.</ref>. Акрамя таго, заўважана, што заражаная блыха праз тое, што глытанне адбываецца з цяжкасцю і ў страўнік трапляе значна менш за звычайнае, вымушана кусаць часцей і піць кроў з большай жорсткасцю{{sfn|Kelly|2005|p=20}}. Адна блыха можа за кароткі тэрмін заразіць да 11 гаспадароў{{sfn|Мілан Даніэль|1990|с=131}}. [[Файл:Rattus rattus03.jpg|thumb|[[Пацук чорны|Чорны пацук]] — пераносчык чумы і гаспадар блыхі ''Xenopsylla cheopis.'']] «Чумны блок» у заражанай блыхі ''Xenopsylla cheopis'' утвараецца не адразу, а праз 8—24 дні<ref>{{Cite web |url=https://pestcontrol.ru/novosti/chi-blohi-v-moskovskih-podvalah/ |title=Чьи блохи в московских подвалах? |access-date=2022-06-23 |archive-date=2022-02-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208231049/https://pestcontrol.ru/novosti/chi-blohi-v-moskovskih-podvalah/ |url-status=live |lang=ru}}</ref>. За гэты час блыха магла змяніць некалькі гаспадароў (не заражаючы іх) або, забіўшыся ў багаж або седлавую сумку, дабрацца да наступнага {{нп5|караван-сарай|караван-сарая|ru|Караван-сарай}}, дзе знаходзіла сабе новага гаспадара, і эпідэмія рабіла яшчэ адзін крок, прасоўваючыся з хуткасцю каля 4 км у суткі{{sfn|Kelly|2005|p=19}}. Прыродны гаспадар чумной блыхі — [[Пацук чорны|чорны пацук]] — таксама вызначаецца высокай вынослівасцю і рухавасцю і здольны падарожнічаць на вялікія адлегласці ў харчовых запасах наступальнай арміі, {{нп5|фураж|фуражы|ru}} або ежы гандляроў, перабягаючы ад дома да дома, а таксама абменьвацца паразітамі з мясцовым пацучыным насельніцтвам, працягваючы, такім чынам, эстафету хваробы. == Клінічная сімптаматыка == === У сучаснай навуцы === {{асноўны артыкул|{{нп5|Клінічная карціна чумы||ru|Клиническая картина чумы}}}} {{нп5|Інкубацыйны перыяд||ru|Инкубационный период}} пры чуме вар’іруе ад некалькіх гадзін да 9 сутак. З улікам спосабу заражэння, лакалізацыі і распаўсюджанасці захворвання вылучаюць наступныя клінічныя формы чумы: [[скурная чума|скурную]], [[бубонная чума|бубонную]], {{нп5|лёгачная чума|першасна-лёгачную|ru|Лёгочная чума}}, {{нп5|септычная чума|першасна-септычную|ru|Септическая чума}}, [[кішэчная чума|кішэчную]], [[другасна-септычная чума|другасна-септычную]] і [[скурна-нарыўная чума|скурна-нарыўную]]{{sfn|Возианова|2002|p=144}}<ref name="Коротяев"/>. Дзве апошнія формы ў цяперашні час сустракаюцца рэдка, а пры сярэдневяковых эпідэміях, калі практычна кожны выпадак чумы заканчваўся смерцю, — наадварот, часта. Узбуджальнік пранікае праз пашкоджанні скуры ў выніку ўкусу блыхі або хворай чумой жывёлы, праз слізістую абалонку або паветрана-кропельным шляхам. Затым ён дасягае [[лімфатычны вузел|лімфатычных вузлоў]], у якіх пачынае бурна размнажацца. Хвароба пачынаецца раптоўна: моцны галаўны боль, высокая тэмпература з дрыжыкамі, твар {{нп5|гіперэмія|гіперэмаваны|en|Hyperaemia}}, затым ён цямнее, пад вачыма з’яўляюцца цёмныя кругі. Бубон (павялічаны запалёны лімфатычны вузел) з’яўляецца на другі дзень захворвання. Лёгачная чума з’яўляецца найбольш небяспечнай формай захворвання. Яна можа ўзнікнуць альбо ў выніку ўскладнення бубоннай чумы, альбо пры заражэнні паветрана-кропельным шляхам. Хвароба таксама развіваецца бурна. Хворы лёгачнай чумой уяўляе выключную небяспеку для навакольных, так як з макротай выдзяляе вялікую колькасць узбуджальнікаў<ref name="Коротяев"/>. [[Файл:Yersinia pestis fluorescent.jpeg|thumb|200px|left|Палачка ''[[Yersinia pestis|Y. pestis]]'' пры флюарэсцэнтнай мікраскапіі, 200-кратнае павелічэнне.]] Бубонная форма чумы развіваецца пры пранікненні ўзбуджальніка ў кроў праз скуру. На першым жа абарончым рубяжы (у рэгіянальных [[лімфатычны вузел|лімфатычных вузлах]]) ён захопліваецца [[лейкацыты|лейкацытамі]]. [[Yersinia pestis|Чумныя палачкі]] прыстасаваны да размнажэння ў {{нп5|фагацытоз|фагацытах|ru|Фагоцитоз}}. У выніку лімфатычныя вузлы губляюць сваю абарончую функцыю, ператвараючыся ў «''фабрыку мікробаў''». У самым лімфатычным вузле развіваецца востры [[Запаленне|запаленчы працэс]], у які ўцягваюцца яго капсула і навакольныя тканіны. У выніку на другі дзень захворвання ўтвараецца буйное хваравітае ўшчыльненне — ''першасны бубон''. Лімфагенна ўзбуджальнікі могуць пранікаць у бліжэйшыя лімфатычныя вузлы, фарміруючы другасныя бубоны першага парадку{{sfn|Возианова|2002|p=146}}. З бубона, які страціў здольнасць затрымліваць інфекцыю, узбуджальнікі паступаюць у кроў — развіваецца транзітарная {{нп5|бактэрыямія||ru|бактериемия}}, якая, акрамя ўсяго іншага, робіць магчымым інфіцыраванне блох, якія ўкусілі чалавека, і ўтварэнне эпідэмічных ланцугоў тыпу «''чалавек — блыха — чалавек''». Разбураючыся ў крыві, чумныя палачкі выдзяляюць таксіны, якія выклікаюць цяжкую інтаксікацыю, аж да [[шок|інфекцыйна-таксічнага шоку]]. На фоне транзітарнай бактэрыяміі магчыма занясенне ўзбуджальніка ў аддаленыя лімфатычныя вузлы з фарміраваннем другасных бубонаў другога парадку. Парушэнне {{нп5|Фактары згусання крыві|фактараў згусання крыві|ru|Факторы свёртывания крови}} за кошт рэчываў, якія выдзяляюцца бактэрыямі, спрыяе развіццю крывацёкаў, утварэнню гематом, якія маюць цёмна-бардовы колер{{sfn|Возианова|2002|p=146—147}}. Першасна-септычная чума таксама развіваецца пры пранікненні ўзбуджальніка ў кроў праз скуру, але пры высокай [[вірулентнасць|вірулентнасці]] ўзбуджальніка і/або нізкай супраціўляльнасці арганізма (у часы Чорнай смерці такая форма часта ўзнікала ў людзей пэўных генатыпаў, якіх чума сама ж і элімінавала) першасныя бубоны адсутнічаюць. Мінаючы рэгіянальныя лімфатычныя вузлы, мікраарганізмы адразу трапляюць у кроў і разносяцца па ўсіх органах{{sfn|Возианова|2002|p=147}}. Асабліва небяспечным з’яўляецца паражэнне лёгкіх. Мікробы і іх таксіны разбураюць сценкі [[Лёгачная альвеола|альвеол]]. Хворы пачынае распаўсюджваць узбуджальніка чумы паветрана-кропельным шляхам. Першасна-лёгачная чума ўзнікае пры паветрана-кропельным шляху заражэння, яна характарызуецца тым, што першасны працэс развіваецца ў альвеолах. У клінічнай карціне характэрным з’яўляецца хуткае развіццё {{нп5|дыхальная недастатковасць|дыхальнай недастатковасці|ru|Дыхательная недостаточность}}{{sfn|Возианова|2002|p=147—148}}. Кожная з клінічных формаў чумы мае свае асаблівасці. [[Ілья Рафаілавіч Браўдэ|Прафесар Браўдэ]] так апісвае паводзіны і выгляд хворага бубоннай чумой у першыя дні захворвання: {{цытата|''Знешні выгляд хворага, яго паводзіны, стан псіхікі і маторыкі адразу ж звяртаюць на сябе ўвагу і паслужылі падставай для ўзнікнення народнага паняцця пра «ачумеласць». Рэзкая гіперэмія твару, яго азызласць, рэзкая гіперэмія слізістых вачэй («вочы раз'ятранага быка») і верхніх дыхальных шляхоў з невялікай іктэрычнасцю дапаўняюць карціну ўзбуджэння''{{sfn|Возианова|2002|p=149}}.}} Твар хворага чумой атрымаў лацінскую назву ''facies pestica'', па аналогіі з тэрмінам ''facies Hippocratica'' ([[маска Гіпакрата]]), якая азначае твар паміраючага чалавека. Пры траплянні ўзбуджальніка ў кроў (з бубона або пры першасна-септычнай форме чумы) ужо праз некалькі гадзін пасля пачатку захворвання з’яўляюцца кровазліцці на скуры і слізістых абалонках{{sfn|Возианова|2002|p=152}}. === У апісаннях XIV стагоддзя === Апісанне стану чумных хворых у эпоху другой эпідэміі дайшло да нас усё ў тым жа манускрыпце дэ Мюсі, «''Гісторыі''» Іаана Кантакузіна, Нікіфара Грыгары, [[Дыянісій Коле|Дыянісія Коле]], арабскага гісторыка {{нп5|Ібн аль-Хаціб|Ібн аль-Хаціба||Ibn al-Khatib}}, Дэ Гіня, [[Джавані Бакача]] і іншых сучаснікаў. Згодна з іх сцвярджэннямі, чума праяўлялася ў першую чаргу ў «бесперапыннай ліхаманцы» (''febris continuae''). Хворыя адрозніваліся павышанай раздражняльнасцю, біліся і трызнілі. Крыніцы, якія захаваліся, апавядаюць пра «''хворых, якія шалёна гарлапаняць з вокнаў''»: як мяркуе Джон Кэлі, інфекцыя паражала таксама [[Цэнтральная нервовая сістэма|цэнтральную нервовую сістэму]]. Узбуджэнне змянялася пачуццём прыгнечанасці, страху і тугі, болямі ў вобласці сэрца. Дыханне хворых было кароткім і перарывістым, часта змяняючыся кашлем з крывахарканнем або макротай. Мача і кал афарбоўваліся ў чорны колер, кроў цямнела да чарнаты, язык высыхаў і таксама пакрываўся чорным налётам. На целе ўзнікалі чорныя і сінія плямы (петэхіі), бубоны, {{нп5|карбункул (захворванне)|карбункулы|ru|Карбункул (заболевание)}}. Асабліва ўражваў сучаснікаў цяжкі пах, што ішоў ад хворых{{sfn|Kelly|2005|p=22}}. Частка аўтараў таксама кажа пра крывахарканне, якое разглядалася як прыкмета хуткай смерці. {{нп5|Гі дэ Шаліяк|Шаліяк|en|Guy de Chauliac}} асабліва адзначаў гэты сімптом, называючы Чорную смерць «''чумой з крывахарканнем''». У многіх выпадках чума працякала ў '''бубоннай форме''', выкліканай уласна ўкусам заражанай блыхі. У прыватнасці, яна была характэрная для Крыма, дзе дэ Мюсі апісаў працяканне хваробы як такое, што пачыналася з колючых боляў, затым жару і нарэшце з’яўлення цвёрдых бубонаў у пахвіне і пад пахамі. Наступным этапам была «гніласная гарачка», якая суправаджалася галаўным болем і зацямненнем свядомасці, на грудзях з’яўляліся «''пухліны''» (карбункулы). Падобныя сімптомы мела чума ў італьянскіх гарадах, але тут да вышэйпералічанага дадаваліся насавы крывацёк і [[свішч]]ы. Пра крывахарканні італьянцы не згадваюць — выключэннем з’яўляецца адзіны рукапіс, вядомы дзякуючы {{нп5|Лудавіка Антоніа Мураторы|Лудавіка Мураторы|en|Ludovico Antonio Muratori}}. У Англіі чума часцей праяўлялася ў '''лёгачнай форме''', з крывахарканнем і крывавай ірвотай, прычым хворы, як правіла, паміраў на працягу двух сутак. Тое ж самае адзначаюць нарвежскія хронікі, рускія летапісцы кажуць пра чорныя плямы на скуры і лёгачныя крывацёкі. У Францыі, паводле запісаў Шаліяка, чума праяўлялася ў абедзвюх формах — у першы перыяд свайго распаўсюджвання (два месяцы) у асноўным у лёгкай форме, хворы паміраў на трэція суткі, у другі — у бубоннай, прычым час жыцця павялічваўся да пяці дзён. Асаблівы жах наводзіла на сярэдневяковых людзей '''першасна-септычная чума''', характэрная для Канстанцінопаля. Вонкава здаровы чалавек пры ёй гінуў у той жа дзень, так, малодшы сын імператара Іаана Кантакузіна, Андронік, згас на працягу трох гадзін{{sfn|Супотницкие|2006|p=92}}. Рускія летапісы кажуць пра ўласцівасць і прыкметы хваробы такім чынам: {{quote|«Раптам ударыць як нажом у сэрца, у лапатку або паміж плячыма; агонь палае ўнутры; кроў цячэ горлам; выступае моцны пот і пачынаюцца дрыжыкі. У іншых робяцца залозы, на шыі, сцягне, пад скулай, у пазусе або за лапаткай. Вынік адно: смерць непазбежная, хуткая, але пакутлівая. Не паспявалі хаваць целы; ледзьве дзесяць здаровых прыпадала на сто хворых; няшчасныя здыхалі без усялякай дапамогі. У адну магілу закопвалі сем, восем і больш трупаў. Многія дамы зусім апусцелі; у іншых засталося па адным немаўляці».<ref>[[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Карамзин Н.М.]] [[Гісторыя дзяржавы Расійскай|История государства Российского]]. — М.: «[[Эксмо]]», 2020. — с. 358 — ISBN 978-5-699-33755-2</ref> {{oq|ru|«Вдруг ударит как ножом в сердце, в лопатку или между плечами; огонь пылает внутри; кровь течет горлом; выступает сильный пот и начинается дрожь. У других делаются железы, на шее, бедре, под скулою, пазухою или за лопаткою. Следствие одно: смерть неизбежная, скорая, но мучительная. Не успевали хоронить тел; едва десять здоровых приходилось на сто больных; несчастные издыхали без всякой помощи. В одну могилу зарывали семь, восемь и более трупов. Многие домы совсем опустели; в иных осталось по одному младенцу»}} }} == Медыцынскія меры процідзеяння == === Стан медыцыны ў Сярэднявякоўі === {{асноўны артыкул|{{нп5|Сярэднявяковая медыцына||ru|Средневековая медицина}}}} [[Файл:Dissection of a Cadaver.jpg|thumb|left|Ускрыццё трупа. Мініяцюра. Францыя, XV стагоддзе.]] У часы Чорнай смерці медыцына ў [[Хрысціянства|хрысціянскай]] Еўропе знаходзілася ў глыбокім заняпадзе. Шмат у чым гэта было звязана з прымітыўна-рэлігійным падыходам да ўсіх сфер ведаў. Нават у адным з найбуйнейшых сярэдневяковых універсітэтаў — [[Парыжскі ўніверсітэт|Парыжскім]] — медыцына лічылася другаснай навукай, бо ставіла сабе задачай «''аздараўленне тленнага цела''». Ілюстрацыяй таму з’яўляецца, між іншага, ананімная алегарычная паэма XIII стагоддзя пра «[[Вяселле Сямі Мастацтваў і Сямі Дабрадзейнасцяў]]». У гэтым творы Пані [[Граматыка]] выдае замуж сваіх дачок — [[Дыялектыка|Дыялектыку]], [[Геаметрыя|Геаметрыю]], [[Музыка|Музыку]], [[Рыторыка|Рыторыку]] і [[Тэалогія|Тэалогію]], пасля чаго да яе прыходзіць Дама Фізіка (тагачасная назва [[медыцына|медыцыны]]) і таксама просіць знайсці ёй мужа, атрымліваючы ад Граматыкі недвухсэнсоўны адказ: «''Вы не з нашай сям’і. Нічым не магу вам дапамагчы''»{{sfn|Nohl|1986|p=80}}. Нейкі дапаможнік таго часу, аўтар якога застаўся невядомым, наказваў урачу пасля ўваходу ў дом пытацца ў сваякоў хворага, ці [[споведзь|спавядаўся]] ён і ці [[Еўхарыстыя|прычасціўся]] ён святых тайн. Калі гэтага не было зроблена, хворы павінен быў выканаць свой рэлігійны доўг неадкладна або, прынамсі, паабяцаць гэта зрабіць, бо збаўленне душы лічылася важнейшым за выратаванне цела{{sfn|Nohl|1986|p=80}}. Хірургія лічылася занадта брудным рамяством, якім царкоўныя правілы не дазвалялі займацца святарам, нават тым, хто меў медыцынскую адукацыю<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Ле Гофф Ж., Трюон Н.|частка=Под маской Галена|загаловак=История тела в Средние века|мова=ru|месца=М.|выдавецтва=Текст|год=2008}}</ref>, што азначала ў рэальным жыцці дакладны падзел у Еўропе прафесій таго, хто навучаўся ва ўніверсітэце антычнай медыцыне на ўрача (physician) і менш вучонага хірурга-практыка (surgeon), якія амаль заўсёды належалі да розных [[цэх]]аў<ref name=":0" />. Анатаміраванне мёртвых ніколі не забаранялася, аднак рэальна распаўсюдзілася толькі з XIV—XV стст., пераважным заставалася тэарэтычнае вывучэнне [[Анатомія|анатоміі]] па кнігах [[Гален]]а<ref>{{Кніга|аўтар=Ле Гофф Ж., Трюон Н.|частка=Вскрытие тела|загаловак=История тела в Средние века|мова=ru|месца=М.|выдавецтва=Текст|год=2008}}</ref>. Таленавітыя медыкі пастаянна рызыкавалі трапіць у поле зроку [[Інквізіцыя|інквізіцыі]], але асаблівае абурэнне карумпаванай часткі духавенства выклікала тое, што ўрачы карысталіся аўтарытэтам і павагай у моцных свету гэтага, адцягваючы на сябе ўзнагароджанні і міласці. Адзін з медыкаў таго часу пісаў: {{quote|Клірыкі звычайна тоўпяцца каля галавы хворых, з усіх сіл стараючыся даказаць вялікую дзейснасць свайго ўмяшання, заклікаў да святых, рэліквій, асвячоных свечак, абедняў, міласціны, ахвяраванняў і іншага набожнага шарлатанства. Калі ўрачу ўдасца здабыць перамогу над хваробай, гэта прыпісваецца заступніцтву святых, абяцанням і малітвам клірыкаў. Надарыцца ж яму памерці, вінаваты ў гэтым, вядома ж, урачы{{sfn|Nohl|1986|p=82}}.|}} === Гіпотэзы пра прычыны чумы і прапанаваныя меры прафілактыкі === Што тычыцца тагачаснай навукі пра эпідэмічныя хваробы, у ёй змагаліся два асноўныя кірункі. Першы, звязаны з імем аднаго з апошніх [[атамізм|атамістаў]] старажытнасці, [[Ціт Лукрэцый Кар|Лукрэцыя Кара]], лічыў прычынай іх узнікнення нейкія нябачныя воку «насенні хваробы», або драбнюткія хваробатворныя «жывёлкі» ([[Марк Тэрэнцый Варон|Марк Варон]]), якія пранікалі ў арганізм здаровага чалавека пры кантакце з хворым. Гэтае вучэнне, якое атрымала ў далейшым назву '''вучэння пра [[кантагія|кантагію]]''' (то бок «заражэнні»)<ref name = "m">{{кніга|аўтар=Покровский В. И., Пак С. Г., Брико Н. И., Данилкин Б. К.|загаловак=Инфекционные болезни и эпидемиология|спасылка=http://ksmumpf.ru/_ld/2/220____-.--.--.--20.pdf|месца=М.|выдавецтва=ГЭОТАР-медиа|год=2007|мова=ru|старонак=816|isbn=978-5-9604-0471-3|archive-date=2013-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20130701205448/http://ksmumpf.ru/_ld/2/220____-.--.--.--20.pdf}} {{Cite web |url=http://ksmumpf.ru/_ld/2/220____-.--.--.--20.pdf |title=Архіўная копія |access-date=2011-07-18 |archive-date=2013-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701205448/http://ksmumpf.ru/_ld/2/220____-.--.--.--20.pdf |url-status=dead }}</ref>, у тыя часы атрымала сваё далейшае развіццё ўжо пасля адкрыцця [[Антоні ван Левенгук|ван Левенгука]]. Як сродак прафілактычнай барацьбы з чумой кантагіяністы прапаноўвалі ізаляцыю хворых і доўгія [[каранцін]]ы: «''След выконваць, наколькі гэта магчыма, старанна пазбягаць публічных спрэчак, каб людзі не дыхалі адзін на аднаго і адзін чалавек не мог заразіць некалькіх. Таму варта заставацца ў адзіноце і не сустракацца з людзьмі, якія прыбылі з тых месцаў, дзе паветра атручана''»<ref>{{Кніга|аўтар=Ле Гофф Ж., Трюон Н.|частка=Болезнь и медицина|загаловак=История тела в Средние века|мова=ru|месца=М.|выдавецтва=Текст|год=2008}}</ref>. Аднак наяўнасць або адсутнасць нябачных «чумных жывёлак» здавалася досыць тэарэтычнай; тым больш для ўрачоў таго часу прывабнай здавалася тэорыя «'''{{нп5|міязм|міязмаў|ru|Миазм}}'''», створаная вялікімі розумамі старажытнасці — [[Гіпакрат]]ам і [[Гален]]ам — і развітая затым «''шэйхам урачоў''» [[Авіцэна]]м. У кароткім выкладзе сутнасць тэорыі можна звесці да атручвання арганізма нейкім ядавітым рэчывам («пнеўмай»), якое выдзяляецца з зямных нетраў. У аснове яе ляжала цалкам здаровае назіранне пра згубнасць для людзей выпарэнняў балот і іншых «нездаровых месцаў» і прыхільнасць пэўных захворванняў да пэўных геаграфічных пунктаў{{efn|Як звычайна бывае ў гісторыі навукі, міязматычная тэорыя сапраўды працавала ў некаторых выпадках, напрыклад, выдатна тлумачачы выпадкі атручвання «балотным газам» — [[метан]]ам. Але спроба распаўсюдзіць яе на ўсе «паветраныя» захворванні была асуджаная на няўдачу.}}. Адсюль, на думку «міязматыкаў», вецер здольны разносіць ядавітыя выпарэнні на вялікія адлегласці{{efn|Параўнайце са старой рускай назвай эпідэміі — «поветрие» ({{lang-be|пошасць, паве́трая}}).}}{{Няма АК|05|05|2013}}, прычым яд можа як утрымлівацца ў паветры, так і атручваць сабой ваду, ежу і прадметы побыту. Другаснай крыніцай міязмаў становіцца хворае або мёртвае цела, што «пацвярджалася» падчас чумной эпідэміі цяжкім пахам, які суправаджаў захворванне, і трупным смуродам. Зрэшты, і тут лекары разыходзіліся ў разуменні, адкуль бяруцца ядавітыя выпарэнні. Калі старажытныя без ваганняў лічылі іх прычынай «тэлурычныя» (то-бок глебавыя) выдзяленні, у звычайным стане бяспечныя, якія ператварае ў смяротны яд балотнае гніенне, у Сярэднія вякі з’явіліся меркаванні пра касмічнае ўздзеянне на працэс узнікнення «міязмаў», прычым у якасці галоўнага віноўніка выступала планета [[Сатурн (планета)|Сатурн]], якая атаясамлівалася з [[Адкрыццё Іаана Багаслова|апакаліптычным]] вершнікам-Смерцю. На думку «міязматыкаў», прыліўнае ўздзеянне планеты абуджае ядавітыя выпарэнні балот{{sfn|Kelly|2005|p=169}}{{efn|«''Першапрычынай моравай пошасці стала становішча зорак, якаое назіралася ў першую гадзіну пасля поўдня 20 сакавіка, калі тры планеты сышліся паміж сабой у сузор’і Вадалея. Бо Юпітэр, гарачы і вільготны, прымушае ядавіты пар падымацца над балотамі, а Марс — бясконца гарачы і сухі, падпальвае названыя пары, чаму і з’яўляюцца віду палаючыя іскры, у той час як ядавітыя выпарэнні і агні насычаюць сабой паветра''» (Compedium, 1345 год).}}{{Няма АК|05|05|2013}}. Наяўнасць міязма вызначалася пахам, але пра тое, якога тыпу павінен быць пах чумы, меліся дыяметральна супрацьлеглыя меркаванні. Так, захаваліся ўспаміны пра «''вецер, які даносіў пах нібы з ружовага саду''», пасля чаго ў бліжэйшым горадзе, вядома ж, пачалася эпідэмія. Але значна часцей чуме прыпісвалі пахі рэзкія і цяжкія, так, у Італіі лічылі прычынай эпідэміі велізарнага кіта, выкінутага хвалямі на бераг і «''які распаўсюдзіў вакол сябе нясцерпны смурод''»{{sfn|Nohl|1986|p=102}}. Для барацьбы з эпідэміяй прапаноўвалася некалькі простых сродкаў: * '''Уцячы з заражанай мясцовасці і ў бяспецы чакаць канца эпідэміі'''. Менавіта адсюль бярэ свой пачатак знакамітая сярэдневяковая прыказка «''далей, даўжэй, хутчэй''», прыдуманая, па паданні, знакамітым персідскім філосафам і ўрачом {{нп5|Мухамад ібн Закарыя Ар-Разі|Абу Бакрам Ар-Разі|en|Muhammad ibn Zakariya al-Razi}}. Уцякаць патрабавалася як мага далей, як мага хутчэй і заставацца далёка ад заражанай мясцовасці дастаткова доўга, каб канчаткова ўпэўніцца, што небяспека мінула. Лекары раілі перабрацца ў «''сціплы домік [у вёсцы], які не паддаецца волкасці, удалечыні ад могілак, жывёльных магільнікаў і бруднай вады, а таксама ад агародаў, дзе расце цыбуля-парэй, капуста ці іншыя расліны, на якіх маюць звычку асядаць чумныя міязмы''»<ref>''Favier J.'' Guerre de Cents Ans. — P. 163.</ref>; * '''Ачышчэнне паветра ў заражанай мясцовасці або доме'''. З гэтай мэтай праз горад гналі статкі, каб дыханне жывёл ачысціла атмасферу (адзін са спецыялістаў таго часу прыпісваў падобную здольнасць коням і таму настойліва раіў сваім пацыентам на час эпідэміі перабірацца ў стайні). Ставілі сподачкі з малаком у пакой памерлага, каб такім чынам паглынаць заразу. З той жа мэтай у дамах разводзілі павукоў, здольных, паводле пераканання таго часу, [[Адсорбцыя|адсарбаваць]] разліты ў паветры яд. Для таго, каб разагнаць заражанае паветра, званілі ў званы і палілі з гармат. У пакоях з той жа мэтай выпускалі лётаць маленькіх птушачак, каб яны ўзмахамі крыл праветрывалі памяшканне{{sfn|Nohl|1986|p=105}}. * '''Індывідуальная абарона, якая разумелася як стварэнне нейкага буфера паміж чалавекам і заражаным асяроддзем'''. Улічваючы тое, што эфектыўнасць такой буфернай абароны можна было вызначыць выключна з дапамогай уласнага нюху, яна лічылася добрай, калі ўдавалася цалкам знішчыць або па меншай меры аслабіць «''чумны пах''». Па гэтай прычыне рэкамендавалася насіць з сабой і часта нюхаць кветкавыя букеты, бутэлечкі з духамі, духмяныя травы і ладан. Раілі таксама наглуха зачыняць вокны і дзверы, зачыняць вокны прасякнутай воскам тканінай, каб не дапусціць пранікнення ў дом заражанага паветра{{sfn|Kelly|2005|p=171}}. Аднак часам прапаноўвалася забіваць чумны смурод смуродам яшчэ больш жорсткім — рэцэпты такога роду былі часам прадыктаваныя адчаем і бездапаможнасцю. Так, [[крымскія татары]] раскідвалі па вуліцах сабачыя трупы, еўрапейскія ўрачы раілі трымаць у дамах казлоў. Даваліся нават рэкамендацыі доўга затрымлівацца ў прыбіральні, удыхаючы тамтэйшыя водары, паколькі былі назіранні таго, што чысцільшчыкі прыбіральняў менш пакутуюць ад эпідэміі. Падобная прапанова выклікала, зрэшты, пратэст ужо ў тагачасных спецыялістаў, якія ўказвалі, што падобнае «''агідна ў звычайнай сітуацыі, і цяжка чакаць, каб яно дапамагло падчас эпідэміі''»{{sfn|Nohl|1986|p=106}}. Лекары рэкамендавалі ўстрымлівацца ад спажывання хатняй і дзікай вадаплаўнай птушкі, харчавацца супамі і булёнамі, не спаць пасля світання і, нарэшце, устрымлівацца ад інтымных зносін з жанчынамі{{sfn|Kelly|2005|p=173}}, а таксама (памятаючы пра тое, што «''падобнае прыцягвае падобнае''») устрымлівацца ад думак пра смерць і страху перад эпідэміяй і ў што б там ні стала захоўваць бадзёры настрой духу{{sfn|Nohl|1986|p=108}}. === Лячэнне === Лепшыя розумы сярэдневякоўя не мелі ілюзій адносна магчымасці лячэння чумных хворых. Арсенал сярэдневяковага ўрача, які ўключаў лекі на расліннай ці жывёльнай аснове, а таксама [[хірургія|хірургічныя]] інструменты, быў абсалютна бяссільны супраць эпідэміі. «Бацька французскай хірургіі» {{нп5|Гі дэ Шаліяк|Гі дэ Шаліяк|en|Guy de Chauliac}} называў чуму «''абразлівай хваробай''», супраць якой урачэбнае саслоўе не магло нічога супрацьпаставіць{{sfn|Nohl|1986|p=78}}. Франка-італьянскі ўрач [[Раймонд Шален ды Вінарыа]] не без горкага цынізму заўважаў, што «''не можа асуджаць урачоў, якія адмаўляюцца дапамагаць зачумленым, бо ніхто не жадае ісці следам за сваім пацыентам''». Акрамя таго, з узмацненнем эпідэміі і ростам страху перад чумой усё больш медыкаў стараліся таксама знайсці выратаванне ва ўцёках, хоць гэтаму можна супрацьпаставіць і сапраўдныя выпадкі адданасці сваёй справе. Так, Шаліяка, па яго ўласным прызнанні, ад уцёкаў утрымаў толькі «''страх перад ганьбай''», ды Вінарыа ж, насуперак уласнай парадзе, заставаўся на месцы і памёр ад чумы ў 1360 годзе{{sfn|Nohl|1986|p=83}}. [[Файл:42-aspetti di vita quotidiana, medicine, Taccuino Sanitatis.jpg|thumb|left|Аптэка. Мініяцюра з ''Tacuinum sanitatis'' — сярэдневяковага трактата пра здароўе. XIV стагоддзе.]] Клінічная карціна чумы, з пункту гледжання медыцыны XIV стагоддзя, выглядала наступным чынам: міязмы, пранікнуўшы ў арганізм, нараджаюць у вобласці сэрца запоўнены ядам бубон або фурункул, які, затым, прарваўшыся, атручвае кроў{{sfn|Nohl|1986|p=83}}. Спробы лячэння, хаця і вельмі малаэфектыўныя, усё ж рабіліся. Шаліяк раскрываў чумныя бубоны і прыпякаў іх распаленай качаргой. Чуму, якую разумелі як атручванне, спрабавалі лячыць існуючымі на той момант проціяддзямі, у прыватнасці, «''французскім {{нп5|тырыяк|тырыякам|ru|Териак}}''», да бубонаў прыкладалі высушаныя шкуркі жаб і яшчарак, здольных, паводле распаўсюджанага ў тыя часы пераканання, выцягваць з крыві яд, з той жа мэтай ужывалі каштоўныя камяні, у прыватнасці, размолаты ў парашок [[смарагд]]{{sfn|Nohl|1986|p=105}}. У XIV стагоддзі, калі навука яшчэ цесна перапляталася з [[магія]]й і [[акультызм]]ам, а многія аптэкарскія рэцэпты складаліся па правілах «{{нп5|Сімпатычная магія|сімпатыі|ru|Симпатическая магия}}», то бок уяўнай сувязі чалавечага цела з тымі ці іншымі аб’ектамі, падзейнічаўшы на якія, быццам бы можна было лячыць хваробу, шматлікімі былі выпадкі шарлатанства або дзеянняў пад афектам, якія прыводзілі да самых недарэчных вынікаў. Так, прыхільнікі «сімпатычнай магіі» спрабавалі «''выцягнуць''» хваробу з дапамогай моцных магнітаў. Вынікі такога «лячэння» невядомыя, але наўрад ці яны былі здавальняючымі{{sfn|Nohl|1986|p=83}}. Найбольш разумным уяўлялася падтрымліваць сілы хворага добрым харчаваннем і ўмацавальнымі сродкамі і чакаць, каб сам арганізм адолеў хваробу. Але выпадкі ачуньвання падчас эпідэміі Чорнай смерці былі адзінкавымі і амаль усе прыйшліся на канец эпідэміі{{sfn|Nohl|1986|p=79}}. === Чумныя дактары === {{Асноўны артыкул|{{нп5|Чумны доктар||ru|Чумной доктор}}}} [[Файл:Paul Fürst, Der Doctor Schnabel von Rom (coloured version).png|міні|злева|Доктар Шнабель фон Ром («Доктар Дзюба з Рыма»), гравюра Поля Фюрста, 1656.]] У гэтых умовах сеньёры або гарады аплачвалі паслугі адмысловых «чумных дактароў», у абавязкі якіх уваходзіла заставацца ў горадзе да канца эпідэміі і лячыць тых, хто стаў яе ахвярай. Як правіла, за гэтую няўдзячную і вельмі небяспечную працу браліся пасрэдныя медыкі, няздольныя знайсці сабе лепшай працы, або маладыя выпускнікі медыцынскіх факультэтаў, якія спрабавалі здабыць сабе імя і стан хуткім, але вельмі рызыкоўным шляхам<ref>{{артыкул |аўтар = [[Карла Чыпола|Cipolla C. M.]] |загаловак = A Plague Doctor |выданне = The Medieval City |месца = Yale |выдавецтва = [[Yale University Press]] |год = 1977 |pages = 65 }}</ref>. Лічыцца, што першых чумных дактароў наняў папа Клімент VI, пасля чаго гэтая практыка стала прымяняцца па ўсёй Еўропе<ref>{{кніга|аўтар= Numbers R. L. , Amundsen D. W.|загаловак=Caring and curing: health and medicine in the Western religious traditions|месца= New York|выдавецтва=Macmillan|год=1986|pages=95|allpages=601|isbn=0801857961}}</ref>. Для абароны ад «міязмаў» чумныя дактары насілі знакамітую дзюбатую маску (адсюль іх мянушка падчас эпідэміі — «''дзюбатыя ўрачы''» ({{lang-fr|docteurs à bec}})). Маска, якая спачатку закрывала толькі твар, але пасля вяртання чумы ў 1360 годзе пачала цалкам пакрываць галаву, рабілася са шчыльнай скуры са шкельцамі для вачэй, а ў дзюбу закладаліся кветкі і травы — ружовыя пялёсткі, [[размарын]], [[лаўр]], [[ладан]] і г. д., якія павінны былі абараняць ад чумных «міязмаў»<ref>{{кніга|аўтар= O'Donnell T.|загаловак=History of life insurance in its formative years|месца= New York|выдавецтва=American Conservation Company|год=1936|pages=135|allpages=832}}</ref>. Каб не задушыцца, у дзюбе прарабляліся дзве невялікія адтуліны. Шчыльны касцюм, як правіла, чорнага колеру, таксама рабіўся са скуры або [[воск|васкаванай]] тканіны, складаўся з доўгай кашулі, якая спускалася да пят, штаноў і высокіх ботаў, а таксама пары пальчатак. У рукі чумны доктар браў доўгую палку — яе выкарыстоўвалі для таго, каб не дакранацца да пацыента рукамі і, акрамя таго, разганяць на вуліцы паквольных разявак, калі такія з’яўляліся<ref>{{кніга|аўтар= Pommerville J.|загаловак=Alcamo's Fundamentals of Microbiology|месца= New York|выдавецтва=Jones & Bartlett Learning|год=2010|pages=9|allpages=860|isbn= 076376258X}}</ref>. Гэты папярэднік сучаснага {{нп5|процічумны касцюм|процічумнага касцюма|ru|Противочумный костюм}} ратаваў не заўсёды, і многія ўрачы гінулі, спрабуючы аказаць дапамогу сваім пацыентам. У якасці дадатковай абароны чумным дактарам рэкамендавалі «''добры глыток віна са спецыямі''»; як часта бывае ў гісторыі, трагедыю суправаджаў [[фарс]]: захаваўся характэрны анекдот пра групу [[Кёнігсберг|кёнігсбергскіх]] дактароў{{efn|Ён адносіцца да часу другой эпідэміі, але вельмі характэрны для ілюстрацыі псіхалагічнага настрою, уласцівага часам Чорнай смерці.}}, якія, трохі перастараўшыся ў плане [[дэзінфекцыя|дэзінфекцыі]], былі арыштаваныя за п’яны дэбош{{sfn|Nohl|1986|p=86}}. == Адміністрацыйныя меры процідзеяння == «''Венецыянцы як свінні, зачапі адну, усе згрудзяцца разам і кінуцца на крыўдзіцеля''», — адзначаў храніст. Сапраўды, Венецыя на чале з [[дож]]ам {{нп5|Андрэа Дандала||en|Andrea Dandolo}} была першай, і нейкі час адзінай з еўрапейскіх краін, якая здолела арганізаваць сваіх грамадзян, каб пазбегнуць хаосу і марадзёрства, і разам з тым, наколькі тое было магчыма, процідзейнічаць разгулу эпідэміі{{sfn|Kelly|2005|p=93}}. Перш за ўсё, 20 сакавіка 1348 года, загадам венецыянскага савета, у горадзе была арганізавана спецыяльная санітарная камісія з трох венецыянскіх дваран. Караблі, якія ўваходзілі ў гавань, загадана было ставіць на надгляд, і, калі былі знойдзены «''замежнікі, якія хаваюцца''», хворыя на чуму або мерцвякі, — неадкладна спальваць карабель. Для пахавання памерлых быў адведзены адзін з астравоў у венецыянскай лагуне, прычым магілы загадана было капаць на глыбіню не менш за паўтара метра. Пачынаючы з 3 красавіка і да канца эпідэміі, дзень у дзень спецыяльныя пахавальныя каманды павінны былі праплываць па ўсіх венецыянскіх каналах, крыкам «''Мёртвыя целы!''», патрабуючы ад насельніцтва выдаваць ім сваіх памерлых для пахавання. Адмысловыя каманды для збору трупаў дзень пры дні павінны былі наведваць усе бальніцы, багадзельні і проста збіраць памерлых на вуліцах{{sfn|Kelly|2005|p=94}}. Любому венецыянцу належала апошняе слова на дарогу ад мясцовага святара і пахаванне на чумным востраве, які атрымаў назву {{нп5|Лазарэта (востраў)|Лазарэта|ru|Лазаретто}} — як мяркуе Джон Кэлі, па імені бліжэйшай [[Царква Святой Панны Назарэтскай (Венецыя)|царквы Святой Панны Назарэтскай]], па здагадцы Іагана Нола — ад {{нп5|Ордэн Святога Лазара|манахаў Святога Лазара||Order of Saint Lazarus}}, якія хадзілі за хворымі. Тут жа праходзілі саракадзённы каранцін тыя, хто прыбылі з Усходу або з зачумленых месцаў, тут жа на працягу сарака дзён павінны былі заставацца іх тавары — тэрмін быў абраны ў памяць пра [[Спакуса Хрыста|саракадзённае знаходжанне]] [[Ісус Хрыстос|Хрыста]] ў пустыні{{sfn|Kelly|2005|p=93}} (адсюль і паходзіць назва «[[каранцін]]» — ад італьянскага quaranta, «сорок»). Для падтрымання парадку ў горадзе забаронены быў гандаль віном, зачыненыя ўсе тракціры і таверны, любы гандляр, злоўлены на месцы злачынства, губляў свой тавар, пры гэтым належала неадкладна выбіваць днішчы ў бочках і зліваць іх змесціва прама ў каналы. Забараняліся [[Азартная гульня|азартныя гульні]], вытворчасць [[Ігральная косць|ігральных костак]] (праўда, рамеснікі змаглі абысці гэтую забарону, надаючы косткам форму малітоўнага ружанца). Зачыняліся публічныя дамы, сваіх палюбоўніц мужчынам належала альбо неадкладна адпраўляць прэч, альбо гэтак жа неадкладна браць замуж. Каб зноў насяліць апусцелы горад, былі адкрыты даўгавыя турмы, памякчана заканадаўства аб даўгавых выплатах, уцекачам-даўжнікам абяцана прабачэнне, калі яны пагодзяцца пакрыць адну пятую неабходнай сумы. З 7 жніўня, каб пазбегнуць магчымай панікі, забараняліся жалобныя адзенні і часова адмяняўся старадаўні звычай выстаўляць труну з памерлым каля парога хаты, аплакваючы яго ўсёй сям’ёй на вачах у мінакоў. Нават у той час, калі эпідэмія дасягнула свайго максімуму і смяротнасць складала 600 чалавек у суткі, дож Андрэа Дандала і Вялікі Савет заставаліся на месцах і працягвалі працаваць. 10 ліпеня ўцёкшым з горада чыноўнікам было загадана на працягу наступных васьмі дзён вярнуцца ў горад і аднавіць працу, непадпарадкаваўшымся пагражалі звальненнем. Усе гэтыя меры сапраўды дабратворна паўплывалі на парадак у горадзе, і ў далейшым вопыт Венецыі перанялі ўсе еўрапейскія дзяржавы{{sfn|Kelly|2005|p=94}}. == Чума ў афіцыйнай і народнай рэлігіі == === Каталіцкая царква і чума === [[Файл:PopeClementVICameo.jpg|thumb|left|Папа Клімент VI.<br />''<small>Паясная выява на камеі</small>'']] З пункту гледжання [[Рымска-Каталіцкая Царква|Рымска-Каталіцкай Царквы]], прычыны эпідэміі былі ясныя — пакаранне за чалавечыя грахі, адсутнасць любові да блізкіх, пагоню за свецкімі спакусамі пры поўным забыцці духоўных пытанняў. У 1347 годзе, з пачаткам эпідэміі, царква, а пасля яе і народ, былі ўпэўнены, што надыходзіць [[канец свету]] і збываюцца прароцтвы Хрыста і [[апостал]]аў{{Няма АК|15|05|2018}}. У вайне, голадзе і хваробе бачылі {{нп5|Чатыры вершнікі Апакаліпсісу|вершнікаў Апакаліпсісу|ru|Четыре всадника Апокалипсиса}}, прычым менавіта чума павінна была выканаць ролю вершніка, чый «''конь бледны і імя яму — Смерць''». З чумой спрабавалі змагацца з дапамогай {{нп5|Малебен|малебнаў|ru|Молебен}} і {{нп5|Хросны ход|хросных ходаў|ru|Крестный ход}}, так, кароль Швецыі Магнус II, калі небяспека падступіла да яго сталіцы, узначаліў хросны ход басанож з непакрытай галавой, молячы аб адводзе бедства. Цэрквы былі запоўнены вернікамі. Як лепшы сродак для ўжо захварэлых або для таго, каб пазбегнуць заражэння, царква рэкамендавала «''страх Божы, бо Усявышні адзін можа адвесці чумныя міязмы''». Апекуном чумных хворых лічыўся [[Святы Себасцьян]], з ім таксама было звязана павер’е пра спыненне чумы ў адным з гарадоў, калі ў мясцовай царкве быў пабудаваны і асвячоны [[прыдзел]], дзе ўсталявалі статую гэтага святога<ref>[https://darker76.blogspot.am/2015/10/blog-post_23.html?m=0 subrosa: ЧЕРНАЯ СМЕРТЬ]</ref>. З вуснаў у вусны перадаваўся расказ пра тое, што вослік, які вёз у Месіну, дзе пачалася эпідэмія, статую [[Багародзіца|Святой Дзевы]], раптам спыніўся і ніякімі высілкамі не ўдалося зрушыць яго з месца{{sfn|Nohl|1986|p=83}}. Яшчэ з пачаткам эпідэміі, калі жыхары Месіны сталі прасіць у катанійцаў для выратавання ад гібелі даслаць ім мошчы [[Святая Агата|Святой Агаты]], [[епіскап]] Катанніі Герардус Орта пагадзіўся быў гэта зрабіць, але таму запрацівіліся яго ўласныя прыхаджане, пагражаючы смерцю, калі ён вырашыць пакінуць горад без абароны. «''Што за глупства'', — абураўся фра Мікеле, — ''Калі б святая Агата хацела ў Месінy, яна сама б пра тое сказала!''» У рэшце рэшт, супраціўныя бакі прыйшлі да кампрамісу, дамовіўшыся, што патрыярх здзейсніць крапленне святой вадой, у якой была абмыта {{нп5|Рака (рэліквія)|ра́ка|ru|Рака}} Святой Агаты. У выніку сам біскуп памёр ад чумы, хвароба ж працягвала заваёўваць усё новыя і новыя прасторы{{sfn|Nohl|1986|p=83}}. У падобных умовах жыццёва важным станавілася пытанне — што выклікала Божы гнеў і якім чынам уміласцівіць Усявышняга, каб мор спыніўся раз і назаўсёды. У 1348 годзе прычыну няшчасця бачылі ў новай модзе на боты з доўгімі высока загнутымі насамі, якія асабліва абурылі Бога{{efn|Крыху далей пайшлі ад падобных поглядаў у XVII стагоддзі, калі, каб уміласцівіць Бога, [[Швейцарыя|швейцарцы]] далі абяцанне па нядзелях апранаць жанчын у чорнае, мужчын — у шэрае{{Няма АК|15|05|2018}}.}}.<ref>{{Cite web|url=http://timemislead.com/zanimatelnaya-istoriya/konets-sveta-v-xiv-veke|title=Конец света в XIV веке. {{!}} timemislead.com|publisher=timemislead.com|accessdate=2018-05-15|archive-date=2018-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513131036/http://timemislead.com/zanimatelnaya-istoriya/konets-sveta-v-xiv-veke|url-status=live|lang=ru}}</ref>{{Праверыць аўтарытэтнасць}} Святары, якія прымалі апошнюю споведзь у паміраючых, станавіліся частымі ахвярамі чумы, таму ў разгар эпідэміі ў частцы гарадоў ужо немагчыма было знайсці нікога, здольнага здзейсніць таінства {{нп5|Сабораванне|саборавання|ru|Елеосвящение}} або прачытаць адыходную над нябожчыкам. Баючыся заражэння, святары і манахі таксама спрабавалі абараніць сябе, адмаўляючыся набліжацца да хворых і, замест гэтага, праз спецыяльную «чумную шчыліну» ў дзвярах падаючы ім хлеб для прычасці на лыжцы з доўгай ручкай ці праводзячы сабораванне з дапамогай палкі з канцом, змочаным у {{нп5|ялей|ялеі|ru|Елей}}. Увогуле, вядомыя былі і выпадкі падзвіжніцтва, так, паводле падання, на гэты час прыпадае гісторыя {{нп5|пустэльніцтва|пустэльніка|ru|Отшельничество}} па імені [[Святы Рох|Рох]], які самааддана даглядаў хворых, пазней кананізаванага [[каталіцызм|Каталіцкай]] царквой{{sfn|Nohl|1986|p=134}}. У 1350 годзе, у самы разгар эпідэміі, папа Клімент VI абвясціў чарговы {{нп5|Юбілейны год|Святы год|ru|Юбилейный год}}, спецыяльнай [[була]]й загадаўшы анёлам неадкладна дастаўляць у рай любога, хто памрэ на дарозе ў Рым або жа вяртаючыся дадому{{Няма АК|15|05|2018}}. Сапраўды, на [[Вялікдзень]] у Рыме сабралася каля 1 млн. 200 тыс. паломнікаў, якія шукалі абароны ад чумы, на [[Пяцідзясятніца|Троіцу]] да іх далучыўся яшчэ мільён, пры тым што ў гэтай масе чума лютавала з такой жорсткасцю, што дадому вярнулася наўрад ці дзесятая частка. За адзін толькі год прыбытак [[Рымская курыя|рымскай курыі]] ад іх ахвяраванняў склаў астранамічную суму ў 17 мільёнаў флорынаў, што падштурхнула тагачасных дасціпнікаў адпусціць з’едлівы жарт: «''Гасподзь не жадае смерці грэшніка. Няхай сабе жыве і плаціць далей''».<ref>{{Cite web |url=http://bookcv.com/raznoe/chuma-v-srednie-veka-oleg-tsendrovskiy.html |title=Чума в Средние века Олег Цендровский |access-date=2017-04-25 |archive-date=2017-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170603062724/http://bookcv.com/raznoe/chuma-v-srednie-veka-oleg-tsendrovskiy.html |url-status=live |lang=ru}}</ref> Сам папа Клімент VI у гэты час знаходзіўся ўдалечыні ад ахопленага чумой Рыма, у сваім авіньёнскім палацы, па парадзе асабістага ўрача — Гі дэ Шаліяка, выдатна разумеўшага небяспеку заражэння, не падпускаючы да сябе нікога і пастаянна падтрымліваючы агонь у дзвюх жароўнях, справа і злева ад сваёй персоны. Аддаючы належнае забабонам часу, папа не расставаўся з «чароўным» [[смарагд]]ам, устаўленым у пярсцёнак, «''які, быўшы звернуты на поўдзень, аслабляў дзеянне чумнага яду, быўшы звернуты да ўсходу, памяншаў небяспеку заражэння''».{{sfn|Kelly|2005|p=159}} Падчас эпідэміі цэрквы і манастыры казачна{{Праясніць|кам=наколькі?}} абагаціліся; жадаючы пазбегнуць смерці, прыхаджане аддавалі апошняе, так што спадчыннікам памерлых заставалася крыха, і некаторым муніцыпалітэтам давялося сваім указам абмежаваць памер добраахвотных дароў. Аднак жа з-за страху перад хваробай манахі не выходзілі вонкі, і паломнікам заставалася складаць прынесенае перад варотамі, адкуль яно забіралася па начах{{sfn|Nohl|1986|p=149}}. У народзе мацнелі нараканні, расчараваныя ў магчымасцях афіцыйнай царквы абараніць сваіх «авечак» ад чумы, свецкі люд стаў задавацца пытаннем, ці не грахі царкоўнікаў выклікалі Божы гнеў. Успаміналіся і ўжо ўслых расказваліся гісторыі пра распусту, інтрыгі і нават забойствы, што адбываліся ў кляштарах, пра [[Сіманія|сіманію]] святароў. Гэтыя настроі, якія былі вельмі небяспечнымі для царквы, у канчатковым выніку выліліся ў магутныя ератычныя рухі наступных часоў, у прыватнасці, у рух {{нп5|Флагеланцтва|флагелантаў|ru|Флагеллантство}}{{sfn|Nohl|1986|p=270}}. === Флагеланцтва === {{main|{{нп5|Флагеланцтва||ru|Флагеллантство}}}} [[Файл:Belles heures jean duc de berry flagellants.jpg|thumb|left|Флагеланты падчас каяння. Выява з {{нп5|Прыгожы часаслоў герцага Берыйскага|Прыгожага часаслова герцага Берыйскага|ru|Прекрасный часослов герцога Беррийского}}. Цмок уверсе сімвалізуе сатану.<ref>{{артыкул|аўтар=Cohn S. K. Jr.|загаловак=The Black Death: End of a Paradigm|спасылка=http://www.jstor.org/stable/10.1086/532493|мова=en|выданне=The American Historical Review|нумар=3|выдавецтва=The [[University of Chicago Press]] on behalf of the American Historical Association|год=2002|volume=107|старонкі=703—738|archivedate=2020-06-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615212757/https://www.jstor.org/stable/10.1086/532493}}</ref>]] Секта флагелантаў (бічуючыхся) узнікла, паводле розных звестак, у сярэдзіне XIII—XIV стагоддзяў, калі вестка пра чарговую катастрофу або бедства выклікала рэлігійны экстаз у гарадскога натоўпу, які стараўся з дапамогай {{нп5|Аскеза|аскезы|de|Askese}} і ўтаймавання плоці дамагчыся міласці Стваральніка і спыніць або прадухіліць голад ці эпідэмію, але, так ці інакш, дакладна ўстаноўлена, што ў гады Чорнай смерці гэты рух дасягнуў небывалага размаху{{sfn|Nohl|1986|p=254}}. Флагеланты запэўнівалі, быццам на алтар царквы Святога Пятра ў [[Іерусалім]]е аднойчы ўпала мармуровая таблічка з пасланнем ад самога Хрыста, які, строга папракаючы грэшнікаў у невыкананні пятнічнага паста і «святой нядзелі», абвяшчае ім у якасці пакарання пачатак чумной эпідэміі. Божы гнеў быў настолькі вялікі, што ён меў намер увогуле сцерці чалавецтва з твару Зямлі, але змякчыўся, дзякуючы маленням святых [[Святы Дамінік|Дамініка]] і {{нп5|Святы Стэфан|Стэфана|ru|Стефан Первомученик}}, даючы аблудным апошні шанц. Калі ж чалавецтва будзе ўпарціцца і далей, паведамляла нябеснае пісьмо, наступнымі карамі будуць нашэсце дзікіх звяроў і набегі язычнікаў{{sfn|Nohl|1986|p=257}}. Члены секты, рухомыя адзіным імкненнем падвергнуць сваю плоць выпрабаванням, параўнальным з тымі, якім падвяргаўся перад распяццем Хрыстос, аб’ядноўваліся ў групы да некалькіх тысяч чалавек, узначаленыя адзіным кіраўніком, і вандравалі з горада ў горад, запаланіўшы сабой, у прыватнасці, Швейцарыю і Германію. Відавочцы апісваюць іх як манаскіх асоб, апранутых у чорныя плашчы і капюшоны, з нізка насунутымі на вочы лямцавымі шапкамі і спінамі «''ў рубцах і струпах запечанай крыві''». Спыніць эпідэмію рэлігійны фанатызм флагелантаў, вядома ж, не мог, больш за тое, вядома, што менавіта яны прынеслі з сабой чуму ў Страсбург, да таго часу яшчэ не закрануты морам{{sfn|Nohl|1986|p=264}}. Як усе рэлігійныя фанатыкі свайго часу, флагеланты ў кожным з гарадоў, у якім з’яўляліся, патрабавалі пагалоўнага знішчэння яўрэяў як «''ворагаў Хрыста''», і ўжо гэта выклікала недавер і асцярогі папы [[Клімент VI|Клімента VI]] — але значна горш, з пункту гледжання пануючай царквы, было тое, што секта бічуючыхся, быўшы падкрэслена свецкай — у ёй не было ніводнага святара, — прэтэндавала на непасрэдныя зносіны з Богам, адмаўляючы складаную абраднасць і іерархію каталіцызму, прапаведуючы самастойна і гэтак жа самавольна прымаючы адзін у аднаго [[Споведзь|таінства споведзі]] і адпускаючы грахі{{sfn|Nohl|1986|p=262}}. Папа Клімент быў занадта разумны і асцярожны, каб яўна забараніць флагеланцтва, — рызыкуючы, такім чынам, выклікаць бунт і нянавісць народных мас. І ён паступіў разважліва, паставіўшы іх пад начальства царкоўных іерархаў, прадпісваючы займацца аскезай і самабічаваннем выключна паасобку, у сябе дома і толькі з блаславення асабістага духоўніка, пасля чаго флагеланцтва, як масавая рэлігійная плынь, практычна спыніла сваё існаванне{{sfn|Nohl|1986|p=266}}. Неўзабаве пасля заканчэння эпідэміі гэта секта, як арганізаваная структура, цалкам знікла. === Б’янкі === {{main|{{нп5|Б’янкі (секта)||ru|Бьянки (секта)}}}} [[Файл:Cult2-1-.jpg|thumb|400px|Б’янкі. Выява XVI стагоддзя.]] Менш вядомай разнавіднасцю фанатыкаў, якія спрабавалі спыніць чуму подзвігамі ў імя веры, былі «апраненыя ў белае» ({{lang-la|albati}}), таксама вядомыя пад сваёй італьянскай назвай ''bianchi''. Часам іх лічаць умеранай часткай флагелантаў. Паводле міфалогіі гэтай секты, усё пачалося з таго, што нейкі селянін напаткаў у полі Хрыста, які, застаўшыся непазнаным, папрасіў у таго хлеба. Селянін выбачыўся, патлумачыўшы, што хлеба ў яго больш не засталося, але Хрыстос папрасіў яго паглядзець у сумцы, дзе, да немалога здзіўлення яе ўладальніка, хлеб выявіўся ў недатыкальнасці. Далей Хрыстос адправіў селяніна да калодзежа, каб размачыць хлеб у вадзе. Селянін запярэчыў, што калодзежаў у гэтай мясцовасці няма, але ўсё ж такі падпарадкаваўся, і, вядома ж, калодзеж сам сабой з’явіўся ў названым месцы. Але каля калодзежа стаяла [[Багародзіца]], яна адправіла селяніна назад, загадаўшы перадаць Хрысту, што «''яго маці забараняе размочваць хлеб''». Селянін выканаў даручэнне, на што Хрыстос заўважыў, што «''яго маці заўсёды на баку грэшнікаў''», і растлумачыў, што, калі б хлеб быў размочаны, загінула б усё насельніцтва Зямлі. Але цяпер ён гатовы памілаваць заняпалых і просіць намачыць толькі трэць хлеба, што пацягне за сабой смерць траціны насельніцтва хрысціянскага свету. Селянін выканаў загад, пасля чаго пачалася эпідэмія, спыніць якую можна, толькі апрануўшыся ў белае, молячыся і аддаючыся посту і пакаянню{{sfn|Nohl|1986|p=267}}. Іншы варыянт той жа легенды апавядаў, што селянін ехаў верхам на быку і раптам нейкім цудам быў перанесены ў «''аддаленае месца''», дзе яго чакаў [[анёл]] з кнігай у руцэ, які загадаў селяніну прапаведаваць пра неабходнасць пакаяння і нашэння белай вопраткі. Астатнія ўказанні, неабходныя для таго, каб змякчыць Божы гнеў, павінны былі быць знойдзены ў кнізе{{sfn|Nohl|1986|p=267}}. Шэсці б’янкі збіралі ў гарадах не меншыя натоўпы, чым шэсці іх больш радыкальна настроеных сабратаў. Апраненыя ў белае, са свечкамі і крыжамі ў руках, яны рухаліся, спяваючы малітвы і псалмы, молячы аб «''міласці і свеце''», прычым узначальвала сабой працэсію абавязкова жанчына, якая ішла паміж двума маленькімі дзецьмі{{sfn|Nohl|1986|p=268}}. Аднак і гэтыя далёкія папярэднікі [[Рэфармацыя|рэфармацыі]] выклікалі сабой незадаволенасць пануючай царквы, паколькі прама папракалі яе ў здзірстве, карысталюбстве і забыцці [[Дзесяць запаведзей|запаведзей Божых]], за што Гасподзь і пакараў свой народ эпідэміяй. Б’янкі патрабавалі ад {{нп5|першасвятар|першасвятара|ru|Первосвященник}} добраахвотна адмовіцца ад прастола, саступіўшы яго «''жабрачаму папу''», з гэтым патрабаваннем іх кіраўнік, які называў сябе [[Ян Хрысціцель|Янам Хрысціцелем]], адправіўся ў Рым, дзе, па загадзе папы, скончыў жыццё на вогнішчы; гэты ж лёс чакаў другога кіраўніка секты, які спрабаваў падняць паўстанне супраць Святога Прастола. Секта была афіцыйна забаронена{{sfn|Nohl|1986|p=269}}. === Харэаманія === {{main|{{нп5|Харэаманія||ru|Хореомания}}}} Калі секты флагелантаў і «апраненых у белае», пры ўсім фанатызме сваіх паслядоўнікаў, усё ж такі складаліся з людзей у здаровым розуме, харэаманія, або апантанасць танцам, была, з вялікай ступенню імавернасці, тыповым {{нп5|масавы псіхоз|масавым псіхозам||Mass psychogenic illness}}, характэрным, зрэшты, для Сярэдніх вякоў. [[Файл:Dance at Molenbeek.jpg|thumb|[[Пітэр Брэйгель Малодшы|Пітэр Брэйгель мал.]] «''Апантаныя скокамі''».]] Ахвяры харэаманіі без усякай бачнай прычыны пачыналі скакаць, крычаць і здзяйсняць недарэчныя рухі, сапраўды нагадвалі сабой нейкі ўтрапёны танец. Апантаныя збіваліся ў натоўпы да некалькіх тысяч чалавек; бывала, што гледачы, якія да пэўнага моманту проста глядзелі на тое, што адбываецца, самі далучаліся да бурлівага натоўпу, не ў сілах спыніцца. Самастойна спыніць скокі апантаныя не маглі і часцяком пакрывалі адлегласць да суседняга горада або вёскі, лямантуючы і скачучы. Затым яны падалі на зямлю ў поўнай знямозе і засыналі на месцы<ref name="Hecker"/>. Пасля гэтага псіхоз часам заканчваўся, але часам ён працягваўся на працягу некалькіх дзён ці нават тыдняў. Апантаных харэаманіяй адчытвалі ў цэрквах, крапілі святой вадой, бывала, калі іншыя сродкі былі вычарпаны, гарадскія ўлады наймалі музыкаў, каб тыя падыгрывалі шалёным скокам і тым самым хутчэй даводзілі хворых імі да знямогі і сну<ref name="Рат-Вег">{{кніга |аўтар = Рат-Вег И. |частка = Одержимые пляской |загаловак = Комедия книги |месца = М. |выдавецтва = Книга |год = 1987 |старонак = 545 |спасылка частка = http://lingua.russianplanet.ru/library/rat-veg/28.htm }}</ref>. Выпадкі такога роду былі вядомыя і да эпідэміі Чорнай смерці, але, калі раней яны былі адзінкавымі, па заканчэнні эпідэміі Чорнай смерці харэаманія прыняла страшэнны размах, буйныя натоўпы налічвалі часам да некалькіх тысяч чалавек. Мяркуецца, што такім чынам вылівалася нервовае ўзрушэнне і жах, выкліканыя эпідэміяй<ref name="Рат-Вег"/>. Харэаманія лютавала ў Еўропе ў XIV—XV стагоддзях, а затым знікла. Стаўленне знешніх гледачоў да апантаных харэаманіяй было неадназначным, так, у сярэдневяковых хроніках можна знайсці і намёкі, быццам гаворка ішла пра прафесійных жабракоў, якія атрымлівалі па заканчэнні прадстаўлення шчодрую міласціну, дзеля чаго, уласна, усё і задумвалася. Іншыя аўтары схіляліся да думкі пра апантанасць чортам, лічачы [[экзарцызм]] адзіным лекам для падобнага. У хроніках зафіксаваны выпадкі, калі масаваму танцу аддаваліся цяжарныя жанчыны, або пра тое, што многія танцоры, калі прыступ заканчваўся, паміралі або ўсё далейшае жыццё пакутавалі [[нервовы цік|цікам]] або [[трэмар]]ам канечнасцяў<ref name="Hecker"/>. Сапраўдныя прычыны і механізм праходжання харэаманіі застаюцца невядомымі да сённяшняга часу. === Народныя прымхі, звязаныя з эпідэміяй === [[Файл:Амулет против чумы.png|thumb|Процічумны амулет пачатку XVII стагоддзя, Англія. Сучасная рэканструкцыя.]] У расстроеным уяўленні людзей, якія з дня ў дзень чакалі смерці, прывіды, здані і, нарэшце, «знакі» з’яўляліся ў любой самай неістотнай падзеі. Так, расказвалі пра слуп святла ў снежні 1347 года, які на працягу гадзіны стаяў пасля заходу сонца над папскім палацам, камусьці здавалася, што са свежанарэзанага каравая хлеба капае кроў, папярэджваючы пра бяду, якую засталося ўжо нядоўга чакаць. Расстроенаму ўяўленню людзей ужо падчас эпідэміі з’яўляліся неверагодныя рэчы — так, фра Мікеле П’яца, летапісец сіцылійскай чумы, з поўным даверам пераказвае гісторыю пра чорнага сабаку з мячом у пярэдняй лапе, які, уварваўшыся ў месінскую царкву, учыніў там разгром, рассякаючы ў кавалкі святыя пасудзіны, свечкі і свяцільнікі на алтары<ref>{{кніга|аўтар=[[Філіп Зіглер|Ziegler Philip S.]]|загаловак=The Black Death|спасылка=https://archive.org/details/blackdeath0000unse/page/n47|год=1969|мова=en|месца=N. Y.|выдавецтва=[[HarperCollins]]|pages=42|allpages=319|серыя=Pelican Books|isbn=0-002-11085-7|isbn2=978-0-00211-085-3}}</ref>{{efn|Цікавае тлумачэнне гэтаму прапануе Філіп Цыглер — на яго думку, сабачае [[шаленства]] ў Сіцыліі было цалкам звычайнай з’явай, і нейкі асабліва абуральны выпадак, перабольшаны і пераказаны, мог легчы ў аснову падобнай гісторыі.}}. Так, у славянскіх землях голыя жанчыны ноччу абворвалі вёску наўкола, прычым падчас здзяйснення абраду ніхто іншы з жыхароў не мог пакінуць свой дом. [[Саамы]] песнямі і заклінаннямі адсылалі чуму ў «''жалезныя горы''», прычым для зручнасці перамяшчэння яе забяспечвалі коньмі і павозкай. Пудзіла, якое адлюстроўвала чуму, спальвалі, тапілі, замуроўвалі ў сцены, пракліналі і адлучалі ў цэрквах{{sfn|Nohl|1986|p=109}}. Чуму спрабавалі адхіліць з дапамогай [[амулет]]аў і заклінанняў, прычым ахвярамі такіх забабонаў станавіліся нават царкоўнаслужыцелі, якія ўпотай насілі на шыі, разам з крыжам, сярэбраныя шарыкі, запоўненыя «вадкім срэбрам» — ртуццю, або ж мяшочкі з [[мыш'як]]ом{{sfn|Nohl|1986|p=109}}. Страх перад гібеллю ад чумы прыводзіў да таго, што народныя забабоны пранікалі нават у царкву, атрымліваючы афіцыйнае адабрэнне духоўных уладаў, — так, у некаторых гарадах Францыі (напрыклад, у [[Манпелье]]) практыкаваўся цікавы абрад — доўгай ніткай вымяралі гарадскую сцяну, затым гэта нітка выкарыстоўвалася ў якасці кнота для гіганцкай свечкі, якая запальвалася на алтары{{sfn|Nohl|1986|p=145}}. І, нарэшце, мяркуецца, што менавіта падчас вялікай эпідэміі ў народнай свядомасці сфармаваўся вобраз [[Дзева Чума|Дзевы Чумы]] ({{lang-de|Pest Jungfrau}}, {{lang-en|Plague Maiden}}), які аказаўся неверагодна жывучым, адгалоскі гэтых вераванняў усё яшчэ існавалі нават у асвечаным XVIII стагоддзі. Паводле аднаго з варыянтаў, запісанага ў тыя часы, Дзева Чума ўзяла ў аблогу нейкі горад, прычым любы, хто неасцярожна адчыняў дзверы або акно, дабіваўся толькі таго, што ў жыллі аказваўся лятучы чырвоны шалік, і ў хуткім часе гаспадар дома паміраў ад хваробы. Таму жыхары ў жаху зачыніліся ў дамах і ўжо не адважваліся паказвацца звонку. Але чума аказалася цярплівай і спакойна чакала, пакуль голад і смага не вымусяць іх гэта зрабіць. Тады нейкі дваранін вырашыў ахвяраваць сабой дзеля выратавання астатніх і, выгравіраваўшы на сваім мячы словы «''Ісус, Марыя''», адчыніў дзверы. Адразу жа ў праёме паказалася прывідная рука і следам за ёй краёк чырвонага шаліка. Не разгубіўшыся, храбрэц секануў па гэтай руцэ; у хуткім часе ён памёр ад хваробы разам з усёй сваёй сям’ёй, такім чынам паплаціўшыся за сваю смеласць, але параненая Чума палічыла за лепшае пайсці прэч і з тых часоў асцерагалася наведваць негасцінны горад<ref>''Сharles T.'' Plague: an ancient disease in the twentieth century. — [[Gregg University of New Mexico Press]], 1985. — 373 p. — ISBN 0-8263-0807-4. — P. 19.</ref>. == Істэрыя «чумных мазей» і працэсы над атрутнікамі == === Сацыяльная абстаноўка === [[Файл:Apocalypse of Angers — the fourth horseman.jpg|thumb|left|Чацвёрты вершнік Апакаліпсісу. Фрагмент шпалеры з серыі «Анжэрскі апакаліпсіс» работы Нікаля Батая, паміж 1373-м і 1387-м гадамі.]] Уражаныя размахам і пагібельнасцю эпідэміі, якая ператварыла, па выразе Іагана Нола, усю Еўропу ў велізарную {{нп5|Атамныя бамбардзіроўкі Хірасімы і Нагасакі|Хірасіму|ru|Атомные бомбардировки Хиросимы и Нагасаки}}, абывацелі не маглі паверыць, што такая катастрофа можа мець натуральнае паходжанне. Чумны яд, у форме нейкага парашку, або, як часцей лічылі, мазі, павінен быў распаўсюджвацца атрутнікам або атрутнікамі, пад якімі разумеліся нейкія ізгоі, варожа настроеныя да асноўнай масы насельніцтва{{sfn|Nohl|1986|p=139}}. У падобных вымыслах жыхары гарадоў і вёсак абапіраліся, перш за ўсё, на [[Стары Запавет|Біблію]], дзе [[Майсей]] рассыпае ў паветры попел, пасля чаго Егіпет трапляе пад моровую пошасць. Адукаваныя слаі насельніцтва маглі чэрпаць падобную ўпэўненасць у рымскай гісторыі, калі падчас {{Не перакладзена 5|Юстыніянава чума|юстыніянавай чумы|pl|Dżuma Justyniana}} 129 чалавек былі прызнаныя наўмыснымі распаўсюджвацелямі заразы і пакараныя смерцю{{sfn|Nohl|1986|p=139}}. Акрамя таго, павальныя ўцёкі з гарадоў, ахопленых хваробай, спарадзілі анархію, паніку і ўладу натоўпу. З-за страху перад хваробай любога, хто выклікаў найменшыя падазрэнні, сілай валаклі ў {{нп5|лазарэт||ru|Лазарет}}, які, калі верыць хронікам таго часу, быў такім жахлівым месцам, што многія аддавалі перавагу скончыць жыццё самагубствам, толькі б не апынуцца там. Эпідэмія самагубстваў, якая павялічвалася разам з распаўсюджваннем заразы, прымусіла ўлады прыняць спецыяльныя законы, якія пагражалі тым, хто накладзе на сябе рукі, выставіць іх трупы на ўсеагульны агляд. Разам з хворымі ў лазарэт часта траплялі і здаровыя, знойдзеныя ў адным доме з хворым або памерлым, што, у сваю чаргу, прымушала людзей хаваць хворых і таемна хаваць трупы. Бывала, што ў лазарэт цягнулі проста заможных людзей, жадаючы ўдосталь пагаспадарыць у апусцелых дамах, тлумачачы крыкі ахвяры зацямненнем розуму ў выніку хваробы{{sfn|Nohl|1986|p=140}}. Далакопы, якіх набіралі з [[катарга|катаржнікаў]] і галерных рабоў, якіх можна было прыцягнуць да такой працы толькі абяцаннямі памілавання і грошай, бясчынствавалі ў гарадах, пакінутых уладай, урываліся ў дамы, забіваючы і рабуючы. Маладых жанчын, хворых, мёртвых і паміраючых прадавалі жадаючым здзейсніць гвалт, трупы валаклі за ногі па маставой, як лічылі ў тыя часы, спецыяльна раскідваючы ў бакі кроплі крыві, каб эпідэмія, пры якой катаржнікі адчувалі сябе беспакаранымі, працягвалася як мага даўжэй. Бывалі выпадкі, калі ў магільныя равы разам з мёртвымі звальвалі і хворых, хаваючы жыўцом і не разбіраючыся, хто з іх мог бы выратавацца{{sfn|Nohl|1986|p=141}}. Выпадкі наўмыснага заражэння сапраўды здараліся, абумоўленыя, перш за ўсё, распаўсюджаным у тыя часы згубным забабонам, што пазбавіцца ад чумы можна было, «''перадаўшы''» яе іншаму. Таму хворыя спецыяльна штурхаліся на рынках і ў цэрквах, імкнучыся зачапіць або дыхнуць у твар як мага большай колькасці людзей. Некаторыя падобным чынам спяшаліся расправіцца са сваімі ворагамі{{sfn|Nohl|1986|p=141}}. Мяркуецца, што першыя думкі пра штучнае паходжанне чумы з’явіліся пры відзе павальных уцёкаў з гарадоў заможнай часткі насельніцтва. Але чутка пра тое, што багатыя свядома травяць беднякоў (у той час, як багатыя гэтак жа ўпарта абвінавачвалі ў распаўсюджванні хваробы «''жабракоў''», якія спрабуюць такім чынам ім адпомсціць), пратрымаўся досыць нядоўга, на змену гэтаму прыйшло іншае — народная пагалоска настойліва вінаваціла ў штучным заражэнні тры катэгорыі насельніцтва — [[Сатанізм|д’ябалопаклоннікаў]], [[Лепра|пракажоных]] і [[Іўдаізм|яўрэяў]], якія такім чынам «''зводзілі рахункі''» з хрысціянскім насельніцтвам{{sfn|Nohl|1986|p=142}}. У атмасферы істэрыі атручэння, якая ахапіла Еўропу, іншаземец, [[мусульманін]], падарожнік, п’яны, {{нп5|юродства|юродзівы|ru|Юродство}} — любы, хто прыцягваў да сябе ўвагу адрозненнямі ў вопратцы, паводзінах, мове, — ужо не мог адчуваць сябе ў бяспецы, а калі ў яго пры вобыску знаходзілі тое, што натоўпу было пажадана лічыць чумной маззю або парашком, лёс яго быў вырашаны{{sfn|Kelly|2005|p=151}}. === Пераслед секты «атрутнікаў» === З часоў разгулу Чорнай смерці на некаторых цэрквах захаваліся [[барэльеф]]ы, якія адлюстроўваюць укленчанага чалавека, які моліцца [[дэман]]у. Насамрэч, перш за ўсё расстроенаму ўяўленню людзей, якія перажылі катастрофу, уяўлялася, што ў тым, што здарылася вінаваты вораг роду чалавечага. І хоць істэрыя «чумных мазей» у поўнай меры разгарнулася падчас эпідэміі 1630 года, яе пачатак прасочваецца ўжо ў эпоху Чорнай смерці. [[Д’ябал]] паказваўся ў гарадах уласнай персонай — перадавалі апавяданні пра нейкага багата апранутага «''князя''» гадоў пяцідзесяці, з сівізной у валасах, які ездзіў у карэце, запрэжанай чорнымі коньмі, які завабліваў унутр то аднаго, то іншага жыхара, у імгненне вока дастаўляючы ў свой палац і там спрабуючы спакусіць куфрамі са скарбамі і абяцаннем, што ахвяра застанецца жывой падчас эпідэміі — у абмен жа патрабавалася абмазваць д’ябальскім саставам лаўкі ў цэрквах або сцены і дзверы дамоў. Пра склад гіпатэтычнай «чумной мазі» нам вядома з пазнейшага паведамлення прападобнага [[Афанасій Кірхер|Афанасія Кірхера]], які піша, што ў яе склад уваходзілі «''[[Боцікі (род раслін)|аканіт]], [[мыш’як]] і атрутныя травы, а таксама іншыя інгрэдыенты, пра якія я не адважваюся напісаць''». Даведзеныя да адчаю сеньёры і гарадскія ўлады абяцалі буйныя ўзнагароды за злоў атрутнікаў на месцы злачынства, але, наколькі вядома з захаваных дакументаў, ні адна такая спроба не ўдалася. Затое былі схоплены некалькі чалавек, беспадстаўна абвінавачаных у вырабе «чумных мазяў», катаваннямі ў іх вырывалі прызнанні, быццам яны атрымлівалі ад такога занятку задавальненне «''як паляўнічыя, якія злавілі дзічыну''», пасля чаго ахвяры такіх абгавораў адпраўляліся на шыбеніцу або на вогнішча{{sfn|Kelly|2005|p=7}}{{efn|«''Некалькіх няшчасных абвінавацілі ў атручванні калодзежаў'', — пісаў музыкант папскай капэлы Луіс Хейліген фламандскім сябрам. — ''Многіх з іх ужо адправілі на вогнішча, іншых працягваюць паліць і цяпер''».}}. Адзінай рэальнай падаплёкай для такіх чутак была, відаць, існаваўшая ў тыя часы секта {{нп5|Люцыферызм|люцыферыстаў|de|Luziferianismus}}{{sfn|Nohl|1986|p=181}}. Расчараванне ў веры і пратэст адносна хрысціянскага Бога, які з іх пункту гледжання не можа ці не жадае палепшыць зямное жыццё сваіх адэптаў, прывялі да ўзнікнення легенды пра ўзурпацыю нябёсаў, адкуль быў з дапамогай здрады зрынуты «''праўдзівы Бог — Сатана''», які ў канцы свету зможа вярнуць сабе сваё «законнае валоданне». Аднак не існуе якіх-небудзь дакументальных пацвярджэнняў непасрэднага ўдзелу люцыферыстаў у распаўсюджванні эпідэмій або нават у вырабе гіпатэтычнай мазі{{sfn|Kelly|2005|p=181}}. === Разгромы лепразорыяў === [[Файл:A leper shaking his rattle.jpg|thumb|left|Пракажоны. Мініяцюра з французскага выдання трактата «Пра уласцівасці рэчаў» {{нп5|Барталамей Англійскі|Барталамея Англійскага||Bartholomaeus Anglicus}}. XV стагоддзе.]] [[Лепра|Праказа]], якая лютавала ў Еўропе ў папярэднія вякі, дасягнула максімуму ў XIII стагоддзі. Абапіраючыся на біблейскія запаветы выганяць і цурацца пракажоных (і, імаверна, з-за страху заражэння), над імі здзяйснялі пахавальны абрад, кідаючы на хворага лапатамі зямлю, пасля чаго чалавек станавіўся адшчапенцам і мог знайсці сабе прытулак толькі ў {{Нп5|Лепразорый|лепразорыі|ru|Лепрозорий}} здабываючы на жыццё выключна выпрошваннем міласціны{{sfn|Супотницкие|2006|p=115}}. Наўмыснае атручванне калодзежаў як прычына нейкага зла або хваробы не было вынаходкай часоў Чорнай смерці. Упершыню гэтае абвінавачанне было выстаўлена французскімі ўладамі пры [[Філіп IV (кароль Францыі)|Філіпе Прыгожым]] (1313 год), пасля чаго «''па ўсёй справядлівасці''», па ўсёй краіне, але асабліва ў [[Пуату]], [[Пікардыя|Пікардыі]], [[Фландрыя (гістарычная вобласць)|Фландрыі]], пачаліся разгромы {{Нп5|Лепразорый|лепразорыяў|ru|Лепрозорий}} і пакаранні хворых{{sfn|Nohl|1986|p=202}}<ref name="Duplès-Agier">{{артыкул |аўтар = Duplès-Agier Н. |загаловак = Ordonnance de Philippe le Long contre les lépreux |спасылка = http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1857_num_18_1_445480 |выданне = Bibliothèque de l'école des chartes |год = 1857 |volume = 18 |нумар = |pages = 265—272 |archivedate = 2013-04-30 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130430053838/http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/bec_0373-6237_1857_num_18_1_445480 }}</ref>. У 1321 годзе ганенні на пракажоных аднавіліся. Абвінаваціўшы «''заражаных хваробай за свае грахі''» ў атручванні калодзежаў і падрыхтоўцы паўстання супраць хрысціян, у Францыі іх арыштавалі 16 красавіка і ўжо 27-га адправілі на вогнішча, канфіскаваўшы маёмасць на карысць караля<ref>{{артыкул |аўтар = Carpentier E. |загаловак = Autour de la peste noire : famines et épidémies dans l'histoire du XIVe siècle |спасылка = http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/ahess_0395-2649_1962_num_17_6_420916?_Prescripts_Search_tabs1=standard& |выданне = Annales. Économies, Sociétés, Civilisations |год = 1962 |volume = 17 |нумар = 6 |pages = 1063 }}</ref>. У 1348 годзе ў пошуках віноўнікаў Чорнай смерці зноў успомнілі пра пракажоных, дакладней, пра тых, хто выжыў падчас папярэдніх пагромаў, ці пра прыбаўленае за гэты час насельніцтва лепразорыяў. Новыя ганенні не мелі такога лютага характару з-за нешматлікасці ахвяр і ажыццяўляліся досыць сістэматычна толькі ў каралеўстве [[Арагон]]. У Венецыі грамілі лепразорыі, як мяркуецца, з мэтай вызваліць месца для каранціну. Пракажоных забівалі як памагатых яўрэям, якія былі куплены за золата і якія атручвалі ваду, каб такім чынам дапячы хрысціянам{{sfn|Nohl|1986|p=202}}<ref name="Duplès-Agier"/><ref>{{артыкул |аўтар = Nirenberg D. |загаловак = Violence et minorités au Moyen Âge |спасылка = http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/ahess_0395-2649_2002_num_57_6_280129_t1_1695_0000_1 |выданне = Annales. Économies, Sociétés, Civilisations |год = 2002 |volume = 57 |нумар = 6 |pages = 1695 }}</ref>. Паводле адной з версій, чацвёра правадыроў, якім быццам падпарадкоўваліся пракажоныя ўсёй Еўропы, сабраўшыся разам і, пры падгаварванні д’ябла, пасланага яўрэямі, выпрацавалі план, як загубіць хрысціян, адпомсціўшы ім, такім чынам, за сваё становішча, або ўсіх іх заразіць праказай. У сваю чаргу яўрэі спакушалі пракажоных абяцаннямі графскіх і каралеўскіх карон і здолелі дамагчыся свайго{{sfn|Супотницкие|2006|p=115}}. Запэўнівалі, што ў пракажоных удалося знайсці чумную мазь, якая складалася з чалавечай крыві, мачы і царкоўнай {{нп5|Госція|госціі|ru|Гостия}}. Зашыўшы ў мяшэчкі, з каменем для пацяжэння, гэтую сумесь належала цішком кідаць у калодзежы. Яшчэ адзін «''сведка''» дакладваў{{sfn|Супотницкие|2006|p=115—116}}: {{quote|Мы самі сваімі вачыма бачылі такую {{нп5|Ладанка|ладанку|ru}} ў адным з мястэчак нашага [[васал]]ьства. Адна пракажоная, якая праходзіла міма, баючыся, што яе схопяць, кінула за сабой завязаную анучу, якую адразу ж аднеслі ў суд, і ў ёй знайшлі галаву яшчаркі, лапы жабы і нешта накшталт жаночых валасоў, вышмараваных чорнай, смуроднай вадкасцю, так што страшна было разглядаць і нюхаць гэта. Калі пакунак кінулі ў вялікі агонь, ён не мог гарэць: ясны доказ таго, што гэта быў моцны яд.|}} === Вынішчэнне яўрэяў === {{Асноўны артыкул|{{нп5|Яўрэйскія пагромы падчас чумы||ru|Еврейские погромы во время чумы}}}} Ахвярамі таксама былі іўдзеі, якіх у той час было шмат у розных еўрапейскіх гарадах. [[Файл:Burning Jews.jpg|thumb|Спаленне яўрэяў. Ілюстрацыя з «{{нп5|Нюрнбергская хроніка|Нюрнбергскай хронікі|ru|Нюрнбергская хроника}}» (1493).]] Антыяўрэйскі паклёп часоў Чорнай смерці ўзнік з-за з’явіўшайся падчас [[Барацьба за інвестытуру|вайны паміж папствам і Святой Рымскай імперыяй]], якая спустошыла і аслабіла як Германію, так і Італію, [[тэорыя змовы|тэорыі змовы]], згодна з якой іўдзеі, вырашыўшы пасадзейнічаць скарэйшай гібелі сваіх ворагаў, тайна сабраліся ў [[Таледа]] (іх вярхоўнага кіраўніка называлі нават па імі: [[Рабін|рабі]] Якаў) і вырашылі знішчыць хрысціян ядам, прыгатаваным вядзьмарскім спосабам з плоці і крыві савы з прымессю памолатых у парашок атрутных павукоў. Яшчэ адзін варыянт «''рэцэпту''» ўключаў у сябе парашок з высушанага сэрца хрысціяніна разам з павукамі, жабамі і яшчаркамі. Гэты «''д’ябальскі састаў''» быў потым тайна разасланы па ўсіх краінах з катэгарычным загадам сыпаць яго ў калодзежы і рэкі. Па адной з версій, за спінамі яўрэйскіх правадыроў стаяў уласнай персонай сарацынскі ўладыка, па іншай, яны дзейнічалі па ўласнай ініцыятыве{{sfn|Kelly|2005|p=139}}. Ліст яўрэяў да эміра, датаваны 1321 годам, быў нібыта схаваны ў патаемны куфэрак разам са «скарбамі і запаветнымі рэчамі» і знойдзены пры вобыску ў яўрэя Бананіяса ў [[Анжу (вобласць)|Анжу]]. Кавалак пергаменту з авечай скуры не прыцягнуў бы ўвагі тых, хто шукаў, калі б не залатая пячатка «''вагой у 19 флорынаў''» з выявай распяцця і яўрэя, які стаіць перад ім «''у такой непрыстойнай позе, што я саромеюся яе апісаць''», адзначаў [[Філіп VI Валуа|Філіп Анжуйскі]], які паведаміў пра знаходку. Гэты дакумент быў атрыманы ад арыштаваных праз катаванне і затым (перакладзены на лацінскую мову) дайшоў да нас у спісе XIX стагоддзя, пераклад яго такі{{sfn|Супотницкие|2006|p=117}}: {{quote|Калі мы назаўсёды заняволім хрысціянскі народ, вы нам вернеце наш вялікі горад Іерусалім, Іерыхон і Ай, дзе захоўваецца свяшчэнны каўчэг. А мы ўзвысім ваш прастол над царствам і вялікім горадам Парыжам, калі вы нам дапаможаце дасягнуць гэтай мэты. А пакуль, як вы можаце пераканацца праз вашага намесніка, караля Гранады, мы дзейнічалі ў гэтых мэтах, спрытна падсыпаючы ў іх пітво атручаныя рэчывы, парашкі, складзеныя з горкіх і шкодных траў, кідаючы атрутных паўзуноў у воды, калодзежы, цыстэрны, крыніцы і ручаі для таго, каб усе хрысціяне загінулі дачасна ад дзеяння згубных параў, якія выходзяць з гэтых ядаў. Нам удалося прывесці ў выкананне гэтыя намеры, галоўным чынам, дзякуючы таму, што мы раздалі значныя сумы некаторым бедным людзям іх веравызнання, якія называюцца пракажонымі. Але гэтыя нягоднікі раптам абярнуліся супраць нас, і, убачыўшы, што іншыя хрысціяне іх разгадалі, яны абвінавацілі нас і выкрылі ўсю справу. Тым не менш мы святкуем, бо гэтыя хрысціяне атруцілі сваіх братоў; гэта пэўная прыкмета іх разладаў і нязгоды.|}} Ашалелыя натоўпы ў Германіі, Швейцарыі, Італіі, Іспаніі, атрымаўшы ў сваё распараджэнне такія «''доказы''» вінаватасці іўдзеяў і запаліўшыся надзеяй перамагчы эпідэмію, уладкоўвалі крывавыя {{нп5|самасуд|самасуды|ru|Самосуд}}, часам з заахвочвання або маўклівай згоды ўладаў. Тое, што эпідэмія забівала жыхароў яўрэйскіх кварталаў не менш, чым хрысціян, нікога не бянтэжыла. Яўрэяў вешалі і палілі, прычым не раз было, што па дарозе да месца пакарання [[марадзёрства|марадзёры]] зрывалі з асуджаных адзенне і ўпрыгажэнні. Бывалі выпадкі здзеку над трупамі забітых або памерлых яўрэяў (мужчын, жанчын, дзяцей і старых), якіх, як гэта было ў адным з прырэйнскіх гарадоў, забівалі ў бочкі і затым спускалі ў раку або кідалі іх трупы на разарванне сабакам і птушкам. Часам у жывых пакідалі маленькіх дзяцей для наступнага хрышчэння і маладых і прыгожых дзяўчат, якія маглі стаць служанкамі або [[наложніца]]мі. Нарвежскі кароль Хокон VI загадаў вынішчыць яўрэяў у мэтах прафілактыкі, даведаўшыся, што чума набліжаецца да граніц яго дзяржавы{{sfn|Kelly|2005|p=140}}. Былі выпадкі, калі іўдзеі самі падпальвалі свае дамы і, папярэдне забарыкадаваўшы дзверы, згаралі разам са сваімі дамачадцамі і ўсёй маёмасцю, крычучы з вокнаў ашаломленаму натоўпу, што яны лепш памруць, чым будуць гвалтоўна хрышчаныя. Мацеры з дзецьмі на руках кідаліся ў вогнішчы. Палаючыя іўдзеі кпілі са сваіх пераследнікаў і распявалі біблейскія [[псалмы]]. Збянтэжаныя такой мужнасцю перад вачыма смерці, іх праціўнікі аб’яўлялі такія паводзіны ўмяшаннем і дапамогай Сатаны{{sfn|Nohl|1986|p=251}}. У той жа час былі людзі, якія выступалі ў абарону іўдзеяў. Паэт [[Джавані Бакача]] ў сваёй вядомай навэле параўнаў 3 {{нп5|аўраамічныя рэлігіі||en|Abrahamic religions}} з [[персцень (упрыгажэнне)|персценямі]] і зрабіў выснову, што ў вачах адзінага Бога аніводная не можа займець перавагу. [[Авіньёнскае паланенне Папаў|Авіньёнскі папа]] [[Клімент VI]] адмысловай булай пагражаў адлучэннем забойцам яўрэяў, гарадскія ўлады [[Страсбург]]а указам абвясцілі пра недатыкальнасць сваіх грамадзян іўдзейскага веравызнання{{sfn|Nohl|1986|p=251}}, хоць масавыя пагромы і забойствы ў гэтым горадзе ўсё ж адбыліся. Мяркуецца таксама, што прычынай антысемітызму стала адмова яўрэям у асіміляцыі, паколькі ім забаранялася ўступаць у [[цэх]]і і {{нп5|купецкая гільдыя|гільдыі||guild}}, пакідаючы для іх толькі два віды дзейнасці: медыцыну і гандаль. Займаючыся {{нп5|ліхвярства|ліхвярствам|ru|Ростовщичество}}, частка яўрэяў багацела, выклікаючы тым дадатковую зайздрасць. Акрамя таго, яўрэі-лекары лепш ведалі [[арабская мова|арабскую мову]] і таму былі знаёмыя з перадавой у тыя часы мусульманскай медыцынай, разумелі небяспеку забруджанай вады. Па гэтай прычыне яўрэі лічылі, што лепш выкопваць калодзежы ў яўрэйскім квартале або браць ваду з чыстых крыніц, унікаючы рэк, забруджаных гарадскімі адкідамі, што выклікала дадатковыя падазрэнні{{sfn|Nohl|1986|p=252}}. == Альтэрнатыўныя тэорыі == У 1980-х гадах з’явіліся скептыкі, якія сумняваліся, што інфекцыйным агентам Чорнай смерці была менавіта чумная палачка ''[[Чумная палачка|Y. pestis]]''. Пачатак скепсісу ў адносінах да Чорнай смерці заклаў брытанскі заолаг Грэм Твіг у сваёй кнізе 1984 года «''Чорная смерць: перагляд пануючай тэорыі з пункту гледжання біялогіі''» ({{lang-en|The Black Death: A Biological Reappraisal}}), пасля чаго выйшлі працы «''Біялогія чумных эпідэмій''» ({{lang-en|The Biology of Plagues}}) [[Дэмаграфія|дэмографа]] Сюзаны Скот у суаўтарстве з біёлагам Крыстаферам Дунканам і «''Нетрадыцыйны погляд на праблему Чорнай смерці''» ({{lang-en|Black Death Transformed}}) Сэмюэля Кона, прафесара [[Медыевістыка|медыевістыкі]], які працуе ва [[Універсітэт Глазга|Універсітэце Глазга]]. Адмаўляльнікі ўзялі для параўнання даныя індыйскай супрацьчумнай камісіі па {{нп5|трэцяя пандэмія|трэцяй пандэміі|ru|Третья пандемия}}{{sfn|Kelly|2005|p=296}}, якая выбухнула ў канцы XIX стагоддзя (1894—1930 гады) і забрала ў Індыі жыцці пяці з паловай мільёнаў чалавек<ref>{{кніга|аўтар= Davis L.|загаловак= Natural Disasters|месца= New York|выдавецтва=Infobase Publishing|год=2008|спасылка=http://books.google.com/books?id=CRzMOYIuLJEC|pages=214|allpages= 464|isbn=978-0816070008}}</ref>. Менавіта ў гэты час {{нп5|Аляксандр Ерсэн||fr|Alexandre Yersin}} змог выдзеліць {{нп5|чыстая культура|чыстую культуру||Axenic}} чумнага мікроба, а {{нп5|Поль-Луі Сімон|||Paul-Louis Simond}} распрацаваў тэорыю «пацучына-блашынага» механізму распаўсюджвання захворвання. «Адмаўляльнікі» ўстанавілі наступнае<ref name="Kelly">{{cite news|url=http://hnn.us/articles/10949.html|author=Kelly J.|publisher=George Mason University's History News Network|title=The Shifting Explanations for the Black Death, the Most Devastating Plague in Human History|accessdate=2012-02-26|archivedate=2012-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120502001701/http://hnn.us/articles/10949.html}}</ref><ref name="Scott">{{кніга|аўтар=Scott S., Duncan Ch. J.|загаловак=Biology of plagues: evidence from historical populations|спасылка=http://books.google.com/books?id=H2mqhS6gSUQC|месца=Cambridge|выдавецтва=[[Cambridge University Press]]|год=2001|allpages=420|isbn=0521801508}}</ref><ref name="Cohn">{{артыкул|аўтар=Cohn S. K. Jr.|загаловак=The Black Death Transformed: Disease and Culture in Early Renaissance Europe|спасылка=http://ije.oxfordjournals.org/content/31/6/1280.full|выданне=International Journal of Epidemiology|месца=London|год=2002|volume=31|нумар=6|pages=1280—1281|isbn=0-340-70646-5|archivedate=2012-01-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120114061335/http://ije.oxfordjournals.org/content/31/6/1280.full}}</ref>{{sfn|Kelly|2005|p=296}}: # Адзначалася пэўная розніца ў механізме працякання хваробы паміж Чорнай смерцю і часам трэцяй пандэміі. У прыватнасці, вельмі рэдка адзначаліся такія звычайныя для аўтараў XIV стагоддзя сімптомы, як гангрэнознае запаленне горла і лёгкіх, моцныя болі ў вобласці сэрца, крывавая рвота, а таксама цяжкі пах, які ішоў ад хворых. # Трэцяя пандэмія забрала, да прыкладу, у Індыі каля 3 % насельніцтва, у той час як Чорная смерць скараціла насельніцтва Еўропы, па самых сціплых падліках, на траціну. # Бубоны, якія размяшчаліся ў сучасным варыянце звычайна на нагах, што цалкам лагічна, бо блыха хутчэй дабярэцца да ніжняй часткі цела, у часы Чорнай смерці часта размяшчаліся на шыі або за вушамі. # Чуме звычайна папярэднічае масавая гібель пацукоў, але нічога падобнага ў дакументах XIV стагоддзя не адзначалася, у той час як паводле разлікаў «адмаўляльнікаў», пры той смяротнасці, пра якую кажуць хронікі, пласты здохлых пацукоў павінны былі літаральна загрувашчваць вуліцы і даходзіць да калена даросламу чалавеку. Не заўважыць падобнае і тым больш не палічыць гэта вартым згадвання як звычайнай з’явы, на думку «адмаўляльнікаў», было немагчыма. # Асноўнай формай працякання захворвання (асабліва на поўначы) быў «лёгачны варыянт», у той час як у сучасным свеце працэнт хворых з паражэннямі лёгкіх падчас пандэміі не перавышаў 15—25 %, у часы В’етнамскай вайны — 3 %. # Чумная блыха пераважна жыве ў цёплым і вільготным клімаце, таму ў той жа Індыі захворванне падала ў зімовы час і аднаўлялася вясной, у той час як для Чорнай смерці падобнага не адзначалася. # Падчас трэцяй пандэміі хвароба распаўсюджвалася з хуткасцю каля 20 міль у год, у той час як для Чорнай смерці гэтая лічба складала 2,5 мілі ў суткі. [[Файл:Wiener Pestsaeule.jpg|thumb|left|[[Чумны слуп]] у [[Вена|Вене]]. Падобныя помнікі ставіліся над чумнымі равамі — агульнымі магіламі памерлых ад Чорнай смерці.]] Аднак, быўшы цалкам аднадушнымі ў тым пытанні, што Чорная смерць не была чумой, «адмаўляльнікі» рэзка разыходзіліся ў меркаваннях, якое захворванне прапанаваць замест яе ў якасці прычыны эпідэміі. Так, заснавальнік «''новага погляду на праблему Чорнай смерці''» Грэм Твіг ускладаў адказнасць за эпідэмію на бацылу [[Сібірская язва|сібірскай язвы]]. Аднак пры сібірскай язве не развіваюцца бубоны, на скуры могуць з’явіцца толькі [[фурункул]]ы і [[язва|язвы]]. Яшчэ адна цяжкасць складалася ў тым, што, у адрозненне ад чумы, не існавала дакументальна зафіксаваных выпадкаў вялікіх эпідэмій сібірскай язвы<ref name="Kelly"/>. Дункан і Скот прапанавалі на ролю інфекцыйнага агента нейкі вірус, роднасны [[Гемарагічная ліхаманка Эбола|гемарагічнай ліхаманцы Эбола]], сімптаматыка якой сапраўды ў чымсьці падобная з лёгачнай чумой, прычым, даводзячы сваю тэорыю да лагічнага завяршэння, Дункан і Скот выказалі здагадку, што ўсе пандэміі так званай «''чумы''», пачынаючы з 549 года н. э., былі выкліканы менавіта ім<ref name="Scott"/>. Далей за ўсіх пайшоў прафесар Кон, які ўсклаў адказнасць за Чорную смерць на нейкае таямнічае «''захворванне Х''», якое да цяперашняга часу паспела знікнуць без следу<ref name="Cohn"/>. Так, на пытанне пра розніцу сімптомаў адзначалася, што сярэдневяковыя хронікі супярэчаць часам не толькі апісанням XIX стагоддзя, але і адна адной, што нядзіўна ва ўмовах, калі яшчэ не быў выпрацаваны адзіны метад дыягностыкі і адзіная мова для складання гісторыі хвароб. Так, фігуруючы ў аднаго аўтара «''бубон''» іншым мог апісвацца як «''фурункул''»; акрамя таго, частка гэтых апісанняў носіць мастацкі, а не дакументальны характар, як, напрыклад, класічнае апісанне фларэнтыйскай чумы, пакінутае Джавані Бакача. Таксама вядомыя выпадкі, калі апісанне сучасных для аўтара падзей падганялася пад узор, выкладзены нейкім аўтарытэтам; так, лічыцца, што П’яца ў сваім апісанні чумы ў Сіцыліі больш чым старанна пераймаў [[Фукідыд]]а{{sfn|Benedictow|2004}}. Розніца ў колькасці ахвяр тлумачыцца антысанітарыяй, якая панавала ў сярэдневяковых гарадах і вёсках; акрамя таго, чума прыйшла праз параўнальна кароткі час пасля [[Вялікі голад (1315—1317)|Вялікага голаду 1315—1317 гадоў]], калі ў Еўропе ледзь толькі перасталі адчувацца наступствы недаядання. Што тычыцца пацукоў, то адзначаюць, што чума можа перадавацца блохамі ад чалавека да чалавека і без удзелу пацукоў, прычым не толькі «пацучынай» блыхой, але і іншымі блохамі, якія паразітуюць на людзях. Недахопу ў такіх блохах у Сярэдневякоўі не было<ref name=Zhukov/>. Гэтым жа здымаецца пытанне пра клімат. Хуткасць распаўсюджвання хваробы ў найноўшы час тармазілася эфектыўнымі мерамі па прафілактыцы і шматлікімі [[каранцін]]амі, у той час як у Сярэдневякоўі нічога падобнага яшчэ не было. Акрамя таго, была выказана гіпотэза, што занос у Еўропу мангольскай чумы праходзіў у два этапы — праз [[Месіна|Месіну]] і праз [[Марсель]], прычым у першым выпадку гэта была «суслікавая», у другім — «пацучыная» чума, якія некалькі адрозніваюцца адна ад адной{{sfn|Kelly|2005|p=300—304}}. Расійскі біёлаг Міхаіл Супотніцкі адзначае, што ў часы, калі медыцына яшчэ знаходзілася ў зачаткавым стане, з чумой блыталі часам выпадкі вонкава падобных на яе сімптаматыкай захворванняў, як то малярыі, тыфу і г. д.{{sfn|Супотницкие|2006|p=101}}. Групай французскіх навукоўцаў пад кіраўніцтвам Дыдзье Рауля ў канцы 1990-х гадоў было праведзена даследаванне парэшткаў ахвяр хваробы, узятых з двух «чумных равоў» у Паўднёвай Францыі, адзін з якіх датуецца 1348—1350 гадамі, другі — больш познім часам. У абодвух выпадках была знойдзена ДНК бактэрыі ''Y. pestis'', якая адсутнічае ў кантрольных узорах з астанкаў людзей таго ж часу, памерлых ад іншых прычын. Вынікі былі пацверджаны яшчэ ў некалькіх лабараторыях у некалькіх краінах. Такім чынам, па меркаванні Дыдзье Рауля, у спрэчцы пра этыялогію Чорнай смерці можна паставіць кропку: яе віноўніцай, без сумнення, была бактэрыя ''Y. pestis''<ref name=Drancourt/><ref>{{артыкул|аўтар= Drancourt M., Raoult D. |загаловак = Molecular insights into the history of plague |выданне= Microbes Infect |год = 2002 |volume = 4 |pages = 105—109 |спасылка= http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=11825781&dopt=Citation}}</ref>. У кастрычніку 2010 года часопіс PLoS Pathogens апублікаваў артыкул Haensch et al. (2010) шматнацыянальнай групы, якая даследавала ролю Yersinia pestis у Чорнай смерці. У дакуменце падрабязна выкладзены вынікі новых даследаванняў, якія аб’ядналі аналіз старажытнай ДНК і спецыфічнае выяўленне бялку, якія былі выкарыстаны для выяўлення ДНК і бялковых сігнатур, спецыфічных для Y. pestis, у чалавечых шкілетах з шырока распаўсюджаных масавых пахаванняў у паўночнай, цэнтральнай і паўднёвай Еўропе, якія археалагічна былі звязаны з Чорнай смерцю і наступнымі эпідэміямі. Аўтары прыйшлі да высновы, што гэта даследаванне разам з папярэднімі аналізамі на поўдні Францыі і Германіі «''спыняе дэбаты пра этыялогію Чорнай смерці і недвухсэнсава дэманструе, што Y. pestis быў узбуджальнікам эпідэмічнай чумы, якая спустошыла Еўропу ў Сярэднія вякі''»<ref name="Haensch">{{cite journal|last1=Haensch|first1=Stephanie|last2=Bianucci|first2=Raffaella|last3=Signoli|first3=Michel|last4=Rajerison|first4=Minoarisoa|last5=Schultz|first5=Michael|last6=Kacki|first6=Sacha|last7=Vermunt|first7=Marco|last8=Weston|first8=Darlene A.|last9=Hurst|first9=Derek|last10=Achtman|first10=Mark|last11=Carniel|first11=Elisabeth|date=September 2010|editor1-last=Besansky|editor1-first=Nora J|editor-link=Nora J. Besansky|title=Distinct Clones of Yersinia pestis Caused the Black Death|journal=[[PLOS Pathogens]]|volume=6|issue=10|page=e1001134|doi=10.1371/journal.ppat.1001134|pmc=2951374|pmid=20949072|first12=Barbara|last12=Bramanti}}</ref>. У выніку даследавання, апублікаванага ў часопісе «{{нп5|Nature||ru}}», было даказана, што сучасныя [[штам]]ы маюць [[геном]], на 99 % ідэнтычны знойдзенаму ў памерлых ад «Чорнай смерці», і той жа ўзровень [[вірулентнасць|вірулентнасці]]<ref>{{артыкул |аўтар= Bos K. I. et al. |загаловак= A draft genome of Yersinia pestis from victims of the Black Death |выданне= {{нп5|Nature||ru}} |год= 2011 |спасылка= http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature10549.html |мова= en |archivedate= 2011-10-19 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20111019173654/http://www.nature.com/nature/journal/vaop/ncurrent/full/nature10549.html }}</ref>. == Распаўсюджанне эпідэміі на поўдзень Афрыкі == [[Файл:Great-zim-aerial-looking-West.JPG|міні|339x339пкс|Выміранне буйнога і магутнага пасялення [[Вялікі Зімбабвэ]] ў XIV—XV стст., а таксама іншых пасяленняў у старажытнай Афрыцы, застаецца загадкай па сённяшні дзень.]] Галоўным чынам, даследчыкамі добра вывучана гісторыя эпідэміі ў Заходняй Еўропе і Міжземнамор’і, якія ў тым ліку былі добра задакументаваны сучаснікамі. У той жа час для даследчыкаў сёння выклікам з’яўляецца вывучэнне эпідэміі ў іншых частках свету. Вядома пра пандэмію ў Егіпце, дзе яна лютавала на працягу XV-га стагоддзя. Таксама ёсць пісьмовыя крыніцы пра эпідэмію ў Эфіопіі з XIII па XV стст.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://journals.openedition.org/afriques/2090|аўтар=Marie-Laure Derat|загаловак=Du lexique aux talismans : occurrences de la peste dans la Corne de l’Afrique du XIIIe au XVe siècle|мова=fr|выданне=Sillages de la peste noire en Afrique subsaharienne : une exploration critique du silence|doi=10.4000/afriques.2090}}</ref> Адносна нядаўна паўстала гіпотэза пра сувязь Чорнай смерці з раптоўнымі масавымі выміраннямі насельніцтва афрыканскіх гарадоў ніжэй Сахары, напрыклад [[Кілва-Кісівані]] і [[Вялікі Зімбабвэ]] і інш. Гэта звязана ў тым ліку з даволі слабай даследаванасцю гісторыі кантынента. У дакументальных крыніцах, у тым ліку арабскага паходжання назіраецца перыяд адноснага зацішша.<ref name=":3">{{Артыкул|спасылка=https://journals.openedition.org/afriques/2228#tocto2n2|аўтар=Gérard Chouin|загаловак=Reflections on plague in African history (14th–19th c.)|год=2018|мова=en|выданне=Sillages de la peste noire en Afrique subsaharienne : une exploration critique du silence|doi=10.4000/afriques.2228}}</ref> Нягледзячы на адсутнасць прамых археалагічных доказаў, генетычныя даследаванні пацвярджаюць, што розныя штамы гэтай бактэрыі трапілі на кантынент у розныя гістарычныя перыяды. Адным з галоўных кірункаў з’яўляецца генетычны аналіз бацыл Yersinia pestis, якія сустракаюцца па сёння ва Усходняй Афрыцы. Сёння мы можам разлічыць тыя разнавіднасці чумы, якія былі прынесены пасля 1899 года падчас трэцяй эпідэміі чумы, і тыя, што ўзніклі раней.<ref name=":3" /> == Вядомыя ахвяры Чорнай смерці == {| class="wikitable sortable" ! Імя ! Прафесія або тытул ! Краіна нараджэння ! Год смерці |- ! [[Альфонса XI Справядлівы]] | кароль Кастыліі | Кастылія | 1350 |- ! [[Джавані д'Андрэа]] | легіст, знавец кананічнага права | [[Балоння (правінцыя)|Балоння]] | 1348 |- ! {{нп5|Іаан Ангел||ru|Иоанн Ангел}} | [[севастакратар]] | Візантыя | 1348 |- ! [[Андронік Кантакузін]] | спадчыннік візантыйскага прастола | Візантыя | 1347 |- ! {{Нп5|Бона Люксембургская|3=ru|4=Бонна Люксембургская}} | [[дафін]]а Францыі | [[Багемія]] | 1348 |- ! {{нп5|Томас Брадвардын|||Thomas Bradwardine}} | [[архібіскуп Кентэрберыйскі]] | Англія | 1349 |- ! [[Фульк дэ Канак]] | біскуп парыжскі | Францыя | 1349 |- ! [[Жан дэ Прэ]] | біскуп Турнэ | Францыя | 1349 |- ! {{нп5|Іаана Англійская (1335—1348)|Іаана Англійская|ru|Иоанна Английская (1335—1348)}} | англійская прынцэса | Англія | 1348 |- ! [[Жанна Бургундская (каралева Францыі)|Жанна Бургундская]] | французская каралева | Бургундыя | 1348 |- ! {{нп5|Джавані Рандаца||ru|Джованни Рандаццо}} | герцаг {{нп5|Рандаца||it|Randazzo}}, [[Афіны|Афін]] і {{нп5|Герцагства Неапатрыя|Неапатрыі||Duchy of Neopatras}} | Сіцылія | 1348 |- ! [[Амброджа Ларанцэці]] | жывапісец | [[Сіена]] | 1348 |- ! [[П’етра Ларанцэці]] | жывапісец | Сіена | 1348 |- ! [[Андрэа Пізана]] | архітэктар, скульптар | [[Пантэдэра]] | 1348 |- ! [[Герардус Адоніс]] | патрыярх Сіцыліі | Францыя | 1348 |- ! [[Элеанора Партугальская (каралева Арагона)|Элеанора Партугальская]] | каралева [[Арагон]]а | Партугалія | 1348 |- ! [[Джон Афорд]] | [[лорд-канцлер]] | Англія | 1349 |- ! {{нп5|Джавані Вілані||en|Giovanni Villani}} | храніст, гісторык | Фларэнцыя | 1348 |- ! {{нп5|Маргарэт Уэйк||ru|Уэйк, Маргарет, 3-я баронесса Уэйк из Лидделла}} | [[Граф Кент|графіня кенцкая]] | Англія | 1349 |- ! {{нп5|Гюнтэр фон Шварцбург||ru|Гюнтер фон Шварцбург}} | антыкароль Германіі | [[Свяшчэнная Рымская імперыя]] | 1349 |- ! {{нп5|Васілій (архіепіскап Наўгародскі)|Васілій Каліка|ru|Василий (архиепископ Новгородский)}} | {{нп5|Спіс епіскапаў Наўгародскіх|архіепіскап Наўгародскі|ru|Список епископов Новгородских}} | [[Русь]] | 3 ліпеня 1352 |- ! [[Сямён Горды]] | [[вялікі князь уладзімірскі]] | Русь | 1353 |- ! Іван Сямёнавіч | трэці сын Сямёна Гордага | Русь | 1353 |- ! Сямён Сямёнавіч | чацвёрты сын Сямёна Гордага | Русь | 1353 |- |} == Наступствы == «Чорная смерць» мела значныя дэмаграфічныя, сацыяльныя, эканамічныя, культурныя і рэлігійныя наступствы, і нават паўплывала на {{Нп5|Генетычная гісторыя Еўропы|генетычны склад насельніцтва Еўропы|4=Genetic history of Europe}}, змяніўшы суадносіны {{нп5|Група крыві|груп крыві|ru|Группа крови}} ў закранутых папуляцыях<ref name="Scientific American">{{cite web | url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-do-people-have-differ | title=Why do people have different blood types? | author=Klein H. G. | date=2005-03-07 | publisher=[[Scientific American]] | archiveurl=https://web.archive.org/web/20110810230557/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=why-do-people-have-differ | archivedate=2011-08-10 | accessdate=2011-09-10 | url-status=dead}}</ref>. Калі казаць пра ўсходнія краіны, наступствы чумы сур’ёзна адбіліся на [[Залатая Арда|Залатой Ардзе]], дзе рэзкае скарачэнне насельніцтва прывяло сярод іншага да палітычнай нестабільнасці, а таксама тэхналагічнага і культурнага рэгрэсу<ref name="Шамільаглу"/>. Паводле ацэнак Уільяма Нэйфі і Эндзю Спайсера, дэмаграфічная сітуацыя ў Еўропе канчаткова стабілізавалася толькі да пачатку XIX стагоддзя — такім чынам, наступствы Чорнай Смерці адчуваліся на працягу наступных 400 гадоў{{sfn|Naphy|2003|p=20}}. Мноства вёсак апусцела пасля смерці або ўцёкаў жыхароў, зменшылася і гарадское насельніцтва. Частка сельскагаспадарчых угоддзяў прыйшла ў запусценне, справа даходзіла да таго, што ваўкі, распладзіўшыся ў велізарнай колькасці, сталі ў мностве сустракацца нават у прыгарадах Парыжа{{sfn|Naphy|2003|p=31}}. Паводле даных французскага гісторыка-медыевіста {{нп5|Жорж Дзюбі|Жоржа Дзюбі|fr|Georges Duby}}, да 1390 года насельніцтва [[Нармандыя|Нармандыі]] складала толькі 43 % ад колькасці насельніцтва ў пачатку XIV стагоддзя<ref>''[[Жорж Дзюбі|Дзюбі Жорж]].'' Гісторыя Францыі. Сярэднія вякі. Ад Гуга Капета да Жанны д’Арк. 987—1460. — М.: Міжнародныя адносіны, 2001. — С. 342.</ref>. Эпідэмія прывяла да таго, што з-за рэзкага змяншэння колькасці насельніцтва захісталіся традыцыі, якія раней здаваліся непарушнымі, і [[Феадалізм|феадальныя адносіны]] далі сваю першую расколіну. Многія цэхі, былыя практычна закрытымі, дзе рамяство перадавалася ад бацькі да сына, цяпер сталі прымаць да сябе новых людзей. Падобным жа спосабам вымушана было папаўняць свае рады духавенства, значна парадзелае за час эпідэміі, а таксама ўрачэбнае саслоўе; з-за недахопу мужчын у сферу вытворчасці сталі ўцягвацца жанчыны{{sfn|Herlihy|1997|p=41}}. Час пасля чумной эпідэміі стаў сапраўдным часам новых ідэй і абуджэння сярэдневяковай свядомасці. Перад вачыма грознай небяспекі ад шматвяковай спячкі прачнулася медыцына, якая ўступіла з таго часу ў новы этап свайго развіцця. Акрамя таго, недахоп працоўных рук дазваляў падзёншчыкам, батракам і разнастайнай прыслузе таргавацца са сваімі працадаўцамі, патрабуючы для сябе лепшых умоў працы і больш высокай аплаты. Тыя, хто засталіся жывымі, часта аказваліся ў становішчы заможных спадчыннікаў, якія атрымлівалі землі і даходы радні, якая памерла падчас вялікай эпідэміі. Ніжэйшыя класы адразу скарысталі гэтую акалічнасць, каб дамагчыся для сябе больш высокага становішча і ўлады. Фларэнтыец Матэа Вілані горка скардзіўся{{sfn|Herlihy|1997|p=48}}: {{quote|Просты люд цяпер патрабуе для сябе самых дарагіх і вытанчаных страў, іх жанчыны і дзеці выхваляюцца шыкоўнымі сукенкамі, якія належылі раней тым, хто назаўсёды пакінуў гэты свет. (…) У цяперашні час жаночая прыслуга, недасведчаная і неабучаная, і разам з ёй хлапчукі-канюшыя патрабуюць для сябе, прынамсі, 12 флорынаў у год, а самыя нахабныя і 18, і нават 24, тое ж тычыцца нянек і дробных рамеснікаў, якія зарабляюць на хлеб сваімі рукамі, якім падавай цяпер утрая больш звычайнага, і гэтак жа працоўныя на палях, якіх трэба цяпер забяспечваць запрэжкай быкоў і збожжам для сяўбы, і працаваць яны жадаюць выключна на лепшай зямлі, закінуўшы іншую.}} З-за недахопу працоўных рук у сельскай гаспадарцы паступова стала змяняцца структура вытворчасці, палі зернавых усё часцей ператвараліся ў пашы для скаціны, дзе адзін-два пастухі маглі ўпраўляцца з велізарнымі статкамі кароў і авечак. У гарадах дарагоўля ручной працы з нязменнасцю прывяла да росту колькасці спроб механізаваць вытворчасць, якія далі свой плён у пазнейшыя часы. Упалі цэны на зямлю і арэндная плата, знізіўся ліхвярскі працэнт{{sfn|Herlihy|1997|p=47}}. І ў той жа час другая палова XIV стагоддзя характарызавалася вялікай інфляцыяй і высокімі цэнамі на прадукты харчавання (асабліва на хлеб, бо з памяншэннем колькасці работнікаў у сельскай гаспадарцы знізілася і вытворчасць). Вышэйшыя класы, адчуваючы, што ўлада выслізгвае з рук, спрабавалі перайсці ў наступленне, так, у 1351 годзе [[Парламент Англіі]] прыняў {{Не перакладзена 5|Статут аб рабочых|||Statute of Labourers 1351}}, які забараняў плаціць наёмным рабочым больш, чым тое было прынята да эпідэміі<ref>{{кніга | аўтар=Contamine Ph. et al. | загаловак=L’économie médiévale | pages=354}}</ref>{{sfn|Herlihy|1997|p=49}}. Раслі падаткі, акрамя таго, у спробе ўтрымаць і зрабіць непарушнай мяжу паміж саслоўямі, якая ўсё больш размывалася пасля эпідэміі, прымаліся «законы аб раскошы». Так, у залежнасці ад становішча на іерархічнай лесвіцы абмяжоўвалася колькасць коней у запрэжцы, даўжыня жаночых шлейфаў, колькасць страў, якія падаюцца на стол і нават колькасць плакальшчыкаў на пахаваннях — але ўсе спробы дамагчыся, каб падобныя законы рэальна выконваліся, аказаліся марнымі{{sfn|Herlihy|1997|p=48}}. [[Файл:Witches and devil-worshipers.jpg|thumb|left|Ератыкі, якія пакланяюцца Д’яблу ў абліччы казла, а таксама ведзьмы, якія пралятаюць міма на сатанінскі шабаш. Мініяцюра XV стагоддзя.]] Як рэакцыя на спробу абмежаваць настолькі жорсткай цаной заваяваныя правы ніжэйшыя класы адказалі ўзброенымі выступленнямі — па ўсёй Еўропе пракаціліся бунты супраць падатковых ведамстваў і супраць урадаў. З жорсткасцю падаўленыя, яны ўсё ж надоўга абмежавалі прэтэнзіі вышэйшых класаў і прывялі да дастаткова хуткага знікнення [[Паншчына|паншчынных павіннасцей]] і масавага пераходу ад феадальных да [[Арандатар|арэндных адносін]] у панскай гаспадарцы. Рост самасвядомасці {{нп5|Трэцяе саслоўе|трэцяга саслоўя|ru|Третье сословие}}, пачаты ў часы другой пандэміі, ужо не спыняўся і знайшоў поўнае выражэнне ў часы {{нп5|Буржуазна-дэмакратычная рэвалюцыя|буржуазных рэвалюцый||Bourgeois revolution}}. [[Даран Аджэмаглу]] і [[Джэймс Робінсан (эканаміст)|Джэймс Робінсан]] у кнізе «{{нп5|Чаму адны краіны багатыя, а іншыя бедныя||ru|Почему одни страны богатые, а другие бедные}}» называюць эпідэмію чумы «''паваротным момантам''» ({{lang-en|critical juncture}}) у гісторыі Еўропы<ref>{{артыкул | аўтар = Can R. | загаловак = Book Review - "Why Nations Fail" by Daron Acemoglu and James A. Robinson | спасылка = https://ideas.repec.org/a/tcb/cebare/v13y2013i1p83-88.html | год = 2013 | выданне = Central Bank Review | volume = 13 | нумар = 1 | pages = 83—88 | ref = Can | archivedate = 2021-12-15 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20211215103208/https://ideas.repec.org/a/tcb/cebare/v13y2013i1p83-88.html }}</ref>. Яна прывяла да змяншэння колькасці [[сяляне|сялян]], адчуваўся недахоп працоўных рук, і з’явіліся нават выпадкі пераманьвання [[феадал]]амі сялян адзін у аднаго, і менавіта ў гэты момант траекторыі развіцця Заходняй і Усходняй Еўропы пачалі разыходзіцца<ref name = "hunter">{{Cite web|lang=en|url=https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2012/08/26/book-review-why-nations-fail-the-origins-of-power-prosperity-and-poverty/|title=Book Review: Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty|author=August 26th, 2012{{!}}Book Reviews{{!}}0 Comments | date=2012-08-26 | publisher=EUROPP | accessdate=2020-05-10 | archive-date=2020-10-16 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201016011313/https://blogs.lse.ac.uk/europpblog/2012/08/26/book-review-why-nations-fail-the-origins-of-power-prosperity-and-poverty/|url-status=live}}</ref><ref name = "birdsall">{{Cite web | url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/03/books.htm | title=Finance and Development | publisher=Finance and Development {{!}} F&D | lang=en | accessdate=2020-04-01 | archive-date=2020-09-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200909122334/https://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2012/03/books.htm | url-status=live}}</ref>. Да эпідэміі [[прыгоннае права]] ў Заходняй Еўропе было толькі крыху менш абцяжарваючым, чым ва Усходняй: павіннасці былі крыху менш, {{нп5|сярэдневяковы горад|гарады|ru|Средневековый город}} крыху больш і багацей, а сяляне крыху больш згуртаванымі ў сувязі з большай шчыльнасцю насельніцтва і меншым сярэднім памерам феадальнага [[Зямельны ўчастак|надзела]]. У Заходняй Еўропе сяляне змаглі скарыстаць (у тым ліку і праз паўстанні) сітуацыю і істотна аслабіць {{нп5|феадальныя павіннасці|4=Feudal duties}}, што неўзабаве прывяло да канчатковай адмены прыгоннага права, пасля чаго [[Каралеўства Англія|Англія]], а пазней і іншыя краіны Заходняй Еўропы ўсталі на шлях развіцця інклюзіўных інстытутаў. На Усходзе ж сяляне аказаліся больш цярплівымі да новых цяжараў і былі горш арганізаваны, таму землеўладальнікі змаглі ўзмацніць феадальны ўціск і замест аслаблення прыгоннага права там адбылося {{нп5|другое выданне прыгонніцтва||ru|Второе издание крепостничества}}{{sfn|Acemoglu, Wolitzky|2011}}{{sfn|Аджэмаглу, Робінсан|2016|с=135—142}}. У духоўнай сферы ўлада царквы над розумамі, практычна безумоўная ў мінулыя часы, таксама аказалася значна пахіснутай; абвінавачанні ў прагнасці і [[Сіманія|сіманіі]], бачная бездапаможнасць святароў у барацьбе з чумой значна аслабілі яе ўладу і абудзілі розумы для філасофіі будучыні — на змену ератычным сектам часоў другой пандэміі прыйшлі {{нп5|лаларды||pl|Lollardzi}}, [[гусіты]], паслядоўнікі {{нп5|Джон Уікліф|Уікліфа|ru|Уиклиф, Джон}} і, нарэшце, [[Рэфармацыя]]{{sfn|Nohl|1986|p=249}}. З іншага боку, колькасць святароў і манахаў скарацілася ледзь не на 40 %, пуставала велізарная колькасць цэркваў. Імкнучыся запоўніць гэтую лакуну, вышэйшае духавенства было вымушана зніжаць патрабаванні да кандыдатаў, прызначаць на месцы куды больш малады і ў шмат чым неадукаваны кантынгент. У выніку эпідэміі адукацыйны ўзровень духавенства, які быў дастаткова высокім перад пачаткам чумнай эпідэміі, рэзка пайшоў уніз{{sfn|Naphy|2003|p=30}}. Ажылі старажытныя забабоны, якія раней забараняліся царквой, вера ў змовы, умяшанне [[д'ябал]]а ў паўсядзённае жыццё і ведзьмавыя чары. Варта нагадаць, што само паняцце {{нп5|шабаш|шабашу|ru|Шабаш}} канчаткова замацавалася ў свядомасці сярэдневяковага чалавека ў гады Чорнай смерці<ref>{{артыкул| аўтар=Гинзбург К.| загаловак=Образ шабаша ведьм и его истоки| арыгінал=Decoding the Witches' Sabbath|выданне=Одиссей. Человек в истории|месца=М.|год=1990|старонкі=141}}</ref>. На працягу некалькіх наступных стагоддзяў чума ўжо не пакідала еўрапейскі кантынент, аж да XV стагоддзя эпідэміі ўспыхвалі то там, то тут кожныя 6—12 гадоў, а часам і часцей. Так, «другая чума» (pestis secunda) у 1361 годзе ў Англіі забрала з сабой да 20 % насельніцтва{{sfn|Naphy|2003|p=31}}. У 1363 годзе ў Францыі з’явілася «''горная чума''», якая ўдарыла па раёнах, якія раней абышла Чорная смерць<ref>''Levine D.'' [http://books.google.com/books?id=S3VU4nVVGCkC At the dawn of modernity: biology, culture, and material life in Europe]. — University of California Press, 2001. — 431 p. — P. 330.</ref>. Англійская эпідэмія 1369—1371 гадоў загубіла 10—15 % выжыўшых{{sfn|Naphy|2003|p=31}}. У 1369 годзе ў Англіі ўспыхнула «трэцяя чума» (''pestis tercia'') — пасля заканчэння эпідэміі Чорнай смерці і да канца XIV стагоддзя страшная хвароба наведала астравы 6 разоў<ref>{{cite web|url=http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm|author=Williams B.|title=Plague in England. National epidemics 1348—1665|work=The Cycles of Plague|date=1996|access-date=2012-02-26|archive-url=https://www.webcitation.org/65nVrPncN?url=http://urbanrim.org.uk/plague%20list.htm|archive-date=28 лютага 2012|url-status=live}}</ref>. Паміж 1536-м і 1670-м гадамі частата эпідэмій звалілася да адной на кожныя 15 гадоў, забраўшы толькі ў Францыі за 70 гадоў (1600—1670) каля 2 мільёнаў жыццяў. Сярод іх 35 тысяч прыйшлося на «''Вялікую чуму ў Ліёне''» 1629—1632 гадоў. Акрамя ўжо пералічаных, вядомыя познія эпідэміі чумы ўключаюць: {{нп5|Італьянская эпідэмія (1629—1631)|італьянскую эпідэмію 1629—1631 гадоў|ru|Italian plague of 1629–31}}, «''{{нп5|Вялікая эпідэмія Лондана|Вялікую эпідэмію Лондана|en|Great Plague of London}}''» (1665—1666), «''{{нп5|Вялікая эпідэмія чумы ў Вене|Вялікую эпідэмію Вены|es|Gran peste de Viena}}''» (1679), «''{{нп5|Вялікая эпідэмія Марселя|Вялікую эпідэмію Марселя|fr|Peste de Marseille (1720)}}''» ў 1720—1722 гадах і {{нп5|Чумны бунт|чуму ў Маскве ў 1771 годзе|ru|Чумной бунт}}<ref>''Porter S.'' [http://books.google.com/books?id=x2EBkPNnUXEC The Great Plague]. — Amberley Publishing, 2009. — P. 25.</ref>. == Адлюстраванне ў мастацтве == {{main|{{нп5|Чума ў еўрапейскім мастацтве||ru|Чума в европейском искусстве}}}} На ментальнасць сярэдневяковага чалавека чума, якая знішчала без разбору маладых і здаровых, знаходзячыхся ў цвеце гадоў людзей, смерць невыразная, непрадказальная, аказвала дваістае ўражанне. [[Файл:Saint Roch.JPG|thumb|200px|Святы Рох. Сярэдневяковая мініяцюра.]] Першы падыход, цалкам прадказальна рэлігійны, успрымаў чуму як пакаранне чалавецтву за грахі, прычым дапамагчы чалавецтву магло толькі заступніцтва святых і заспакаенне Божага гневу малітвамі і мучэннямі плоці. У свядомасці мас эпідэмія набывала выгляд «''стрэлаў''», якія раз’юшаны Бог кідае ў людзей — сюжэт гэты пасля чумной эпідэміі выявіўся ў мастацтве, у прыватнасці на пано царкоўнага алтара ў [[Гётынген]]е, [[Германія]] (1424): Бог карае людзей стрэламі, семнаццаць з якіх ужо трапілі ў цэль. На [[Фрэска|фрэсцы]] [[Беноца Гоцалі|Гоцалі]] ў [[Сан-Джыміньяна]], [[Італія]] (1464) намаляваны Бог-бацька, які пасылае атручаную стралу на горад. [[Ж. Дэлюмо]] адзначыў, што стрэлы чумы намаляваны на пахавальнай стэле ў [[Мосбург]]у (царква Св. Кастулуса, 1515), у саборы [[Мюнстэр]]а, на палатне [[Веранезэ]] ў [[Руан]]е, у царкве Ландо-ам-дер-Ізар{{sfn|Супотницкие|2006|p=121—122}}. У пошуках абароны ад Божага гневу вернікі цалкам традыцыйна шукалі заступніцтва святых, ствараючы новую традыцыю па ходу справы, паколькі чума не наведвала еўрапейскі кантынент з часоў юстыніянавай эпідэміі, і таму раней гэтае пытанне не ўзнікала. Адным з абаронцаў ад эпідэміі быў выбраны [[Святы Себасцьян]], якога традыцыйна малявалі пранізаным стрэламі. Акрамя таго, распаўсюджаным стала выява [[Святы Рох|Святога Роха]], які паказвае на разрэзаны чумны бубон на сваім левым сцягне. З другім святым няма яснасці: традыцыйна яго смерць адносяць да 1327 года, калі чумы ў Еўропе яшчэ не было — з чым іканаграфія ўступае ў відавочнае пярэчанне. Для пераадолення гэтага, прапануецца дзве гіпотэзы. Першая заключаецца ў тым, што язва на сцягне ў святога ўяўляе сабой нейкі нарыў або фурункул, ужо пазней па асацыяцыі атаясамлены з чумным бубонам. Другая мяркуе, што жыццё Святога Роха адносіцца менавіта да часу вялікай эпідэміі і памёр ён ад чумы, самаахвярна даглядаючы хворых, у той час як у пазнейшыя крыніцы ўкралася памылка. І нарэшце, заступніцай грэшнікаў лічылася Святая Дзева, якую таксама ў знак смутку прынята было маляваць з сэрцам, пранізаным коп’ямі або стрэламі. Выявы падобнага тыпу сталі распаўсюджвацца падчас і пасля эпідэміі, часам спалучаючыся з выявамі разгневанага бажаства — у прыватнасці на пано гетынгенскага алтара, частка грэшнікаў хаваецца ад Божых стрэлаў пад покрывам [[Багародзіца|Багародзіцы]]{{sfn|Супотницкие|2006|p=122}}. [[Файл:Nuremberg chronicles f 264r (imago mortis).jpg|thumb|left|«Танец Смерці». Ілюстрацыя з «{{нп5|Нюрнбергская хроніка|Нюрнбергскай хронікі|ru|Нюрнбергская хроника}}» (1493).]] Адзін з вядомых сюжэтаў — «''[[Танец смерці]]''» (''La Danse Macabre'') з выявай танцуючых фігур у выглядзе [[шкілет]]аў. [[Гравюра]] [[Ганс Гольбейн Малодшы|Гольбейна Малодшага]] вытрымала 88 выданняў з 1830 па 1844 год{{sfn|Супотницкие|2006|p=122—123}}. Распаўсюджаны сюжэт, дзе чума ўяўляецца гневам [[Бог]]а, які паражае [[грэшнік]]аў стрэламі. На карціне [[Пітэр Брэйгель Старэйшы|Пітэра Брэйгеля Старэйшага]] «{{нп5|Трыумф смерці||ru|Триумф смерти}}» намаляваныя шкілеты, якія сімвалізуюць чуму, якія забіваюць усё жывое. Яшчэ адным адгалоскам чумы з’яўляецца сюжэт «{{нп5|Смерць, якая гуляе ў шахматы||ru|Смерть, играющая в шахматы}}», распаўсюджаны ў жывапісе Паўночнай Еўропы. [[Файл:The Triumph of Death by Pieter Bruegel the Elder.jpg|thumb|250px|[[Пітэр Брэйгель Старэйшы]], «[[Трыумф смерці (карціна)|Трыумф смерці]]», 1562.]] Фларэнтыйская чума стала фонам, на якім разгортваецца дзеянне знакамітага «[[Дэкамерон]]а» Джавані Бакача<ref>{{кніга|аўтар=Jacquemond R., al-Qāhirah J., al-Ādāb K.|загаловак=Écrire l'histoire de son temps: Europe et monde arabe|спасылка=http://books.google.com/books?id=3y3XlRbKnQYC|месца=Paris|выдавецтва=Harmattan|год=2005|volume=1|allpages=327|isbn=2747595110}}</ref>. Пра чуму пісаў [[Петрарка]] ў сваіх знакамітых вершах да Лауры, якая памерла падчас эпідэміі ў Авіньёне. Трубадур Пейрэ Люнель дэ Монтэш апісаў чумную эпідэмію ў [[Тулуза|Тулузе]] ў цыкле журботных {{нп5|Сірвента|сірвент|ru|Сирвента}}, якія маюць назву «Людзям няма чаго дзівіцца» ({{lang-pro|Meravilhar no·s devo pas las gens}})<ref>{{кніга|аўтар=[[Альфрэд Жанруа|Jeanroy A.]]|загаловак=La poésie lyrique des troubadours|спасылка=http://books.google.com/books?id=z_NmJRFrq1QC|месца=Genève|выдавецтва=Slatkine|год=1998|isbn=205101678X}}</ref>. Мяркуецца таксама, што часам Чорнай смерці датуецца вядомая ў Англіі дзіцячая песенька-лічылачка «{{нп5|Ring a Ring o' Roses||en|Ring a Ring o' Roses}}» («''На шыях вянкі з ружаў, Кішэнькі ўсе ў букетах, Апчхі-апчхі! Ўсе палі на зямлю!''»){{sfn|Kelly|2005|p=21}}{{sfn|Супотницкие|2006|p=125}} — хоць падобная трактоўка ўяўляецца спрэчнай<ref>{{кніга|аўтар=Jacqueline Simpson, Stephen Roud.|загаловак=A dictionary of English folklore|спасылка=http://books.google.ca/books?id=iTcdvd1iRXsC&pg=PT421&dq=J.+Simpson+and+S.+Roud,+A+Dictionary+of+English+Folklore&hl=fr&sa=X&ei=-3dRT87FB8Xw0gHvzPnjDQ&ved=0CDoQ6AEwAQ#v=onepage&q=Ring-a-Ring&f=false|месца=Oxford|выдавецтва=[[Oxford University Press]]|год=2000|старонкі=296—297|pages=411|isbn=019210019X|мова=en}}</ref>. Існуюць і гіпотэзы, якія звязваюць з Чорнай смерцю вядомы казачны сюжэт пра {{нп5|Гамельнскі пацукалоў|Гамельнскага пацукалова|ru|Гамельнский крысолов}}: горад адольваюць полчышчы пацукоў, гараджане шукаюць выратавання, і да іх з’яўляецца пацукалоў, які выводзіць пацукоў з горада з дапамогай чарадзейнай дудачкі і топіць іх у рацэ, а калі гараджане адмаўляюцца ўзнагародзіць яго за паслугу, той тым жа шляхам выводзіць з горада іх дзяцей. Так, згодна з адной з інтэрпрэтацый, дзеці, збіраючы па шляху дохлых пацукоў, захворваюць на чуму і гінуць{{sfn|Супотницкие|2006|p=125}}. Аднак здагадку гэтую складана прыняць з-за неадпаведнасці ў датах — згодна з гамельнскай хронікай, пацукалоў павёў дзяцей (пра пацукоў у гэтым першым варыянце яшчэ не згадваецца) у 1284 годзе, гэта значыць больш чым за пяцьдзесят гадоў да эпідэміі. Замест Чорнай смерці для тлумачэння таго, што адбылося даследчыкамі прапануецца {{нп5|Харэя|харэаманія|ru|Хорея}}, праявы якой сапраўды фіксаваліся задоўга да эпідэміі<ref>{{кніга|аўтар=Непамнячы Н.|загаловак=Крысалов з Гамельна/Сто вялікіх загадак гісторыі|месца=М.|выдавецтва=Веча|старонкі=250|pages=544|год=2008|isbn=978-5-9533-2856-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Bucheim E.|загаловак=The Pied Piper of Hamelin|спасылка=http://books.google.com/books?id=2gINAQAAMAAJ|выданне=The Folk-Lore Journal|мова=en|выдавецтва=Folklore Society|год=1884|volume=2|нумар=7|старонкі=206—209}}</ref>. Выразныя апісанні чумы ў Нарвегіі з’яўляюцца ў заключных раздзелах трылогіі [[Сігрыд Унсет]] «{{нп5|Крысцін, дачка Лаўранса||ru|Кристин, дочь Лавранса}}», а на Русі — у рамане {{нп5|Дзмітрый Міхайлавіч Баляшоў|Дзмітрыя Баляшова|ru|Балашов, Дмитрий Михайлович}} «''Сямён Горды''». Вялікая эпідэмія прыцягнула ўвагу [[кінематограф|кінематаграфістаў]] і стала фонам, на якім разгортваецца дзеянне фільмаў «{{нп5|Сёмая пячатка||de|Das siebente Siegel}}» (1957) [[Інгмар Бергман|Інгмара Бергмана]], «{{нп5|Плоць і кроў (фільм,1985)|Плоць і кроў|ru|Плоть и кровь (фильм, 1985)}}» (1985) [[Пол Верховен|Пола Верховена]], «Дыханне д’ябла» (1993) Пако Лусіа, «{{нп5|Чорная смерць (фільм)|Чорная смерць|ru|Чёрная смерть (фильм)}}» (2010) {{нп5|Крыстафер Сміт|Крыстафера Сміта|ru|Смит, Кристофер}} і «{{нп5|Час ведзьмаў (фільм, 2011)|Час ведзьмаў|ru|Время ведьм (фильм, 2010)}}» (2011) {{нп5|Дамінік Сена|Дамініка Сены|ru|Сена, Доминик}}. Адлюстравана ў кінакарціне «{{нп5|Казка вандраванняў||ru|Сказка странствий}}» (1983) {{нп5|Аляксандр Наумавіч Міта|Аляксандра Міты|ru|Митта, Александр Наумович}}. У 2019 годзе выйшла камп’ютарная гульня {{нп5|A Plague Tale: Innocence|4=A Plague Tale: Innocence}}. Падзеі гульні адбываюцца ў [[1348]] годзе, калі [[Каралеўства Францыя|Каралеўства Францыі]] паразілі {{нп5|Эдвардыянская вайна||ru|Эдвардианская война}} і эпідэмія чумы<ref name=":22">{{Cite web|url=https://ru.ign.com/a-plague-tale-innocence/88078/preview/e3-2017-vpechatleniia-ot-geimpleia-a-plague-tale-innocence|title=E3 2017: Уражанні ад Геймплэя A PLAGUE TALE: INNOCENCE|first=Джошуа|last=Йехл|website=[[IGN]]|date=2017-06-21|publisher=|accessdate=2019-05-13|archive-date=2018-07-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180704181608/http://ru.ign.com/a-plague-tale-innocence/88078/preview/e3-2017-vpechatleniia-ot-geimpleia-a-plague-tale-innocence|url-status=live}}</ref>. У 2022 годзе выйшаў працяг гульні {{нп5|A Plague Tale: Requiem|4=A Plague Tale: Requiem}}. == Сведчанні сучаснікаў == [[Фларэнцыя|Фларэнціец]] Матэа Вілані, які працягнуў «Новую хроніку» свайго брата, вядомага мясцовага гісторыка {{нп5|Джавані Вілані||en|Giovanni Villani}}, які памёр ад хваробы, паведамляе: {{Пачатак цытаты}}<small>«У гэтым годзе ва ўсходніх краінах, у Верхняй Індыі, Кітаі і іншых прыбярэжных правінцыях Акіяна, пачалася чума сярод людзей любога полу і ўзросту. Першай яе прыкметай было крывахарканне, а смерць наступала ў каго адразу, у каго на другі, на трэці дзень, некаторыя ж пратрымаліся і даўжэй. Той, хто даглядаў гэтых няшчасных, адразу ж заражаўся і захворваў сам і ў непрацяглым часе гінуў. Пры гэтым у большасці ўзнікала ўздуцце ў пахвіне, а ў многіх пад пахамі правай і левай рукі або на іншых частках цела, і амаль заўсёды на целе хворага з’яўлялася нейкая пухліна. Гэтая чума прыходзіла з перапынкамі і ўспыхвала ў розных народаў, за год яна ахапіла трэцюю частку свету, якая называецца Азіяй. У рэшце рэшт яна дайшла да народаў, якія жывуць ля Вялікага мора, на берагах Тырэнскага мора, у Сірыі і Турцыі, блізу Егіпта і на ўзбярэжжы Чырвонага мора, на поўначы ў Расіі, у Грэцыі, у Арменіі і іншых краінах. Тады італьянскія галеры пакінулі Вялікае мора, Сірыю і Рамею, каб не заразіцца і вярнуцца са сваімі таварамі дадому, але многім з іх наканавана было загінуць у моры ад гэтай хваробы. Прыплыўшы ў Сіцылію, яны ўступілі ў перамовы з мясцовымі жыхарамі і пакінулі ім хворых, у выніку чаго чума распаўсюдзілася і сярод сіцылійцаў… У 1348 годзе чума гаспадарыла ва ўсёй Італіі, за выключэннем Мілана і перадгор’яў Альпаў, якія падзяляюць Германію і Італію, дзе яна нанесла менш шкоды. У тым жа годзе яна перакінулася праз горы і распаўсюдзілася ў Правансе, Савоі, Дафіне, Бургундыі, на ўзбярэжжы ў Марселя і Эгмора, у Каталоніі, на востраве Мальёрка, у Іспаніі і Гранадзе. У 1349 годзе яна дайшла на захадзе да берагоў акіяна, Еўропы, Афрыкі і Ірландыі, да астраўной Англіі і Шатландыі, іншых заходніх астравоў і ўнутраных зямель, лютаваўшы амаль паўсюдна з аднолькавай сілай, акрамя Брабанта, дзе ахвяр было мала. У 1350 годзе чума абрушылася на германцаў і венграў, фрызаў, датчан, готаў, вандалаў і іншыя паўночныя краіны і народы. І там, дзе ўспыхвала эпідэмія, яна працягвалася на працягу пяці месяцаў або пяці змен месяца, гэта вядома па вопыце многіх краін. Паколькі здавалася, што гэтая згубная зараза перадавалася поглядам або дотыкам, многія пакідалі мужчын, жанчын і дзяцей пры першых прыкметах ахапіўшай іх хваробы. Бясконцае мноства людзей магло б выжыць, калі б не пазбавілася неабходнай дапамогі… У нашым горадзе эпідэмія разгарэлася ў поўную сілу ў красавіку 1348 года ад нар. Х. і працягвалася да пачатку верасня таго ж года. У горадзе, прыгарадзе і ваколіцах Фларэнцыі без разбору полу і ўзросту з пяці чалавек загінулі трое ці больш, хутчэй за кошт простага люду, чым сярэдніх слаёў і вярхоў, таму што беднякам давялося асабліва дрэнна, зараза распаўсюдзілася сярод іх раней, і дапамогі яны атрымлівалі менш… Лекарам ні ў адной краіне не ўдалося знайсці лекаў або сродкаў супраць гэтай смяротнай немачы, ні з дапамогай натуральнай філасофіі, ні фізікі, ні астралогіі… Ад генуэзскіх купцоў, вартых усялякага даверу, мы чулі пра тое, што адбылося ў тых краінах, у верхняй Азіі, незадоўга да пачатку эпідэміі. Там ці то з зямлі, ці то з неба з’явіўся агнявы смерч і, распаўсюджваючыся на захад, бесперашкодна знішчыў значную частку гэтага краю. Некаторыя сцвярджаюць, што з смуроду, які выдаваў агонь, нарадзіліся гніласнае рэчыва сусветнай заразы, але за гэта мы не можам ручацца… Лічылася, што тыя, каму Гасподняя міласэрнасць захавала жыццё, бачачы пагібель сваіх блізкіх і чуючы пра вынішчэнне многіх народаў свету, адумаюцца, змірацца, вернуцца да дабрадзейнасці і каталіцкай набожнасці, будуць устрымлівацца ад грахоў і несправядлівых учынкаў, напоўняцца любоўю і спачуваннем адзін да аднаго. Але толькі што мор спыніўся, выйшла зусім інакш. Людзей засталося занадта мала ў параўнанні з атрыманымі ў спадчыну імі зямнымі дабротамі, так што, забыўшыся пра мінулае, нібыта нічога і не было, яны ўдарыліся ў нечуваны раней разгул і бессаромную распусту. Адставіўшы справы, яны аддаваліся загане абжорства, уладкоўваючы піры, папойкі, урачыстасці з вытанчанымі стравамі і пацехамі, не ведалі меры ў юры, наперабой выдумлялі незвычайныя і вычварныя ўборы, часта непрыстойнага выгляду, і змянілі выгляд усяго адзення. Просты люд, як мужчыны, так і жанчыны, ад лішку ўсіх рэчаў, не жадалі займацца сваёй звыклай працай, яны прыстасаваліся да самых дарагіх і вытанчаных страў, раз-пораз уладкоўвалі вяселлі, а прыслуга і вулічныя жанчыны надзявалі сукенкі, што засталіся ад знатных дам. Амаль увесь наш горад з галавой пагрузіўся ў ганебныя забавы, у іншых месцах і па ўсім свеце было яшчэ горш…»</small><ref>''{{нп5|Джавані Вілані||en|Giovanni Villani}}''. [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Villani/matteo.phtml?id=10600 Новая хроника или история Флоренции] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20151018053134/http://www.vostlit.info/Texts/rus/Villani/matteo.phtml?id=10600 |date=18 кастрычніка 2015 }} / Пер. М. А. Юсима. — М.: Наука, 1997. — С. 453—454.</ref>{{канец цытаты}} Яго сучаснік англійскі манах-[[Бенедыкцінцы|бенедыкцінец]] {{нп5|Уільям Дын (храніст)|Уільям Дын|ru|Дин, Уильям (хронист)}} з [[Рочэстэр (Кент)|Рочэстэра]] ў сваіх аналах апісвае: {{Пачатак цытаты}}<small>«Людзі ў большай сваёй частцы сталі горш, больш схільныя да любой заганы і больш схільныя да граху і злосці, не думаючы ні пра смерць, ні пра мінулую чуму, ні пра сваё ўласнае выратаванне… Свяшчэннікі, мала якія цэняць ахвяру духу раскаяння, адправіліся туды, дзе яны маглі б атрымаць вялікія стыпендыі, чым ва ўласных бенефіцыях, і таму многія бенефіцыі засталіся без свяшчэннікаў. З кожным днём пагроза душам, як духавенства, так і свецкіх павялічвалася… Падмайстры і майстры былі прасякнуты духам мяцяжу, так што ні кароль, ні закон, ні правасуддзе не магло стрымаць іх… Так вялікі быў недахоп работнікаў усіх відаў, што больш за траціну зямель засталася неабробленай…»</small><ref>Цыт. па кн.: ''Брайант Артур.'' Эпоха рыцарства в истории Англии. — С. 344—345.</ref>{{канец цытаты}} == Гл. таксама == * {{Не перакладзена 5|Юстыніянава чума||pl|Dżuma Justyniana}} == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == '''На англійская мове''' * {{артыкул |аўтар = [[Даран Аджэмаглу|Acemoglu D.]], Wolitzky A. |загаловак = The Economics of Labor Coercion |выданне = [[Econometrica]] |спасылка = https://economics.mit.edu/files/8975 |год = 2011 |том = 79 |нумар = 2 |старонкі = 555—600 |ref = Acemoglu, Wolitzky |doi = 10.2139/ssrn.1520143 |archive-date = 19 верасня 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210919021526/http://economics.mit.edu/files/8975 |мова=en}} * {{кніга |аўтар = Benedictow O. J. |загаловак = The Black Death, 1346-1353: The Complete History |спасылка = http://books.google.ru/books?id=ZtjwPOB7aMkC |месца = Woodbridge |выдавецтва = Boydell & Brewer |год = 2004 |allpages = 434 |isbn = 0851159435 |ref = Benedictow |мова = en }} * {{h|Bramanti et al.|2016|{{cite journal |last1 = Bramanti|first1 = Barbara |last2 = Stenseth|first2 = Nils Chr |last3 = Walløe|first3 = Lars |last4 = Lei|first4 = Xu |date = 2016 |title = Plague: A Disease Which Changed the Path of Human Civilization |journal = Advances in Experimental Medicine and Biology |volume = 918 |pages = 1–26 |doi = 10.1007/978-94-024-0890-4_1 |issn = 0065-2598 |pmid = 27722858 |isbn = 978-94-024-0888-1 |lang = en }}}} * {{кніга |аўтар = Herlihy D. |загаловак = The Black Death and the Transformation of the West |спасылка = http://books.google.ru/books?id=J5XeBQwrjLwC |месца = New York |выдавецтва = [[Harvard University Press]] |год = 1997 |allpages = 117 |isbn = 0-674-07612-5 |ref = Herlihy |мова = en }} * {{кніга |аўтар = Kelly J. |загаловак = The Great Mortality: An Intimate History of the Black Death, the Most Devastating Plague of All Time |спасылка = https://archive.org/details/greatmortality00kell |месца = New York |выдавецтва = [[HarperCollins]] |год = 2005 |allpages = 304 |isbn = 0-06-000692-7 |ref = Kelly |мова = en }} * {{кніга |аўтар = Martin S. |загаловак = Black Death |месца = Sparkfold |выдавецтва = J. H. Haynes and Co |год = 2001 |allpages = 160 |isbn = 1-904048-86-2 |ref = Martin |мова = en }} * {{cite book |first = David |last = Nicolle |author-link = David Nicolle |title = Poitiers 1356: The Capture of a King |publisher = Osprey Publishing |year = 2004 |isbn = 9781841765167 |lang = en }} * {{кніга |аўтар = Nohl J. |загаловак = The Black Death: A Chronicle of the Plague |месца = Pennsylvania |выдавецтва = Westholme Publishing |год = 2006 |allpages = 284 |isbn = 1594160295, 9781594160295 |ref = Nohl |мова = en }} '''На рускай мове''' * {{артыкул | аўтар = Алексей Маар (Суаўтарства: Громашевский Л. В., Компанцев Н. Ф., Павлов А. В., Ёлкин И. И.) | archive-url = https://web.archive.org/web/20140416233727/http://mwcom.ru/autor/27019-sorok-dnej-i-chernaya-smert.htm | archive-date = 2014-04-16 | загаловак = Сорок дней и Черная Смерть | мова = ru }}. Паходжанне і этымалогія паняцця [[Каранцін]] і яго значэнне * {{артыкул | аўтар =[[Фёдар Альбертавіч Дзярбек|Дербек Ф. А.]] | загаловак = История чумных эпидемий в России с основания государства до настоящего времени: дис. … д-ра медицины | archive-url = https://web.archive.org/web/20180517082103/http://mednet.by/cgi-bin/irbis64r_14/cgiirbis_64.exe?LNG=&P21DBN=IBIS&I21DBN=IBIS_PRINT&S21FMT=fullw_print&C21COM=F&Z21MFN=475915 | archive-date = 17 мая 2018 | месца = {{СПб.}} | год = 1905 | старонкі = 2-40. | мова = ru }} * {{кніга | аўтар = Васильев К. Г., [[Аляксандр Яўсеевіч Сегал|Сегал А. Е.]] | загаловак = История эпидемий в России: Материалы и очерки | спасылка = http://krotov.info/lib_sec/03_v/as/asilyev_1960.htm | адказны = Под ред. проф. [[Аляксандр Іванавіч Мяцёлкін|А. И. Метелкина]] | месца = М. | выдавецтва = [[Медгиз]] | год = 1960 | старонак = 400 | мова = ru }} * {{артыкул | аўтар = Сорокина Т. С. | загаловак = Эпидемии в Средние Века | выданне = {{нп5|Фельдшер и акушерка|3=ru}} | год = 1988 | нумар = 2 | мова = ru }} * {{кніга | аўтар = Борисов Л. Б. и др. | загаловак = Медицинская микробиология, вирусология, иммунология: Учебник | выданне = [Изд. 1-е] | месца = М. | выдавецтва = [[Медицина (выдавецтва)|Медицина]] | год = 1994 | старонкі = 286—289 | мова = ru }} * {{кніга | аўтар = Возианова Ж. И. | частка = Чума | загаловак = Инфекционные и паразитарные болезни. В 3-х т | месца = К. | выдавецтва = Здоров`я | год = 2002 | том = 3 | старонкі = 138—166 | старонак = 904 | isbn = 5-311-01296-x | тыраж = 3000 | ref = Возианова | мова = ru }} * {{кніга | аўтар = Даниэл М. | загаловак = Тайные тропы носителей смерти: Пер. с чеш | арыгінал = Daniel M. Tajne stezky smrtonosu | спасылка = http://www.sivatherium.narod.ru/library/Daniel/main.htm | адказны = Милан Даниэл / Под ред. [[Бенямін Лазаравіч Чаркаскі|Б. Л. Черкасского]] | месца = М. | выдавецтва = [[Прогресс (выдавецтва)|Прогресс]] | год = 1990 | старонак = 416 | isbn = 5-01-002041-6 | ref = Мілан Даніэль | мова = ru }} * {{артыкул | аўтар = [[Міхаіл Васільевіч Супотніцкі|Супотницкий М. В.]] | спасылка = http://www.supotnitskiy.ru/stat/stat9.htm | загаловак = «Черная смерть». К загадкам пандемии чумы 1346—1351 гг. | выданне = Универсум | год = 2014 | нумар = 3 | старонкі = 14-22 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131207033808/http://www.supotnitskiy.ru/stat/stat9.htm | archive-date = 7 снежня 2013 | мова = ru }} * {{кніга |аўтар = Супотницкий М. В., Супотницкая Н. С. |частка = Очерк V. «Чёрная смерть» — второе пришествие чумы в Европу (1346—1351) |спасылка частка = http://supotnitskiy.ru/book/book3-5.htm | загаловак = Очерки истории чумы: В 2-х кн. — Кн. I: Чума добактериологического периода | месца = М. | выдавецтва = Вузовская книга | год = 2006 | старонкі = 78—131 | старонак = 468 | isbn = 5-9502-0093-4 | ref = Супотницкие | мова = ru }} * {{кніга | аўтар = [[Міхаіл Васільевіч Супотніцкі|Супотницкий М. В.]], Супотницкая Н. С. | частка = «Чёрная смерть» — второе пришествие чумы в Европу. 1346—1352 годы | загаловак = История чумных катастроф от древности до Нового времени | адказны = М. В. Супотницкий, Н. С. Супотницкая; Илл. Ирины Тибиловой | месца = М. | выдавецтва = [[Ломоносовъ]] | год = 2021 | старонкі = 57—113 | старонак = 240 | серыя = История. География. Этнография | isbn = 978-5-91678-682-8 | тыраж = 1000 | ref = Супотницкий | мова = ru }} * {{артыкул | аўтар = [[Мікалай Сяргеевіч Барысаў|Борисов Н. С.]] | загаловак = Чума и возвышение Москвы | спасылка = https://istina.msu.ru/publications/article/6325403/ | выданне = [[Родина (часопіс)|Родина]] | год = 2014 | нумар = 5 | старонкі = 61—64 | мова = ru }} * {{кніга | аўтар = Хайдаров Т. Ф. | спасылка = http://goldhorde.ru/wp-content/uploads/2019/01/Хайдаров-Т.Ф..pdf | загаловак = Эпоха «Черной смерти» в Золотой Орде и прилегающих регионах (конец XIII — первая половина XV вв.) | месца = Казань | выдавецтва = [[Інстытут гісторыі імя Шыгабутдзіна Марджані|Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ]] | год = 2018 | старонкі = 304 | isbn = 978-5-94981-282-2 | мова = ru }} * {{Кніга | аўтар = Ле Гофф Ж., Трюон Н. | загаловак = История тела в Средние века | выданне = Пер. с фр. Е.Лебедевой | месца = М. | выдавецтва = Текст | год = 2008 | мова = ru }} * {{кніга | аўтар = [[Дарон Аджэмаглу|Аджемоглу Д.]], [[Джэймс Робінсан (эканаміст)|Робинсон Дж. А.]] | загаловак = [[Чаму адны краіны багатыя, а іншыя бедныя|Почему одни страны богатые, а другие бедные. Происхождение власти, процветания и нищеты]] | месца = М. | выдавецтва = [[АСТ (выдавецтва)|АСТ]] | год = 2016 | старонак = 693 | isbn = 978-5-17-092736-4 | ref = Аджэмаглу, Робінсан | мова = ru }} * {{кніга | аўтар = Зиглер Филип | загаловак = Черная смерть. Как эпидемия чумы изменила Европу | выданне = Пер. с англ. Е. А. Гонсалеса-Менендеса | месца = М. | выдавецтва = ЗАО «Центрполиграф» | год = 2023 | старонкі = 320 | серыя = Всемирная история | isbn = 978-5-9524-5977-9 | ref = Зіглер, Філіп | мова = ru }} '''На іншых мовах''' * {{кніга |аўтар = Naphy W., Spicer A. |загаловак = La peste noire, 1345-1730 : grandes peurs et épidémies |месца = Paris |выдавецтва = Éditions Autrement |год = 2003 |allpages = 187 |isbn = 9782746703988 |серыя = Collection Mémoires |ref = Naphy |мова = fr }} * {{кніга |аўтар = Nohl J. |загаловак = La mort noire: chronique de la peste d’après les sources contemporaines |месца = Paris |выдавецтва = Payote |год = 1986 |allpages = 318 |isbn = 2-228-55070-1 |ref = Nohl |мова = fr }} * {{кніга |аўтар = Nohl J. |загаловак = Der schwarze Tod - Eine Chronik der Pest 1348 bis 1720 |месца = Hamburg |выдавецтва = Severus Verlag |год = 2011 |allpages = 228 |isbn = 3863470699, 978-3863470692 |спасылка = http://books.google.ru/books?id=YpKAa29T-TYC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |ref = Nohl |мова = de }} == Фільмаграфія == * «History Channel: Чорная смерць» ({{lang-en|The Black Death}}) — дакументальны фільм, зняты Пітэрам Нікальсанам у 2009 г. == Спасылкі == * [https://nplus1.ru/news/2022/06/15/black-death Чёрная смерть пришла в Европу из окрестностей Тянь-Шаня] * [https://www.nkj.ru/news/44724/ Родоначальник Чёрной смерти нашёлся в Киргизии] {{Сярэдневякоўе}} {{Гісторыя Еўропы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гісторыя Еўразіі]] [[Катэгорыя:Пандэміі]] [[Катэгорыя:Чума]] [[Катэгорыя:XIV стагоддзе]] chl1z3ylyj7ffohibo7579uaztvwsf4 0 73219 5144641 5031279 2026-05-21T22:36:02Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5144641 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Іваноўскі}} '''Леанард Івано́ўскі''' ({{ДН|2|11|1845}}, [[Сядзібна-паркавы комплекс Іваноўскіх (Галавічполе)|Лябёдка]] (цяпер у межах в. [[Галавічполе]], [[Шчучынскі раён]]) — {{ДС|15|10|1919}}) — гаспадарчы і грамадскі дзеяч у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага [[Іваноўскія|роду Іваноўскіх]]. Нарадзіўся 2 лістапада 1845 года ў [[Сядзібна-паркавы комплекс Іваноўскіх (Галавічполе)|сядзібе Лябёдка]]. Леанард-Канстанцін быў адзіным сынам Станіслава Іваноўскага і Антаніны з Быкоўскіх. Ахрышчаны 8 лістапада ў [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Васілішкі)|касцёл Св. Яна Хрысціцеля]] ў [[Васілішкі|Васілішках]], хроснымі былі [[Міхал Крыдаль]] з Паўлінай Губарэвіч. Пасля заўчаснай смерці маці (яна памерла ў 1852 г., маючы 35 гадоў) стаў паўнапраўным гаспадаром радавога маёнтка Лябёдка (цяпер у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобл.), які атрымаў у спадчыну. Вучыўся ў [[Віленская гімназія|віленскай гімназіі]], пасля скончыў [[Пецярбургскі тэхналагічны інстытут]] (1868), дзе атрымаў ступень інжынера-тэхнолага. Затым да 1891 працаваў у Сібіры. Прадоўжыў адукацыю ў Францыі, працаваў і вывучаў новыя прамысловыя тэхналогіі вырабу спірту. Пасля вяртання Л. Іваноўскі прымяніў веды на вялікім спіртзаводзе ў [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]]. Праз укараненне еўрапейскіх тэхналогій, малады інжынер змог значна знізіць сабекошт вырабу спірту ў Расіі і зрабіць сабе на гэтым кар’еру. У 1874 г. Леанард Іваноўскі пабраўся шлюбам з Ядвігай Райхель з ваколіц Пятркова ў Польшчы. Бацька нявесты, Амон барон фон Райхель, паходзіў з [[Эльзас]]а, у мінулым — кадравы вайсковец, які пасля выхаду ў адстаўку купіў сабе маёнтак Замосце каля Пятркова, а матка паходзіла з дому Хжаноўскіх з Трамбоўлі. Леанард атрымаў за жонкай у якасці пасагу частку маёнтка Райхеля над ракой Вальборкай каля Вальбромя, але прадаў гэтую зямлю і за выручаныя грошы павялічыў гаспадарку ў Лябёдцы. Але і пасля жаніцьбы Леанард не асеў у Лябёдцы стала. Разам з жонкай ён вярнуўся ў {{нп3|Краснае (Навахапёрскі раён)|Краснае|ru|Красное (Новохопёрский район)}} Навахапёрскага павета Варонежскай губерні. Інжынерныя здольнасці ўжо атрымалі агульнае прызнанне, і яму прапанавалі дзяржаўную пасаду — на пачатку ён перабраўся ў [[Варшава|Варшаву]], а не пазней 1899 уладкаваўся ў [[Пецярбург]]у. Шмат часу праводзіў у розных дэлегацыях, часам у самых аддаленых кутках Расіі: у Сібіры ці на Урале, дзе кіраваў пабудовай вялікіх хімічных прадпрыемстваў. Працуючы ў Варшаве, па просьбе Міністэрства фінансаў, Л. Іваноўскі напісаў працу па спецыяльнасці («Устройство винокуренных заводов»). Быў аўтарытэтам у сваёй сферы. Неўзабаве пераведзены ў Міністэрства фінансаў у Пецярбург. Тут дасягнуў вяршыні сваёй прафесійнай кар’еры: стаў правадзейным дзяржаўным саветнікам, членам Тэхналагічнага камітэта Галоўнага акцызнага ўпраўлення і кіраўніком яго капітальнага аддзела, а таксама членам Дзяржаўнай Рады па справах харчовых прадуктаў. Л. Іваноўскі часта выязджаў за мяжу, добра ведаў некалькі моў. Супрацоўнічаў з [[Дзмітрый Мендзялееў|Дз. Мендзялеевым]], разам з ім ездзіў у [[Лондан]], дзе ў Каралеўскім хімічным таварыстве перакладаў на [[англійская мова|англійскую мову]] яго даклад аб [[Перыядычная сістэма элементаў|перыядычнай сістэме элементаў]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] адмовіўся ад дзяржаўнай службы і вярнуўся ў Лябёдку. [[Файл:Старыя_Васілішкі._Неагатычны_касцёл_20.jpg|thumb|left|Памятная дошка ахвярадаўцам касцёла ў Старых Васілішках.]] З’яўляўся адным з галоўных фундатараў [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Старыя Васілішкі)|касцёла Святых апосталаў Пятра і Паўла]] ў [[Старыя Васілішкі|Старых Васілішках]], непадалёк ад яго радавога маёнтка. За яго мецэнацкую дзейнасць па правы бок ад галоўнага алтара ў касцёле была ўсталявана спецыяльная ганаровая лава для сям’і Іваноўскіх. Сямейны герб Іваноўскіх («Рагаля») разам з гербам роду Райхеляў быў ушанаваны на адным з касцельных вітражоў. У 1898—1905 займаў пасаду прэзідэнта Варшаўскага садоўніцкага таварыства і прымаў актыўны ўдзел у яго працы. Як адзін з заснавальнікаў і фундатараў лідскай гімназіі быў удастоены звання ганаровага грамадзяніна [[Ліда|Ліды]]. Л. Іваноўскі аддаваў шмат увагі на развіццё і ўдасканаленне гаспадаркі ў Лябёдцы. Паступова павялічыў яе да 500 га, задрэнаваў рольныя грунты, засадзіў лесам аблогі, абсталяваў сельскагаспадарчымі машынамі, пабудаваў паравы млын. Асаблівую ўвагу надаваў садоўніцтву. У садовай гаспадарцы было выпрабавана каля 400 сартоў [[яблыня|яблынь]], 100 — [[груша|груш]] і 80 — [[сліва]]ў, [[вішня]]ў, [[чарэшня]]ў. Садавіну з Лябёдкі вывозілі на пецярбургскія і маскоўскія рынкі, двойчы яе гаспадар атрымліваў залаты медаль на ўсерасійскіх выстаўках. Восенню, звычайна ў верасні, Л. Іваноўскі меў месяц адпачынку; свядома выбіраў сабе гэты час, каб у маёнтку асабіста займацца ўборкай ураджаю і асабліва ў яго любімым садзе. У першыя гады XX ст. у Лябёдцы была завершана будоўля новай [[Сядзібна-паркавы комплекс Іваноўскіх (Галавічполе)|сямейнай рэзідэнцыі]]. Дзейнасць Леанарда Іваноўскага была накіравана на тое, каб ператварыць Лябёдку ва ўзорны асяродак агратэхнічнага прагрэсу. Дзеля развіцця садоўніцтва ў 1888 ён распачаў продаж прышчэпкаў, прыстасаваных да мясцовах кліматычна-глебавых варункаў. Арганізоўваў выстаўкі збожжавых, гародніны, садавіны і свойскай жывёлы. Здабываў сродкі ў міністэрстве сельскай гаспадаркі на ўзнагароды ўдзельнікам выстаўкі, галоўным чынам — малазямельным сялянам. Арганізоўваў агранамічныя кансультацыі, дбаў пра забеспячэнне земляробаў лепшымі гатункамі насення, саджанцаў і племянной жывёлы. Маладых сялян прымалі ў маёнтку на практыку ў галіне садоўніцтва, пчалярства, жывёла- і раслінаводства. У 1913 меркавалася адкрыць курсы малочнай вытворчасці. Аднак у хуткім часе вайна і акупацыя зруйнавалі гаспадарку. Памёр Леанард Іваноўскі 15 кастрычніка 1919 года. Пахаваны ў Лябёдцы. Мясцовыя шукальнікі скарбаў пазней разбілі фамільны склеп, прах нябожчыкаў быў выкінуты з трунаў. == Сям’я == У шлюбе меў пяцёра дзяцей: * [[Ежы Іваноўскі]] — польскі палітык, грамадскі дзеяч; * [[Вацлаў Іваноўскі]] — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, доктар тэхнічных навук; * [[Тадэвуш Іваноўскі]] (Тадас Іванаўскас) — літоўскі навуковец-біёлаг, прафесар; * [[Алена Іваноўская]] (Скіндар) — папулярызатар ведаў па беларусазнаўстве, спецыяліст у конегадоўлі, перакладчыца; * [[Станіслаў Іваноўскі]] — польскі вайсковы дзеяч, аўтар успамінаў. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Юры Туронак|Туронак Ю.]]'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць // Новы Замак. 2019. № 8. С. 194—212.; 2020. № 9. С. 180—219. * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/heleanard/%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96,_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%96%D0%BD_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B._%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%BD%D1%8B_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81.html Лаўрэш Леанід. Леанард Іваноўскі, тайны дарадца і ганаровы грамадзянін Ліды // Лідскі Летапісец. 2020. № 4(92). С. 72-79.] // на [[pawet.net]] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/112493425/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D1%8D%D0%B2%D1%83%D1%88_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%91%D0%90_%D0%86_%D0%A7%D0%90%D0%A1_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%94%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D1%9E_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A4%D1%8F%D0%B4%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2020_%D0%A1_57_59 Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 9. Мінск. 2020. С. 57–59.] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць. Ridero, 2024. 196 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноўскі Леанард}} [[Катэгорыя:Аграномы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на англійскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Іваноўскія|Леанард]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Шчучынскім раёне]] k9qdz1j3565w5b5l4krw3vr8uup8j5a 5144643 5144641 2026-05-21T22:46:59Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5144643 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | тытул = | парадак = | парадак-жан = | пад імем = | сцяг = | перыядпачатак = | перыядканец = | перыяд праўлення = | папярэднік = | пераемнік = | каранацыя = | адрачэнне = | наследнік = | суправіцель1 = | суправіцель1перыядпачатак = | суправіцель1перыядканец = | рэгент1 = | рэгент1перыядпачатак = | рэгент1перыядканец = | прэм'ер = | віцэ-прэзідэнт = | прэзідэнт = | манарх = | губернатар = | віцэ-губернатар = | каментар = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = | прыналежнасць = | род войскаў = | званне = | камандаваў = | бітвы = | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | навуковая ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = | аўтограф = | Commons = | сайт = }} {{Цёзкі2|Іваноўскі}} '''Леанард Івано́ўскі''' ({{ДН|2|11|1845}}, [[Сядзібна-паркавы комплекс Іваноўскіх (Галавічполе)|Лябёдка]] (цяпер у межах в. [[Галавічполе]], [[Шчучынскі раён]]) — {{ДС|15|10|1919}}) — гаспадарчы і грамадскі дзеяч у [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]]. == Біяграфія == Паходзіў са шляхецкага [[Іваноўскія|роду Іваноўскіх]]. Нарадзіўся 2 лістапада 1845 года ў [[Сядзібна-паркавы комплекс Іваноўскіх (Галавічполе)|сядзібе Лябёдка]]. Леанард-Канстанцін быў адзіным сынам Станіслава Іваноўскага і Антаніны з Быкоўскіх. Ахрышчаны 8 лістапада ў [[Касцёл Святога Яна Хрысціцеля (Васілішкі)|касцёл Св. Яна Хрысціцеля]] ў [[Васілішкі|Васілішках]], хроснымі былі [[Міхал Крыдаль]] з Паўлінай Губарэвіч. Пасля заўчаснай смерці маці (яна памерла ў 1852 г., маючы 35 гадоў) стаў паўнапраўным гаспадаром радавога маёнтка Лябёдка (цяпер у Шчучынскім раёне Гродзенскай вобл.), які атрымаў у спадчыну. Вучыўся ў [[Віленская гімназія|віленскай гімназіі]], пасля скончыў [[Пецярбургскі тэхналагічны інстытут]] (1868), дзе атрымаў ступень інжынера-тэхнолага. Затым да 1891 працаваў у Сібіры. Прадоўжыў адукацыю ў Францыі, працаваў і вывучаў новыя прамысловыя тэхналогіі вырабу спірту. Пасля вяртання Л. Іваноўскі прымяніў веды на вялікім спіртзаводзе ў [[Варонежская губерня|Варонежскай губерні]]. Праз укараненне еўрапейскіх тэхналогій, малады інжынер змог значна знізіць сабекошт вырабу спірту ў Расіі і зрабіць сабе на гэтым кар’еру. У 1874 г. Леанард Іваноўскі пабраўся шлюбам з Ядвігай Райхель з ваколіц Пятркова ў Польшчы. Бацька нявесты, Амон барон фон Райхель, паходзіў з [[Эльзас]]а, у мінулым — кадравы вайсковец, які пасля выхаду ў адстаўку купіў сабе маёнтак Замосце каля Пятркова, а матка паходзіла з дому Хжаноўскіх з Трамбоўлі. Леанард атрымаў за жонкай у якасці пасагу частку маёнтка Райхеля над ракой Вальборкай каля Вальбромя, але прадаў гэтую зямлю і за выручаныя грошы павялічыў гаспадарку ў Лябёдцы. Але і пасля жаніцьбы Леанард не асеў у Лябёдцы стала. Разам з жонкай ён вярнуўся ў {{нп3|Краснае (Навахапёрскі раён)|Краснае|ru|Красное (Новохопёрский район)}} Навахапёрскага павета Варонежскай губерні. Інжынерныя здольнасці ўжо атрымалі агульнае прызнанне, і яму прапанавалі дзяржаўную пасаду — на пачатку ён перабраўся ў [[Варшава|Варшаву]], а не пазней 1899 уладкаваўся ў [[Пецярбург]]у. Шмат часу праводзіў у розных дэлегацыях, часам у самых аддаленых кутках Расіі: у Сібіры ці на Урале, дзе кіраваў пабудовай вялікіх хімічных прадпрыемстваў. Працуючы ў Варшаве, па просьбе Міністэрства фінансаў, Л. Іваноўскі напісаў працу па спецыяльнасці («Устройство винокуренных заводов»). Быў аўтарытэтам у сваёй сферы. Неўзабаве пераведзены ў Міністэрства фінансаў у Пецярбург. Тут дасягнуў вяршыні сваёй прафесійнай кар’еры: стаў правадзейным дзяржаўным саветнікам, членам Тэхналагічнага камітэта Галоўнага акцызнага ўпраўлення і кіраўніком яго капітальнага аддзела, а таксама членам Дзяржаўнай Рады па справах харчовых прадуктаў. Л. Іваноўскі часта выязджаў за мяжу, добра ведаў некалькі моў. Супрацоўнічаў з [[Дзмітрый Мендзялееў|Дз. Мендзялеевым]], разам з ім ездзіў у [[Лондан]], дзе ў Каралеўскім хімічным таварыстве перакладаў на [[англійская мова|англійскую мову]] яго даклад аб [[Перыядычная сістэма элементаў|перыядычнай сістэме элементаў]]. [[Файл:Gorzelnictwo 1894 (85000332).jpg|thumb|left|«Gorzelnictwo», старонка выдання.]] У выданні «Gorzelnictwo» (1894) на [[польская мова|польскай мове]] падрабязна апісаў хімічныя і біялагічныя працэсы ферментацыі, браджэння, дыстыляцыі і рэктыфікацыі спірту. Кніга змяшчала практычныя парады і чарцяжы абсталявання для кіраўнікоў і ўладальнікаў бровараў. [[Файл:Старыя_Васілішкі._Неагатычны_касцёл_20.jpg|thumb|left|Памятная дошка ахвярадаўцам касцёла ў Старых Васілішках.]] З’яўляўся адным з галоўных фундатараў [[Касцёл Святых апосталаў Пятра і Паўла (Старыя Васілішкі)|касцёла Святых апосталаў Пятра і Паўла]] ў [[Старыя Васілішкі|Старых Васілішках]], непадалёк ад яго радавога маёнтка. За яго мецэнацкую дзейнасць па правы бок ад галоўнага алтара ў касцёле была ўсталявана спецыяльная ганаровая лава для сям’і Іваноўскіх. Сямейны герб Іваноўскіх («Рагаля») разам з гербам роду Райхеляў быў ушанаваны на адным з касцельных вітражоў. У 1898—1905 займаў пасаду прэзідэнта Варшаўскага садоўніцкага таварыства і прымаў актыўны ўдзел у яго працы. Як адзін з заснавальнікаў і фундатараў лідскай гімназіі быў удастоены звання ганаровага грамадзяніна [[Ліда|Ліды]]. Л. Іваноўскі аддаваў шмат увагі на развіццё і ўдасканаленне гаспадаркі ў Лябёдцы. Паступова павялічыў яе да 500 га, задрэнаваў рольныя грунты, засадзіў лесам аблогі, абсталяваў сельскагаспадарчымі машынамі, пабудаваў паравы млын. Асаблівую ўвагу надаваў садоўніцтву. У садовай гаспадарцы было выпрабавана каля 400 сартоў [[яблыня|яблынь]], 100 — [[груша|груш]] і 80 — [[сліва]]ў, [[вішня]]ў, [[чарэшня]]ў. Садавіну з Лябёдкі вывозілі на пецярбургскія і маскоўскія рынкі, двойчы яе гаспадар атрымліваў залаты медаль на ўсерасійскіх выстаўках. Восенню, звычайна ў верасні, Л. Іваноўскі меў месяц адпачынку; свядома выбіраў сабе гэты час, каб у маёнтку асабіста займацца ўборкай ураджаю і асабліва ў яго любімым садзе. У першыя гады XX ст. у Лябёдцы была завершана будоўля новай [[Сядзібна-паркавы комплекс Іваноўскіх (Галавічполе)|сямейнай рэзідэнцыі]]. Дзейнасць Леанарда Іваноўскага была накіравана на тое, каб ператварыць Лябёдку ва ўзорны асяродак агратэхнічнага прагрэсу. Дзеля развіцця садоўніцтва ў 1888 ён распачаў продаж прышчэпкаў, прыстасаваных да мясцовах кліматычна-глебавых варункаў. Арганізоўваў выстаўкі збожжавых, гародніны, садавіны і свойскай жывёлы. Здабываў сродкі ў міністэрстве сельскай гаспадаркі на ўзнагароды ўдзельнікам выстаўкі, галоўным чынам — малазямельным сялянам. Арганізоўваў агранамічныя кансультацыі, дбаў пра забеспячэнне земляробаў лепшымі гатункамі насення, саджанцаў і племянной жывёлы. Маладых сялян прымалі ў маёнтку на практыку ў галіне садоўніцтва, пчалярства, жывёла- і раслінаводства. У 1913 меркавалася адкрыць курсы малочнай вытворчасці. Аднак у хуткім часе вайна і акупацыя зруйнавалі гаспадарку. Памёр Леанард Іваноўскі 15 кастрычніка 1919 года. Пахаваны ў Лябёдцы. Мясцовыя шукальнікі скарбаў пазней разбілі фамільны склеп, прах нябожчыкаў быў выкінуты з трунаў. == Сям’я == У шлюбе меў пяцёра дзяцей: * [[Ежы Іваноўскі]] — польскі палітык, грамадскі дзеяч; * [[Вацлаў Іваноўскі]] — беларускі палітычны і грамадскі дзеяч, доктар тэхнічных навук; * [[Тадэвуш Іваноўскі]] (Тадас Іванаўскас) — літоўскі навуковец-біёлаг, прафесар; * [[Алена Іваноўская]] (Скіндар) — папулярызатар ведаў па беларусазнаўстве, спецыяліст у конегадоўлі, перакладчыца; * [[Станіслаў Іваноўскі]] — польскі вайсковы дзеяч, аўтар успамінаў. {{зноскі}} == Літаратура == * ''[[Юры Туронак|Туронак Ю.]]'' Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. — Мн., 2006. * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць // Новы Замак. 2019. № 8. С. 194—212.; 2020. № 9. С. 180—219. * [http://pawet.net/library/history/city_district/data_people/zother/heleanard/%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B4_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96,_%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%86%D0%B0_%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%96%D0%BD_%D0%9B%D1%96%D0%B4%D1%8B._%D0%9F%D0%B0%D1%81%D0%BB%D1%83%D0%B6%D0%BD%D1%8B_%D1%81%D0%BF%D1%96%D1%81.html Лаўрэш Леанід. Леанард Іваноўскі, тайны дарадца і ганаровы грамадзянін Ліды // Лідскі Летапісец. 2020. № 4(92). С. 72-79.] // на [[pawet.net]] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' [https://www.academia.edu/112493425/%D0%9B%D0%B0%D1%9E%D1%80%D1%8D%D1%88_%D0%9B%D0%B5%D0%B0%D0%BD%D1%96%D0%B4_%D0%A2%D0%B0%D0%B4%D1%8D%D0%B2%D1%83%D1%88_%D0%86%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D1%9E%D1%81%D0%BA%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D1%8F%D0%BC_%D1%8F_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%8F_%D1%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D1%8B_%D0%90%D0%A1%D0%9E%D0%91%D0%90_%D0%86_%D0%A7%D0%90%D0%A1_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B1%D1%96%D1%8F%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D1%96%D1%87%D0%BD%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%85_%D0%92%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA_9_%D0%A3%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D1%96%D0%BA%D1%96_%D0%94%D0%B7%D1%8F%D0%BD%D1%96%D1%81_%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D1%9E_%D0%90%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A4%D1%8F%D0%B4%D1%83%D1%82%D0%B0_%D0%9C%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA_2020_%D0%A1_57_59 Тадэвуш Іваноўскі, яго сям’я і ягоныя ўспаміны // АСОБА І ЧАС. Беларускі біяграфічны альманах. Выпуск 9. Мінск. 2020. С. 57–59.] * ''[[Леанід Лаўрэш|Лаўрэш Л.]]'' Лябёдка Іваноўскіх. Дакументальная аповесць. Ridero, 2024. 196 с. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Іваноўскі Леанард}} [[Катэгорыя:Аграномы Беларусі]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі на англійскую мову]] [[Катэгорыя:Перакладчыкі з рускай мовы]] [[Катэгорыя:Іваноўскія|Леанард]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў Шчучынскім раёне]] testnx3djxnv2b7ku6haivb615yhtpf 0 73955 5144664 5016668 2026-05-22T01:52:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144664 wikitext text/x-wiki [[File:Logo-immaginepoesia.gif|thumb|100px|right]] [[Выява:Aeronwy thomas.jpg|130px|thumb|right|Заснавальнік руху «Жывапіс і паэзія» [[Эронві Томас]]. [[Турын]], 2006 год.]] '''«Жывапіс і паэзія»''' ({{lang-en|IMMAGINE&POESIA}}) — міжнародны літаратурны і мастацкі рух, які ўзнік у 2007 годдзе ў тэатры [[Альфа, тэатр|«Альфа»]] ([[Турын]], [[Італія]]) пад патранажам перакладчыка італьянскай паэзіі [[Эранві Томас]] — дачкі вядомага паэта [[Дылан Томас|Дылана Томаса]]. Членамі-заснавальнікамі руху сталі: * Эронві Томас — паэт, пісьменнік і перакладчык; * [[Акціс Джанп'ера]] — мастак; * [[Сільвана Гаці]] — мастак; * [[Сандрына Пірас]] — паэт; * [[Лідзія К'ярэлі]] — ідэолаг і каардынатар руху. Членамі апякунскай рады з'яўляюцца вядомы амерыканскі паэт [[Лоўрэнс Фярлінгеці]] і італьянскі мастак [[Уга Неспала]], а афіцыйнымі крытыкамі аб'яднання — Мэры Горгі<ref>[http://imagespoetry.wordpress.com/immaginepoesia-now-and-then-by-mary-gorgy-fine-art-photo-by-adel-gorgy-long-island-n-y/ Immagine&Poesia…Then and Now, by MARY GORGY. Fine art photo by ADEL GORGY. — Long Island, N.Y. " Imagespoetry's Blog]</ref> і Энца Пепа. Адным з бачных членаў руху «Жывапіс і паэзія» з'яўляецца амерыканскі паэт і пісьменнік, прафесар [[Універсітэт Паўночнага Мічыгана|універсітэта Паўночнага Мічыгана]] [[Беверлі Матэрн]].<ref>Lidia Chiarelli ''Immagine & Poesia — The Movement in progress'', Cross-Cultural Communications, Merrick, New York, 2013 ISBN 978-0-89304-994-2</ref>.<ref>''The Seventh Quarry'', Swansea Poetry Magazine, Issue 19, Wales- UK, 2014, pp. 52-54</ref> <ref>''Krytyca Literacka'', Rok VII, Issue 4 (8.69), Łódź, Poland, 2015, ISSN 2084-1124,pp. 20-23 (article by Tomasz Marek Sobieraj)</ref><ref>''The Seventh Quarry'', Swansea Poetry Magazine, Issue 23, Wales -UK, winter-spring 2016, pp. 39-42 (article by M. Gregory)</ref> == Маніфест == Маніфест мастацкага руху «Жывапіс і паэзія» ў наш час апублікаваны на 28 мовах і складаецца з дзесяці асноўных пунктаў, чацвёрты з якіх дэкларуе элементы плённага супрацоўніцтва і абмену ідэямі паміж мастакамі і паэтамі ў мэтах рэалізацыя тэзы пра тое, што літаратурныя тэксты з'яўляюцца крыніцамі вдохновления для стварэння твораў выяўленчага мастацтва і наадварот. Вынікі такога супрацоўніцтва павінны выяўляцца ў новай і найбольш поўнай форме мастацтва<ref>[http://imagespoetry.wordpress.com/the-manifesto-russian-translation-by-olga-naletova-russian-federation/ THE MANIFESTO, Russian Translation by OLGA NALETOVA, Russian Federation " Imagespoetry's Blog]</ref>. <ref>http://immaginepoesia.jimdo.com/about-us/translations-of-the-manifesto/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131023064431/http://immaginepoesia.jimdo.com/about-us/translations-of-the-manifesto/ |date=23 кастрычніка 2013 }}</ref> == Выстаўкі == З 2007 гады арганізатары руху «Жывапіс і паэзія» праводзяць мастацкія і літаратурныя зборы і выстаўкі, найбольш вядомымі з якіх былі наступныя: * ''The Object'' — выстаўная зала тэатра «Альфа», [[Турын]] ([[Італія]]). 2007 год * ''I Colori delle Parole: Gianpiero Actis responds to Aeronwy Thomas'' — «Цэнтр Томаса Дзілана», [[Суонсі]] ([[Уэльс]], [[Вялікабрытанія]]). 2007 год * ''Streetlamp & Moon'' — Arte Citta` Amica, Турын (Італія). 2008 год * ''The Door'' — турынская мастацкая галерэя, Турын (Італія). 2009 год * ''Omaggio alla poesia di Lawrence Ferlinghetti'' — Arte Citta` Amica, Torino (Італія). 2010 год * ''Colors of shadow and other works'' — Кліфтанскі выстаўны цэнтр, [[Горад Кліфтон, Нью-Джэрсі|Кліфтан]] ([[Нью-Джэрсі]], ЗША), 2011 год. * ''IMMAGINE&POESIA in Monte Carlo'', permanent exhibition, Hôtel Olympia, [[Monte Carlo]] — [[Beausoleil, Alpes-Maritimes]], 2011 * ''Rhythms…Winter to Fall and Other Works'', Baffa Gallery, [[Sayville]], [[New York]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі]], 2011<ref>http://immaginepoesia.jimdo.com/about-us/in-the-u-s-a/ {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111118122321/http://immaginepoesia.jimdo.com/about-us/in-the-u-s-a/ |date=18 лістапада 2011 }}</ref> * ''Immagine & Poesia au Cyberespace'', Beausoleil, France, 2012 * ''Colours Peace and Solidarity'' — Årjängs Bibliotek, Årjäng, Sweden, 2013 * ''Abstracting Abstraction: poetry in collaboration with American artist Adel Gorgy'', Baffa Gallery — Sayville, NY [[Злучаныя Штаты Амерыкі]]- 2013 *''The Power of Art'' Tune Bibliotek - Sarpsborg, Norway, 2014 *''Immagine & Poesia in Sweden'' Galleri Passagen Årjäng bibliotek, Sweden, 2015 *''Artists' Glances'', Promotrice Belle Arti, Турин (Італія), 2015 - 2016 == Галерэя == <center><gallery widths="175px" heights="150px"> Выява:IMMAGINE&POESIA 2008 poster.gif|Плакат руху «Жывапіс і паэзія», аўтар Джанпьера Акціс, Італія. 2008 год Выява:For Yoko Ono's wish tree at MoMA.JPG|Карткі на дрэве пажаданняў для [[Ёка Она]]. [[Нью-Ёркскі музей сучаснага мастацтва]] ([[Нью-Ёрк]]) Выява:Immagine & Poesia on Yoko Ono’s Wish Tree, MoMA 1.jpg|Прэзенты членаў руху «Жывапіс і паэзія» на дрэве пажаданняў для [[Ёка Она]]. [[Нью-Ёркскі музей сучаснага мастацтва]] ([[Нью-Ёрк]]) Выява:Immagine & Poesia on Yoko Ono’s Wish Tree, MoMa 2.jpg|Прэзенты членаў руху «Жывапіс і паэзія» на дрэве пажаданняў для [[Ёка Она]]. [[Нью-Ёркскі музей сучаснага мастацтва]] ([[Нью-Ёрк]]) Выява:IMMAGINE&POESIA Wish Tree.JPG|Невялікія творы членаў руху, сабраныя для [[Ёка Она]]. [[Нью-Ёркскі музей сучаснага мастацтва]] і Музеі імя Хіршхорна Выява:The Paper Crane.jpg|Карціна Місака Шыда (Японія) «Папяровы журавель» (на верш Салі Крабтры «Каляндар») |«Адсутнасць волі-2008», лічбавы друк Р. Гапакумара (Індыя). Па дадзеным творы Лідзіяй Кьярэлі быў напісана верш<ref>[http://imagespoetry.wordpress.com/2009/03/31/absence-of-freedom-digital-print-by-r-gopakumar-kerala-india/ ABSENCE OF FREEDOM, digital print by R. GOPAKUMAR, Kerala, India « Imagespoetry’s Blog]</ref> Выява:IMMAGINEnPOESIA.JPG|«Жывапіс і паэзія», мастацкая фатаграфія Адель Горгі ў адказ на крытычнае эсэ Мэры Горгі «Жывапіс і паэзія… Тады і Цяпер» Выява:Albero A&P.jpg |«Мастацкае і паэтычнае дрэва» Лідзіі Кьярэлі ў рамках праекта руху «Жывапіс і паэзія». Члены руху могуць развешваць свае творы на гэта сімвалічнае дрэва. Promotrice delle Belle Arti, Турын (Італія) Выява:Times Square Lights.jpg|«Асветленая Таймс-сквер», мастацкая фатаграфія Алесандра Актыса (Італія) як адказ на верш «Таймс-сквер»<ref>[http://imagespoetry.wordpress.com/2010/09/01/times-square-lights-fine-art-photo-by-alessandro-actis-italy-times-square-poem-by-lidia-chiarelli-italy “Times Square Lights”, fine art photo by Alessandro Actis, Italy. “Times Square”, poem by Lidia Chiarelli, Italy. « Imagespoetry’s Blog]</ref> </gallery></center> {{зноскі}} == Літаратура == * Lidia Chiarelli ''Immagine & Poesia — The Movement in progress'', Cross-Cultural Communications, Merrick, New York, 2013 ISBN 978-0-89304-994-2 * Aeronwy Thomas; Gianpiero Actis ''I Colori delle Parole: percorsi tra arte e poesia'', Arti Grafiche Zuccarello, Sant'Agata Militello (ME), 2007 * ''Immagine & Poesia'', inserto «TO.7», «La Stampa», 9 novembre 2007, 51 * ''L'Oggetto, tra poesia e astrattismo'', «Il Corriere dell'Arte», 16 novembre 2007, 10 * ''The Object'', «Il Punto — City Life», novembre 2007, 33 * Papa Enzo ''Ci credo perche` e` assurdo, soluzioni artistiche per un tema impossibile'', Il Corriere dell'Arte, 2007, 14 * ''L'Oggetto misterioso di Aeronwy Thomas'', «Torino Magazine», dicembre 2007, 75 * ''Dylan Thomas Festival Exhibitions: The Colour of Saying'', ''Dylan Thomas Centre Programme'', Swansea, September — December 2007 * ''Arte senza confini, Immagine & Poesia'', inserto «TO.7», «La Stampa», 31 ottobre 2008, 93 * ''Una notte di Stelle: omaggio a Aeronwy Thomas'', inserto «TO.7», «La Stampa», 2 ottobre 2009, 50 * ''Immagine & poesia: Una notte di stelle, nel lirico volo l'universo'', «Il Circolo dei Lettori, programma ottobre 2009», 8 * Chiarelli Lidia ''In contatto con Lawrence Ferlinghetti'', «Arte Citta` Amica News», 2010, 1 * ''Omaggio alla poesia di Lawrence Ferlinghetti'', inserto «TO.7», «La Stampa», 3 settembre 2010, 23 * ''The Seventh Quarry'' Issue 13, Winter 2011, Swansea Poetry Magazine, February 2011, 70 == Спасылкі == * [https://immaginepoesia.jimdo.com/ International Website]{{Недаступная спасылка}} {{ref-en}} * [https://immaginepoesia.wordpress.com/2019/01/20/immagine-poesia-then-and-now-essay-by-mary-gorgy-gregory/ Эсэ крытыкаў] * [http://www.dylanthomas.com/dylan-thomas-centre/dylan-thomas-collection/ Dylan Thomas Centre - DTM 0887-0893 - Search (Print Format) «Жывапіс і паэзія ва Уэльсе»]{{ref-en}} * [http://www.saatchionline.com/search?query=Immagine+%26+Poesia Saatchi Gallery] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20110718075435/http://www.saatchionline.com/search?query=Immagine+&+Poesia |date=18 ліпеня 2011 }} * [http://adelgorgy.com/AdelGorgyPhoto/wntr2fl_web/web_open_links.html Imagespoetry in the U.S.A.] {{ref-en}} * [http://adelgorgy.com/AdelGorgyPhoto/wntr2fl_web/about_wntr2fl_me.html The American representative] {{ref-en}} * [http://www.artecittaamica.it/ Айронуи Томас] {{ref-it}} * [http://www.artistasdelatierra.com/artistas/artepoesia/biografia.htm Маніфест руху]{{Недаступная спасылка}} {{ref-es}} * [http://www.montecarlonews.it/2011/03/10/notizie/argomenti/eventi-2/articolo/beausoleil-al-via-una-mostra-permanente-del-movimento-immagine-poesia.html Monte Carlo News] * [http://www.artslant.com/global/artists/show/69830-immagine-poesia ArtSlant] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120121032702/http://www.artslant.com/global/artists/show/69830-immagine-poesia |date=21 студзеня 2012 }} [[Катэгорыя:Мастацкія кірункі]] [[Катэгорыя:Сучаснае мастацтва]] b8szfalilvzp640vge2f1kws0t1ve9a 0 76286 5144707 4540272 2026-05-22T07:08:45Z Voūk12 159072 5144707 wikitext text/x-wiki '''Падкаморы''' ({{lang-pl|Podkomorzy}} ад {{lang-la|subcamerarius}}, {{lang-ru|подкоморий, подкоморник}}) - ураднік у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Галоўны межавы [[суддзя]], які займаўся пытаннямі размежавання ўладанняў (па спрэчках аб межах маёнткаў). Ураднік земскага шляхецкага суда, які абіраўся са [[шляхта|шляхты]]. Уваходзіў у кола асоб, якія адказвалі за бяспеку першай асобы дзяржавы. Пасада была даволі прыбытковай і прэстыжнай (сярод такіх былі шляхціцы Сабескі і Храпавіцкі). * З'явіўся ў [[XIV]] ст., быў абаронцам бедных удоў і сірот дваранства, удзельнічаў у Земскім судзе (толькі ў Вялікай Польшчы на рубяжы [[XV]]-[[XVI]] ст.). * Падкаморы надворны - быў ураднікам двара, адказны за сядзібу [[манарх]]а. Кіраваў слугамі пры двары манарха, і дваранамі прызначанымі для абслугоўвання караля. У прыдворнай іерархіі быў пасля прыдворнага [[Маршалак|маршалка]]. Дапамагаў [[Кароль|каралю]] падчас сесіі Сейма, у судзе, падчас падарожжаў і падчас ваенных дзеянняў. * Існавалі два прыдворных падкаморыя ([[Рэч Паспалітая|Каронны]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскі]]), апошнімі ў розны час былі [[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч|Рыгор Хадкевіч]] і [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]]. * У [[1763]] г. падчас судовых рэформаў [[Кацярына II|Кацярыны II]], пасаду падкаморыя была адноўлена, яе займалі [[дваране]] - сінонім з нямецкай мовы "[[камергер]]". == Літаратура == * [http://iskunstvo.info/materials/history/2/istorijaslavjanu4ebnik.htm Учебник Московского Государственного Университета, Том I (Чехия, Польша, Болгария)] * "Этимологический русскоязычный словарь", Макс Фасмер (изд. пер. О. Н. Трубачёв), г. Москва, 1964—1973 гг. (т. 1-4); * "Новый толково-словообразовательный словарь русского языка", Т. Ф. Ефремова, изд. "Русский язык", г. Москва, 2000 г. [[Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Тытулы]] r9jz4j4orwjch7iv5wuxjbgvm39lsv7 5144710 5144707 2026-05-22T07:19:40Z Voūk12 159072 5144710 wikitext text/x-wiki '''Падкаморы''' ({{lang-pl|Podkomorzy}} ад {{lang-la|subcamerarius}}, {{lang-ru|подкоморий, подкоморник}}) - ураднік у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Назва паходзіць ад намесніка каморыя - польскай назвы кіраўніка гаспадаркай двара князя - каморы. Існавала дзве пасады: выбарны падкаморы земскі і падкаморы дворскі. Падкаморы земскі - галоўны межавы [[суддзя]] павета, які займаўся пытаннямі размежавання ўладанняў (па спрэчках аб межах маёнткаў). Ураднік земскага шляхецкага суда, які абіраўся са [[шляхта|шляхты]]. Падкамры дворскі - ўваходзіў у кола асоб, якія адказвалі за побыт і бяспеку першай асобы дзяржавы. і першая і другая пасада была даволі прыбытковай і прэстыжнай (сярод такіх былі шляхціцы Сабескі і Храпавіцкі). * З'явіўся ў [[XIV]] ст., быў абаронцам бедных удоў і сірот дваранства, удзельнічаў у Земскім судзе (толькі ў Вялікай Польшчы на рубяжы [[XV]]-[[XVI]] ст.). * Падкаморы надворны - быў ураднікам двара, адказны за сядзібу [[манарх]]а. Кіраваў слугамі пры двары манарха, і дваранамі прызначанымі для абслугоўвання караля. У прыдворнай іерархіі быў пасля прыдворнага [[Маршалак|маршалка]]. Дапамагаў [[Кароль|каралю]] падчас сесіі Сейма, у судзе, падчас падарожжаў і падчас ваенных дзеянняў. * У Рэчы Паспалітай існавалі два прыдворных падкаморыя ([[Рэч Паспалітая|Каронны]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскі]]), апошнімі ў розны час былі [[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч|Рыгор Хадкевіч]] і [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]]. * У [[1763]] г. падчас судовых рэформаў [[Кацярына II|Кацярыны II]], пасаду падкаморыя была адноўлена, яе займалі [[дваране]] - сінонім з нямецкай мовы "[[камергер]]". == Літаратура == * [http://iskunstvo.info/materials/history/2/istorijaslavjanu4ebnik.htm Учебник Московского Государственного Университета, Том I (Чехия, Польша, Болгария)] * "Этимологический русскоязычный словарь", Макс Фасмер (изд. пер. О. Н. Трубачёв), г. Москва, 1964—1973 гг. (т. 1-4); * "Новый толково-словообразовательный словарь русского языка", Т. Ф. Ефремова, изд. "Русский язык", г. Москва, 2000 г. [[Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Тытулы]] 9mvo3swcuh5lwc0hiiqkoy68hxmkhl0 5144732 5144710 2026-05-22T08:02:14Z M.L.Bot 261 5144732 wikitext text/x-wiki '''Падкаморы''' ({{lang-pl|Podkomorzy}} ад {{lang-la|subcamerarius}}, {{lang-ru|подкоморий, подкоморник}}) — ураднік у [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікім Княстве Літоўскім]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]. Літаральна ''намеснік каморыя'' — у польскай мове, кіраўніка гаспадаркай двара князя — каморы. Было два ўрады: выбарны падкаморы земскі і падкаморы дворскі. * Падкаморы земскі — галоўны межавы [[суддзя]] павета, які займаўся пытаннямі размежавання ўладанняў (па спрэчках аб межах маёнткаў). Ураднік земскага шляхецкага суда, які абіраўся са [[шляхта|шляхты]]. * Падкаморы дворскі — уваходзіў у кола асоб, якія адказвалі за побыт і бяспеку першай асобы дзяржавы. І першы, і другі ўрад былі даволі прыбытковыя і прэстыжныя. Сярод падкаморых былі Сабескія і Храпавіцкія. * З’явіўся ў XIV ст., быў абаронцам бедных удоў і сірот дваранства, удзельнічаў у Земскім судзе (толькі ў Вялікай Польшчы на рубяжы XV—XVI ст.). * Падкаморы надворны — ураднікам двара, адказны за рэзідэнцыю [[манарх]]а. Кіраваў слугамі пры двары, і дваранамі прызначанымі для абслугоўвання караля. У прыдворнай іерархіі быў пасля [[Маршалак надворны літоўскі|маршалка надворнага]]. Дапамагаў [[Кароль|каралю]] падчас сесіі Сейма, у судзе, падчас падарожжаў і падчас ваенных дзеянняў. * У Рэчы Паспалітай існавалі два надворных падкаморыя ([[Рэч Паспалітая|Каронны]] і [[Вялікае Княства Літоўскае|Літоўскі]]), сярод надворных падкаморых у розныя часы былі [[Рыгор Аляксандравіч Хадкевіч|Рыгор Хадкевіч]] і [[Януш Радзівіл (1612—1655)|Януш Радзівіл]]. * У 1763 годзе падчас судовых рэформаў [[Кацярына II|Кацярыны II]], урад падкаморыя адноўлены, яе займалі [[дваране]] — сінонім з нямецкай мовы «[[камергер]]». == Літаратура == * [http://iskunstvo.info/materials/history/2/istorijaslavjanu4ebnik.htm Учебник Московского Государственного Университета, Том I (Чехия, Польша, Болгария)] * «Этимологический русскоязычный словарь», Макс Фасмер (изд. пер. О. Н. Трубачёв), г. Москва, 1964—1973 гг. (т. 1-4); * «Новый толково-словообразовательный словарь русского языка», Т. Ф. Ефремова, изд. «Русский язык», г. Москва, 2000 г. {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пасады ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Пасады]] [[Катэгорыя:Тытулы]] rmndskvjyn2rufhe5cajgzbr4abbfbi 10 78786 5144526 5140168 2026-05-21T15:39:12Z DBatura 73587 5144526 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца |імя = Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста |navbar = |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |стыль_асноўнага_загалоўка = |загаловак = [[Спіс месцаў канцэнтрацыі яўрэяў на тэрыторыі Беларусі для знішчэння ў перыяд Халакоста|Гета на тэрыторыі Беларусі ў перыяд Халакоста]] |выява = [[Выява:Bundesarchiv Bild 101I-138-1083-28, Russland, Mogilew, Zwangsarbeit von Juden.jpg|100px]] |стыль_цела = |стыль_загалоўкаў = |стыль_спісаў = |клас_цела = hlist |стыль_уверсе = |уверсе = Аглядная тэма: [[Халакост у Беларусі]] |загаловак1 = [[Брэсцкая вобласць]] |спіс1 = * [[Халакост у Баранавіцкім раёне|Баранавіцкі раён]] ** [[Баранавіцкае гета|Баранавічы]] ** [[Гарадзішчанскае гета|Гарадзішча]] ** [[Гета ў Моўчадзі|Моўчадзь]] ** [[Гета ў Новай Мышы|Новая Мыш]] * [[Халакост у Бярозаўскім раёне|Бярозаўскі раён]] ** [[Бярозаўскае гета|Бяроза]] ** [[Гета ў Малечы|Малеч]] * [[Халакост у Брэсцкім раёне|Брэсцкі раён]] ** [[Брэсцкае гета|Брэст]] ** [[Гета ў Дамачаве|Дамачава]] ** [[Гета ў Тамашоўцы|Тамашоўка]] ** [[Гета ў Чарнаўчыцах|Чарнаўчыцы]] * [[Халакост у Ганцавіцкім раёне|Ганцавіцкі раён]] ** [[Гета ў Ганцавічах|Ганцавічы]] * [[Халакост у Драгічынскім раёне|Драгічынскі раён]] ** [[Гета ў Антопалі|Антопаль]] ** [[Драгічынскае гета|Драгічын]] ** [[Гета ў Хомску|Хомск]] * [[Халакост у Жабінкаўскім раёне|Жабінкаўскі раён]] ** [[Гета ў Жабінцы|Жабінка]] * [[Халакост у Іванаўскім раёне|Іванаўскі раён]] ** [[Гета ў Іванаве|Іванава]] ** [[Гета ў Моталі|Моталь]] * [[Халакост у Івацэвіцкім раёне|Івацэвіцкі раён]] ** [[Гета ў Івацэвічах|Івацэвічы]] ** [[Гета ў Косаве|Косава]] ** [[Гета ў Целяханах|Целяханы]] * [[Халакост у Камянецкім раёне|Камянецкі раён]] ** [[Гета ў Воўчыне|Воўчын]] ** [[Гета ў Высокім|Высокае]] * [[Халакост у Кобрынскім раёне|Кобрынскі раён]] ** [[Кобрынскае гета|Кобрын]] * [[Халакост у Лунінецкім раёне|Лунінецкі раён]] ** [[Гета ў Кажан-Гарадку|Кажан-Гарадок]] ** [[Гета ў Лахве|Лахва]] ** [[Гета ў Мікашэвічах|Мікашэвічы]] ** [[Гета ў Лунінцы|Лунінец]] * [[Халакост у Ляхавіцкім раёне|Ляхавіцкі раён]] ** [[Гета ў Ляхавічах|Ляхавічы]] * [[Халакост у Маларыцкім раёне|Маларыцкі раён]] ** [[Гета ў Маларыце|Маларыта]] * [[Халакост у Пінскім раёне|Пінскі раён]] ** [[Пінскае гета|Пінск]] ** [[Гета ў Пагосце-Загародскім|Пагост-Загародскі]] * [[Халакост у Пружанскім раёне|Пружанскі раён]] ** [[Лінаўскае гета|Лінава]] ** [[Гета ў Пружанах|Пружаны]] ** [[Гета ў Ружанах|Ружаны]] * [[Халакост у Столінскім раёне|Столінскі раён]] ** [[Гета ў Гарадной|Гарадная]] ** [[Гета ў Давыд-Гарадку|Давыд-Гарадок]] ** [[Гета ў Століне|Столін]] |загаловак2 = [[Віцебская вобласць]] |спіс2 = * [[Халакост у Бешанковіцкім раёне|Бешанковіцкі раён]] ** [[Гета ў Бешанковічах|Бешанковічы]] ** [[Гета ў Слабадзе|Слабада]] ** [[Гета ў Астроўне|Астроўна]] ** [[Гета ва Уле|Ула]] * [[Халакост у Браслаўскім раёне|Браслаўскі раён]] ** [[Гета ў Браславе|Браслаў]] ** [[Гета ў Відзах|Відзы]] ** [[Гета ў Дрысвятах|Дрысвяты]] ** [[Гета ў Друі|Друя]] ** [[Гета ў Дубіне|Дубіна]] ** [[Гета ў Іказні|Іказнь]] ** [[Гета ў Опсе|Опса]] * [[Халакост у Верхнядзвінскім раёне|Верхнядзвінскі раён]] ** [[Гета ў Боркавічах|Боркавічы]] ** [[Гета ў Дрысе|Верхнядзвінск (Дрыса)]] ** [[Гета ў Валынцах|Валынцы]] ** [[Гета ў Асвеі|Асвея]] * [[Халакост у Віцебскім раёне|Віцебскі раён]] ** [[Віцебскае гета|Віцебск]] ** [[Гета ў Суражы|Сураж]] ** [[Гета ў Янавічах|Янавічы]] * [[Халакост у Глыбоцкім раёне|Глыбоцкі раён]] ** [[Гета ў Глыбокім|Глыбокае]] ** [[Гета ў Плісе|Пліса]] ** [[Гета ў Празароках|Празарокі]] * [[Халакост у Гарадоцкім раёне|Гарадоцкі раён]] ** [[Гарадоцкае гета|Гарадок]] ** [[Гета ў Езярышчы|Езярышча]] * [[Халакост у Докшыцкім раёне|Докшыцкі раён]] ** [[Гета ў Докшыцах|Докшыцы]] ** [[Гета ў Бягомлі|Бягомль]] ** [[Гета ў Параф’янава|Параф’янава]] * [[Халакост у Дубровенскім раёне|Дубровенскі раён]] ** [[Гета ў Баеве|Баева]] ** [[Дубровенскае гета|Дуброўна]] ** [[Гета ў Лядах|Ляды]] * [[Халакост у Лепельскім раёне|Лепельскі раён]] ** [[Гета ў Камені|Камень]] ** [[Лепельскае гета|Лепель]] * [[Халакост у Лёзненскім раёне|Лёзненскі раён]] ** [[Гета ў Бабінавічах|Бабінавічы]] ** [[Гета ў Дабрамыслях|Дабрамыслі]] ** [[Гета ў Калках|Калкі]] ** [[Лёзненскае гета|Лёзна]] * [[Халакост у Мёрскім раёне|Мёрскі раён]] ** [[Гета ў Дзісне|Дзісна]] ** [[Гета ў Мёрах|Мёры]] * [[Халакост у Аршанскім раёне|Аршанскі раён]] ** [[Гета ў Барані|Барань]] ** [[Гета ў Копысі|Копысь]] ** [[Аршанскае гета|Орша]] ** [[Гета ў Смальянах|Смальяны]] * [[Халакост у Полацкім раёне|Полацкі раён]] ** [[Бабыніцкае гета|Бабынічы]] ** [[Гета ў Ветрына|Ветрына]] ** [[Гета ў Варонічах|Варонічы]] ** [[Полацкае гета|Полацк]] ** [[Гета ў Трудах|Труды]] * [[Халакост у Пастаўскім раёне|Пастаўскі раён]] ** [[Гета ў Дунілавічах|Дунілавічы]] ** [[Гета ў Лынтупах|Лынтупы]] ** [[Гета ў Паставах|Паставы]] * [[Халакост у Расонскім раёне|Расонскі раён]] ** [[Расонскае гета|Расоны]] * [[Халакост у Сенненскім раёне|Сенненскім раёне]] ** [[Багушэўскае гета|Багушэўск]] ** [[Сенненскае гета|Сянно]] * [[Халакост у Талачынскім раёне|Талачынскі раён]] ** [[Гета ў Коханава|Коханава]] ** [[Гета ў Абольцах|Абольцы]] ** [[Гета ў Славенях|Славені]] ** [[Гета ў Слаўным|Слаўнае]] ** [[Талачынскае гета|Талачын]] * [[Халакост ва Ушацкім раёне|Ушацкі раён]] ** [[Гета ў Кублічах|Кублічы]] ** [[Гета ва Ушачах|Ушачы]] * [[Халакост у Чашніцкім раёне|Чашніцкі раён]] ** [[Гета ў Лукомлі|Лукомль]] ** [[Гета ў Чашніках|Чашнікі]] ** [[Гета ў Чарэі|Чарэя]] * [[Халакост у Шаркаўшчынскім раёне|Шаркаўшчынскі раён]] ** [[Гета ў Германавічах|Германавічы]] ** [[Гета ў Ёдах|Ёды]] ** [[Гета ў Лужках|Лужкі]] ** [[Гета ў Шаркаўшчыне|Шаркаўшчына]] * [[Халакост у Шумілінскім раёне|Шумілінскі раён]] ** [[Гета ў Сіроціна|Сіроціна]] ** [[Шумілінскае гета|Шуміліна]] |загаловак3 = [[Гомельская вобласць]] |спіс3 = * [[Халакост у Акцябрскім раёне|Акцябрскі раён]] * [[Халакост у Брагінскім раёне|Брагінскі раён]] ** [[Гета ў Брагіне|Брагін]] * [[Халакост у Буда-Кашалёўскім раёне|Буда-Кашалёўскі раён]] ** [[Гета ў Буда-Кашалёве|Буда-Кашалёва]] ** [[Гета ва Уваравічах|Уваравічы]] * [[Халакост у Веткаўскім раёне|Веткаўскі раён]] * [[Халакост у Гомельскім раёне|Гомельскі раён]] ** [[Гомельскае гета|Гомель]] * [[Халакост у Добрушскім раёне|Добрушскі раён]] ** [[Гета ў Добрушы|Добруш]] * [[Халакост у Ельскім раёне|Ельскі раён]] ** [[Гета ў Ельску|Ельск]] * [[Халакост у Жыткавіцкім раёне|Жыткавіцкі раён]] ** [[Гета ў Леніне (Жыткавіцкі раён)|Ленін]] ** [[Гета ў Тураве|Тураў]] * [[Халакост у Жлобінскім раёне|Жлобінскі раён]] ** [[Гета ў Жлобіне|Жлобін]] ** [[Гета ў Стрэшыне|Стрэшын]] ** [[Гета ў Шчадрыне|Шчадрын]] * [[Халакост у Калінкавіцкім раёне|Калінкавіцкі раён]] ** [[Гета ў Калінкавічах|Калінкавічы]] ** [[Гета ў Азарычах|Азарычы]] ** [[Гета ў Юравічах (Гомельская вобласць)|Юравічы]] * [[Халакост у Кармянскім раёне|Кармянскі раён]] ** [[Гета ў Карме|Карма]] * [[Халакост у Лельчыцкім раёне|Лельчыцкі раён]] * [[Халакост у Лоеўскім раёне|Лоеўскі раён]] * [[Халакост у Мазырскім раёне|Мазырскі раён]] ** [[Мазырскае гета|Мазыр]] * [[Халакост у Нараўлянскім раёне|Нараўлянскі раён]] * [[Халакост у Петрыкаўскім раёне|Петрыкаўскі раён]] ** [[Гета ў Петрыкаве|Петрыкаў]] * [[Халакост у Рэчыцкім раёне|Рэчыцкі раён]] ** [[Гета ў Рэчыцы|Рэчыца]] * [[Халакост у Рагачоўскім раёне|Рагачоўскі раён]] ** [[Гета ў Журавічах|Журавічы]] ** [[Гета ў Рагачове|Рагачоў]] * [[Халакост у Светлагорскім раёне|Светлагорскі раён]] ** [[Гета ў Давыдаўцы|Давыдаўка]] ** [[Гета ў Парычах|Парычы]] ** [[Гета ў Шацілках (Светлагорску)|Шацілкі (Светлагорск)]] * [[Халакост у Хойніцкім раёне|Хойніцкі раён]] ** [[Гета ў Хойніках|Хойнікі]] * [[Халакост у Чачэрскім раёне|Чачэрскі раён]] |загаловак4 = [[Гродзенская вобласць]] |спіс4 = * [[Халакост у Бераставіцкім раёне|Бераставіцкі раён]] * [[Халакост у Ваўкавыскім раёне|Ваўкавыскі раён]] ** [[Ваўкавыскае гета|Ваўкавыск]] ** [[Гета ў Воўпе|Воўпа]] * [[Халакост у Воранаўскім раёне|Воранаўскі раён]] ** [[Гета ў Воранаве|Воранава]] ** [[Гета ў Радуні|Радунь]] * [[Халакост у Гродзенскім раёне|Гродзенскі раён]] ** [[Гродзенскае гета|Гродна]] * [[Халакост у Дзятлаўскім раёне|Дзятлаўскім раёне]] ** [[Гета ў Дварцы|Дварэц]] ** [[Гета ў Дзятлаве|Дзятлава]] ** [[Гета ў Казлоўшчыне|Казлоўшчына]] ** [[Гета ў Наваельні|Наваельня]] * [[Халакост у Зэльвенскім раёне|Зэльвенскі раён]] ** [[Дзярэчынскае гета|Дзярэчын]] * [[Халакост у Іўеўскім раёне|Іўеўскі раён]] ** [[Гета ў Іўі|Іўе]] * [[Халакост у Карэліцкім раёне|Карэліцкі раён]] ** [[Гета ў Карэлічах|Карэлічы]] ** [[Гета ў Міры|Мір]] * [[Халакост у Лідскім раёне|Лідскі раён]] ** [[Лідскае гета|Ліда]] * [[Халакост у Мастоўскім раёне|Мастоўскі раён]] ** [[Гета ў Лунна|Лунна]] ** [[Гета ў Песках|Пескі]] * [[Халакост у Навагрудскім раёне|Навагрудскі раён]] ** [[Гета ў Любчы|Любча]] ** [[Навагрудскае гета|Навагрудак]] * [[Халакост у Астравецкім раёне|Астравецкі раён]] ** [[Гета ў Кемелішках|Кемелішкі]] ** [[Гета ў Міхалішках|Міхалішкі]] * [[Халакост у Ашмянскім раёне|Ашмянскі раён]] ** [[Гета ў Гальшанах|Гальшаны]] ** [[Гета ў Ашмянах|Ашмяны]] * [[Халакост у Свіслацкім раёне|Свіслацкі раён]] ** [[Гета ў Поразаве|Поразава]] ** [[Гета ў Свіслачы (Свіслацкі раён)|Свіслач]] * [[Халакост у Слонімскім раёне|Слонімскі раён]] ** [[Слонімскае гета|Слонім]] * [[Халакост у Смаргонскім раёне|Смаргонскі раён]] ** [[Гета ў Смаргоні|Смаргонь]] * [[Халакост у Шчучынскім раёне|Шчучынскі раён]] ** [[Гета ў Астрына|Астрына]] ** [[Гета ў Васілішках|Васілішкі]] ** [[Гета ў Жалудку|Жалудок]] ** [[Гета ў Шчучыне|Шчучын]] |загаловак6 = [[Мінская вобласць]] |спіс6 = * [[Халакост у Бярэзінскім раёне|Бярэзінскі раён]] ** [[Гета ў Беразіно|Беразіно]] ** [[Гета ў Багушэвічах|Багушэвічы]] * [[Халакост у Барысаўскім раёне|Барысаўскі раён]] ** [[Барысаўскае гета|Барысаў]] ** [[Зембінскае гета|Зембін]] ** [[Гета ў Мсціжы|Мсціж]] * [[Халакост у Вілейскім раёне|Вілейскі раён]] ** [[Вілейскае гета|Вілейка]] ** [[Гета ў Даўгінаве|Даўгінава]] ** [[Гета ў Ільі|Ілья]] * [[Халакост у Валожынскім раёне|Валожынскі раён]] ** [[Вішнеўскае гета|Вішнева]] ** [[Валожынскае гета|Валожын]] ** [[Гета ў Забрэззі|Забрэззе]] ** [[Гета ў Івянцы|Івянец]] ** [[Гета ў Ракаве|Ракаў]] * [[Халакост у Дзяржынскім раёне|Дзяржынскі раён]] ** [[Гета ў Дзяржынску|Дзяржынск]] * [[Халакост у Клецкім раёне|Клецкі раён]] ** [[Клецкае гета|Клецк]] ** [[Гета ў Сіняўцы|Сіняўка]] * [[Халакост у Капыльскім раёне|Капыльскі раён]] ** [[Капыльскае гета|Капыль]] ** [[Гета ў Грозаве|Грозава]] * [[Халакост у Крупскім раёне|Крупскі раён]] ** [[Гета ў Абчузе|Абчуга]] ** [[Гета ў Бабры|Бабёр]] ** [[Гета ў Крупках|Крупкі]] ** [[Гета ў Халопенічах|Халопенічы]] ** [[Гета ў Шамках|Шамкі]] * [[Халакост у Лагойскім раёне|Лагойскі раён]] ** [[Гета ў Лагойску|Лагойск]] ** [[Гета ў Плешчаніцах|Плешчаніцы]] * [[Халакост у Любанскім раёне|Любанскі раён]] ** [[Гета ў Любані|Любань]] ** [[Гета ва Урэччы|Урэчча]] * [[Халакост у Мінскім раёне|Мінскі раён]] ** [[Гета ў Заслаўі|Заслаўе]] ** [[Мінскае гета|Мінск]] * [[Халакост у Маладзечанскім раёне|Маладзечанскі раён]] ** [[Гета ў Гарадку (Маладзечанскі раён)|Гарадок]] ** [[Гета ў Красным|Краснае]] ** [[Гета ў Лебедзеве|Лебедзева]] ** [[Гета ў Маладзечне|Маладзечна]] ** [[Гета ў Радашковічах|Радашковічы]] * [[Халакост у Мядзельскім раёне|Мядзельскі раён]] ** [[Гета ў Крывічах|Крывічы]] ** [[Гета ў Мядзелі|Мядзель]] ** [[Гета ў Кабыльніку (Нарачы)|Кабыльнік (Нарач)]] * [[Халакост у Нясвіжскім раёне|Нясвіжскі раён]] ** [[Гета ў Гарадзеі|Гарадзея]] ** [[Нясвіжскае гета|Нясвіж]] * [[Халакост у Пухавіцкім раёне|Пухавіцкі раён]] ** [[Гета ў Дукоры|Дукора]] ** [[Гета ў Мар’інай Горцы|Мар’іна Горка]] ** [[Гета ў Пухавічах|Пухавічы]] ** [[Гета ў Рудзенску|Рудзенск]] ** [[Гета ў Тальцы|Талька]] ** [[Гета ва Узлянах|Узляны]] ** [[Гета ў Шацку|Шацк]] * [[Халакост у Слуцкім раёне|Слуцкі раён]] ** [[Гета ў Леніне (Слуцкі раён)|Леніна]] ** [[Слуцкае гета|Слуцк]] * [[Халакост у Смалявіцкім раёне|Смалявіцкі раён]] ** [[Гета ў Смалявічах|Смалявічы]] * [[Халакост у Салігорскім раёне|Салігорскі раён]] ** [[Гета ў Пагосце|Пагост]] * [[Халакост у Старадарожскім раёне|Старадарожскі раён]] ** [[Гета ў Старых Дарогах|Старыя Дарогі]] * [[Халакост у Стаўбцоўскім раёне|Стаўбцоўскі раён]] ** [[Гета ў Новым Свержане|Новы Свержань]] ** [[Гета ў Рубяжэвічах|Рубяжэвічы]] ** [[Гета ў Стоўбцах|Стоўбцы]] * [[Халакост ва Уздзенскім раёне|Уздзенскі раён]] ** [[Гета ва Уздзе|Узда]] * [[Халакост у Чэрвеньскім раёне|Чэрвеньскі раён]] ** [[Гета ў Смілавічах|Смілавічы]] ** [[Гета ў Чэрвені|Чэрвень]] |загаловак5 = [[Магілёўская вобласць]] |спіс5 = * [[Халакост у Бялыніцкім раёне|Бялыніцкі раён]] ** [[Гета ў Бялынічах|Бялынічы]] * [[Халакост у Бабруйскім раёне|Бабруйскі раён]] ** [[Бабруйскае гета|Бабруйск]] * [[Халакост у Быхаўскім раёне|Быхаўскі раён]] ** [[Быхаўскае гета|Быхаў]] ** [[Гета ў Сапяжынцы|Сапяжынка]] * [[Халакост у Глускім раёне|Глускі раён]] ** [[Глускае гета|Глуск]] * [[Халакост у Горацкім раёне|Горацкі раён]] ** [[Гета ў Верашчаках|Верашчакі]] ** [[Гета ў Гарах|Горы]] ** [[Гета ў Горках|Горкі]] ** [[Гета ў Леніне (Горацкі раён)|Леніна]] ** [[Гета ў Марнаўцы|Марнаўка]] ** [[Гета ў Рудкаўшчыне|Рудкаўшчына]] * [[Халакост у Дрыбінскім раёне|Дрыбінскі раён]] ** [[Гета ў Дрыбіне|Дрыбін]] ** [[Гета ў Расне|Расна]] ** [[Гета ў Чэрнеўцы|Чэрнеўка]] * [[Халакост у Кіраўскім раёне|Кіраўскі раён]] * [[Халакост у Клімавіцкім раёне|Клімавіцкі раён]] ** [[Клімавіцкае гета|Клімавічы]] * [[Халакост у Клічаўскім раёне|Клічаўскі раён]] ** [[Гета ў Клічаве|Клічаў]] * [[Халакост у Касцюковіцкім раёне|Касцюковіцкі раён]] ** [[Гета ў Касцюковічах|Касцюковічы]] ** [[Гета ў Саматэвічах|Саматэвічы]] * [[Халакост у Краснапольскім раёне|Краснапольскі раён]] ** [[Гета ў Краснаполлі|Краснаполле]] * [[Халакост у Крычаўскім раёне|Крычаўскі раён]] ** [[Гета ў Антонаўцы|Антонаўка]] ** [[Гета ў Крычаве|Крычаў]] ** [[Гета ў Маляцічах|Маляцічы]] * [[Халакост у Круглянскім раёне|Круглянскі раён]] ** [[Гета ў Круглым|Круглае]] ** [[Гета ў Кручы|Круча]] ** [[Гета ў Шапялевічах|Шапялевічы]] * [[Халакост у Магілёўскім раёне|Магілёўскі раён]] ** [[Магілёўскае гета|Магілёў]] * [[Халакост у Мсціслаўскім раёне|Мсціслаўскі раён]] ** [[Гета ў Мсціславе|Мсціслаў]] ** [[Гета ў Шамаве|Шамава]] * [[Халакост у Асіповіцкім раёне|Асіповіцкі раён]] ** [[Гета ў Градзянцы|Градзянка]] ** [[Гета ў Дараганаве|Дараганава]] ** [[Гета ў Ялізаве|Ялізава]] ** [[Гета ў Крынках|Крынкі]] ** [[Гета ў Лапічах|Лапічы]] ** [[Гета ў Ліпені|Ліпень]] ** [[Асіповіцкае гета|Асіповічы]] ** [[Гета ў Свіслачы (Асіповіцкі раён)|Свіслач]] ** [[Гета ў Ясені|Ясень]] * [[Халакост у Слаўгарадскім раёне|Слаўгарадскі раён]] ** [[Гета ў Прапойску|Прапойск (Слаўгарад)]] * [[Халакост у Хоцімскім раёне|Хоцімскі раён]] ** [[Гета ў Хоцімску|Хоцімск]] * [[Халакост у Чавускім раёне|Чавускі раён]] ** [[Гета ў Чавусах|Чавусы]] * [[Халакост у Чэрыкаўскім раёне|Чэрыкаўскі раён]] ** [[Чэрыкаўскае гета|Чэрыкаў]] * [[Халакост у Шклоўскім раёне|Шклоўскі раён]] ** [[Гета ў Рыжкавічах|Рыжкавічы]] ** [[Шклоўскае гета|Шклоў]] |стыль_унізе = |унізе = Звязаныя тэмы: [[Гета ў перыяд Другой сусветнай вайны]] {{*}} [[Катастрофа еўрапейскага яўрэйства]] {{*}} [[Канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання]] {{*}} [[Юдэнфрай]] }} <noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Яўрэйская гісторыя]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Гісторыя Беларусі]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Халакост]] </noinclude> 879371dowwz5gh6lonk5bcmhzu3ijny 14 80788 5144527 1595661 2026-05-21T15:44:56Z JerzyKundrat 174 5144527 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|}} [[Катэгорыя:Клецкі раён]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Мінскай вобласці|Клецкі раён]] qelquvy3sbrpbge6lftewmgydxedywd 0 92116 5144663 4681846 2026-05-22T01:47:45Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144663 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява=II (афіша).jpg }} '''«II»''' ({{Lang-ru|Два}}) — [[беларусь|беларускі]] [[мастацкі фільм]] рэжысёра Улады Сяньковай, зняты ў [[2019 год у гісторыі кіно|2019]] годзе<ref name="tut">{{cite news|first=Мікалай|last=Лаўрэнюк|authorlink=|author=|title=Секс, школа и рэп Бакея как саундтрек. Белоруска за шесть дней сняла фильм о проблемах подростков|url=https://afisha.tut.by/news/kaleidoscope/658157.html|format=|work=|publisher=[[TUT.BY]]|location=|id=|pages=|page=|date=22 кастрычніка 2019|accessdate=2020-01-05|language=ru|quote=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200201172047/https://afisha.tut.by/news/kaleidoscope/658157.html|archivedate=1 лютага 2020|url-status=dead}}</ref>. Прэм’ера адбылася на [[Варшаўскі кінафестываль|Варшаўскім кінафестывалі]] [[17 кастрычніка]] [[2019]] года. == Сюжэт == Героі фільма, 16-гадовыя Насця, Саша і Крысціна, вучацца разам у дзясятым класе і жывуць звычайным жыццём падлеткаў: урокі, рэпетытары, паходы ў кіно, вечарынкі. У школе пануе суровая дысцыпліна і цяжка быць не такім, як усе. Але аднойчы гэты маленькі свет патрасе навіна, з-за якой усе страхі і забабоны вылезуць вонкі. == Акцёры == {{УРоляхВерх}} {{УРолях|[[Аліна Юхневіч]]|||}} {{УРолях|[[Аляксей Вайніловіч]]|||}} {{УРолях|[[Іларыя Шашко]]|||}} {{УРоляхНіз}} == Здымачная група == * рэжысёр — [[Улада Сянькова]] * сцэнарый — [[Аляксандр Ляско]], [[Улада Сянькова]] * прадзюсар — [[Мікалай Лаўрэнюк]] * аператар — Антон Люмо {{Зноскі}} == Спасылкі == {{Навігацыя}} * [https://afisha.tut.by/film/ii-dva/ «II»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20191208143155/https://afisha.tut.by/film/ii-dva/ |date=8 снежня 2019 }} на сайце «[[TUT.BY]]» {{Рэйтынг-10|8.4}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Фільмы Беларусі]] [[Катэгорыя:Фільмы Улады Сяньковай]] q4i5t6hzaftmj8s52mn553umrm8oq5n 0 93881 5144671 4993995 2026-05-22T04:53:42Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144671 wikitext text/x-wiki [[Выява:Marquise 1884.jpg|300px|right|thumb|]] '''La Marquise''' (афіцыйная назва — '''''De Dion Bouton Et Trepardoux Dos-A-Dos Steam Runabout''''') — cамы стары дзеючы аўтамабіль у свеце.<ref>[http://www.zr.ru/a/367843/ Самы стары аўтамабіль на планеце прададуць з малатка] // За рулём {{ref-ru}}</ref> Пабудаваны ў [[1884]] годзе на сродкі графа [[Альбер дэ Дыён|Альбера дэ Дыёна]]. == Канструкцыя == Уяўляе сабой чатырохмесцавы квадрыцыкл [[Парамабіль|на паравой цязе]] з заднім прывадам і пярэднімі кіраванымі коламі. Задняя вось прыводзілася валамі ад двух невялікіх рухавікоў, прыстыкаваных да кампактнага катла з канцэнтрычнымі кольцамі ўсярэдзіне. Кантэйнер для вугалю знаходзіўся з вонкавага боку ад катла. У адрозненне ад класічных паравозаў гэты кацёл разаграваецца да параўтварэння ўсяго за 45 хвілін і патрабаваў далівання вады кожныя 30 км. Максімальная хуткасць, якую можна было развіць на «Маркізе», складала амаль 60 км/г. Так раскачагарыцца выйшла на першай у гісторыі чалавецтва аўтамабільнай гонцы па маршруце [[Парыж]]-[[Версаль]] у [[1887]] г. Трыццаць два кіламетры ў кожны бок «мінілакаматыў» пераадолеў з сярэдняй хуткасцю ў 26 км/г. == Уладальнікі == [[Выява:De Dion.png|thumb|150px|left|Альбер дэ Дыён — першы уладальнік]] Першым уладальнікам «La Marquise» быў французскі арыстакрат граф [[Альбер дэ Дыён|дэ Дыён]], які прымаў удзел у яго стварэнні. У [[1906]] году дэ Дыён прадаў аўтамабіль афіцэру французскай арміі Анры Дарыолю (''Henri Doriol''), сям'я якога валодала «La Marquise» да 1987 года. Наступным уладальнікам стаў член брытанскага клуба класічных машын Цім Мур (''Tim Moore''), які аднавіў аўтамабіль і ў 1988 годзе прывёў яго ў цалкам працоўны стан. У [[2007]] годзе «La Marquise» быў прададзены калекцыянеру з Тэхаса Джону О'Куіну (''John O'Quinn''), які заплаціў за яго, як паведамлялася, 3,63 мільёна долараў. [[Выява:De Dion Bouton 1884.jpg|thumb|La Marquise ў [[2010]] годзе]] У [[2011]] годзе «La Marquise» быў выстаўлены на аўкцыён спадчыннікамі О'Куінна, які памёр у 2009 годзе. [[8 кастрычніка]] [[2011]] года прададзены на аўкцыёне за 4 мільёны 620 тысяч [[долар ЗША|долараў ЗША]]. Імя пакупніка, які стаў пятым уладальнікам гэтага аўтамабіля, не раскрываецца<ref>{{cite web |url = https://rmsothebys.com/en/auctions/hf11/hershey/lots/r153-1884-de-dion-bouton-et-trepardoux-dos-a-dos-steam-runabout/190071 |title = Lot 259 — 1884 De Dion Bouton Et Trepardoux Dos-A-Dos Steam Runabout |date = 2011-10-07 |publisher = rmsothebys.com |accessdate = 2021-08-09 |lang = en}}</ref><ref>{{cite web |url = https://money.cnn.com/2011/10/10/autos/worlds_oldest_car/ |title = World's oldest car sells for $4.6 million |date = 2011-10-10 |publisher = cnn.com |accessdate = 2021-08-09 |lang = en |archive-date = 9 жніўня 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210809190617/https://money.cnn.com/2011/10/10/autos/worlds_oldest_car/ |url-status = dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Commons|Category:La Marquise (automobile)}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта]] lg158eeaap812u1rjf4o396b1y5mkfd 0 94098 5144724 5016710 2026-05-22T07:46:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144724 wikitext text/x-wiki {{картка кампаніі |назва = Marks & Spencer |лагатып = MarksAndSpencer1884 logo.svg |тып = [[Публічная кампанія]] |лістынг на біржы = {{lse|MKS}} |дзейнасць = Вытворчасць і продаж [[Адзежа|адзежы]] |дэвіз = |заснавана = [[1884]] |ранейшыя назвы = |заснавальнікі = [[Майкл Маркс]], [[Томас Спенсар]] |размяшчэнне = {{Сцягафікацыя|Вялікабрытанія}}: [[Лондан]] |ключавыя фігуры = [[Сэр Сцюард Роўз]] — [[выканаўчы дырэктар]] |галіна = |прадукцыя = Адзежа, [[аксэсуар]]ы |абарот = 9,062.1 млрд [[Фунт стэрлінгаў|£]] (2009) |аперацыйны прыбытак = 870.7 млн £ (2009) |чысты прыбытак = 506.8 млн £ (2009) |лік супрацоўнікаў = 75,389 (2008) |матчына кампанія = |даччыныя кампаніі = |аўдытар = |уласныя сродкі = |доўг = |сайт = [http://www.marksandspencer.com/ marksandspencer.com] }} [[Image:M&s.JPG|300px|thumb|left|Гандлёвы дом Marks & Spencer у [[Ганконг]]у]] '''Marks & Spencer''' — буйная [[Вялікабрытанія|брытанская]] гандлёвая сетка, якая дзейнічае на рынку вопраткі і харчавання. Сузаснавальнікам кампаніі ў канцы 19 ст. быў ураджэнец [[Слонім]]а [[Майкл Маркс]]. == Спасылкі == * [http://www.marksandspencer.com/gp/home.html Marks & Spencer — афіцыйная старонка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090601072103/http://www.marksandspencer.com/gp/home.html |date=1 чэрвеня 2009 }} * [http://corporate.marksandspencer.com/ Карпаратыўны сайт кампаніі] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20111010133044/http://corporate.marksandspencer.com/ |date=10 кастрычніка 2011 }} {{FTSE 100}} [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі Вялікабрытаніі]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1884 годзе]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя дамы]] [[Катэгорыя:Гандлёвыя маркі]] 089bch12z6q3140rdbaoroamnk8x8je 0 94971 5144621 5004339 2026-05-21T21:05:11Z Bk1949 50943 5144621 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = Мечыслаў Бабровіч | Псеўданімы = З. Б., Барыс Заяц, Лявон Хмуры<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гмырак Левон |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 152 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref><ref name="ГЛ">[http://vlib.by/pridvinie/index.php/mtree-lib/pismenniki-paety-litaratary/gmyrak-lyavon Гмырак Лявон]{{Недаступная спасылка}}</ref> | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = {{Публіцыст|Беларусі|Расійскай імперыі|}}, {{Празаік|Беларусі|Расійскай імперыі|}}, {{Крытык|Беларусі|Расійскай імперыі|}} | Гады актыўнасці = 1913-1915 | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Бабровіч}} [[Файл:Čarnyševič, Harecki, Hmyrak.jpg|міні|Злева направа: [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведар Чарнышэвіч]], [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]], Лявон Гмырак]] '''Ляво{{Націск}}н Гмы{{Націск}}рак''' (сапр. Мечыслаў Станіслававіч Бабровіч; ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[празаік]], [[Літаратурны крытык|крытык]] і гісторык літаратуры, [[публіцыст]] . == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся ў сям’і ляснічага Станіслава Бабровіча. У сям’і было сямёра дзяцей, у тым ліку брат [[Ян Станіслававіч Бабровіч|Ян Казімір]]. Вучыўся ў [[1-я Віленская гімназія|1-й Віленскай гімназіі]], якую скончыў у 1908 годзе<ref name="БС"/>. Пасля адвучыўся ў прыватнай тэхнічна-прамысловай школе ў Варшаве (1912)<ref name="БС"/>. Працаваў у [[Вільнюс|Вільні]], фальварках Віленскай губерні. У [[1914]] прызваны ў армію, загінуў на фронце [[Першая Сусветная вайна|Першай Сусветнай вайны]]<ref name="БС"/>. У пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] быў мабілізаваны ў армію, даслужыўся да прапаршчыка. Загінуў на фронце ў баях каля Коўна. За адвагу пасмяротна ўзнагароджаны [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскім крыжам]]. == Творчасць == Друкавацца пачаў з 1913 года ў газеце «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»<ref name="БС"/>, з якой супрацоўнічаў і пазней: друкаваў там апавяданні («Васілёва вяселле»), фельетоны, публіцыстычныя і крытычныя артыкулы. Аўтар апавядання «Васілёва вяселле» (1913), нарыса па гісторыі нацыянальна-культурнага руху «Беларускае нацыянальнае адраджэнне» (1914), артыкулаў па гісторыі беларускай культуры, актуальных праблемах сацыяльна-палітычнага жыцця, артыкула «Тарас Шаўчэнка» (1914) і інш. Выступаў за культурна-нацыянальную аўтаномію Беларусі ў саюзе з дэмакратычнымі сіламі Расіі, супраць хутарызацыі, падатковай палітыкі царызму і г. д. Як крытык абараняў пазіцыі [[Рэалізм, літаратура|рэалізму]] і {{нп3|Нацыянальны дух|народнасці|ru|Национальный дух}}, выступаў супраць [[дэкадэнцтва]], прызываў пісьменнікаў адгукацца на ўсе важныя з’явы жыцця, абуджаць у грамадстве гуманныя імкненні, вучыцца ў класікаў сусветнай літаратуры. == Бібліяграфія == * Творы: Проза. Крытыка. Публіцыстыка. Мн., 1992. {{зноскі}} == Літаратура == * [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Гарэцкі М.]] Лявон Гмырак (1891—1915) // Гарэцкі М. Творы. Мн., 1990. * [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Александровіч С.]] Пуцявіны роднага слова. Мн., 1971. С. 217—219. * [[Уладзімір Міхайлавіч Конан|Конан У.]] Гмырак Лявон // БелЭн у 18 т. Т. 5. Мн., 1997. С. 312. * Гмырак Лявон // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Докшыцкага раёна / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2004. — С. 619—622. * Хілько, В. Любіў свой край пакутны / В. Хілько // Родныя вытокі (Докшыцы). — 2001. — 14 крас. — С. 2. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://zviazda.by/2014/08/47598.html Лявон Гмырак — нашанівец]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гмырак}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] c9m0gze70xqz8i7opxkdhsl5ycgobct 5144638 5144621 2026-05-21T22:08:30Z Bk1949 50943 5144638 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Подпіс герба = | Імя пры нараджэнні = Мечыслаў Бабровіч | Псеўданімы = З. Б., Барыс Заяц, Лявон Хмуры<ref name="БС">{{кніга |аўтар = |частка = Гмырак Левон |загаловак = Биографический справочник |арыгінал = |спасылка = |адказны = |выданне = |месца = Мн. |выдавецтва = «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки |год = 1982 |том = 5 |старонкі = 152 |старонак = 737 |серыя = |isbn = |тыраж = }}</ref><ref name="ГЛ">[http://vlib.by/pridvinie/index.php/mtree-lib/pismenniki-paety-litaratary/gmyrak-lyavon Гмырак Лявон]{{Недаступная спасылка}}</ref> | Месца нараджэння = | Месца смерці = | Грамадзянства = | Род = | Бацька = | Маці = | Жонка = | Дзеці = | Род дзейнасці = {{Публіцыст|Беларусі|Расійскай імперыі|}}, {{Празаік|Беларусі|Расійскай імперыі|}}, {{Крытык|Беларусі|Расійскай імперыі|}} | Гады актыўнасці = 1913-1915 | Кірунак = | Жанр = | Дэбют = | Мова твораў = | Прэміі = | Узнагароды = | Сайт = | Вікікрыніцы = }} {{Цёзкі2|Бабровіч}} [[Файл:Čarnyševič, Harecki, Hmyrak.jpg|міні|Злева направа: [[Хведар Іосіфавіч Чарнышэвіч|Хведар Чарнышэвіч]], [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Максім Гарэцкі]], Лявон Гмырак]] '''Ляво{{Націск}}н Гмы{{Націск}}рак''' (сапр. Мечыслаў Станіслававіч Бабровіч; ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі [[празаік]], [[Літаратурны крытык|крытык]] і гісторык літаратуры, [[публіцыст]] . == Біяграфічныя звесткі == Нарадзіўся ў сям’і ляснічага Станіслава Бабровіча. У сям’і было сямёра дзяцей, у тым ліку брат [[Ян Станіслававіч Бабровіч|Ян Казімір]]<ref>{{артыкул|аўтар=Таццяна Вабішчэвіч.|загаловак=Сямейнае кола Лявона Гмырака: новыя факты да біяграфіі|спасылка= |мова= |аўтар выдання= |выданне=Роднае слова|тып=часопіс|месца=|выдавецтва=|год=04 / 2026|том=|старонкі=15 – 19|isbn=|issn=|doi=|bibcode= |arxiv= |pmid=}}</ref>. Вучыўся ў [[1-я Віленская гімназія|1-й Віленскай гімназіі]], якую скончыў у 1908 годзе<ref name="БС"/>. Пасля адвучыўся ў прыватнай тэхнічна-прамысловай школе ў Варшаве (1912)<ref name="БС"/>. Працаваў у [[Вільнюс|Вільні]], фальварках Віленскай губерні. У [[1914]] прызваны ў армію, загінуў на фронце [[Першая Сусветная вайна|Першай Сусветнай вайны]]<ref name="БС"/>. У пачатку [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] быў мабілізаваны ў армію, даслужыўся да прапаршчыка. Загінуў на фронце ў баях каля Коўна. За адвагу пасмяротна ўзнагароджаны [[Георгіеўскі крыж|Георгіеўскім крыжам]]. == Творчасць == Друкавацца пачаў з 1913 года ў газеце «[[Наша ніва (1906)|Наша ніва]]»<ref name="БС"/>, з якой супрацоўнічаў і пазней: друкаваў там апавяданні («Васілёва вяселле»), фельетоны, публіцыстычныя і крытычныя артыкулы. Аўтар апавядання «Васілёва вяселле» (1913), нарыса па гісторыі нацыянальна-культурнага руху «Беларускае нацыянальнае адраджэнне» (1914), артыкулаў па гісторыі беларускай культуры, актуальных праблемах сацыяльна-палітычнага жыцця, артыкула «Тарас Шаўчэнка» (1914) і інш. Выступаў за культурна-нацыянальную аўтаномію Беларусі ў саюзе з дэмакратычнымі сіламі Расіі, супраць хутарызацыі, падатковай палітыкі царызму і г. д. Як крытык абараняў пазіцыі [[Рэалізм, літаратура|рэалізму]] і {{нп3|Нацыянальны дух|народнасці|ru|Национальный дух}}, выступаў супраць [[дэкадэнцтва]], прызываў пісьменнікаў адгукацца на ўсе важныя з’явы жыцця, абуджаць у грамадстве гуманныя імкненні, вучыцца ў класікаў сусветнай літаратуры. == Бібліяграфія == * Творы: Проза. Крытыка. Публіцыстыка. Мн., 1992. {{зноскі}} == Літаратура == * [[Максім Іванавіч Гарэцкі|Гарэцкі М.]] Лявон Гмырак (1891—1915) // Гарэцкі М. Творы. Мн., 1990. * [[Сцяпан Хусейнавіч Александровіч|Александровіч С.]] Пуцявіны роднага слова. Мн., 1971. С. 217—219. * [[Уладзімір Міхайлавіч Конан|Конан У.]] Гмырак Лявон // БелЭн у 18 т. Т. 5. Мн., 1997. С. 312. * Гмырак Лявон // Памяць: гісторыка-дакументальная хроніка Докшыцкага раёна / рэдкал.: Г. П. Пашкоў [і інш.]; маст. Э. Э. Жакевіч. — Мн., 2004. — С. 619—622. * Хілько, В. Любіў свой край пакутны / В. Хілько // Родныя вытокі (Докшыцы). — 2001. — 14 крас. — С. 2. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://zviazda.by/2014/08/47598.html Лявон Гмырак — нашанівец]{{Недаступная спасылка}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гмырак}} [[Катэгорыя:Літаратуразнаўцы Беларусі]] [[Катэгорыя:Беларускамоўныя пісьменнікі]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Першай сусветнай вайны (Расійская імперыя)]] 9hc13pdbkh38nqpcf7xjrnwwpv1rr74 0 102125 5144599 4446438 2026-05-21T19:48:23Z DobryBrat 5701 дапаўненне, пунктуацыя 5144599 wikitext text/x-wiki {{Праліў |Назва = Праліў Джорджыі |Нацыянальная назва = |Карта = PNW-straits.jpg |Шырыня карты = |Подпіс карты = |lat_dir = N|lat_deg = 49 |lat_min = 18|lat_sec = 0 |lon_dir = W|lon_deg =123 |lon_min =46 |lon_sec = 0 |region = |CoordScale = 1000000 |Вышэйстаячая акваторыя = |Краіна = Канада |Што падзяляе = в. Ванкувер, узбярэжжа Брытанскай Калумбіі |Крайні мыс = |Крайні мыс 1 = |Сярэдняя велічыня прыліва = |Шырыня = 28 |Даўжыня = 241 |Найбольшая глыбіня = 400 |Выява = Strait of Georgia.jpg |Шырыня выявы = |Подпіс выявы = |Пазіцыйная карта = Канада |Шырыня Пазкарты = 300 |Катэгорыя на Вікісховішчы = }} '''Праліў Джорджыі''' (Джорджыя) — праліў у [[Ціхі акіян|Ціхім акіяне]], на паўднёвым захадзе [[Канада|Канады]] і на паўночным захадзе [[ЗША]]. Знаходзіцца паміж [[востраў Ванкувер|востравам Ванкувер]], паўднёва-заходняй часткай Брытанскай Калумбіі і поўначчу [[Вашынгтон (штат)|штата Вашынгтон]]. Працягласць — 241 км, найбольшая шырыня — 28 км, глыбіні — да 400 м. У паўночным кірунку вострава падзяляюць праліў на дзве часткі: Джонстан і Каралевы Шарлоты. == Спасылкі == {{Commons}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пралівы Канады]] [[Катэгорыя:Геаграфія Брытанскай Калумбіі]] [[Катэгорыя:Пралівы ЗША]] [[Катэгорыя:Пралівы Ціхага акіяна]] nlavlsu1xo9isx56p1mwj3n78foq6y2 0 107583 5144764 4339478 2026-05-22T08:47:22Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144764 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Mercedes-Benz Group''' (был. ''DaimlerChrysler AG, Daimler-Benz AG'', да лютага 2022 года ''Daimler AG''<ref name="reuters-2022-01-28">{{Cite news |title = Daimler AG to rebrand as Mercedes-Benz on Feb. 1 |url = https://www.reuters.com/business/autos-transportation/daimler-ag-rebrand-mercedes-benz-feb-1-2022-01-28/ |publisher = [[Reuters]] |date = 2022-01-28 |accessdate = 2023-02-14 |language = en }}</ref>) — [[Германія|нямецкі]] аўтамабілебудаўнічы [[канцэрн]]. Найбуйнейшая па абароце кампанія Германіі (па выніках [[2006]] года). Штаб-кватэра знаходзіцца ў горадзе [[Штутгарт]] (Stuttgart), зямля [[Бадэн-Вюртэмберг]], [[Германія]]. == Падраздзяленні і маркі == У склад Daimler AG уваходзяць наступныя падраздзяленні: * Mercedes-Benz Cars Group — займаецца вытворчасцю легкавых аўтамабіляў марак: ** [[Maybach]] ** [[Mercedes-Benz]] ** [[Mercedes-AMG]] ** [[Smart (аўтамабільная марка)|Smart]] * Daimler Trucks Group — займаецца вытворчасцю буйнатанажных грузавых аўтамабіляў (і, падобных паводле тыпаў вытворчасці, аўтобусаў), рухавікоў марак: ** [[Mercedes-Benz]] *** [[Daimler Trucks North America LLC]] **** [[Freightliner]] **** [[Freightliner Custom Chassis Corporation (FCCC)]] **** [[Daimler Trucks Remarketing Corporation (DTRC)]] **** [[Daimler Trucks Government Vehicles]] **** [[Detroit Diesel]] **** [[Sterling trucks|Sterling Trucks]] **** [[Thomas Built Buses]] **** [[Western Star Trucks]] ** [[Mitsubishi Fuso|Mitsubishi Fuso Truck and Bus Corporation (MFTBC)]] * Mercedes-Benz Vans Group — займаецца вытворчасцю малатанажных грузавых аўтамабіляў марак: ** [[Mercedes-Benz]] * Daimler Buses Group — займаецца вытворчасцю аўтобусаў марак: ** [[Mercedes-Benz]] ** [[Orion Bus Industries]] ** [[Setra]] * Daimler Financial Services — займаецца фінансаваннем праектаў групы: ** [[Mercedes-Benz Bank AG]] ** [[Mercedes-Benz Financial]] ** [[Daimler Truck Financial]] ** [[Daimler Fleet Management GmbH]] == Гл. таксама == * [[Daimler Dernburg Wagen]] {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commonscat|Daimler AG}} * [https://group.mercedes-benz.com/ Афіцыйны сайт канцэрна]{{Недаступная спасылка}}{{ref-en}} {{DAX}} {{Dow Jones Euro Stoxx 50}} [[Катэгорыя:Daimler AG| ]] [[Катэгорыя:Аўтамабілебудаўнічыя кампаніі Германіі]] 63kcaj5i3quptk1gjf60gm1inuww05g 0 108705 5144471 4703141 2026-05-21T12:43:30Z Feeleman 163471 афармленне 5144471 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст | Імя = Джэймс Брукс | Арыгінал імя = | Фота = | Дата нараджэння = | Месца нараджэння = | Грамадзянства = | Прафесія = {{кінарэжысёр|ЗША}}, {{кінапрадзюсар|ЗША}}, {{сцэнарыст|ЗША}} | Узнагароды = «[[Оскар]]» (1983) <br />«[[Залаты глобус]]» (1983) | imdb_id = }} {{цёзкі2|Брукс}} '''Джэймс Брукс''' ({{lang-en|James L. Brooks}}; нар. {{ДН|9|5|1940}}) — [[ЗША|амерыканскі]] [[прадзюсар]], [[сцэнарыст]] і [[рэжысёр]]. У Беларусі найбольш вядомы як прадзюсар мультсерыяла «Сімпсаны», хоць у ЗША вельмі папулярныя і іншыя яго тэлепраекты. Самы вялікі рэжысёрскі поспех — фільм «Мова пяшчоты», які атрымаў 5 прэмій «[[Оскар]]» у 1983 годзе — з’яўляецца адным з шасці рэжысёраў у гісторыі сусветнага кінематографа, якія атрымалі гэту ўзнагароду за дэбютны фільм. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{imdb name | id = 0000985 | name = Джэймс Брукс}} * [http://www.graciefilms.com/ Афіцыйны сайт тэлекампаніі «Gracie Films»]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру}} {{DEFAULTSORT:Брукс Джэймс}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] bp4bda0q9p0h2hfnelbs9h0i4ohse2j 5144472 5144471 2026-05-21T12:44:07Z Feeleman 163471 афармленне 5144472 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} {{цёзкі2|Брукс}} '''Джэймс Брукс''' ({{lang-en|James L. Brooks}}; нар. {{ДН|9|5|1940}}) — [[ЗША|амерыканскі]] [[прадзюсар]], [[сцэнарыст]] і [[рэжысёр]]. У Беларусі найбольш вядомы як прадзюсар мультсерыяла «Сімпсаны», хоць у ЗША вельмі папулярныя і іншыя яго тэлепраекты. Самы вялікі рэжысёрскі поспех — фільм «Мова пяшчоты», які атрымаў 5 прэмій «[[Оскар]]» у 1983 годзе — з’яўляецца адным з шасці рэжысёраў у гісторыі сусветнага кінематографа, якія атрымалі гэту ўзнагароду за дэбютны фільм. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{imdb name | id = 0000985 | name = Джэймс Брукс}} * [http://www.graciefilms.com/ Афіцыйны сайт тэлекампаніі «Gracie Films»]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру}} {{DEFAULTSORT:Брукс Джэймс}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] 5t55rb8bjn68swvipynj7yj7etf8zio 5144473 5144472 2026-05-21T12:46:30Z Feeleman 163471 + 9 катэгорый з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5144473 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} {{цёзкі2|Брукс}} '''Джэймс Брукс''' ({{lang-en|James L. Brooks}}; нар. {{ДН|9|5|1940}}) — [[ЗША|амерыканскі]] [[прадзюсар]], [[сцэнарыст]] і [[рэжысёр]]. У Беларусі найбольш вядомы як прадзюсар мультсерыяла «Сімпсаны», хоць у ЗША вельмі папулярныя і іншыя яго тэлепраекты. Самы вялікі рэжысёрскі поспех — фільм «Мова пяшчоты», які атрымаў 5 прэмій «[[Оскар]]» у 1983 годзе — з’яўляецца адным з шасці рэжысёраў у гісторыі сусветнага кінематографа, якія атрымалі гэту ўзнагароду за дэбютны фільм. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{imdb name | id = 0000985 | name = Джэймс Брукс}} * [http://www.graciefilms.com/ Афіцыйны сайт тэлекампаніі «Gracie Films»]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру}} {{DEFAULTSORT:Брукс Джэймс}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] 91mnkubt4x1o14kpmut8y2l8khggnvs 5144474 5144473 2026-05-21T12:47:18Z Feeleman 163471 +[[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]]; +[[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]]; +[[Катэгорыя:Кінапрадзюсары паводле алфавіта]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5144474 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} {{цёзкі2|Брукс}} '''Джэймс Брукс''' ({{lang-en|James L. Brooks}}; нар. {{ДН|9|5|1940}}) — [[ЗША|амерыканскі]] [[прадзюсар]], [[сцэнарыст]] і [[рэжысёр]]. У Беларусі найбольш вядомы як прадзюсар мультсерыяла «Сімпсаны», хоць у ЗША вельмі папулярныя і іншыя яго тэлепраекты. Самы вялікі рэжысёрскі поспех — фільм «Мова пяшчоты», які атрымаў 5 прэмій «[[Оскар]]» у 1983 годзе — з’яўляецца адным з шасці рэжысёраў у гісторыі сусветнага кінематографа, якія атрымалі гэту ўзнагароду за дэбютны фільм. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{imdb name | id = 0000985 | name = Джэймс Брукс}} * [http://www.graciefilms.com/ Афіцыйны сайт тэлекампаніі «Gracie Films»]{{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Оскар» за найлепшую рэжысуру}} {{Прэмія Асацыяцыі кінакрытыкаў Лос-Анджэлеса найлепшаму рэжысёру}} {{DEFAULTSORT:Брукс Джэймс}} [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Оскар» за найлепшую рэжысуру]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Залаты глобус»]] [[Катэгорыя:Рэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары паводле алфавіта]] mwamcquzy7l7y450mwfwgsnj4ffwl1w 100 121975 5144531 5144086 2026-05-21T15:50:57Z NirvanaBot 40832 +11 новых 5144531 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|2026-05-21T15:28:45Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Хаўзер|2026-05-21T15:06:09Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Грэг|2026-05-21T11:00:26Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Кларк Грэг|2026-05-21T10:03:46Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Адэля Мардасевіч|2026-05-21T09:53:08Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Навагрудскія мучаніцы|2026-05-21T09:32:46Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Аляксандр Аўгустыновіч|2026-05-20T22:32:14Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Вінцэнт Лабан|2026-05-20T22:07:34Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Баляслаў Сперскі|2026-05-20T20:18:10Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Сташ Скубэ|2026-05-20T19:31:50Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Артур Алегавіч Парфенчыкаў|2026-05-20T15:59:54Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Майкл Уінслау|2026-05-20T13:57:12Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Уладзімір Враньеш|2026-05-20T12:58:38Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Андрэй Завіша (цівун віленскі)|2026-05-20T12:30:28Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Уладзімір Кірылавіч Малчанаў|2026-05-20T12:25:14Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Аляксандр Міхайлавіч Шуваеў|2026-05-20T05:42:31Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Пётр Сяргеевіч Вельямінаў|2026-05-20T05:20:23Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Аляксандр Яўгенавіч Непомняшчы|2026-05-19T18:11:48Z|Ростислав Инакомыслящин}} {{Новы артыкул|Данііл Вяргейчык|2026-05-19T18:06:24Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Ян XXIII (антыпапа)|2026-05-19T17:57:45Z|Чаховіч Уладзіслаў}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> d7hcc54uuu4cng32aowe5hel4nruyhd 0 124703 5144680 4661020 2026-05-22T05:12:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144680 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі}} '''Lancia Automobiles SpA''' — італьянская аўтамабілебудаўнічая кампанія. Асноўная вытворчасць размешчана ў [[Турын]]е, [[Італія]]. Заснавана ў 1906 годзе {{нп5|Вінчэнца Лянча|Вінчэнца Лянча|en|Vincenzo Lancia}}. У 1969 годзе стала часткай [[Fiat]]. З 2021 года — у складзе канцэрна [[Stellantis]]. == Гісторыя == 27 лістапада 1906 года вядомы гоншчык Вінчэнца Лянча разам з кампаньёнам Клаўдзіа Фаджалінам заснаваў у Турыне фірму ''Fabbrica Automobili Lancia''. [[Выява:Lancia Theta Torpedo 1917.jpg|left|thumb| [[Lancia Theta]] ]] Праз год, 23 верасня 1907 года, з брамы завода выехаў першы аўтамабіль пад маркай «Лянча». Гэта была мадэль ''18-24 HP''. Пазней па радзе старэйшага брата ён стаў называць свае машыны літарамі грэцкага алфавіту. Натуральна, першая мадэль атрымала імя [[Lancia Alpha|''Alpha'']]. У 1908 годзе на базе ''Alpha'' была зробленая мадэль [[Lancia Dialpha |''Dialpha'']] з шасціцыліндравым рухавіком. У 1913 годзе з’явілася мадэль [[Lancia Theta|''Theta'']]. Менавіта на гэтай мадэлі ўпершыню было серыйна ўстаноўлена электраасвятленне (іншыя вытворцы прапаноўвалі яго як опцыю). Таксама ''Theta'' запомнілася як вельмі надзейны аўтамабіль. [[Выява:Lancia-Lambda.jpg|left|thumb| [[Lancia Lambda]] ]] У перыяд Першай сусветнай вайны «Лянча» стала ваенным прадпрыемствам і перайшла на выпуск грузавікоў і бронетэхнікі. У гэты перыяд былі распрацаваны новыя рухавікі: 8-ці і 12-ці цыліндравыя. Пасля вайны плошча завадскіх тэрыторый ужо складала 60000 м². Была пачата вытворчасць новай мадэлі [[Lancia Kappa|''Kappa'']]. У 1921 годзе з брамы завода выехаў першы ў свеце аўтамабіль з апорным кузавам. Гэта была мадэль [[lancia Lambda|''Lambda'']]. Акрамя апорнага кузава, у яе была таксама незалежная падвеска. Машына выпускалася ў 1921—1931 гадах. [[Выява:Lancia Aprilia 1937 3.jpg|thumb| [[Lancia Aprilia]] ]] Наступнай этапнай мадэллю стала [[Lancia Astura|''Astura'']]. Дзякуючы запатэнтаванаму механізму, які злучае рухавік і раму, у салоне не адчуваліся вібрацыі сілавога агрэгата. Апошняй мадэллю, у распрацоўцы якой прыняў удзел Вінчэнца Лянча, стала [[Lancia Aprilia |''Aprilia'']]. 15 лютага 1937 года Вінчэнца Лянча памёр. У тым жа годзе ''Aprilia'' стала на канвеер. На змену ''Aprilia'' прыйшла новая мадэль [[Lancia Aurelia|''Aurelia'']]. Кузаў для гэтай машыны быў спраектаваны атэлье ''[[Pininfarina]]'', а канструктарам быў {{нп5|Віторыа Джана|Віторыа Джана|en|Vittorio Jano}}. У гэтай машына была свая асаблівасць — 6-цыліндравы V-падобны рухавік (тады лічылася, што збалансаваць яго немагчыма). [[Выява:Lancia 2000 Berlina.jpg|left|thumb| [[Lancia Flavia]] ]] У 1960 годзе «Лянча» адмовілася ад класічнай схемы, прадставіўшы першую пярэднепрывадную машыну [[Lancia Flavia|''Flavia'']], спраектаваную {{нп5|Антоніа Фесіа|Антоніа Фесіа|it|Antonio Fessia}}. На ''Flavia'' ўсталявалі 4-цыліндравы [[апазітны рухавік]] працоўным аб’ёмам 1498 см³, праз 3 гады павялічаным да 1798 см³. У 1969 годзе «Лянча» увайшла ў склад канцэрна [[Fiat]]. Але нягледзячы на гэта, працягвала самастойную распрацоўку мадэляў такіх, як [[Lancia Stratos|Stratos]], [[Lancia Delta|Delta]], [[Lancia Gamma|Gamma]] і [[Lancia Beta|Beta]]. У 1972 годзе на рынку з’явіліся [[Lancia Beta|''Lancia Beta'']] з папярочна размешчанымі маторамі, якія мелі па два верхнія размеркавальныя валы. У 1972 годзе таксама была створана спартыўная мадэль [[Lancia Stratos|''Stratos'']] са сярэднематорнай кампаноўкай. На гэту машыну ўсталёўваўся рухавік V6 Ferrari Dino магутнасцю 190 конскіх сіл. Тры гады запар ''Lancia Stratos'' выйгравала [[чэмпіянат свету па ралі]]. У 1980-я гады кампанія шчыльна супрацоўнічала з [[Saab]]: ''Delta'' прадавалася ў [[Швецыя|Швецыі]] як [[Saab 600]], а [[Lancia Thema]] была пабудавана на адной платформе з [[Fiat Croma]], [[Saab 9000]] і [[Alfa Romeo 164]]. [[Файл:Lancia Ypsilon 0.9 TwinAir Turbo 8v Platinum (II) – Frontansicht, 31. Dezember 2012, Düsseldorf.jpg|thumb|[[Lancia Ypsilon]] (2011–2024)]] У 1991 годзе мадэльны шэраг Lancia ўключаў [[Lancia Dedra|Dedra]], [[Lancia Delta|Delta]], седан і ўніверсал [[Lancia Thema|Thema]]. У 1996 годзе было ўжо восем мадэляў. У 2006 годзе — пяць. У 2012 годзе іх колькасць павялічылася да шасці машын, сярод іх пад брэндам «Lancia» прапаноўваліся тры мадэлі [[Chrysler]]. З 2016 года ў Lancia засталася толькі адна мадэль — [[Lancia Ypsilon|Ypsilon]], якая прадаецца выключна на італьянскім рынку<ref>{{cite web |author = Juan Felipe Munoz |url = https://it.motor1.com/news/704932/lancia-ypsilon-2024-mercato-futuro-stellantis/ |title = Quale mercato per la nuova Lancia Ypsilon? |date = 2024-01-18 |publisher = it.motor1.com |accessdate = 2024-01-18 |language = it }}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * Энциклопедия легковых автомобилей. — М.: Издательство «За рулём», 2003. — <nowiki>ISBN 5-85907-318-6</nowiki> * Тени предков: биография автомобильной марки Lancia // «Авторевю» № 24, 2001. == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.lancia.com Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20070225144827/http://www.lancia.com/ |date=25 лютага 2007 }} {{Маркі аўтамабіляў}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Lancia| ]] a5vmf11zs7etta6gwn5cc57rpnp4ln9 4 131069 5144501 5144034 2026-05-21T14:47:54Z MocnyDuham 99818 /* Бэтмен → Бэтмэн */ афармленне 5144501 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] mw2awhs1yen0z4lld3go0lejz235viv 5144502 5144501 2026-05-21T14:49:39Z MocnyDuham 99818 /* Бэтмен → Бэтмэн */ вынік 5144502 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] pncbzbeatwb9yxx22rk2l7mr66xm1pw 5144503 5144502 2026-05-21T14:52:09Z Feeleman 163471 /* Вынік */ Адказ 5144503 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] kfgh4g3cecs1u6si3sh66dx56zdaqzi 5144602 5144503 2026-05-21T20:11:47Z MocnyDuham 99818 /* Вынік */ reply to Feeleman ([[mw:c:Special:MyLanguage/User:JWBTH/CD|CD]]) 5144602 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] 98xm53afwdjqgefhwt4ovl0rni2stt9 5144711 5144602 2026-05-22T07:21:17Z Feeleman 163471 /* Вынік */ Адказ 5144711 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) :::[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%91%D1%8D%D1%82%D0%BC%D1%8D%D0%BD т. 8, с. 397] [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:21, 22 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] daha5lwgyojfaz41mesaa9ew0796zay 5144712 5144711 2026-05-22T07:22:09Z Feeleman 163471 /* Бэтмен → Бэтмэн */ афармленне 5144712 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) :::[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%91%D1%8D%D1%82%D0%BC%D1%8D%D0%BD т. 8, с. 397] БелЭн мае за сабой здольнасць здзіўляць![[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:21, 22 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] bum1ru5ajuqmj63cl92v4t6c3uw840n 5144758 5144712 2026-05-22T08:41:26Z MocnyDuham 99818 /* Юліуш, Юліўш, Юліюш, Юльюш → Юліюш */ вынік 5144758 wikitext text/x-wiki {{Index box}} {{shortcut|ВП:ДП}} {{/Шапка}} = Бягучыя абмеркаванні = {{Кнопка 2|Дадаць тэму|url=https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Вікіпедыя:Да_перайменавання&action=edit&section=1|class=mw-ui-progressive}} ''Новыя тэмы, калі ласка, дадавайце зверху спіса абмеркаванняў'' == [[Бэтмен]] → [[Бэтмэн]] == {{закрыта}} Існуе на дадзены момант блытаніна паміж двума назвамі (мянушкамі) персанажа. [https://comicsby.live/manga/absalutny-batman/ Перакладныя коміксы] і [[БелЭн]] выдаюць Бэтмэн. Прапаную з улікам гэтага перайменаваць усе артыкулы, якія маюць «Бэтмен». --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:24, 20 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Артыкул ужо мае назву «[[Бэтмэн]]». --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 17:49, 21 мая 2026 (+03) :У такой сітуацыі [[Бэтмен (фільм, 2022)]], [[Лега Фільм: Бэтмен]] можна пераймяноўваць? [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 17:52, 21 мая 2026 (+03) :: Так, па ўніфікацыі можна перайменаваць (са спасылкай на гэты вынік). Толькі скажыце калі ласка на які БелЭн вы спасылаецеся, бо ў 3 томе 96-го я нічога не бачу такога. Ды і дзіўна, калі б там было, шчыра кажучы. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:11, 21 мая 2026 (+03) :::[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%91%D1%8D%D1%82%D0%BC%D1%8D%D0%BD т. 8, с. 397] БелЭн мае за сабой здольнасць здзіўляць![[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:21, 22 мая 2026 (+03) == [[Уладзімір Пятровіч Кёпен]] → [[Уладзімір Пятровіч Кёпэн]] == Усе мы ведаем, як гэтыя «е» ў рускай мове адпавядаюць на самай справе гуку [э]. Тут нямецкай прозвішча Köppen, мусім на яго абапірацца ў любым выпадку. Нібыта нямецкае э ў беларускай не пераходзіць у е, нават без націску. Шкада, што пакуль няма ў нас практычнай транскрыпцыі з нямецкай... Пакуль што выглядае як выразны ўплыў рускай мовы. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 08:12, 14 мая 2026 (+03) == [[Akademія WSB у Варшаве]] → [[Акадэмія ВСБ у Варшаве]], [[Акадэмія WSB]] → [[Акадэмія ВСБ]] == [[ВП:Кірлат]] у назвах. WSB нібыта цяпер больш не расшыфроўваецца, то трэба было б транслітэрыраваць. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:31, 13 мая 2026 (+03) :І катэгорыя [[:Катэгорыя:Akademія WSB]] таксама [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 19:37, 13 мая 2026 (+03) == [[Хагіс]] → [[Хэгіс]] == Крыніц няма, акрамя [https://verbum.by/?q=%D0%A5%D1%8D%D0%B3%D1%96%D1%81 Англійска-беларускага слоўніка (Т. Суша, 2013)], таму прапаную перайменаваць паводле яго. --[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:09, 2 мая 2026 (+03) == [[Уільям С’юард Бероуз]] → [[Уільям С’юард Бараўз]] == У такім напісанні прозвішча супярэчыць правілам беларускага правапісу. Крыніц, якія пацвярджалі б нейкую традыцыю ў напісанні прозвішча пісьменніка я не знайшоў. Таму прапаную перайменаваць адпаведна [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]].--[[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:32, 12 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}}, Згодна з інструкцыяй БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў і прозвішч, а таксама з апошнімі змяненнямі ў акадэмічным правапісе (2008). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:20, 12 красавіка 2026 (+03) == [[ВАЛЛ-І]] → [[УАЛЛ-І]] == Прапаную перайменаваць артыкул згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=279102 існуючым перакладам] дадзенага мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 10:54, 20 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}, але трэба дадаць інфармацыю пра пераклад і ўвогуле крыху палепшыць старонку. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:35, 26 красавіка 2026 (+03) : Не знайшоў АК за "УАЛЛ-І" акрамя Кінакіпы. Тым часам за "ВАЛЛ-І" можна сустрэць [https://euroradio.fm/u-los-andzhelese-vall-i-pryznali-filmam-goda Euroradio], [https://web.archive.org/web/20230110014627/https://nashaniva.com/69780 Nashaniva], [https://1387.io/jak-zacikavic-dzjacej-i-daroslyh-tjemaj-berazhlivaga-sta-lennja-da-pryrody-raskazala-jekolag-julija-prylishch/ 1387]. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 14:41, 26 красавіка 2026 (+03) ::Калі б не было перакладу самой стужкі, то пададзеныя крыніцы мелі б прыярытэт. З улікам таго, што ёсць ужо пераклад (які атрымаў сваю агучку), то не зусім разумею, чаму старонка мае называцца паводле тых крыніц, якія былі зроблены да перакладу самога мульціка. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:54, 26 красавіка 2026 (+03) :::пераклад не афіцыйны, дый бывае, што перакладаў некалькі, таму мусім таксама глядзець на словаўжыванне ў розных крыніцах. Думаю, варта перайменаваць, але ў лідзе падаць дзве формы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) ::: Хто адказны за пераклад? Якая акадэмічнасць гэтага перакладу? Пераклад - гэта добрая справа, але ён яшчэ не гарантуе, што менавіта гэтая назва будзе абраная для артыкула. Мы не ведаем, хто і ў якіх умовах яго перакладаў. Калі гэта быў хтосьці з НАН РБ - адна справа, калі гэта аматарскі пераклад - іншая. Калі пераклад з’яўляецца аматарскім, то чаму мы павінны ставіць яго вышэй за некалькі беларускамоўных крыніц? [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:01, 26 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} Мультфільм з назвай УАЛЛ-І існуе, яго можна фізічна паглядзець (хоць пераклад, безумоўна, неафіцыйны). Будзьма шчырымі, афіцыйны мы наўрад ці пабачым. WALL-I(англійскі) і ВАЛЛ-И(расейскі), ВОЛЛ-І(украінскі) гэтаксама ёсць, але не ВАЛЛ-І. Увогуле не разумею заганнай практыкі нашых СМІ аднаасабова перакладаць назвы твораў, варта было б даваць арыгінальную назву і МАГЧЫМЫ пераклад у дужках. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 20:07, 26 красавіка 2026 (+03) == Сысуны і млекакормячыя == У суседнім беларускім раздзеле яўна замацаваліся «Сысуны». У нас жа, гледзячы па рэзультатам пошуку, пераважаюць «Млекакормячыя», хаця і сысуноў хапае. У сувязі з гэтым прапаную прывесці ўсё да адной назвы, прынамсі ў назвах артыкулаў, катэгорыях і шаблонах. Да якой з назваў варта прыводзіць усё — мусіць рашыць супольнасць, бо абодва слова раўназначныя. На выпадак калі супольнасць вырашыць прывесці ўсё да «Млекакормячыя» падрыхтаваў спіс (спадзяюся што поўны) артыкулаў якія трэба будзе перайменаваць: ==== Катэгорыі ==== [[:Катэгорыя:Сысуны Паўднёвай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Азіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны паводле рэгіёнаў]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўразіі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Паўночнай Амерыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі і Акіяніі]], [[:Катэгорыя:Сысуны пліяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны палеагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны неагену]], [[:Катэгорыя:Сысуны міяцэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны алігацэну]], [[:Катэгорыя:Сысуны Беларусі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Афрыкі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Аўстраліі]], [[:Катэгорыя:Сысуны Еўропы]], [[:Катэгорыя:Сысуны плейстацэну]], [[:Катэгорыя:Вымерлыя сысуны]], [[:Катэгорыя:Спісы сысуноў]], [[:Катэгорыя:Атрады сысуноў]], [[:Катэгорыя:Сямействы сысуноў]], ==== Шаблоны ==== [[:Шаблон:Сысуны]] Далей не ўпэўнены, ці варта чапаць: [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён]], [[:Шаблон:Картка Экалагічны рэгіён/Дакументацыя]],[[:Шаблон:Экарэгіён]], [[:Шаблон:Экарэгіён/Дакументацыя]]. ==== Артыкулы ==== [[Спіс сысуноў Беларусі]], [[Спіс сысуноў Азербайджана]] --[[Удзельнік:Observr1|Observr1]] ([[Размовы з удзельнікам:Observr1|размовы]]) 11:22, 7 красавіка 2026 (+03) : падпішыцеся калі ласка праз <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:31, 6 красавіка 2026 (+03) :Раз назва галоўнага [[млекакормячыя]], то і іншыя назвы мусяць адпавядаць. У БелЭн таксама пераважае форма «млекакормячыя». Таму я за тое, каб {{перайменаваць}} усё [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:35, 6 красавіка 2026 (+03) {{перайменаваць}} згодна з БелЭн. Там першым пішуць млекакормячыя. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) :{{Перайменаваць}} згодна з БелЭн ([https://belarus.belarusenc.by/belarus/detail-article.php?ID=4684#h1 на сайце - таксама млекакормячыя]), пакінуўшы перасылку са старой назвы на актуальную.--[[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 12:28, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Неверагодны лёс Амэлі Пулен]] → [[Неверагодны лёс Амелі Пулен]] == Збіраюся бліжэйшым часам папрацаваць над гэтым артыкулам, значна палепшыць яго пад юбілей фільма. І першае ж пытанне наконт назвы. Я разумею, што фільм выходзіў у беларускім перакладзе пад загалоўкам «Неверагодны лёс Ам'''э'''лі Пулен», аднак, відаць, той пераклад арыентаваўся на тарашкевіцу. А імя Amélie ў іншых артыкулах БеВікі перадаецца праз '''е'''. Прапаную назву пакінуць як ёсць, але імя змяніць дзеля ўніфікацыі. Якія будуць меркаванні? --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:54, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}} для ўніфікацыі згодна з БелВікі. Дакладнай інструкцыі не маю для французскамоўных імёнаў, таму пакуль так. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:43, 6 красавіка 2026 (+03) :{{Не пераймяноўваць}} У нас ёсць канкрэтная крыніца - беларускі пераклад (не буду ўдавацца ў пытанні ягонай афіцыйнасці і легальнасці) і мы робім згодна з ёю. Калі фільм выйдзе пад іншай назвай - будзе сэнс задумацца над перайменаваннем. Само напісанне праз "е" досыць спрэчнае, у французскай там змякчэння няма, а пра доўгую традыцыю адаптацыі імя Amélie у беларускай мове гаварыць не выпадае (папраўце, калі не маю рацыі). [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 00:21, 7 красавіка 2026 (+03) :: Удакладню думку. Мне здаецца, што, змяніўшы літару, мы ўсё адно робім згодна з крыніцай, проста адаптуем да правапісу. Умоўна, было б у назве слова "сьнег" праз "ь" — думаю, назву б узялі, а "ь" прыбралі. А наконт традыцыі: я не меў на ўвазе, што існуе нейкая сталая традыцыя адаптацыі гэтага імя на беларускую. Я больш пісаў пра ўніфікацыю. Мы маем шэраг артыкулаў на БеВікі з гэтым і падобнымі імёнамі праз "е": [[Амелі Натомб]], [[Амелі Марэсмо]], [[Амелія Арлеанская]] і г.д. — і ніводнага праз "э". Думка была менавіта аб захаванні паслядоўнасці. Раз тут так павялося, то, мабыць, варта так і працягваць, ну ці пераймяноўваць адразу ўсе. --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 01:49, 7 красавіка 2026 (+03) :::Ва ўсіх пададзеныя артыкулах няма аніводнай беларускамоўнай крыніцы, таму асмелюся сцвярджаць, што гэта пераклады, магчыма машынныя. Таму іхная аўтарытэтнасць - пад пытаннем. [[Амелія Арлеанская]] - адаптавана, бадай, з партугальскай, бо ''Amélia'', а не ''Amélie'', таму разглядаць яе трэба асобна. :::Падсумоўваючы, я б галасаваў за тое, каб каб {{Перайменаваць}} да формы ''Амэлі'' артыкулы [[Амелі Натомб]] і [[Амелі Марэсмо]], бо :::1) Маем хоць якую беларускамоўную крыніцу :::2) Гэта не супярэчыць сучаснаму правапісу :::3) Гэта бліжэй да арыгінальнага вымаўлення [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 10:01, 7 красавіка 2026 (+03) :::: Наконт арыгінальнага вымаўлення пракансультаваўся з універсітэцкай выкладчыцай французскай мовы. Атрымаў такі адказ: «Э» ў гэтым слове максімальна ненатуральны для французскай мовы. Амаль паўсюль дзейнічае правіла «адкрыты склад — закрыты гук, закрыты склад — адкрыты гук». Спрэчка тут упіраецца ў захаванне зычнага. Калі хочацца захаваць цвёрды «м», то лагічна браць літару «э», але сам галосны ў імені бліжэйшы да таго, які мы звычайна перадаем праз «е». Так, напрыклад, імя ''Léa'' не перадаецца як Лэа, а літара тая ж. :::: Наконт беларускіх крыніц: знайшоў згадку гэтага фільма ў БелЭн, у артыкуле «Францыя» (том 16, старонка 478). Там падаецца скарочаная назва «Амелі», праз «е». --[[Удзельнік:StachLysy|StachLysy]] ([[Размовы з удзельнікам:StachLysy|размовы]]) 15:45, 18 красавіка 2026 (+03) У такой сітуацыі лепей тады {{Не пераймяноўваць}} Амэлі на Амелі [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 15:27, 7 красавіка 2026 (+03) == [[Кейт Бекінсейл]] → [[Кейт Бэкінсэйл]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «э» і «е»'''<br> Паводле правіл беларускай арфаграфіі пры перадачы іншамоўных імёнаў: літара «э» ўжываецца ў пачатку слова і пасля цвёрдых зычных; літара «е» пішацца толькі пасля '''к, г, л.''' У прозвішчы Beckinsale галосны '''[e]''' пасля зычных '''B''' і '''S''' павінен перадавацца праз «э», бо яны не ўваходзяць у групу выключэнняў (к, г, л). [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, але ўвага тая ж, што і ніжэй: Хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:50, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}}. Наконт норм, якімі кіруемся, падтрымліваю. Пане @[[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]], указвайце калі ласка атрыбуцыю да крыніц больш выразна «Згодна з такой вось крыніцай, трэба пісаць вось так», а не проста «трэба пісаць вось так». + гэтыя крыніцы трэба будзе апрацаваць і зрабіць асобную старонку па прыкладзе [[Польска-беларуская практычная транскрыпцыя]] і іншых падобных, каб ужо метадычна працаваць. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:39, 26 красавіка 2026 (+03) ::Хутка зробім старонку для інструкцыі, добра) Дадзеная інструкцыя - даведка да БелЭн па перадачы англамоўных імёнаў + змяненні ў беларускам правапісе 2008 года. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:00, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Цімаці Снайдэр]] → [[Тымаці Снайдэр]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача галосных «і» і «ы» пасля зычных'''<br> У беларускай мове выбар паміж «і» і «ы» пасля зычных рэгулюецца іх цвёрдасцю/мяккасцю: «і» ўжываецца пасля парных па мяккасці зычных, «ы» — пасля няпарных цвёрдых зычных, а таксама пасля «т» і «д», калі яны не знаходзяцца ў канцы слова.<br> У імені Timothy гук [ɪ] пасля «т» у сярэдзіне слова павінен перадавацца праз «ы», бо «т» тут цвёрды і не ў канцы слова. <br> «-ці» пакідаем як у прыкладзе «Гаіці» або «[https://verbum.by/s/encyclopedias?q=%D0%A2%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D1%86%D1%96 Хант Тымаці]»<br> Адпаведна прапаную далей пісаць «Тымаці» замест «Цімаці» для імя «Timothy». [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 18:56, 26 сакавіка 2026 (+03) :Адназначнае {{Перайменаваць}}, праца гэтага аўтара перакладзена на беларускую, дзе ён падпісаны як Тымаці ці Тыматы (залежна ад правапісу). [https://rusneb.ru/catalog/000202_000005_33411099/ Тут], [https://dziejaslou.by/old/www.dziejaslou.by/inter/dzeja/dzeja.nsf/htmlpage/snaj1102ec.html тут] [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:52, 6 красавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 23:37, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Хезер Мойс]] → [[Хэдэр Мойс]] == Прапаную перайменаваць артыкул у адпаведнасці з нормамі перадачы іншамоўных уласных імёнаў у беларускай мове.<br> '''Перадача гука [h]''' <br> Паводле сучаснай практыкі, у іншамоўных онімах, якія ўвайшлі ва ўжытак у другой палове XX стагоддзя і пазней, гук [h] перадаецца праз «х», у адрозненне ад традыцыйных імёнаў, дзе замацавалася «г».<br> Імя Heather не належыць да традыцыйна засвоеных, таму выкарыстанне «х» (Хэдэр) з’яўляецца нарматыўным.<br> '''Перадача галоснага [ɛ]<br>''' У пачатку слова і пасля цвёрдых зычных гук [ɛ] перадаецца літарай «э». Форма «Хезер» з «е» не адпавядае гэтаму правілу, бо «е» ў беларускай мове абазначае мяккасць папярэдняга зычнага і гук [je].<br> '''Перадача гуку [ð]<br>''' Часам сустракаецца перадача праз «з», але гэта выключэнні, абумоўленыя традыцыяй (Rutherford → Рэзерфорд). Паколькі імя Heather не з’яўляецца традыцыйным, нарматыўнай будзе перадача «д»: Хэдэр, а не «Хезер».<br> '''Перадача спалучэння -er<br>''' У іншамоўных імёнах канчатак -er перадаецца як «-эр»: * у пачатку слова, * пасля галосных, * пасля цвёрдых зычных (акрамя к, г, л, дзе магчыма «-ер»). У дадзеным выпадку «-ther» → «-дэр», таму «Хэдэр» адпавядае норме.<br> Тое ж самае прапаную зрабіць для артыкула «[[Хэзер Нова]]» [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) :у [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя]] асобна разглядаў гэта імя, тут не ўлічылі перадачу гуку [ð], які звычайна перадаецца як "д", з чаго атрымліваем форму «Хэдэр». [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:02, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Я кіраваўся збольшага інструкцыяй па перадачы англамоўных імёнаў (БелЭн). (+ [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнія змяненні ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме) [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 14:13, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} усіх на Хэдэр. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:51, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{Перайменаваць}}, бо сапраўды, нейкай традыцыі ў напісанні гэтага імя няма, ва ўсякім выпадку з аналізу крыніц я не заўважыў. Аднак зазначу, што хацелася б ведаць крыніцу і канкрэтнага аўтара гэтай нормы. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 14:49, 6 красавіка 2026 (+03) == [[Паляўнічыя за прывідамі (фільм, 1984)]] → [[Лаўцы прывідаў (фільм, 1984)]] == На дадзены момант існуе пераклад гэтай кінастужкі, таму прапаную перайменаваць згодна з [https://kinakipa.site/movie?id=2467 існуючым перакладам]. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:20, 25 сакавіка 2026 (+03) : падпішыцеся, дадаўшы ў канцы паведамлення <nowiki>~~~~</nowiki>. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 12:18, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Зроблена! [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 12:42, 25 сакавіка 2026 (+03) :{{перайменаваць}} згодна з беларускім перакладам. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 13:57, 25 сакавіка 2026 (+03) :Згоды з аргуменіацыяй, {{Перайменаваць}} [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 13:53, 6 красавіка 2026 (+03) : {{не пераймяноўваць}}. Назва «Паляўнічыя за прывідамі» сустракаецца ў такіх выданнях, як [https://belsat.eu/83131477/nam-i-tak-strashna-shto-paglyadzets-na-gelauin-kab-zahavats-nervy Белсат], [https://novychas.online/kultura/top-10-filmau-dlja-ljohkaha-letnjaha-veczara Новы Час], [https://zviazda.by/editions/news/kantsert-stary-novy-god-z-three-sticks-praysho-dnyami-belaruskay-dzyarzha-nay-filarmonii/ Звязда]. Нельга сказаць, што альтэрнатыўны варыянт памылковы, аднак мы мусім абапірацца на тое, наколькі надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя крыніцы спасылаюцца на тэму артыкула. Кінакіпа як стрымінгавая платформа можа займацца ўласнымі перакладамі, і яны нават могуць быць вельмі якаснымі, але прыведзеныя вышэй рэсурсы пакуль маюць большую сукупную аўтарытэтнасць. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 23:41, 25 красавіка 2026 (+03) ::::::За пераклад адказны [https://t.me/PierakladyArcioma Arciom], пераклады якога таксама можна сустрэць у такіх сэрвісах як [https://voka.tv/ru-RU/collections/cinevoka-kino-pa-belarusku CINEVOKA]. Акадэмічнасць перакладу адпавядае цяперашняму правапісу. Хто вызначае акадэмічнасць артыкулаў ад Звязды, НН, Белсат, ад якіх можна сустрэць машынны пераклад назваў з рускай мовы або англійскай? Якая вартасць такіх перакладаў? Калі б мы мелі некалькі перакладаў, то можна было б думаць над тым, што папулярней, а так мы маем пакуль адзін пераклад, а не некалькі ў артыкулаў СМІ, якія невядома якім чынам правяраюць. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:16, 26 красавіка 2026 (+03) ::::::: Ну, у нас з аднаго боку аматарскі пераклад, а з іншага тры інфармацыйныя беларускамоўныя рэсурсы. Канешне, усе тры могуць лупіць недакладныя пераклады ці калькі. Толькі вось гэта, па-першае, неабавязкова з’яўляецца праўдай у гэтым выпадку, а па-другое - незразумела, чаму пераклад аматара павінен быць вышэй за іх. ::::::: У нас існуе простае правіла датычна наймення артыкулаў: назвы грунтуюцца на тым, як на тэму артыкула спасылаюцца '''надзейныя і аўтарытэтныя беларускамоўныя''' крыніцы. Для мяне надзейнасць і аўтарытэтнасць [[Звязда|Звязды]] і [[Белсат]]а з’яўляюцца больш відавочнымі ў гэтым пытанні. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 19:39, 26 красавіка 2026 (+03) == [[Кавалак жыцця]] → [[Шматочак жыцця]] == Недарэчны пераклад з украінскай мовы. Кавалак — гэта кусок. Шматок — гэта невялікі кавалак. Шматочак — гэта зусім маленькі кавалак. Калі перакладаць англійскае слова «''slice''», то варта падумаць над адпаведнікамі (напрыклад: скібачка, лустачка). [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 14:48, 23 лютага 2026 (+03) :Выглядае як "скрылёк", прынамсі, так найболей імаверна можна перакласці slice. Вядома, хацелася б хоць якую крыніцу, але ўчора шукаў і поўны нуль. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 14:52, 23 лютага 2026 (+03) ::артыкул перакладаўся з украінскага аналага, але ў рускай мове такая самая канструкцыя. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:43, 25 лютага 2026 (+03) :А навошта перакладаць "slice of life" даслоўна? Гэта устойлівы выраз англійскай мовы, не? Прапаную выкарыстоўваць фактычнае значэнне: штодзённасць ці паўсядзённасць як назву артыкула. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 15:26, 23 лютага 2026 (+03) ::таму што калька ўжо пранікла ў рус., укр. і іншыя мовы, а слова Шмадзённасць мае нашмат большы спектр значэнняў. [[Удзельнік:Аляксандр Белы|Аляксандр Белы]] ([[Размовы з удзельнікам:Аляксандр Белы|размовы]]) 00:42, 25 лютага 2026 (+03) :::Магчыма нешта недзе і пранікла, але калі выбраць на буйных англійских базах даных (сайтах) мангу ці анімэ і глядзець яе жанры на адпаведных буйных рускамоўных сайтах, там заўсёды "slice of life" - гэта "повседневность". Магу памыляцца, але іншых аўтарытэтных крыніц па гэтым пытанні няма. [[Удзельнік:DzBar|DzBar]] ([[Размовы з удзельнікам:DzBar|размовы]]) 17:22, 25 лютага 2026 (+03) :А гэта ж гучыць як "слайс"? Калі так, то можна яшчэ пашукаць, не падумаў адразу пра гэты варыянт. І наогул "слайс" ужо запазычана, можа, пераклад не трэба, калі яшчэ няма сваёй устойлівай формы. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 16:37, 25 лютага 2026 (+03) ::падтрымліваю варыянт з тым, каб пакінуць англійскую назву, пакуль не замацуецца ў АК нейкі пераклад. Пераклад можна даць у дужках. Калі ў беларускамоўных АК ёсць нейкія іншыя назвы, іх можна дадаць у лід. Інакш — прыбраць усё без АК. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:15, 24 сакавіка 2026 (+03) == Сьюзен, С’юзан, Сьюзан → Сюзан == Маем шэраг артыкулаў з розным напісаннем імені Susan, патрэбная нейкая уніфікацыя: * [[Сьюзен Хэйвард]] * [[С’юзан Сарандан]] * [[Сьюзен Пэвэнсі]] * [[Сьюзан Вулдрыдж]] * [[Сьюзан Полгар]] * [[Сьюзан Дэнфард]] * [[С’юзан Франсія]] Варыянт ''Сюзан'' прапанаваны ў Добрапісе Саўкі. Іншых варыянтаў, акрамя Сюзанны, не знайшоў, але Сюзан і Сюзанна ўсё ж розныя формы імені. --[[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 23:43, 18 лютага 2026 (+03) :Звяртаю ўвагу, што сярод прыведзеных імён не ўсе з англійскай мовы. Далей пішу толькі пра англійскі адпаведнік. У арыгінале — Susan ([ˈsuː.zən]), тут маем дзве праблемныя галосныя. Сістэма Саўкі не ідзе ў згодзе з моўнай практыкай і навязвае ўсё ж больш пазіцыю аўтара (згодна з ім мусіць быць таксама Барак Оўбама, Джордж Ўошынгтан). [[Вікіпедыя:Праект:Правапіс/Англійска-беларуская практычная транскрыпцыя|Тут]] дрэнна прапісана пра [uː], нельга нічога сказаць, вырашылі бы крыніцы. З [ə] таксама неадназначна, у такой пазіцыі часцей перадаецца як «а», але можа быць і як «е» (але малаімаверна «э»). Трэба глядзець на словаўжыванне. Праз гугл кнігі знаходжу 2 разы С’юзэн (варыянт з «э» адкідваем), 4 разы С’юзан (2 з якіх пра [[Сьюзен Зонтаг]]), 4 Сьюзан, 6 Сьюзен (прычым знайшоў у БелЭН Хелмс Сьюзен і «Лэдзі Сьюзен» ад Джэйн Осцін), 5-6 Сюзан (ізноў Зонтаг спрабуюць перадаць, не лічыў ужыванне Сюзан у БелЭН, але для плошчы Сюзан Дэлаль у Тэль-Авіве), 1 Сюзэн, 2 Сюзен. :Мне агульны агляд хутчэй падказвае, што Сьюзен будзе найбольш паслядоўным варыянтам паводле крыніц. Найбольш вагу тут дадае БелЭН. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 03:40, 19 лютага 2026 (+03) :Якраз паводле інструкцыі БелЭн правільна будзе '''Сьюзен''')Таму прапаную {{Перайменаваць |ўніфікаваць}} да '''першага варыянта''' [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 19:07, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Цёрнер]] → Тэрнер == Удзельнік [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] у шмат якіх артыкулах паправіў, калі слушна, гэта вымагае шэрагу перейменаванняў. Ён аргументуе такім чынам: "Паводле правілаў беларускага правапісу 2008. §12 Зычныя д, т і дз, ц 6 Зычныя дз, ц пішуцца ў некаторых словах, правапіс якіх вызначаецца па слоўніку: мундзір, гетэрадзін, дзюна, дзюшэс, бардзюр, арцель, цір, цітр, эцюд, цюль, нацюрморт, уверцюра, накцюрн, цюркскі, цюльпан, каранцін. Гук [ɜ] у спалучэннях з R перадаецца ер/эр/ёр". --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 21:38, 23 студзеня 2026 (+03) :перапрашаю, вось да ўсіх Тэрнераў важны аргумент з Правілаў арфаграфіі :§12 Зычныя д, т і дз, :4. У запазычаных словах (а таксама ў вытворных ад іх) цвёрдыя д, т, як правіла, пішуцца нязменна: рэйсфедар, дэлегат, дэманстрацыя, медыцына, апладысменты, індык, літаратура, майстар, матэрыял, універсітэт, кватэра, тэхніка, тыраж, скептык, ерэтык, пластык, тэарэтык, авантура, дыктатура. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:42, 23 студзеня 2026 (+03) ::Таксама БелЭН фіксуе Тэрнер (Turner) Джозеф Мэлрард Уільям [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 21:45, 23 студзеня 2026 (+03) :::як разумею, там будзе [ɜː] у RP пасля T, праблемнае месца. Розныя маем прыклады, як Кёрціс, Бёрніт, але гэта іншы род зычных, што істотна тут. Мне здаецца, што прыведзеныя правілы можна трактаваць па рознаму. Тое, што для нас гучыць мякка фактычна не заўсёды з’яўляецца мяккім зычным у арыгінальнай мове. Ну вось чым адрозніваецца t у французскіх nature mort і tirage? То бок, усё, што тычыцца запазычанняў тут можна трактаваць шырока. У той жа час, добра, што знайшлі ўжыванне ў БелЭН, гэта дадае ўпэўненасці ў такой форме. Калі ў крыніцах няма Цёрнер, то {{перайменаваць}}. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:46, 3 лютага 2026 (+03) ::::Я таксама звяртаўся да прафэсійнага перакладчыка з пытаннем пра Тэрнэра, Іыны Тыма. Віталь Станішэўскі: ::::„Уласныя імёны могуць замацоўвацца ў узусе і ў аўтарытэтных крыніцах і згодна з іх стыхійным асваеннем. Калі канкрэтна ў аўтарытэтных крыніцах няма спадарыні Тыны, то сам Бог наказаў асвойваць па правілах. ::::Калі сістэмна, то Тэрнэр - цалкам нармальна. "Т" захоўваецца, а тое, што не так блізка да [з:], невялікая страта, бо ўсё адно забяспечваецца "адваротная сумяшчальнасць", вымаўляецца ўсё тое ж у арыгінале“. [[Удзельнік:Vańcioś|Vańcioś]] ([[Размовы з удзельнікам:Vańcioś|размовы]]) 14:30, 3 лютага 2026 (+03) :::::Агулам, я тут са спадаром Віталём пагаджуся, але хочацца дадаткова падкрэсліць, што гэтыя правілы, як і многія іншыя, досыць размытыя і іх можна па-рознаму трактаваць, калі ўжо прыдраліся да літары закона. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:45, 3 лютага 2026 (+03) :'''Перадача спалучэнняў -er і -ur''' :У беларускай перадачы іншамоўных імёнаў спалучэнні ''-er'' і ''-ur'' перадаюцца як «-эр»: :* у пачатку слова, :* пасля галосных, :* пасля беларускіх цвёрдых зычных. :Форма «-ер» ужываецца толькі пасля зычных '''к, г, л'''. :У прозвішчы ''Turner'' галосны [ɜː] у абедзвюх пазіцыях (''Tur-'' і ''-ner'') адпавядае беларускай перадачы '''«эр»''', таму правільна: '''Тэрнэр'''. Тым болей што тут мы карыстаемся [https://pravo.by/document/?guid=2012&oldDoc=2008-186/2008-186(003-066).pdf&oldDocPage=1 апошнімі змяненнямі ў правапісе], § 4. Перадача акання на пісьме для -er. [[Удзельнік:Feeleman|Feeleman]] ([[Размовы з удзельнікам:Feeleman|размовы]]) 11:05, 26 сакавіка 2026 (+03) == [[Сінавіяльны сустаў]] → [[Сустаў]] == Варта вызваліць старонку [[Сустаў]] ад цяперашняй некарэктнай перасылкі на [[Злучэнне (анатомія)]] і зрабіць яе асноўнай назвай артыкула [[Сінавіяльны сустаў]]. Паняцце Сінавіяльны сустаў не існуе. Слоўнік БДМУ (Ярашэвіч С.П., Піўчанка П.Р., Грынкевіч А.І., Любецкая К.П. Анатомия: словарь. — Мінск: БДМУ, 2016. — ISBN 978-985-567-629-5.) прыводзіць беларускія пераклады лацінскіх тэрмінаў: junctura — злучэнне, junctura synovialis — сінавіяльнае злучэнне, сустаў, дыяртроз, перапыннае злучэнне. Мяркую, «сустаў» будзе найбольш распаўсюджаным з сінонімаў, а астатнія можна зрабіць перасылкамі. Першапачатковая блытаніна выклікана тым, што паняцце [https://www.wikidata.org/wiki/Q9644 joint] (i.e., junctura, злучэнне) на Вікіданых была і застаецца некарэктна злучанай з артыкуламі пра суставы на іншых славянскіх Вікіпедыях. --[[Удзельнік:A potato hater|A potato hater]] ([[Размовы з удзельнікам:A potato hater|размовы]]) 20:11, 17 студзеня 2026 (+03) :калі ўсё так, як вы кажаце, можна будзе яшчэ і ў вікіданых папрацаваць, каб усё прывесці да ладу. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:04, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Бельск Падляскі]] → [[Бельск-Падляшскі]] == Замацаваная ў беларускай мове традыцыйная назва.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:01, 16 студзеня 2026 (+03) == [[Хрэптоўцы]] → [[Храптоўцы]] == Чарговы прыклад шкоднай дзейнасці [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] у справе тапаніміі. Перанесці пад распаўсюджаную назву, а не пад выдуманую.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 13:32, 15 студзеня 2026 (+03) :слабаватая крыніца, не знаходзіце? [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 14:10, 25 сакавіка 2026 (+03) ::Каб знаходзіць — трэба шукаць. У вас лепшых для любога іншага напісання няма. Першае ж напісанне парушае нормы беларускай мовы, таму другое ёсць цалкам лагічным. [[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 17:14, 25 сакавіка 2026 (+03) == [[Іван Дыамідавіч Антошкін]] → [[Іван Дыямідавіч Антошкін]] == Гл. [[Размовы:Іван Дыамідавіч Антошкін#Дыямідавіч?|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 13:23, 1 снежня 2025 (+03) :варта разгледзець варыянт «Дыямедавіч», як у паданай крыніцы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 00:53, 2 снежня 2025 (+03) == [[Рэспубліка Арменіі]] → [[Першая Рэспубліка Арменія]] == ''Рэспубліка Арменіі'' напісана з памылкай. А [[Рэспубліка Арменія]] — назва цяперашняй армянскай дзяржавы. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 15:39, 29 кастрычніка 2025 (+03) :заўважу, што варта звярнуць, што ў першым выпадку ідзе кіраванне з родным склонам, а ў другім дапасаванне — гэта розныя назвы [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:35, 2 лістапада 2025 (+03) :{{Перайменаваць}}. Дзве розныя дзяржавы. [[Удзельнік:Economico-geographer|Economico-geographer]] ([[Размовы з удзельнікам:Economico-geographer|размовы]]) 21:52, 9 студзеня 2026 (+03) == [[Сеціўнае таварыства па надаванні імёнаў і нумароў]] == Відавочна, што пераклад наймення арганізацыі вельмі вольны і трэба пераймяноўваць, але як -- не рызыкну прапаноўваць варыянт. --[[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 08:42, 22 верасня 2025 (+03) : Перайменаваць наступным чынам: Інтэрнэт-карпарацыя па прысваенні імёнаў і нумароў. Саманазву на рускай мове можна паглядзець [https://www.icann.org/ru/system/files/files/getting-to-know-icann-quicklook-30apr20-ru.pdf тут]. [[Удзельнік:DobryBrat|DobryBrat]] ([[Размовы з удзельнікам:DobryBrat|размовы]]) 11:51, 22 верасня 2025 (+03) ::Рускі пераклад выглядае не вельмі ўдала. Не зразумела, чему менавіта "інтэрнэт-карпарацыя" - выглядае або як кампанія, дзейнасць якой звязана з Інтернетам, або як нейкае сеціўнае аб'яднанне, а не міжнародная арганізацыя. ::ChatGPT прапанаваў варыянт "Карпарацыя па прызначэнні імёнаў і нумароў у Інтэрнэце" і мне такая форма падаецца нашмат больш удалай. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 04:06, 23 верасня 2025 (+03) :::мне здаецца, трэба ў першую чаргу арыентавацца на арыгінальную назву, дзе ідзе Internet Corporation, што з’яўляецца даволі вузкай і канкрэтнай назвай профілю фірмы, але яна, нібы, больш нідзе не ўжываецца для іншых арганізацый. Некаторыя раздзелы як назву старонкі пакідаюць ICANN і падаюць вольны пераклад у дужках. Можа і нам варта так зрабіць [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 16:43, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Так, ICANN як галоўная назва - добры варыянт. [[Удзельнік:IshaBarnes|IshaBarnes]] ([[Размовы з удзельнікам:IshaBarnes|размовы]]) 22:10, 8 кастрычніка 2025 (+03) ::::Таксама падтрымаю варыянт "ICANN" [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 15:40, 14 студзеня 2026 (+03) == [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках]] → [[:Катэгорыя:Пахаваныя на Арлінгтанскіх нацыянальных могілках]] == Гл. [[Размовы пра катэгорыю:Пахаваныя на Арлінгтонскіх нацыянальных могілках|старонку размоў]]. [[Удзельнік:IP781584110|IP781584110]] ([[Размовы з удзельнікам:IP781584110|размовы]]) 21:17, 4 верасня 2025 (+03) :{{перайменаваць}}. Гэта не выключэнне а-ля Вашынгтон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:08, 11 верасня 2025 (+03) == [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на ідыш]] → ? == Таксама [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на іўрыце]] і [[:Катэгорыя:Пісьменнікі на эсперанта]]. Словазлучэнні тыпу "пісьменнік на нейкай мове" немагчымыя. А ў «Тлумачальным слоўніку беларускай літаратурнай мовы» пад рэдакцыяй Капылова "ідыш" скланяецца. Але ў іншай назве можа і не трэба будзе гэтае слова --[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 22:27, 3 жніўня 2025 (+03) :[[:Катэгорыя:Ідышамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Іўрытамоўныя пісьменнікі]], [[:Катэгорыя:Эсперантамоўныя пісьменнікі]] -- па-мойму, будзе паслядоўна. -- [[Удзельнік:M.L.Bot|M.L.Bot]] ([[Размовы з удзельнікам:M.L.Bot|размовы]]) 13:21, 20 лістапада 2025 (+03) == [[Юліуш]], [[Юліўш]], [[Юліюш]], [[Юльюш]] → [[Юліюш]] == {{закрыта}} У беларускай Вікіпедыі сустракаюцца розныя варыянты гэтага польскага імя, варта б было, каб быў адзіны. Пытанне паўстала пры падрыхтоўцы артыкула пра {{lang-pl|Juliusz Machulski}}. На вырыянце "Юліюш" не настойваю, але пры пошуку ў беларускіх медыя сустракаецца. Таксама ўжо маем пэўны "ўзор" - Геніюш (Geniusz???). Таксама вынікі гэтага абмеркавання, на мой погляд, могуць паўплываць на перадачу такіх імён як Dariusz, Mariusz, Eugeniusz і пад. --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 09:16, 3 чэрвеня 2025 (+03) :У Беларускай Энцыклапедыі - Юл'''ью'''ш Славацкі. У Энцыклапедыя гісторыі Беларусі - Юл'''іу'''ш Фартунат Косак. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 11:24, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш на маё вока выглядае вельмі экзатычна, хаця маем жа афіцыйна слова "менеджар". [[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 22:20, 3 чэрвеня 2025 (+03) ::Юліуш, вядома ж, не адпавядае правапісу. А чытаецца з устаўным [ў] - іўу Прынамсі, я так помню--[[Удзельнік:Ілля Касакоў|Ілля Касакоў]] ([[Размовы з удзельнікам:Ілля Касакоў|размовы]]) 12:00, 11 чэрвеня 2025 (+03) :::Калі не адпавядае нават правапісу, і будзе супольнасцю прынятае адпаведнае рашэнне, то трэба ў Вікіпедыі паправіць Юліушаў - у нас яны сустракаюцца ў тэкстах артыкулаў, а ёсць і асобныя артыкулы [[Юліуш Косак|'''Юліуш''' Косак]], [[Ігнацы Юліуш Пілсудскі|Ігнацы '''Юліуш''' Пілсудскі]] --[[Удзельнік:Maksim Harecki|Maksim H.]] ([[Размовы з удзельнікам:Maksim Harecki|размовы]]) 17:16, 11 чэрвеня 2025 (+03) ::тут пытанне транскрыпцый, якое можа ісці ўразрэз з беларускім традыцыйным напісаннем і вымаўленнем. Можа атрымацца як англійскім імем Isaac, якое ў залежнасці ад асобы пішацца па рознаму, як склалася ў крыніцах. Таму і з некаторымі польскімі імёнамі для некаторых асоб можа дамінаваць нейкая свая форма ў крыніцах і мы мусім яе пакідаць (таму дакладна Юльюш Славацкі, бо АК), але калі ў беларускіх тэкстах няма сталай перадачы імя для нейкай асобы (асабліва тычыцца сучаснікаў), то мусім выкарыстоўваць нейкія паслядоўныя правілы. ТКП можна выкарыстоўваць звычайна, але вось тут той прыклад, калі ТКП паказвае сябе як непрыгодная сістэма для перадачы імёнаў асоб, там будзе «Юлюш», што, так сказаць, «ні ў якія вароты». Тут мусіць быць паслядоўным для ўсіх спалучэнняў, дзе i стварае гук замест палаталізацыі зычнага, як Julian, Fabiusz, Heliodor etc., і не стаіць на канцы слова (там іншыя працэсы, як Natalia, Julia, Emilia і г.д.). У польскай мове ў такіх пазіцыях адбываецца пераход i у j, што таксама фіксуе польскі Вікіслоўнік, які абапіраецца на PWN (хаця ў маёй моўнай практыцы, я не чую, каб палякі казалі тут моцнае j, яно досыць рэдукаванае). Беларускія аналагі гэтых імён таксама звычайна ідуць з палаталізацыяй, як імёны Гальяш (тое ж Eliasz), Валяр’ян (Walerian), Фабіян (Fabian), Емяльян (Emilian), але на usz на канцы — маем скарачэнне да й: Юлій, Арсеній. У любым выпадку я бачу нейкі паралелізм у перадачы ёты ў беларускім і польскім літаратурным вымаўленні (калі няма j у вымаўленні, то не палаталізуем), застаецца толькі пытанне, пісаць ь ці і перад палаталізаванай галоснай. У дадзеным выпадку, раз маем у крыніцах ужо форму Юльюш, то можна пайсці па больш бяспечнай сцежцы ў дадзены момант і абраць гэтую форму як эталон. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 15:02, 21 ліпеня 2025 (+03) :::Падтрымаю пададзеныя вышэй аргументы — форма "Юльюш" выглядае найболей распаўсюджанай ў аўтарытэтных крыніцах. [[Удзельнік:Ueschar|Ueschar]] ([[Размовы з удзельнікам:Ueschar|размовы]]) 17:54, 27 снежня 2025 (+03) : {{Супраць}}. У беларускіх крыніцах часцей Юліуш.--[[Удзельнік:Lš-k.|Lš-k.]] ([[Размовы з удзельнікам:Lš-k.|размовы]]) 19:14, 13 сакавіка 2026 (+03) ::А можаце падаць больш канкрэтыкі? Пакуль што цяжка да канца сфармуляваць кансэнсус. [[Удзельнік:Plaga med|Plaga med]] ([[Размовы з удзельнікам:Plaga med|размовы]]) 01:09, 24 сакавіка 2026 (+03) : Ці гэтых кейсаў так шмат, каб мы за адно абмеркаванне перайменоўвалі адразу ўсіх? Можа лепш выносіць кожнага асобна? Усё ж часам гэта будзе не толькі пытанне транскрыпцыі, але і аўтарытэтных крыніц. Я не зусім бачу сэнс падводзіць такі "шырокі" вынік. [[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 21:54, 19 красавіка 2026 (+03) ::Згодная з такім падыходам. [[Удзельнік:Emilia Noah|Emilia Noah]] ([[Размовы з удзельнікам:Emilia Noah|размовы]]) 21:39, 2 мая 2026 (+03) {{закрыта-канец}} === Вынік === Зараз у намінацыі разглядаецца вельмі шырокі спектр імён. Іх правапіс і найменне могуць залежыць ад транскрыпцыі, традыцыі ўжывання ў крыніцах, пэўных нарматыўных дакументаў. Вось так шырока падвесці вынік за перайменаванне усіх Юліюшаў будзе не зусім лагічна. Таму я прапаную пакуль зачыніць гэтае абмеркаванне і пры жаданні аўтара выносіць іх кожнага паасобку. Тым больш што цікавыя аргументы, якія можна далучыць да намінацыі, тут ужо існуюць. --[[Удзельнік:MocnyDuham|MocnyDuham]] ([[Размовы з удзельнікам:MocnyDuham|размовы]]) 11:41, 22 мая 2026 (+03) {{/Падвал}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Супольнасць]] cmxbh0vhd3yqasz39swjkpkzqfy9ugx 0 140746 5144676 5130308 2026-05-22T05:04:13Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Memorial_plaque_on_the_grave_of_Liavon_Muraška_2.jpg|Memorial_plaque_on_the_grave_of_Liavon_Muraška_2.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 21 April 2026. 5144676 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мурашка}} {{музыкант}} '''Лявон Мурашка''' ({{lang-lt|Leonidas Muraška}}, {{ДН|27|8|1924}}, [[Сіняўка]] — {{ДС|9|3|2009}}) — беларускі і літоўскі оперны спявак ([[бас]]). Актыўны дзеяч беларускай дыяспары ў Літве. == Біяграфія == У [[1950]] годзе скончыў [[Літоўская дзяржаўная кансерваторыя|Літоўскую дзяржаўную кансерваторыю]], па спецыяльнасці оперны спявак, педагог. У [[1944]]—[[1946]] гадах быў салістам [[Дзяржаўны ансамбль песні і танцаў БССР|Дзяржаўнага ансамбля песні і танцаў БССР]], а з [[1946]] года — салістам Літоўскай філармоніі. У [[1950]]—[[1988]] гадах быў салістам [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр оперы і балета Літоўскай ССР|Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Літоўскай ССР]]. Кіраваў Згуртаваннем беларускіх грамадскіх суполак Літвы; быў членам Вялікай Рады ЗБС «Бацькаўшчына». Пахаваны ў [[Вільня|Вільні]] на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільнюс)|Еўфрасіннеўскіх могілках]]. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4"> File:The grave of Liavon Muraška at the St. Euphrosyne Cemetery.jpg|thumb|Магіла Лявона Мурашкі на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках File:The grave of Liavon Muraška at the St. Euphrosyne Cemetery 2.jpg|thumb|Надгробак на магіле Лявона Мурашкі File:Memorial plaque on the grave of Liavon Muraška.jpg|thumb|Мемарыяльныя шыльды на магіле Лявона Мурашкі </gallery></center> {{зноскі}} == Спасылкі == * [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24439 Памёр Лявон Мурашка] * [http://naviny.by/rubrics/opinion/2009/03/11/ic_articles_410_161610/ Лявон Трэці] — Сяргей Дубавец // Беларускія Навіны, 11.03.2009 {{DEFAULTSORT:Мурашка, Лявон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Літвы]] [[Катэгорыя:Басы]] 2bnc3kk3s57xw5t3cj6ax3yrr3z8kgf 5144677 5144676 2026-05-22T05:04:18Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:Memorial_plaque_on_the_grave_of_Liavon_Muraška.jpg|Memorial_plaque_on_the_grave_of_Liavon_Muraška.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 21 April 2026. 5144677 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мурашка}} {{музыкант}} '''Лявон Мурашка''' ({{lang-lt|Leonidas Muraška}}, {{ДН|27|8|1924}}, [[Сіняўка]] — {{ДС|9|3|2009}}) — беларускі і літоўскі оперны спявак ([[бас]]). Актыўны дзеяч беларускай дыяспары ў Літве. == Біяграфія == У [[1950]] годзе скончыў [[Літоўская дзяржаўная кансерваторыя|Літоўскую дзяржаўную кансерваторыю]], па спецыяльнасці оперны спявак, педагог. У [[1944]]—[[1946]] гадах быў салістам [[Дзяржаўны ансамбль песні і танцаў БССР|Дзяржаўнага ансамбля песні і танцаў БССР]], а з [[1946]] года — салістам Літоўскай філармоніі. У [[1950]]—[[1988]] гадах быў салістам [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр оперы і балета Літоўскай ССР|Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Літоўскай ССР]]. Кіраваў Згуртаваннем беларускіх грамадскіх суполак Літвы; быў членам Вялікай Рады ЗБС «Бацькаўшчына». Пахаваны ў [[Вільня|Вільні]] на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільнюс)|Еўфрасіннеўскіх могілках]]. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4"> File:The grave of Liavon Muraška at the St. Euphrosyne Cemetery.jpg|thumb|Магіла Лявона Мурашкі на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках File:The grave of Liavon Muraška at the St. Euphrosyne Cemetery 2.jpg|thumb|Надгробак на магіле Лявона Мурашкі </gallery></center> {{зноскі}} == Спасылкі == * [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24439 Памёр Лявон Мурашка] * [http://naviny.by/rubrics/opinion/2009/03/11/ic_articles_410_161610/ Лявон Трэці] — Сяргей Дубавец // Беларускія Навіны, 11.03.2009 {{DEFAULTSORT:Мурашка, Лявон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Літвы]] [[Катэгорыя:Басы]] 3fvhzmv2rp1fa8vcfpcsygcrym8v42x 5144678 5144677 2026-05-22T05:04:46Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:The_grave_of_Liavon_Muraška_at_the_St._Euphrosyne_Cemetery_2.jpg|The_grave_of_Liavon_Muraška_at_the_St._Euphrosyne_Cemetery_2.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 21 April 20 5144678 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мурашка}} {{музыкант}} '''Лявон Мурашка''' ({{lang-lt|Leonidas Muraška}}, {{ДН|27|8|1924}}, [[Сіняўка]] — {{ДС|9|3|2009}}) — беларускі і літоўскі оперны спявак ([[бас]]). Актыўны дзеяч беларускай дыяспары ў Літве. == Біяграфія == У [[1950]] годзе скончыў [[Літоўская дзяржаўная кансерваторыя|Літоўскую дзяржаўную кансерваторыю]], па спецыяльнасці оперны спявак, педагог. У [[1944]]—[[1946]] гадах быў салістам [[Дзяржаўны ансамбль песні і танцаў БССР|Дзяржаўнага ансамбля песні і танцаў БССР]], а з [[1946]] года — салістам Літоўскай філармоніі. У [[1950]]—[[1988]] гадах быў салістам [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр оперы і балета Літоўскай ССР|Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Літоўскай ССР]]. Кіраваў Згуртаваннем беларускіх грамадскіх суполак Літвы; быў членам Вялікай Рады ЗБС «Бацькаўшчына». Пахаваны ў [[Вільня|Вільні]] на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільнюс)|Еўфрасіннеўскіх могілках]]. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4"> File:The grave of Liavon Muraška at the St. Euphrosyne Cemetery.jpg|thumb|Магіла Лявона Мурашкі на Свята-Еўфрасіннеўскіх могілках </gallery></center> {{зноскі}} == Спасылкі == * [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24439 Памёр Лявон Мурашка] * [http://naviny.by/rubrics/opinion/2009/03/11/ic_articles_410_161610/ Лявон Трэці] — Сяргей Дубавец // Беларускія Навіны, 11.03.2009 {{DEFAULTSORT:Мурашка, Лявон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Літвы]] [[Катэгорыя:Басы]] c1i7yt7fh8ire7cpm15bq2qbe6ct3hx 5144679 5144678 2026-05-22T05:04:51Z CommonsDelinker 151 Removing [[:c:File:The_grave_of_Liavon_Muraška_at_the_St._Euphrosyne_Cemetery.jpg|The_grave_of_Liavon_Muraška_at_the_St._Euphrosyne_Cemetery.jpg]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Krd|Krd]] because: No ticket permission since 21 April 2026. 5144679 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мурашка}} {{музыкант}} '''Лявон Мурашка''' ({{lang-lt|Leonidas Muraška}}, {{ДН|27|8|1924}}, [[Сіняўка]] — {{ДС|9|3|2009}}) — беларускі і літоўскі оперны спявак ([[бас]]). Актыўны дзеяч беларускай дыяспары ў Літве. == Біяграфія == У [[1950]] годзе скончыў [[Літоўская дзяржаўная кансерваторыя|Літоўскую дзяржаўную кансерваторыю]], па спецыяльнасці оперны спявак, педагог. У [[1944]]—[[1946]] гадах быў салістам [[Дзяржаўны ансамбль песні і танцаў БССР|Дзяржаўнага ансамбля песні і танцаў БССР]], а з [[1946]] года — салістам Літоўскай філармоніі. У [[1950]]—[[1988]] гадах быў салістам [[Дзяржаўны акадэмічны тэатр оперы і балета Літоўскай ССР|Дзяржаўнага акадэмічнага тэатра оперы і балета Літоўскай ССР]]. Кіраваў Згуртаваннем беларускіх грамадскіх суполак Літвы; быў членам Вялікай Рады ЗБС «Бацькаўшчына». Пахаваны ў [[Вільня|Вільні]] на [[Свята-Ефрасіннеўскія могілкі (Вільнюс)|Еўфрасіннеўскіх могілках]]. <center><gallery widths="150" heights="150" perrow="4"> </gallery></center> {{зноскі}} == Спасылкі == * [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]], [http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=24439 Памёр Лявон Мурашка] * [http://naviny.by/rubrics/opinion/2009/03/11/ic_articles_410_161610/ Лявон Трэці] — Сяргей Дубавец // Беларускія Навіны, 11.03.2009 {{DEFAULTSORT:Мурашка, Лявон}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Оперныя спевакі і спявачкі Літвы]] [[Катэгорыя:Басы]] g1yerfbq31t2j6ppwbh390lluujjbr7 0 140957 5144839 4653079 2026-05-22T11:25:59Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Гарады-пабрацімы */ 5144839 wikitext text/x-wiki {{НП |выява = {{Фотамантаж |border=0 |size=275 |spacing=2 |color=none |photo1a= Charleroi - hôtel de ville vu de la place Charles II - 2014-08-07.jpg |photo2a= Château de Monceau-sur-Sambre - 2022-02-12 - 01.jpg |photo2b= Charleroi - église Saint-Christophe vue de la place Charles II - aout 2014.jpg |photo3a= Charleroi - Maison Dorée 2.JPG |photo3b= Charleroi - Place Verte - 2021-03-27 - 01.jpg |photo4a= Charleroi - 2019-08-24 - 05 - quai Arthur Rimbaud et quai de Sambre.jpg }} |від рэгіёна = Адміністрацыйны падзел Бельгіі{{!}}Правінцыя |рэгіён = Эно |рэгіён у табліцы = Эно |паштовыя індэксы = 6000, 6001, 6010, 6020, 6030-6032, 6040-6044, 6060, 6061 |катэгорыя ў Commons = Charleroi |сайт = http://www.charleroi.be/ }} '''Шарлеруа''' ({{lang-fr|Charleroi}}, {{lang-wa|Tchålerwè}}) — горад у [[Бельгія|Бельгіі]], размешчаны ў [[Эно (правінцыя)|правінцыі Эно]], якая адносіцца да Валонскай часткі краіны. Шарлеруа знаходзіцца на рацэ Самбр, у 50 км на поўдзень ад [[Брусель|Бруселя]]. У горадзе пражываюць 212.000 чалавек. У эканоміку Шарлеруа традыцыйна найбольшы ўклад уносяць сталявары, аднак гэтая галіна ў апошні час структурна змянілася. Акрамя гэтага, горад з’яўляецца авіяцыйным (аэрапорт Брусель-Шарлеруа) і чыгуначным вузлом. Праз канал Шарлеруа-Брусель горад мае зносіны з фламандскімі воднымі шляхамі. Шарлеруа быў заснаваны іспанцамі ў [[1666]] годзе як крэпасць Шарнуа (фр. Charnoy), пазней перайменаваны ў гонар юнага караля Карла II. Футбольны стадыён горада быў адной з арэн, на якіх праходзілі матчы чэмпіянату Еўропы па футболу 2000. == Гісторыя == Раён Шарлеруа быў заселены ўжо ў дагістарычны перыяд, са слядамі металургічнай і камерцыйнай дзейнасці ўздоўж [[Самбра|Самбры]]. У рымскі перыяд у гэтым раёне было пабудавана некалькі грамадскіх будынкаў, храмаў і віл. Знойдзены пахаванні з каштоўнасцямі і зброяй. Першае пісьмовае згадванне аб месцы пад назвай Чарной датуецца ахвяраваннем абацтва [[Лоб (Бельгія)|Лоб]] [[IX стагоддзе|IX ст]]., у якім пералічваюцца розныя суседнія гарады і звязаныя з імі абавязкі дзесяціны. У Сярэднявеччы Чарной быў адным са шматлікіх невялікіх хутароў у гэтым раёне, дзе пражывала не больш за каля 50 жыхароў, і ўваходзіў у склад графства [[Намюр (графства)|Намюр]]. Тэрытарыяльныя страты Іспаніі па [[Пірэнейскі дагавор|Пірэнейскай дамове]] 1659 года пакінулі разрыў паміж ключавымі крэпасцямі [[Монс]] і [[Намюр]]; Каб запоўніць гэтае месца, [[Франсішка дэ Мура|Франсіска Кастэль Радрыга]], тагачасны губернатар Іспанскіх Нідэрландаў, экспрапрыяваў зямлю вакол Чарнога, каб пабудаваць крэпасць каля Самбра. У верасні 1666 года ён быў пераназваны ў Шарль-Руа, або Кароль Карл, у гонар пяцігадовага [[Карл II (кароль Іспаніі)|Карла II Іспанскага]]. == Эканоміка == Шарлеруа знаходзіўся ў цэнтры вугальнага басейна, а таксама сталеліцейнай і шкляной прамысловасці. Нягледзячы на гэта, з-за паўсюднай страты прамысловай магутнасці ў гэтым раёне з 1970-х гадоў у вугальных і сталеліцейных раёнах на працягу большай часткі 1980-х і 1990-х гадоў назіраўся значны спад. У выніку гэтай прамысловай дзейнасці рэгіён Шарлеруа атрымаў у спадчыну шырокую прамысловую зону па электратэхніцы і вытворчасці жалеза, сталі, шкла і хімікатаў. З пачатку 2000-х гадоў агульная эканоміка рэгіёну дыверсіфікавалася і ўключае ахову здароўя, лагістыку, біятэхналогіі, энергетыку, чыгуначны транспарт і тэлекамунікацыі. У апошні час развіваюцца і іншыя галіны, у асноўным грамадзянская і ваенная авіяцыя, лагістыка, паліграфія і біятэхналогіі. Авіяцыйная і касмічная прамысловасць хутка развіваецца вакол аэрапорта [[Брусель-Шарлеруа (аэрапорт)|Шарлеруа]] (колькасць пасажыраў вырасла з 210 000 у 1998 годзе да 8,3 мільёнаў пасажыраў у 2023 годзе.). Аэрапорт стаў другім аэрапортам Бельгіі па пасажырскіх перавозках, які з’яўляецца важным актывам для эканамічнага і камерцыйнага развіцця рэгіёну Шарлеруа. Такім чынам, дзейнасць аэрапорта стварае мноства прамых і ўскосных працоўных месцаў. == Транспарт == === Авіяцыя === Аэрапорт [[Брусель-Шарлеруа (аэрапорт)|Шарлеруа]] на 7 км на поўнач ад цэнтра, быў адкрыты ў 1919 годзе як лётная школа. Пазней тут размясціўся будынак авіяцыйнага завода Фейры. Зараз выкарыстоўваецца ў якасці запаснога аэрапорта Бруселя. Новы тэрмінал адкрыўся ў студзені 2008 года, замяніўшы значна меншы будынак, ёмістасць якога перавысіла свае магчымасці. Брусель знаходзіцца ў 47 км на поўнач ад аэрапорта Шарлеруа. У кастрычніку 2021 года было афіцыйна адкрыта пашырэнне ўзлётна-пасадачнай паласы на 650 метраў, у выніку чаго яе агульная даўжыня дасягнула 3200 метраў. === Рачны === Аўтаномны порт Шарлеруа забяспечвае доступ праз бельгійскія, галандскія і французскія каналы і рачную сетку да трох буйных партоў ([[Дзюнкерк]], [[Антверпен]] і [[Ротэрдам]]). Складаецца з дваццаці дзевяці партоў у рэгіёне Шарлеруа, размешчаных уздоўж ракі [[Самбра]] і [[канала Брусель-Шарлеруа]] == Гарады-пабрацімы == * {{Германія}} [[Вальдкірх (Брайсгау)|Вальдкірх]], [[Германія]] * {{Сцяг Украіны}} [[Данецк]], [[Украіна]] * {{Францыя}} [[Ірсон]], [[Францыя]] * {{Італія}} [[Казарана]], [[Італія]] * {{Італія}} [[Манапела]], [[Італія]] * {{ЗША}} [[Пітсбург]], [[ЗША]] * {{Францыя}} {{нп3|Сент-Жуньен||fr|Saint-Junien}}, [[Францыя]] * {{Германія}} [[Шрамберг]], [[Германія]] * {{Японія}} [[Хімедзі]], [[Японія]] * {{Італія}} [[Фалоніка]], [[Італія]] == Вядомыя асобы == * [[Франсуа-Жазеф Навез]] ([[1787]]—[[1869]]) — бельгійскі мастак. {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Бельгіі]] [[Катэгорыя:Камуны правінцыі Эно]] [[Катэгорыя:Шарлеруа| ]] t6582qr73gauj8w2l9rw8tv90upszzs 0 144494 5144670 4760660 2026-05-22T04:40:47Z Stary Sołtys 160681 афармленне 5144670 wikitext text/x-wiki '''Азорскі антыцыклон''', ''азорскі максімум'' — субтрапічная [[антыцыклон|вобласць высокага атмасфернага ціску]] над [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]] з цэнтрам каля [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]]. == Апісанне == Праяўляецца перавагай [[антыцыклон|антыцыкланічнай]] дзейнасці на працягу ўсяго года, асабліва добра выражаны летам (у [[ліпень|ліпені]] ціск больш за 1025 Па). Прыкметна ўплывае на [[клімат]] [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропы]] і [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]], утварае летам адгалінаванне ў напрамку Міжземнага мора, зімой у напрамку [[Сахара|Сахары]]. На [[надвор'е]] [[Беларусь|Беларусі]] ўплываюць паўночна-ўсходняя перыферыя або адасобленыя "ядры" азорскага антыцыклону: устанаўліваецца сухое і сонечнае [[надвор'е]] з высокімі [[тэмпература]]мі [[паветра]] (зімой часам да 8°С і больш, летам да 25-30°С і вышэй). [[File:Tropical waves.jpg|thumb|center|850px|Трапічныя хвалі]] == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А - Аршын / Рэдкал.: Г.П.Пашкоў і інш. - Мн.: БелЭн, 1996. - 552 с.: іл. == Інтэрнэт-спасылкі == <div class="references-small"> # {{cite web|url=http://www.weatheronline.co.uk/feature/aa030803.htm|title=The Azores High|accessdate=2006-11-19|work=WeatherOnline Weather facts}} # {{cite web|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=azores-high1|title=Azores high|accessdate=2006-11-19|work=Glossary of Meteorology|publisher=American Meteorological Society|archiveurl=https://www.webcitation.org/66niZKsb7?url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=azores-high1|archivedate=9 красавіка 2012|url-status=live}} # {{cite web|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=bermuda-high1|title=Bermuda high|accessdate=2006-11-19|work=Glossary of Meteorology|publisher=American Meteorological Society|archiveurl=https://www.webcitation.org/66niZoDjR?url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=bermuda-high1|archivedate=9 красавіка 2012|url-status=live}} </div> [[Катэгорыя:Клімат]] seg1sqvj21g7brqluc8i5edqjri15hu 5144735 5144670 2026-05-22T08:05:03Z M.L.Bot 261 афармленне 5144735 wikitext text/x-wiki '''Азорскі антыцыклон''' або ''азорскі максімум'' — субтрапічная [[антыцыклон|вобласць высокага атмасфернага ціску]] над [[Атлантычны акіян|Атлантычным акіянам]] з цэнтрам каля [[Азорскія астравы|Азорскіх астравоў]]. == Апісанне == Праяўляецца перавагай [[антыцыклон|антыцыкланічнай]] дзейнасці на працягу ўсяго года, асабліва добра выражаны летам (у [[ліпень|ліпені]] ціск больш за 1025 Па). Прыкметна ўплывае на [[клімат]] [[Паўднёвая Еўропа|Паўднёвай Еўропы]] і [[Паўночная Афрыка|Паўночнай Афрыкі]], утварае летам адгалінаванне ў напрамку Міжземнага мора, зімой у напрамку [[Сахара|Сахары]]. На [[надвор'е]] [[Беларусь|Беларусі]] ўплываюць паўночна-ўсходняя перыферыя або адасобленыя «ядры» азорскага антыцыклону: устанаўліваецца сухое і сонечнае [[надвор'е]] з высокімі [[тэмпература]]мі [[паветра]] (зімой часам да 8 °C і больш, летам да 25-30 °C і вышэй). [[Файл:Tropical waves.jpg|thumb|center|850px|Трапічныя хвалі]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн.: БелЭн, 1996. — 552 с.: іл. == Спасылкі == * {{cite web|url=http://www.weatheronline.co.uk/feature/aa030803.htm|title=The Azores High|accessdate=2006-11-19|work=WeatherOnline Weather facts}} * {{cite web|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=azores-high1|title=Azores high|accessdate=2006-11-19|work=Glossary of Meteorology|publisher=American Meteorological Society|archiveurl=https://www.webcitation.org/66niZKsb7?url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=azores-high1|archivedate=9 красавіка 2012|url-status=live}} * {{cite web|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=bermuda-high1|title=Bermuda high|accessdate=2006-11-19|work=Glossary of Meteorology|publisher=American Meteorological Society|archiveurl=https://www.webcitation.org/66niZoDjR?url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=bermuda-high1|archivedate=9 красавіка 2012|url-status=live}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Клімат]] 3ekur8ezcm1f0bz5h6z2j6xqjuq76ll 0 144749 5144639 4156304 2026-05-21T22:10:00Z JerzyKundrat 174 5144639 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Ратуша |Беларуская назва = Навагрудская ратуша |Арыгінальная назва = |Выява = Navahradzkaja ratuša. Наваградзкая ратуша (XIX).jpg |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = |Краіна = Беларусь |Назва месцазнаходжання = Горад |Месцазнаходжанне = [[Навагрудак]] |Канфесія = |Епархія = |Ордэнская прыналежнасць = |Тып кляштара = |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = |Аўтар праекту = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = |Заканчэнне будаўніцтва = |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Прыбудоўкі = |Вядомыя насельнікі = |Рэліквіі = |Плябан = |Стан = Не існуе |lat_dir = |lat_deg = 53 |lat_min = 35 |lat_sec = 52.08 |lon_dir = |lon_deg = 25 |lon_min = 49 |lon_sec = 32.40 |На карце = |Пазіцыя подпісу на карце = |Сайт = |Commons = }} '''Навагрудская ратуша''' існавала ў XVII-XIX стагоддзях у [[Навагрудак|Навагрудку]]. Упершыню ўзгадваецца ў соймавай канстытуцыі 1652 года. [[Файл:Navahradzkaja ratuša. Наваградзкая ратуша (1818).jpg|міні|злева|План ратушы. 1818]] Мяркуюць, што ў [[1654]] годзе пад ратушу прыстасаваны будынак камяніцы на рынку. Падчас пажару [[1751]] ён пашкоджаны, пазней адноўлены: на рагу будынка пабудавана 2-ярусная [[вежа]], завершаная [[купал]]ам і [[флюгер]]ам з выявай [[Архангел Міхаіл|Архангела Міхаіла]]. У [[1818]] годзе Навагрудская ратуша значна рэканструявана: зменены агульная планіроўка, аконныя і дзвярныя праёмы, на ўзроўні 2-га паверха галоўнага фасада, арыентаванага на плошчу, зроблена галерэя (апіралася на 4 калоны). Ратуша набыла рысы класіцызму: рустоўка на вуглах будынка і на гранях вежы 1-га паверха, [[ніша|нішы]] на 2-м паверсе. У такім выглядзе яна існавала да пажару [[1862]] года, калі была моцна пашкоджана і больш не аднаўлялася. Каля [[1900]] года на месцы Навагрудскай ратушы ўзведзены будынак [[магістрат]]а (верагодна, былі выкарыстаныя фундаменты і часткі муру ратушы). У [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікую Айчынную вайну]] будынак цалкам разбураны. == Літаратура == * {{Крыніцы/ЭнцВКЛ|том=2|старонкі=360|артыкул=Наваградская ратуша|аўтар=Яўген Анішчанка}} {{Ратушы Беларусі}} {{Славутасці Навагрудка}} [[Катэгорыя:Ратушы Беларусі|Наваградак]] [[Катэгорыя:Знішчаныя збудаванні Навагрудка]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў XVII стагоддзі]] [[Катэгорыя:Зніклі ў XIX стагоддзі]] boo1fgqxg33zormyxalqqlea5xa6un1 0 146623 5144631 4948216 2026-05-21T21:59:16Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5144631 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палацава-паркавы комплекс |Беларуская назва =Палацава-паркавы комплекс Храптовічаў |Арыгінальная назва = | Выява =Ščorsy Шчорсы 2021 02.jpg | Подпіс выявы = Рэшты сядзібы, 2021 г. | Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|412Г000467}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = Шчорсы |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 39|lat_sec =12.77 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 10|lon_sec = 13.74 |region = |CoordScale = 1000 |На карце = Беларусь Гродзенская вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[барока]], [[класіцызм]] |Аўтар праекта = [[Дж. Сака]], [[Карла Спампані]] |Будаўнік = [[Я. Габрыэль]] |Заснавальнік = [[Іахім Літавор Храптовіч]] |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1770 |Заканчэнне будаўніцтва = 1776 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі|флігель|вяндлярня|парк|бібліятэка||}} |Вядомыя жыхары = |Рэліквіі = |Настаяцель = |Стан = }} '''Шчорсаўская сядзіба''' — помнік архітэктуры і садова-паркавага мастацтва 2-й паловы [[XVIII]] — пач. [[XIX ст.]] На паўночна-заходняй ускраіне в. [[Шчорсы]], цяпер [[Навагрудскі раён]], у былым маёнтку [[Храптовічы|Храптовічаў]] (вядомы з [[XVI ст.]]). Спалучаў рысы [[барока]] і [[класіцызм]]у. == Гісторыя == [[Файл:Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (1894).jpg|міні|Шчорсаўскі палац у 1894 годзе]] [[Файл:Jaŭchim Chraptovič. Яўхім Храптовіч (J. Kosiński, 1798).jpg|thumb|злева|180пкс|[[Іахім Літавор Храптовіч]]]] Палацава-паркавы ансамбль у [[1770-я]] гг. заснаваў [[падканцлер вялікі літоўскі]] [[Іахім Літавор Храптовіч]]. Праект быў заказаны італьянскаму архітэктару [[Дж. Сака]], інтэр’еры выконваў [[Карла Спампані]], будаўнічымі работамі кіраваў [[Я. Габрыэль]]. Такім чынам у перыяд [[1770]]—[[1776]] гг. у [[Шчорсы|Шчорсах]] для Храптовіча працавала адна з самых моцных па творчаму патэнцыялу еўрапейскага ўзроўню архітэктурных садружнасцей у [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]<ref name="ГККРБ"/>. [[Файл:Ščorsy,_Chraptovič._Шчорсы,_Храптовіч_(1878).jpg|thumb|250пкс|Паркавы фасад палаца, «[[Tygodnik Ilustrowany]]», [[1878]]]] Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] палацава-паркавы ансамбль у Шчорсах панёс вялікія страты з-за праходзячай праз гэтыя мясціны лініі фронту. Асабліва пацярпеў палац. У час [[грамадзянская вайна ў Расіі|грамадзянскай вайны]] пры савецкай уладзе ўся маёмасць Храптовічаў была нацыяналізавана, каштоўная калекцыя старажытнасцей і твораў мастацтва вывезена ў [[Масква|Маскву]], а архіў — у [[Пецярбург]]. Пасля [[1920]] г. [[А. Храптовіч-Буцянёў]] упарадкаваў гаспадарку маёнтка. Ён адрамантаваў для пражывання шматлікай сям’і флігель [[эканом]]а маёнтка<ref name="ГККРБ"/>. [[Файл:Ščorsy Шчорсы 2021 01.jpg|міні|Шчорсы з вышыні, 2021 г.]] Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] маёнтак Шчорсы стаў часткай мясцовага калгаса. Пазней у будынках размешчаны калгасны дзіцячы садок<ref name="Дойлідства">{{крыніцы/Дойлідства Беларусі|}}</ref>. Асноўныя збудаванні комплексу прыйшлі ў канчатковы заняпад, парк запушчаны і забалочаны<ref name="ГККРБ"/>. == Архітэктура == [[Файл:Ščorsy Шчорсы 2021 03.jpg|міні|злева|Рэшткі сядзібы, 2021 г.]] [[Файл:Ščorsy,_Chraptovič._Шчорсы,_Храптовіч_(1916).jpg|thumb|Выгляд паўночнага паркавага фасада палаца падчас Першай сусветнай вайны, 1916 г.]] Палац, першая буйная работа [[Дж. Сака]], спалучаў прыёмы позняга [[барока]] і ранняга [[класіцызм]]у, а таксама ілюстраваў г. зв. {{нп3|стыль Станіслава Аўгуста||pl|Styl Stanisława Augusta}}. Палац таксама з’яўляўся каштоўным помнікам культуры, цесна звязаным з гісторыка-культурным жыццём краіны<ref name="ГККРБ"/>. [[Файл:План_і_фасад,_Шчорсы.gif|thumb|злева|Фасад і план галоўнага корпуса палаца]] [[Файл:План_палацавага_комплексу_ў_Шчорсах.jpg|thumb|злева|Абмерны чарцёж палацавага комплексу, 1946 г.]] Галоўны корпус палаца ўяўляў сабой прамавугольнае ў плане аднапавярховае збудаванне, накрытае [[вальмавы дах|вальмавым дахам]] і ўзнятае на невысокі падмурак. На трох цэнтральных восях стаяў двухпавярховы папярочны корпус, накрыты авальным усечаным зверху [[купал]]ам і з галоўнага фасада расчлянёны [[пілястра]]мі [[карынфскі ордар|карынфскага ордара]] з трохвугольным [[франтон]]ам у завершы. У парк аб’ём выступаў моцным паўкруглым [[рызаліт]]ам. Па перыметры купальнай часткі ішлі авальныя [[люкарна|люкарны]]. З боку ўезду гэта частка будынка была выканана ў выглядзе несапраўднага рызаліта з дзвярамі галоўнага ўвахода, высокімі арачнымі вокнамі на першым і прамавугольнымі на другім паверхах. У другой палове [[XIX ст.]] да дома далучыўся [[ганак]]-[[тэраса]], у гэты ж час на плоскасці [[франтон]]а з’явіўся рэльефны надпіс на [[лацінская мова|лацінскай мове]] {{lang-la2|PACI ET LIBERTATI}} ({{lang-be|Мір і Свабода}}). Фасады чляніліся пілястрамі і высокімі арачнымі вокнамі ў простых ляпных [[ліштва]]х з [[замковы камень|замковым каменем]]. Высокі трохсхільны, накрыты чарапіцай дах аднапавярховых крылаў прарэзвалі барочныя [[слухавое акно|дахавыя вокны]]<ref name="ГККРБ"/>. Планіроўка палаца была [[анфілада|анфіладнай]] з квадратным [[вестыбюль|вестыбюлем]] і круглай залай у цэнтры. У афармленні інтэр’ераў удзельнічалі мастакі [[Манькоўскі]] і [[А. Смуглевіч]], выкарыстаныя карціны [[Ю. Карчэўскі|Ю. Карчэўскага]]<ref name="Дойлідства"/>. [[Файл:Флігель 18-19 ст..JPG|thumb|Заходні флігель]] З галоўным корпусам межавалі збудаваныя ў пачатку [[XIX ст.]]<ref name="Дойлідства"/> два перпендыкулярна размешчаныя аднапавярховыя флігелі, накрытыя высокімі чатырохсхільнымі дахамі з [[чарапіца|чарапічным]] пакрыццём і барочнымі мансарднымі вокнамі. Сцены будынкаў апрацаваны [[руст]]ам, прамавугольныя вокны дэкарыраваны [[паўкалона]]мі, трохвугольнымі [[сандрык]]амі<ref name="ГККРБ"/>. Ва ўсходнім флігелі знаходзілася [[стайня]], дзверы стойлаў для коней былі аформленыя як нішы, з боку палацу размяшчаўся дом конюха. У заходнім флігелі размяшчаліся службовыя памяшканні, дзе таксама жылі [[войт]], [[чэлядзь]], {{нп3|Фурман, прафесія|фурманы|ru|Кучер}}, майстры і інш<ref name="Дойлідства"/>. [[Файл:В. Шчорсы - Фрагмэнты ансамбля былога палаца Храптовічаў DSC07861.JPG|thumb|злева|Будынак бібліятэкі]] На першым і на другім паверхах папярочнага аб’ёму з боку парку меліся дзве залы-[[ратонда|ратонды]], з галоўнага фасада — квадратныя [[вестыбюль]] і [[кулуар]] параднай залы. Залы-ратонды аформлены ў тэхніцы [[стука]], расчлянёны парамі пілястраў [[іанічны ордар|іанічнага ордара]]. Паміж пілястрамі знаходзіліся арачныя рамы, завершаныя гарызантальна падвешанымі ляпнымі [[Гірлянда (архітэктура)|гірляндамі]] з выкарыстаннем матываў [[барока]] і [[ракако]]. Верхні паверх папярочнага купальнага корпуса займала карцінная галерэя (100 палоцен) і знакамітая [[бібліятэка Храптовічаў]], у якой налічвалася да 8000 тамоў. Сынам [[І. Л. Храптовіч]]а [[Юзаф Храптовіч|Юзафу]] і [[Адам Храптовіч|Адаму]] ўдалося ў 1-й чвэрці [[XIX ст.]] павялічыць збор да 15 000 тамоў. У Шчорсаўскай бібліятэцы працавалі [[астраном]] [[М. Пачобут-Адляніцкі]], [[гісторык]]і [[І. Лялевель]], [[Ф. Малеўскі]], [[Я. Снядэцкі|Я.]] і [[А. Снядэцкі]]я, [[Ю. Ярашэвіч]], паэты [[А. Міцкевіч]], [[Я. Чачот]] (як бібліятэкар) і інш<ref name="ГККРБ">{{крыніцы/ГККРБ-2009|}}</ref>. У канцы [[XVIII ст.]] спецыяльна для бібліятэкі ўзведзены двухпавярховы будынак у стылі класіцызм. Над уваходам — шырокая [[тэраса]] на чатырох калонах<ref name="Дойлідства"/>. [[Файл:Ščorsy, Chraptovič, Brama. Шчорсы, Храптовіч, Брама (1941-49).jpg|thumb|злева|Брама і палац, 1940-я]] Ансамбль палаца ўключаў і [[фантан]]. У час археалагічных раскопак былі выяўлены рэшткі керамічнага [[водаправод]]а XVIII ст. Уязная алея падводзіла да брамы, аформленай у барочным стылі. Яна складалася з моцных варот [[чыгун]]нага ліцця, падвешаных на мураваных [[пілон]]ах, злучаных фігурным гербавым шчытом. Шырокія слупы прамавугольнага сячэння мелі па краях руставаныя [[Лапатка (архітэктура)|лапаткі]], у верхняй частцы завяршаліся [[карніз]]ам з пастаўленымі на ім літымі скульптурнымі групамі ў выглядзе антычных кампазіцый, са сцягоў і ваенных атрыбутаў. Аўтарам гэтых скульптурных кампазіцый з’яўляўся [[К. Спампані]]<ref name="ГККРБ"/>. [[Файл:Вяндлярня.JPG|thumb|злева|180пкс|Вяндлярня]] [[Файл:Карэтны двор.JPG|thumb|Вазоўня]] Сярод гаспадарчых пабудоў (кухня, майстэрні, [[вазоўня]] і інш.) вылучаўся будынак вяндлярні, узведзены на мяжы XIX—XX стст. з чырвонай цэглы. Круглая вежападобная пабудова з высокім [[гонта|гонтавым дахам]], заломам на пакатым [[Шацёр (архітэктура)|шатровым пакрыцці]]. На даху плаўнымі лініямі выступаюць пукатыя [[душнік]]і. Сцены аздобленыя [[Лапатка (архітэктура)|лапаткамі]], карнізамі простага профілю і лучковымі перамычкамі над аконнымі і дзвярнымі праёмамі. Унутраная прастора падзеленая на ярусы для размяшчэння прадуктаў [[вэнджанне|вэнджання]]<ref name="Дойлідства"/>. Да нашага часу захаваліся скляпеністыя сутарэнні цэнтральнага корпуса палаца, заходні флігель, бібліятэка (да 1982 года выкарыстоўвалася пад школу), [[вяндлярня]]. [[Файл:Вежа былога палаца Храптовічаў.JPG|thumb|злева|180пкс|Вежа мураванкі Храптовічаў]] За 1 км на захад ад комплексу з чырвонай цэглы ў рэтраспектыўных формах замкавага дойлідства пабудаваны гаспадарчы двор, т.зв. мураванка Храптовічаў: карпусы [[стайня]]ў і вуглавыя круглыя вежы<ref name="Дойлідства"/>. <center><gallery caption="Мураванка Храптовічаў" widths=152 heights=116> Выява:Рэшткі былога палаца Храптовічаў.JPG| Выява:Фрагмэнты фальварка "Мураванка" Храптовічаў.JPG| Выява:Стайня.JPG| </gallery></center> == Парк == [[Файл:Ščorsy, Chraptovič. Шчорсы, Храптовіч (T. Boretti, 1894).jpg|thumb|Палацава-паркавы комплекс у Шчорсах, [[Ю. Барэці]], 1894 г.]] [[Пейзажны парк]] плошчай каля 40 га быў закладзены адначасова з палацам у апошняй чвэрці XVIII ст. на раўнінным рэльефе. Цэнтрам кампазіцыі быў палац, шырокая ўязная алея ў чатыры рады ліп вяла да асноўнага паркавага масіву, які цягнуўся на захад ад палаца і меў пейзажную арганізацыю вакол велізарнага [[Партэр (садова-паркавае мастацтва)|партэра]] з [[хмызняк]]ом і [[кветнік]]амі, ахоплены [[пандус]]амі<ref name="ГККРБ"/>. Ад цэнтральнага ўчастку аддзелены суцэльны лясны масіў, на ўзлеску якога знаходзіўся помнік прыроды, т. зв. [[дуб Міцкевіча]], пад якім паводле легенды паэт пісаў свае «[[Гражыны]]»<ref name="Дойлідства"/>. Дуб зваліўся ад старасці ў 1998 годзе<ref name=":0">{{Кніга|аўтар=Федорук Анатолий Тарасович|загаловак=Старинные усадьбы Гродненщины. Лидский—Ошмянский районы|год=2020|месца=Минск|выдавецтва=[[Беларусь (выдавецтва)|Беларусь]]|старонкі=201|старонак=351|isbn=978-985-01-1338-2}}</ref>. Парк складаецца з трох самастойных участкаў. На паўднёвым захадзе суцэльны паркавы масіў з вадаёмамі і кальцавой дарожкай. Цэнтральны ўчастак перад тыльным фасадам палаца — адкрытая пляцоўка з асобнымі групамі дрэў. Ланцугом вадаёмаў ад яго аддзелены трэці ўчастак — суцэльны лясны масіў. У дрэвавых насаджэннях перавадаюць [[дуб звычайны]], [[клён вастралісты]], [[ясень звычайны]], [[ліпа драбналістая]], [[таполя белая]] і інш. Першапачатковая кампазіцыя не захавалася. Пасадкі прабіваліся каскадам [[сажалка|сажалак]] з плацінамі. Зараз парк набыў рысы [[лесапаркавая зона|лесапаркавай зоны]]<ref name="ГККРБ"/>. == Спробы аднаўлення == Комплекс будынкаў сядзібы Храптовічаў у Шчорсах закінуты і разбураецца<ref name=":0" />. Мясцовыя ўлады некалькі разоў спрабавалі прадаваць комплекс цалкам, а таксама асобныя будынкі, у тым ліку зніжаючы цану да адной базавай велічыні, але безвынікова<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/2023/07/10/vjandljarnja-hraptovichy/|title=У Шчорсах прадаюць частку былога маёнтка Храптовічаў. Цану знізілі ў 270 разоў|last=|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2023-07-10|access-date=2024-02-29}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://realt.by/grodno-region/news/article/27995/|title=На продажу выставлено самое крупное имение ВКЛ – дворец Хрептовичей под Новогрудком|website=realt.by|access-date=2024-02-29}}</ref>. Для паступовага аднаўлення маёнтка грамадскія актывісты стварылі арганізацыю «Фонд Шчорсы і Храптовічы», якая, між іншым, праводзіла валанцёрскія летнікі і спрабавала прыцягнуць фінансаванне з праграм трансгранічнага супрацоўніцтва [[Еўрапейскі Саюз|Еўрасаюза]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/zamki-i-kociki-u-shchorsah/|title=Паветраныя замкі і патрыятычныя коцікі. Як актывісты спрабуюць аднавіць палац Храптовічаў у Шчорсах|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2024-02-29|access-date=2024-02-29}}</ref>. Арганізацыя была ліквідавана ў лістападзе 2021 года ў межах [[Пагром грамадскіх арганізацый у Беларусі (2021)|пагрому грамадскіх арганізацый Беларусі]]<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://hrodna.life/articles/szczorsy-grant/|title=Денег от Евросоюза не будет. Что ждет крупнейшее поместье ВКЛ под Новогрудком после ликвидации фонда, который его спасал|website=Hrodna.life - навіны Гродна|date=2024-02-29|access-date=2024-02-29}}</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/ЗП|}} * Антипов В. Парки Белоруссии. Мн., 1975. * Чантурия В. А. Архитектурные памятники Белоруссии. Мн., 1982. * Чантурия В. А. История архитектуры Белоруссии. 2 изд. Мн., 1977. == Спасылкі == {{ГККРБ|412Г000467}} {{Commons}} * {{radzima|1674}} * {{ГБ|http://globustut.by/schorsy/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|palacava-parkavy-kompleks-hraptovichau}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Палацы Беларусі]] [[Катэгорыя:Шчорсы]] [[Катэгорыя:Сядзібы Навагрудскага раёна]] [[Катэгорыя:Храптовічы]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1776 годзе]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі барока]] [[Катэгорыя:1776 год у Беларусі]] bbxm2glqlclqp5gwcs45cfbgva7v7qe 0 149622 5144650 5135161 2026-05-21T23:00:15Z Pabojnia 135280 /* Планіроўка */ афармленне 5144650 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Выява = The Forbidden City - View from Coal Hill.jpg }} [[Файл:Gugun_panorama-2005-1.jpg|міні|250пкс|Пекін, Забаронены горад]] [[Файл:Gugun_panorama-2005-2.jpg|міні|250пкс|Вежа паўночна-заходняга вугла сцяны Забароненага горада]] '''Забаронены горад''' ({{Кітайская||紫禁城|Zǐjìnchéng|Цзыцзіньчэн|[[Пурпурны колер|Пурпурны]] забаронены горад}}; у нашы дні звычайна называецца {{Кітайская||故宫|Gùgōng|'''Гугун'''|Былы палац}}<ref>Як хадзячую назву, слоўнікі перакладаюць 故宫 (gùgōng) як «Палац былой імператарскай дынастыі»</ref>) — самы вялікі палацавы комплекс у свеце (961 x 753 метра, 720 тыс. м², 980 будынкаў)<ref name="Rooms">{{Cite web|lang=zh|url=http://www.singtaonet.com/arts/t20060927_343639.html|title=故宫到底有多少间房|website=Singtao Net|subtitle=ru:Сколько комнат в Запретном городе)|date=2006-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070718140600/http://www.singtaonet.com/arts/t20060927_343639.html|archive-date=2007-07-18|access-date=2007-07-05|url-status=dead}}</ref>. Знаходзіцца ў цэнтры [[Пекін]]а, на поўнач ад галоўнай [[Плошча Цяньаньмэнь|плошчы Цяньаньмэнь]] і на ўсход ад [[Чжуннаньхай|азёрнага квартала]] (рэзідэнцыі сучасных кіраўнікоў краіны). Галоўны палацавы комплекс кітайскіх імператараў пачынаючы з [[Імперыя Мін|дынастыі Мін]] і да канца [[Імперыя Цын|дынастыі Цын]], гэта значыць з 1420 па 1912 гады; на працягу ўсяго гэтага часу служыў як месцам жыхарства імператараў і членаў іх сем’яў, так і цырыманіяльным і палітычным цэнтрам кітайскага ўрада. Адсюль {{нп3|Паднябесная|Паднябеснай|ru|Поднебесная}} кіравалі 24 імператара дынастый Мін і Цын. Пабудаваны ў перыяд з 1406 па 1420 гады як палац кітайскіх імператараў мін, палацавы комплекс з тых часоў зведаў мноства змен<ref name="Rooms"/>. Будучы ўзорам традыцыйнай {{нп3|Архитэктура Кітая|кітайскай палацавай архітэктуры|ru|Архитектура Китая}}<ref name="UNESCO">{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/439|title=UNESCO Объекты мирового наследия: Императорские дворцы династий Мин и Цин в Пекине и Шеньяне|publisher=UNESCO|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226004011/http://whc.unesco.org/en/list/439|archive-date=2018-12-26|access-date=2007-05-04|url-status=live}}</ref>, комплекс паўплываў на культурнае і архітэктурнае развіццё як Усходняй Азіі, так і іншых рэгіёнаў. З 1925 года Забаронены горад знаходзіцца ў падпарадкаванні [[Палацавы музей (Пекін)|Палацавага музея]], чыя шырокая калекцыя твораў мастацтва і артэфактаў была сфарміравана на базе імператарскіх калекцый дынастый Мін і Цын. Частка былой музейнай калекцыі зараз размешчана ў {{нп3|Музей імператарскага палаца|Музеі імператарскага палаца|ru|Музей императорского дворца}} ў [[Тайбэй|Тайбэі]]; абодва музеі бяруць свой пачатак ад адной і той жа ўстановы, аднак пасля [[Грамадзянская вайна ў Кітаі|Грамадзянскай вайны ў Кітаі]] падзяліліся. У [[1987|1987 годзе]] Забаронены горад першым з кітайскіх аб’ектаў быў занесены [[ЮНЕСКА]] у спіс [[Сусветная спадчына|Сусветнай спадчыны чалавецтва]]<ref name="UNESCO"/>. Уключаны ЮНЕСКА ў лік найбуйнейшых у свеце збораў захаваных старажытных драўляных будынкаў. [[Файл:Forbidden-City-Bronze-Tortoise-4015.jpg|справа|міні|250px|{{нп3|Чарапахі ў кітайскай міфалогіі|Чарапаха|ru|Черепахи в китайской мифологии}} ў Забароненым горадзе]] == Назва == [[Файл:BuildingDecoration.jpg|міні|250px|Паліваны дэкор будынка]] Распаўсюджанае найменне «Забаронены горад» — пераклад кітайскай назвы ''Цзыцзіньчэн'' (Пурпурны забаронены горад). Іншай назвай, якая мае такое ж паходжанне, выступае «Забаронены палац»<ref>{{артыкул|аўтар=Gan, Guo-hui|загаловак=Perspective of urban land use in Beijing|год=1990|мова=en|выданне={{Нп3|GeoJournal}}|выдавецтва=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|месяц=4|том=20|нумар=4|старонкі=359—364|doi=10.1007/bf00174975|issn=0343-2521}}</ref>. Назва «''Цзыцзіньчэн''» шматузроўневая па сваім значэнні: * ''Цзы'', або «Пурпурны», мае на ўвазе {{нп3|Палярысіма|Палярную зорку|ru|Поляриссима}}, якая ў Старажытным Кітаі называлася ''зоркай Цывей'' і ў традыцыйнай {{нп3|Кітайскі гараскоп|кітайскай астралогіі|ru|Китайский гороскоп}} была нябесным прытулкам {{нп3|Юй-дзі|Нябеснага Імператара|ru|Юй-ди}}. Навакольная нябесная вобласць — {{нп3|Кітайскія сузор’і|Тры агароджы|ru|Китайские созвездия}} ({{Кітайская||紫微垣|Zǐwēiyuán||Ёмішча Цывей}}) — была сферай Нябеснага імператара і яго сям’і. Забаронены горад як рэзідэнцыя зямнога імператара быў зямным эквівалентам гэтай сферы. * ''Цзінь'', або «''Забаронены''», ставілася да таго факту, што ніхто не мог увайсці ў палац або пакінуць яго без найвышэйшага дазволу. Забаронены горад у самым сэрцы Пекіна быў адрэзаны ад астатняга горада равамі і пурпурно-чырвонымі сценамі; толькі [[імператар]] і яго набліжаныя мелі права тут знаходзіцца, а для простага люду гэтая частка Пекіна была недаступная. Яшчэ ў [[XIX стагоддзе|XIX стагоддзі]] замежнікі амаль ніколі там не бывалі, таму, калі Пекін быў узяты ў 1900 годзе пры падаўленні [[Іхэтуаньскае паўстанне|Баксёрскага паўстання]], многія еўрапейцы і амерыканцы пісалі, як яны змаглі ўпершыню наведаць таямнічы палацавы комплекс. * ''Чэн'' азначае «горад»<ref name="Yu 18">Yu (1984), p. 18</ref>. Сёння гэты аб’ект па-кітайску вядомы, часцей за ўсё, як ''Гугун'', што азначае «Былы палац»<ref>У агульным сэнсе, «гугун» абазначае таксама ўсе былыя палацы; яшчэ адным выдатным прыкладам такіх з’яўляюцца былы імператарскі ([[Мукдэнскі палац]]) у [[Шэньян]]е.</ref>. == Гісторыя == === Збудаванне і дынастыя Мін === [[Файл:Yongle-Emperor1.jpg|міні|250px|Пабудаваць Забаронены горад загадаў імператар [[Юнлэ]]]] У эпоху мангольскай [[Юань (імперыя)|дынастыі Юань]] месцазнаходжанне Забароненага горада знаходзілася на тэрыторыі {{нп3|Ханбалык|Імперскага горада|ru|Ханбалык}}. Пасля падзення дынастыі Юань, імператар [[Чжу Юаньчжан|Хун’у]] дынастыі Мін перамясціў сталіцу з паўночнага Пекіна ў Паўднёвы [[Нанкін]], а ў 1369 годзе распарадзіўся зраўнаваць палацы з зямлёй. Для яго сына Чжу Дзі быў вынайдзены тытул прынца Янь, з рэзідэнцыяй у Пекіне. У 1402 Чжу Дзі ўзурпаваў трон і стаў [[Юнлэ|імператарам]], які кіраваў пад {{нп3|Дэвіз праўлення|дэвізам|ru|Девиз правления}} «Юнлэ». Ён зрабіў Пекін другараднай сталіцай імперыі Мін, і ў 1406 годзе па яго ўказанні пачалося будаўніцтва таго, што пазней стала Забароненым горадам<ref name="Yu 18">Yu (1984), p. 18</ref>. У той жа самы час імператар разгарнуў іншы параўнальны па маштабах праект: будаўніцтва комплексу {{нп3|Даос|даоскіх|ru|Даос}} храмаў і манастыроў на гары [[Уданшань]], які, зрэшты ён так і не наведаў. План Забароненага горада быў распрацаваны мноствам архітэктараў і дойлідаў, а затым вывучаны імператарскім Міністэрствам працы<ref name="journal" />. У лік галоўных архітэктараў і інжынераў ўвайшлі Каі Сінь ({{lang-zh|蔡信}})<ref name="journal">{{Cite web|lang=en|url=http://www.pacificrim.usfca.edu/research/perspectives/mallas.pdf|title=Vatican City and the Forbidden City; St. Peter's Square and Tiananmen Square: A Comparative Analysis. Page 5|website=Asia-Pacific: Perspectives|format=PDF|publisher=University of San Francisco|archive-url=https://web.archive.org/web/20100627021008/http://www.pacificrim.usfca.edu/research/perspectives/mallas.pdf|archive-date=2011-04-20}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.umanitoba.ca/cm/vol4/no1/crickets.html|title=The Cricket's Cage|author=Stefan Czernecki and reviewed by Dave Jenkinson|website=CM Magazine|publisher=[[Манитобский университет|University of Manitoba]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060153/http://www.umanitoba.ca/cm/vol4/no1/crickets.html|archive-date=2016-03-04|access-date=2015-11-10|url-status=live}}</ref>, [[В’еты|в’етнамскі]] еўнух {{нп3|Нгуен Ан|||Nguyễn An}}<ref>{{кніга|спасылка=https://books.google.com/?id=aU5hBMxNgWQC&dq=Perpetual+Happiness&printsec=frontcover|аўтар=Tsai, Shih|загаловак=Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle|год=2002|мова=en|выдавецтва=Seattle : University of Washington Press, c2001, p126|isbn=978-0-295-98124-6}}</ref>, {{нп3|Куаі Сіань|||Kuai Xiang}}, Лу Сіань ({{lang-en|陸祥}}) і іншыя<ref name="journal" />. Будаўніцтва працягвалася 15 гадоў, запатрабаваўшы працы ста тысяч майстэрскіх рамеснікаў-майстроў {{нп3|Каменярэзныя рамёствы Кітая|разьбы па каменю|ru|Камнерезные ремёсла Китая}}, дрэве, мастакоў і т. д. — і да мільёна будаўнікоў<ref name="Yang 15">Yang (2003), p. 15</ref>. Калоны найважнейшых залаў былі выкананы з суцэльных бярвенняў каштоўнага «кітайскага [[Лаўровыя|лаўра]] (махіла») — ''{{Не перакладзена 3|наньму|наньму||Nanmu}}'' ({{Кітайская||[[:zh:楠木|楠木]]|nánmù}}), — {{bt-bellat||Phoebe nanmu}}, які сустракаецца ў джунглях Паўднёва-Заходняга Кітая. Паўтарыць такое дасягненне ў наступныя гады не ўдалося: велізарныя калоны, якія мы бачым сёння, былі збудаваныя зноўку пры дынастыі Цын, з выкарыстаннем разнастайных парод [[Хвоя|хвоі]]<ref>Адзіная захаваная зала вялікага памеру, пабудаваная з суцэльнага бярвення ''наньму'', знаходзіцца ў грабніцы Чжу Дзі — адной з [[Мінскія магілы|грабніц Мін]] за межамі Пекіна. Гэта зала толькі крыху менш Залы Вярхоўнай гармоніі Забароненага горада ([http://www.china.org.cn/english/features/atam/115650.htm The Thirteen Ming Tombs in Beijing] {{Wayback}})</ref>. Вялізныя тэрасы і вялікія каменныя разьбяныя арнаменты былі зробленыя з каменю, здабытага ў каменяломнях пад Пекінам. Самыя буйныя фрагменты немагчыма было даставіць звычайнымі сродкамі; замест гэтага, уздоўж маршруту былі выкапаныя студні, вадой з якіх у разгар зімы палівалі дарогу. Такім чынам ствараўся пласт лёду, па якім цягнулі камяні<ref name="CCTV4">{{cite video|people=China Central Television, The Palace Museum|date=2005|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Gugong: "I. Building the Forbidden City"|medium=Documentary|location=China|publisher=CCTV}} {{Cite web|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Источник|archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|archive-date=2010-10-24|access-date=2015-11-10|url-status=unfit}}</ref>. Падлогі найбуйнейшых залаў былі выбрукаваныя «залатымі цаглінамі» ({{Кітайская||金砖|jīnzhuān}}) з абпаленай гліны, здабытай у сямі паветах прэфектур [[Сучжоў]] і {{нп3|Сунцзян||ru|Сунцзян}}<ref name="Yu 21">Yu (1984), p. 21</ref>. Абпал кожнай партыі займаў месяцы; у выніку былі атрыманы гладкія цагліны, якія пры ўдары выдавалі металічны гук<ref name="Yang 15">Yang (2003), p. 15</ref>. Большая частка ўнутранага брукавання, якое мы бачым сёння, прадстаўляе сабой арыгіналы, узрост якіх складае шэсць стагоддзяў. [[Файл:Verbotene-Stadt1500.jpg|міні|250px|Забаронены горад, як ён намаляваны на малюнку эпохі [[Імперыя Мін|дынастыі Мін]]]] [[Файл:The_Forbidden_City_-_View_from_Coal_Hill.jpg|злева|250px|міні|Від на Забаронены горад з гары Цзіньшань.]] Глеба, вынятая падчас збудавання рова, была складзеная на поўнач ад палаца, для стварэння штучнага {{нп3|Цзіншань (парк)|ўзгорка Цзіньшань|ru|Цзиншань (парк)}}<ref name="Yu 20">Yu (1984), p. 20</ref>. Яшчэ да таго, як палац быў скончаны, Чжу Дзі пераехаў у Пекін пад выглядам таго, хто «вандруе і палюе» (巡狩): адміністрацыйны цэнтр імперыі паступова зрушыўся з Нанкіна ў Пекін. Калі ў 1420 годзе палац быў скончаны, Чжу Дзі пераехаў у яго, а Пекін афіцыйна стаў асноўнай сталіцай імперыі. Аднак не прайшло і дзевяці месяцаў пасля завяршэння іх будаўніцтва, як тры галоўныя залы, уключаючы тронную, згарэлі. Аднаўленне іх заняло 23 гады. Забаронены горад валодаў унікальнымі для свайго часу характарыстыкамі. Ва ўсім палацавым комплексе няма ніводнай печкавай трубы. З самага пачатку, пасля пабудовы, тут была ўладкованая сістэма ацяплення, праведзеная пад падлогамі жылых пабудоў. Крыніцы цяпла знаходзіліся за межамі пабудоў, да іх былі праведзены падземныя трубы, па якіх і паступала цёплае паветра. Таксама насельнікі Забароненага горада для абагравання выкарыстоўвалі асаблівыя жароўні з драўняным вуглём, пры гарэнні не меў дыму і паху. Гэтыя жароўні былі абсталяваны спецыяльным каўпаком, што выключаў выпадковы выкід гарачых вуглёў. Па гэтай прычыне неабходнасць у печкавых трубах у палацы адпадала. Такая сістэма ацяплення была экалагічнай і істотна падвышала супрацьпажарную бяспеку ў Забароненым горадзе, які, у асноўным, пабудаваны з дрэва. З 1420 па 1644 гады Забаронены горад быў рэзідэнцыяй дынастыі Мін. У красавіку 1644 года яго захапілі войскі паўстанцаў пад правадырствам [[Лі Цзычэн]]а, і імператар {{нп3|Чунчжэнь||ru|Чунчжэнь}} — апошні імператар дынастыі Мін — павесіўся на ўзгорку {{нп3|Цзіншань (парк)|Цзіньшань|ru|Цзиншань (парк)}}. Лі Цзычэн абвясціў сябе імператарам дынастыі Шунь у Зале ваеннай велічы<ref>Yang (2003), p. 69</ref>. Аднак неўзабаве ён бег, паколькі спасаваў перад аб’яднанымі сіламі былога мінскага генерала [[У Саньгуй|У Саньгуя]] і [[Маньчжуры|маньчжурскіх]] армій, па ходзе справы аддаўшы агню часткі Забароненага горада<ref>p 3734, {{кніга |загаловак=朝鲜李朝实录中的中国史料 (Кітайскія гістарычныя матэрыялы ў Аналах дынастыі І) |год=1980 |выдавецтва={{Нп3|Zhonghua Book Company}} |месца=Beijing |id=CN / D829.312 |мова=ru |аўтар={{Нп3|Wu Han (PRC)|Wu, Han|en|Wu Han (PRC)}}}}</ref>. === Дынастыя Цын === [[Файл:Kangxi-Verbotene-Stadt1.jpg|міні|250px|Імператар [[Кансі]] вяртаецца ў Забаронены горад пасля паездкі на поўдзень.]] Да кастрычніка 1644 года маньчжуры дамагліся панавання ў Паўночным Кітаі, і прынц-рэгент {{нп3|Даргонь||ru|Доргонь}} абвясціў дынастыю Цын у якасці пераемніка Мін. У Забароненым горадзе адбылася цырымонія аб’явы маладога імператара [[Шуньчжы]] кіраўніком усяго Кітая<ref>[[Го Можо|Guo Muoruo]]. 甲申三百年祭 ''(ru:Празднование 300-го юбилея года Джиа-Шенг)''. New China Daily. 1944{{ref-zh}}</ref>. Кіраўнікі Цын ў асноўным падтрымлівалі мінскую структуру палаца, за выключэннем назваў некаторых ключавых будынкаў. У назвах, прысвоеных дынастыяй Мін, перавага аддавалася знаку ''джы'' ({{Кітайская|極|极}}), які азначае «перавагу» або «выключнасць», у той час як у новых цынскіх назвах аддавалі перавагу тэрмінам, якія азначаюць «мір» і «гармонію»; напрыклад, ''Хуаньджыдзянь,'' «Зала Імперскай перавагі», быў перайменаваны ў ''Тайхэдзянь'', «Залу Вярхоўнай гармоніі». [[Файл:Nieuhof-p-189-Mogolsche-gezant-Lach-van-Kley-plate-315.jpg|злева|міні|250px|[[Турфан]]ская дэлегацыя ў Забароненым горадзе (1656 год)]] Акрамя таго, паказальнікі і {{нп3|Шыльдзік|таблічкі з назвамі|ru|Шильдик}} былі зроблены дзвюхмоўнымі (на [[Кітайская мова|кітайскай]] і [[Маньчжурская мова|маньчжурскай]])<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://ha.people.com.cn/news/2006/06/16/109613.htm|title=故宫外朝宫殿为何无满文？ (Почему в залах Внешнего Двора нет надписей на маньчжурском?)|website=People Net|date=2006-06-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201185034/http://ha.people.com.cn/news/2006/06/16/109613.htm|archive-date=2008-12-01|access-date=2007-07-12|url-status=dead}}</ref>, а галоўная частка афіцыйнай апачывальні імператрыцы, — Зала Зямнога спакою, — стала [[Шаманізм|шаманістычным]] свяцілішчам<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://125.35.3.4/China/phoweb/BuildingPage/1/B488.htm|title=坤宁宫|author=Zhou Suqin|website=The Palace Museum|subtitle=ru:Дворец Земного Спокойствия|archive-url=https://web.archive.org/web/20070929095215/http://125.35.3.4/China/phoweb/BuildingPage/1/B488.htm|archive-date=2007-09-29|access-date=2007-07-12|url-status=dead}}</ref>. Такім чынам, Забаронены горад стаў цэнтрам улады дынастыі Цын. Аднак у [[Імперыя Цын|Цынскую]] эпоху многія імператары наведваліся ў Забаронены горад толькі для фармальных прыёмаў, праводзячы большую частку часу за горадам, у {{нп3|Летні палац (Пекін)|Летнім палацы|ru|Летний дворец (Пекин)}} або палацы {{нп3|Юаньмін’юань||ru|Юаньминъюань}}. [[Файл:1756_Bellin_View_of_the_Grand_Throne_Room_in_the_Forbidden_City,_Beijing,_China_-_Geographicus_-_LeGrandThroneImperial-bellin-1756.jpg|міні|250px|Від на Вялікую Тронную залу ў Забароненым горадзе, {{нп3|Жак-Нікала Білён||ru|Билён, Жак-Никола}}, 1756]] У 1860 годзе, падчас [[Другая опіумная вайна|Другой опіумнай вайны]], англа-французскія сілы авалодалі забароненым горадам і акупавалі яго аж да канца вайны<ref name="CCTV11">{{cite video|people=China Central Television, The Palace Museum|date=2005|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Gugong: "XI. Flight of the National Treasures"|medium=Documentary|location=China|publisher=CCTV}} {{Cite web|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Источник|archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|archive-date=2010-10-24|access-date=2015-11-10|url-status=unfit}}</ref>. У 1900 годзе імператрыца [[Цысі]] бегла з Забароненага горада падчас [[Іхэтуаньскае паўстанне|Баксёрскага паўстання]], пакінуўшы яго пад акупацыяй войскаў [[Альянс васьмі дзяржаў|дзяржаў дагавора]] аж да наступнага года. Забаронены горад служыў домам дваццаці чатырох імператарам, — чатырнаццаці дынастыі Мін і дзесяці дынастыі Цын, — пасля {{нп3|Сіньхайская рэвалюцыя|звяржэння цінскай дынастыі|ru|Синьхайская революция}} ў 1911—1912 гадах і адрачэння [[Пу І]], апошняга імператара Кітая, у 1912 годзе, Забаронены горад перастаў быць палітычным цэнтрам краіны. Аднак, паводле пагаднення, заключанага паміж [[Айсінь Гёро|імператарскім домам Цын]] і Урадам новай [[Тайвань|Кітайскай Рэспублікі]], Пу І было дазволена — фактычна, загадана — пражываць у межах сцен Забароненага горада. Пу І і яго сям’я захавалі за сабой права карыстання Унутраным палацам, а знешні палац быў перададзены рэспубліканскім уладам. У 1914 годзе ў знешнім палацы быў заснаваны музей<ref>Yang (2003), p. 137</ref>. === Пасля рэвалюцыі === [[Файл:TropasRepublicanasCiudadProhibida19170712--fightforrepublic00putn.jpeg|міні|250px|Рэспубліканскія войскі вядуць бой з мэтай адбіць Забаронены горад 12 ліпеня 1917 года, пасля распачатай генералам {{нп3|Чжан Сюнь|Чжан Сюнем|ru|Чжан Сюнь}} спробы рэстаўрацыі імперыі]] У перыяд {{нп3|Бэянскі ўрад|Бэянскага ўрада|ru|Бэйянское правительство}} Кітайскай Рэспублікі расла незадаволенасць знаходжаннем Пу І ў палацы<ref name="Yan4">{{кніга |загаловак=正说清朝十二帝 (Праўдзівыя гісторыі дванаццаці імператараў Цын) |спасылка=http://culture.people.com.cn/GB/40472/55544/55547/55560/3875789.html |год=2004 |выдавецтва={{Нп3|Zhonghua Book Company}} |месца=Beijing |isbn=7-101-04445-X |мова=zh |частка=国民—战犯—公民 (Падданы - Ваенны злачынец - Грамадзянін) |аўтар={{Нп3|Yan Chongnian|Yan, Chongnian|en|Yan Chongnian}} |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303182003/http://culture.people.com.cn/GB/40472/55544/55547/55560/3875789.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303182003/http://culture.people.com.cn/GB/40472/55544/55547/55560/3875789.html |archivedate=3 сакавіка 2016 }}</ref>. У 1923 годзе {{нп3|Рэджынальд Джонстан||ru|Джонстон, Реджинальд}}, настаўнік англійскай мовы Пу І, распавёў яму, што {{нп3|Еўнух|еўнухі|ru|Евнух}} употай выносяць з палаца каштоўнасці і прадаюць іх у антыкварных крамах. Пу І замовіў аўдыт палацавых калекцый. Перш чым пачаўся аўдыт, пажар знішчыў сады Палаца стваральнага росквіту (建福宫), у якім захоўвалася вялікая частка калекцыі твораў мастацтва імператара [[Цяньлун]]а<ref name="Jianfu1">{{Cite web|lang=en|url=http://english.cri.cn/4406/2007/02/12/1281@195333.htm|title=Forbidden City 4__Destruction and Rebuilding|website=CRI Online|date=2007-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090901103733/http://english.cri.cn/4406/2007/02/12/1281@195333.htm|archive-date=2009-09-01|access-date=2007-07-20|url-status=dead}}</ref>. У сваіх мемуарах Пу І сцвярджаў, што пажар быў уладкаваны еўнухамі для ўтойвання учыненых імі растрат. Гэты пажар яшчэ ўзмацніў грамадскае раздражненне тым фактам, што Пу І працягвае займаць палац<ref>{{кніга|спасылка=https://archive.org/details/fromemperortocit00puyi_0|аўтар=Aisin-Gioro, Puyi|загаловак=From Emperor to citizen : the autobiography of Aisin-Gioro Pu Yi|год=1964|мова=en|месца=Beijing|выдавецтва=Foreign Language Press|isbn=0-19-282099-0}}</ref>. Сады былі адноўлены толькі ў 2005 годзе<ref name="Jianfu2">{{Cite web|lang=en|url=http://www.chinaheritagefund.com/jfg.html|title=Jianfu Palace Garden|publisher=China Heritage Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20111006085051/http://www.chinaheritagefund.com/jfg.html|archive-date=2011-10-06|access-date=2007-07-20|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Qing-Purple-canpoy-with-magic-fungi-design-3982.jpg|злева|міні|250px|[[Балдахін]], упрыгожаны чароўнымі грыбамі — толькі адзін з сотняў тысяч экспанатаў музея]] У 1924 годзе ў выніку путчу Пекінам авалодаў генерал {{нп3|Фэн Юйсян||ru|Фэн Юйсян}}. Дэнансуючы папярэдняе пагадненне з імператарскім домам Цын, Фэн выгнаў Пу І з палаца<ref name="Yan4"/>. Шырокая калекцыя прадметаў мастацтва, сабраная мінскімі і цынскімі імператарамі, перайшла ў рукі Рэспублікі. На іх аснове 10 кастрычніка 1925 года ({{нп3|Свята Дзвюх Дзясятак||ru|Праздник Двух Десяток}}) у былым імператарскім палацы быў створаны адпаведна названы музей ({{Кітайская||故宫博物院|Gùgōng Bówùyùan|Гугун Боуюань|Музей „Былы імператарскі палац“}}), часта вядомы і на іншых мовах як Музей «Гугун»<ref>{{Cite web|url=http://russian.china.org.cn/travel/archive/bjbwg/2007-07/30/content_8597776.htm|title=Музей Гугун|archive-url=https://web.archive.org/web/20170721200826/http://russian.china.org.cn/travel/archive/bjbwg/2007-07/30/content_8597776.htm|archive-date=2017-07-21|access-date=2009-03-07|url-status=live}}</ref>. Зрэшты, у музея быў значна меншага памеру папярэднік, адкрыты ў адным з будынкаў палаца — Зале баявой славы («К») ({{Lang-zh|武英殿}}, Уіндзянь) — ужо ў 1914 годзе. Вялікая колькасць кашноўнасцяў і цікаўных артэфактаў, якія знаходзіліся там, былі паступова каталагізаваныя (каля 1,17 млн адзінак захоўвання паводле вопісу 1925 года) і выстаўлены на агляд публікі<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://culture.people.com.cn/GB/22226/53974/53977/3750782.html|title=故宫X档案: 开院门票 掏五毛钱可劲逛|author=Cao Kun|website=Beijing Legal Evening|subtitle=ru:Секретные материалы Запретного города: Входная плата на открытии 50 центов|date=2005-10-06|publisher=People Net|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719143805/http://culture.people.com.cn/GB/22226/53974/53977/3750782.html|archive-date=2011-07-19|access-date=2007-07-25|url-status=dead}}</ref>. У 1933 годзе [[Другая япона-кітайская вайна (1937—1945)|японскае ўварванне ў Кітай]] паставіла пад пагрозу бяспеку гэтых нацыянальных рэліквій, і яны былі вывезены з Забароненага горада. Пачынаючы з 1933 года значная частка калекцыі музея ({{Num|111549|}} адзінак захоўвання, у тым ліку важныя артэфакты і імператарскія троны), былі спакаваныя і эвакуіраваны. Спачатку яны былі адпраўленыя ў [[Нанкін]], а затым у [[Шанхай]]. Аднак неўзабаве {{нп3|Імператарская армія Японіі|японскія войскі|ru|Императорская армия Японии}} сталі пагражаць Шанхаю. Выканаўчы савет прыняў рашэнне эвакуіраваць калекцыі на Далёкі Захад. Артэфакты былі падзелены на тры партыі. Адна накіравалася паўночным маршрутам у бок [[Шэньсі]]. Другая была адпраўлена па [[Янцзы]] на паўднёвы захад краіны, у напрамку [[Сычуань|Сычуаня]] і [[Гуйчжоу]]. Апошняя партыя была транспартавана на поўдзень, у бок [[Гуансі-Чжуанскі аўтаномны раён|Гуансі]]. Хуткасць японскага наступу прымусіла, каб пазбегнуць бамбёжкі і захопу, перамяшчаць артэфакты хутка, часцяком прымаючы рашэнні ўсяго за гадзіну да адпраўкі. У рэшце рэшт усе тры калекцыі апынуліся ў адноснай бяспецы ў Сычуане, дзе яны заставаліся да канца вайны<ref>См. карту маршрутов эвакуации {{Cite web|lang=en|url=http://www.npm.gov.tw/en/administration/about/tradition.htm|title=National Palace Museum – Tradition & Continuity|publisher=National Palace Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320073822/http://www.npm.gov.tw/en/administration/about/tradition.htm|archive-date=2007-03-20|access-date=2007-05-01|url-status=dead}}</ref>. Тым часам японская армія захапіла Забаронены горад у Пекіне. Многія супрацоўнікі музея заставаліся ў Пекіне ўсю вайну, і альбо з-за іх прысутнасці, альбо з-за павагі японскіх уладаў да Пу І (які стаў імператарам праяпонскай дзяржавы [[Маньчжоу-го]]), частка калекцыі, якая заставалася падчас вайны ў Пекіне, таксама ацалела. Японская армія змагла вывезці толькі некалькі вялікіх бронзавых чанаў і фрагменты гарматы. Большая частка гэтых трафеяў была пасля вайны знойдзена ў [[Цяньцзінь|Цяньцзіне]]<ref name="CCTV11" />. У 1945 годзе, пасля перамогі над Японіяй і заканчэння Грамадзянскай вайны, артэфакты былі перавезены назад у [[Нанкін]] і [[Пекін]]. Выдатна, што ні адзін з іх не быў ні пашкоджаны, ні згублены<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.npm.gov.tw/en/administration/about/tradition.htm|title=National Palace Museum – Tradition & Continuity|website=National Palace Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20070320073822/http://www.npm.gov.tw/en/administration/about/tradition.htm|archive-date=2007-03-20|access-date=2007-05-01|url-status=dead}}</ref>. Калекцыі музея ў Пекінскім Забароненым горадзе з тых часоў пашыраліся за кошт перадачы экспанатаў з іншых музеяў краіны і з іншых крыніц. === Палацавы музей на Тайвані === У канцы 1940-х гадоў, калі [[Гаміньдан]] прайграў грамадзянскую вайну ў Кітаі, [[Чан Кайшы]] загадаў перавезці артэфакты музея «Гугун» з Забароненага горада і Нацыянальнага музея ў Нанкіне на [[Тайвань]]. Па меры развіцця падзей, ніякія артэфакты з Пекіна адпраўленыя не былі; аднак многія з лепшых калекцый, якія захоўваліся ў Нанкіне (2972 скрыні з {{Num|13427|}}), былі перапраўлены на Тайвань, дзе яны сталі ядром {{нп3|Музей імператарскага палаца|Музея імператарскага палаца|ru|Музей императорского дворца}} ў [[Тайбэй|Тайбэі]]<ref>{{Cite web|url=http://www.npm.gov.tw/ru/visiting/visit/hours.htm|title=Музей «Гугун» в Тайбэе|archive-url=https://web.archive.org/web/20110827130903/http://www.npm.gov.tw/ru/visiting/visit/hours.htm|archive-date=2011-08-27|access-date=2011-08-09|url-status=live}}</ref><ref name="Three">{{Cite web|lang=zh|url=http://www.people.com.cn/GB/paper447/10416/949293.html|title=三大院长南京说文物|website=Jiangnan Times|subtitle=ru:Три директора музея обсуждают артефакты в Нанкине|date=2003-10-19|publisher=People Net|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201133727/http://www.people.com.cn/GB/paper447/10416/949293.html|archive-date=2008-12-01|access-date=2007-07-05|url-status=dead}}</ref>. У выніку паляпшэння адносін паміж КНР і Тайванем у XXI стагоддзі стала магчымым і развіццё кантактаў паміж пекінскім і тайбэйскім музеямі «Гугун». Пачынаючы з 2009 года ў Тайбэі былі праведзены шэраг важных сумесных экспазіцый з прадметамі з абедзвюх (пекінскай і тайбэйскай) калекцый. Аднак з Тайбэя ў Пекін для выставак пакуль толькі пасылаюцца фатаграфіі і відэазапісы, але не арыгіналы экспанатаў, з прычыны неўрэгуляванасці іх прававога статусу: тайваньскі бок не ўпэўнены ў тым, ці дазволяць улады КНР вярнуць на Тайвань пасланыя ў Пекін экспанаты<ref>[http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2013/01/28/trust-but-verify-china-taiwan-museum-exchanges/?mod=WSJBlog Trust but Verify: China-Taiwan Museum Exchanges] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20161018193258/http://blogs.wsj.com/chinarealtime/2013/01/28/trust-but-verify-china-taiwan-museum-exchanges/?mod=WSJBlog |date=18 кастрычніка 2016 }} (2013-01-28), WSJ Blog</ref>. === Пры Кітайскай Народнай Рэспубліцы === У 1949 годзе ля {{нп3|Брама Нябеснага Спакою|Брамы Нябеснага Спакою|ru|Врата Небесного Спокойствия}}, прама насупраць Забароненага горада, была абвешчана Кітайская Народная Рэспубліка. На працягу наступных двух дзесяцігоддзяў былі ўнесены розныя прапановы — зраўнаваць з зямлёй або рэканструяваць Забаронены горад, каб разбіць грамадскі парк, пабудаваць транспартную развязку або «забаўляльныя аб’екты»<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://www.gmw.cn/02sz/2006-09/01/content_493893.htm|title=Forbidden City reconstruction plans|author=Wang, Jun|date=2006-09-01|publisher=Guangming Daily|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930235350/http://www.gmw.cn/02sz/2006-09/01/content_493893.htm|archive-date=2007-09-30|access-date=2007-05-01|url-status=dead}}</ref>. У гэты перыяд Забаронены горад зведаў некаторую шкоду, уключаючы разборку трона ў Зале цэнтральнай (поўнай) гармоніі, зняцце таблічак з назвамі з некалькіх будынкаў і садоў, і разбурэнне некаторых невялікіх варот і пабудоў<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://news.eastday.com/eastday/node81741/node81803/node112035/userobject1ai1829390.html|title=Внесено несколько ужасающих предложений по реконструкции Запретного города|first=Jie|last=Chen|website=Yangcheng Evening News|date=2006-02-04|publisher=Eastday|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527175620/https://news.eastday.com/eastday/node81741/node81803/node112035/userobject1ai1829390.html|archive-date=2019-05-27|access-date=2007-05-01|url-status=live}}</ref>. Пік шкоды прыйшоўся на перыяд [[Культурная рэвалюцыя ў Кітаі|Культурнай рэвалюцыі]]. У 1966 годзе была мадыфікаваная Зала Пакланення продкам і разбураныя некаторыя артэфакты — дзеля выставак рэвалюцыйных гразевых скульптур. Аднак далейшае разбурэнне было папярэджана, дзякуючы ўмяшанню Прэм’ера [[Чжоу Эньлай|Чжоу Эньлая]], які паслаў армейскі батальён ахоўваць горад. Гэтыя войскі таксама прадухілілі разрабаванне палаца [[Хунвейбіны|Чырвонай гвардыяй]], якая накіравалася на штурм і разбурэнне «{{нп3|Чатыры перажыткі|Чатырох перажыткаў|ru|Четыре пережитка}}». З 1966 па 1971 гады ўсе брамы ў Забаронены горад былі запячатаны, каб выратаваць яго ад далейшага разбурэння<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://cpc.people.com.cn/GB/68742/69115/69120/5005812.html|title="文化大革命"中谁保护了故宫|author=Yinming Xie, Wanlin Qu|website=CPC Documents|subtitle=en:Who protected the Forbidden City in the Cultural Revolution?)|date=2006-11-07|publisher=People Net|archive-url=https://web.archive.org/web/20110519102953/http://cpc.people.com.cn/GB/68742/69115/69120/5005812.html|archive-date=2011-05-19|access-date=2007-07-25|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Food_Court_at_the_Forbidden_City.jpg|справа|міні|250px|[[Рэстаранны панадворак]] на тэрыторыі шасці заходніх палацаў]] Нягледзячы на намаганні, прыкладзеныя для прадухілення камерцыялізацыі палаца, існуе некаторая колькасць камерцыйных прадпрыемстваў — такіх, як сувенірныя крамы і фотакіёскі. Гэтыя камерцыйныя прадпрыемствы часта станавіліся прадметам рознагалоссяў. Кавярня [[Starbucks]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.starbucks.com/retail/locator/MapResults.aspx?storeKey=33319|title=Starbucks Store Locator – Store detail|website=Starbucks|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612055602/http://www.starbucks.com/retail/locator/MapResults.aspx?storeKey=33319|archive-date=2007-06-12|access-date=2007-05-01}}</ref>, якая адкрылася ў 2000 годзе<ref>{{Cite web|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2003788095_webstarbucks13.html|title=Starbucks closes Forbidden City store|author=Mellissa Allison|date=2007-07-13|publisher=The Seattle Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623145253/http://seattletimes.nwsource.com/html/businesstechnology/2003788095_webstarbucks13.html|archive-date=2011-06-23|access-date=2007-07-14|url-status=live}}</ref>, справакавала пярэчанні<ref>{{Cite web|url=http://archives.cnn.com/2000/FOOD/news/12/11/china.starbucks.reut/|title=Starbucks brews storm in China's Forbidden City|author=Reuters|date=2000-12-11|publisher=[[CNN]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070502100933/http://archives.cnn.com/2000/FOOD/news/12/11/china.starbucks.reut/|archive-date=2007-05-02|access-date=2007-05-01}}</ref> і ў канчатковым рахунку 13 ліпеня 2007 года была зачынена. Кітайскія СМІ адзначылі таксама пару сувенірных крам, якія ў 2006 годзе адмовіліся прыняць грамадзян Кітая<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://news.xinhuanet.com/society/2006-08/23/content_4995055.htm|title=Два магазина внутри Запретного города отказывают в доступе гражданам Китая|date=2006-08-23|publisher=Xinhua Net|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113150824/http://news.xinhuanet.com/society/2006-08/23/content_4995055.htm|archive-date=2009-01-13|access-date=2007-05-01|url-status=dead}}</ref>. Паводле паведамленняў, мэтай з’яўлялася захаванне атмасферы, у якой замежнікі маглі станавіцца ахвярамі ўспушвання коштаў. Пасля некаторыя каментатары, напрыклад, уплывовы вядучы {{нп3|Phoenix Television|Phoenix TV||Phoenix Television}} {{нп3|Лючу Лювей|||Lüqiu Luwei}}, падвергнулі сумневу саму практыку здачы ў арэнду участкаў у Забароненым горадзе ў якасці месцаў рознічнага гандлю. У 2005 годзе [[IBM]] і палацавы музей анансавалі сумесны праект стварэння на базе Інтэрнэту віртуальнай мадэлі Забароненага горада і асацыяваных з ім аб’ектаў у Пекіне<ref name="IBM">{{Cite web|url=http://www.ibm.com/ibm/ibmgives/grant/arts/forbidden_city.shtml|title=Forbidden City|author=IBM Corp., Corporate Citizenship & Corporate Affairs, Arts & Culture|date=2005-06-16|publisher=IBM.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20080626032804/http://www.ibm.com/ibm/ibmgives/grant/arts/forbidden_city.shtml|archive-date=2008-06-26|access-date=2008-08-01|url-status=dead}}</ref>. У 2008 годзе гэты сеткавы праект культурнай спадчыны быў выпушчаны ў свет пад назвай «Забаронены горад: па-за прасторай і часам». Ён рэалізаваны на [[Англійская мова|англійскай]] і кітайскай мовах. Віртуальны Забаронены горад ўключае ў сябе каля 800 будынкаў і прадстаўляе сабой інтэрактыўныя {{нп3|Трохмерная графіка|трохмерныя||3D computer graphics}} мадэлі пабудоў Забароненага горада і культурных артэфактаў<ref name="IBM" />. [[Файл:Beijing-forbidden9.jpg|міні|250px|Турысты ў палацавым музеі]] У нашы дні палацавы комплекс з’яўляецца адной з галоўных турыстычных славутасцяў Пекіна. Забаронены горад штогод наведваюць каля 7 мільёнаў чалавек; у летні перыяд, колькасць турыстаў дасягае 77 тысяч у дзень. Адказнасць за захаванне і рэстаўрацыю Забароненага горада ўскладзена на Палацавы музей. Абмежаваная вышыня будынкаў, размешчаных вакол яго. У 2005 годзе пачаўся разлічаны на шаснаццаць гадоў праект па рамонце і рэстаўрацыі ўсіх будынкаў Забароненага горада, з мэтай іх вяртання да стану да 1912 года. Гэтая рэстаўрацыя — найбуйнейшая з усіх прадпрынятых за два стагоддзі; яна прадугледжвае пачарговае закрыццё участкаў Забароненага горада для правядзення ацэнкі, рамонту і рэстаўрацыі<ref>{{Cite web|url=http://gjdx.dpm.org.cn/|title=Forbidden City restoration project website|author=Palace Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421023644/http://gjdx.dpm.org.cn/|archive-date=2007-04-21|access-date=2007-05-03|url-status=dead}}</ref>. Некаторыя закінутыя або разбураныя ўчасткі перабудоўваюцца, што таксама з’яўляецца складнікам праекта. Сады Палаца стваральнага росквіту, разбураныя пажарам у 1923 годзе, былі адноўлены ў 2005 годзе, аднак застаюцца зачыненымі для публікі<ref name="Jianfu2"/>. Акрамя таго, у іншым стылі быў спраектаваны інтэр’ер, а будынкі выкарыстоўваюцца для правядзення візітаў дзяржаўных дзеячаў<ref name="Jianfu1"/>. == Апісанне == === Навакольная тэрыторыя === [[Файл:Beijing_city_wall_map_ru.svg|міні|250px|Месцазнаходжанне Забароненага горада ў гістарычным цэнтры Пекіна]] Забаронены горад прадстаўляе сабой прамавугольнік з даўжынямі бакоў 961 метр (з поўначы на поўдзень) на 753 метра (з усходу на захад). Ён складаецца з 980 захаваных будынкаў з 8886 «бухтамі» пакояў<ref name="Oakland" /><ref>Паколькі ў традыцыйнай кітайскай архітэктуры буйнейшыя будынкі рэгулярна і з лёгкасцю падпадзяляюцца на разнастайныя планіроўкі, лік пакояў у Забароненым горадзе традыцыйна падлічваецца зыходзячы з колькасці «бухт», пры тым што кожная «бухта» уяўляе сабою прастору, вызначаную чатырма структураўтваральнымі калонамі.</ref> (хоць у гэты лік могуць не ўваходзіць розныя вестыбюлі)<ref name="Oakland">{{Cite web|lang=en|url=http://museumca.org/exhibit/exhib_fc2.html|title=Amazing Facts About the Forbidden City|website=[[Оклендский музей Калифорнии|Oakland Museum of California]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120614204459/http://museumca.org/exhibit/exhib_fc2.html|archive-date=2012-06-14|url-status=dead}}</ref>. Яшчэ адной часта сустраканай ацэнкай з’яўляецца 9999 пакояў, уключаючы вестыбюлі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.nytimes.com/2001/08/31/arts/art-review-they-had-expensive-tastes.html?pagewanted=all&src=pm|title=ART REVIEW; They Had Expensive Tastes|author=Glueck, Grace|website=[[The New York Times]]|date=2001-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021120929/https://www.nytimes.com/2001/08/31/arts/art-review-they-had-expensive-tastes.html?pagewanted=all&src=pm|archive-date=2020-10-21|access-date=2017-09-29|url-status=live}}</ref>; хоць гэтая лічба часта цытуецца, яна не падтрымліваецца дадзенымі пошукаў і, хутчэй за ўсё, прадстаўляе сабой вусную традыцыю<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.china.org.cn/english/culture/217858.htm|title=Numbers Inside the Forbidden City|website=China.org.cn|date=2007-07-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924002937/http://www.china.org.cn/english/culture/217858.htm|archive-date=2015-09-24|access-date=2015-11-10|url-status=dead}}</ref>. У цэлым, у Забароненага горада тры вертыкальныя восі; найважнейшыя будынкі размешчаны на цэнтральнай восі «поўнач-поўдзень»<ref name="Yu 25">Yu (1984), p. 25</ref>. Забаронены горад быў спраектаваны так, каб з’яўляцца цэнтрам старажытнага Пекіна. Ён заключаны ўнутры большай, абнесенай сценамі, вобласці, названай Імперскі горад. Імперскі горад, у сваю чаргу, заключаны ўнутры Унутранага горада; на поўдзень ад апошняга знаходзіцца Знешні горад. Забаронены горад працягвае адыгрываць важную ролю ў гарадской схеме Пекіна. Цэнтральны вектар «поўнач-поўдзень» застаецца цэнтральнай воссю горада; гэтая вось працягваецца на поўдзень праз Браму Нябеснага спакою да плошчы [[Цяньаньмэнь]], цырыманіяльнага цэнтра Кітайскай Народнай Рэспублікі, і далей да Юндзімэнь. На поўнач яна працягваецца праз пагорак Цзіньшань да Звонавай і Барабаннай вежаў<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://house.people.com.cn/chengshi/20060530/article_5338.html|title=北京确立城市发展脉络 重塑7.8公里中轴线|website=People Net|subtitle=ru:Пекин закладывает сеть развития города; Восстанавливается 7,8-километровая центральная ось)|date=2006-05-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20181029030720/http://house.people.com.cn/chengshi/20060530/article_5338.html|archive-date=2018-10-29|access-date=2007-07-05|url-status=live}}</ref>. Гэтая вось не арыентавана строга з поўначы на поўдзень, але зрушаная — крыху больш чым на два градусы. У цяперашні час даследчыкі лічаць, што вось была спраектаваная ў эпоху дынастыі Юань такім чынам, каб яна была размешчана на адной лініі з {{нп3|Шанду||ru|Шанду}} — іншай сталіцай іх імперыі<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://www.cas.ac.cn/html/Dir/2005/03/02/5202.htm|title=探秘北京中轴线|first=Feng|last=Pan|website=Science Times|subtitle=ru:Изучая тайны Центральной оси Пекина|date=2005-03-02|publisher=[[Китайская академия наук|CAS]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20071211101908/http://www.cas.ac.cn/html/Dir/2005/03/02/5202.htm|archive-date=2007-12-11|access-date=2007-10-19|url-status=dead}}</ref>. Забаронены горад традыцыйна падзяляецца на дзве часткі. Знешні палац ({{Lang-zh2|外朝}}, Вайчэн), або Пярэдні палац ({{Lang-zh2|前朝}}), уключае паўднёвыя ўчасткі, і выкарыстоўваўся для цырыманіяльных мэтаў. Унутраны палац ({{Lang-zh2|内廷}}, Нэйцін), або Задні палац ({{Lang-zh2|后宫}}), які ўключае паўночныя ўчасткі, з’яўляўся рэзідэнцыяй імператара і яго сям’і і быў прызначаны для заняцця паўсядзённымі дзяржаўнымі справамі. === Сцены і брамы === [[Файл:MeridianGate.jpg|злева|міні|250px|Мерыдыянная (паўдзённая) брама — цэнтральны ўваход у Забаронены горад — з двума выступаючымі крыламі]] Забаронены горад атачаюць сцяна даўжынёй 3400 метраў і вышынёй 7,9 метраў<ref name="CCTV2">{{cite video|people=China Central Television, The Palace Museum|date=2005|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Gugong: "II. Ridgeline of a Prosperous Age"|medium=Documentary|location=China|publisher=CCTV}} {{Cite web|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Источник|archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|archive-date=2010-10-24|access-date=2015-11-10|url-status=unfit}}</ref>, і [[Роў (фартыфікацыя)|роў]] глыбінёй 6 метраў і шырынёй 52 метры. Шырыня сцен у аснове складае 8,62 метра, да вяршыні яны сыходзяцца да 6,66 метраў<ref name="Yang 25">Yang (2003), p. 25</ref>. Гэтыя сцены служылі ў якасці як [[Абарончая сцяна|ахоўных]], так і ўмацавальных сцен палаца. Яны былі пабудаваны з {{нп3|Землябітныя пабудовы|утрамбаванай зямлі|ru|Землебитные строения}} ў якасці асновы і з абодвух бакоў пакрытыя трыма пластамі спецыяльна абпаленых цаглін, прамежкі паміж якімі былі запоўненыя вапнавым растворам<ref name="Yu 32">Yu (1984), p. 32</ref>. [[Файл:Forbidden_city_map_bg.jpg|справа|міні|250px|План Забароненага горада. ----Чырвоным пункцірам праведзена прыблізная размежавальная лінія паміж Унутраным палацам (поўнач) і Знешнім палацам (поўдзень) Забароненага горада.{{col-begin}} {{col-2}} A. Брама Умэнь.<br /> Б. Брама Шэньумэнь.<br /> В. Брама Сіхуамэнь.<br /> Г. Брама Дунхуамэнь.<br /> Д. Вартавыя вежы.<br /> Е. Брама Тайхэмэнь.<br /> Ж. Павільён Тайхэдзянь.<br /> З. Павільён Чжунхэдзянь.<br /> І. Павільён Баахэдзянь.<br /> К. Флігель Уіндзянь.<br /> {{col-2}} Л. Флігель Вэньхуадзянь.<br /> М. Сад Цынін.<br /> Н. Наньсаньсо.<br /> О. Палац Цяньцынгун.<br /> П. Палац Цзяатайдзянь.<br /> Р. Палац Куньнінгун.<br /> С. Імператарскі сад.<br /> Т. Павільён Янсіньдзянь.<br /> У. Палац Ніншоугун.<br /> {{col-end}} ---- ]] [[Файл:The_Northwest_Corner_Tower_with_Double_Rainbow.jpg|справа|міні|250px|Вежа паўночна-заходняга кута Забароненага горада з двайной вясёлкай]] На чатырох кутах сцяны размешчаны вежы, мудрагелістыя дахі якіх ўпрыгожаны 72 рэбрамі (паўтараючы Павільён прынца Тэнга і Павільён жоўтага жураўля, як яны захаваныя на карцінах эпохі [[Сун|дынастыі Сун]])<ref name="Yu 32">Yu (1984), p. 32</ref>. Для простых людзей, якія жывуць па-за сценамі, гэтыя вежы з’яўляюцца самымі прыкметнымі кампанентамі палаца, і з імі звязана шмат народных паданняў. Паводле легенды, майстрам не ўдалося зноў сабраць кутнюю вежу пасля таго, як яна была разабрана для рамонту ў ранні перыяд дынастыі Цын, і яна была адноўлена толькі пасля ўмяшання несмяротнага цесляра [[Лу Бань|Лу Баня]]<ref name="CCTV2" />. [[Файл:Gate_of_Supreme_Harmony.JPG|злева|міні|250px|Брама Вярхоўнай гармоніі]] [[Файл:Forbiddencity_notopen06.JPG|злева|міні|250px|Усходняя Брама славы падчас рамонтных работ, у перыяд 16-гадовага рэстаўрацыйнага працэсу]] Сцены з кожнага боку забяспечаныя брамамі. У паўднёвай сцяне знаходзіцца галоўная, Мерыдыянная (паўдзённая) брама («А» на схеме) ({{Lang-zh|午門}}, Умэнь). (З плошчы Цяньаньмэнь у Забаронены горад вядзе Браму нябеснага спакою, аднак у тэхнічным сэнсе яна не з’яўляюцца яго часткай; гэта — брама Імперскага горада.) Ад Мерыдыяннай брамы адыходзяць два выступаючых крыла, якія разам з самой брамай фарміруюць тры бакі размешчанай перад імі плошчы (плошча Умэнь, або Мерыдыяннай брамы)<ref name="Yu 33">Yu (1984), p. 33</ref>. Брама забяспечаная пяццю праходамі. Цэнтральны праход з’яўляецца часткай імператарскага шляху — выбрукаванай каменем дарогі, якая фармуе цэнтральную вось Забароненага горада і ўсяго старажытнага Пекіна, і вядзе ад Брамы Кітая на поўдні аж да самага {{нп3|Цзіншань (парк)|Цзіньшань|ru|Цзиншань (парк)}} на поўначы. Па імператарскай дарозе можа хадзіць ці ездзіць толькі імператар (а таксама імператрыца — з нагоды свайго шлюбу — і студэнты, якія паспяхова здалі {{нп3|Кэцзюй|Імператарскі экзамен|ru|Кэцзюй}}<ref name="Yu 25">Yu (1984), p. 25</ref>. На поўначы размешчана Брама Боскай моцы (або Ваеннай Доблесці) («Б») ({{Lang-zh|神武门}}, Шэньумэнь), якая выходзіць на {{нп3|Цзіншань (парк)|парк Цзіньшань|ru|Цзиншань (парк)}}. Усходняя і заходняя брамы называюцца «Усходняя Брама Славы» ({{Lang-zh|东华门}}, Дунхуамэнь) і «Заходняя брама Славы» ({{Lang-zh|西华门}}, Сіхуамэнь). Усе брамы Забароненага горада дэкараваны дзевяццю радамі па дзевяць залатых цвікоў — за выключэннем Усходняй брамы Славы, якая ўпрыгожана толькі васьмю радамі<ref name="Yu 25">Yu (1984), p. 25</ref>. === Планіроўка === [[Файл:Forbidden_City_Beijing_Shenwumen_Gate.JPG|міні|250px|Брама Боскай моцы (Паўночныя вароты). Ніжняя таблічка абвяшчае: «Палацавы музей» ({{Кітайская||故宫博物院}})]] Прайшоўшы праз Мерыдыянную (Паўдзённую) браму, наведвальнік трапляе на вялікую плошчу, працятую звівістай ўнутранай ракой залатой вады, праз якую перакінута пяць мастоў. За плошчай ўзвышаецца брама Вярхоўнай гармоніі. За ёй знаходзіцца плошча Залы Вярхоўнай гармоніі<ref name="Yu 49">Yu (1984), p. 49</ref>. Ад гэтай плошчы падымаецца трох’ярусная тэраса з белага мармуру. На яе вяршыні размешчаны тры залы — цэнтр палацавага комплексу. Гэта — у напрамку з поўдня на поўнач — Зала Вярхоўнай гармоніі («Ж») ({{Lang-zh|太和殿}}, Тайхэдзянь), Зала Цэнтральнай (Поўнай) гармоніі («З») ({{Lang-zh|中和殿}}, Чжунхэдзянь) і Зала Захавання Гармоніі («І») ({{Lang-zh|保和殿}}, Баахэдзянь)<ref name="Yu 48">Yu (1984), p. 48</ref>. Гэта асноўныя памяшканні Знешняга палаца, дзе імператар выконваў свае дзяржаўныя функцыі. [[Файл:Sign_of_the_Hall_of_Supreme_Harmony.JPG|злева|міні|250px|Паказальнік Залы Вярхоўнай гармоніі]] Зала Вярхоўнай гармоніі з’яўляецца самай вялікай, і ўзвышаецца прыкладна на 30 метраў над узроўнем навакольнай плошчы. Гэта — цырыманіяльны цэнтр імперскай улады, і найбуйнейшая захаваная драўляная структура ў Кітаі. Яна складае дзевяць «бухт» у шырыню і пяць у глыбіню — лікі 9 і 5 сімвалічна звязаны з веліччу імператара<ref name="DPM Elements">{{Cite web|lang=zh|url=http://www.dpm.org.cn/|title=Инь, янь и пять элементов в Запретном городе|author=The Palace Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701213540/http://www.dpm.org.cn/|archive-date=2007-07-01|access-date=2007-07-05|url-status=live}}</ref>. У столь у цэнтры залы ўмантаваны мудрагелісты [[Кесон (архітэктура)|кесон]], дэкараваны выгнутым цмокам "з рота якога вырываецца група металічных шароў ў форме кандэлябра, названы «Люстэрка {{нп3|Хуан-дзі|Суаньянь|ru|Хуан-ди}}»<ref name="Yu 253">Yu (1984), p. 253</ref>. У эпоху дынастыі Мін імператар збіраў тут двор для абмеркавання дзяржаўных спраў. У перыяд дынастыі Цын, паколькі імператар збіраў двор значна часцей, замест Залы Вярхоўнай гармоніі выкарыстоўвалася менш чапурыстае памяшканне, а гэтая зала была прызначана толькі для цырыманіяльных сітуацый, такіх як [[каранацыя]], {{нп3|інвестытура||ru|Инвеститура}} і імператарскія вяселлі<ref name="DPM Taihedian">{{Cite web|lang=zh|url=http://www.dpm.org.cn/china/c/c2/c2a.htm|title=太和殿|website=The Palace Museum|subtitle=ru:Зал Верховной гармонии)|archive-url=https://web.archive.org/web/20070617181501/http://www.dpm.org.cn/China/c/c2/c2a.htm|archive-date=2007-06-17|access-date=2007-07-25|url-status=dead}}</ref>. [[Файл:Beijing-forbidden4.jpg|міні|250px|Зала Вярхоўнай гармоніі]] Зала Цэнтральнай (Поўнай) гармоніі — меншая за Залу Вярхоўнай гармоніі, квадратнай формы, выкарыстоўвалася імператарам для падрыхтоўкі і адпачынку да і падчас цырымоній<ref name="DPM Zhonghedian">{{Cite web|lang=zh|url=http://www.dpm.org.cn/China/phoweb/BuildingPage/1/B484.htm|title=中和殿|author=The Palace Museum|subtitle=ru:Зал Центральной (Полной) гармонии|archive-url=https://web.archive.org/web/20070530064123/http://www.dpm.org.cn/China/phoweb/BuildingPage/1/B484.htm|archive-date=2007-05-30|access-date=2007-07-25|url-status=dead}}</ref>. Зала Захавання гармоніі, якая знаходзіцца ззаду яе, выкарыстоўвалася для рэпетыцый цырымоній, а таксама з’яўлялася месцам правядзення фінальнага этапу імператарскага экзамену<ref name="DPM Baohedian">{{Cite web|lang=zh|url=http://www.dpm.org.cn/China/phoweb/BuildingPage/1/B396.htm|title=保和殿|author=The Palace Museum|subtitle=ru:Зал Сохранения гармонии|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930160611/http://www.dpm.org.cn/China/phoweb/BuildingPage/1/B396.htm|archive-date=2007-09-30|access-date=2007-07-25|url-status=dead}}</ref>. Ва ўсіх трох залах прадстаўлены імператарскія троны, самы вялікі і старанна аформлены з якіх — трон у Зале Вярхоўнай гармоніі<ref name="Yu 70">Yu (1984), p. 70</ref>. [[Файл:Forbidden_city_05.jpg|міні|250px|Зала Цэнтральнай (Поўнай) гармоніі (пярэдні план) і Зала Захавання Гармоніі]] У цэнтральнай частцы пахілаў, якія вядуць уверх да тэрас з паўночнага і паўднёвага бакоў, знаходзяцца цырыманіяльныя пандусы — частка імператарскага шляху — аформленыя майстэрскай [[барэльеф]]най разьбой, якая мае сімвалічны сэнс. Паўночны пахіл, які знаходзіцца за Залай Захавання гармоніі, выразаны з суцэльнага кавалка каменя даўжынёй 16,57 метраў, шырынёй 3,07 метра і таўшчынёй 1,7 метра. Ён важыць каля 200 тон і з’яўляецца самым вялікім разьбяным арнаментам такога роду ў Кітаі<ref name="Yang 15">Yang (2003), p. 15</ref>. Паўднёвы пахіл, размешчаны перад Залай Вярхоўнай гармоніі — яшчэ даўжэй, аднак зроблены з двух злучаных паміж сабой каменных пліт; стык быў па-майстэрску скрыты з дапамогай накладзеных адзін на другі разьбяных барэльефаў, і быў знойдзены толькі пасля таго, як у XX стагоддзі эрозія павялічыла прамежак<ref name="Yu 213">Yu (1984), p. 213.</ref>. На паўднёвым захадзе і паўднёвым усходзе Знешняга двара знаходзяцца залы Ваеннай велічы і Літаратурнай славы. Першая выкарыстоўваўся імператарам у розных сітуацыях для прыёму міністраў і правядзення нарад двара, а ў другой размяшчалася ўласная палацавая друкарня. Апошняя выкарыстоўвалася для цырыманіяльных лекцый высокашаноўных канфуцыянскіх навукоўцаў, а пазней стала офісам Вялікага Сакратарыята. Тут захоўваўся асобнік «{{нп3|Чыку цюаньшу||ru|Сыку цюаньшу}}». На паўночным усходзе размешчаны тры паўднёвыя ўчасткі ({{Кітайская||南三所}}), якія былі рэзідэнцыяй кронпрынца<ref name="Yu 49">Yu (1984), p. 49</ref>. === Знешні палац, або Паўднёвы сектар === [[Файл:Gugong.jpg|міні|250px|Палац Нябеснай Чысціні]] Унутраны палац аддзелены ад Знешняга даўгаватай пляцоўкай, размешчанай [[Артаганальнасць|артаганальна]] галоўнай восі горада. Ён служыў домам імператару і яго сям’і. У перыяд дынастыі Цын імператар жыў і працаваў амаль выключна ва Унутраным палацы, а Знешні палац выкарыстоўваўся толькі для цырыманіяльных мэтаў<ref name="Yu 73">Yu (1984), p. 73</ref>. [[Файл:Forbidden_City_August_2012_28.JPG|злева|міні|250px|Трон у Палацы Нябеснай Чысціні]] Ва Унутраным палацы знаходзіліся жылыя памяшканні, дзе жылі, гулялі, пакланяліся багам імператар, імператрыцы, наложніцы, прынцы і прынцэсы. Тут жа знаходзяцца тры імператарскіх сады — Даўгалецця (зялёная вобласць на поўнач ад палаца Ниншоугун на схеме) ({{Lang-zh|宁寿宫花园}}, Ніншоугун), Дабрыні і Спакою («М») ({{Lang-zh|慈宁花园}}, Цынін), і Імператарскі сад («С») ({{Lang-zh|御花园}}, Юйхуаюань). У цэнтры Унутранага палаца знаходзяцца асноўныя памяшканні гэтай часткі Забароненага горада — яшчэ адна група з трох залаў. Гэта, лічачы з поўдня: Зала Нябеснай чысціні («О») ({{Lang-zh|乾清宫}}, Цяньцынгун), зала Аб’яднання і міру («П») ({{Lang-zh|交泰殿}}, Цзяатайдзянь) і Зала Зямнога спакою («Р») ({{Lang-zh|坤宁宫}}, Куньнінгун). Меншыя ў параўнанні з заламі Знешняга палаца, тры залы Унутранага палаца былі афіцыйнымі рэзідэнцыямі імператара і імператрыцы. Імператар, які ўвасабляе [[Інь і ян|ян]] і Неба, займаў Палац Нябеснай чысціні; імператрыца, увасабляючы [[Інь і ян|Інь]] і Зямлю, — Палац Зямнога спакою. Паміж імі знаходзілася зала Аб’яднання і Міру, у якой [[інь і ян]] змешваліся, каб спарадзіць гармонію<ref name="Yu 75">Yu (1984), p. 75</ref>. [[Файл:Forbiddencitythroneroom01.jpg|250px|злева|міні|Трон у зале Захавання Гармоніі]] Палац Нябеснай чысціні прадстаўляе сабой будынак з двума карнізамі і змешчаны на аднаўзроўневай платформе з белага мармуру. Ён звязаны з Брамай Нябеснай Чысціні, размешчанай на поўдзень ад яго, прыпаднятым праходам. У перыяд дынастыі Мін ён быў рэзідэнцыяй імператара. Аднак, пачынаючы з імператара [[Юнчжэн]] дынастыі Цын, імператары жылі не ў гэтым палацы, а ў меншай Зале Разумовага развіцця далей на захад — з павагі да памяці імператара [[Кансі]]<ref name="CCTV2" />; А Палац Нябеснай чысціні стаў імператарскай залай аўдыенцый<ref name="Yu 78">Yu (1984), p. 78</ref>. На даху усталяваны [[Кесон (архітэктура)|кесон]], упрыгожаны выгнутым цмокам. Над тронам вісіць дошка, на якой напісана «Правасуддзе і Гонар» ({{Кітайская||正大光明|zhèngdàguāngmíng}})<ref>Yang (2003), p. 51</ref>. Палац Зямнога спакою — будынак з двума карнізамі, 9 «бухт» у шырыню і 3 у глыбіню. Пры дынастыі Мін ён быў рэзідэнцыяй імператрыцы. У эпоху дынастыі Цын вялікія часткі палаца былі трансфармаваны новымі маньчжурскімі кіраўнікамі пад патрэбы шаманісцкіх рытуалаў. Пачынаючы з перыяду праўлення імператара Юнчжэн, імператрыца перастала пражываць у палацы; аднак, два пакоі ў Палацы Зямнога спакою былі захаваныя, для выкарыстання ў шлюбную ноч імператара<ref name="Yu 80-83">Yu (1984), pp. 80—83.</ref>. Паміж гэтымі двума палацамі размешчана Зала Аб’яднання і Миру, квадратнай формы, з пірамідальным дахам. Тут захоўваюцца 25 імператарскіх {{нп3|Пячатка (Усходняя Азія)|пячатак||Seal (East Asia)}} дынастыі Цын, роўна як і іншыя цырыманіяльныя прыналежнасці<ref name="CCTV3">{{cite video|people=China Central Television, The Palace Museum|date=2005|url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml|title=Gugong: "III. Rites under Heaven "|medium=Documentary|location=China|publisher=CCTV}} {{Cite web |url=http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |title=Источник |access-date=2015-11-10 |archive-date=2010-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101024063334/http://www.cctv.com/history/special/C15041/01/index.shtml |url-status=unfit }}</ref>. Ззаду гэтых трох залаў знаходзіцца Імператарскі сад. Адносна маленькі і кампактны па дызайне, сад, тым не менш, уключае ў сябе некалькі майстэрскіх ландшафтных кампанентаў<ref name="Yu 121">Yu (1984), p. 121</ref>. На поўнач ад саду размешчана Брама Боскай моцы. [[Файл:NineDragons01.jpg|міні|250px|Экран дзевяці драконаў перад Палацам Ціхамірнага даўгалецця]] [[Файл:Forbidden_City_Imperial_Guardian_Lions.jpg|злева|міні|250px|Пазалочаны {{нп3|Кітайскі леў|леў|ru|Китайский лев}} перад Палацам Ціхамірнага даўгалецця]] Непасрэдна на захад размешчана Зала Разумовага развіцця. Нязначны спачатку палац, пачынаючы з перыяду імператара Юнчжэн стаў ''de facto'' рэзідэнцыяй і офісам імператара. У апошнія дзесяцігоддзі дынастыі Цын удовыя імператрыцы — у тым ліку [[Цысі|Цы Сі]]- праводзілі нарады двара ва ўсходняй частцы гэтай залы. Вакол Залы Разумовага развіцця знаходзяцца офісы Вялікага савета і іншых ключавых дзяржаўных органаў<ref name="Yu 87">Yu (1984), p. 87</ref>. Паўночна-ўсходні сектар Унутранага палаца заняты Палацам Ціхамірнага даўгалецця ({{Кітайская||寧壽宮}})- комплекс, пабудаваны імператарам [[Цяньлун]] у чаканні свайго сыходу на спакой. Ён люстрана капіюе планіроўку самага Забароненага горада і ўключае ў сябе «знешні палац», «унутраны палац», сады і храмы. Уваход у Палац Ціхамірнага даўгалецця адзначаны Экранам дзевяці драконаў з паліванай чарапіцы<ref name="Yu 115">Yu (1984), p. 115</ref>. Гэты сектар Забароненага горада рэстаўраваўся ў партнёрстве паміж Палацавым музеем і Фондам сусветных помнікаў<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_article/pg_12-17_qianlong_layout.pdf|title=Restoring an Intimate Splendor|author=Powell, Eric|website=World Monuments Fund|archive-url=https://web.archive.org/web/20110516181709/http://www.wmf.org/sites/default/files/wmf_article/pg_12-17_qianlong_layout.pdf|archive-date=2011-05-16}}</ref>. === Унутраны палац, або Паўночны сектар === Рэлігія складала важную частку жыцця імператарскага палаца. Пры дынастыі Цын Палац Зямнога спакою стаў месцам правядзення [[Шаманізм|шаманісцкіх]] цырымоній [[Маньчжуры|маньчжураў]]. Кітайская рэлігія — [[даасізм]] — працягвала адыгрываць важную ролю на ўсім працягу дынастый Мін і Цын. На тэрыторыі Забароненага горада існавала дзве дааісцкіх святыні, адна ў імператарскім садзе і другая ў цэнтральнай зоне Унутранага палаца<ref name="Yu 176">Yu (1984), p. 176</ref>. Яшчэ адной дамінуючай формай рэлігіі ў палацы перыяду дынастыі Цын быў [[будызм]]. Па ўсім унутраным палацы была раскідана вялікая колькасць храмаў і свяцілішчаў — у тым ліку аб’екты [[Тыбецкі будызм|тыбецкага будызму]], або ламаізму. Будысцкая іканаграфія была таксама багата прадстаўлена ў афармленні інтэр’ераў многіх пабудоў<ref name="Yu 177">Yu (1984), p. 177</ref>. Адным з найважнейшых сярод іх з’яўляецца Павільён Кветкавага дажджу. У ім размяшчалася вялікая колькасць будысцкіх статуй, абразоў і [[Мандала|мандал]], сабраных у рытуалістычныя патэрны<ref name="Yu 189-193">Yu (1984), pp. 189—193</ref>. === Рэлігія === [[Файл:Beijing_city_wall_map_ru.svg|міні|250px|Месцазнаходжанне Забароненага горада ў гістарычным цэнтры Пекіна]] Забаронены горад з трох бакоў акружаны імператарскімі садамі. На поўнач ад яго знаходзіцца парк {{нп3|Цзіншань (парк)|Цзіньшань|ru|Цзиншань (парк)}}, вядомы таксама пад назвай «Панарамны пагорак» — штучны пагорак, насыпаны з глебы, вынятай пры пабудове рова і з бліжэйшых азёр<ref name="Yu 20">Yu (1984), p. 20</ref>. На захад размешчаны [[Чжуннаньхай]] — былы імператарскі парк, упісаны паміж двума злучанымі азёрамі, які цяпер служыць цэнтральнай штаб-кватэрай [[Камуністычная партыя Кітая|Камуністычнай партыі Кітая]] і {{нп3|Дзяржаўны савет КНР|Дзяржаўнага савета КНР|ru|Государственный совет КНР}}. На паўночным захадзе знаходзіцца {{нп3|парк Бэйхай||ru|Парк Бэйхай}} — папулярны імператарскі парк, таксама арганізаваны вакол возера, якое злучаецца з двума паўднёвымі азёрамі. На поўдзень ад Забароненага горада размяшчаліся дзве важныя святыні: Імператарскае Свяцілішча сям’і — — або Імператарскі Храм продкаў ({{Кітайская||太庙|Tàimiào}}), — і Імператарскае Свяцілішча дзяржавы ({{Кітайская||太社稷|Tàishèjì}}), у якіх імператар пакланяўся духам сваіх продкаў і духу нацыі, адпаведна. Сёння першая — гэта Зала культуры працоўнага народа Кітая<ref>{{Cite web|url=http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31019.htm|title=Working People's Cultural Palace|publisher=China.org.cn|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011195047/http://china.org.cn/english/features/beijing/31019.htm|archive-date=2007-10-11|access-date=2007-07-29|url-status=dead}}</ref>, а другі — парк Жангшан, які ўвекавечвае памяць [[Сунь Ятсен]]а<ref>{{Cite web|url=http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31020.htm|title=Zhongshan Park|publisher=China.org.cn|archive-url=https://web.archive.org/web/20070819102242/http://www.china.org.cn/english/features/beijing/31020.htm|archive-date=2007-08-19|access-date=2007-07-29|url-status=dead}}</ref>. На поўдзень, уздоўж галоўнай восі, стаяць дзве амаль ідэнтычныя брамы. Гэта Вертыкальная брама ({{Кітайская||端门|Duānmén}}) і больш знакамітая Брама нябеснага спакою, упрыгожаныя партрэтам [[Маа Цзэдун]]а ў цэнтры і двума плакатамі злева і справа: «Няхай жыве Кітайская Народная Рэспубліка» і «Няхай жыве вялікае адзінства народаў свету». Брама Нябеснага спакою злучае тэрыторыю Забароненага горада з сучасным сімвалічным цэнтрам кітайскай дзяржавы — плошчай [[Цяньаньмэнь]]. Хоць у цяперашні час будаўнічыя работы паблізу Забароненага горада жорстка кантралююцца, некантралюемыя і часам палітычна матываваныя разбурэнні і рэканструкцыі, якія ажыццяўляліся на працягу ўсяго мінулага стагоддзя, змянілі аблічча раёнаў, якія атачаюць Забаронены горад. З 2000 года муніцыпальны ўрад Пекіна працуе над высяленнем урадавых і ваенных устаноў, што займаюць некаторыя гістарычныя будынкі, а вакол захаваных частак сцен Імперскага горада разбіты парк. У 2004 годзе быў абноўлены дэкрэт, які тычыцца планіроўкі і абмежавання вышыні будынкаў, прыняты з мэтай ператварыць тэрыторыю Імперскага горада і Паўночны гарадскі сектар у буферную зону Забароненага горада<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://news.xinhuanet.com/newscenter/2005-07/16/content_3225720.htm|title=План буферной зоны Запретного города представлен конференции по Мировому наследию|website=Xinhua Net|date=2005-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20081207165716/http://news.xinhuanet.com/newscenter/2005-07/16/content_3225720.htm|archive-date=2008-12-07|access-date=2007-04-13|url-status=dead}}</ref>. У 2005 годзе Імперскі горад і {{нп3|Парк Бэйхай|Бэйхай|ru|Парк Бэйхай}} (як дадатковы аб’ект {{нп3|Летні палац (Пекін)|Летняга палаца|ru|Летний дворец (Пекин)}}) былі ўключаны ў шорт-ліст выбару наступнага аб’екта Сусветнай спадчыны ў Пекіне<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://www.bj.xinhuanet.com/bjpd_sdzx/2005-06/04/content_4374144.htm|title=Пекин подтверждает 7 перечень альтернативных объектов Всемирного наследия; Крупномасштабная реконструкция Имперского города остановлена|first=Yang|last=Li|website=Xinhua Net|date=2005-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20070206151702/http://www.bj.xinhuanet.com/bjpd_sdzx/2005-06/04/content_4374144.htm|archive-date=2007-02-06|access-date=2007-04-13|url-status=dead}}</ref>. === Сімвалізм === [[Файл:HighStatusRoofDeco.jpg|міні|250px|Імперскі дэкор даху найвышэйшага статусу на каньку даху Залы Вярхоўнай гармоніі]] Дызайн Забароненага горада, пачынаючы з яго агульнай планіроўкі і аж да драбнюткіх дэталяў, быў старанна распрацаваны з тым, каб адлюстроўваць {{нп3|Кітайская філасофія|філасофскія|ru|Китайская философия}} і [[Рэлігія ў Кітаі|рэлігійныя]] прынцыпы — а звыш таго, сімвалізаваць веліч імператарскай улады. Да ліку прыкметных прыкладаў адносяцца: * Жоўты — колер імператара. Таму амаль усе дахі ў Забароненым горадзе пакрытыя жоўтай паліванай чарапіцай. Маюцца толькі два выключэнні. Бібліятэка ў Павільёне Літаратурнай глыбіні ({{Кітайская||文渊阁}}) была пакрыта чорнай чарапіцай, паколькі чорны колер асацыяваўся з {{нп3|У-сін|вадой|ru|У-син}}, а такім чынам, прадухіленнем пажару. Падобным чынам, рэзідэнцыі кронпрынца пакрытыя зялёнай чарапіцай, таму што зялёны колер асацыяваўся з {{нп3|У-сін|дрэвам|ru|У-син}}, а значыць, ростам<ref name="DPM Elements"/>. * Усе галоўныя залы знешняга і ўнутранага палацаў арганізаваны ў групы па тры — фармат {{нп3|Восем трыграм|трыграмы Цыань|ru|Восемь триграмм}}, якая сімвалізуе неба. З іншага боку, рэзідэнцыі ўнутранага палаца арганізаваны ў групы па шэсць — фармат {{нп3|Восем трыграм|трыграмы Кун|ru|Восемь триграмм}}, якая сімвалізуе зямлю<ref name="CCTV2" />. * Нахільныя пахілы дахаў будынкаў дэкараваны шэрагам статуэтак, узначаленых чалавекам верхам на {{нп3|Кітайскі фенікс|феніксе|ru|Китайский феникс}}, за якімі рушыць {{нп3|Кітайскі дракон|імператарскі дракон|ru|Китайский дракон}}. Лік статуэтак сімвалізуе статус будынка. Нязначная пабудова можа мець 3 ці 5 статуэтак; зала Вярхоўнай гармоніі мае 10 — адзіны будынак у краіне, якому ў часы імперыі было дазволена такое. У выніку яго дзясятая статуэтка, названая «''Хангшы''» («якая мае дзесяты ранг») ({{Кітайская||行十|Hángshí}})<ref name="CCTV3"/>, з’яўляецца унікальнай таксама і для Забароненага горада<ref>{{Cite web|lang=zh|url=http://www.dpm.org.cn/|title=Зал Верховной гармонии|author=The Palace Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20070701213540/http://www.dpm.org.cn/|archive-date=2007-07-01|access-date=2007-07-05|url-status=live}}</ref>. * Планіроўка будынкаў адпавядае старажытным традыцыям, зафіксаваным у {{нп3|Лі цзі||ru|Ли цзи}}. Так, храмы продкаў размешчаны перад палацам; сховішчы размешчаны ў пярэдняй частцы палацавага комплексу, а жылыя зоны — ззаду<ref>{{артыкул|загаловак=Why were Chang'an and Beijing so different?|год=1986|мова=mis|выданне=The Journal of the Society of Architectural Historians|месяц=12|том=45|нумар=4|старонкі=339—357|doi=10.2307/990206|jstor=990206|аўтар=Steinhardt, Nancy Shatzman}}</ref>. == Уплыў == Забаронены горад — кульмінацыя двухтысячагадовага развіцця класічнай кітайскай і ўсходне-азіяцкай архітэктуры — аказвае ўплыў на наступнае развіццё архітэктуры Кітая, роўна як і з’яўляецца крыніцай натхнення для многіх твораў мастацтва. Вось некалькі канкрэтных прыкладаў: ; У мастацтве і папулярнай культуры Забаронены горад служыў сцэнай для многіх мастацкіх твораў. У апошнія гады ён дэманструецца ў фільмах і тэлевізійных серыялах. Вось некалькі прыкметных прыкладаў: * «Забаронены горад» (1918), мастацкі фільм пра кітайскую прынцэсу і амерыканца. * «[[Апошні імператар]]» (1987), [[біяграфічны фільм]] пра жыццё [[Пу І]] — апошняга імператарскага насельніка палаца — быў першым у гісторыі мастацкім фільмам, які ўрад Кітайскай Народнай Рэспублікі дазволіў зняць у Забароненым горадзе. * «Марка Пола» — сумесны [[міні-серыял]] [[NBC]] і {{нп3|RAI||ru|RAI}}, паказаны ў пачатку 1980-х гадоў, быў зняты ў Забароненым горадзе. Аднак, цяперашняга Забароненага горада не існавала ў эпоху дынастыі Юань, калі [[Марка Пола]] сустракаўся з [[Хубілай|Хубілаем]]. * У Забароненым горадзе праходзілі здымкі кліпа групы «30 Seconds to Mars» на песню «{{нп3|From Yesterday||ru|From Yesterday}}». * ''Забаронены горад'' — адно з цудаў свету ў гульні «{{нп3|Sid Meier’s Civilization V|Цывілізацыя V|ru|Sid Meier’s Civilization V}}». ; Сцэнічная пляцоўка Забаронены горад служыць таксама сцэнічнай пляцоўкай. Аднак яго выкарыстанне ў гэтай якасці жорстка абмежавана, у сувязі з тым, што абсталяванне і выступленні аказваюць значны ўплыў на старажытныя пабудовы. Амаль усе прадстаўленні, пра якія гаворыцца, што яны маюць месца «ў Забароненым горадзе», праводзяцца па-за палацавых сцен. * Опера [[Джакама Пучыні]] «[[Турандот (опера)|Турандот]]» — гісторыя кітайскай прынцэсы — была выканана ў імператарскай святыні непасрэдна паблізу Забароненага горада ў першы раз у 1998 годзе. * У 1997 годзе народжаны ў Грэцыі кампазітар і клавішнік {{нп3|Яні Хрысамаліс|Яні|ru|Хрисомаллис, Янни}} даў жывы канцэрт перад забароненым горадам. Канцэрт быў запісаны і пазней выдадзены, як частка альбома «Tribute»<ref>{{Cite web|url=http://www.yanni.com/bio/|title=Biography|archive-url=https://web.archive.org/web/20110814074140/http://yanni.com/bio/|archive-date=2011-08-14}}</ref>. * У 2001 годзе {{нп3|Тры тэнары||ru|Три тенора}} — іспанскія спевакі [[Пласіда Дамінга]] і [[Хасэ Карэрас]] і італьянскі спявак [[Лучана Павароці]] — далі адзін са сваіх канцэртаў перад галоўнымі варотамі Забароненага горада. * У 2004 годзе французскі музыкант [[Жан-Мішэль Жар]] даў жывы канцэрт перад Забароненым горадам разам з калектывам з 260 музыкаў; гэты канцэрт з’явіўся адным з мерапрыемстваў «Года Францыі ў Кітаі»<ref>{{Cite web|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3733290.stm|title=Jean Michel Jarre lights up China|date=2004-10-11|publisher=BBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20190831111233/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3733290.stm|archive-date=2019-08-31|access-date=2007-05-01|url-status=live}}</ref>. ; Філатэлія 11 ліпеня 2020 года Пошта [[Кітай|Кітая]] выпусціла [[паштовы блок]] з чатырох марак з выявай элементаў архітэктурнага ансамбля музея Гугун: моста праз Раку Залатой вады ({{Кітайская||金水桥}}), павільёна Чжунхэдзянь ({{Кітайская|中和殿}}), палаца Цяньцынгун ({{Кітайская|乾清宫}}) і Павільёна Тысячы восеняў у Імператарскім садзе ({{Кітайская||千秋亭}}). Выпушчаны таксама паштовы блок з картай музея Гугун на марцы ў ім. Выпуск быў прымеркаваны да 600-годдзя Гугуна<ref name="K2">{{артыкул|загаловак=Марки к 600-летию Гугуна|год=2020|выданне=[[Китай (часопіс)|Китай]]|нумар=8|старонкі=11|issn=1005-5010}}</ref><ref>{{cite web|language=zh|url=https://www.dpm.org.cn/classify_detail/253372.html|title=纪念紫禁城建成600年暨故宫博物院成立95周年 《故宫博物院（二）》特种邮票发行|date=2020-07-11|publisher=故宫博物院|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715032923/http://www.dpm.org.cn/classify_detail/253372.html|archive-date=2020-07-15|access-date=2020-08-17|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=rDfnxxOl1nwC&lpg=PA21&pg=PA21#v=onepage&q&f=false|загаловак=Традиционная архитектура Китая|год=2002|частка=Запретный город в Пекине|месца=Пекин|старонкі=21—49|серыя=Основные сведения о Китае|isbn=7-80113-827-9|аўтар=Ли Цинси.|выдавецтва=Межконтинентальное издательство Китая}} * {{кніга|загаловак=Сокровища Музея Императорского дворца: Гугун: Альбом|адказны=Гл. ред. [[Вяткин, Анатолий Рудольфович|А. Р. Вяткин]]; Пер. с англ. Н. П. Космарской и Е. В. Минухиной.|год=2007|месца=М.|старонак=176|серыя=Восточная коллекция|isbn=978-5-8062-0249-0|тыраж=2000|выдавецтва=Наталис}} * {{Кніга|спасылка=https://books.google.com/books?id=FtOxtMVWHpYC&pg=PA18&cad=4#v=onepage&q&f=false|загаловак=Китайские памятники мирового наследия|год=2003|частка=Императорский дворец Гугун в Пекине|месца=Пекин|старонкі=18—27|isbn=7508502272|выдавецтва=Межконтинентальное издательство Китая}} == Спасылкі == {{Сусветная спадчына|439}} {{commons|Forbidden City}} * [http://www.portalostranah.ru/view.php?id=75 Запретный город и малоизвестные факты о нём на Портале о странах] * [http://wikimapia.org/#y=39916353&x=116390812&z=16&l=0&m=a Запретный город на Wikimapia] * [http://archi.1001chudo.ru:80/china_423.html Информация о Запретном городе на проекте 1001 чудо света] * [http://podrobnosti.ua/culture/2011/01/27/749920.html В Китае провели инвентаризацию самого большого музея в мире] * [http://beyondspaceandtime.org/ Віртуальны музей] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090126065547/http://beyondspaceandtime.org/ |date=26 студзеня 2009 }} {{Культурная спадчына ў Кітаі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Рэзідэнцыі кіраўнікоў]] [[Катэгорыя:Сусветная спадчына ў Кітаі]] [[Катэгорыя:Палацы Кітая]] [[Катэгорыя:Музеі Пекіна]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1420 годзе]] [[Катэгорыя:Забаронены горад]] f37y31ljpzv8mrzn7e47mvujfzkfgsx 0 153934 5144561 5143282 2026-05-21T17:28:57Z M.L.Bot 261 /* Бацька */ 5144561 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са шляхты Аршанскага павета{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве (цяпер — Елгава, Латвія), дзе служыў бацька {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года быў ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам (сацыяльным ліфтам), а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Бароўскага адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі і шукалі новыя калектыўныя ідэнтычнасці, што ў выніку прывяло Андрэя да беларускага нацыяналізму{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. У адрозненне ад малодшых братоў (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай мужчынскай гімназіі, адкуль выбыў у студзені 1896 года з 6-га класа. Афіцыйнай прычынай было рашэнне бацькі праз нястачу сродкаў. Гімназічнае начальства давала Андрэю непрывабную характарыстыку: «вельмі лянівы, неакуратны і не заўсёды праўдзівы», адзначалі сярод парушэнняў курэнне, наведванне тэатра без дазволу і прагулы. Сапраўднай прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з Гольдынгена{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт у Сянне, пара выехала ў Маскву, дзе 14 ліпеня 1896 года вянчалася ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы (пасля лютэранскага абраду аглашэння ў Петрапаўлаўскім саборы). 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, сям’я жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, пазней пераязджала ў Грыбаедаў і Буцікоўскі завулкі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У навуковай літаратуры (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) панавала версія, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім (Тартускім) і Пецярбургскім універсітэтах і яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, аднак, гэтыя звесткі не пацвярджаюцца сінхроннымі крыніцамі, Бароўскі не меў вышэйшай адукацыі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай статыстыкай {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Барынаў параўноўвае яго ў гэты час з іншым беларускім актывістам — [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчаром]], адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным «меншавіком», а Бароўскі — «парывістым» эсэрам {{sfn|Баринов|2024|p=133, 134}}. У 1896 годзе Бароўскі трапіў пад нагляд паліцыі праз суседа па кватэры {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што прымусіла Бароўскага тэрмінова з’ехаць у экспедыцыю па даследаванні стэпавых абласцей (Казахстан), дзе ён загадваў партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі {{sfn|Баринов|2024|p=133, 135}}. У кастрычніку 1899 года пераехаў у Ташкент, дзе працаваў у Сырдар’інскім перасяленчым атрадзе {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у Пецярбургскім земстве, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Маскоўска-Казанскай чыгункі {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву, за што ў ахоўным аддзяленні лічыўся «крайне небяспечнай асобай». У красавіку 1904 года арыштаваны ў Ташкенце па справе Самарскага камітэта Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Пасля зняволення быў высланы ў Мезень, адкуль у жніўні 1905 года збег {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У лютым 1906 года зноў арыштаваны ў Маскве і змешчаны ў «Таганку»; пры ператрусе знайшлі нелегальную літаратуру і патроны {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Праз хранічны нефрыт высылка ў Туруханскі край была заменена на тры гады ў Тары Тобальскай губерні {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў 1913 годзе праз яго «без вестак адсутнасць» на працягу пяці гадоў {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. === Першая эміграцыя === Жыў у Германіі пад імем Аляксандра Мюлера {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У Хелераў каля Дрэздэна стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада», захапляўся ідэямі гармоніі чалавека і прыроды {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў Інстытута рытму Эміля Жака-Далькроза {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Сярод яго кантактаў у эміграцыі былі Максім Літвінаў, Рыгор Алексінскі, Мікалай Рубакін, а таксама дзеячы мастацтва Серж Дзягілеў і Леў Бакст {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. У кастрычніку 1912 года паліцыя вылічыла яго ў Берліне праз ліст да бацькі {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Падчас Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, працаваў у Бюро па росшуку ваеннапалонных {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў і зафіксавала яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне {{sfn|Баринов|2024|p=137}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года праз Англію і Скандынавію вярнуўся ў Расію, афіцыйна — каб «уступіць у шэрагі абаронцаў радзімы» пасля смерці бацькі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Арыштаваны і змешчаны ў Цюменскую турму, адкуль вызвалены ў студзені 1916 года пасля прашэння брата-генерала Аляксандра{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі пытаннямі гарадской гаспадаркі, і праўда ў 1911 годзе ён удзельнічаў у міжнародных кангрэсах па жыллёвай гігіене ў Дрэздэне {{sfn|Баринов|2024|p=137, 138}}. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года далучыўся да беларускага руху. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны праект «грамадства роўных» {{sfn|Баринов|2024|p=140, 142}}. Працаваў у кіраўніцтве «Цэнтрбелсаюзу» (Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю), а ў 1919 годзе быў членам БНК у Вільні ад беларускіх эсэраў {{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Місія БНР у Берліне ==== У 1920 годзе пераехаў у Берлін. У адрасных кнігах горада яго прозвішча сустракаецца ў варыянтах Borovskoy, Borowsky і Barovsky {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Да куплі дома ў Мальсдорфе змяніў некалькі адрасоў: Вільгельмсхёэрштрасэ, 17, Гослерштрасэ, 20, Ёахімсталерштрасэ, 4 і Аўгсбургерштрасэ, 30 {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Для легалізацыі Бароўскі выкарыстаў біяграфічную містыфікацыю, сцвярджаў у веймарскай паліцыі, што пасля Лютаўскай рэвалюцыі і да кастрычніка 1918 года быў сакратаром расійскага консульства ў Амстэрдаме {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, гэта легенда для хавання радыкальнага мінулага і стварэння вобраза рэспектабельнага дыпламата{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 4 красавіка 1921 года прызначаны ў місію БНР у Берліне{{sfn|Баринов|2024|p=140}}. У дыпламатычнай працы засяродзіўся на эканоміцы, спрабуючы прадаць правы на беларускія лясы праз фірму IWEG {{sfn|Баринов|2024|p=141}}. У справах ён выяўляў неабачлівасць, напрыклад, мог перадаць канфедэнцыйную перапіску з IWEG пабочным контрагентам для азнаямлення{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Камерцыйныя авантуры скончыліся няўдачай, пакінуўшы яго ў 1925 годзе пад пагрозай судовага прыстава {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Адчайная матэрыяльная сітуацыя, імаверна, стала прычынай перадачы Бароўскім архіва місіі ў Прагу {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандр Цвікевіч]] у 1922 годзе крытыкаваў яго: «чалавек хоць і добры, але… слабоваты. Не дурак выпіць і пабалбатаць…» {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Калі ў кастрычніку 1925 года місію ліквідавалі, Бароўскі адмовіўся скласці паўнамоцтвы, заявіў Ластоўскаму, што яго стаўленне да беларускай справы нязменнае{{sfn|Баринов|2024|p=142, 143}}. За перадачу архіва ў Прагу ў сакавіку 1926 года атрымаў «суровую адповедзь» ад Ластоўскага {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. ==== Па скасаванні місіі ==== З 1926 года ў адрасных кнігах Берліна значыўся як ''Schriftsteller'' (пісьменнік, літаратар) {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў яго пераклад Льва Талстога{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. З 1927 года жыў у раёне Мальсдорф (Брукзалерштрасэ, 38). З 1936 года там сама была зарэгістравана яго трэцяя жонка — Клара Самойлаўна Пергамс{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У 1932 годзе ў яго пасяліліся студэнты [[Анатоль Шкутка]] і [[Міхаіл Маскалік]], якія заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі», дзе дом Бароўскага стаў рэзідэнцыяй, а ён сам — сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Падчас Другой сусветнай вайны працаваў у службе «[[Вінета (арганізацыя)|Вінета]]» (з 6 жніўня 1941) карэктарам тэкстаў. Барынаў дапускае, што гэтая праца была для яго «сінекурай» {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Удзел Бароўскага ў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] абмежаваўся трыма месяцамі ў канцы 1944 года перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб|лагеры для перамешчаных асоб]] {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года падчас бамбардзіровак {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пазней пахаванне ліквідавана як бесгаспадарнае {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са шляхты Аршанскага павета, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе, вярнуўся ў 113-ы полк. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік 28.03.1869, паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. Буйны домаўладальнік у Магілёве. Меў уласны вялікі драўляны дом на каменным фундаменце з садам у Шушкевічавым завулку (Карабанаўская вуліца), які купіў у 1883 годзе. Быў фігурантам гучнай судовай справы: у 1903 годзе яго абвінавацілі ў безгаспадарлівасці і растраце грошай Сенненскага павятовага папячыцельства народнай цвярозасці, з гэтай прычыны быў часова адхілены ад пасады. У чэрвені 1906 года Віленская судовая палата цалкам апраўдала яго. Пасля гэтага некалькі гадоў вёў судовыя цяжбы з Магілёўскай гарадской думай наконт зямельнага ўчастка, абвінавачваў горад у незаконным адчужэнні часткі яго зямельнага ўчастка пад гарадскі завулак.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} * '''Аляксандр Аляксандравіч Бароўскі''' (27.6.1875 [9.7. новага стылю] — 27.12.1938) — ваенны дзеяч, генерал-лейтэнант. Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896) і Мікалаеўскую акадэмію Генеральнага штаба (1903). Камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі ў Першую сусветную вайну. Адзін з заснавальнікаў Добраахвотніцкай арміі на поўдні Расіі, камандзір Крымска-Азоўскай арміі, начальнік войскаў Закаспійскай вобласці ў Белым руху. Памёр у эміграцыі ў Скоп’і (Югаславіі).{{sfn|Баринов|2024|p=131}} ** '''Уладзімір''' (28.2.1906 — 21.7.1923), вучыўся ў Першым рускім кадэцкім корпусе ў Югаславіі і загінуў маладым.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} * '''Сяргей Аляксандравіч Бароўскі''' (12.1.1882 — пасля 1923). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), пасля канфлікту сышоў з Міхайлаўскага артылерыйскага вучылішча і скончыў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча (1903). Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль 3.3.1904 перавёўся ў 96-ы Омскі пяхотны полк, падпаручнік. Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў у складзе 8-га Сібірскага Томскага палка (накіраваны на ўкамплектаванне 4.10.1904), часовым выканаўца абавязкаў палкавога ад’ютанта, паранены. Узнагароджаны баявымі ордэнамі Св. Ганны 4-й ст. «За храбрасць» (25.4.1905) і Св. Станіслава 3-й ст. з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев''»{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}}. У 1906 годзе звольнены па хваробе сэрца. Пасля гэтага цалкам змяніў дзейнасць, стаў оперным спеваком (барытонам), выступаў у тэатрах Расіі. У 1918 годзе эміграваў у Швейцарыю, а ў 1920 годзе пераехаў у ЗША (Чыкага). Паводле мемуараў эмігрантаў, на кватэры Сяргея Бароўскага ў Чыкага, па прыездзе ў ЗША ў 1923 годзе некаторы час жыў першы старшыня Рады Міністраў БНР [[Язэп Варонка]].{{sfn|Баринов|2024|p=131}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] r7q4zmarc9xz6s0w8o2c5w8p9sacio0 5144566 5144561 2026-05-21T17:37:20Z M.L.Bot 261 /* Браты і сёстры */ 5144566 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са шляхты Аршанскага павета{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве (цяпер — Елгава, Латвія), дзе служыў бацька {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года быў ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам (сацыяльным ліфтам), а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Бароўскага адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі і шукалі новыя калектыўныя ідэнтычнасці, што ў выніку прывяло Андрэя да беларускага нацыяналізму{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. У адрозненне ад малодшых братоў (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай мужчынскай гімназіі, адкуль выбыў у студзені 1896 года з 6-га класа. Афіцыйнай прычынай было рашэнне бацькі праз нястачу сродкаў. Гімназічнае начальства давала Андрэю непрывабную характарыстыку: «вельмі лянівы, неакуратны і не заўсёды праўдзівы», адзначалі сярод парушэнняў курэнне, наведванне тэатра без дазволу і прагулы. Сапраўднай прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з Гольдынгена{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт у Сянне, пара выехала ў Маскву, дзе 14 ліпеня 1896 года вянчалася ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы (пасля лютэранскага абраду аглашэння ў Петрапаўлаўскім саборы). 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, сям’я жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, пазней пераязджала ў Грыбаедаў і Буцікоўскі завулкі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У навуковай літаратуры (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) панавала версія, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім (Тартускім) і Пецярбургскім універсітэтах і яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, аднак, гэтыя звесткі не пацвярджаюцца сінхроннымі крыніцамі, Бароўскі не меў вышэйшай адукацыі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай статыстыкай {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Барынаў параўноўвае яго ў гэты час з іншым беларускім актывістам — [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчаром]], адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным «меншавіком», а Бароўскі — «парывістым» эсэрам {{sfn|Баринов|2024|p=133, 134}}. У 1896 годзе Бароўскі трапіў пад нагляд паліцыі праз суседа па кватэры {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што прымусіла Бароўскага тэрмінова з’ехаць у экспедыцыю па даследаванні стэпавых абласцей (Казахстан), дзе ён загадваў партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі {{sfn|Баринов|2024|p=133, 135}}. У кастрычніку 1899 года пераехаў у Ташкент, дзе працаваў у Сырдар’інскім перасяленчым атрадзе {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у Пецярбургскім земстве, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Маскоўска-Казанскай чыгункі {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву, за што ў ахоўным аддзяленні лічыўся «крайне небяспечнай асобай». У красавіку 1904 года арыштаваны ў Ташкенце па справе Самарскага камітэта Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Пасля зняволення быў высланы ў Мезень, адкуль у жніўні 1905 года збег {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У лютым 1906 года зноў арыштаваны ў Маскве і змешчаны ў «Таганку»; пры ператрусе знайшлі нелегальную літаратуру і патроны {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Праз хранічны нефрыт высылка ў Туруханскі край была заменена на тры гады ў Тары Тобальскай губерні {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў 1913 годзе праз яго «без вестак адсутнасць» на працягу пяці гадоў {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. === Першая эміграцыя === Жыў у Германіі пад імем Аляксандра Мюлера {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У Хелераў каля Дрэздэна стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада», захапляўся ідэямі гармоніі чалавека і прыроды {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў Інстытута рытму Эміля Жака-Далькроза {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Сярод яго кантактаў у эміграцыі былі Максім Літвінаў, Рыгор Алексінскі, Мікалай Рубакін, а таксама дзеячы мастацтва Серж Дзягілеў і Леў Бакст {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. У кастрычніку 1912 года паліцыя вылічыла яго ў Берліне праз ліст да бацькі {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Падчас Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, працаваў у Бюро па росшуку ваеннапалонных {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў і зафіксавала яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне {{sfn|Баринов|2024|p=137}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года праз Англію і Скандынавію вярнуўся ў Расію, афіцыйна — каб «уступіць у шэрагі абаронцаў радзімы» пасля смерці бацькі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Арыштаваны і змешчаны ў Цюменскую турму, адкуль вызвалены ў студзені 1916 года пасля прашэння брата-генерала Аляксандра{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі пытаннямі гарадской гаспадаркі, і праўда ў 1911 годзе ён удзельнічаў у міжнародных кангрэсах па жыллёвай гігіене ў Дрэздэне {{sfn|Баринов|2024|p=137, 138}}. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года далучыўся да беларускага руху. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны праект «грамадства роўных» {{sfn|Баринов|2024|p=140, 142}}. Працаваў у кіраўніцтве «Цэнтрбелсаюзу» (Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю), а ў 1919 годзе быў членам БНК у Вільні ад беларускіх эсэраў {{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Місія БНР у Берліне ==== У 1920 годзе пераехаў у Берлін. У адрасных кнігах горада яго прозвішча сустракаецца ў варыянтах Borovskoy, Borowsky і Barovsky {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Да куплі дома ў Мальсдорфе змяніў некалькі адрасоў: Вільгельмсхёэрштрасэ, 17, Гослерштрасэ, 20, Ёахімсталерштрасэ, 4 і Аўгсбургерштрасэ, 30 {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Для легалізацыі Бароўскі выкарыстаў біяграфічную містыфікацыю, сцвярджаў у веймарскай паліцыі, што пасля Лютаўскай рэвалюцыі і да кастрычніка 1918 года быў сакратаром расійскага консульства ў Амстэрдаме {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, гэта легенда для хавання радыкальнага мінулага і стварэння вобраза рэспектабельнага дыпламата{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 4 красавіка 1921 года прызначаны ў місію БНР у Берліне{{sfn|Баринов|2024|p=140}}. У дыпламатычнай працы засяродзіўся на эканоміцы, спрабуючы прадаць правы на беларускія лясы праз фірму IWEG {{sfn|Баринов|2024|p=141}}. У справах ён выяўляў неабачлівасць, напрыклад, мог перадаць канфедэнцыйную перапіску з IWEG пабочным контрагентам для азнаямлення{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Камерцыйныя авантуры скончыліся няўдачай, пакінуўшы яго ў 1925 годзе пад пагрозай судовага прыстава {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Адчайная матэрыяльная сітуацыя, імаверна, стала прычынай перадачы Бароўскім архіва місіі ў Прагу {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандр Цвікевіч]] у 1922 годзе крытыкаваў яго: «чалавек хоць і добры, але… слабоваты. Не дурак выпіць і пабалбатаць…» {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Калі ў кастрычніку 1925 года місію ліквідавалі, Бароўскі адмовіўся скласці паўнамоцтвы, заявіў Ластоўскаму, што яго стаўленне да беларускай справы нязменнае{{sfn|Баринов|2024|p=142, 143}}. За перадачу архіва ў Прагу ў сакавіку 1926 года атрымаў «суровую адповедзь» ад Ластоўскага {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. ==== Па скасаванні місіі ==== З 1926 года ў адрасных кнігах Берліна значыўся як ''Schriftsteller'' (пісьменнік, літаратар) {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў яго пераклад Льва Талстога{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. З 1927 года жыў у раёне Мальсдорф (Брукзалерштрасэ, 38). З 1936 года там сама была зарэгістравана яго трэцяя жонка — Клара Самойлаўна Пергамс{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У 1932 годзе ў яго пасяліліся студэнты [[Анатоль Шкутка]] і [[Міхаіл Маскалік]], якія заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі», дзе дом Бароўскага стаў рэзідэнцыяй, а ён сам — сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Падчас Другой сусветнай вайны працаваў у службе «[[Вінета (арганізацыя)|Вінета]]» (з 6 жніўня 1941) карэктарам тэкстаў. Барынаў дапускае, што гэтая праца была для яго «сінекурай» {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Удзел Бароўскага ў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] абмежаваўся трыма месяцамі ў канцы 1944 года перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб|лагеры для перамешчаных асоб]] {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года падчас бамбардзіровак {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пазней пахаванне ліквідавана як бесгаспадарнае {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са шляхты Аршанскага павета, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе, вярнуўся ў 113-ы полк. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік 28.03.1869, паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. Буйны домаўладальнік у Магілёве. Меў уласны вялікі драўляны дом на каменным фундаменце з садам у Шушкевічавым завулку (Карабанаўская вуліца), які купіў у 1883 годзе. Быў фігурантам гучнай судовай справы: у 1903 годзе яго абвінавацілі ў безгаспадарлівасці і растраце грошай Сенненскага павятовага папячыцельства народнай цвярозасці, з гэтай прычыны быў часова адхілены ад пасады. У чэрвені 1906 года Віленская судовая палата цалкам апраўдала яго. Пасля гэтага некалькі гадоў вёў судовыя цяжбы з Магілёўскай гарадской думай наконт зямельнага ўчастка, абвінавачваў горад у незаконным адчужэнні часткі яго зямельнага ўчастка пад гарадскі завулак.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі зрабіў кар’еру спевака. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 627ubl1vvmeh6oslc188paoeilyvbpd 5144567 5144566 2026-05-21T17:37:41Z M.L.Bot 261 /* Браты і сёстры */ 5144567 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са шляхты Аршанскага павета{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве (цяпер — Елгава, Латвія), дзе служыў бацька {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года быў ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам (сацыяльным ліфтам), а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Бароўскага адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі і шукалі новыя калектыўныя ідэнтычнасці, што ў выніку прывяло Андрэя да беларускага нацыяналізму{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. У адрозненне ад малодшых братоў (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай мужчынскай гімназіі, адкуль выбыў у студзені 1896 года з 6-га класа. Афіцыйнай прычынай было рашэнне бацькі праз нястачу сродкаў. Гімназічнае начальства давала Андрэю непрывабную характарыстыку: «вельмі лянівы, неакуратны і не заўсёды праўдзівы», адзначалі сярод парушэнняў курэнне, наведванне тэатра без дазволу і прагулы. Сапраўднай прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з Гольдынгена{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт у Сянне, пара выехала ў Маскву, дзе 14 ліпеня 1896 года вянчалася ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы (пасля лютэранскага абраду аглашэння ў Петрапаўлаўскім саборы). 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, сям’я жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, пазней пераязджала ў Грыбаедаў і Буцікоўскі завулкі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У навуковай літаратуры (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) панавала версія, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім (Тартускім) і Пецярбургскім універсітэтах і яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, аднак, гэтыя звесткі не пацвярджаюцца сінхроннымі крыніцамі, Бароўскі не меў вышэйшай адукацыі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай статыстыкай {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Барынаў параўноўвае яго ў гэты час з іншым беларускім актывістам — [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчаром]], адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным «меншавіком», а Бароўскі — «парывістым» эсэрам {{sfn|Баринов|2024|p=133, 134}}. У 1896 годзе Бароўскі трапіў пад нагляд паліцыі праз суседа па кватэры {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што прымусіла Бароўскага тэрмінова з’ехаць у экспедыцыю па даследаванні стэпавых абласцей (Казахстан), дзе ён загадваў партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі {{sfn|Баринов|2024|p=133, 135}}. У кастрычніку 1899 года пераехаў у Ташкент, дзе працаваў у Сырдар’інскім перасяленчым атрадзе {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у Пецярбургскім земстве, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Маскоўска-Казанскай чыгункі {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву, за што ў ахоўным аддзяленні лічыўся «крайне небяспечнай асобай». У красавіку 1904 года арыштаваны ў Ташкенце па справе Самарскага камітэта Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Пасля зняволення быў высланы ў Мезень, адкуль у жніўні 1905 года збег {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У лютым 1906 года зноў арыштаваны ў Маскве і змешчаны ў «Таганку»; пры ператрусе знайшлі нелегальную літаратуру і патроны {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Праз хранічны нефрыт высылка ў Туруханскі край была заменена на тры гады ў Тары Тобальскай губерні {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў 1913 годзе праз яго «без вестак адсутнасць» на працягу пяці гадоў {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. === Першая эміграцыя === Жыў у Германіі пад імем Аляксандра Мюлера {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У Хелераў каля Дрэздэна стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада», захапляўся ідэямі гармоніі чалавека і прыроды {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў Інстытута рытму Эміля Жака-Далькроза {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Сярод яго кантактаў у эміграцыі былі Максім Літвінаў, Рыгор Алексінскі, Мікалай Рубакін, а таксама дзеячы мастацтва Серж Дзягілеў і Леў Бакст {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. У кастрычніку 1912 года паліцыя вылічыла яго ў Берліне праз ліст да бацькі {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Падчас Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, працаваў у Бюро па росшуку ваеннапалонных {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў і зафіксавала яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне {{sfn|Баринов|2024|p=137}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года праз Англію і Скандынавію вярнуўся ў Расію, афіцыйна — каб «уступіць у шэрагі абаронцаў радзімы» пасля смерці бацькі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Арыштаваны і змешчаны ў Цюменскую турму, адкуль вызвалены ў студзені 1916 года пасля прашэння брата-генерала Аляксандра{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі пытаннямі гарадской гаспадаркі, і праўда ў 1911 годзе ён удзельнічаў у міжнародных кангрэсах па жыллёвай гігіене ў Дрэздэне {{sfn|Баринов|2024|p=137, 138}}. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года далучыўся да беларускага руху. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны праект «грамадства роўных» {{sfn|Баринов|2024|p=140, 142}}. Працаваў у кіраўніцтве «Цэнтрбелсаюзу» (Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю), а ў 1919 годзе быў членам БНК у Вільні ад беларускіх эсэраў {{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Місія БНР у Берліне ==== У 1920 годзе пераехаў у Берлін. У адрасных кнігах горада яго прозвішча сустракаецца ў варыянтах Borovskoy, Borowsky і Barovsky {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Да куплі дома ў Мальсдорфе змяніў некалькі адрасоў: Вільгельмсхёэрштрасэ, 17, Гослерштрасэ, 20, Ёахімсталерштрасэ, 4 і Аўгсбургерштрасэ, 30 {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Для легалізацыі Бароўскі выкарыстаў біяграфічную містыфікацыю, сцвярджаў у веймарскай паліцыі, што пасля Лютаўскай рэвалюцыі і да кастрычніка 1918 года быў сакратаром расійскага консульства ў Амстэрдаме {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, гэта легенда для хавання радыкальнага мінулага і стварэння вобраза рэспектабельнага дыпламата{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 4 красавіка 1921 года прызначаны ў місію БНР у Берліне{{sfn|Баринов|2024|p=140}}. У дыпламатычнай працы засяродзіўся на эканоміцы, спрабуючы прадаць правы на беларускія лясы праз фірму IWEG {{sfn|Баринов|2024|p=141}}. У справах ён выяўляў неабачлівасць, напрыклад, мог перадаць канфедэнцыйную перапіску з IWEG пабочным контрагентам для азнаямлення{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Камерцыйныя авантуры скончыліся няўдачай, пакінуўшы яго ў 1925 годзе пад пагрозай судовага прыстава {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Адчайная матэрыяльная сітуацыя, імаверна, стала прычынай перадачы Бароўскім архіва місіі ў Прагу {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандр Цвікевіч]] у 1922 годзе крытыкаваў яго: «чалавек хоць і добры, але… слабоваты. Не дурак выпіць і пабалбатаць…» {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Калі ў кастрычніку 1925 года місію ліквідавалі, Бароўскі адмовіўся скласці паўнамоцтвы, заявіў Ластоўскаму, што яго стаўленне да беларускай справы нязменнае{{sfn|Баринов|2024|p=142, 143}}. За перадачу архіва ў Прагу ў сакавіку 1926 года атрымаў «суровую адповедзь» ад Ластоўскага {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. ==== Па скасаванні місіі ==== З 1926 года ў адрасных кнігах Берліна значыўся як ''Schriftsteller'' (пісьменнік, літаратар) {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў яго пераклад Льва Талстога{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. З 1927 года жыў у раёне Мальсдорф (Брукзалерштрасэ, 38). З 1936 года там сама была зарэгістравана яго трэцяя жонка — Клара Самойлаўна Пергамс{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У 1932 годзе ў яго пасяліліся студэнты [[Анатоль Шкутка]] і [[Міхаіл Маскалік]], якія заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі», дзе дом Бароўскага стаў рэзідэнцыяй, а ён сам — сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Падчас Другой сусветнай вайны працаваў у службе «[[Вінета (арганізацыя)|Вінета]]» (з 6 жніўня 1941) карэктарам тэкстаў. Барынаў дапускае, што гэтая праца была для яго «сінекурай» {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Удзел Бароўскага ў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] абмежаваўся трыма месяцамі ў канцы 1944 года перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб|лагеры для перамешчаных асоб]] {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года падчас бамбардзіровак {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пазней пахаванне ліквідавана як бесгаспадарнае {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са шляхты Аршанскага павета, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе, вярнуўся ў 113-ы полк. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік 28.03.1869, паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. Буйны домаўладальнік у Магілёве. Меў уласны вялікі драўляны дом на каменным фундаменце з садам у Шушкевічавым завулку (Карабанаўская вуліца), які купіў у 1883 годзе. Быў фігурантам гучнай судовай справы: у 1903 годзе яго абвінавацілі ў безгаспадарлівасці і растраце грошай Сенненскага павятовага папячыцельства народнай цвярозасці, з гэтай прычыны быў часова адхілены ад пасады. У чэрвені 1906 года Віленская судовая палата цалкам апраўдала яго. Пасля гэтага некалькі гадоў вёў судовыя цяжбы з Магілёўскай гарадской думай наконт зямельнага ўчастка, абвінавачваў горад у незаконным адчужэнні часткі яго зямельнага ўчастка пад гарадскі завулак.{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі зрабіў кар’еру спевака. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 4jvd5lmnorof6655gsnlvp5ubf0hhit 5144569 5144567 2026-05-21T17:47:05Z M.L.Bot 261 /* Бацька */ 5144569 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са шляхты Аршанскага павета{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве (цяпер — Елгава, Латвія), дзе служыў бацька {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года быў ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам (сацыяльным ліфтам), а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Бароўскага адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі і шукалі новыя калектыўныя ідэнтычнасці, што ў выніку прывяло Андрэя да беларускага нацыяналізму{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. У адрозненне ад малодшых братоў (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай мужчынскай гімназіі, адкуль выбыў у студзені 1896 года з 6-га класа. Афіцыйнай прычынай было рашэнне бацькі праз нястачу сродкаў. Гімназічнае начальства давала Андрэю непрывабную характарыстыку: «вельмі лянівы, неакуратны і не заўсёды праўдзівы», адзначалі сярод парушэнняў курэнне, наведванне тэатра без дазволу і прагулы. Сапраўднай прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з Гольдынгена{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт у Сянне, пара выехала ў Маскву, дзе 14 ліпеня 1896 года вянчалася ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы (пасля лютэранскага абраду аглашэння ў Петрапаўлаўскім саборы). 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, сям’я жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, пазней пераязджала ў Грыбаедаў і Буцікоўскі завулкі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У навуковай літаратуры (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) панавала версія, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім (Тартускім) і Пецярбургскім універсітэтах і яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, аднак, гэтыя звесткі не пацвярджаюцца сінхроннымі крыніцамі, Бароўскі не меў вышэйшай адукацыі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай статыстыкай {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Барынаў параўноўвае яго ў гэты час з іншым беларускім актывістам — [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчаром]], адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным «меншавіком», а Бароўскі — «парывістым» эсэрам {{sfn|Баринов|2024|p=133, 134}}. У 1896 годзе Бароўскі трапіў пад нагляд паліцыі праз суседа па кватэры {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што прымусіла Бароўскага тэрмінова з’ехаць у экспедыцыю па даследаванні стэпавых абласцей (Казахстан), дзе ён загадваў партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі {{sfn|Баринов|2024|p=133, 135}}. У кастрычніку 1899 года пераехаў у Ташкент, дзе працаваў у Сырдар’інскім перасяленчым атрадзе {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у Пецярбургскім земстве, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Маскоўска-Казанскай чыгункі {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву, за што ў ахоўным аддзяленні лічыўся «крайне небяспечнай асобай». У красавіку 1904 года арыштаваны ў Ташкенце па справе Самарскага камітэта Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Пасля зняволення быў высланы ў Мезень, адкуль у жніўні 1905 года збег {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У лютым 1906 года зноў арыштаваны ў Маскве і змешчаны ў «Таганку»; пры ператрусе знайшлі нелегальную літаратуру і патроны {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Праз хранічны нефрыт высылка ў Туруханскі край была заменена на тры гады ў Тары Тобальскай губерні {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў 1913 годзе праз яго «без вестак адсутнасць» на працягу пяці гадоў {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. === Першая эміграцыя === Жыў у Германіі пад імем Аляксандра Мюлера {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У Хелераў каля Дрэздэна стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада», захапляўся ідэямі гармоніі чалавека і прыроды {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў Інстытута рытму Эміля Жака-Далькроза {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Сярод яго кантактаў у эміграцыі былі Максім Літвінаў, Рыгор Алексінскі, Мікалай Рубакін, а таксама дзеячы мастацтва Серж Дзягілеў і Леў Бакст {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. У кастрычніку 1912 года паліцыя вылічыла яго ў Берліне праз ліст да бацькі {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Падчас Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, працаваў у Бюро па росшуку ваеннапалонных {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў і зафіксавала яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне {{sfn|Баринов|2024|p=137}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года праз Англію і Скандынавію вярнуўся ў Расію, афіцыйна — каб «уступіць у шэрагі абаронцаў радзімы» пасля смерці бацькі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Арыштаваны і змешчаны ў Цюменскую турму, адкуль вызвалены ў студзені 1916 года пасля прашэння брата-генерала Аляксандра{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі пытаннямі гарадской гаспадаркі, і праўда ў 1911 годзе ён удзельнічаў у міжнародных кангрэсах па жыллёвай гігіене ў Дрэздэне {{sfn|Баринов|2024|p=137, 138}}. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года далучыўся да беларускага руху. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны праект «грамадства роўных» {{sfn|Баринов|2024|p=140, 142}}. Працаваў у кіраўніцтве «Цэнтрбелсаюзу» (Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю), а ў 1919 годзе быў членам БНК у Вільні ад беларускіх эсэраў {{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Місія БНР у Берліне ==== У 1920 годзе пераехаў у Берлін. У адрасных кнігах горада яго прозвішча сустракаецца ў варыянтах Borovskoy, Borowsky і Barovsky {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Да куплі дома ў Мальсдорфе змяніў некалькі адрасоў: Вільгельмсхёэрштрасэ, 17, Гослерштрасэ, 20, Ёахімсталерштрасэ, 4 і Аўгсбургерштрасэ, 30 {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Для легалізацыі Бароўскі выкарыстаў біяграфічную містыфікацыю, сцвярджаў у веймарскай паліцыі, што пасля Лютаўскай рэвалюцыі і да кастрычніка 1918 года быў сакратаром расійскага консульства ў Амстэрдаме {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, гэта легенда для хавання радыкальнага мінулага і стварэння вобраза рэспектабельнага дыпламата{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 4 красавіка 1921 года прызначаны ў місію БНР у Берліне{{sfn|Баринов|2024|p=140}}. У дыпламатычнай працы засяродзіўся на эканоміцы, спрабуючы прадаць правы на беларускія лясы праз фірму IWEG {{sfn|Баринов|2024|p=141}}. У справах ён выяўляў неабачлівасць, напрыклад, мог перадаць канфедэнцыйную перапіску з IWEG пабочным контрагентам для азнаямлення{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Камерцыйныя авантуры скончыліся няўдачай, пакінуўшы яго ў 1925 годзе пад пагрозай судовага прыстава {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Адчайная матэрыяльная сітуацыя, імаверна, стала прычынай перадачы Бароўскім архіва місіі ў Прагу {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандр Цвікевіч]] у 1922 годзе крытыкаваў яго: «чалавек хоць і добры, але… слабоваты. Не дурак выпіць і пабалбатаць…» {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Калі ў кастрычніку 1925 года місію ліквідавалі, Бароўскі адмовіўся скласці паўнамоцтвы, заявіў Ластоўскаму, што яго стаўленне да беларускай справы нязменнае{{sfn|Баринов|2024|p=142, 143}}. За перадачу архіва ў Прагу ў сакавіку 1926 года атрымаў «суровую адповедзь» ад Ластоўскага {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. ==== Па скасаванні місіі ==== З 1926 года ў адрасных кнігах Берліна значыўся як ''Schriftsteller'' (пісьменнік, літаратар) {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў яго пераклад Льва Талстога{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. З 1927 года жыў у раёне Мальсдорф (Брукзалерштрасэ, 38). З 1936 года там сама была зарэгістравана яго трэцяя жонка — Клара Самойлаўна Пергамс{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У 1932 годзе ў яго пасяліліся студэнты [[Анатоль Шкутка]] і [[Міхаіл Маскалік]], якія заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі», дзе дом Бароўскага стаў рэзідэнцыяй, а ён сам — сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Падчас Другой сусветнай вайны працаваў у службе «[[Вінета (арганізацыя)|Вінета]]» (з 6 жніўня 1941) карэктарам тэкстаў. Барынаў дапускае, што гэтая праца была для яго «сінекурай» {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Удзел Бароўскага ў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] абмежаваўся трыма месяцамі ў канцы 1944 года перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб|лагеры для перамешчаных асоб]] {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года падчас бамбардзіровак {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пазней пахаванне ліквідавана як бесгаспадарнае {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са шляхты Аршанскага павета, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе, вярнуўся ў 113-ы полк. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік 28.03.1869, паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі зрабіў кар’еру спевака. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] 7rup7ujw2mpszcxqw1rfjxr2ksnk34i 5144570 5144569 2026-05-21T17:59:13Z M.L.Bot 261 /* Місія БНР у Берліне */ 5144570 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Бароўскі}} {{ДД}} '''Андрэй Аляксандравіч Бароўскі''' ({{ВДП}}) — расійскі рэвалюцыянер, кіраўнік [[Дыпламатычная місія БНР у Берліне|Дыпламатычнай місіі БНР у Берліне]]. == Біяграфія == === Паходжанне і сям’я === Са шляхты Аршанскага павета{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. Нарадзіўся 28 лістапада (10 снежня) 1873 года ў Мітаве (цяпер — Елгава, Латвія), дзе служыў бацька {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. 30 снежня 1873 года быў ахрышчаны ў палкавой Аляксандра-Неўскай царкве {{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Бацька — Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі (1847—1915), пачаў ваенную службу ў 16 гадоў радавым салдатам, даслужыўся да палкоўніка{{sfn|Баринов|2024|p=130}}. На думку Ігара Барынава, ваенная служба была для яго вымушаным крокам (сацыяльным ліфтам), а нізкія балы ў вучылішчы і доўгая служба ў чыне капітана сведчылі пра нястачу талентаў да гэтай справы{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Маці — Вольга Аляксандраўна Нікалаева, дачка калежскага рэгістратара, узяла шлюб з Аляксандрам Бароўскім у Дынабургу 19 красавіка 1870 года ў гарадской Аляксандра-Неўскай царкве, калі ёй было 17 гадоў{{sfn|Баринов|2024|p=131}}. Біяграфія Бароўскага адлюстравала крызіс дваранскага ўкладу, калі прадстаўнікі эліты станавіліся шэраговымі службоўцамі і шукалі новыя калектыўныя ідэнтычнасці, што ў выніку прывяло Андрэя да беларускага нацыяналізму{{sfn|Баринов|2024|p=145}}. У адрозненне ад малодшых братоў (Аляксандра, які стаў генералам, Сяргея і Фёдара), Андрэй ніколі не цікавіўся арміяй. Барынаў характарызуе яго як чалавека з «унутранай дабрадушнасцю», які праз уласны характар не быў схільны да сістэматычнай працы, што не дазволіла яму атрымаць скончаную адукацыю{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Раннія гады === Вучыўся ў Смаленскай мужчынскай гімназіі, адкуль выбыў у студзені 1896 года з 6-га класа. Афіцыйнай прычынай было рашэнне бацькі праз нястачу сродкаў. Гімназічнае начальства давала Андрэю непрывабную характарыстыку: «вельмі лянівы, неакуратны і не заўсёды праўдзівы», адзначалі сярод парушэнняў курэнне, наведванне тэатра без дазволу і прагулы. Сапраўднай прычынай выбыцця была цяжарнасць Караліны-Елізаветы (Ліны) Гейне, 28-гадовай дачкі купца з Гольдынгена{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 28 лютага 1896 года Бароўскі атрымаў пашпарт у Сянне, пара выехала ў Маскву, дзе 14 ліпеня 1896 года вянчалася ў Ярмолаеўскай царкве на Садовым кальцы (пасля лютэранскага абраду аглашэння ў Петрапаўлаўскім саборы). 14 кастрычніка 1896 года ў іх нарадзіўся сын Андрэй, сям’я жыла ў танным даходным доме Гірша на Малай Броннай, пазней пераязджала ў Грыбаедаў і Буцікоўскі завулкі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У навуковай літаратуры (у прыватнасці, у У. Сакалоўскага) панавала версія, што Бароўскі вучыўся ў Юр’еўскім (Тартускім) і Пецярбургскім універсітэтах і яшчэ студэнтам далучыўся да беларускага руху{{sfn|Баринов|2024|p=129}}, аднак, гэтыя звесткі не пацвярджаюцца сінхроннымі крыніцамі, Бароўскі не меў вышэйшай адукацыі {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. === Эсэраўскі актывізм === У Маскве Бароўскі працаваў у Маскоўскім таварыстве сельскай гаспадаркі, займаючыся бягучай статыстыкай {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Барынаў параўноўвае яго ў гэты час з іншым беларускім актывістам — [[Яўсей Канчар|Яўсеем Канчаром]], адзначаючы, што абодва працавалі статыстыкамі на ўскраінах імперыі, але мелі розныя тэмпераменты: Канчар быў метадычным «меншавіком», а Бароўскі — «парывістым» эсэрам {{sfn|Баринов|2024|p=133, 134}}. У 1896 годзе Бароўскі трапіў пад нагляд паліцыі праз суседа па кватэры {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У канцы 1898 года рэчы Бароўскага знайшлі ў сябра «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», што прымусіла Бароўскага тэрмінова з’ехаць у экспедыцыю па даследаванні стэпавых абласцей (Казахстан), дзе ён загадваў партыяй па вывучэнні кіргізскай гаспадаркі {{sfn|Баринов|2024|p=133, 135}}. У кастрычніку 1899 года пераехаў у Ташкент, дзе працаваў у Сырдар’інскім перасяленчым атрадзе {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Вярнуўшыся з экспедыцыі ў 1900 годзе, Бароўскі кароткі час працаваў у Пецярбургскім земстве, а ў 1902 годзе зноў апынуўся ў Маскве, дзе быў камерцыйным агентам у праўленні Маскоўска-Казанскай чыгункі {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. Бароўскі быў актыўным дзеячам партыі эсэраў, займаўся арганізацыяй баявых дружын і пастаўкай зброі ў Маскву, за што ў ахоўным аддзяленні лічыўся «крайне небяспечнай асобай». У красавіку 1904 года арыштаваны ў Ташкенце па справе Самарскага камітэта Партыі сацыялістаў-рэвалюцыянераў {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Пасля зняволення быў высланы ў Мезень, адкуль у жніўні 1905 года збег {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. У лютым 1906 года зноў арыштаваны ў Маскве і змешчаны ў «Таганку»; пры ператрусе знайшлі нелегальную літаратуру і патроны {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Праз хранічны нефрыт высылка ў Туруханскі край была заменена на тры гады ў Тары Тобальскай губерні {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Тут Бароўскі, яшчэ не развёўшыся з першай жонкай, ажаніўся другі раз з Ганнай Міхайлаўнай Мосавай {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. Шлюб з Лінай Гейне афіцыйна скасаваны толькі ў 1913 годзе праз яго «без вестак адсутнасць» на працягу пяці гадоў {{sfn|Баринов|2024|p=134}}. У красавіку 1907 года збег з сібірскай высылкі за мяжу {{sfn|Баринов|2024|p=135}}. === Першая эміграцыя === Жыў у Германіі пад імем Аляксандра Мюлера {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. У Хелераў каля Дрэздэна стаў сябрам таварыства першага ў краіне «горада-сада», захапляўся ідэямі гармоніі чалавека і прыроды {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Быў рэдактарам-выдаўцом рускай версіі штогоднікаў Інстытута рытму Эміля Жака-Далькроза {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Сярод яго кантактаў у эміграцыі былі Максім Літвінаў, Рыгор Алексінскі, Мікалай Рубакін, а таксама дзеячы мастацтва Серж Дзягілеў і Леў Бакст {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. У кастрычніку 1912 года паліцыя вылічыла яго ў Берліне праз ліст да бацькі {{sfn|Баринов|2024|p=133}}. Падчас Першай сусветнай вайны выехаў у Швейцарыю, працаваў у Бюро па росшуку ваеннапалонных {{sfn|Баринов|2024|p=136}}. Паліцыя лічыла гэту працу прыкрыццём для партыйных даручэнняў і зафіксавала яго кантакты з тайным германскім агентам у Берне {{sfn|Баринов|2024|p=137}}. === Вяртанне ў Расію (1915—1917) === 24 верасня 1915 года праз Англію і Скандынавію вярнуўся ў Расію, афіцыйна — каб «уступіць у шэрагі абаронцаў радзімы» пасля смерці бацькі{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Арыштаваны і змешчаны ў Цюменскую турму, адкуль вызвалены ў студзені 1916 года пасля прашэння брата-генерала Аляксандра{{sfn|Баринов|2024|p=137}}. Сам Бароўскі тады пісаў міністру Хвастову, што займаўся ў эміграцыі пытаннямі гарадской гаспадаркі, і праўда ў 1911 годзе ён удзельнічаў у міжнародных кангрэсах па жыллёвай гігіене ў Дрэздэне {{sfn|Баринов|2024|p=137, 138}}. Пасля [[Лютаўская рэвалюцыя|Лютаўскай рэвалюцыі]] 1917 года далучыўся да беларускага руху. На думку Барынава, Бароўскі быў хутчэй «глыбокім сімпатызантам» беларускай справы, чым «палымяным змагаром», а БНР успрымалася ім як унікальны праект «грамадства роўных» {{sfn|Баринов|2024|p=140, 142}}. Працаваў у кіраўніцтве «Цэнтрбелсаюзу» (Цэнтральнага саюза спажывецкіх таварыстваў Беларускага краю), а ў 1919 годзе быў членам БНК у Вільні ад беларускіх эсэраў {{sfn|Баринов|2024|p=138}}. === Другая эміграцыя === ==== Місія БНР у Берліне ==== У 1920 годзе пераехаў у Берлін. У адрасных кнігах горада яго прозвішча сустракаецца ў варыянтах Borovskoy, Borowsky і Barovsky {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Да куплі дома ў Мальсдорфе змяніў некалькі адрасоў: Вільгельмсхёэрштрасэ, 17, Гослерштрасэ, 20, Ёахімсталерштрасэ, 4 і Аўгсбургерштрасэ, 30 {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Для легалізацыі Бароўскі выкарыстаў біяграфічную містыфікацыю, сцвярджаў у веймарскай паліцыі, што пасля Лютаўскай рэвалюцыі і да кастрычніка 1918 года быў сакратаром расійскага консульства ў Амстэрдаме {{sfn|Баринов|2024|p=132}}. На думку Барынава, гэта легенда для хавання радыкальнага мінулага і стварэння вобраза рэспектабельнага дыпламата{{sfn|Баринов|2024|p=132}}. 4 красавіка 1921 года прызначаны ў місію БНР у Берліне{{sfn|Баринов|2024|p=140}}. У дыпламатычнай працы засяродзіўся на эканоміцы, спрабуючы прадаць правы на беларускія лясы праз фірму IWEG {{sfn|Баринов|2024|p=141}}. У справах ён выяўляў неабачлівасць, напрыклад, мог перадаць канфедэнцыйную перапіску з IWEG пабочным контрагентам для азнаямлення{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Камерцыйныя авантуры скончыліся няўдачай, пакінуўшы яго ў 1925 годзе пад пагрозай судовага прыстава {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Адчайная матэрыяльная сітуацыя, імаверна, стала прычынай перадачы Бароўскім архіва місіі ў Прагу {{sfn|Баринов|2024|p=142}}. [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандр Цвікевіч]] у 1922 годзе крытыкаваў яго: «''человек хоть и добрый, но как политический деятель — слабоват. Не дурак выпить и поболтать, но дальше этого обычно не идет''»{{sfn|Баринов|2024|p=142}}. Калі ў кастрычніку 1925 года місію ліквідавалі, Бароўскі адмовіўся скласці паўнамоцтвы, заявіў Ластоўскаму, што яго стаўленне да беларускай справы нязменнае{{sfn|Баринов|2024|p=142, 143}}. За перадачу архіва ў Прагу ў сакавіку 1926 года атрымаў «суровую адповедзь» ад Ластоўскага {{sfn|Баринов|2024|p=139}}. ==== Па скасаванні місіі ==== З 1926 года ў адрасных кнігах Берліна значыўся як ''Schriftsteller'' (пісьменнік, літаратар) {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У выдавецтве «Айгенбродлер» выйшаў яго пераклад Льва Талстога{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. З 1927 года жыў у раёне Мальсдорф (Брукзалерштрасэ, 38). З 1936 года там сама была зарэгістравана яго трэцяя жонка — Клара Самойлаўна Пергамс{{sfn|Баринов|2024|p=143}}. У 1932 годзе ў яго пасяліліся студэнты [[Анатоль Шкутка]] і [[Міхаіл Маскалік]], якія заснавалі «Саюз беларускіх студэнтаў у Германіі», дзе дом Бароўскага стаў рэзідэнцыяй, а ён сам — сакратаром{{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Падчас Другой сусветнай вайны працаваў у службе «[[Вінета (арганізацыя)|Вінета]]» (з 6 жніўня 1941) карэктарам тэкстаў. Барынаў дапускае, што гэтая праца была для яго «сінекурай» {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. Удзел Бароўскага ў [[Беларуская цэнтральная рада|Беларускай цэнтральнай радзе]] абмежаваўся трыма месяцамі ў канцы 1944 года перакладчыкам ва ўстаўнай камісіі Упраўлення ваенных спраў {{sfn|Баринов|2024|p=144}}. У 1946 годзе яго нарыс «Белавежская пушча» ўключаны ў хрэстаматыю «Родны край», выдадзеную ў [[Беларускія лагеры для перамешчаных асоб|лагеры для перамешчаных асоб]] {{sfn|Баринов|2024|p=143}}. Памёр у Берліне 12 студзеня 1945 года падчас бамбардзіровак {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. Пахаваны 17 студзеня на евангелічных «Лясных могілках на Рансдорферштрасэ» ў Мальсдорфе. Пазней пахаванне ліквідавана як бесгаспадарнае {{sfn|Баринов|2024|p=145}}. == Сям’я == === Бацька === Бацька — '''Аляксандр Іосіфавіч Бароўскі''' (21.11.1847 — 1915{{sfn|Баринов|2024|p=130, 137}}), са шляхты Аршанскага павета, праваслаўнага веравызнання. Атрымаў дамашнюю адукацыю. Пасля 3-х месяцаў выслугі радавым прыняты (4.1.1865) унтэр-афіцэрам у 113-ы Старарускі пяхотны полк. Накіраваны ў Віленскае пяхотнае юнкерскае вучылішча (13.8.1865), скончыў яго па 2-м разрадзе, вярнуўся ў 113-ы полк. Камандзір роты (22.12.1870 — 1.10.1881, 14.12.1884 — 18.7.1886).{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Потым Серадзскі ў Калішскай губерні (18.7.1886 — 12.10.1890), Сенненскі (12.10.1890 — 14.11.1904), Аршанскі (14.11.1904 — 27.7.1907), Магілёўскі (з 27.7.1907-1910) павятовы воінскі начальнік. Чыны — унтэр-афіцэр (4.1.1865), юнкер (1.8.1865), прапаршчык (24.8.1867), падпаручнік 28.03.1869, паручнік (20.4.1870), штабс-капітан (28.6.1877), капітан (4.10.1879), падпалкоўнік (1.1.1889), палкоўнік (14.11.1904){{sfn|СПС 1 янв.|1909|}}. У 1910 годзе выйшаў у адстаўку{{sfn|Баринов|2022|}}. Узнагароджаны Ордэнамі Святога Станіслава 3-й (1878), Ганны 3-й (1882), Станіслава 2-й (1895), Ганны 2-й (1899), Уладзіміра 3-й (1907) ступеняў.{{sfn|СПС 1 янв.|1909|}} Станам на 1910 год, жыў у Магілёве ва ўласным доме па Шушкевічавым завулку{{sfn|Баринов|2022|}}. === Маці === Маці — '''Вольга Аляксандраўна Нікалаева''', дачка калежскага рэгістратара.{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}}{{sfn|Баринов|2024|p=131}} === Браты і сёстры === У сям’і Аляксандра і Вольгі Бароўскіх было шасцёра дзяцей: Яўгенія (нар. 9.12.1871), Андрэй (нар. 28.11.1873), Аляксандр (нар. 9.7.1875), Сяргей (нар. 12.1.1882), Барыс (нар. 25.8.1883), Фёдар (нар. 26.12.1886).{{sfn|РГВИА. Ф. 400||loc=оп. 12, д. 24518, л. 450}} * '''Аляксандр''' (6.6. ці 9.7.1875 — 27.12.1938). Скончыў Пскоўскі кадэцкі корпус (1894), Паўлаўскае ваеннае вучылішча (1896), Акадэмію Генштаба (1903). Афіцэр лейб-гвардыі Літоўскага палка. Генерал-маёр, камандзір брыгады 2-й Сібірскай стралковай дывізіі. Удзельнік Белага руху, генерал-лейтэнант, камандуючы Крымска-Азоўскай арміяй, да кастрычніка 1919 камандуючы войскамі Закаспійскай вобласці. У эміграцыі ў Югаславіі, памёр там жа. ** '''Уладзімір''' (28.2.1906-21.7.1923), cкончыў 1-ы Рускі кадэцкі корпус у Югаславіі. * '''Сяргей''' (12.1.1882 — 1968{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Скончыў Полацкі кадэцкі корпус (1900), вучыўся ў Міхайлаўскім артылерыйскім вучылішчы, перавёўся ў Аляксандраўскае ваеннае вучылішча, якое скончыў у 1903 годзе. Паступіў на службу ў 102-ы Вяцкі пяхотны полк (30.8.1900), адтуль перавёўся (3.3.1904) у 96-ы Омскі пяхотны полк. Накіраваны на камплектаванне 8-га Сібірскага Томскага пяхотнага палка (4.10.1904). Камандзір роты, ч.в.аб. палкавога ад’ютанта. Чыны — падпаручнік (з 10.8.1903; ст. 10.8.1902), паручнік (станам на 1906{{sfn|Баринов|2024|p=131}}). Удзельнік руска-японскай вайны 1904—1905 гадоў. Пасле агляду ў Казанскім ваенным шпіталі звольнены ў адстаўку з прычыны хваробы сэрца (1906). Узнагароджаны Ордэнамі Святой Ганны 4-й ступені з надпісам «За Храбрасць» (25.4.1905), Станіслава 3-й ступені з мячамі і бантам «''за отличия в делах против японцев»''.{{sfn|РГВИА. Ф. 409||}} Пасля звальнення з арміі зрабіў кар’еру спевака. З 1918 года ў Швейцарыі, з 1920 — у ЗША, дзе і памёр. У Сяргея Бароўскага ў Чыкага пэўны час, пасля свайго пераезду ў ЗША ў 1923 годзе, жыў [[Язэп Варонка]]{{крыніца?}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://cyberleninka.ru/article/n/moe-otnoshenie-k-belorusskomu-delu-neizmenno-lichnostnaya-biografiya-andreya-borovskogo|ref=Баринов|аўтар=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Игоревич Баринов]]|загаловак=«Мое отношение к белорусскому делу неизменно»: личностная биография Андрея Боровского|год=2024|выданне=Восточнославянские исследования|выпуск=3|старонкі=128–148|doi=10.31168/2782-473X.2024.3.07}} * ''Сакалоўскі У. Л.'' Да вытокаў беларускай дыпламатыі: дзейнасць беларускай місіі ў Берліне // Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. № 4. 2008. — С. 218. == Спасылкі == * {{h|Баринов|2022|[[Ігар Ігаравіч Барынаў|''Баринов И.'']] [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/635839040898210/ Александр Иосифович Боровский, отец Андрея Боровского, будущего главы миссии БНР в Берлине] // Запісы беларусаведа, 8.1.2022.}} * {{h|СПС 1 янв.|1909|[https://www.ria1914.info/index.php/Боровский_Александр_Иосифович Список полковникам по старшинству на 1 января 1909 года]}} * {{h|РГВИА. Ф. 400||РГВИА. Ф. 400, оп. 12, д. 24518, л. 450.}} * {{h|РГВИА. Ф. 409||[https://www.ria1914.info/index.php/%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87 РГВИА. Ф. 409, п/с 317—826 (1906)]}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Бароўскі Андрэй}} [[Катэгорыя:Постаці беларускай эміграцыі]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Германіі]] nqfnjn13kl2mxh5tknd5x1sa7zsmfpe 10 175189 5144493 5139330 2026-05-21T14:06:14Z JerzyKundrat 174 абнаўленне звестак 5144493 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Дакументацыя}}</noinclude> <!-- Актуальныя тэмы --> <!--Падзяляйце элементы спіса маркерам "|" --> <!--{{Актуальныя тэмы|}}--> * [[СААЗ]] абвясціла аб надзвычайнай сітуацыі з-за '''[[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)|эпідэміі ліхаманкі Эболы]]''' ў [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] ([[ДР Конга]]). <small>''(17&nbsp;мая)''</small> * Ля [[Канарскія астравы|Канарскіх астравоў]] пачалася эвакуацыя з судна MV Hondius, дзе зафіксавана '''[[Успышка хантавіруса на MV Hondius|ўспышка хантавіруса]]'''. <small>''(10&nbsp;мая)''</small> * [[Прэм’ер-міністр Венгрыі|Прэм’ер-міністрам]] [[Венгрыя|Венгрыі]] абраны '''[[Петэр Мадзьяр]]'''. <small>''(9&nbsp;мая)''</small> <noinclude> [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў|Архіў]] [[Катэгорыя:Шаблоны:Падзеі]][[Катэгорыя:Шаблоны:Галоўная старонка]] </noinclude> drpcpeozqt5mpnrq771beov9gam9faj 0 181119 5144665 4402614 2026-05-22T01:52:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144665 wikitext text/x-wiki {{Картка кампаніі | назва = ING Group N.V. | лагатып = | тып = [[N.V.|Публічная карпарацыя з абмежаванай адказнасцю]] | лістынг на біржы = {{euronext|NL0000303600|INGA}}, {{isx|INGA}} | дзейнасць = | дэвіз = | заснавана = [[1991]] | размяшчэнне = {{Сцяг|Нідэрланды}} [[Амстэрдам]] | ключавыя фігуры = Ян Хомен (генеральны дырэктар) | галіна = [[Фінансавыя паслугі]], [[страхаванне]], [[кіраванне нерухомасцю]] | прадукцыя = | абарот = {{Падзенне}}$163,2 млрд ([[2010]] год) | аперацыйны прыбытак = | чысты прыбытак = {{падзенне}}$-1,2 млрд ([[2010]] год) | колькасць супрацоўнікаў = 107,173 тыс. (2010) | матчына кампанія = | даччыныя кампаніі = | аўдытар = | сайт = [http://www.ing.com/ www.ing.com] {{ref-en}} }} '''ING Groep N.V.''' ({{lang-en|'''ING Group'''}}, '''Група кампаній ING''') — [[Нідэрланды|нідэрландскі]] [[фінансавы кангламерат]], які прадстаўляе паслугі ў сферы банкаўскай дзейнасці, страхаванні і кіраванні ўласнасцю. [[Абрэвіятура]] ING расшыфроўваецца як Internationale Nederlanden Groep (Міжнародная Нідэрландская Група). Па стане на [[2010]] год кампанія займае 12-е месца ў [[Fortune Global 500]]<ref>{{Cite web |url=http://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/full_list/ |title=Fortune Global 500, 2010 |access-date=13 лістапада 2013 |archive-date=5 кастрычніка 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005012317/https://money.cnn.com/magazines/fortune/global500/2010/full_list/ |url-status=dead }}</ref> ([[2010]] год) (8 месца ў [[2008]] годзе). [[Выява:INGHouse1.jpg|злева|thumb|Штаб-кватэра ING у [[Амстэрдам]]е, празваная «Чаравіком» з-за характэрнай формы будынка]] З [[2007]] года з’яўляецца фундатарам каманды [[Формула-1|Формулы-1]] «[[Рэно (аўтагоначная каманда)|Рэно]]». Супрацоўніцтва заяўлена да [[2009]] года ўключна. У лістападзе 2006 года група стала тытульным фундатарам [[Гран-пры Аўстраліі]] Формулы-1 на трохгадовы тэрмін. Таксама, тытульны спонсар [[Гран-пры Бельгіі]]. З [[Сезон 2008 Формулы-1|2008]] года — [[Гран-пры Венгрыі]]. Аднак 16 лютага 2009 года прадстаўнікі кампаніі заявілі пра тое, што трохгадовы кантракт (2007—2009) з Renault F1 Team падоўжаны не будзе, і ў 2009-м завершыцца прысутнасць кампаніі ў Формуле 1, але пасля аб’явы рашэння Сусветнага Савета па «справе Renault», кантракт з камандай быў разарваны датэрмінова. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{official|ing.com|карпарацыі ING Groep}} {{ref-en}} {{AEX}} {{Dow Jones Euro Stoxx 50}} [[Катэгорыя:Фінансавыя кампаніі]] [[Катэгорыя:Кампаніі Нідэрландаў]] e7jj6sqeece8e91vj8aj4mx99c9naw7 0 185596 5144701 5106374 2026-05-22T06:48:38Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144701 wikitext text/x-wiki {{Стралковая зброя/Спроба |Назва= M21 |выява= Rifle M21 3.jpg |подпіс выявы = M21 |Тып= Cнайперская вінтоўка |Краіна= {{USA}} |Гады эксплуатацыі= 1968 - цяперашні час (афіцыйная дата прыняцця на ўзбраенне - 1975 год) |Мадыфікацыі =[[M25 (снайперская вінтоўка)|M25]] |Канструктар =Marines Weapons Command, Combat Development Command, Limited Warfare Agency |Серыйны выпуск = |Усяго выраблена = |Выраблялася= [[Rock Island Arsenal]] [[Springfield Armory, Inc.]] |Маса =6,5 кг |Даўжыня =1125 мм |Даўжыня ствала =559 мм |Нарэзка ствала = |Колькасць нарэзаў ствала = |Шырыня = |Вышыня = |Калібр = 7,62 мм |Патроны = [[7,62×51 мм НАТА|7,62×51 мм]] (M118 Match, M118 Special Ball) |Тып агню = |Прынцып дзеяння = [[адвод парахавых газаў]], [[паваротны затвор]] |Хуткастрэльнасць = |Боезабеспячэнне = скрынявы магазін на 20 патронаў |Прыцэльная далячыня стральбы = 900 м |Прыцэл = аптычны;дыаптрычны |Даўжыня прыцэльнай лініі = |Рэсурс (да чысткі) = |Агульны рэсурс = |Магчымыя аксэсуары = |Пачатковая хуткасць кулі = 853 м/с |Максімальная далячыня палёта кулі = }} '''M21''' — самазарадная снайперская вінтоўка, распрацаваная на аснове аўтаматычнай вінтоўкі [[M14 National Match]]. Дзейнічае на аснове газаадводнай аўтаматыкі з кароткім ходам газавага поршня. Замыканне ствала ажыццяўляецца паваротам засаўкі. Вінтоўка мае рэгуляваны диаптрычаскі цалік і мушку, а таксама аптычны прыцэл == Гісторыя == У верасні 1968, [[армія ЗША]] замовіла 1800 [[M14 National Match]] для неадкладнай адпраўкі ў [[В'етнам]]. З 1968 па 1975 год, пакуль M21 прымалася на ўзбраенне, некалькі варыянтаў M14 National Match з рознымі аптычнымі прыцэламі былі адпраўленыя ў В'етнам. Першыя вопытныя M21 выкарыстоўвалі аптычныя прыцэлы [[M84 (аптычны прыцэл)|M84]] часоў [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. M21 ўручную перарабляліся з M14 National Match . Ложа першапачаткова рабілася драўлянай, пазней перайшлі на пластык. Адкрытыя прыцэльныя прыстасаванні засталіся нязменнымі ад M14 National Match . Першыя M21 мелі аптычны прыцэл [[ART I (аптычны прыцэл)|ART I]]. Прыцэл [[ART II (аптычны прыцэл)|ART II]] выкарыстоўваўся пазней у абмежаванай колькасці. Абноўленыя M21 выкарыстоўваюць прыцэлы [[M3A Ultra (аптычны прыцэл)|M3A Ultra]] . ''У шэрагах снайпераў гэтая вінтоўка мае ўласнае імя «Кэйт»'' == Асаблівасці == Кучнасць M14 National Match складае : * Пры выкарыстанні патронаў M118 — 2,03 MOA Ex.Ver . (далёкасць 100 м, серыя з 5 стрэлаў) ;<ref>MIL -R- 45979 (1976 год)</ref> * Пры выкарыстанні патронаў M852 — 1,07 MOA Ex.Ver . (далёкасць 300 м, серыя з 5 стрэлаў) ;<ref>MIL -R- 71126 (AR) (1992)</ref> Гэта прыкладна адпавядае паказчыкам [[Снайперская вінтоўка Драгунова|снайперскай вінтоўкі Драгунова]]: * Пры выкарыстанні патрона 57- Н- 323С (ЛПС) — 2,21 MOA Ex.Ver . (далёкасць 300 м, серыя з 5 стрэлаў) ;<ref>Наставление по стрелковому делу 7,62-мм снайперская винтовка Драгунова (СВД), Москва, Воениздат, 1984</ref> * Пры выкарыстанні снайперскага патрона 7Н1 — 1,24 MOA Ex.Ver . (далёкасць 300 м, серыя з 5 стрэлаў) ; * Пры выкарыстанні снайперскага патрона 7Н1 і з крокам нарэзаў ствала 320 мм — 1,04 MOA Ex.Ver . (далёкасць 300 м, серыя з 5 стрэлаў) .<ref>Владислав Дворянинов. «Несколько слов о снайпер-патроне» // «Солдат удачи», № 8, 2000</ref> == Мадыфікацыі == '''M25''' — абноўленая версія M21 распрацаваная збройнікамі дзесятай спецыяльнай групы(10th Special Forces Group's) сіл для выкарыстання войскамі спецназу Злучаных Штатаў і [[марская пяхота ЗША (US NAVY SEAL)|марской пяхоты ЗША]] (US Navy SEAL) ў канцы 1980 года. Выкарыстоўвалася падчас аперацыі «[[Навальніца ў пустыні (Operation Desert Storm)|Навальніца ў пустыні]]» ў студзені і лютым 1991 года. == Выкарыcтанне і ўжыванне == XM21 выкарыстоўвалася [[Армія ЗША|арміяй ЗША]] ў [[Вайна ў В'етнаме|вайне ў В'етнаме]], а таксама M21 абмежавана ўжывалася ў ваенных канфліктах і аперацыях з канца 1960-х да канца 1980-х гадоў. Выкарыстоўвалася [[Рэйнджэры ЗША (U.S. Army Rangers )|Рэйнджэрамі ЗША]] падчас [[Уварванне ў Грэнаду (Operation Urgent Fury)|ўварвання ў Грэнаду]] ў 1983 годзе. Абмежаваная колькасць маецца з некаторых падраздзяленнях [[Нацыянальная гвардыя ЗША|Нацыянальнай гвардыі ЗША]] і ў некалькіх спецыялізаваных актыўных адзінках, такіх як [[OPFOR]] пры Аб'яднаным цэнтр навучэння (Joint Readiness Training Center). XM21 выкарыстоўвалася з 1969 па 1975 год, а таксама M21 афіцыйна выкарыстоўвалася з 1975 па 1988 год да ўвядзення ў M24, якая замяніла M21 ў Батальёнах Рэйнджараў ў 1990. == Спасылкі == {{Commons|M21}} * [http://www.springfield-armory.com/armory.php?model=20 M21 Tactical] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121228030730/http://www.springfield-armory.com/armory.php?model=20 |date=28 снежня 2012 }} * [https://atiam.train.army.mil/soldierPortal/atia/adlsc/view/public/9504-1/fm/23-10/Appb.htm U.S. Army Field Manual 23-10, Appendix B: M21 Sniper Weapon System]{{Недаступная спасылка}} * Lee Emerson's [http://www.imageseek.com/m1a/M14RHAD060113%20web%20site.doc Word doc.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060306161924/http://www.imageseek.com/m1a/M14RHAD060113%20web%20site.doc |date=6 сакавіка 2006 }} on the M14 and nearly all known variants * [http://www.snipercentral.com/m21.htm SniperCentral's page about the M21] * [http://tri.army.mil/LC/cs/csi/sahist.htm#M21 Brief M21 description and history from the U.S. Army.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080220200037/http://tri.army.mil/LC/cs/csi/sahist.htm#M21 |date=20 лютага 2008 }} * [http://www.globalsecurity.org/military/systems/ground/m21sws.htm M21 on Global Security.org] (the same text can be found at [http://www.fas.org/man/dod-101/sys/land/m14.htm FAS.org] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20201204232914/http://www.fas.org/man/dod-101/sys/land/m14.htm |date=4 снежня 2020 }}) * [http://www.snipersparadise.com/articles/M25dev.htm M25 at SniperParadise.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20061116191057/http://www.snipersparadise.com/articles/M25dev.htm |date=16 лістапада 2006 }} * [http://anysoldier.com/brian/Iraq/BriansIraq/M25.html M25 at AnySoldier.com] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20060517032347/http://anysoldier.com/brian/Iraq/BriansIraq/M25.html |date=17 мая 2006 }} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Снайперскія вінтоўкі ЗША]] [[Катэгорыя:Самазарадныя вінтоўкі]] [[Катэгорыя:Узбраенне Марской пяхоты ЗША]] kqwie4tgprjt0pfmkgalgtcpihemihs 0 187930 5144751 5033365 2026-05-22T08:34:27Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144751 wikitext text/x-wiki {{пра|гульню|серыю гульняў|Mega Man (серыя)}} {{Картка гульні |загаловак=Mega Man |выява=[[Файл:Megaman nes pal.jpg|250px]] |шырыня выявы= 250px |подпіс выявы= Постар гульні для рэгіёна PAL |распрацоўшчык= {{нп4|Capcom|Capcom|en|Capcom}} |распрацоўшчыкі= |выдавец= [[Capcom]] |выдаўцы= |дызайнер= Акіра Кітамура |дызайнеры= |сцэнарыст= |сцэнарысты= |мастак= |мастакі= |кампазітар= |кампазітары=Манамі Мацумае |серыя= [[Mega Man (серыя)|Mega Man]] |платформа= |платформы= [[Nintendo Entertainment System]], [[PlayStation]], [[мабільны тэлефон]]ы, {{нп4|Virtual Console|Virtual Console|en|Virtual Console}}, [[PlayStation Store]], [[Android]], [[PlayStation Portable]] |анонс= |даты выпуску= {{collapsible list|title=17 снежня 1987| '''''Mega Man'''''<br>'''Famicom/NES'''<br/>{{vgrelease|JP=17 снежня 1987<ref name="r20">{{cite book |isbn=978-1-897376-79-9 |date=January 6, 2010 |title=Mega Man: Official Complete Works|publisher=Udon Entertainment | pages=6–10}}</ref>|NA=17 снежня 1987<ref>{{cite web | title=Capcom Annual Report 2009 | url=http://www.capcom.co.jp/ir/english/data/pdf/2009annual/e2009annual.pdf#77 | format=PDF | publisher=Capcom | access-date=May 12, 2010}}</ref>|EU=Май 1990<ref name="gamesmachine">{{cite journal | author=''The Games Machine'' staff| journal=The Games Machine| date=May 1990 | title=''Mega Man'' | issue=30 | page=p. 60 | publisher=Newsfield Publications | location=Ludlow, UK | issn=0954-8092}}</ref>}}'''PlayStation'''<br/>{{vgrelease|JP=5 жніўня 1999<ref name="completeworks">{{cite book |isbn=978-1-897376-79-9 |date=January 6, 2010 |title=Mega Man: Official Complete Works|publisher=Udon Entertainment | pages=94–5}}</ref>}}'''Мабільны тэлефон'''<br/>{{vgrelease|NA=20 верасня 2004<ref name="mobile1">{{cite web | author=Palley, Steven | date=January 1, 2004 | title=''Mega Man'' Preview | url=http://www.gamespot.com/mobile/action/megaman/news.html?sid=6094176&om_act=convert&om_clk=newsfeatures&tag=newsfeatures;title;3&mode=previews | work=GameSpot | publisher=CBS Interactive | access-date=May 4, 2010}}</ref>}}{{vgrelease|JP=1 чэрвеня 2007<ref name="mobile2">{{cite web | author=GPara staff | date=June 4, 2007 | title=初代『ロックマン』iアプリに完全移植されて配信開始！ | url=http://www.gpara.com/article/cms_show.php?c_id=3399&c_num=14 | publisher=Gpara.com | language=ja | access-date=May 9, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110722025812/http://www.gpara.com/article/cms_show.php?c_id=3399&c_num=14 | archive-date=22 ліпеня 2011 | url-status=dead }}</ref>}}'''PlayStation Store'''<br/>{{vgrelease|JP=12 жніўня 2009<ref name="jppsn">{{cite web | author=Spencer | date=June 22, 2009 | title=''Mega Man Lands'' On PSN Game Archives Next Month | url=http://www.siliconera.com/2009/07/22/mega-man-lands-on-psn-game-archives-next-month/ | publisher=Siliconera | access-date=May 5, 2010}}</ref>|NA=18 студзеня 2011<ref name="napsn">{{cite web | author=Spencer | date=January 18, 2011 | title=Import ''Mega Man'' Game Now On The US PlayStation Store | url=http://www.siliconera.com/2011/01/18/import-mega-man-game-now-on-the-us-playstation-store/ | publisher=Siliconera | access-date=January 25, 2011}}</ref>}}'''''Mega Man Powered Up'''''{{vgrelease|JP=2 сакавіка 2006<ref name="r203">{{cite book |isbn=978-1-897376-79-9 |date=January 6, 2010 |title=Mega Man: Official Complete Works|publisher=Udon Entertainment | pages=108–13}}</ref>|NA=14 сакавіка 2006<ref>{{cite web | date=March 14, 2006 | title=''Mega Man'' Powers Up Stores | url=http://psp.ign.com/articles/695/695675p1.html | publisher=IGN | access-date=December 25, 2010 | author=Roper, Chris | archive-url=https://www.webcitation.org/65fle7OCM?url=http://psp.ign.com/articles/695/695675p1.html | archive-date=23 лютага 2012 | url-status=dead }}</ref>|EU=24 сакавіка 2006}}{{vgrelease|Asia|AS|1 мая 2008<ref>{{cite web | author=Sony staff | title=Rockman Rockman(CHN Version) | url=http://asia.playstation.com/hk/en/game/gameDetail/12001 | publisher=Sony Computer Entertainment | access-date=December 25, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101021055400/http://asia.playstation.com/hk/en/game/gameDetail/12001 | archive-date=21 кастрычніка 2010 | url-status=dead }}</ref>}}<br/>'''Virtual Console'''<br><u>Wii</u><br/>{{vgrelease|PAL= 22 чэрвеня 2007<ref name="palvc">{{cite web | author=Spencer | date=June 22, 2007 | title=Worldwide Virtual Console Outlook: ''Mega Man'' the Dolphin edition | url=http://www.siliconera.com/2007/06/22/worldwide-virtual-console-outlook-mega-man-the-dolphin-edition/ | publisher=Siliconera | access-date=May 5, 2010}}</ref>}}{{vgrelease|JP=29 ліпеня 2008<ref name="jpvc">{{cite web |first=JC |last=Fletcher |title=VC Tuesday: Rock! |url=http://nintendo.joystiq.com/2008/07/29/vc-tuesday-rock/ |work=Joystiq |publisher=AOL |date=July 29, 2008 |access-date=August 27, 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120609110113/http://www.joystiq.com/2008/07/29/vc-tuesday-rock/ |archive-date=9 чэрвеня 2012 |url-status=dead }}</ref>|NA=18 жніўня 2008<ref name="navc">{{cite news|author=Nintendo staff|title=One WiiWare Game and Two Virtual Console Games Added to Wii Shop Channel|url=http://www.nintendo.com/whatsnew/detail/vJ7Uf4uCpcC79acvme0klnA1k9Siytm4|publisher=Nintendo of America|date=August 18, 2008|access-date=August 18, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080821043630/http://www.nintendo.com/whatsnew/detail/vJ7Uf4uCpcC79acvme0klnA1k9Siytm4|archive-date=21 жніўня 2008|url-status=dead}}</ref>}} <u>3DS</u><br/>{{vgrelease|JP=18 ліпеня 2012|NA=27 снежня 2012<ref>{{cite web | date=December 17, 2012 | title=Mega Man 1-6 Coming to 3DS eShop | url=http://www.ign.com/articles/2012/12/17/mega-man-1-6-coming-to-3ds-eshop | publisher=IGN | access-date=August 9, 2013 | author=Goldfarb, Andrew}}</ref>|EU=October 18, 2012}}<u>Wii U</u><br/>{{vgrelease|NA=May 2, 2013|EU=May 2, 2013}} {{vgrelease|JP=12 мая 2013}}}} |рухавічок= |ліцэнзія= |версія= |жанр= [[Action]] |жанры= |рэжым= [[аднакарыстальніцкая гульня]] |рэжымы= |узроставы рэйтынг= |носьбіт= |носьбіты= |тэхпатрабаванні= |кіраванне= |тып корпуса= |дысплей= |аркадная сістэма= |працэсар= |гук= |сайт= }} «'''Méga Man'''», у Японіі вядомая як {{nihongo|'''''Róckman'''''|ロックマン|Rokkuman}} — [[Камп’ютарная гульня|відэагульня]], распрацаваная і выдадзеная «Capcom» для [[Nintendo Entertainment System|NES]]. Гэта першая гульня з франшызы «Mega Man» і [[Mega Man (серыя)|арыгінальнай серыі]] відэагульняў, якая была выпушчана 17 снежня 1987 года ў [[Японія|Японіі]], а лакалізаваная ў [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыцы]] ў снежні 1987 года і [[Еўропа|Еўропе]] ў маі 1990 года адпаведна. «Mega Man» быў зроблены невялікай групай разпрацоўшчыкаў спецыяльна для [[Гульнявая прыстаўка|гульнявых прыставак]]. Гэта першая гульня такога роду фірмы «Capcom», якая раней спецыялізаваліся на {{нп4|Аркада, гульня|аркадах|en|Arcade game}}. Гульня пачынае барацьбу [[Mega Man, персанаж|чалавекападобнага робата]] «Mega Man» супраць {{нп4|Навуковец-вар'ят|навукоўца-вар'ята|ru|Безумный учёный}} доктара Вайлі і шасці робатаў пад яго кіраўніцтвам. {{нп4|Лінейнасць, камп'ютарныя гульні|Нелінейны геймплэй|ru|Линейность (компьютерные игры)}} «Mega Man» дазваляе гульцу выбраць парадак, у якім прайсці першапачатковыя шэсць этапаў. Кожны бос мае ўнікальную зброю. Крытыкі высока ацанілі «Mega Man» за яго агульную структуру, хоць гульня не мела камерцыйнага поспеху. У «Mega Man» створана шмат з геймплэя, сюжэту і графікі, якія паўплывалі на сіквелы, падсерыі і спін-офы. Ён таксама вядомы сваёй высокай складанасцю. Гульня з тых часоў была ўключана ў зборнікі гульняў і паўторна выпушчана для [[мабільны тэлефон|мабільных тэлефонаў]], [[эмуляцыя|эмулятараў]] кансолей, а таксама «{{нп4|PlayStation Portable|PlayStation Portable|en|PlayStation Portable}}» (PSP). {{TOChidden}} == Сюжэт == [[File:NES Mega Man.png|frame|left|''[[Mega Man, персанаж|Mega Man]]'' ідзе праз узровень Cut Man. Колькасць ачкоў гульца адлюстроўваецца ў верхняй частцы экрана, узровень здароўя ''Mega Man'' адлюстраваны злева.]] Геній доктар Томас Лайт і яго памочнік, доктар Вайлі стварылі робата-гуманоіда ''[[Mega Man, персанаж|Mega Man]]''<ref name="manual">{{cite book |editor=Capcom |title=''Mega Man'' Instruction Booklet |date=December 1987 |publisher=Capcom | pages=4–15 | id=NES-MN-USA}}</ref> разам з шасцю іншымі перадавымі робатамі: Cut Man, Guts Man, Ice Man, Bomb Man, Fire Man і Elec Man. Гэтыя робаты былі прызначаны для выканання прамысловых задач, уключаючы будаўніцтва, знос, лесанарыхтоўкі, электрычныя аперацыі і працу ў экстрэмальных тэмпературах у інтарэсах грамадзян Монстэраполіса<ref name="npfeature">{{cite journal | author=''Nintendo Power'' staff| title=''Mega Man''| date=November 1992 | issue=42 | pages=pp. 20–5| journal=Nintendo Power | publisher=Nintendo of America | location=Redmond, Washington | issn=1041-9551}}</ref>. Доктар Вайлі перапраграмоўвае гэтыя шэсць робатаў, каб захапіць свет. Доктар Лайт пасылае ''Mega Man'', каб перамагчы сваіх калегаў і спыніць доктара Вайлі<ref name="manual"/>. Пасля поспеху ''Mega Man'' вяртаецца дадому да сваёй сястры Roll і іх стваральніка, доктара Лайта<ref>Capcom (December 1987). Mega Man. Nintendo Entertainment System. Capcom. "Narrator: Mega Man has ended the evil domination of Dr. Wily and restored the world to peace. However, the never ending battle continues until all destructive forces are defeated. Fight, Mega Man! For everlasting peace!"</ref>. == Геймплэй == ''Mega Man'' складаецца з шасці скролінгавых узроўняў, якія выбіраюцца самім гульцом. У кожным узроўні гулец кіруе ''Mega Man'' і змагаецца з рознымі ворагамі і перашкодамі, перш чым сутыкнуцца з босам у канцы ўзроўню. Пасля перамогі боса ў арсенале ''Mega Man'' з'яўляецца новая зброя для астатняй часткі гульні<ref name="npfeature"/>. У адрозненне ад стандартнага бластэра, у новай зброі абмежаваныя боепрыпасы, якія папаўняюцца шляхам збору клетак боепрыпасаў, якія падаюць з пераможаных ворагаў у выпадковым парадку<ref name="npfeature"/>. З ворагаў таксама падаюць клеткі энергіі, якія папаўняюць датчык здароўя ''Mega Man''<ref name="manual" />. У той час як гулец вольны прайсці праз узроўні ў любым парадку, кожны Робат Майстар асабліва ўразлівы да канкрэтнай зброі, якая заахвочвае гульца праходзіць этапы ў пэўным парадку. Гулец таксама можа перагледзець вычышчаныя ўзроўні. Акрамя зброі, узятай з Робатаў Майстроў, гулец мае магчымасць падабраць генератар платформ вядомы як «''Magnet Beam''» на ўзрозні Elec Man<ref name="manual"/><ref name="npfeature"/>. ''Mega Man'' таксама мае сістэму падліку ачкоў, дзе гульцы набіраюць ачкі за перамогу ворагаў, і зарабляе дадатковыя ачкі за збіранне бонусаў, якія падаюць з ворагаў пасля ачысткі кожнага этапу<ref name="manual"/>. Калі ўсе шэсць Робатаў Майстроў будуць пераможаныя, сёмы і апошні этап з'яўляецца ў сярэдзіне меню выбару ўзроўня<ref name="manual"/>. Гэты этап, вядомы як «''Крэпасць Willy''», уяўляе сабой ланцужок з чатырох этапаў, звязаных паміж сабой, кожны з якіх змяшчае па меншай меры аднаго новага боса. На працягу гэтых заключных этапаў трэба зноў змагацца з шасцю Робатамі Майстрамі ў зададзеным парадку да фінальнага супрацьстаяння супраць доктара Вайлі<ref name="npfeature"/><ref name="gamespothistory">{{cite web | author=Nutt, Christian and Speer, Justin | title=The History of ''Mega Man'' | url=http://www.gamespot.com/features/6076983/p-2.html | work=GameSpot | publisher=CBS Interactive | access-date=April 17, 2010}}</ref>. == Стварэнне == [[File:Keiji Inafune 2007.jpg|thumb|left|{{нп4|Кэйдзі Інафунэ|Кэйдзі Інафунэ|en|Keiji Inafune}}, мастак ''Mega Man''.]] Перад ''Mega Man'' «''Capcom''» рабіла аркадныя гульні, і іх кансольныя рэлізы былі ў асноўным {{нп4|Парціраванне праграмнага забеспячэння|партамі|ru|Портирование программного обеспечения}} гэтых гульняў. У сярэдзіне 1980-х гадоў Capcom выказаў планы па развіцці ''Mega Man'' спецыяльна для японскага рынку кансолей<ref name="playmag">{{cite journal | journal=Play | date=April 2004 | author=Hoffman, Chris | title=The Best Damn ''Mega Man'' Feature Period | volume=3 | issue=4 | publisher=Imagine Publishing | issn=1747-7859}}</ref><ref name="TV">{{cite web| title=''Mega Man''| url=http://g4tv.com/gamemakers/episodes/1152/Mega_Man.html| series=Game Makers| series-link=Game Makers| credits=Interviewee: Keiji Inafune| network=G4| airdate=November 20, 2003| season=2| number=19| access-date=15 красавіка 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20110917124528/http://www.g4tv.com/gamemakers/episodes/1152/Mega_Man.html| archive-date=17 верасня 2011| url-status=dead}}</ref>. Яны вырашылі стварыць гульні сіламі маленькай каманды, у тым ліку мастака Кэйдзі Інафунэ, нядаўняга выпускніка каледжа, які пачынаў у камандзе {{нп4|Street Fighter, гульня|Street Fighter|en|Street Fighter (video game)}}<ref name="playmag"/><ref name="profile">{{cite journal | author=''Nintendo Power'' staff|title=Power Profiles: Keiji Inafune | date=October 2007 | journal=Nintendo Power | publisher=Nintendo of America | issue=220 | pages=pp. 79–81 | issn=1041-9551}}</ref>. Інафунэ нагадаў, што каманда распрацоўшчыкаў ''Mega Man'' працавала вельмі цяжка<ref name="r20"/> з кіраўніком праекта і галоўным дызайнерам, якія шукалі дасканаласць у кожным магчымым аспекце гульні<ref name="chat">{{cite web | author=doublespy | date=May 10, 2007 | title=Mega Manniversary Inafune chat 1/4 | url=http://gamevideos.1up.com/video/id/11278 | work=1UP.com | publisher=Ziff Davis | access-date=May 11, 2010 | archive-url=https://archive.today/20130116024429/http://gamevideos.1up.com/video/id/11278 | archive-date=16 студзеня 2013 | url-status=dead }}</ref>. Каманда распрацоўнікаў ''Mega Man'' складалася з шасці чалавек<ref name="gamesradar">{{cite web | author=Elston, Brett | date=July 3, 2008 | title=''Mega Man 9'' - exclusive interview with the mind behind the machines | url=http://www.gamesradar.com/f/mega-man-9-exclusive-interview-with-the-mind-behind-the-machines/a-2008070217152878013/p-2 | work=GamesRadar | publisher=Future plc | access-date=May 8, 2010 | archive-date=15 чэрвеня 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110615194316/http://www.gamesradar.com/f/mega-man-9-exclusive-interview-with-the-mind-behind-the-machines/a-2008070217152878013/p-2 | url-status=dead }}</ref>. Інафунэ (пад імем «''Inafuking''») аформіў і праілюстраваў амаль усех персанажаў гульні, а таксама японскі лагатып ''Rockman'', каробку і інструкцыі па эксплуатацыі. Ён таксама быў адказным за графічныя {{нп4|Спрайт, камп'ютарная графіка|спрайты|en|Sprite (computer graphics)}}<ref name="playmag"/><ref name="chat"/><ref name="gamesradar"/>. «''У нас не было [шмат] людзей, так пасля стварэння дызайну персанажаў я на самой справе яшчэ і рабіў пікселізацыю для Nintendo''», заявіў Інафунэ. «''У той час людзі не былі спецыялізаванымі, і мы павінны былі зрабіць шмат розных рэчаў, таму што было так мала людзей, так што я сапраўды ў канчатковым выніку рабіў усіх персанажаў''»<ref name="playmag"/>. На Інафунэ паўплываў аднайменны герой мангі [[Осаму Тэдзука|Осаму Тэдзукі]] Astro Boy<ref name="profile"/><ref name="onm">{{cite web | author=East, Thomas | date=December 10, 2009 | title=Nintendo Feature: ''Mega Man'': An Old School Legend! | url=http://www.officialnintendomagazine.co.uk/article.php?id=13863 | work=Official Nintendo Magazine | publisher=Future plc | access-date=May 7, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141103215818/http://www.officialnintendomagazine.co.uk/13863/features/mega-man-through-the-ages/ | archive-date=3 лістапада 2014 | url-status=dead }}</ref><ref name="1upanniversary">{{cite web | author=Oxford, Nadia | date=May 10, 2007 | title=''Mega Man'' Retrospective: Get Equipped with 20 Years | url=http://www.1up.com/do/feature?cId=3159319 | work=1UP.com | publisher=Ziff Davis | access-date=May 4, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071013220038/http://www.1up.com/do/feature?cId=3159319 | archive-date=13 кастрычніка 2007 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | author=Ashcraft, Brian | date=October 5, 2006 | title=Feature: Inafune On Porn, ''Halo'' and Deadly Sacred Floats | url=http://kotaku.com/205466/feature-inafune-on-porn-halo-and-deadly-sacred-floats | archive-url=https://web.archive.org/web/20121013214201/http://kotaku.com/205466/feature-inafune-on-porn-halo-and-deadly-sacred-floats | archive-date=13 кастрычніка 2012 | work=Kotaku | publisher=Gawker Media | access-date=May 7, 2010 | url-status=dead }}</ref>. ''Mega Man'' афарбаваны ў сіні колер з-за тэхнічных абмежаванняў кансолі NES: колер мае найбольшую колькасць адценняў у 56-каляровай палітры кансолі, і сіні колер пашырыў выбар для вылучэння дэталей ''Mega Man''<ref name="playmag" />. Хоць Інафунэ часта прыпісваюць праектаванне персанажа, ён настойваў, што ён «''зрабіў толькі палову задання ў яго стварэнні''», як яго настаўнік распрацаваў асноўную канцэпцыю персанажа да прыходу Інафунэ<ref name="r20"/><ref name="gamespot20th">{{cite web | author=Niizumi, Hirohiko | date=September 23, 2007 | title=TGS '07: ''Mega Man'' celebrates 20th anniversary | url=http://www.gamespot.com/news/6179759.html | work=GameSpot | publisher=CBS Interactive | access-date=May 4, 2010}}</ref>. Асноўныя спрайты для Roll і д-ра Лайта былі створаныя да таго, як Інафунэ далучыўся да праекту, а дызайны Cut Man, Ice Man, Fire Man і Guts Man былі ў працэсе разпрацоўкі. Акрамя звычайных ворагаў, першым персанажам Інафунэ быў Elec Man, натхнёны героямі амерыканскіх коміксаў<ref name="r20"/>. Мастак адзначыў, што Elec Чалавек заўсёды быў яго любімым тварэннем<ref name="gamesradar"/>. Дызайны доктара Лайта і доктара Вайлі былі заснаваныя на [[Санта-Клаўс]]е і [[Альберт Эйнштэйн|Альберце Эйнштэйне]], адпаведна; апошні павінен быў уяўляць сабой архетып «''[[Навуковец-вар'ят|вучонага-вар'ята]]''»<ref name="r20"/><ref name="r202">{{cite book |isbn=978-1-897376-79-9 |date=January 6, 2010 |title=Mega Man: Official Complete Works|publisher=Udon Entertainment | page=117}}</ref>. Каманда вырашыла ўключыць элементы [[анімэ]] для анімацыі гульні. Інафунэ патлумачыў, «''Рука [Mega Man] ператвараецца ў [[пісталет]], і вы можаце ўбачыць яго выхад з рукі. Мы хацелі пераканацца, што анімацыя руху будзе рэалістычнай, яна на самай справе мела сэнс. Так што з Mega Man мы мелі гэта ідэальнае змешванне гульнявога персанажа з анмацыйнай ідэяй''»<ref name="playmag"/>. Геймплэй ''Mega Man'' быў натхнёны гульнёй {{нп4|камень, нажніцы, папера|камень, нажніцы, папера|en|Rock-paper-scissors}}<ref name="playmag"/><ref name="TV"/>. Кіраўнік праекта хацеў простую сістэму, якая прапаноўвала «''глыбокі геймплэй''»<ref name="r20"/>. Кожная зброя наносіць вялікую колькасць пашкоджанняў аднаму канкрэтнаму Робату Майстру, іншыя практычна не маюць эфекту супраць іх, і няма ні адной зброі, якая дамінуе над усімі іншымі. ''Mega Man'' мог прысесці, але каманда вырашыла прыбраць гэтую магчымасць, так як стала складаней вызначаць вышыню экранных снарадаў<ref name="r20"/>. Наоя Таміта (пад імем «''Tom Pon''») пачаў працу над фонам узроўняў ''Mega Man'' адразу пасля яго навучання ў «''Capcom''». Таміта даказаў, што ён лепшы сярод сваіх аднагодкаў, пераадольваючы абмежаваную магутнасць кансолі максімальным выкарыстаннем фонавых элементаў<ref>{{cite web | author=Hawkins, Matthew | date=August 31, 2011 | title=At Last, The Face Behind The Name TOM-PON Revealed | url=http://www.gamesetwatch.com/2011/08/at_last_the_face_behind_the_name_tom_pon_revealed.php | work=GameSetWatch | publisher=UBM plc | access-date=September 17, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20111217075418/http://www.gamesetwatch.com/2011/08/at_last_the_face_behind_the_name_tom_pon_revealed.php | archive-date=17 снежня 2011 | url-status=dead }}</ref>. Аформіла ''Mega Man'' для выпуску Манамі Мацумаэ (пад імем «''Chanchacorin Manami''»)<ref name="soundtrack">{{cite web | author=Greening, Chris | title=Interview with the ''Mega Man 1'' & ''2'' Sound Team: Reunited 20 Years On | url=http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/manamimatsumae.shtml | archive-url=https://web.archive.org/web/20130512135613/http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/manamimatsumae.shtml | archive-date=12 мая 2013 | publisher=Square Enix Music Online | access-date=February 19, 2011 | url-status=live }}</ref>, якая напісала музыку, стварыла гукавыя эфекты і праграмавала даныя на працягу трох месяцаў, выкарыстоўваючы гукавы драйвер, запраграмаваны Ёшыхіро Сакагучы (пад імем «''Yuukichan's Papa''»). Музычныя ноты былі пераведзеныя па адной у камп'ютарную мову<ref name="soundtrack"/>. Здымачная група выбрала музычны матыў, называючы персанажы ў ''Mega Man'' паняццямі сусветна прызнанай музыкі. Яны пачалі з галоўнымі героямі: арыгінальная назва галоўнага героя Rock, імя яго сястры Roll, гульня на перспектыву «''[[рок-н-рол]]''». Гэты тып наймення пазней выкарыстаны да многіх персанажаў на працягу ўсёй серыі<ref name="playmag"/><ref name="TV"/>. Перад канчатковым абраннем імя «''Capcom''» разгледзеў такія імёны, як «''Mighty Kid''», «''Knuckle Kid''» і «''Rainbow Man''»<ref name="TV"/><ref name="onm"/><ref name="r202"/><ref>{{cite journal | author=''Nintendo Power'' staff|title=What's So Hot About Capcom| date=March 1993 | issue=46 | page=p. 94 | journal=Nintendo Power | publisher=Nintendo of America | issn=1041-9551}}</ref>. Калі гульня была лакалізаваная для распаўсюджвання ў Амерыцы, «''Capcom''» змяніла назву гульні з ''Rockman'' на ''Mega Man''. Гэтая назва была створана старэйшым віцэ-прэзідэнтам «''Capcom''» Джозефам Марычы, які сцвярджаў, што назва зменена толькі таму, што яму не падабалася арыгінальнае імя. «''Гэтая назва была жудаснай''», сказаў Марычы. «''Так, я прыйшоў з Mega Man, і ім досыць спадабалася, каб працягваць выкарыстоўваць яго для гульняў ЗША''»<ref>{{cite journal | author=''Game Players'' staff|title=''Super Mega Man'' ― So What's the Deal? | journal=Game Players | issue=26 | publisher=Future plc| date=March 1993 | page=p. 20 | issn=1091-1685}}</ref>. Надзя Оксфард з «''1UP.com''» патлумачыла гэтую змену надзеяй «''Capcom''» у тое, што амерыканскія дзеці будуць больш зацікаўлены ў гульні з апошняй назвай<ref name="1upanniversary"/>. == Крытыка == {{Ацэнкі гульні |Allgame={{rating|5|5}}<ref name="agrev">{{cite web | author=Smith, Geoffrey Douglas | year=1998 | title=''Mega Man'' - Review | url=http://www.allgame.com/game.php?id=1251&tab=review | work=Allgame | publisher=All Media Guide accessdate= September 25, 2010 | access-date=15 красавіка 2015 | archive-url=https://web.archive.org/web/20141114130256/http://www.allgame.com/game.php?id=1251&tab=review | archive-date=14 лістапада 2014 | url-status=dead }}</ref> |Fam={{rating|6|10}}<ref name="famrev">{{cite journal | author=''Famitsu'' staff|journal=Weekly Famitsu| publisher=Enterbrain | date=December 25, 1987| script-title=ja:クロスレビュー | trans-title=Cross Review | issue=39 | page=p. 19 | language=ja}}</ref> |IGN={{rating|8|10}}<ref name="ignrev">{{cite web | author=Lucas, Thomas M. | date=August 18, 2008 | title=''Mega Man'' Review - Wii Review | url=http://uk.wii.ign.com/articles/899/899596p1.html | publisher=IGN | access-date=May 8, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100313013431/http://uk.wii.ign.com/articles/899/899596p1.html | archive-date=13 сакавіка 2010 | url-status=dead }}</ref> |NP={{rating|4.1|5}}<ref>{{cite journal | author=''Nintendo Power'' staff|title=Now Playing| date=November 1992 | issue=42 | page=p. 107| journal=Nintendo Power | publisher=Nintendo of America | issn=1041-9551}}</ref> |rev1=''The Games Machine'' |rev1Score=83%<ref name="gamesmachine"/> }} Крытыкі прынялі ''Mega Man'' цёпла, хоць гульня прадавалася дрэнна. Лукас М. Томас з [[IGN]] апісаў гульню як «''бясспрэчную класіку''» для NES, адзначаючы яе графіку, інавацыйную зброю, платформенны геймплэй і музыку<ref name="ignrev"/>. Рэдактар IGN Мэт Касамасіна сказаў: «''Mega Man з'яўляецца адным з лепшых прыкладаў цудоўнай графікі, дзівоснай музыкі і амаль ідэальнай гульні ў картрыджы''»<ref name="igntop">{{cite web | author=Matt Casamassina | title=30. ''Mega Man'' - Top 100 NES Games | url=http://www.ign.com/top-100-nes-games/30.html | publisher=IGN | access-date=April 20, 2010 | archive-date=8 красавіка 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100408080834/http://www.ign.com/top-100-nes-games/30.html | url-status=dead }}</ref>. Журналісты «''{{нп4|GameSpot|GameSpot|en|GameSpot}}''» Крысціян Нат і Джасцін Спір вызначылі гульню як «''пераможцу сярод геймплэяў''»<ref name="gamespothistory"/>. Джэрэмі Пэрыш з 1UP.com таксама апісаў яе як «''чароўны старт для серыі''»<ref>{{cite web | author=Parish, Jeremy | date=May 10, 2007 | title=The ''Mega Man'' Series Roundup | url=http://www.1up.com/do/feature?pager.offset=0&cId=3159344 | work=1UP.com | publisher=Ziff Davis | access-date=April 10, 2010 | archive-url=https://archive.today/20120721185541/http://www.1up.com/do/feature?pager.offset=0&cId=3159344 | archive-date=21 ліпеня 2012 | url-status=dead }}</ref>. Незалежна ад таго, станоўчымі ці адмоўнымі былі водгукі, ''Mega Man'' апісваецца як вельмі складаная гульня. Камасасіне з «IGN» гульня здалася найскладнейшай у франшызе, і адной з самых цяжкіх на NES<ref name="igntop"/>. Томас з «''IGN''» заўважыў, што спалучэнне высокай складанасці і малой даўжыні ўдарыла па {{нп4|Рэгуляльнасць|рэгуляльнасці|ru|Реиграбельность}}. Паводле «''1UP.com''» босы ''Mega Man'' усталявалі гульню асобна ад двух яе бліжэйшых і найбольш папулярных працягаў<ref name="overlooked">{{cite web | author=Bailey, Kat | date=September 8, 2008 | title=Top 5 Overlooked Prequels | url=http://www.1up.com/do/feature?cId=3169774 | work=1UP.com | publisher=Ziff Davis | access-date=May 6, 2010 | archive-date=25 лютага 2009 | archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20090225164005/http://www.1up.com/do/feature?cId=3169774 | url-status=dead }}</ref>. Total! рэтраспектыўна ахарактарызаваў гульню як «кашмар плафтормы»<ref>{{Cite journal| journal=Total! | publisher=Future plc |author=Andy | date =June 1992| title=Life, the Universe and Nintendo Games| issn=0964-9352}}</ref>. ''Mega Man'' дадаткова атрымаў розныя ўзнагароды ад гульнявых часопісаў і сайтаў. «''IGN''» занёс гульню пад нумарам 30 у сваім «Топ-100 NES гульняў усіх часоў»<ref name="igntop"/>. Mega Man зайняў 20-е месца ў рэйтынгу «''Nintendo Power''» «''100 лепшых Nintendo гульняў усіх часоў''» у 100-м нумары, які выйшаў у 1997 годзе і 61-е месца у «''Топ 200 гульняў''» у 200-м нумары, які выйшаў у 2006 годзе<ref>{{cite journal | author=''Nintendo Power'' staff|date=September 1997 | issue=100 |page=p. 97 | title=Nintendo Power's 100 Best Nintendo Games of All Time | journal=Nintendo Power | publisher=Nintendo of America | issn=1041-9551}}</ref><ref>{{cite journal|date=February 2006| author=''Nintendo Power'' staff|title=NP Top 200|journal=Nintendo Power | publisher=Nintendo of America | issue=200|pages=pp. 58–66 | issn=1041-9551}}</ref>. «''1UP.com''» уключыў яе ў свой «''Топ 5 забытых прыквелаў відэагульняў''», а таксама ў «''Top 25 гульняў для NES''» пад нумарам 17<ref name="overlooked"/><ref>{{cite web | author=1UP Staff | title=The Top 25 NES Games | url=http://www.1up.com/features/top-25-nes-games?pager.offset=1 | work=1UP.com | publisher=Ziff Davis | access-date=March 17, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110629043115/http://www.1up.com/features/top-25-nes-games?pager.offset=1 | archive-date=29 чэрвеня 2011 | url-status=dead }}</ref>. Брытанскі часопіс «''The Games Machine''» узнагародзіў яе прэміяй «''Star Player''» пасля яе запуску ў [[PAL]] рэгіёнах<ref name="gamesmachine"/><ref>{{cite news | author=Wee, Lim Choon | date=October 18, 1990 | title=''Rockman'' goes to the rescue | newspaper=New Straits Times | publisher=New Straits Times Press | page=15 | url = http://news.google.com/newspapers?id=MKRUAAAAIBAJ&pg=5682,900843 | access-date=May 4, 2010}}</ref>. == Уплыў == [[File:Mega Man 1 box artwork.jpg|250px|thumb|Вокладка паўночнаамерыканскага рэлізу ''Mega Man'' славіцца сваёй дрэннай якасцю і з'яўляецца, паводле Інафунэ, адной з прычын слабых продажаў у рэгіёне.]] У той час як продажы ''Mega Man'' былі нізкімі, яны былі вышэй чаканняў «''Capcom''». Інафунэ ўскладаў адказнасць за дрэнныя паказчыкі гульні на паўночнаамерыканскіх рынках на рэгіянальную вокладку<ref name="playmag"/><ref name="profile"/>, візуальныя элементы якой не сустракаюцца ў гульні: сам ''Mega Man'' нагадвае мужчыну сярэдніх гадоў, а не хлопчыка, яго касцюм жоўтага і сіняга колеру замест таго, каб быць цалкам сінім, і ён трымае пісталет, замест таго, каб мець гармату на руцэ. На працягу многіх гадоў гэтая вокладка была сумна вядомай у гульнявой супольнасці<ref name="gamespothistory"/><ref name="TV"/><ref name="gamesradar"/><ref name="steps">{{cite web | author=Thomas, Lucas M. | date=February 16, 2010 | title=The 10 Steps to ''Mega Man 10'' | url=http://wii.ign.com/articles/106/1069184p1.html | publisher=IGN | access-date=April 11, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100418204134/http://wii.ign.com/articles/106/1069184p1.html | archive-date=18 красавіка 2010 | url-status=dead }}</ref>. Яна лічылася адной з самых страшных гульнявых вокладак усіх часоў паводле публікацый «''{{нп4|GameSpy|GameSpy|en|GameSpy}}''», «''{{нп4|Wired, часопіс|Wired|en|Wired (magazine)}}''» і «''OC Weekly''»<ref>{{cite web| author=Bowen, Kevin| date=January 12, 2003| title=Top Ten Worst Covers| url=http://archive.gamespy.com/top10/january03/covers/index4.shtml| work=GameSpy| publisher=IGN| access-date=May 22, 2010| archive-url=https://web.archive.org/web/20090412103326/http://archive.gamespy.com/top10/january03/covers/index4.shtml| archive-date=12 красавіка 2009}}</ref><ref>{{cite web | author=Koehler, Chris | date=April 24, 2008 | title=And the Worst Game Box Art Gaffe Ever Is… | url=http://www.wired.com/gamelife/2008/04/and-the-worst-g/ | work=Wired | publisher=Condé Nast Publications | access-date=May 6, 2010}}</ref><ref>{{cite web | author=Mai, Peter | date=December 29, 2009 | title=Horrible Video Game Boxart: So Bad That It's Awesome | url=http://blogs.ocweekly.com/heardmentality/horrible-video-game-boxart---s/ | work=OC Weekly | publisher=Village Voice Media | access-date=May 6, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100809160107/http://blogs.ocweekly.com/heardmentality/horrible-video-game-boxart---s/ | archive-date=9 жніўня 2010 | url-status=dead }}</ref>. Адменены ''Mega Man Universe'' адзначыў «''Bad Box Art''» ''Mega Man'' як персанажа разам з класічным 8-бітным ''Mega Man''<ref>{{cite web | author=Spencer | date=September 3, 2010 | title=There Are Three Mega Men In ''Mega Man Universe'' | url=http://www.siliconera.com/2010/09/03/there-are-three-mega-men-in-mega-man-universe/ | publisher=Siliconera | access-date=January 25, 2011}}</ref>. «''Bad Box Art''» ''Mega Man'' стаў персанажам у {{нп4|Street Fighter X Tekken|Street Fighter X Tekken|en|Street Fighter X Tekken}}. Гульня стала хітом за мяжой і распаўсюджвалася з вуснаў у вусны<ref name="playmag" />. Хоць ''Mega Man'' не меў вялікага камерцыйнага поспеху для Capcom, у 1988 годзе кампанія вырашыла дазволіць камандзе распрацоўшчыкаў стварыць працяг [[Mega Man 2]] для японскага рынку. Многія з элементаў дызайну з арыгінальнага ''Mega Man'' былі ўключаныя ў наступную гульню<ref name="TV" /><ref>{{cite journal | journal=CFC Style Fan-Book | volume=3 | author=Inafune, Keiji | year=1997 | title=''Rockman'' 10th Anniversary Celebration Plans | publisher=Capcom | language=ja | page=p. 24 }}</ref>. ''Mega Man 2'' апынулася настолькі паспяховай, што яна зацвердзіла [[Mega Man (серыя)|Mega Man]] як адну з самых працяглых франшыз «''Capcom''»<ref name="playmag" /><ref name="1upanniversary" />. З-за «''вялізнага попыту''» «''Capcom''» выпусціла арыгінальны ''Mega Man'' у Паўночнай Амерыцы ў верасні 1991 года<ref name="gamepro">{{cite journal | author=''GamePro'' staff|title=Game Boy ProView: ''Mega Man'' | journal=GamePro | issue=26 | page=p. 68 | publisher=Infotainment World, Inc. |date=September 1991 | issn=1042-8658}}</ref>. Capcom выкарыстоўвала тую ж 8-бітную графіку і спрайты з арыгінальнага ''Mega Man'' у наступных пяці гульнях у асноўнай серыі. Нават пры тым, што сіквелы паступова набывалі больш складаныя сюжэтныя лініі, дадатковую механіку геймплэя, палепшаную графіку, асноўныя элементы, ініцыяваныя ''Mega Man'', заставаліся нязменнымі на працягу ўсёй серыі<ref name="steps" />. ''[[Mega Man 9]]'' і ''[[Mega Man 10]]'' пазней вярнуліся да звыклага графічнага стылю<ref name="steps" /><ref>{{cite web | author=Nutt, Christian | date=August 4, 2008 | title=He Is 8-Bit: Capcom's Hironobu Takeshita Speaks | url=http://www.gamasutra.com/view/feature/3752/he_is_8bit_capcoms_hironobu_.php | work=Gamasutra | publisher=UBM plc| access-date=May 7, 2010}}</ref>. Сістэмы падліку ачкоў у ''Mega Man'' не было ні ў адным з яе працягаў<ref name="steps" />. Паводле {{нп4|GamesRadar|GamesRadar|en|GamesRadar}}, ''Mega Man'' быў першай гульнёй, якая мела нелінейны варыянт выбару ўзроўню, бо рэзка кантраставала з лінейнымі гульнямі, як [[Super Mario Bros.]] і гульнямі з {{нп4|адкрыты свет|адкрытым светам|en|Open world}}, як {{нп4|The Legend of Zelda, гульня|The Legend of Zelda|en|The Legend of Zelda (video game)}} і {{нп4|Metroid, гульня|Metroid|en|Metroid (video game)}}. GamesRadar апісвае асаблівасць ''Mega Man'' у якасці асновы для нелінейнай структуры гульняў. Такую структуру можна знайсці ў вялікай колькасці сучасных гульняў, такіх як {{нп4|Grand Theft Auto, cерыя|Grand Theft Auto|be-x-old|Grand Theft Auto (cэрыя гульняў)}}, {{нп4|Red Dead Redemption|Red Dead Redemption|en|Red Dead Redemption}} і {{нп4|Spider-Man: Shattered Dimensions|Spider-Man: Shattered Dimensions|en|Spider-Man: Shattered Dimensions}}<ref>{{cite web | author=GamesRadar staff| date=October 8, 2010 | title=Gaming's most important evolutions | url=http://www.gamesradar.com/f/gamings-most-important-evolutions/a-20101008102331322035/p-5 | work=GamesRadar | publisher=Future plc | access-date=January 9, 2011}}</ref>. == Рэмейкі і рэ-рэлізы == ''Mega Man'' быў перавыдадзены некалькі разоў з моманту свайго дэбюту 1987 года. Версія з палепшанай графікай і музыкай была ўключана разам з [[Mega Man 2]] і [[Mega Man 3]] у кампіляцыю {{нп4|Mega Man: The Wily Wars|Mega Man: The Wily Wars|en|Mega Man: The Wily Wars}} для [[Sega Mega Drive]]<ref name="gamespothistory"/>. Іншая адаптацыя гульні была выпушчана ў Японіі на [[PlayStation]] як частка серыі Rockman Complete Worksу у 1999 годзе<ref name="completeworks"/>. Гэтая версія таксама мае новую музыку ў дадатак да адмысловага «''Navi рэжыму''», які накіроўвае гульца ў некаторых участках узроўняў<ref name="gamespothistory"/>. У Паўночнай Амерыцы ''Mega Man'' быў складзены з дзевяццю іншымі гульнямі серыі ў {{нп4|Mega Man Anniversary Collection|Mega Man Anniversary Collection|en|Mega Man Anniversary Collection}}, выпушчанай для [[PlayStation 2]], [[Nintendo GameCube|GameCube]] у 2004 годзе і [[Xbox]] у 2005 годзе.<ref>{{cite web | author=Navarro, Alex | date=June 21, 2004 | title=''Mega Man Anniversary Collection'' Review for PlayStation 2 | url=http://www.gamespot.com/ps2/action/megamananniversarycollection/review.html | work=GameSpot| publisher=CBS Interactive | access-date=April 21, 2010}}</ref><ref>{{cite web | author=Navarro, Alex | date=June 21, 2004 | title=''Mega Man Anniversary Collection'' Review for Xbox | url=http://www.gamespot.com/xbox/action/megamananniversarycollection/review.html | work=GameSpot| publisher=CBS Interactive | access-date=April 21, 2010}}</ref>. Выданне ''Mega Man'' для мабільных тэлефонаў, распрацаванае Lavastorm, было выпушчана для запампоўкі ў Паўночнай Амерыцы ў 2004 годзе<ref name="mobile1"/>. Асобны японскі рэліз гульні для мабільных тэлефонаў быў выпушчаны ў 2007 годзе і атрымаў абнаўленне ў 2008 годзе, дадаўшы магчымасць гуляць персанажам Roll<ref name="mobile2"/><ref>{{cite web | author=Inside-Games staff| date=April 4, 2008 | title=ja:カプコン、『ロックマン』『ロックマン2』を携帯3キャリア向けに完全移植+α | url=http://www.inside-games.jp/article/2008/04/04/28213.html | publisher=Inside-Games | language=ja | access-date=May 9, 2010}}</ref>. Mega Man для NES быў выпушчаны на віртуальнай Service Console для трох розных сістэм: Wii ў Еўропе ў 2007 годзе і ў Паўночнай Амерыцы і Японіі ў 2008 годзе<ref name="palvc"/><ref name="jpvc"/><ref name="navc"/>, 3DS у 2012 годзе, і для [[Wii U]] ў 2013 годзе. Версія гульні Complete Works даступная на [[PlayStation Store]] у Японіі і Паўночнай Амерыцы<ref name="jppsn"/><ref name="napsn"/>. Рэмейк пад назвай Mega Man Powered Up — вядомы як {{nihongo|''Rockman Rockman''|ロックマン ロックマン}} у Японіі — быў выпушчаны ва ўсім свеце для PSP ў 2006 годзе. Гульня мае 3D {{нп4|Чыбі|чыбі|ru|Тиби}}-стыль з вялікімі галовамі і маленькімі тулавамі. Інафунэ першапачаткова планаваў зрабіць ''Mega Man'' у такім стылі, але не змог з-за апаратных абмежаванняў NES<ref>{{cite web | author=Theobald, Phil | date=September 17, 2005 | title=''Mega Man'' on PSP -- Keiji Inafune and Tatsuya Kitabayashi Interview | url=http://ps2.gamespy.com/articles/651/651835p1.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120329111321/http://ps2.gamespy.com/articles/651/651835p1.html | archive-date=29 сакавіка 2012 | work=GameSpy | publisher=IGN | access-date=May 8, 2010 | url-status=live }}</ref>. Прадзюсар Тацуя Кітабаяшы заявіў, што рэарганізацыя мадэлей персанажаў стала вынікам суадносін бакоў PSP, якія складаюць 16:9. Вялікія галовы дазволілі камандзе распрацоўшчыкаў ствараць бачныя выразы твараў<ref name="gamespy2">{{cite web | author=McGarvey, Sterling | date=February 24, 2006 | title=Tetsuya Kitabayashi Discusses the Mega-Makeover (PSP) | url=http://ps2.gamespy.com/playstation-portable/rockman-rockman/691350p1.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120329113315/http://ps2.gamespy.com/playstation-portable/rockman-rockman/691350p1.html | archive-date=29 сакавіка 2012 | work=GameSpy | publisher=IGN | access-date=March 22, 2011 | url-status=dead }}</ref>. «''Я сказаў дызайнерам не эканоміць ні на адной з дэталей Mega Man. Мы хацелі, каб іх прапорцыі і рухі дакладна адлюстроўваліся ў гэтых мадэлях''», патлумачыў дызайнер персанажаў Тацуя Ёшыкава<ref name="r203"/>. Паколькі памеры ўзроўняў рымейку не прапарцыяныльныя арыгіналу, шырокаэкранныя суадносіны таксама далі распрацоўнікам больш месца для запаўнення экрана<ref name="gamespy2"/>. ''Mega Man Powered Up'' уключае ў сябе два стылі геймплэя: «''Old Style''», параўнальная з версіяй NES, і «''Новы стыль''», які выкарыстоўвае ўвесь шырокі экран PSP і ўтрымлівае сюжэтныя ролікі з агучкай, змененыя сцэнічныя макеты, рэміксавую музыку і тры ўзроўні складанасці для кожнага этапу. Гэты рэжым таксама дадае двух новых Робатаў Майстроў (Oil Man і Time Man). Версія NES была першапачаткова прызначана, каб мець у агульнай колькасці восем Робатаў Майстроў, але была скарочана да шасці ў сувязі з напружаным графікам<ref name="r203"/>. Акрамя таго, рэмейк дазваляе гульцам разблакіраваць і гуляць у ролі Робатаў Майстроў, Roll і Protoman. Этапы Новага стылю адрозніваюцца па структуры ад Старога стылю, некаторыя з шляхоў даступныя толькі для пэўных Робатаў Майстроў. ''Mega Man Powered Up'' таксама мае рэжым выкліку са 100 узроўняў, рэдактар узроўняў для стварэння ўласных этапаў, і магчымасць распаўсюду ўзроўняў праз анлайн-сэрвіс {{нп4|PlayStation Network|PlayStation Network|en|PlayStation Network}}<ref>{{cite web | author=Navarro, Alex | date=March 13, 2006 | title=''Mega Man Powered Up'' Review for PSP | url=http://www.gamespot.com/psp/action/rockmanrockman/review.html | work=GameSpot | publisher=CBS Interactive | access-date=May 8, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060423054136/http://www.gamespot.com/psp/action/rockmanrockman/review.html | archive-date=23 красавіка 2006 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | author=Castro, Juan | date=March 14, 2006 | title=''Mega Man Powered Up'' - PlayStation Portable Review | url=http://psp.ign.com/articles/695/695727p1.html | publisher=IGN | access-date=May 8, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100425021924/http://psp.ign.com/articles/695/695727p1.html | archive-date=25 красавіка 2010 | url-status=dead }}</ref>. Mega Man Powered Up атрымаў у цэлым станоўчыя водгукі, з агульным балам 83 % па GameRankings і 82 з 100 на [[Metacritic]] на май 2010 года<ref>{{cite web | title=''Mega Man Powered Up'' for PSP | url=http://www.gamerankings.com/psp/929675-mega-man-powered-up/index.html | work=GameRankings | publisher=CBS Interactive | access-date=May 8, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100729154749/http://www.gamerankings.com/psp/929675-mega-man-powered-up/index.html | archive-date=29 ліпеня 2010 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | title=''Mega Man Powered Up'' (psp) reviews | url=http://www.metacritic.com/games/platforms/psp/megamanpoweredup?q=mega_man_powered | work=Metacritic | publisher=CBS Interactive | access-date=May 8, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230111061456/https://www.metacritic.com/game/psp/mega-man-powered-up | archive-date=11 студзеня 2023 | url-status=dead }}</ref>. Рэмейк дрэнна прадаваўся ў розніцу і пазней быў выпушчаны ў якасці платнай запампоўкі ў японскай лічбавай краме PlayStation Network<ref name="r203"/><ref>{{cite web | author=Parish, Jeremy | date=May 31, 2007 | title=Mega Manniversary: Mega Morrow | url=http://www.1up.com/do/feature?cId=3159950 | work=1UP.com | publisher=Ziff Davis | access-date=May 9, 2010 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070729174553/http://www.1up.com/do/feature?cId=3159950 | archive-date=29 ліпеня 2007 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web | author=''Famitsu'' staff| date=December 15, 2009 | title=『ロックマン』シリーズ4作品がPlayStation Storeで配信決定 | url=http://www.famitsu.com/game/news/1230524_1124.html | work=Famitsu | publisher=Enterbrain| language=ja | access-date=May 31, 2010}}</ref> у камплекце з {{нп4|Mega Man X|Mega Man Maverick Hunter X|en|Mega Man X}} у Японіі і Паўночнай Амерыцы. «''Capcom''» дадаткова пераклала ''Mega Man Powered Up'' на [[Кітайская мова|кітайскую мову]] для выпуску ў Азіі ў 2008 годзе<ref>{{cite web | author=Spencer | date=April 23, 2008 | title=Mega Man powers up… learns Chinese? | url=http://www.siliconera.com/2008/04/23/mega-man-powers-up%E2%80%A6-learns-chinese/ | publisher=Siliconera | access-date=May 31, 2010}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Mega Man (серыя)|Mega Man, серыя]] * [[Mega Man 2]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.capcom.com/ Capcom global website] * [http://www.capcom.co.jp/rockman/ Official ''Rockman'' website] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120611112612/http://www.capcom.co.jp/rockman/ |date=11 чэрвеня 2012 }} {{ref-ja}} {{Добры артыкул|Камп'ютарная гульня}} {{Mega Man}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Mega Man]] [[Катэгорыя:Гульні для NES]] [[Катэгорыя:Гульні для Android]] 2uiq1hs0cirpyo631g78ga5df9tva91 100 193441 5144529 5144084 2026-05-21T15:50:31Z NirvanaBot 40832 +20 новых 5144529 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Арда)|2026-05-21T11:38:25Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Суікінкуцу|2026-05-21T10:39:55Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сісі-одосі|2026-05-21T10:35:16Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Хаселт)|2026-05-21T10:26:48Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Портлендскі японскі сад|2026-05-21T10:09:26Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Музей Марыкамі і Японскія сады|2026-05-21T09:57:45Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|2026-05-21T09:43:43Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Нітабэ|2026-05-21T09:26:59Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад Мантэвідэа|2026-05-21T09:21:30Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Сінгапур)|2026-05-21T09:15:51Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Цубаніва|2026-05-21T09:09:28Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|2026-05-21T08:48:12Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Яркаў)|2026-05-21T08:24:15Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Ла-Серэна)|2026-05-21T08:15:57Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Манака)|2026-05-21T08:09:11Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Дыжон)|2026-05-21T00:57:35Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Хожаў)|2026-05-20T23:29:37Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Пераходныя камяні|2026-05-20T23:18:53Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Торо (ліхтар)|2026-05-20T23:01:12Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Цукубаі|2026-05-20T22:53:28Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> p5nx2gwabbjnp4j844wnuc9u8195xat 0 196193 5144484 5144006 2026-05-21T13:23:39Z Autumndancer 168015 5144484 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kiyosumi-1.JPG|thumb|Сад Кіёсумі: сажалка і [[чайны домік]]]] {{Nihongo|'''Сад Кіёсумі'''|清澄庭園|}} — традыцыйны [[японскі сад]], размешчаны ў раёне Фукагава ў [[Токіа]]. Сад быў разбіты ў 1878-85 гадах па жаданні [[Івасакі Ятара]] — буйнога прамыслоўца [[Перыяд Мэйдзі|эпохі Мэйдзі]], заснавальніка кампаніі [[Mitsubishi|Міцубісі]]. Сад займае плошчу каля 81000 кв. метраў і размешчаны вакол велізарнай сажалкі, якую ўпрыгожваюць тры вялікіх астравы і [[чайны домік]]. Прагулачная дарожка [[маляўнічы стыль|маляўніча]] пятляе ўздоўж берага, фактычна, толькі вузкая паласа дрэў, якія растуць па перыметры сажалкі, аддзяляе сад ад шумнай вуліцы Кіёсума Доры. У сажалцы жывуць карпы, некалькі відаў чарапах і мноства птушак: качкі, чаплі, чайкі, якія прылятаюць з размешчанай непадалёк ракі [[Суміда (рака)|Суміда]]. Непаўторнае аблічча саду Кіёсумі надаюць камяні. Сям’я Іватары збірала па ўсёй Японіі прыгожыя абкатаныя вадой буйныя валуны, якія былі прывезены сюды на параходах кампаніі [[Mitsubishi|Міцубісі]]. З гэтых камянёў былі пабудаваны штучныя ўзгоркі і сухія вадаспады, дзве паслядоўнасці роўных камянёў утвараюць дарожкі па мелкаводдзі — ''іса-ватары''. Агульная колькасць камянёў, выкарыстаных для ўпрыгожвання саду, такая вялікая, што сад можа ўспрымацца як [[сад камянёў]]. == Галерэя == {| |[[Файл:Kiyosumi-2.JPG|thumb|x124px|''Іса-ватары'']] |[[Файл:Kiyosumi-7.JPG|thumb|x124px|Камяні, якія ўпрыгожваюць сад ]] |[[Файл:Kiyosumi-8.JPG|thumb|x124px|Карп, качка і чарапаха]] |[[Файл:Kiyosumi-9.JPG|thumb|x124px|Каменны ліхтар]] |[[Файл:Kiyosumi-4.JPG|thumb|x124px|Алтар ''Sekibutsugun'']] |} == Спасылкі == * [http://teien.tokyo-park.or.jp/en/kiyosumi/outline.html Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20140414025022/http://teien.tokyo-park.or.jp/en/kiyosumi/outline.html |date=14 красавіка 2014 }} {{Японскія сады}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Славутасці Японіі]] [[Катэгорыя:Японскі сад]] r3ur6qq3oajb34yf3kcs213vvuab469 0 196622 5144688 5143265 2026-05-22T05:32:41Z Lš-k. 16740 5144688 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = Аграгарадок |беларуская назва =Пяршаі |выява = Пяршаі. Касцёл.jpg |подпіс = Касцёл Святога Юрыя |вобласць = Мінская |раён = Валожынскі |сельсавет = Пяршайскі |першае згадванне = 1492 }} '''Пярша́і'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Пярша́й, м.'''</ref> ({{lang-be-trans|Piaršai}}, {{lang-ru|Першаи}}) — [[аграгарадок]] на рацэ [[Пяршайка|Пяршайцы]] ў [[Валожынскі раён|Валожынскім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Месціцца на аўтадарозе Валожын—[[Івянец]], за 12 км на паўднёвы ўсход ад [[Валожын]]а, за 63 км ад [[Мінск]]а. Адміністрацыйны цэнтр [[Пяршайскі сельсавет|Пяршайскага сельсавета]]. == Назва == На карце 1790-х гадоў (Планы генеральнага межавання) мястэчка падпісана як ''Першая''. Паводле [[Казімерас Буга|Казімераса Бугі]], назва рэчкі Пяршайкі, на якой Пяршаі, — з балцкага *''Peršējā.'' За адпаведнік падаваў латышскі гідронім ''Pērsēja<ref>K. Būga. Rinktiniai raštai. T. 3. Vinius, 1961. C. 537.</ref>''. [[Аляксандрас Ванагас]] гідронім ''Péršeja'' звязваў з літоўскім ''pro-perša'' «незамерзлае або расталае месца ў лёдзе на рацэ, на возеры ўзімку»<ref>A. Vanagas. Lietuvių hidronimų etimologinis žodynas. Vilnius, 1981. С. 246.</ref>. Аднясенне назвы Пяршайкі да балцкіх гідронімаў падтрымліваў і [[Уладзімір Мікалаевіч Тапароў|Уладзімір Тапароў]]<ref>В. Н. Топоров, О. Н. Трубачев. Лингвистический анализ гидронимов Верхнего Поднепровья. Москва, 1962. С. 201.</ref>. == Гісторыя == === Вялікае Княства Літоўскае === Першы пісьмовы ўпамін пра Пяршаі як [[сяло]], уладанне касцёла датуецца 1492 годам. З 1493 года паселішча знаходзілася ў валоданні біскупа віленскага [[Войцех Табар|Войцеха]]. Пад 1539 годам Пяршаі ўпамінаюцца як мястэчка, цэнтр воласці. У гэты час тут дзейнічаў касцёл, працавалі 2 карчмы. Згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай (1565—1566) паселішча ўвайшло ў склад [[Ашмянскі павет (Вялікае Княства Літоўскае)|Ашмянскага павета]] [[Віленскае ваяводства|Віленскага ваяводства]]. === Пад уладай Расійскай імперыі === У выніку [[другі падзел Рэчы Паспалітай|другога падзелу Рэчы Паспалітай]] (1793) Пяршаі апынуліся ў складзе [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе сталі цэнтрам воласці [[Мінскі павет|Мінскага павета]]<ref>[[Аляксандр Ельскі|Jelski A.]] Pierszaje // {{Крыніцы/Геаграфічны слоўнік Каралеўства Польскага|8}} S. [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VIII/99 99].</ref>. На 1800 год тут было 36 двароў, касцёл, плябанія, карчма, 2 вадзяныя млыны. Маёнтак знаходзіўся ў валоданні І. Ражэрсона, у 1858 годзе — В. Тышкевіча. Паводле вынікаў перапісу (1897) у Пяршаях было 59 двароў, дзейнічала царква, працавалі народная вучэльня, аптэка, хлебазапасны магазін, крама і карчма. === Найноўшы час === 25 сакавіка 1918 года згодна з [[Трэцяя Устаўная грамата|Трэцяй Устаўной граматай]] Пяршаі абвяшчаліся часткай [[Беларуская Народная Рэспубліка|Беларускай Народнай Рэспублікі]]. 1 студзеня 1919 года ў адпаведнасці з пастановай [[I з’езд КП(б)Б|І з’езда КП(б) Беларусі]] яны ўвайшлі ў склад [[Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка Беларусі|Беларускай ССР]]<ref name="at">{{Крыніцы/150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі}}</ref>. Згодна з [[Рыжскі мірны дагавор (1921)|Рыжскім мірным дагаворам]] (1921) Пяршаі апынуліся ў складзе міжваеннай [[Польская Рэспубліка (1918—1939)|Польскай Рэспублікі]], дзе сталі цэнтрам гміны [[Стаўбцоўскі павет|Стаўбцоўскага]], з 1926 года [[Валожынскі павет|Валожынскага павета]]. У 1939 годзе Пяршаі ўвайшлі ў [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], дзе 12 кастрычніка 1940 года сталі цэнтрам сельсавета. Статус паселішча панізілі да вёскі. На 1999 год тут было 270 двароў. У 2000-я Пяршаі атрымалі афіцыйны статус [[аграгарадок|аграгарадка]]. <gallery widths="215" heights="180" class="center" caption="Мястэчка на старых здымках"> Файл:Piaršaji, Rynak, Śviatoha Juryja. Пяршаі, Рынак, Сьвятога Юрыя (1914).jpg|Стары касцёл Файл:Piaršaji, Rynak, Śviatoha Juryja. Пяршаі, Рынак, Сьвятога Юрыя (1930-39).jpg|Новы касцёл Файл:Piaršaji, Kaścielnaja. Пяршаі, Касьцельная (1930-39).jpg|Касцельная вуліца </gallery> == Насельніцтва == === Дэмаграфія === * '''XVIII стагоддзе''': [[1800]] год — 191 чал. * '''XIX стагоддзе''': [[1897]] год — 391 чал. * '''XX стагоддзе''': [[1921]] год — 361 чал.<ref>Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej. Tom VII. Część I: Województwo Nowogródzkie. — Warszawa: Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, 1923.</ref>; [[1999]] год — 688 чал.<ref>[[Марат Батвіннік|Батвіннік М.]] Пяршаі // {{Крыніцы/ЭГБ|6-1к}} С. 16.</ref> * '''XXI стагоддзе''': [[2001]] год — 678 жыхароў, 270 двароў{{sfn|БелЭн|2001}}; [[2010]] год — 663 чал. === Інфраструктура === У Пяршаях працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, амбулаторыя, дом культуры, бібліятэка, пошта. На тэрыторыі СВК «Пяршаі—2003». == Турыстычная інфармацыя == === Славутасці === * Гаспадарчы двор Тышкевічаў (XIX ст.) * [[Касцёл Святога Юрыя і Маці Божай (Пяршаі)|Касцёл Святога Юр’я і Божай Маці]] (1930-я) === Страчаная спадчына === * Сядзіба == Галерэя == <gallery widths="215" heights="180" class="center" caption="Краявіды Пяршаяў"> Файл:Pershai.jpg|Касцёл Файл:Pierszaje fr-kosciol fc01.jpg|Інтэр'ер касцёла Файл:Пяршаі. Царква.jpg|Новая царква </gallery> == Вядомыя асобы == * [[Францішак Кушаль|Францішак Вінцэнтавіч Кушаль]] (1895—1968) — беларускі ваенны і палітычны дзеяч, публіцыст. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|13|Пярша́і|[[Марат Барысавіч Батвіннік|Батвіннік М. Б.]]|159}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} * [http://www.radzima.org/be/miesca/pyarshai.html Вёска Пяршаі] // radzima.org * [http://globustut.by/pershai/index.htm#hoz Першаи] // Глобус Беларуси {{ref-ru}} {{Пяршайскі сельсавет}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Пяршайскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Мястэчкі Віленскага ваяводства]] [[Катэгорыя:Пяршаі| ]] bdck1mil4fb26muvg7l5lplae2nn68g 0 197901 5144806 5143669 2026-05-22T09:51:12Z M.L.Bot 261 афармленне 5144806 wikitext text/x-wiki {{ДД |беларускае імя = Пётр Парчэўскі |арыгінальнае імя = |партрэт = |шырыня партрэта = |подпіс = |герб = |подпіс герба = |пасада = [[Смаленскія біскупы|смаленскі біскуп]] |парадак = 1 |перыядпачатак = 1 верасня 1636 |перыядканец = 1649 |папярэднік = |пераемнік = [[Францішак Далмат-Ісайкоўскі]] |пасада_2 = [[Жамойцкія біскупы|жамойцкі біскуп]] |герб_2 = |парадак_2 = 24 |перыядпачатак_2 = 6 снежня 1649 |перыядканец_2 = 1659 |папярэднік_2 = [[Юрый Тышкевіч (біскуп віленскі)|Юрый Тышкевіч]] |пераемнік_2 = [[Аляксандр Казімір Сапега]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |дынастыя = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |рэлігія = [[каталіцтва]] |узнагароды = }} '''Пётр Парчэўскі''' (каля 1590 ці 1598 — 6 снежня 1658 або 15 лютага 1659)<ref>{{Кніга|загаловак=Ks. Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny. Warszawa 1992, s. 159.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. IV, Monasteri 1935, s. 304,318 (лац.)}}</ref> — рымска-каталіцкі дзеяч [[ВКЛ]], біскуп [[Біскуп смаленскі|смаленскі]] (1636—1649) і [[Біскуп жамойцкі|жамойцкі]] (1649), каралеўскі сакратар, прыхільнік [[Радзівілы|Радзівілаў]]. == Біяграфія == Паходзіў з праваслаўнай сям’і. Пасля пераходу ў каталіцызм паступіў у Віленскую семінарыю, а затым быў накіраваны ў Папскую семінарыю ў [[Бранева|Браневе]]. Працягнуў вучобу ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]], дзе ў 1622 годзе атрымаў ступень магістра гуманітарных навук і філасофіі. Атрымаўшы ступень доктара тэалогіі і пасвечаны ў святары, у 1628 годзе стаў пробашчам [[Старадуб]]а. У 1630 годзе прызначаны адміністратарам [[Смаленская дыяцэзія|Смаленскай дыяцэзіі]] і архідыяканам [[Смаленск]]а. Падчас вайны Рэчы Паспалітай з Масквой у 1632—1634 гадоў заставаўся ў абложаным Смаленску. У 1635 годзе Уладзіслаў IV Ваза афіцыйна зацвердзіў дыяцэзію і прызначыў яго першым біскупам Смаленска. Прачэўскі адправіўся ў Рым, каб атрымаць папскае адабрэнне на стварэнне новай дыяцэзіі, што адбылося 1 верасня 1636 года. Праз некалькі дзён пасвечаны ў біскупы кардыналам Джавані Батыстам Памфілем, які стаў Папам [[Інакенцій X|Інакенціем X]] у 1644 годзе. Як біскуп смаленскі павялічыў колькасць прыходаў дыяцэзіі і спрыяў стварэнню Смаленскай капітулы. Таксама ўзначаліў дыяцэзіяльны сінод. Стаў біскупам жамойцкім з 1649 года. Прызначаны прадэтазітам геранёнскім. У 1651 годзе правеў візітацыю дыяцэзіі і дыяцызіяльны сінод у Жамойці. Спачатку 17 жніўня 1655 года адмовіўся падпісаць [[Кейданская дэкларацыя|Кейданскую дэкларацыю]] са [[Швецыя]]й. 18 жніўня 1655 года падпісаў акт пра падпарадкаванне Вялікага княства Літоўскага шведскаму каралю Карлу X Густаву. 20 кастрычніка 1655 года ў Кедайнах так сама падпісаў акт шведска-літоўскай уніі<ref>{{Кніга|загаловак=Sławomir Koper, Wielcy zdrajcy. Od Piastów do PRL, Warszawa 2012, s.138.}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bparcz.html Bishop Piotr Parczewski †] * Henryk Lulewicz, Piotr Parczewski, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XXV, 1980, s. 210—212. {{Біскупы смаленскія}} {{Жамойцкія біскупы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Парчэўскі Пётр}} [[Катэгорыя:Біскупы жамойцкія]] [[Катэгорыя:Біскупы смаленскія]] r14vsmfrngj365wbotsnr78cui2etf5 5144807 5144806 2026-05-22T09:52:03Z M.L.Bot 261 /* Спасылкі */ 5144807 wikitext text/x-wiki {{ДД |беларускае імя = Пётр Парчэўскі |арыгінальнае імя = |партрэт = |шырыня партрэта = |подпіс = |герб = |подпіс герба = |пасада = [[Смаленскія біскупы|смаленскі біскуп]] |парадак = 1 |перыядпачатак = 1 верасня 1636 |перыядканец = 1649 |папярэднік = |пераемнік = [[Францішак Далмат-Ісайкоўскі]] |пасада_2 = [[Жамойцкія біскупы|жамойцкі біскуп]] |герб_2 = |парадак_2 = 24 |перыядпачатак_2 = 6 снежня 1649 |перыядканец_2 = 1659 |папярэднік_2 = [[Юрый Тышкевіч (біскуп віленскі)|Юрый Тышкевіч]] |пераемнік_2 = [[Аляксандр Казімір Сапега]] |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |дынастыя = |бацька = |маці = |жонка = |дзеці = |рэлігія = [[каталіцтва]] |узнагароды = }} '''Пётр Парчэўскі''' (каля 1590 ці 1598 — 6 снежня 1658 або 15 лютага 1659)<ref>{{Кніга|загаловак=Ks. Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce. Słownik biograficzny. Warszawa 1992, s. 159.}}</ref><ref>{{Кніга|загаловак=Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, t. IV, Monasteri 1935, s. 304,318 (лац.)}}</ref> — рымска-каталіцкі дзеяч [[ВКЛ]], біскуп [[Біскуп смаленскі|смаленскі]] (1636—1649) і [[Біскуп жамойцкі|жамойцкі]] (1649), каралеўскі сакратар, прыхільнік [[Радзівілы|Радзівілаў]]. == Біяграфія == Паходзіў з праваслаўнай сям’і. Пасля пераходу ў каталіцызм паступіў у Віленскую семінарыю, а затым быў накіраваны ў Папскую семінарыю ў [[Бранева|Браневе]]. Працягнуў вучобу ў [[Віленская акадэмія|Віленскай акадэміі]], дзе ў 1622 годзе атрымаў ступень магістра гуманітарных навук і філасофіі. Атрымаўшы ступень доктара тэалогіі і пасвечаны ў святары, у 1628 годзе стаў пробашчам [[Старадуб]]а. У 1630 годзе прызначаны адміністратарам [[Смаленская дыяцэзія|Смаленскай дыяцэзіі]] і архідыяканам [[Смаленск]]а. Падчас вайны Рэчы Паспалітай з Масквой у 1632—1634 гадоў заставаўся ў абложаным Смаленску. У 1635 годзе Уладзіслаў IV Ваза афіцыйна зацвердзіў дыяцэзію і прызначыў яго першым біскупам Смаленска. Прачэўскі адправіўся ў Рым, каб атрымаць папскае адабрэнне на стварэнне новай дыяцэзіі, што адбылося 1 верасня 1636 года. Праз некалькі дзён пасвечаны ў біскупы кардыналам Джавані Батыстам Памфілем, які стаў Папам [[Інакенцій X|Інакенціем X]] у 1644 годзе. Як біскуп смаленскі павялічыў колькасць прыходаў дыяцэзіі і спрыяў стварэнню Смаленскай капітулы. Таксама ўзначаліў дыяцэзіяльны сінод. Стаў біскупам жамойцкім з 1649 года. Прызначаны прадэтазітам геранёнскім. У 1651 годзе правеў візітацыю дыяцэзіі і дыяцызіяльны сінод у Жамойці. Спачатку 17 жніўня 1655 года адмовіўся падпісаць [[Кейданская дэкларацыя|Кейданскую дэкларацыю]] са [[Швецыя]]й. 18 жніўня 1655 года падпісаў акт пра падпарадкаванне Вялікага княства Літоўскага шведскаму каралю Карлу X Густаву. 20 кастрычніка 1655 года ў Кедайнах так сама падпісаў акт шведска-літоўскай уніі<ref>{{Кніга|загаловак=Sławomir Koper, Wielcy zdrajcy. Od Piastów do PRL, Warszawa 2012, s.138.}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/bparcz.html Bishop Piotr Parczewski †] * Henryk Lulewicz, Piotr Parczewski, w: Polski Słownik Biograficzny, t. XXV, 1980, s. 210—212. {{Біскупы смаленскія}} {{Жамойцкія біскупы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Парчэўскі Пётр}} [[Катэгорыя:Біскупы жамойцкія]] [[Катэгорыя:Біскупы смаленскія]] pwh0bo16ytvhbbk38b4alhixuul0cl0 0 198211 5144465 5074690 2026-05-21T12:03:17Z ~2026-30539-92 168490 Змена тэрміну з ідэалагічнага на гістарычны 5144465 wikitext text/x-wiki {{Навуковец | Навуковая сфера = [[гісторыя Беларусі]] | Месца працы = | Альма-матэр = | Навуковы кіраўнік = | Знакамітыя вучні = | Вядомы як = | Узнагароды і прэміі = | Сайт = }} '''Якаў Іванавіч Трашчанок''' ('''Трашчонак'''; {{ДН|15|11|1931}}, {{МН|Мінск||}} — {{ДС|14|8|2011}}<ref>{{Cite web | date = 14 жніўня 2011| url = https://nashaniva.com/58670 | title = Памёр ідэолаг лукашэнкаўскай гісторыі Беларусі — магілёўскі выкладчык Якаў Трашчанок | publisher = [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]] }}</ref>, {{МС|Магілёў||}}) — педагог і гісторык<ref name="bt">В центре внимания: Яков Трещенок // «[[Першы нацыянальны тэлеканал|Первый национальный канал]]», 14.08.2011.</ref>, дацэнт (1995—2004). Вучань [[Лаўрэнцій Абецэдарскі|Л. Абецэдарскага]]<ref name="dedy">[[Генадзь Сагановіч|Саганович, Г.]] Советизация, западнорусизм, что дальше? // Деды: дайджест публикаций о белорусской истории. Выпуск 8. — Мн., 2011. С. 112.</ref>. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сям’і ваеннаслужачага. У час [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], пасля нападу Нямеччыны на СССР, быў эвакуіраваны ў [[Саратаўская вобласць|Саратаўскую вобласць]]. У 1947, па заканчэнні сямігодкі, паступіў у Растоўскае падрыхтоўчае артылерыйскае вучылішча, адкуль у 1949 быў накіраваны ў Калінінградскае гвардзейскае артылерыйскае вучылішча. Скончыўшы яго, праходзіў службу на афіцэрскіх пасадах ва Узброеных Сілах СССР, у тым ліку і за мяжой. У 1956 быў звольнены з арміі. У [[1963]] годзе скончыў гістарычна-геаграфічны факультэт [[Мінскі дзяржаўны педагагічны інстытут|Мінскага дзяржаўнага педагагічнага інстытута]]. Паступіў у аспірантуру [[БДУ]] (1964). Аднак дысертацыю не абараніў<ref name="bt"/>. Рукапіс кандыдацкай дысертацыі ([[1971]]) на тэму «Документальные материалы ЦГАОР БССР как источник по истории рабочего класса Белоруссии в период первой пятилетки (1928—1932)» захоўваецца ў [[Нацыянальная бібліятэка Беларусі|НББ]], а аўтарэферат — у чытальнай залы бібліятэкі Гомельскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Францыска Скарыны. З [[1967]] працаваў выкладчыкам кафедры гісторыі СССР [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя А. Куляшова]], дацэнт кафедры расійскай і савецкай гісторыі (1995—2004), потым на пасадзе старшага навуковага супрацоўніка навукова-даследчага сектара ўніверсітэта. Выкладаў гісторыю ў [[Аляксандр Лукашэнка|А. Лукашэнкі]]<ref>{{Cite web | author = Іна Студзінская| date = 1 верасня 2009| url = http://www.svaboda.org/content/article/1812434.html| title = Лукашэнкіяна ў падручніках| publisher = [[Радыё Свабода]] }}</ref>. Заклікаў А. Лукашэнку паводле прыкладу [[Сталін]]а ўзяць пад свой кантроль выданне падручнікаў па гісторыі, што апошні зрабіў у [[2002]] годзе. Пасля гэтага атрымаў ад кіраўніка дзяржавы заказ напісаць падручнік: «''Напиши учебник в таком стиле, как ты у нас преподавал историю''»<ref name="dedy"/>. Быў уведзены ў склад дзяржаўнай камісіі па падрыхтоўцы падручнікаў у гуманітарна-грамадазнаўчай сферы. У [[2004]] годзе ўказам А. Лукашэнкі ўзнагароджаны [[Ордэн Пашаны (Беларусь)|ордэнам Пашаны]]. == Погляды і дзейнасць == Стаяў на крайніх пазіцыях [[заходнерусізм]]у і [[Маскоўскі патрыярхат|праваслаўнага]] фанатызму<ref name="er">{{Cite web | date = 15 жніўня 2011| url = http://euroradio.fm/report/ales-smalyanchuk-46702 | title = Алесь Смалянчук: Не думаю, што імя Якава Трашчанка захаваецца надоўга | publisher = [[Еўрапейскае радыё для Беларусі]] }}</ref>. Не прымаў беларусаў як самастойны народ і разглядаў Беларусь як частку [[Расія|Расіі]]. Аднак у адрозненне ад ідэолага «заходнерусізму» [[Міхаіл Каяловіч|М. Каяловіча]] не прызнаваў гістарычнай адметнасці беларусаў<ref name="sah">{{Cite web | date = 1 жніўня 2003 | url = https://nashaniva.com/97620 | title = Цынічная насьмешка з гісторыі| publisher = [[Наша ніва (1991)|Наша Ніва]] }}</ref>. Імкнуўся сцвердзіць велізарную праваслаўную імперыю, праваслаўную дзяржаву з панаваннем [[Расія|Расіі]]<ref name="er"/>. З 2002 па заданню А. Лукашэнкі распрацоўваў новую канцэпцыю гістарычнай адукацыі ў Беларусі, якая неўзабаве была ўхвалена і пачала рэалізоўвацца праз вучэбныя праграмы і дапаможнікі. Аўтараў папярэдняй канцэпцыі называў «нацыянал-радыкаламі», або «нацыяналістамі». Цвердзіў, што [[Вялікае Княства Літоўскае]] і [[Рэч Паспалітая]] ніякім чынам не могуць звязвацца з нацыянальнай беларускай гісторыяй, таму што «гэта дзяржавы каталіцкія», і яны «праводзілі дыскрымінацыйную палітыку ў адносінах да беларусаў». Шляхта паводле Трашчанка таксама не мае ніякіх адносін да нацыянальнай гісторыі Беларусі, таму што яна «здрадзіла праваслаўю», а хто не здрадзіў праваслаўю, мусіў быў «ісці на Усход да цара маскоўскага прасіць паратунку». Змешваючы ўсё такім чынам, аўтар канцэпцыі заклікаў увесці праваслаўе як факультатыў у школах. Скрайне негатыўна ацэньваў усякія народныя паўстанні, інтэрпрэтаваў іх яшчэ горш, чым было ў савецкія часы. Лічыў, што гістарычная адукацыя ў Беларусі мусіць будавацца на трох курсах: першы курс — нацыянальная гісторыя, другі — рэгіянальная, трэці — усеагульная. Але парадокс у тым, што галоўнай з’яўляецца менавіта рэгіянальная гісторыя, а нацыянальная — гэта кароценькі курс гісторыі беларускіх праваслаўных земляў. Рэгіянальная — гэта гісторыя, як пісаў Трашчанок, «восточных славян, России и СССР» — ільвіная доля ўсёй нагрузкі на вучняў. Усеагульная — сціслая гісторыя Захаду. Гісторыя ВКЛ і Рэчы Паспалітай мусіць вывучацца, паводле Трашчанка, у курсе ўсеагульнай гісторыі — не проста адмежавана ад Беларусі, але як чужая. Такую схему планаваў прыкласці як для школьнай адукацыі, гэтак і для вышэйшай. На думку Трашчанка, пры выкладанні гісторыі мусіла дамінаваць [[руская мова]], пры гэтым ён лічыў, што найлепшым варыянтам, увогуле, з’яўляўся пераход на карыстанне расійскімі падручнікамі<ref name="nc">[http://nchas.iatp.by/arhiv/7/artyk/7.html Канцэпцыя а ля Мураўёў] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20050218190257/http://nchas.iatp.by/arhiv/7/artyk/7.html |date=18 лютага 2005 }} // «Новы Час» № 2(7), 30.01—12.02.2003.</ref>. [[Беларуская мова|Беларускай мовай]] не валодаў<ref name="krauc">{{Cite web|url=http://www.svaboda.org/content/transcript/1789301.html|title=Жыццё і смерць міфаў: Кастусь Каліноўскі|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=30 ліпеня 2009}}</ref>. == Асноўныя працы == Пісаў выключна на рускай мове. Аўтар універсітэцкага вучэбнага дапаможніка «История Беларуси. В 2-х частях» ([[2003]]), які выйшаў пад грыфам «Дапушчана Міністэрствам адукацыі» і пачаў узмоцнена насаджацца ва ўсе звёны гістарычнай адукацыі<ref>{{Cite web|url=http://www.svaboda.org/content/article/803243.html|title=Алесь Краўцэвіч: «Каб не Вялікае Княства Літоўскае, не было б і прэзідэнта Лукашэнкі»|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=7 снежня 2005}}</ref>. У ім Трашчанок даў прынцыпова іншую ацэнку вузлавых пытанняў гісторыі Беларусі, чым у выдадзеных у першай палове 1990-х гадоў у 2 частках «Нарысах гісторыі Беларусі», падрыхтаваных групай гісторыкаў пад кіраўніцтвам дырэктара [[Інстытут гісторыі НАНБ|Інстытута гісторыі]] [[Нацыянальная акадэмія навук Беларусі|НАНБ]] [[Міхаіл Паўлавіч Касцюк|М. П. Касцюка]]. Гісторыя старажытнай Беларусі выкладзена з пазіцый «усходнееўрапейскай праваслаўнай цывілізацыі», падкрэсліваецца асаблівы характар гістарычных сувязяў Беларусі з Расіяй, існуючых на працягу яе гісторыі. У [[2008]] годзе пад яго рэдактурай выйшаў падручнік па гісторыі Беларусі для 10-га класа сярэдняй школы, які змяшчае адмысловы параграф «Гістарыяграфічны міф пра Вікенція (Кастуся) Каліноўскага»<ref name="krauc"/>. Паказаў кіраўніка паўстання наступным чынам: ''«Па этнічнай самаідэнтыфікацыі, ён быў, безумоўна, палякам і ніколі не называў сябе беларусам. Ніякіх аб’ектыўных падстаў ператвараць К. Каліноўскага ў „нацыянальнага героя беларускага народа“ не існуе»'' {{ref-ru}}. == Крытыка == Трашчанка абвінавачвалі ў нячыстасці метадаў дзеля ачарнення апанентаў. У прыватнасці, у [[1965]] годзе ён даслаў у газету «[[Советская Белоруссия]]» палітычны данос на беларускага літаратара [[Мікола Прашковіч|Міколу Прашковіча]], у якім падтасаваў факты і прыпісаў М. Прашковічу тое, што той насамрэч не сцвярджаў<ref name="sah"/>. Беларускія гісторыкі паказваюць на тое, што ў падручніках Трашчанка змяшчаецца цэлы шэраг фальсіфікацый і падтасовак<ref name="smal">[[Алесь Смалянчук]]. [http://www.homoliber.org/ru/rp/rp030402.html Ад Абецадарскага да Трашчанка або эвалюцыя беларускай «дырэктыўнай гістарыяграфіі» (История Беларуси. В 2-х частях. Ч. 2. Под ред. Я. И. Трещенка. Могилев: МГУ, 2005. — 310 с.)] {{Архівавана|url=https://archive.today/20130830105143/http://www.homoliber.org/ru/rp/rp030402.html|date=2013-08-30}} // Pепрессивная политика советской власти в Беларуси (вып. 3)</ref>. Апроч таго, у іх выказваюцца адкрытыя абразы ў бок апанентаў і, увогуле, прысутнічае распальванне міжнацыянальнай варожасці<ref name="sah"/>. [[Доктар гістарычных навук]] [[Алесь Смалянчук|А. Смалянчук]] паказвае на тое, што пісаць звычайную навуковую рэцэнзію на падручнікі Я. Трашчанка проста немагчыма<ref name="smal"/>, а яго канцэпцыі з’яўляецца антынавуковымі<ref name="er"/>. Гісторык [[Генадзь Сагановіч|Г. Сагановіч]] характарызуе падручнікі Трашчанка як цынічную насмешку з беларускай гістарычнай навукі<ref name="sah"/>. == Бібліяграфія == * Философия образования и проблема человека: Учеб. пособие / М. И. Вишневский, В. А. Костенич, Я. И. Трещенок. — Могилев : МГУ имени А. Кулешова, 1997. — 68 с. * Трещенок, Я. И. Введение в методологию исторического познания / Я. И. Трещенок. — Могилев : МГУ имени А. Кулешова, 1999. — 34 с. * Трещенок, Я. И. [http://zapadrus.su/attachments/treshenok_ya_i_istoriya_belarusi_tom_1_v_2_uh_tomah.djvu История Беларуси. В 2-х ч. Ч. 1 : Досоветский период] / Я. И. Трещенок. — Могилев : МГУ имени А. Кулешова, 2004. — 294 с. * Трещенок, Я. И. О сущностных характеристиках советского общества / Я. И. Трещенок. — Могилев : МГУ имени А. Кулешова, 2003. — 17 с. * [http://zapadrus.su/attachments/treshenok_ya_i_istoriya_belarusi_tom_2_v_2_uh_tomah.djvu История Беларуси. В 2-х ч. Ч. 2.] / Я. И. Трещенок [и др.]; под ред. Я. И. Трещенка. — Могилев : МГУ имени А. Кулешова, 2005. — 310 с. * Трещенок, Я. И. Государственная идеология и национальная идея Республики Беларусь / Я. И. Трещенок. — Могилев : МГУ имени А. Кулешова, 2006. — 134 с. * Хрестоматия по истории Беларуси : В 2 ч. Ч. 1. С древнейших времен до 1917 г. / сост.: Я. И. Трещенок [и др.]; под науч. ред. К. М. Бондаренко. — Минск : Издательский центр БГУ, 2008. — 623 с. * История Беларуси с древнейших времён до октября 1917 года : учебное пособие для 10-го класса общеобразовательных школ с русским языком обучения / В. В. Волженков, Я. И. Трещенок, А. А. Воробьев. — Минск : Адукацыя і выхаванне, 2008. — 255 с. * История Беларуси (октябрь 1917 — начало XXI в.) : учебное пособие для 11-го класса общеобразовательных учреждений с русским языком обучения / Я. И. Трещенок, А. А. Воробьев, М. Н. Железняк; под редакцией Я. И. Трещенка. — Минск : Народная асвета, 2009. — 181 с. {{Зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Трашчанок, Якаў}} [[Катэгорыя:Гісторыкі Беларусі]] [[Катэгорыя:Педагогі Беларусі]] [[Катэгорыя:Заходнерусізм]] 0czsjp3jfr7d2llauy6bghsast3dknc 0 200586 5144549 2731880 2026-05-21T16:52:22Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Касцёл Святога Карла Барамея (Пінск)]] 5144549 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святога Карла Барамея (Пінск)]] 3a9q8wsxluxkn1bitff3o3s7rzdsrjy 0 212422 5144488 5144248 2026-05-21T13:52:38Z M.L.Bot 261 Адхілены 2 апошнія змены (зробленыя [[Адмысловае:Contributions/Gruntoff|Gruntoff]]) і адноўлена версія 5141885, зробленая M.L.Bot: няма крыніцы, з Вікіданых дату смерці выдалілі, калі ласка, падайце крыніцу на гэта факт 5144488 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Аляксáндр Івáнавіч Бóлсун''' ({{ВДП}}) — савецкі і беларускі [[фізік]], [[педагог]], энцыклапедыст. [[Кандыдат фізіка-матэматычных навук]] (1967), [[дацэнт]] ([[1976]]), сябра Беларускага фізічнага таварыства (1990). == Біяграфія == Пасля заканчэння ў 1954 годзе Чачэрскай рускай сярэдняй школы паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскага педынстытута]], які скончыў з адзнакай у 1959 годзе, пасля чаго працаваў на кафедры фізікі і метэаралогіі [[Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]]. У 1962—1964 гадах [[аспірант]], у 1965—1967 гадах [[малодшы навуковы супрацоўнік]] лабараторыі тэарэтычнай фізікі [[Інстытут фізікі АН БССР|Інстытута фізікі АН БССР]], дзе яго навуковым кіраўніком быў [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Ф. І. Фёдараў]]. У 1967 годзе Болсун абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1967—1972 гадах загадчык навукова-галіновай рэдакцыі фізікі, матэматыкі, хіміі і астраноміі [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя»]] («БелСЭ»). У 1972—1993 гадах на выкладчыцкай працы ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Мінскім радыётэхнічным інстытуце]] і [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскім педынстытуце]] (старэйшы выкладчык, [[дацэнт]], загадчык кафедры). У 1993—2003 гадах загадчык навукова-галіновай рэдакцыі фізіка-матэматычных і тэхнічных навук выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя» («БелЭн»). У 2004—2012 гадах [[дацэнт]] кафедры прыродазнаўчых дысцыплін [[Мінскі радыётэхнічны каледж|Мінскага Дзяржаўнага Вышэйшага Радыётэхнічнага Каледжа]]. У 1967—1975 член рэдакцыйнага савета «БелСЭ», у 1993—2004 гадах член навукова-рэдакцыйнага савета «БелЭн». Памёр 14 мая 2026 года ў Мінску.{{Няма АК}} == Навуковая дзейнасць == Асноўныя кірункі навуковай і навукова-метадычнай працы: фізіка электрамагнітных і слабых узаемадзеянняў элементарных часціц; метадычныя праблемы выкладання фізікі ў ВНУ і сярэдняй школе, распрацоўка вучэбных праграм і інтэрактыўных метадаў кантролю ведаў па курсе фізікі вышэйшай школы. Болсун займаўся таксама пытаннямі нармалізацыі беларускай фізіка-матэматычнай тэрміналогіі і ўніфікацыяй вызначэнняў (дэфініцый) фізічных велічынь; ім складзены слоўнікі (поўныя рэестры назваў энцыклапедычных артыкулаў) па фізіцы, матэматыцы, астраноміі і геадэзіі для «БелСЭ», па фізіцы і астраноміі для «БелЭн». Значнае месца ў яго працы займала навуковае рэдагаванне энцыклапедычнай, даведачнай і вучэбна-метадычнай літаратуры па фізіка-матэматычных і тэхнічных навуках. Ён прымаў непасрэдны ўдзел у стварэнні энцыклапедычных даведнікаў: «Беларусь» (1994), «Бытовая радиоэлектронная техника» (1995), «Чернобыль» (1996), «Национальная академия наук Беларуси. Персональный состав» (1998), энцыклапедыі «Автомобильные дороги Беларуси» (2002). == Публікацыі == Аўтар 50 навуковых і навукова-метадычных прац, у тым ліку вучэбных і даведачных дапаможнікаў, а таксама больш за 150 энцыклапедычных артыкулаў у «БелСЭ» і «БелЭн» па розных раздзелах фізікі, сярод каторых: # ''Болсун, А. І.'' Слоўнік фізічных і астранамічных тэрмінаў [для сярэдняй школы] / Болсун А. І., [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч Я. Н.]] — Мінск: [[Народная асвета (выдавецтва)|Народная асвета]], 1979. — 182 с. # ''Болсун, А. И.'' Краткий словарь физических терминов: [около 2000 понятий] / А. И. Болсун. — Минск: Вышэйшая школа, 1979. — 414 с; 2-е изд. — Харьков: Вища школа, 1986. — 200 с. # ''Болсун, А. И.'' Сборник задач по статистической физике: [учеб. пособие для студентов радиотехн. специальностей вузов] / Варикаш В. М., Болсун А. И., Аксенов В. В. — Минск: Вышэйшая школа, 1979. — 220 с.; 2-е изд. — Москва: Едиториал УРСС, 2004. — 224 с. # ''Болсун, А. И.'' Единицы физических величин в школе: книга для учителя / А. И. Болсун, С. Л. Вольштейн. — Минск: Народная асвета, 1983. — 95 с. # ''Болсун, А. И.'' Словарь физических и астрономических терминов: [около 1500 терминов: для среднего и старшего школьного возраста] / А. И. Болсун, Е. Н. Рапанович. — Минск: Народная асвета, 1986. — 222 с. # ''Болсун, А. И.'' Методы математической физики: учеб. пособие для студентов пед. ин-тов по физ.-мат. спец. / А. И. Болсун, В. К. Гронский, А. А. Бейда. — Минск: Вышэйшая школа, 1988. — 199 с. # ''А. І. Болсун.'' Руска-беларускі фізічны слоўнік : асноўныя тэрміны: [каля 5000 тэрмінаў]. — Минск: БелЭн,1993. — 173 с. # ''Болсун, А. И.'' Физика: справочник школьника / А. И. Болсун, П. С. Габец. — Минск: БелЭн, 1998. # ''[[Павел Андрэевіч Апанасевіч|П. А. Апанасевіч]], А. І. Болсун.'' Фізіка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16. — Мінск: БелЭн, 2003. — С. 371—372. # ''Болсун, А. И.'' Физика в экзаменационных задачах: справочник для учителей, репетиторов и абитуриентов / А. И. Болсун, Б. К. Галякевич. — 5-е изд. — Минск: БелЭн, 2004. — 446 с. # ''Болсун, А. И. ''Физика в экзаменационных вопросах и ответах: справочник для учителей, репетиторов и абитуриентов / А. И. Болсун, Б. К. Галякевич. — 6-е изд. — Москва: Айрис-пресс, 2007. — 416 с. Аўтар навукова-папулярных артыкулаў у газетах і часопісах: «Цуды без цудаў» // Чырвоная змена, № 9, 1961; Хвостатые вестницы из других миров // Знамя юности, № 41, 1961; «Аб чым расказаў фатон» // Маладосць, № 10, 1963 (разам з У. М. Траццяковым); «Солнце в одеждах радужных» // Знамя юности, № 15, 1963; «Радыёхвалі расказваюць пра Сусвет» // Бярозка, № 9, 1964; «Дзе быў Змяіны востраў» // Маладосць, № 3, 1969 (пра супрацоўнікаў Аб’яднанага інстытута ядзерных даследаванняў у Дубне); «Зося і Бронік у краіне атамаў» // Бярозка, № 10, 1976 і інш., а таксама аўтабіяграфічных успамінаў у газеце «Чачэрскі веснік»: «Чечерск послевоенный» (08.02.2013), «Школа и учителя» (15.02.2013), «Футбол, физика и лирика» (09.03.2013) і кнігі «Оглядываясь в прошлое» (Мінск, «Кавалер», 2018). == Узнагароды == * Юбілейны медаль «[[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|За доблесную працу. У знаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна]]», 1970 год. * Стыпендыя [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], 2008 год. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Болсун Аляксандр Іванавіч||209}} * Болсун Аляксандр Іванавіч: Біяграфічная даведка // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Чачэрскага раёна. — Мінск: БЕЛТА, 2000. — С. 521. * От футбола к тайнам физики // М. М. Болсун. Чечерский след в науке. — Гомель: БелГУТ, 2014. С. 14-22. * [[Янка Саламевіч|Саламевіч, Я.]] Ад продкаў пачатак // Наша слова, № 45, 1995. * ''Юшкевіч, Э.'' Ствараецца Беларуская Савецкая Энцыклапедыя // Маладосць, № 1, 1969. С. 111—117. * Болсун А. И.: Указатель имен // Наука Беларуси в ХХ столетии. — Минск: Белорусская наука, 2001. С. 262, 265. == Спасылкі == * [http://e-catalog.nlb.by/Author/Home?author=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%83%D0%BD%2C+%D0%90.+%D0%98.+%28%D1%80%D0%BE%D0%B4.+1935%29 Болсун А. І.] у Электронным каталогу на сайце Нацыянальнай бібліятэкі РБ. * [http://www.biblus.ru/Default.aspx?auth=6m0a0 Болсун А. І.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305004106/http://www.biblus.ru/Default.aspx?auth=6m0a0 |date=5 сакавіка 2016 }} у бібліяграфічным каталогу Biblus. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Болсун Аляксандр Іванавіч}} [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] 9lbprfgkiky2j3si2p210ixxfwymftm 5144489 5144488 2026-05-21T13:53:37Z M.L.Bot 261 5144489 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Аляксáндр Івáнавіч Бóлсун''' ({{ВДП}}) — савецкі і беларускі [[фізік]], [[педагог]], энцыклапедыст. [[Кандыдат фізіка-матэматычных навук]] (1967), [[дацэнт]] (1976), сябра Беларускага фізічнага таварыства (1990). == Біяграфія == Пасля заканчэння ў 1954 годзе Чачэрскай рускай сярэдняй школы паступіў на фізіка-матэматычны факультэт [[Магілёўскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Аркадзя Куляшова|Магілёўскага педынстытута]], які скончыў з адзнакай у 1959 годзе, пасля чаго працаваў на кафедры фізікі і метэаралогіі [[Беларуская сельскагаспадарчая акадэмія|Беларускай сельскагаспадарчай акадэміі]]. У 1962—1964 гадах [[аспірант]], у 1965—1967 гадах [[малодшы навуковы супрацоўнік]] лабараторыі тэарэтычнай фізікі [[Інстытут фізікі АН БССР|Інстытута фізікі АН БССР]], дзе яго навуковым кіраўніком быў [[Фёдар Іванавіч Фёдараў|Ф. І. Фёдараў]]. У 1967 годзе Болсун абараніў кандыдацкую дысертацыю. У 1967—1972 гадах загадчык навукова-галіновай рэдакцыі фізікі, матэматыкі, хіміі і астраноміі [[Беларуская Энцыклапедыя імя Петруся Броўкі|выдавецтва «Беларуская Савецкая Энцыклапедыя»]] («БелСЭ»). У 1972—1993 гадах на выкладчыцкай працы ў [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт інфарматыкі і радыёэлектронікі|Мінскім радыётэхнічным інстытуце]] і [[Беларускі дзяржаўны педагагічны ўніверсітэт імя Максіма Танка|Мінскім педынстытуце]] (старэйшы выкладчык, [[дацэнт]], загадчык кафедры). У 1993—2003 гадах загадчык навукова-галіновай рэдакцыі фізіка-матэматычных і тэхнічных навук выдавецтва «Беларуская энцыклапедыя» («БелЭн»). У 2004—2012 гадах [[дацэнт]] кафедры прыродазнаўчых дысцыплін [[Мінскі радыётэхнічны каледж|Мінскага Дзяржаўнага Вышэйшага Радыётэхнічнага Каледжа]]. У 1967—1975 член рэдакцыйнага савета «БелСЭ», у 1993—2004 гадах член навукова-рэдакцыйнага савета «БелЭн». Памёр 14 мая 2026 года ў Мінску.{{Няма АК}} == Навуковая дзейнасць == Асноўныя кірункі навуковай і навукова-метадычнай працы: фізіка электрамагнітных і слабых узаемадзеянняў элементарных часціц; метадычныя праблемы выкладання фізікі ў ВНУ і сярэдняй школе, распрацоўка вучэбных праграм і інтэрактыўных метадаў кантролю ведаў па курсе фізікі вышэйшай школы. Болсун займаўся таксама пытаннямі нармалізацыі беларускай фізіка-матэматычнай тэрміналогіі і ўніфікацыяй вызначэнняў (дэфініцый) фізічных велічынь; ім складзены слоўнікі (поўныя рэестры назваў энцыклапедычных артыкулаў) па фізіцы, матэматыцы, астраноміі і геадэзіі для «БелСЭ», па фізіцы і астраноміі для «БелЭн». Значнае месца ў яго працы займала навуковае рэдагаванне энцыклапедычнай, даведачнай і вучэбна-метадычнай літаратуры па фізіка-матэматычных і тэхнічных навуках. Ён прымаў непасрэдны ўдзел у стварэнні энцыклапедычных даведнікаў: «Беларусь» (1994), «Бытовая радиоэлектронная техника» (1995), «Чернобыль» (1996), «Национальная академия наук Беларуси. Персональный состав» (1998), энцыклапедыі «Автомобильные дороги Беларуси» (2002). == Публікацыі == Аўтар 50 навуковых і навукова-метадычных прац, у тым ліку вучэбных і даведачных дапаможнікаў, а таксама больш за 150 энцыклапедычных артыкулаў у «БелСЭ» і «БелЭн» па розных раздзелах фізікі, сярод каторых: # ''Болсун, А. І.'' Слоўнік фізічных і астранамічных тэрмінаў [для сярэдняй школы] / Болсун А. І., [[Яўген Нічыпаравіч Рапановіч|Рапановіч Я. Н.]] — Мінск: [[Народная асвета (выдавецтва)|Народная асвета]], 1979. — 182 с. # ''Болсун, А. И.'' Краткий словарь физических терминов: [около 2000 понятий] / А. И. Болсун. — Минск: Вышэйшая школа, 1979. — 414 с; 2-е изд. — Харьков: Вища школа, 1986. — 200 с. # ''Болсун, А. И.'' Сборник задач по статистической физике: [учеб. пособие для студентов радиотехн. специальностей вузов] / Варикаш В. М., Болсун А. И., Аксенов В. В. — Минск: Вышэйшая школа, 1979. — 220 с.; 2-е изд. — Москва: Едиториал УРСС, 2004. — 224 с. # ''Болсун, А. И.'' Единицы физических величин в школе: книга для учителя / А. И. Болсун, С. Л. Вольштейн. — Минск: Народная асвета, 1983. — 95 с. # ''Болсун, А. И.'' Словарь физических и астрономических терминов: [около 1500 терминов: для среднего и старшего школьного возраста] / А. И. Болсун, Е. Н. Рапанович. — Минск: Народная асвета, 1986. — 222 с. # ''Болсун, А. И.'' Методы математической физики: учеб. пособие для студентов пед. ин-тов по физ.-мат. спец. / А. И. Болсун, В. К. Гронский, А. А. Бейда. — Минск: Вышэйшая школа, 1988. — 199 с. # ''А. І. Болсун.'' Руска-беларускі фізічны слоўнік : асноўныя тэрміны: [каля 5000 тэрмінаў]. — Минск: БелЭн,1993. — 173 с. # ''Болсун, А. И.'' Физика: справочник школьника / А. И. Болсун, П. С. Габец. — Минск: БелЭн, 1998. # ''[[Павел Андрэевіч Апанасевіч|П. А. Апанасевіч]], А. І. Болсун.'' Фізіка // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16. — Мінск: БелЭн, 2003. — С. 371—372. # ''Болсун, А. И.'' Физика в экзаменационных задачах: справочник для учителей, репетиторов и абитуриентов / А. И. Болсун, Б. К. Галякевич. — 5-е изд. — Минск: БелЭн, 2004. — 446 с. # ''Болсун, А. И. ''Физика в экзаменационных вопросах и ответах: справочник для учителей, репетиторов и абитуриентов / А. И. Болсун, Б. К. Галякевич. — 6-е изд. — Москва: Айрис-пресс, 2007. — 416 с. Аўтар навукова-папулярных артыкулаў у газетах і часопісах: «Цуды без цудаў» // Чырвоная змена, № 9, 1961; Хвостатые вестницы из других миров // Знамя юности, № 41, 1961; «Аб чым расказаў фатон» // Маладосць, № 10, 1963 (разам з У. М. Траццяковым); «Солнце в одеждах радужных» // Знамя юности, № 15, 1963; «Радыёхвалі расказваюць пра Сусвет» // Бярозка, № 9, 1964; «Дзе быў Змяіны востраў» // Маладосць, № 3, 1969 (пра супрацоўнікаў Аб’яднанага інстытута ядзерных даследаванняў у Дубне); «Зося і Бронік у краіне атамаў» // Бярозка, № 10, 1976 і інш., а таксама аўтабіяграфічных успамінаў у газеце «Чачэрскі веснік»: «Чечерск послевоенный» (08.02.2013), «Школа и учителя» (15.02.2013), «Футбол, физика и лирика» (09.03.2013) і кнігі «Оглядываясь в прошлое» (Мінск, «Кавалер», 2018). == Узнагароды == * Юбілейны медаль «[[Медаль «У азнаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння Уладзіміра Ільіча Леніна»|За доблесную працу. У знаменаванне 100-годдзя з дня нараджэння У. І. Леніна]]», 1970 год. * Стыпендыя [[Прэзідэнт Беларусі|Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь]], 2008 год. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|3|Болсун Аляксандр Іванавіч||209}} * Болсун Аляксандр Іванавіч: Біяграфічная даведка // Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Чачэрскага раёна. — Мінск: БЕЛТА, 2000. — С. 521. * От футбола к тайнам физики // М. М. Болсун. Чечерский след в науке. — Гомель: БелГУТ, 2014. С. 14-22. * [[Янка Саламевіч|Саламевіч, Я.]] Ад продкаў пачатак // Наша слова, № 45, 1995. * ''Юшкевіч, Э.'' Ствараецца Беларуская Савецкая Энцыклапедыя // Маладосць, № 1, 1969. С. 111—117. * Болсун А. И.: Указатель имен // Наука Беларуси в ХХ столетии. — Минск: Белорусская наука, 2001. С. 262, 265. == Спасылкі == * [http://e-catalog.nlb.by/Author/Home?author=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%83%D0%BD%2C+%D0%90.+%D0%98.+%28%D1%80%D0%BE%D0%B4.+1935%29 Болсун А. І.] у Электронным каталогу на сайце Нацыянальнай бібліятэкі РБ. * [http://www.biblus.ru/Default.aspx?auth=6m0a0 Болсун А. І.] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160305004106/http://www.biblus.ru/Default.aspx?auth=6m0a0 |date=5 сакавіка 2016 }} у бібліяграфічным каталогу Biblus. {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Болсун Аляксандр Іванавіч}} [[Катэгорыя:Папулярызатары навукі]] [[Катэгорыя:Фізікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Выпускнікі Магілёўскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Аркадзя Куляшова]] 8ctn8dh52d6khzic769djo16sr37ph6 0 216108 5144673 4810906 2026-05-22T05:02:29Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144673 wikitext text/x-wiki {{Аўтамабіль | назва = Lada Vesta | фота = Lada Vesta (cropped).jpg | вытворца = [[АўтаВАЗ]] | заводы = [[Іжэўск]], {{Сцягафікацыя|Расія}} | гады вытворчасці = {{гады аўтамабіля|2015}} | тып кузава = {{Тып кузава|Седан|4|5}}<br />{{Тып кузава|Універсал|5|5}} | даўжыня = | шырыня = | вышыня = | колавая база = | папярэднік = [[Lada Priora]] | пераемнік = | вікісховішча = Lada Vesta }} '''Lada Vesta''' ({{lang-ru|Лада Веста}}) — [[Расія|расійскі]] [[легкавы аўтамабіль]] малога класа, які выпускаецца з [[2015]] года. У мадэльным шэрагу [[АўтаВАЗ]]а паўстаў на замену мадэлі [[Lada Priora|Priora]]. == Гісторыя == === Распрацоўка === [[Выява:Lada Vesta Concept.JPG|thumb|left|Lada Vesta Concept, 2014]] Пачынаючы з 2004 года АўтаВАЗ вёў распрацоўку новага сямейства на платформе «Lada C»: ВАЗ-2116 (седан), 2117 (універсал) і 2118 (хетчбек). У 2010 годзе кіраўніцтва АўтаВАЗа абвясціла аб зачыненні праекта. У жніўні 2014 года на Маскоўскім аўтасалоне быў прадстаўлены канцэпт Lada Vesta, у аснову якога ў тым ліку ляглі напрацоўкі "праекта C". У ліпені 2015 года была паказана серыйная версія<ref>{{cite web |url = https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/reviews-tests/lada-vesta-reviews-tests/2762-kak-sozdavalsya-avtomobil-lada-vesta-istoriya-sobytiy.html |title = Как создавался автомобиль Лада Веста (история событий) |date = 2017-12-12 |publisher = лада.онлайн |accessdate = 2021-08-10 |language = ru |archive-date = 20 жніўня 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220820023917/https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/reviews-tests/lada-vesta-reviews-tests/2762-kak-sozdavalsya-avtomobil-lada-vesta-istoriya-sobytiy.html |url-status = dead }}</ref>. === 2015—2022 === [[Выява:IzhAuto-2019-38.jpg|thumb|Lada Vesta на канвееры [[іжэўск]]ага завода]] Серыйны выпуск мадэлі пачаўся 25 верасня 2015 года<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/23084/ |title = АВТОВАЗ сегодня запустил серийное производство LADA Vesta |date = 2015-09-25 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. Зборка Lada Vesta была наладжана на [[Іжмаш|заводзе]] ў [[Іжэўск]]у, пры гэтым значная частка кампанентаў выпускалася ў [[Тальяці]]: матор, каробка перадач, элементы шасі, дэталі буйной і сярэдняй штампоўкі, у тым ліку вонкавыя панэлі кузава<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/22992/ |title = Локализация Lada Vesta составит более 70% |date = 2015-09-21 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-13 |language = ru}}</ref>. Напачатку выпуску ўзровень лакалізацыі складаў 71%<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/infographics/23064/ |title = LADA Vesta – кто поставщики? |date = 2015-09-25 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref>. 19 чэрвеня 2017 года завод «Лада Іжэўск» выпусціў 100-тысячны аўтамабіль ''Lada Vesta''<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/42241/ |title = «ЛАДА Ижевск» выпустил 100-тысячный седан LADA Vesta |date = 2017-06-19 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref>. [[Выява:IzhAuto-2019-42.jpg|thumb|Lada Vesta SW на канвееры іжэўскага завода]] [[11 верасня]] [[2017]] года пачалі выпускаць [[Універсал (кузаў)|універсал]] ''Vesta SW'' і яго прыпадняты варыянт ''Vesta SW Cross''<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/31339/ |title = Стартовало производство LADA Vesta SW и Vesta SW Cross |date = 2017-09-11 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. 25 красавіка 2018 года пачаўся выпуск седанаў версіі ''Lada Vesta Cross''<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/34022/ |title = В Ижевске стартовало производство LADA Vesta Cross |date = 2018-04-25 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. 28 лютага 2019 года была выраблена 300-тысячная Веста. Юбілейным стаў універсал ''Vesta SW'' колеру «Карфаген» у камплектацыі ''Luxe'' з рухавіком аб'ёмам 1,6 л (106 к.с.) і механічнай каробкай перадач<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/38158/ |title = АВТОВАЗ выпустил 300 тысяч автомобилей LADA Vesta |date = 2019-03-01 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. 19 снежня 2019 года з канвеера сышла 400-тысячная Lada Vesta. Юбілейным стаў седан ярка-блакітнага колеру «Дайвінг» у камплектацыі ''Exclusive'' з аўтаматычнай бесступеньчатай трансмісіяй і рухавіком 1,6 л (113 к.с.)<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/42241/ |title = С конвейера сошла 400-тысячная LADA Vesta |date = 2019-12-19 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref>. 13 лістапада 2020 года быў выпушчаны 500-тысячны аўтамабіль. Юбілейным стаў седан ''Vesta Cross'' у камплектацыі ''[BLACK]'', абсталяваны рухавіком 1,6 л (106 к.с.) і механічнай каробкай перадач<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/46307/ |title = В России выпущена 500-тысячная LADA Vesta |date = 2020-11-16 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref>. 9 верасня 2021 года з канвеера сышла 600-тысячная Lada Vesta. Юбілейным стаў універсал Lada Vesta SW Cross ярка-блакітнага колеру «Дайвінг» у камплектацыі ''[BLACK]'' з рухавіком 1,6 л (106 к.с.) і механічнай каробкай перадач. Аўтамабіль быў дастаўлены ў [[Беларусь]] у дылерскі цэнтр Lada ў [[Гомель|Гомелі]]<ref>{{cite web |url = https://www.autostat.ru/news/49302/ |title = В России выпущена 600-тысячная LADA Vesta |date = 2021-09-09 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2021-09-09 |language = ru}}</ref>. === Vesta NG (2022) === 22 лютага 2022 года стартавала вытворчасць абноўленай Весты<ref>{{cite news |url = https://www.autostat.ru/news/50802/ |title = АВТОВАЗ представил обновленную LADA Vesta |date = 2022-02-22 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}}</ref>. Мадэль атрымала новыя бамперы, цалкам святлодыёдную оптыку (фары, супрацьтуманныя агні, заднія ліхтары). Рашотка радыятара зроблена рознай у стандартных машын і версій ''Cross'': на стандартных рашотку перасякаюць два храміраваныя гарызантальныя молдынгі, у ''Cross'' яна складаецца з буйных ячэек. Таксама быў абноўлены інтэр’ер: з’явіліся новыя пярэдняя панэль, цэнтральная кансоль, прыборы, руль і ашалёўка дзвярэй. Для люксавай камплектацыі прадугледжвалася панэль з віртуальнымі прыборамі і дзесяціцалёвым вертыкальным планшэтам медыясістэмы на цэнтральнай кансолі. Дэфіцыт кампанентаў і страта некаторых пастаўшчыкоў прымусілі спыніць выпуск. 5 сакавіка завод «Лада Іжэўск» спыніўся з-за недахопу камплектуючых — у першую чаргу электронных кампанентаў, якія пастаўляліся [[Renault]] з іншых краін. Да спынення вытворчасці паспелі сабраць прыкладна 800 рэстайлінгавых машын. У пачатку жніўня сабралі яшчэ 240 аўтамабіляў з рэшты машынакамплектаў, аднак большасць гэтых машын недаўкамплектаваны і не маюць падушак бяспекі і некаторых электронных блокаў<ref>{{cite web |url = https://autoreview.ru/articles/blog-avtorevyu/lada-vesta-ng |title = Своими глазами: обновленная Лада Веста |date = 2022-08-09 |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}}</ref>. У жніўні 2022 года было прынята рашэнне перанесці вытворчасць мадэлі ў Тальяці на [[АвтоВАЗ#B0|лінію B0]]<ref>{{cite news |url = https://www.autostat.ru/news/52226/ |title = АВТОВАЗ объявил о переносе производства LADA Vesta в Тольятти |date = 2022-08-04 |publisher = Автостат // autostat.ru |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}}</ref>. Выпуск машын узнавілі ў сакавіку 2023 года<ref>{{cite news |url = https://abw.by/news/industry/2023/03/03/pochti-bez-uproschenii-v-tolyatti-startoval-vypusk-ladavestang |title = Почти без упрощений. В Тольятти стартовал выпуск Lada Vesta NG |date = 2023-03-03 |publisher = abw.by |accessdate = 2023-03-03 |language = ru}}</ref>. == Мадыфікацыі == * '''Lada Vesta''' * '''Lada Vesta Cross''' * '''Lada Vesta SW''' * '''Lada Vesta SW Cross''' * '''Lada Vesta Sport''' <gallery widths="200px" class="center"> Выява:Vladimir Putin driving Lada Vesta 04.jpg|Lada Vesta Выява:Museum of the Izhevsk Automobile Plant-17.jpg|Lada Vesta Sport Выява:Lada Vesta SW.jpg|Lada Vesta SW Выява:Lada Vesta SW Cross in Tomsk 01.jpg|Lada Vesta SW Cross </gallery> Першапачаткова планавалася, што акрамя седана і ўніверсала, у сямейства Vesta будзе ўваходзіць [[хэтчбек]]. Ад Vesta ў кузаве ўніверсал ён адрозніваўся кароткай задняй навіссю, іншымі багажнымі дзвярыма, ліхтарамі іншага дызайну і спусцістай лініяй даху, на якім быў спойлер. Даўжыня была на 150 міліметраў карацей седана Vesta і складала 4,26 метры. Гэтая мадыфікацыя існавала толькі ў выглядзе макета, які быў прадэманстраваны ў [[2015]] годзе<ref>{{cite web |url = https://motor.ru/news/lada-vesta-hatchback-17-05-2021.htm |title = АвтоВАЗ показал несуществующий хэтчбек Lada Vesta |publisher = motor.ru |date = 2021-05-17 |accessdate = 2021-05-18 |language = ru }}</ref>. Замест хэтчбека Vesta АўтаВАЗ выпусціў на рынак мадэль [[Lada XRAY]]. == Апісанне == === Салон === <gallery widths="200px" class="center"> Выява:Budapest, Hungexpo, AMTS 2017, 44.jpg Выява:Lada Vesta SW Cross interior 01.jpg Выява:Lada Vesta SW Cross interior 02.jpg </gallery> === Рухавікі === [[Выява:Подкапотное пространство Lada Vesta.jpg|thumb|200px|Рухавік ВАЗ-21129 (1,6 л)]] [[Выява:Lada Vesta SW Cross engine compartment 01.jpg|thumb|200px|Рухавік ВАЗ-21179 (1,8 л)]] Базавы рухавік для Vesta — 1,6-літровы 16-клапанны '''ВАЗ-21129''' магутнасцю 106 к.с. Па сутнасці, гэта дапрацаваны ''ВАЗ-21127'', які, у сваю чаргу, вядзе свой радавод ад [[ВАЗ-2108|ВАЗ-21083]]. У жніўні [[2018]] года з'явілася новая поршневая сістэма ''Federal-Mogul'' (з выбаркамі ў поршнях, якія прадухіляюць загін клапанаў пры абрыве рамяня ГРМ). У чэрвені [[2017]] года пачалася вытворчасць біпаліўнай мадыфікацыі '''Lada Vesta CNG''', разлічанай на работу на сціснутым прыродным газе. Газабалонная ўстаноўка прапаноўвалася для машын з рухавіком аб'ёмам 1,6 л (106 к.с. на бензіне і 96 к.с. на метане) з 5-ступеньчатай механічнай каробкай перадач. Металакампазітны газавы балон ёмістасцю 90 л (18 кубаметраў) усталяваны ў багажніку за спінкай задняга сядзення. Другі рухавік, якім абсталёўваецца Vesta, — 1,8-літровы '''ВАЗ-21179''' магутнасцю 122 к.с. Ён пабудаваны на базе 1,6-літровага матора, але практычна цалкам складаецца з арыгінальных дэталяў, а таксама мае шэраг канструктыўных адрозненняў. Адно з іх — фазавярчальнік на ўпуску. З [[2018]] года выпуску аўтамабілі атрымалі новую паліўную рампу і абноўленую прашыўку. У лістападзе [[2020]] года была дапрацавана канструкцыя галоўкі блока цыліндраў<ref>{{cite web |url = https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/auto-news/autovaz/11974-avtovaz-dorabotal-konstrukciju-gbc-dvigatel-vaz-21179-18-l-122-ls.html |title = АвтоВАЗ доработал конструкцию ГБЦ двигателя ВАЗ 21179 (1.8 л, 122 л.с.) |date = 2020-11-13 |publisher = лада.онлайн |accessdate = 2021-01-13 |language = ru |archive-date = 13 студзеня 2021 |archive-url = https://web.archive.org/web/20210113161219/https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/auto-news/autovaz/11974-avtovaz-dorabotal-konstrukciju-gbc-dvigatel-vaz-21179-18-l-122-ls.html |url-status = dead }}</ref>. Версія ''Sport'' абсталёўвалася дапрацаваным рухавіком 1,8 л з шэрагам арыгінальных дэталяў (у прыватнасці, упуск і выпуск) і арыгінальнай прашыўкай. З лета [[2020]] годзе АўтаВАЗ паступова прыбіраў з камплектацый Lada Vesta рухавік ''ВАЗ-21179''. Са студзеня [[2021]] года ён застаўся толькі на версіях ''Lada Vesta Cross'' і ''Lada Vesta SW Cross''<ref>{{cite web |url = https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/auto-news/autovaz/12522-avtovaz-ostavil-dvigatel-18-l-tolko-na-lada-vesta-cross.html |title = АвтоВАЗ оставил двигатель 1.8 л только на Lada Vesta Cross, новые подробности |date = 2021-01-13 |publisher = лада.онлайн |accessdate = 2021-01-13 |language = ru |archive-date = 30 снежня 2020 |archive-url = https://web.archive.org/web/20201230135205/https://xn--80aal0a.xn--80asehdb/auto-news/autovaz/12522-avtovaz-ostavil-dvigatel-18-l-tolko-na-lada-vesta-cross.html |url-status = dead }}</ref>. === Шасі === Vesta грунтуецца на арыгінальнай платформе, пры гэтым у канструкцыі былі ўжытыя вузлы і агрэгаты ад іншых мадэляў Lada і Renault. Ад пачатку вытворчасці Vesta абсталёўваліся каробкай ''Renault JH3''. З восені [[2016]] года на машыны з рухавіком 1,6 сталі ўсталёўваць каробку перадач ''ВАЗ-21807''. ''АМТ'' — рабатызаваная каробка на базе 5-ступеньчатай "механікі" ВАЗ з прымяненнем кампанентаў ZF. У лістападзе [[2019]] года на рынак выйшла Vesta з варыятарам Jatco<ref>{{cite web |url = https://autoreview.ru/news/lada-vesta-s-variatorom-ceny-i-novoe-osnaschenie |title = Лада Веста с вариатором: цены и новое оснащение |date = 2019-11-11 |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref>. Vesta мае некалькі варыянтаў падвескі: стандартная для седана і ўніверсала, з павялічаным дарожным прасветам у Cross-версій, а таксама пераналаджаная і паніжаная для мадыфікацыі Sport. У пярэдняй падвесцы арыгінальныя штампаваныя L-падобныя рычагі, якіх няма ні ў аўтамабіляў сямейства В0, ні на іншых Ладах. Выкарыстаны пярэдні падрамнік. У аснове задняй падвескі — змененая бэлька ад электрамабіля [[Renault Zoe]] (на Vesta яна шырэй на 50 мм). Падвеска Cross-версій больш жорсткая за кошт iншых наладаў і нізкапрофільных шын памера 205/50 R17. Базавыя шыны для Lada Vesta — 185/65 R15, для версіі SW прапанаваныя 195/55 R16. Весты з маторам 1,8 л, а таксама ўсе Cross-версіі маюць заднія дыскавыя тормазы замест барабанных. У версіі ''Vesta Sport'' ужываюцца тармазныя механізмы ад [[Renault Megane]]. === Тэхнічныя характарыстыкі === {|class="wikitable" cellpadding="0" cellspacing="0" style="text-align:center; font-size:90%;" |- ! style="background:#DCDCDC" align="center" valign="middle" colspan="2" | Мадэль ! Vesta&nbsp;1.6&nbsp;MT ! Vesta&nbsp;1.6&nbsp;AMT ! Vesta&nbsp;1.8&nbsp;MT ! Vesta&nbsp;1.8&nbsp;AMT ! Vesta&nbsp;SW&nbsp;1.6&nbsp;MT ! Vesta&nbsp;SW&nbsp;1.6&nbsp;AMT ! Vesta&nbsp;SW&nbsp;1.8&nbsp;MT ! Vesta&nbsp;SW&nbsp;1.8&nbsp;AMT |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Кузаў | colspan="4" | чатырохдзверны седан | colspan="4" | пяцідзверны ўніверсал |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Аб'ём багажніка, л | colspan="4" | 480 | colspan="4" | 385–825 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Падрыхтаваная маса, кг | colspan="4" | 1230–1380 | colspan="4" | 1280–1350 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Поўная маса, кг | colspan="4" | 1670 | colspan="4" | 1730 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Рухавік | colspan="8" | чатырохцыліндравы, радны, бензінавы, з размеракаваным упырскам, размешчаны спераду, папярочна |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Колькасць клапанаў | colspan="8" | 16 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Аб’ём, см³ | colspan="2" | 1596 | colspan="2" | 1774 | colspan="2" | 1596 | colspan="2" | 1774 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Дыяметр цыліндра × Ход поршня, мм | colspan="2" | 82×75,6 | colspan="2" | 82×84 | colspan="2" | 82×75,6 | colspan="2" | 82×84 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Ступень сціску | colspan="2" | 11,0:1 | colspan="2" | 10,3:1 | colspan="2" | 11,0:1 | colspan="2" | 10,3:1 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Магутнасць | colspan="2" | 78 кВт (106 к.с.) пры 5800 аб/хв | colspan="2" | 90 кВт (122 к.с.) пры 5900 аб/хв | colspan="2" | 78 кВт (106 к.с.) пры 5800 аб/хв | colspan="2" | 90 кВт (122 к.с.) пры 5900 аб/хв |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Круцільны момант | colspan="2" | 148 Н·м пры 4200 аб/хв | colspan="2" | 170 Н·м пры 3700 аб/хв | colspan="2" | 148 Н·м пры 4200 аб/хв | colspan="2" | 170 Н·м пры 3700 аб/хв |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Каробка перадач | механічная,<br />5-ступеньчатая | рабатызаваная,<br />5-ступеньчатая | механічная,<br />5-ступеньчатая | рабатызаваная,<br />5-ступеньчатая | механічная,<br />5-ступеньчатая | рабатызаваная,<br />5-ступеньчатая | механічная,<br />5-ступеньчатая | рабатызаваная,<br />5-ступеньчатая |- ! align="center" valign="middle" rowspan="7" | Перадатачныя лікі ! align="center" valign="middle" | I | colspan=2 | 3,64 || 3,73 || 3,64 || colspan=2 | 3,64 || 3,73 || 3,64 |- ! align="center" valign="middle" | II | colspan=2 | 1,95 || 2,05 || 1,95 || colspan=2 | 1,95 || 2,05 || 1,95 |- ! align="center" valign="middle" | III | colspan=2 | 1,36 || 1,32 || 1,36 || colspan=2 | 1,36 || 1,32 || 1,36 |- ! align="center" valign="middle" | IV | colspan=2 | 0,94 || 0,97 || 0,94 || colspan=2 | 0,94 || 0,97 || 0,94 |- ! align="center" valign="middle" | V | colspan=2 | 0,78 || 0,76 || 0,78 || colspan=2 | 0,78 || 0,76 || 0,78 |- ! align="center" valign="middle" | задні ход | colspan=2 | 3,5 || 3,55 || 3,5 || colspan=2 | 3,5 || 3,55 || 3,5 |- ! align="center" valign="middle" | галоўная перадача | colspan=2 | 3,94 || 4,21 || 3,94 || colspan=2 | 3,94 || 4,21 || 3,94 |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Прывад | colspan="8" | пярэдні |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Пярэдняя падвеска | colspan="8" | незалежная, спружынная, McPherson |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Задняя падвеска | colspan="8" | паўзалежная, спружынная |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Пярэднія тармазы | colspan="8" | дыскавыя, вентыляваныя |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Заднія тармазы | барабанныя<br />''(дыскавыя)''<ref group="~" name="cross">курсівам у дужках — дадзеныя версіі Cross</ref> | барабанныя | дыскавыя | дыскавыя | барабанныя<br />''(дыскавыя)''<ref group="~" name="cross"/> | барабанныя | дыскавыя | дыскавыя |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Памер шын | 185/65R15<br />''(205/50R17)''<ref group="~" name="cross"/> | 185/65R15 | colspan="2" | 185/65R15<br />''(205/50R17)''<ref group="~" name="cross"/> | 185/65R15<br />''(205/50R17)''<ref group="~" name="cross"/> | 185/65R15 | colspan="2" | 185/65R15<br />''(205/50R17)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Максімальная хуткасць, км/г | 182 (178) | 182 | colspan="2" | 186<br />''(180)''<ref group="~" name="cross"/> | colspan="2" | 178 | colspan="2" | 182<br />''(180)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Паскарэнне 0-100 км/г | 11,2<br />''(11,9)''<ref group="~" name="cross"/> | 14,1 | 10,2<br />''(10,5)''<ref group="~" name="cross"/> | 12,1<br />''(12,7)''<ref group="~" name="cross"/> | 12,4<br />''(12,6)''<ref group="~" name="cross"/> | 14,4 | 10,9<br />''(11,2)''<ref group="~" name="cross"/> | 12,9<br />''(13,3)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" rowspan="3" | Выдатак паліва, л/100 км ! align="center" valign="middle" | гарадскі | 9,3<br />''(9,3)''<ref group="~" name="cross"/> || 9 || 9,5<br />''(9,9)''<ref group="~" name="cross"/> || 9,3<br />''(9,6)''<ref group="~" name="cross"/> || 9,5<br />''(9,7)''<ref group="~" name="cross"/> || 9,2 || 10,6<br />''(10,7)''<ref group="~" name="cross"/> || 9,9<br />''(10,1)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" | шаша | 5,5<br />''(5,9)''<ref group="~" name="cross"/> || 5,3 || 6,2<br />''(6,4)''<ref group="~" name="cross"/> || 6,0<br />''(6,2)''<ref group="~" name="cross"/> || 5,9<br />''(6,0)''<ref group="~" name="cross"/> || 5,7 || 6,3<br />''(6,4)''<ref group="~" name="cross"/> || 6,2<br />''(6,3)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" | змешаны | 6,9<br />''(7,1)''<ref group="~" name="cross"/> || 6,6 || 7,4<br />''(7,7)''<ref group="~" name="cross"/> || 7,2<br />''(7,5)''<ref group="~" name="cross"/> || 7,3<br />''(7,5)''<ref group="~" name="cross"/> || 7,0 || 7,8<br />''(7,9)''<ref group="~" name="cross"/> || 7,6<br />''(7,7)''<ref group="~" name="cross"/> |- ! align="center" valign="middle" colspan="2" | Ёмістасць паліўнага баку, л | colspan="8" | 55 |- |} {{reflist|group=~}} === Бяспека === Расійскі часопіс Аўтарэвю ({{lang-ru|Авторевю}}) двойчы праводзіў франтальныя краш-тэсты аўтамабіля (аб мяккі бар'ер з перакрыццём 40% і на хуткасці 64 км/г). У [[2016]] годзе быў выпрабаваны седан: 14,1 балаў з 16 (4 зоркі паводле рэйтынгу ARCAP)<ref name="arcap-lada-vesta">{{cite web | url = https://autoreview.ru/arcap/cars/Лада/Веста |title = Лада Веста |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2021-01-13 |lang = ru}}</ref>. У [[2018]] годзе часопісам была выпрабавана ''Lada Vesta SW Cross'': з-за павелічэння вагі прыпадняты ўніверсал пераносіць удар горш, чым седан, і атрымаў 11,7 балаў з 16 (3 зоркі паводле рэйтынгу ARCAP)<ref name="arcap-lada-vesta-sw-cross">{{cite web |url = https://autoreview.ru/arcap/cars/Лада/Веста%20SW%20Cross |title = Лада Веста SW Cross |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2021-01-13 |lang = ru}}</ref>. == Продажы == {|class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; background:#eee;" |+ Статыстыка продажаў Lada Vesta ў Еўропе<ref>{{cite web |url = https://www.goodcarbadcar.net/lada-vesta-sales-figures/ |title = Lada Vesta Sales Figures |publisher = goodcarbadcar.net |accessdate = 2024-01-30 |language = en}}</ref> | <timeline> ImageSize = width:400 height:200 PlotArea = left:50 right:20 top:30 bottom:30 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late Colors = id:linegrey2 value:gray(0.9) id:linegrey value:gray(0.87) id:values value:gray(0.33) id:cobar value:rgb(0.2,0.7,0.8) id:cobar2 value:rgb(0.6,0.9,0.6) DateFormat = yyyy Period = from:0 till:1750 ScaleMajor = unit:year increment:500 start:0 gridcolor:linegrey ScaleMinor = unit:year increment:250 start:0 gridcolor:linegrey2 PlotData = color:cobar width:15 align:left bar:2017 from:0 till:829 bar:2018 from:0 till:1296 bar:2019 from:0 till:1621 bar:2020 from:0 till:562 bar:2021 from:0 till:2 PlotData= textcolor:values fontsize:XS bar:2017 at: 829 fontsize:S text: 829 shift:(-9,5) bar:2018 at: 1296 fontsize:S text: 1296 shift:(-13,5) bar:2019 at: 1621 fontsize:S text: 1621 shift:(-13,5) bar:2020 at: 562 fontsize:S text: 562 shift:(-9,5) bar:2021 at: 2 fontsize:S text: 2 shift:(-7,5) </timeline> |- |} === У Беларусі === Продажы мадэлі ў [[Беларусь|Беларусі]] пачаліся [[21 студзеня]] [[2016]] года<ref name="abw-2016-01-21">{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/rb/187356 |title = Сегодня стартовали белорусские продажи Lada Vesta. "Наши" цены - от 155 миллионов рублей |date = 2016-01-21 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-01-13 |language = ru}}</ref>. {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+ Статыстыка продажаў Lada Vesta ў Беларусі |- ! 2016<ref name="abw.by-2017-02-02">{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/automarket/195198 |title = Ввоз из России, проседание Geely. Почему продажи "официалов" выросли, но поводов для оптимизма нет |date = 2017-02-02 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-08-10 |language = ru}}</ref> ! 2017<ref name="abw-2018-01-16">{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/automarket/202170/ |title = Какие новые автомобили покупали белорусы в 2017-м и за счет чего растет рынок? |date = 16.01.2018 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-01-14 |language = ru}}</ref> ! 2018<ref name="abw.by-2019-01-16">{{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/rb/208284 |title = Какие автомобили покупали белорусы в 2018 году? ТОП-30 моделей |date = 2019-01-16 |publisher = abw.by |accessdate = 2022-01-27 |language = ru }}</ref> ! 2019<ref name="domkrat.by-2020-01-20">{{cite web |url = https://www.domkrat.by/news/itogi-avtomobilnogo-goda-2019/ |title = Итоги автомобильного года 2019 - и новинки, которые приедут в Беларусь в 2020 |date = 2020-01-20 |publisher = domkrat.by |accessdate = 2022-01-27 |language = ru }}</ref> ! 2020<ref>{{cite web |url = https://av.by/news/index.php?event=View&news_id=47191 |title = Lada и Geely уже не хватают? Чем белорусы интересовались в конце 2020 года |date = 2021-01-15 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2021-01-15 |language = ru}}</ref> ! 2021<ref>{{cite web |url = https://av.by/news/prodazhi_novih_avto_v_belarusi_itogi_2021_goda |title = Названы самые продаваемые машины в Беларуси за 2021 год |date = 2022-01-27 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2022-01-27 |language = ru |archive-date = 27 студзеня 2022 |archive-url = https://web.archive.org/web/20220127180116/https://av.by/news/prodazhi_novih_avto_v_belarusi_itogi_2021_goda |url-status = dead }}</ref> ! 2022<ref>{{cite web |url = https://av.by/news/skolko-novyh-avto-prodali-v-belarusi-2022 |title = Вот какие авто покупали белорусы. Полная статистика продаж автомобилей в стране за 2022 год |date = 2023-02-22 |publisher = [[av.by]] |accessdate = 2023-02-24 |language = ru }}</ref> ! 2023<ref>{{cite news |url = https://abw.by/news/rb/2024/01/30/rost-prodazh-i-geely-vne-konkurencii-baa-podvela-itogi-2023-goda |title = Рост продаж и Geely вне конкуренции. БАА подвела итоги 2023 года |date = 2024-01-30 |publisher = [[abw.by]] |accessdate = 2024-01-30 |language = ru }}</ref> |- | <!-- 2016 --> {{Num|320}} | <!-- 2017 --> {{Num|601}} | <!-- 2018 --> {{Num|5269}} | <!-- 2019 --> {{Num|7585}} | <!-- 2020 --> {{Num|4632}} | <!-- 2021 --> {{Num|4803}} | <!-- 2022 --> {{Num|1846}} | <!-- 2023 --> {{Num|754}} |- |} {{зноскі}} == Літаратура == * {{артыкул |загаловак = Вестаномика |выданне = Авторевю |тып = часопіс |год = 2018 |нумар = 18 (641) |старонкі = 26-31}} {{ref-ru}} == Спасылкі == {{Commonscat-inline|Lada Vesta}} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/experience/210964 |title = Масложор с 1.8 и дерготня от АМТ. Недостатки подержанной Lada Vesta |date = 2019-08-05 |publisher = abw.by |accessdate = 2021-01-13 |language = ru}} * {{cite web |url = https://autoreview.ru/articles/blog-avtorevyu/lada-vesta-ng |title = Своими глазами: обновленная Лада Веста |date = 2022-08-09 |publisher = autoreview.ru |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}} * {{cite web |url = https://www.abw.by/novosti/industry/228279 |title = 7 лет с Lada Vesta: прорыв, который рискует перейти в застой |date = 2022-09-25 |publisher = abw.by |accessdate = 2022-09-26 |language = ru}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Аўтамабілі вытворчасці ВАЗ}} {{Аўтамабілі вытворчасці «Іж»}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі паводле алфавіта|ВАЗ]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі ВАЗ|Vesta]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі, прадстаўленыя ў 2015]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2010-х]] [[Катэгорыя:Аўтамабілі 2020-х]] ajgd0crqn6hz0xoohs5qv8d4idcpenj 0 222254 5144564 4471079 2026-05-21T17:33:20Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5144564 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палаца-паркавы ансамбль |Беларуская назва = Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская» |Арыгінальная назва = |Выява =Палацава-паркавы комплекс у аграгарадку Нача.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|112Г000480}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 2|lat_sec =2.69 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 26|lon_sec = 10.57 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1810 |Заканчэнне будаўніцтва = 1815 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons =Palacava-parkavy komplieks (Nača) }} '''Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»''' — помнік сядзібнай архітэктуры [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў 1810—1815 гг. у вёсцы [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. == Гісторыя == Да канца XVIII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці [[Езуіты|езуіцкага]] ордэна. Сядзібай валодалі Неміровічы, Табаровічы, езуіты, Брындзы, Масальскія, Чарноцкія. Палац, які існаваў да 1905 г. у нязменным выглядзе, быў узведзены ў 1810-1815 гг. Міхаілам Чарноцкім, сынам Ксаверыя. У 1905-1910 гг. паводле праекта архітэктара А. Крыжаноўскага быў значна перабудаваны і пашыраны. Занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. == Архітэктура == [[Файл:Палац у Начы (выгляд ззаду).JPG|250px|міні|злева|Палац у Начы (выгляд ззаду).]] Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак стаіць на высокім [[цокаль|цокалі]] і накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Высокія прамавугольныя вокны завершаныя [[сандрык]]амі. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная манументальным шасцікалонным [[порцік]]ам з трохвугольным [[франтон]]ам, прарэзаным круглым акном. Да тарцоў будынку прыбудаваныя [[тэраса|тэрасы]]. Помнік рэспубліканскага значэння. == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|112Г000480}} {{Commonscat|Palacava-parkavy komplieks (Nača)}} * {{radzima|804}} * {{ГБ|http://globustut.by/nacha_lyah/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нача (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] a4qvxtnk2urxcvmwtf26q82n7kgy48w 5144565 5144564 2026-05-21T17:34:36Z JerzyKundrat 174 /* Гісторыя */ 5144565 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палаца-паркавы ансамбль |Беларуская назва = Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская» |Арыгінальная назва = |Выява =Палацава-паркавы комплекс у аграгарадку Нача.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|112Г000480}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 2|lat_sec =2.69 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 26|lon_sec = 10.57 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1810 |Заканчэнне будаўніцтва = 1815 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = |Commons =Palacava-parkavy komplieks (Nača) }} '''Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»''' — помнік сядзібнай архітэктуры [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў 1810—1815 гг. у вёсцы [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. == Гісторыя == Да канца XVIII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці [[Езуіты|езуіцкага]] ордэна. Сядзібай валодалі Неміровічы, Табаровічы, езуіты, Брындзы, Масальскія, Чарноцкія. Палац, які існаваў да 1905 г. у нязменным выглядзе, быў узведзены ў 1810-1815 гг. Міхаілам Чарноцкім, сынам [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]]. У 1905-1910 гг. паводле праекта архітэктара А. Крыжаноўскага быў значна перабудаваны і пашыраны. Занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб'ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. == Архітэктура == [[Файл:Палац у Начы (выгляд ззаду).JPG|250px|міні|злева|Палац у Начы (выгляд ззаду).]] Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак стаіць на высокім [[цокаль|цокалі]] і накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Высокія прамавугольныя вокны завершаныя [[сандрык]]амі. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная манументальным шасцікалонным [[порцік]]ам з трохвугольным [[франтон]]ам, прарэзаным круглым акном. Да тарцоў будынку прыбудаваныя [[тэраса|тэрасы]]. Помнік рэспубліканскага значэння. == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|112Г000480}} {{Commonscat|Palacava-parkavy komplieks (Nača)}} * {{radzima|804}} * {{ГБ|http://globustut.by/nacha_lyah/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нача (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] nsc6jna9nei8ku69c0zfwcisekp0o49 5144571 5144565 2026-05-21T17:59:56Z JerzyKundrat 174 5144571 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палаца-паркавы ансамбль |Беларуская назва = Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская» |Арыгінальная назва = |Выява =Палацава-паркавы комплекс у аграгарадку Нача.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|112Г000480}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 2|lat_sec =2.69 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 26|lon_sec = 10.57 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1810 |Заканчэнне будаўніцтва = 1815 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = }} '''Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»''' — помнік сядзібнай архітэктуры [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў 1810—1815 гг. у вёсцы [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. Ансамбль сядзібы мае рэгулярную планіроўку з мураваным палацам у цэнтры. За палацам разбіты пейзажны парк, злучаны з садам і з захаду абмежаваны вадаёмам. Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Помнік рэспубліканскага значэння. == Гісторыя == Да канца XVIII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці [[Езуіты|езуіцкага]] ордэна. Сядзібай валодалі Неміровічы, Табаровічы, езуіты, Брындзы, Масальскія, Чарноцкія. Палац, які існаваў да 1905 г. у нязменным выглядзе, быў узведзены ў 1810—1815 гг. Міхаілам Чарноцкім, сынам [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]]. У 1905—1910 гг. паводле праекта архітэктара А. Крыжаноўскага быў значна перабудаваны і пашыраны. Занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. == Палац == [[Файл:Палац у Начы (выгляд ззаду).JPG|250px|міні|злева|Палац у Начы (выгляд ззаду).]] Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак стаіць на высокім [[цокаль|цокалі]] і накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Высокія прамавугольныя вокны завершаныя [[сандрык]]амі. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная манументальным шасцікалонным [[порцік]]ам з трохвугольным [[франтон]]ам, прарэзаным круглым акном. Да тарцоў будынку прыбудаваныя [[тэраса|тэрасы]]. == Гаспадарчыя пабудовы == Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Першы будынак мураваны прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам. Яго фасады рытмічна члянёны лапаткамі. На тарцовым паўднёвым фасадзе шырокі дзвярны і аконныя праёмы. Дэкор адсутнічае. Да паўночнага тарцовага фасада прыбудаваны пазнейшы будынак. У адну лінію з ім стаіць другая гаспадарчая пабудова. Яна складаецца з цагляных слупоў і драўляных сцен. Накрыта двухсхільным дахам, франтоны драўляныя. == Парк == Парк у асноўным захаваў кампазіцыйную форму. У парку растуць ліпы, ясені, клёны, вязы. Групы дрэў і асобныя дрэвы (салітэры) спалучаюцца з невялікімі палянамі. У 2-й палове XIX ст. у парку з’явіліся экзатычныя дрэвы. Паступова ён набываў рысы натуралістычнага парку. [[Файл:Парк у Начы (4).JPG|thumb|Рэшткі сонечнага гадзінніка ў парку.]] У Начы захаваліся рэшткі сонечнага гадзінніка і вельмі рэдкія для Беларусі віды раслін. Старэйшы ў рэспубліцы экзэмпляр [[арэх чооны|арэха чорнага]] дасягае ў вышыню 25 м пры дыяметры ствала 81 см. Расце таксама конскі каштан васьмітычынкавы з Паўночнай Амерыкі. Раней на парадным фасадзе вілася адна з найпрыгажэйшых ліян з усходняга Кітая — вістэрыя кітайская. == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|112Г000480}} {{Commonscat|Palacava-parkavy komplieks (Nača)}} * {{radzima|804}} * {{ГБ|http://globustut.by/nacha_lyah/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нача (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] ev7sqay972osw2lwh1rim4bhfhojdeb 5144572 5144571 2026-05-21T18:00:41Z JerzyKundrat 174 /* Парк */ 5144572 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палаца-паркавы ансамбль |Беларуская назва = Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская» |Арыгінальная назва = |Выява =Палацава-паркавы комплекс у аграгарадку Нача.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|112Г000480}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 2|lat_sec =2.69 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 26|lon_sec = 10.57 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1810 |Заканчэнне будаўніцтва = 1815 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = }} '''Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»''' — помнік сядзібнай архітэктуры [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў 1810—1815 гг. у вёсцы [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. Ансамбль сядзібы мае рэгулярную планіроўку з мураваным палацам у цэнтры. За палацам разбіты пейзажны парк, злучаны з садам і з захаду абмежаваны вадаёмам. Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Помнік рэспубліканскага значэння. == Гісторыя == Да канца XVIII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці [[Езуіты|езуіцкага]] ордэна. Сядзібай валодалі Неміровічы, Табаровічы, езуіты, Брындзы, Масальскія, Чарноцкія. Палац, які існаваў да 1905 г. у нязменным выглядзе, быў узведзены ў 1810—1815 гг. Міхаілам Чарноцкім, сынам [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]]. У 1905—1910 гг. паводле праекта архітэктара А. Крыжаноўскага быў значна перабудаваны і пашыраны. Занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. == Палац == [[Файл:Палац у Начы (выгляд ззаду).JPG|250px|міні|злева|Палац у Начы (выгляд ззаду).]] Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак стаіць на высокім [[цокаль|цокалі]] і накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Высокія прамавугольныя вокны завершаныя [[сандрык]]амі. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная манументальным шасцікалонным [[порцік]]ам з трохвугольным [[франтон]]ам, прарэзаным круглым акном. Да тарцоў будынку прыбудаваныя [[тэраса|тэрасы]]. == Гаспадарчыя пабудовы == Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Першы будынак мураваны прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам. Яго фасады рытмічна члянёны лапаткамі. На тарцовым паўднёвым фасадзе шырокі дзвярны і аконныя праёмы. Дэкор адсутнічае. Да паўночнага тарцовага фасада прыбудаваны пазнейшы будынак. У адну лінію з ім стаіць другая гаспадарчая пабудова. Яна складаецца з цагляных слупоў і драўляных сцен. Накрыта двухсхільным дахам, франтоны драўляныя. == Парк == Парк у асноўным захаваў кампазіцыйную форму. У парку растуць ліпы, ясені, клёны, вязы. Групы дрэў і асобныя дрэвы (салітэры) спалучаюцца з невялікімі палянамі. У 2-й палове XIX ст. у парку з’явіліся экзатычныя дрэвы. Паступова ён набываў рысы натуралістычнага парку. [[Файл:Парк у Начы (4).JPG|thumb|Рэшткі сонечнага гадзінніка ў парку.]] У Начы захаваліся рэшткі сонечнага гадзінніка і вельмі рэдкія для Беларусі віды раслін. Старэйшы ў рэспубліцы экзэмпляр [[арэх чорны|арэха чорнага]] дасягае ў вышыню 25 м пры дыяметры ствала 81 см. Расце таксама конскі каштан васьмітычынкавы з Паўночнай Амерыкі. Раней на парадным фасадзе вілася адна з найпрыгажэйшых ліян з усходняга Кітая — вістэрыя кітайская. == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|112Г000480}} {{Commonscat|Palacava-parkavy komplieks (Nača)}} * {{radzima|804}} * {{ГБ|http://globustut.by/nacha_lyah/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нача (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] 3drh2ke4flp6k9ggcz52c8gs8pxvz9b 5144573 5144572 2026-05-21T18:04:26Z JerzyKundrat 174 5144573 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палаца-паркавы ансамбль |Беларуская назва = Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская» |Арыгінальная назва = |Выява =Палацава-паркавы комплекс у аграгарадку Нача.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|112Г000480}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 2|lat_sec =2.69 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 26|lon_sec = 10.57 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1810 |Заканчэнне будаўніцтва = 1815 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = }} '''Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»''' — помнік сядзібнай архітэктуры [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў 1810—1815 гг. у вёсцы [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. Ансамбль сядзібы мае рэгулярную планіроўку з мураваным палацам у цэнтры. За палацам разбіты пейзажны парк, злучаны з садам і з захаду абмежаваны вадаёмам. Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Помнік рэспубліканскага значэння. == Гісторыя == Да канца XVIII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці [[Езуіты|езуіцкага]] ордэна. Сядзібай валодалі Неміровічы, Табаровічы, езуіты, Брындзы, Масальскія, Чарноцкія. Палац, які існаваў да 1905 г. у нязменным выглядзе, быў узведзены ў 1810—1815 гг. Міхаілам Чарноцкім, сынам [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]]. У 1905—1910 гг. паводле праекта архітэктара А. Крыжаноўскага быў значна перабудаваны і пашыраны. Занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. == Палац == [[Файл:Палац у Начы (выгляд ззаду).JPG|250px|міні|злева|Палац у Начы (выгляд ззаду).]] Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак стаіць на высокім [[цокаль|цокалі]] і накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Высокія прамавугольныя вокны завершаныя [[сандрык]]амі. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная манументальным шасцікалонным [[порцік]]ам з трохвугольным [[франтон]]ам, прарэзаным круглым акном. Да тарцоў будынку прыбудаваныя [[тэраса|тэрасы]]. == Гаспадарчыя пабудовы == Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Першы будынак мураваны прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам. Яго фасады рытмічна члянёны лапаткамі. На тарцовым паўднёвым фасадзе шырокі дзвярны і аконныя праёмы. Дэкор адсутнічае. Да паўночнага тарцовага фасада прыбудаваны пазнейшы будынак. У адну лінію з ім стаіць другая гаспадарчая пабудова. Яна складаецца з цагляных слупоў і драўляных сцен. Накрыта двухсхільным дахам, франтоны драўляныя. == Флігель == Флігель размешчаны з паўднёвага боку ад сядзібнага дома. Зарос дрэвамі і хмызняком. Прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам будынак. Да яго паўночнага фасада прыбудаваны пазнейшы выцягнуты ў плане аб’ём. == Парк == Парк у асноўным захаваў кампазіцыйную форму. У парку растуць ліпы, ясені, клёны, вязы. Групы дрэў і асобныя дрэвы (салітэры) спалучаюцца з невялікімі палянамі. У 2-й палове XIX ст. у парку з’явіліся экзатычныя дрэвы. Паступова ён набываў рысы натуралістычнага парку. [[Файл:Парк у Начы (4).JPG|thumb|Рэшткі сонечнага гадзінніка ў парку.]] У Начы захаваліся рэшткі сонечнага гадзінніка і вельмі рэдкія для Беларусі віды раслін. Старэйшы ў рэспубліцы экзэмпляр [[арэх чорны|арэха чорнага]] дасягае ў вышыню 25 м пры дыяметры ствала 81 см. Расце таксама конскі каштан васьмітычынкавы з Паўночнай Амерыкі. Раней на парадным фасадзе вілася адна з найпрыгажэйшых ліян з усходняга Кітая — вістэрыя кітайская. == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|112Г000480}} {{Commonscat|Palacava-parkavy komplieks (Nača)}} * {{radzima|804}} * {{ГБ|http://globustut.by/nacha_lyah/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нача (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] 4or0f1tmwvlmiivyihgkpkmxh3b6wm8 5144626 5144573 2026-05-21T21:49:08Z JerzyKundrat 174 5144626 wikitext text/x-wiki {{Славутасць |Тып = Палаца-паркавы ансамбль |Беларуская назва = Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская» |Арыгінальная назва = |Выява =Палацава-паркавы комплекс у аграгарадку Нача.JPG |Подпіс выявы = |Шырыня выявы = |Статус = {{ГККРБ 4|112Г000480}} |Краіна = Беларусь |Краіна2 = |Назва месцазнаходжання = Вёска |Месцазнаходжанне = [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] |lat_dir = |lat_deg = 53|lat_min = 2|lat_sec =2.69 |lon_dir = |lon_deg = 26|lon_min = 26|lon_sec = 10.57 |region = |CoordScale = |На карце = Беларусь Брэсцкая вобласць |Тып будынка = |Архітэктурны стыль = [[класіцызм]] |Аўтар праекта = |Будаўнік = |Заснавальнік = |Першае згадванне = |Заснаванне = |Асноўныя даты = {{Славутасць/Даты||||||}} |Скасаваны = |Пачатак будаўніцтва = 1810 |Заканчэнне будаўніцтва = 1815 |Будынкі = {{Славутасць/Будынкі||||||}} |Вядомыя жыхары = |Настаяцель = |Стан = |Сайт = }} '''Сядзіба Чарноцкіх «Нача Брындзоўская»''' — помнік сядзібнай архітэктуры [[класіцызм]]у. Пабудаваны ў 1810—1815 гг. у вёсцы [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Нача]] [[Ляхавіцкі раён|Ляхавіцкага раёна]]. Ансамбль сядзібы мае рэгулярную планіроўку з мураваным палацам у цэнтры. За палацам разбіты пейзажны парк, злучаны з садам і з захаду абмежаваны вадаёмам. Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Помнік рэспубліканскага значэння. == Гісторыя == Да канца XVIII ст. маёнтак знаходзіўся ва ўласнасці [[Езуіты|езуіцкага]] ордэна. Сядзібай валодалі Неміровічы, Табаровічы, езуіты, Брындзы, Масальскія, Чарноцкія. Палац, які існаваў да 1905 г. у нязменным выглядзе, быў узведзены ў 1810—1815 гг. Міхаілам Чарноцкім, сынам [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]]. У 1905—1910 гг. паводле праекта архітэктара А. Крыжаноўскага быў значна перабудаваны і пашыраны. Занесены ў [[Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь]] як аб’ект гісторыка-культурнай спадчыны рэспубліканскага значэння. == Сядзіба == === Палац === [[Файл:Палац у Начы (выгляд ззаду).JPG|250px|міні|злева|Палац у Начы (выгляд ззаду).]] Мураваны аднапавярховы прамавугольны ў плане будынак стаіць на высокім [[цокаль|цокалі]] і накрыты [[двухсхільны дах|двухсхільным дахам]]. Высокія прамавугольныя вокны завершаныя [[сандрык]]амі. Цэнтральная частка галоўнага фасада вылучаная манументальным шасцікалонным [[порцік]]ам з трохвугольным [[франтон]]ам, прарэзаным круглым акном. Да тарцоў будынку прыбудаваныя [[тэраса|тэрасы]]. === Гаспадарчыя пабудовы === Адасоблена з усходняга боку стаяць гаспадарчыя пабудовы. Першы будынак мураваны прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам. Яго фасады рытмічна члянёны лапаткамі. На тарцовым паўднёвым фасадзе шырокі дзвярны і аконныя праёмы. Дэкор адсутнічае. Да паўночнага тарцовага фасада прыбудаваны пазнейшы будынак. У адну лінію з ім стаіць другая гаспадарчая пабудова. Яна складаецца з цагляных слупоў і драўляных сцен. Накрыта двухсхільным дахам, франтоны драўляныя. === Флігель === Флігель размешчаны з паўднёвага боку ад сядзібнага дома. Зарос дрэвамі і хмызняком. Прамавугольны ў плане накрыты двухсхільным дахам будынак. Да яго паўночнага фасада прыбудаваны пазнейшы выцягнуты ў плане аб’ём. == Парк == Парк у асноўным захаваў кампазіцыйную форму. У парку растуць ліпы, ясені, клёны, вязы. Групы дрэў і асобныя дрэвы (салітэры) спалучаюцца з невялікімі палянамі. У 2-й палове XIX ст. у парку з’явіліся экзатычныя дрэвы. Паступова ён набываў рысы натуралістычнага парку. [[Файл:Парк у Начы (4).JPG|thumb|Рэшткі сонечнага гадзінніка ў парку.]] У Начы захаваліся рэшткі сонечнага гадзінніка і вельмі рэдкія для Беларусі віды раслін. Старэйшы ў рэспубліцы экзэмпляр [[арэх чорны|арэха чорнага]] дасягае ў вышыню 25 м пры дыяметры ствала 81 см. Расце таксама конскі каштан васьмітычынкавы з Паўночнай Амерыкі. Раней на парадным фасадзе вілася адна з найпрыгажэйшых ліян з усходняга Кітая — вістэрыя кітайская. == Літаратура == * {{Крыніцы/Архітэктура Беларусі (1993)|}} == Спасылкі == {{ГККРБ|112Г000480}} {{Commonscat|Palacava-parkavy komplieks (Nača)}} * {{radzima|804}} * {{ГБ|http://globustut.by/nacha_lyah/index.htm#manor_main}} * {{Архіварта|}} [[Катэгорыя:Славутасці Ляхавіцкага раёна]] [[Катэгорыя:Палацава-паркавыя і сядзібна-паркавыя ансамблі Беларусі]] [[Катэгорыя:Нача (Ляхавіцкі раён)]] [[Катэгорыя:Збудаванні Беларусі ў стылі класіцызм]] 3fia5iifkv0g0tjg0r6drd4sq9tzdq0 0 228337 5144755 5074395 2026-05-22T08:38:25Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144755 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |загаловак = Mega Man 2 |стыль загалоўка = |выява = [[File:megaman2 box.jpg|250px]] |подпіс = Паўночнаамерыканская вокладка Mega Man 2, якая паказвае Mega Man, які змагаецца з Quick Man і Crash Man у футурыстычнай абстаноўцы. |распрацоўшчык = [[Capcom]] |выдавец = Capcom |лакалізатар = |мова інтэрфейсу = |серыя = [[Mega Man (серыя)|''Mega Man'']] |дата анонсу = |даты выпуску = {{collapsible list|title=24 снежня 1988| '''NES/Famicom'''<br /> {{vgrelease|JP=24 снежня 1988<ref name="r20">{{cite book|isbn=978-1-897376-79-9|date=January 6, 2010|title=Mega Man: Official Complete Works|publisher=Udon Entertainment|pages=10–5}}</ref>|NA=11 ліпеня 1989|PAL=студзень 1991<ref name="MeanMachines-4">{{cite journal|journal = Mean Machines|publisher = EMAP|issue = 4|date=January 1991|title = ''Mega Man II'' Review|first = Julian|last = Rignall|author2=Matt Regan|pages = pp. 16–19|issn=0960-4952}}</ref>}}'''PlayStation'''<br />{{vgrelease|JP=2 верасня 1999<ref name="completeworks">{{cite book|isbn=978-1-897376-79-9|date=January 6, 2010|title=Mega Man: Official Complete Works|publisher=Udon Entertainment|pages=96–7}}</ref>}}'''Мабільныя тэлефоны'''<br />{{vgrelease|NA=June 2007<ref>{{cite web|last = Vasconcellos|first = Eduardo|date = June 26, 2007|title = ''Mega Man II'' Review|url = http://wireless.ign.com/articles/799/799210p1.html|publisher = [[IGN]]|access-date = January 26, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20120222035106/http://wireless.ign.com/articles/799/799210p1.html|archive-date = 22 лютага 2012|url-status = dead}}</ref>}}'''Virtual Console'''<br /><u>Wii</u><br/>{{vgrelease|PAL=14 снежня 2007<ref name="vceuro">{{cite web|author=Nintendo staff|date=December 14, 2007|title=Now on Virtual Console|url=http://www.nintendo.co.uk/NOE/en_GB/news/2007/now_on_virtual_console_6688.html|publisher=Nintendo|access-date=May 25, 2010}}</ref>}}{{vgrelease|JP=26 жніўня 2008<ref name="vcjp">{{cite web|author = Capcom staff|url = http://www.capcom.co.jp/news/200807/04_002880.html|title = Capcom News|publisher = Capcom|access-date = October 12, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080822024250/http://www.capcom.co.jp/news/200807/04_002880.html|archive-date = 22 жніўня 2008|url-status = dead}}</ref>|NA=15 верасня 2008<ref name="GS-Wii">{{cite web|url = http://www.gamespot.com/wii/action/megaman2/similar.html?mode=versions|work = GameSpot|publisher=CBS Interactive|title = ''Mega Man 2'' for Wii|access-date = July 1, 2009}}</ref>}}<u>Nintendo 3DS</u><br/>{{vgrelease|JP=8 жніўня 2012}} {{vgrelease|INT= 7 лютага 2013}}<u>Wii U</u><br/>{{vgrelease|WW=11 чэрвеня 2013}}'''iOS'''<br />{{vgrelease|NA=26 сакавіка 2009<ref name="IGN-iPhone">{{cite web|last = Buchanan|first = Levi|date = March 26, 2009|title = ''Mega Man II'' on App Store|url = http://wireless.ign.com/articles/966/966970p1.html|publisher = [[IGN]]|access-date = March 27, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20120222035131/http://wireless.ign.com/articles/966/966970p1.html|archive-date = 22 лютага 2012|url-status = dead}}</ref>}}'''PlayStation Store'''<br>{{vgrelease|JP=9 верасня 2009|NA=1 лютага 2011}} }} |платформы = [[Nintendo Entertainment System|NES/Famicom]], [[PlayStation]], [[мабільны тэлефон|мабільныя тэлефоны]], [[Virtual Console]], [[iOS]], [[PlayStation Store]] |рухавічок/кі = |ліцэнзія = |бюджэт = |версія = |жанр = [[Action]] |рэжым = [[аднакарыстальніцкая гульня]] |рэйтынг/і = |носьбіт/і = |сістэмныя патрабаванні = |кіраванне = |сайт = }} «'''Méga Man 2'''», вядомая ў Японіі як {{nihongo|'''''Rockman 2: Dr. Wily no Nazo'''''|ロックマン2 Dr.ワイリーの謎||літ. «''Rockman 2: Таямніца Др. Вайлі''»}} — гульня, распрацаваная і выдадзеная «{{нп4|Capcom||en|Capcom}}» для кансолі «[[Nintendo Entertainment System]]». Гэта другая гульня ў [[Mega Man (серыя)|серыі Mega Man]]. Гульня была выпушчаная ў [[Японія|Японіі]] ў 1988 годзе, а пазней у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыцы]] і PAL рэгіёнах. «Mega Man 2» працягвае барацьбу галоўнага героя супраць злога доктара Вайлі і яго робатаў. Гульня мае графічныя і геймплэйныя змены ў параўнанні з [[Mega Man (гульня)|першай гульнёй Mega Man]], многія з якіх засталіся на працягу ўсёй серыі. Хоць продажы «Mega Man» былі неўражлівымі, «Capcom» дазволіла камандзе «Rockman» стварыць [[сіквел]]. Яны працавалі адначасова над іншымі праектамі «Capcom», выкарыстоўваючы свой вольны час для раcпрацоўкі гульні. Нявыкарыстаны кантэнт з папярэдняй гульні быў інтэграваны ў «Mega Man 2». Такашы Татэішы напісаў саўндтрэк сумесна з Ёшыхіро Сакагучы, якая выступала ў якасці гукавага праграміста. Гульня стала бестселерам «Mega Man» з больш чым 1,5 млн прададзеных копій. Крытыкі высока ацанілі музыку, візуальныя эфекты і [[геймплэй]] як палепшаныя ў параўнанні з першай гульнёй. Многія выданні апісвалі «Mega Man 2» як лепшую ў серыі і як адну з найвялікшых відэагульняў усіх часоў. Гульня была паўторна выпушчана на некалькіх кансолях і мабільных тэлефонах. {{TOChidden}} == Сюжэт == Падзеі ''Mega Man 2'' адбываюцца пасля першага ''Mega Man'' у нявызначаны год на працягу 21-га стагоддзя (год 200X)<ref name="RG-49">{{cite journal|journal = Retro Gamer|publisher = Imagine Publishing|title = The Classic Game: ''Mega Man II''|pages = pp. 36–7|author = ''Retro Gamer'' Staff|date=May 2008|issue = 49|issn=1742-3155}}</ref>. Д-р Вайлі, галоўны антаганіст серыі, будуе новую крэпасць і войска з робатаў на чале з 8 новымі Робатамі Майстрамі: Metal Man, Air Man, Bubble Man, Quick Man, Crash Man, Flash Man, Heat Man і Wood Man. ''Mega Man'' прызваны сваім стваральнікам, доктарам Лайтам, перамагчы доктара Вайлі і яго Робатаў Майстроў<ref name="NP-7">{{cite journal|journal = Nintendo Power|publisher = Nintendo of America|title = ''Mega Man II''|pages = pp. 8–23|author = ''Nintendo Power'' Staff|date=July–August 1989|issue = 7 issn=1041-9551}}</ref>. Mega Man перамагае восем новых Робатаў Майстроў, а потым кідае выклік самому Вайлі<ref name="RG-49"/>. У фінальнай сутычцы Mega Man перамагае [[Галаграфія|галаграфічную]] праекцыю доктара Вайлі. Потым навуковец просіць аб літасці, Mega Man мілуе Вайлі і вяртаецца дадому. == Геймплэй == [[File:MegaMan2 Platforms.jpg|thumb|left|''Mega Man'' выкарыстоўвае верталётную платформу, каб пайсці за лесвіцу на ўзроўні Crash Man.]] ''Mega Man 2'' з'яўляецца платформеннай гульнёй, як і яе папярэднік ''[[Mega Man (гульня)|Mega Man]]''. Гулец кіруе ''Mega Man'', якому трэба прайсці восем узроўняў і перамагчы босаў, Робатаў Майстраў: Metal Man, Air Man, Bubble Man, Quick Man, Crash Man, Flash Man, Heat Man і Wood Man. Кожны Робат Майстар мае ўнікальную зброю і ўзровень, які звязаны з яго зброяй. Напрыклад, Air Man страляе невялікімі [[тарнада]], а яго ўзровень нябесны, у той час як Wood Man можа выкарыстоўваць шчыт з лісця і знаходзіцца ва ўзроўні з лясной тэматыкай<ref name="NP-7"/>. Пасля перамогі над босам яго зброя становіцца даступнай для гульца. Робаты Майстры ўразлівыя да зброі некаторых іншых Робатаў Майстроў; таму парадак, у якім гуляюцца ўзроўні, з'яўляецца жыццёва важным кампанентам геймплэя<ref name="RG-49"/><ref name="manual">{{cite book|editor=Capcom|title=Mega Man 2 ''Instruction Booklet''|date=July 1989|publisher=Capcom|pages=6–9}}</ref>. Пасля праходжання пэўных этапаў ''Mega Man'' атрымлівае спецыяльныя прадметы<ref name="manual"/>. Гэтыя прадметы ствараюць платформы, якія дазваляюць ''Mega Man'' патрапляць да такіх абласцей, да якіх без іх ён патрапіць не можа<ref name="NP-7"/>. Пасля перамогі над васьмю Робатамі Майстрамі гулец пераходзіць да крэпасці доктара Вайлі, якая складаецца з шасці лінейных узроўняў<ref name="NP-7"/>. Як і ў першай гульні, гулец павінен змагацца з кожным Робатам Майстрам другі раз у крэпасці. Тым не менш, гэтыя бітвы адбываюцца ў адным пакоі, а не ў серыі лінейна сувязных пакояў. Пакой утрымлівае прылады для тэлепартацыі, якія прыводзяць да кожнага Робата Майстра. Прылады могуць быць уключаныя ў любым парадку. Пасля таго, як босы пераможаны зноў, гулец павінен змагацца з доктарам Вайлі. ''Mega Man 2'' мае некалькі змен геймплэя ў параўнанні з арыгінальнай гульнёй ''Mega Man''<ref name="RG-49"/>. Новы прадмет, Energy Tank, дазваляе гульцу папоўніць здароўе ''Mega Man'' у любы час<ref name="manual"/>. Пасля перамогі над кожным Робатам Майстрам адлюстроўваецца пароль, які дазваляе гульцу вярнуцца да гэтага канкрэтнага ўзроўню ў гульні пасля перазагрузкі сістэмы<ref name="manual"/>. Пароль захоўвае канкрэтны спіс пераможаных Робатаў Майстроў, а таксама колькасць назапашаных Energy Tank. У адрозненне ад першай гульні, у ''Mega Man 2'' няма лічыльніка ачкоў і гулец не можа вярнуцца да ўзроўняў Робатаў Майстроў, якіх ён перамог. == Стварэнне == {{see also|Mega Man, гульня#Стварэнне|l1=Стварэнне першай гульні Mega Man}} {{quote box|quoted=true|width = 35%|salign=center|quote=Такім чынам, мы па ўласным жаданні сабраліся разам, мы працавалі вельмі, вельмі цяжка, па 20 гадзін у дзень, каб завяршыць гульню. Напэўна гэта быў лепшы час маёй працы ў «''Capcom''», таму што мы на самай справе працавалі ў напрамку мэты, мы рабілі тое, што мы хацелі зрабіць. І гэта сапраўды паказана ў гульні, таму што ў гэтую гульню мы ўклалі ўвесь наш час, намаганні і любоў.|source=[[Кэйдзі Інафунэ]], красавік 2004 года<ref name="playmag"/>}} ''Mega Man 2'' была распрацавана і апублікавана «''[[Capcom]]''». Прадзюсар серыі Кэйдзі Інафунэ (пад псеўданімам Inafuking) апісаў развіццё гульні як «''намаганні ізгояў''». Першая гульня ''[[Mega Man (гульня)|Mega Man]]'', выпушчаная ў 1987 годзе, не была досыць паспяховай, каб апраўдаць неадкладнае развіццё працягу<ref name = "NP V219">{{cite journal|last = Hoffman|first = Chris|date=September 2007|title = Playback: ''Mega Man 2''|journal = Nintendo Power|publisher=Nintendo of America|issue = 219|page = p. 82|issn=1041-9551}}</ref>. «''Capcom''» дазволіла камандзе распрацоўшчыкаў стварыць сіквел з умовай, што яны будуць адначасова працаваць на іншых праектах<ref name="playmag">{{cite journal|journal=Play|date=April 2004|author=Hoffman, Chris|title=The Best Damn ''Mega Man'' Feature Period|volume=3|issue=4|publisher=Imagine Publishing issn=1747-7859}}</ref><ref name="IGN-100creators">{{cite web|url = http://games.ign.com/top-100-game-creators/50.html|title = Top 100 Game Creators of All Time: Keiji Inafune|publisher = IGN|author = IGN Staff|access-date = July 27, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090306125050/http://games.ign.com/top-100-game-creators/50.html|archive-date = 6 сакавіка 2009|url-status = dead}}</ref><ref name="Retrospective">{{cite web|last=Oxford|first=Nadia|date=May 10, 2007|title=''Mega Man'' Retrospective: Getting Equipped With 20 Years|url=http://www.1up.com/do/feature?pager.offset=1&cId=3159319|work=1UP.com|publisher=Ziff Davis|access-date=August 10, 2007|archive-url=https://archive.today/20130101170817/http://www.1up.com/do/feature?pager.offset=1&cId=3159319|archive-date=1 студзеня 2013|url-status=dead}}</ref>. Супрацоўнікі выдаткавалі свой час для паляпшэння першай гульні, дадаўшы больш узроўняў і зброі, а таксама палепшыўшы графіку<ref name = "NP V219"/>. Кіраўнік праекта першага ''Mega Man'' запрасіў Інафунэ да каманды распрацоўшчыкаў; Інафунэ працаваў у той час над іншай гульнёй<ref name="r20"/>. Падчас працы над папярэдняй гульнёй Інафунэ працаваў у якасці мастака і дызайнера персанажаў, але стаў больш актыўна ўдзельнічаць у працэсе вытворчасці сіквела<ref name="GR-Interview">{{cite web|url = http://www.gamesradar.com/f/mega-man-9-exclusive-interview-with-the-mind-behind-the-machines/a-2008070217152878013|title = ''Mega Man 9'' - exclusive interview with the mind behind the machines|first = Brett|last = Elston|work = GamesRadar|publisher = Future plc|date = July 23, 2008|access-date = July 27, 2009|archive-date = 16 чэрвеня 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110616050143/http://www.gamesradar.com/f/mega-man-9-exclusive-interview-with-the-mind-behind-the-machines/a-2008070217152878013|url-status = dead}}</ref>. «''Праца над ''Mega Man 2'' адзначыла толькі мой другі год у гэтым бізнесе, і я нават стаў кіраўніком праекту „Новы малыш“, які адкрыў цэлы новы свет стрэсу для мяне''», распавёў Інафунэ. Тэрмін распрацоўкі гульні склаў толькі 4 месяцы<ref name="r20"/><ref>{{cite journal|journal=CFC Style Fan-Book|volume=3|author=Inafune, Keiji|year=1997|title=''Rockman'' 10th Anniversary Celebration Plans|publisher=Capcom|language=ja|page=p. 24 }}</ref>. У сувязі з абмежаванем даступнай прасторы картрыджа для першай гульні некаторы кантэнт быў выключаны з канчатковага прадукту і затым пераведзены ў ''Mega Man 2''<ref name="TV">{{cite web|title=''Mega Man''|url=http://g4tv.com/gamemakers/episodes/1152/Mega_Man.html|series=Game Makers|series-link=Game Makers|credits=Interviewee: Keiji Inafune|network=G4|airdate=November 20, 2003|season=2|number=19|access-date=20 красавіка 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20110917124528/http://www.g4tv.com/gamemakers/episodes/1152/Mega_Man.html|archive-date=17 верасня 2011|url-status=dead}}</ref>. Каманда была абмежаваная графічнымі магчымасцямі кансолі і малявала персанажаў [[піксельная графіка|піксельнай графікай]], каб захаваць узгодненасць паміж дызайнам і канчатковым прадуктам; некаторыя элементы дызайну, аднак, былі страчаныя<ref name="GR-Interview"/>. Сістэма геймплэя арыгінальнай гульні была пакінутая ў ''Mega Man 2'', але каманда ўключыла больш пастак для гульца. Былі даданыя тры прадметы падтрымкі з-за скарг з боку спажыўцоў і аддзела маркетынгу Capcom наконт высокай складанасці арыгінальнай гульні<ref name="r20"/>. Інафунэ быў «''не асабліва ўпэўнены''» наконт карысці Energy Tank<ref name="r20"/>. Распрацоўшчыкі дазволілі грамадскасці ўдзельнічаць у вытворчасці шляхам распрацоўкі дызайну босаў фанатамі<ref>{{cite web|author=Niizumi, Hirohiko|date=September 23, 2007|title=TGS '07: ''Mega Man'' celebrates 20th anniversary|url=http://www.gamespot.com/news/6179759.html|work=GameSpot|publisher=CBS Interactive|access-date=May 25, 2010}}</ref>. «''Capcom''» атрымала 8370 прапаноў для боса<ref name="r20"/><ref>{{cite book|isbn=978-1-897376-79-9|date=January 6, 2010|title=Mega Man: Official Complete Works|publisher=Udon Entertainment|pages=118–9}}</ref>. Інафунэ хацеў, каб яго мастацкія працы для ''Mega Man 2'' былі больш падобнымі да [[анімэ]], чым у першай гульні<ref name="r20"/>. Для паўночнаамерыканскага рэлізу была дададзена магчымасць выбару складанасці. Арыгінальная версія была названая «''складанай''»; у «''нармальнай''» версіі ворагі слабейшыя<ref name="IGN-Top100">{{cite web|url = http://top100.ign.com/2007/ign_top_game_67.html|title = IGN Top 100 Games 2007: 67 ''Mega Man 2''|publisher = IGN|author = IGN Staff|year = 2007|access-date = July 3, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20170410090749/http://top100.ign.com/2007/ign_top_game_67.html|archive-date = 10 красавіка 2017|url-status = dead}}</ref>. Саўндтрэк да ''Mega Man 2'' складаўся ў асноўным Такашы Татэішы і Агерэцу Кун (getsu (下劣) на японскай мове азначае ''грубасць''). Іппо Ямада, саўнд-дызайнер ''[[Mega Man 7]]'', патлумачыў, што нават у 1995 годзе «''Capcom… толькі пачынала пераходзіць ад называння супрацоўнікаў псеўданімамі да называння поўным імем''»<ref>{{cite web|author=Jeriaska|date=October 4, 2008|title=''Mega Man 9'' music interview with Inti Creates’ Ippo Yamada|url=http://www.siliconera.com/2008/10/04/mega-man-9-music-interview-with-inti-creates-ippo-yamada/|publisher=Siliconera|access-date=March 29, 2010}}</ref>. Манамі Мацумаэ, якая напісала музыку для першага ''Mega Man'' (і пазней далучылася да Ямады падчас працы над ''[[Mega Man 10]]''), таксама ўнясла некаторыя праўкі ў саўндтрэк гэтай гульні, у прыватнасці ў назву пачатковага трэку (які раней быў напісаны для канцоўкі першай гульні) і музыку для ўзроўню Air Man. Яна была залічана ў каманду пад мянушкай Manami<ref>http://www.vgmpf.com/Wiki/index.php?title=Manami_Matsumae</ref>. Як і ў папярэдняй гульні, праграмаванне гуку было ўскладзена на Ёшыхіра Сакагучы (мянушка Yuukichan's Papa)<ref>{{cite web|author=Greening, Chris|title=Interview with the ''Mega Man 1'' & ''2'' Sound Team: Reunited 20 Years On|url=http://www.squareenixmusic.com/features/interviews/manamimatsumae.shtml|publisher=Square Enix Music Online|access-date=February 19, 2011}}</ref>. Ветэран відэагульняў ілюстратар Марк Эрыксан намаляваў постар для амерыканскай версіі, на якой адлюстраваны ''Mega Man'', які страляе з пісталета замест выявы лагатыпа Mega Buster. Эрыксан патлумачыў: «''Я нічога пра ''Mega Man'' не ведаў, і [пасля погляду на персанажа ў дзеянні] я спытаў у арт-дырэктара: „З чаго ён страляе?…“ Ён сказаў: „Ну, ён павінен мець пісталет, таму што я не бачу вінтоўку…“ Я сказаў: „Так, пісталет? Вы хочаце, каб я зрабіў пісталет?“ І ён сказаў: „Так, намалюйце тут пісталет.“ Так што я зрабіў тое, што мне сказалі, і я намаляваў там пісталет. У мяне было толькі паўтара дня, каб зрабіць малюнак і вынік атрымаўся не самым добрым. Але гэта не мая віна. Я маю на ўвазе, што яны сказалі мне, каб я намаляваў пісталет у руцэ!''»<ref>{{cite web|author=Ericksen, Marc|title=MegaMan 2, What's with the pistol??!!|url=http://www.retrogameart.com/2012/11/megaman-2-whats-with-pistol.html|access-date=June 16, 2013}}</ref>. == Крытыка == {{VG Reviews |EGM={{rating|8|10}}<ref name="EGM-2">{{cite journal|journal = Electronic Gaming Monthly|title = Electronic Gaming Review Crew|publisher=Ziff Davis|page = p. 11|issue=2|first = Stever|last = Harris|author2=Ed Semrad|author3=Donn Nauert|author4=Jim Allee|date=July 1989|issn=1058-918X}}</ref> |Fam={{rating|7|10}}<ref name="famrev">{{cite journal|author=''Famitsu'' staff|journal=Weekly Famitsu|publisher=Enterbrain|date=January 6, 1989|script-title=ja:クロスレビュー|trans-title=Cross Review|issue=65|page=p. 19|language=ja}}</ref> |IGN={{rating|9.5|10}}<ref name="IGN-VC">{{cite web|url = http://wii.ign.com/articles/910/910412p1.html|title = ''Mega Man 2'' Review|first = Lucas M.|last = Thomas|date = September 16, 2008|publisher = [[IGN]]|access-date = July 4, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20120515073042/http://wii.ign.com/articles/910/910412p1.html|archive-date = 15 мая 2012|url-status = dead}}</ref> |rev1=''Mean Machines'' |rev1Score={{rating|9.5|10}}<ref name="MeanMachines-4"/> |rev2=''[[Total!]]'' |rev2Score={{rating|8.3|10}}<ref>{{Cite journal|journal=Total!|publisher=Future Publishing|author=Andy|date =June 1992|title=Life, the Universe and Nintendo Games|issn=0964-9352}}</ref> }} У адрозненне ад першай гульні ''Mega Man'', якая мела адносна нізкія продажы, ''Mega Man 2'' меў велізарны поспех. З моманту свайго выпуску ў 1988 годзе было прададзена больш за 1.5 мільёна копій ''Mega Man 2'' па ўсім свеце. Гульня стала самай прадаванай у серыі ''Mega Man'' і знаходзіцца сярод 30 самых прадаваных гульняў [[Capcom]]<ref name="sales">{{cite web|author=Capcom staff|title = Capcom Platinum Titles|publisher = Capcom|access-date = July 22, 2010|url = http://www.capcom.co.jp/ir/english/business/million.html }}</ref>. ''Mega Man 2'' быў добра прыняты крытыкамі. Чатыры рэцэнзенты з «''{{нп4|Electronic Gaming Monthly||en|Electronic Gaming Monthly}}''» — Стыў Харыс, Эд Семрад, Дон Науэрт і Джым Элі ацанілі гульню станоўча. Яны заявілі, што яна лепшая, чым першая гульня ''Mega Man'', спасылаючыся на палепшаныя аўдыёвізуальныя эфекты, новыя бонусы і сістэмны пароль. Науэрт і Элі, аднак, выказалі расчараванне тым, што гульня стала менш складанай, чым першая<ref name="EGM-2"/>. Надзя Оксфард з «''{{нп4|1UP.com||en|1UP.com}}''» пахваліла эстэтыку гульні і геймплэй. Яна таксама заявіла, што ''Mega Man 2'' мае палепшаны геймплэй адносна свайго папярэдніка, выдаленыя празмерна складаныя элементы<ref name="Retrospective"/>. Два рэцэнзенты з «''Mean Machines‍'' » Джуліян Рыгнал і Мэт Рыган пахвалілі некаторыя аспекты гульні. Рыгнал хваліў геймплэй, спаслаўшыся на яго здольнасць выклікаць залежнасць і галаваломкі. Рыган ацаніў складанасць і заявіў, што геймплэй збалансаваны. Абодва рэцэнзенты пахвалілі графіку, называючы яе падрабязнай і надзвычайнай і апісалі ''Mega Man 2'' як вялікую платформенную гульню<ref name="MeanMachines-4"/>. Рэдактар часопісу «''{{нп4|Retro Gamer||en|Retro Gamer}}''» Рычард Бертан фактычна паўтарыў рэцэнзентаў «''Electronic Gaming Monthly''»<ref name="EGM-2"/><ref name="Retro">{{cite journal|title = Back to the Nineties: The Latest News from January 1991|journal = Retro Gamer|publisher = Imagine Publishing|first = Richard|last = Burton|issue = 54|page = p. 22|date=September 2008|issn=1742-3155}}</ref>. Зак Мілер з «''{{нп4|Game Informer||en|Game Informer}}''» звязваў поспех гульні з парадкам выбару ўзроўняў. Ён высока ацаніў простую схему кіравання і розныя віды зброі і прадметаў<ref name="GI-165">{{cite journal|date=January 2007|title = Greatest Game of All Time|journal = Game Informer|publisher=GameStop|issue = 165|page = p. 121|first = Zach|last = Miller|issn=1067-6392}}</ref>. «''{{нп4|GamesRadar||en|GamesRadar}}''» паставіў гульню на трэцяе месца з калі-небудзь зробленых гульняў для NES. Супрацоўнікі называлі яе «''вяршыняй''» 8-бітных гульняў ''Mega Man''<ref>{{cite web|title=Best NES Games of all time|url=http://www.gamesradar.com/best-nes-games-all-time/|work=GamesRadar|date=2012-04-16|access-date=2013-12-05}}</ref>. Саўндтрэк гульні быў добра прыняты крытыкамі. Джоі Бэхт з «''[[IGN]]''» пералічыў тры трэкі з узроўняў ''Mega Man 2'' нароўні з асноўнай песняй сярод лепшых у серыі<ref name="IGN-Music">{{cite web|title = Top 10 ''Mega Man'' Musical Moments|publisher = [[IGN]]|first = Joey|last = Becht|url = http://music.ign.com/articles/925/925865p1.html|date = October 31, 2008|access-date = July 3, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090910072834/http://music.ign.com/articles/925/925865p1.html|archive-date = 10 верасня 2009|url-status = dead}}</ref>. У 2008 годзе «''Game Informer''» паставіў оўпэнінг ''Mega Man 2'' на пятае месца сярод оўпэнінгаў відэагульняў, спаслаўшыся на хваляванне, якое выклікае музыка і знешні выгляд персанажа<ref>{{cite journal|author = Game Informer Staff|date=November 2008|title = The Top Ten Video Game Openings|journal = Game Informer|publisher=GameStop|issue = 187|page = p. 38|issn=1067-6392}}</ref>. «''Doctor Wily Stage Theme''» заняла другое месца ў відэа «''{{нп4|ScrewAttack||en|ScrewAttack}}''» «''Top 10 Video Game Themes Ever''»<ref name="Gametrailers - Screw Attack">{{cite web|author=ScrewAttack staff|title=Top 10 Video Game Themes Ever|publisher = GameTrailers|work = ScrewAttack|year = 2008|url=http://www.gametrailers.com/video/top-10-screwattack/41663|access-date = November 11, 2008}}</ref>. У 2008 годзе рэдакцыя «''Nintendo Power''» высока ацаніла музыку, заявіўшы, што яна з'яўляецца адной з лепшых у серыі<ref name="NP-20th">{{cite journal|author=''Nintendo Power'' staff|date=August 2008|title=''Nintendo Power'': The 20th Anniversary Issue!|journal= Nintendo Power|issue=231|page=p. 71|publisher=Future US|issn=1041-9551}}</ref>. Брэндан Шэфілд з «''{{нп4|Gamasutra||en|Gamasutra}}''» у 2009 годзе апісаў музыку як такую, што лёгка пазнаецца, і паскардзіўся, што сучаснаму свету камп'ютарных гульняў не хапае гэтай рысы<ref>{{cite web|url = http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=23401|title = Opinion: What's Wrong With Game Music?|first = Brandon|last = Sheffield|date = May 1, 2009|work= Gamasutra|publisher=UBM plc|access-date = July 4, 2009}}</ref>. ''Mega Man 2'' з'яўляецца ўлюбёнай сярод прыхільнікаў ''Mega Man'', многія называюць яе лепшай у серыі<ref name="IGN-VC"/><ref name="Gama-8bit">{{cite web|url = http://www.gamasutra.com/view/feature/3752/he_is_8bit_capcoms_hironobu_.php?page=1|title = He Is 8-Bit: Capcom's Hironobu Takeshita Speaks|first = Christian|last = Nutt|date = August 4, 2008|work= Gamasutra|publisher=UBM plc|access-date = July 4, 2009}}</ref><ref name="1up-Overlooked">{{cite web|url = http://www.1up.com/do/feature?cId=3169774|title = Top 5 Overlooked Prequels|first = Kat|last = Bailey|work = 1UP.com|publisher = Ziff Davis|access-date = July 4, 2009|archive-date = 25 лютага 2009|archive-url = https://wayback.archive-it.org/all/20090225164005/http://www.1up.com/do/feature?cId=3169774|url-status = dead}}</ref>. Крытыкі таксама называюць гульню найлепшай у франшызе. Оксфард лічыць яе адной з самых запамінальных у серыі, Бертан назваў гульню лепшай у серыі<ref name="Retrospective"/><ref name="Retro"/>. Леві Б'юкенен з «''[[IGN]]''» уключыў трох босаў з гульні ў спіс «Top 10 ''Mega Man'' Robot Masters»<ref>{{cite web|url = http://retro.ign.com/articles/885/885610p1.html|title = Top 10 Mega Man Robot Masters|publisher = [[IGN]]|first = Levi|last = Buchanan|date = July 1, 2008|access-date = July 3, 2009|archive-url = https://web.archive.org/web/20090209081540/http://retro.ign.com/articles/885/885610p1.html|archive-date = 9 лютага 2009|url-status = dead}}</ref>. Шэраг аглядаў гульні ўключалі гульню на высокія месцы ў спісы «''Лепшых гульняў''». У канцы 1989 года яна мела найвышэйшы рэйтынг у спісе «''Nintendo Power''» з 30 гульняў<ref>{{cite journal|journal = Nintendo Power|publisher = Nintendo of America|author = ''Nintendo Power'' Staff|date=September–October 1989|title = ''Nintendo Power'' Top 30|page = p. 80|issue = 9|issn=1041-9551}}</ref>. У жніўні 2008 года «''{{нп4|Nintendo Power||en|Nintendo Power}}''» уключыў ''Mega Man 2'' у тройку найлепшых відэагульняў для Nintendo Entertainment System. Рэдакцыя пахваліла паляпшэнні ў параўнанні з папярэдняй гульнёй<ref name="NP-20th"/>. GameSpot назваў ''Mega Man 2'' адной з «''найвялікшых гульняў усіх часоў''»<ref name="GameSpot">{{cite web|author = GameSpot Staff|title = The Greatest Games of All Time|work = GameSpot|publisher = CBS Interactive|date = October 24, 2003|url = http://www.gamespot.com/gamespot/features/all/greatestgames/p-23.html|access-date = June 11, 2006|archive-url = https://web.archive.org/web/20060917180432/http://www.gamespot.com/gamespot/features/all/greatestgames/p-23.html|archive-date = 17 верасня 2006|url-status = dead}}</ref>. Яна займае 33 месца ў «''Top 200 Nintendo Games Ever''» і 60 месца ў «''100 Best Nintendo Games''» часопіса «''{{нп4|Official Nintendo Magazine||en|Official Nintendo Magazine}}''»<ref name="NP">{{cite journal|author=''Nintendo Power'' staff|date=February 2006|title = ''NP'' Top 200|journal = Nintendo Power|publisher=Nintendo of America|issue = 200|page = p. 59|issn=1041-9551}}</ref><ref>{{cite web|author=East, Tom|date=February 23, 2009|title=100 Best Nintendo Games: Part 3|url=http://www.officialnintendomagazine.co.uk/article.php?id=7258|work=Official Nintendo Magazine|publisher=Future plc|access-date=November 29, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20120229205927/http://www.officialnintendomagazine.co.uk/7258/features100-best-nintendo-games-part-3/|archive-date=29 лютага 2012|url-status=dead}}</ref>. Мілер лічыць ''Mega Man 2'' адной з найвялікшых гульняў усіх часоў<ref name="GI-165"/>. У 2007 годзе тры рэдакцыі «''[[IGN]]''» у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатах Амерыкі]], [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[Аўстралія|Аўстраліі]] склалі спіс 100 лепшых гульняў. Яны паставілі ''Mega Man 2'' на 67 месца, спасылаючыся на дзеянне і стратэгічныя элементы разам з яе ўплывам на серыю<ref name="IGN-Top100"/>. ''Mega Man 2'' быў змешчаны на 4 месца ў Top 100 NES Games часопіса «''IGN''»<ref>{{cite web|access-date=February 4, 2013|url=http://www.ign.com/top-100-nes-games/4.html|title=Top 100 NES Games - #4 Mega Man 2|publisher=[[IGN]]|author=IGN Staff|year=2011|archive-date=8 верасня 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908035000/https://www.ign.com/top-100-nes-games/4.html|url-status=dead}}</ref>. == Уплыў == Кэйдзі Інафунэ сцвярджае, што поспех ''Megaman 2'' з'яўляецца тым, што зрабіла [[Mega Man (серыя)|серыю ''Mega Man'']] хітом і спарадзіла шмат працягаў<ref name = "NP V219"/>. «''1UP.com''» адзначыў, што гульня дапамагла стварыць серыю як выдатную і камерцыйна паспяховую франшызу відэагульняў<ref name="1up-Overlooked"/>. «''IGN''» прывёў ''Mega Man 2'' як гульню, якая дапамагла вызначыць жанр платформера<ref name="IGN-Top100"/>. Retro Gamer прыпісвае ёй уплыў, які дазволіў стварыць спін-офы і больш працягаў<ref name="RG-49"/>. Многія з дэталяў арыгінальнай серыі ''Mega Man'' былі вызначаны першай гульнёй, але ''Mega Man 2'' дадаў яшчэ некаторыя дэталі, якія былі захаваныя<ref name="RG-49"/><ref name="IGN-VC"/>. Колькасць у восем Робатаў Майстроў, якая пачала выкарыстоўвацца з ''Mega Man 2'' у адрозненне ад шасці, як было ў першай гульні, стала традыцыйнай для серыі<ref name="GR-Interview"/><ref name="IGN-Top100"/><ref name="IGN-VC"/>. Гэта была першая гульня ў серыі, якая мела ўступны ролік<ref name="IGN-Music"/>. У ''Mega Man 2'' таксама ўпершыню з'явіліся Energy Tank, спецыяльныя прадметы, пакой для тэлепартацыі і сістэма пароляў, якая стала абавязковым атрыбутам будучых гульняў<ref name="IGN-Top100"/><ref name="IGN-VC"/>. Energy Tank служыў у якасці натхнення для рэкламы напою «''Rockman E-Can''»<ref name="etank">{{cite news|title = Guzzle Some ''Mega Man'' E-Tank Drinks|work= Wired|publisher=Condé Nast Publications|access-date = August 25, 2008|url = http://www.wired.com/gamelife/2008/08/guzzle-some-meg/|first=Chris|last=Kohler|date=August 15, 2008}}</ref>. Пры распрацоўцы ''[[Mega Man 9]]'' прадзюсар Інафунэ і Хіранобу Такешыта глядзелі на першыя дзве гульні серыі для натхнення, асабліва на ''Mega Man 2'', якая выступіла ў якасці стандарту, які трэба перасягнуць для таго, каб адпавядаць чаканням заўзятараў<ref name="GR-Interview"/><ref name="Gama-8bit"/>. ''{{нп4|Mega Man Universe||en|Mega Man Universe}}'' павінна была стаць рымейкам ''Mega Man 2'' паводле сюжэтнай кампаніі, а таксама персанажаў і ўзроўняў<ref>{{cite web|author=Dutton, Fred|date=September 18, 2010|title=Mega Man Universe based on Mega Man 2 News |url=http://www.eurogamer.net/articles/2010-09-18-mega-man-universe-based-on-mega-man-2|publisher=Eurogamer|access-date=January 21, 2011}}</ref>. Тым не менш, «''[[Capcom]]''» афіцыйна анансавала адмену гульні з-за «''розных абставін''»<ref>{{cite web|author=Ashcraft, Brian|date=March 31, 2011|title=''Mega Man Universe'' Is Totally Canceled|url=http://kotaku.com/#!5787516/mega-man-universe-is-totally-canceled|publisher=Gawker Media|work=Kotaku|access-date=March 10, 2012}}</ref>. У {{нп4|Super Smash Bros. і Nintendo 3DS і Wii U|Super Smash Bros. для Nintendo 3DS і Super Smash Bros. для Wii U|en|Super Smash Bros. for Nintendo 3DS and Wii U}} замак Вайлі з ''Mega Man 2'' з'явіўся ў якасці селектыўнага этапу ў абедзвюх версіях гульні. === Рэ-рэлізы і навелізацыя === {{нп4|Tiger Electronics||en|Tiger Electronics}} выпусціла {{нп4|Brick Game|ручную электронную версію|ru|Brick Game}} гульні са скарачэннямі<ref>{{cite book|editor=Tiger Electronics|title=Electronic Mega Man 2 LCD Game|year=1990|publisher=Tiger Electronics|id=Model 7-811}}</ref>. У [[1999]] годзе ''Mega Man 2'' была ізноў выпушчана для {{нп4|Sony Computer Entertainment|Sony|en|Sony Computer Entertainment}} [[PlayStation]] як другі з шасці дыскаў Rockman Complete Works, але толькі ў Японіі і пад першапачатковай назвай ''Rockman 2''<ref name="completeworks"/>. Яна ў значнай ступені ідэнтычная арыгінальнай версіі NES, але мае шэраг бонусаў, такіх як «''навігацыйны рэжым''» для пачаткоўцаў, падрабязны энцыклапедычны кантэнт, галерэі малюнкаў і рэміксавая музыка<ref>{{cite web|author=author=Nutt, Christian and Speer, Justin|title=The History of ''Mega Man''|url=http://www.gamespot.com/features/6076983/p-28.html|work=GameSpot|publisher=CBS Interactive|access-date=August 20, 2007}}</ref>. ''Mega Man 2'' быў уключаны з дзевяццю іншымі гульнямі серыі Mega Man у юбілейную калекцыю для Sony [[PlayStation 2]], [[GameCube|Nintendo GameCube]] і {{нп4|Xbox, кансоль|Xbox|en|Xbox (console)}} ад [[Microsoft]], выпушчаную ў перыяд з 2004 па 2005 год. Эмуляцыі гульні супадаюць з паўторным выпускам, які змяшчаецца ў Rockman Complete Works<ref>{{cite web|last = Parish|first = Jeremy|date = June 22, 2004|title = ''Mega Man Anniversary Collection'' (PS2)|url = http://www.1up.com/do/reviewPage?cId=3128526&did=1|work = 1UP.com|publisher = Ziff Davis|access-date = August 20, 2007|archive-url = https://archive.today/20120530165201/http://www.1up.com/do/reviewPage?cId=3128526&did=1|archive-date = 30 мая 2012|url-status = dead}}</ref>. Акрамя таго, у 2005 годзе ''Mega Man 2'' была выпушчана разам з іншымі гульнямі «''Capcom''» у рамках прылады «''Plug It In & Play TV Games''» кампаніі Jakks Pacific<ref>{{cite web|date=March 9, 2005|title=JAKKS Pacific Offers TV Games GameKey For Classic Capcom Games|url=http://toynewsi.com/news.php?catid=115&itemid=6360|publisher=Toy News International|access-date=January 7, 2011}}</ref>. ''Mega Man 2'' быў зроблены для мабільных тэлефонаў у 2007 годзе<ref name="mobile">{{cite web|last = Stern|first = Zack|date = April 13, 2007|title = ''Street Fighter'', ''Mega Man'' on mobile phones|url = http://www.joystiq.com/2007/04/13/street-fighter-mega-man-on-mobile-phones/|work= Joystiq|publisher=AOL|access-date = August 15, 2007}}</ref>. Гульня была дададзеная ў якасці часткі службы Virtual Console [[Wii]] у рэгіёнах PAL 14 снежня 2007 года<ref name="vceuro"/>. У рамках святкавання дзявятага рэлізу, выпушчанага ў верасні 2008 года, «''Capcom Japan''» выпусціла гульню ў Японіі 26 жніўня 2008 года і ў Паўночнай Амерыцы 15 верасня 2008 года<ref name="vcjp"/><ref name="GS-Wii"/>. У сакавіку 2009 года Capcom выпусціла гульню для [[iOS]], а ў верасні таго ж года была выпушчана поўная версія ''Mega Man 2'' на японскім PlayStation Store, робячы яе даступнай для запампоўкі на [[PlayStation 3]] і PlayStation Portable<ref name="IGN-iPhone"/><ref name="psstore">{{cite web|author=Spencer|date=September 9, 2009|title=''Mega Man 2'' Brings Robot Fish To PS3, PSP|url=http://www.siliconera.com/2009/09/09/mega-man-2-brings-robot-fish-to-ps3-psp/|publisher=Siliconera|access-date=September 9, 2009}}</ref>. Інафунэ выказаў жаданне перарабіць ''Mega Man 2'' падобна да ''Mega Man Powered Up'', але заявіў, што такі праект залежыць ад камерцыйнага поспеху апошняга<ref>{{cite web|url = http://psp.gamespy.com/playstation-portable/mega-man-powered-up/651835p4.html|title = ''Mega Man'' on PSP -- Keiji Inafune and Tatsuya Kitabayashi Interview|first = Phil|last = Theobald|work= GameSpy|publisher=[[IGN]]|date = September 17, 2005|access-date = July 27, 2009}}</ref>. Дэма-версія для [[Nintendo 3DS]], названая Classic Games, была паказана на выставе {{нп4|Electronic Entertainment Expo 2010||en|Electronic Entertainment Expo 2010}}. Дэма-версія ўтрымлівае больш за дзясятак класічных гульняў, у тым ліку ''Mega Man 2'', але з выкарыстаннем 3D-эфектаў. Рэджы Філс-Аймэ абвясціў, што выпуск рэлізу быў намечаны да выпуску на 3DS і, магчыма, будзе выкарыстоўваць магчымасці 3DS, такія як 3D-эфекты, аналагавае кіраванне і падтрымка камеры<ref>{{cite web|url = http://www.computerandvideogames.com/article.php?id=252601?cid=otc-rss&attr=cvg-general-rss&skip=yes|title = SNES, NES classics set for 3DS return|work= Computer and Video Games|publisher=Future plc|first = Mike|last = Jackson|date = June 20, 2010|access-date = June 21, 2010}}</ref>. Гульня была выпушчаная на 3DS праз Virtual Console у Японіі 8 жніўня 2012 года<ref name="3dsvc">{{cite web|author=Ishaan|date=August 3, 2012|title=''Mega Man 2'' Blasts To 3DS Virtual Console In Japan Next Week|url=http://www.siliconera.com/2012/08/03/mega-man-2-blasts-to-3ds-virtual-console-in-japan-next-week/|publisher=Siliconera|access-date=August 5, 2012}}</ref>, а ў Еўропе і Паўночнай Амерыцы 7 лютага 2013 года. ''Mega Man 2'' была навелізавана ў серыі Worlds of Power, апублікаванай «''Scholastic''» у 1990 годзе. Раман у асноўным адпавядае гульні, нават прапануе гульнявыя падказкі ў канцы некаторых радзелаў<ref name="miles">{{cite book|last = Miles|first = Ellen|title = Mega Man 2|url = https://archive.org/details/megaman2novelbas0000mile|publisher = Scholastic Corporation|year = 1990|location = New York, NY|isbn = 0-590-43772-0|pages=[https://archive.org/details/megaman2novelbas0000mile/page/4 4]–6, 16, 23, 36, 39, 50, 57, 61, 66, 71}}</ref>. Адным з галоўных адрозненняў у рамане з'яўляецца тое, што Доктар Лайт не верыць у Mega Man супраць больш магутных новых робатаў доктара Вайлі і пры спробе дубляваць яго, выпадкова ператварае яго ў чалавека. Цяжкасць гэтага ''Mega Man'' павінен цярпець на працягу ўсёй аповесці<ref name="miles"/>. У вокладцы кнігі таксама няма пісталета, намаляванага на паўночнаамерыканскай вокладцы гульні, з-за палітыкі «''без зброі''», якую пісьменнікі Worlds of Power выконваюць<ref>{{cite web|last=Struck|first=Shawn|author2=Scott Sharkey|title=8-Bit Lit: Behind the NES' ''Worlds of Power'' Series|url=http://www.1up.com/do/feature?pager.offset=4&cId=3152540|work=1UP.com|publisher=Ziff Davis|date=August 3, 2006|access-date=August 9, 2007|archive-date=30 мая 2012|archive-url=https://archive.today/20120530165157/http://www.1up.com/do/feature?pager.offset=4&cId=3152540|url-status=dead}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Mega Man (серыя)]] * [[Mega Man (гульня)]] * [[Mega Man 3]] * [[Mega Man 4]] * [[Mega Man 5]] * [[Mega Man 6]] == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Mega Man}} {{Добры артыкул|Камп'ютарная гульня}} [[Катэгорыя:Mega Man]] [[Катэгорыя:Гульні для NES]] q7uu75hwm8xpvx6nxmm3p2lnpo1nq6g 0 275049 5144841 5096540 2026-05-22T11:27:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144841 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў |Назва = NGe |Фота = NGe.JPG |Гады = [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] — па сённяшні дзень |Краіна = Беларусь |Горад = [[Мінск]] |Мова = [[Беларуская мова|Беларуская]]<br>[[Руская мова|Руская]] |Жанр = [[Альтэрнатыўны рок]]<br>[[Рок]] |Склад = Вольга Баразна<br />Ягор Кашура<br />Аляксандр Жыгалаў<br />Уладзімір Макарэвіч<br />Павел Заяц |Былыя ўдзельнікі = Антон Аленіч |Сайт = [http://www.ngeband.by '''Афіцыйны сайт'''] |Апісанне_фота=Гурт NGe на прэзентацыі EP "Дзіўны час", 2014}} '''NGe''' – [[Беларусь|беларускі]] гурт, прадстаўнік [[Альтэрнатыўны рок|альтэрнатыўнага року]]. Гурт NGe быў створаны ў [[2008 год у гісторыі музыкі|2008]] годзе ў горадзе [[Мінск]]у трыма студэнтамі [[Беларускі нацыянальны тэхнічны ўніверсітэт|Беларускага нацыянальнага тэхнічнага ўніверсітэта]]. У першапачатковы склад уваходзілі: Ягор Кашура (гітара), Аляксандр Жыгалаў (гітара), Антон Аленіч (бас-гітара). Неўзабаве да гурта далучыўся ударнік Павел Заяц.<ref>[http://rocknrolla.by/groups/gruppa-nge.html "Белорусская РОК-группа NGe"]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref name="NGe, альтернатыўны рок">{{Cite web |url=http://vk.com/ngeband |title=NGe, альтернатыўны рок |access-date=17 верасня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120530034841/http://vk.com/ngeband |archivedate=30 мая 2012 |url-status=dead }}</ref> Назва калектыву не паддаецца тлумачэнню: час ад часу яе значэнне змянялася; зараз жа NGe - проста спалучэнне літар і гукаў.<ref name="rock-festival.ru">{{Cite web |url=http://www.rock-festival.ru/users.html |title=Профіль гурта NGe на старонцы фестываля "Окна открой" |access-date=17 верасня 2015 |archive-date=30 красавіка 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430041550/http://rock-festival.ru/users.html |url-status=dead }}</ref> Спачатку рэпертуар NGe складаўся пераважна з кавер-версій гуртоў [[Black Sabbath]], [[Metallica]], [[System of a Down]], [[Scorpions]]. Па меры з’яўлення ўласных кампазіцый паўстала пытанне аб пастаянным вакалісце. Да гурта далучылася Вольга Баразна, якая разам з Ягорам Кашурай таксама з’яўляецца аўтарам тэкстаў песень калектыву. У гэтым складзе гурт выступіў на некалькіх фестывалях і конкурсах. У [[2010 год у гісторыі музыкі|2010]] годзе Антон Аленіч пакінуў калектыў. На працягу гэтага года праз NGe прайшло некалькі бас-гітарыстаў. У [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] годзе з прыходам Уладзіміра Макарэвіча склад гурта стабілізаваўся.<ref name="rock-festival.ru"/> NGe удзельнічаюць у фестывалях, якія лічаць для сябе знакавымі: «Rock Smena» ([[Масква]], 20.05.2012, арганізаваны гуртом Lumen і кампаніяй Sennheiser), «Emergenza» ([[Мінск]], 04.05.2014), «Суседні мір» ([[Мінск]], 31.05.2014), «Амбасовішча» ([[Мінск]], 28.08.2014).<ref name="NGe, альтернатыўны рок"/><ref>[http://afisha.tut.by/news/kaleidoscope/421035.html "Новая "Красная Шапочка": премьера клипа группы NGe TUT" | AFISHA.TUT.BY] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20141031210414/http://afisha.tut.by/news/kaleidoscope/421035.html |date=31 кастрычніка 2014 }}</ref> Адначасова наспявала патрэба ў студыйным увасабленні ўласнага матэрыялу. З [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года з’яўляюцца [[EP]] і [[сінгл]]ы, якія, нягледзячы на невялікі аб’ём (ад 1 да 5 кампазіцый), тым не менш, маюць канцэптуальнасць, якая, у сваю чаргу, вызначаецца двума характэрнымі рысамі творчасці гурта, непарыўна звязанымі паміж сабой - філасафічнасцю ды інтэртэкстуальнасцю. Абедзве гэтыя рысы знайшлі адлюстраванне ў прэс-рэлізах да [[EP]] і [[сінгл]]аў <ref>[http://musecube.org/?p=165839 NGe — Дзіўны час | Musecube. Территория творческой свободы.]</ref><ref>[http://ultra-music.com/news/17759 "Группа NGe презентует антиутопический сингл" | Ultra-Music]</ref><ref>[http://ultra-music.com/news/22680 "Группа NGe выпустила новый мини-альбом" | Ultra-Music]</ref><ref>[http://experty.by/content/gruppa-nge-konstatiruet-dz-ny-chas-slushat Группа NGe констатирует "Дзіўны час" (+слушать) | Experty.by — беларуская музыка]</ref>, а таксама ў радыёперадачах, якія выйшлі на рэспубліканскім «[[Сталіца (радыё)|Радыё Сталіца]]» - «Бліжэй да зорак»<ref>[http://www.tvr.by/radio/radio-stalitsa/peredacha-blizhe-k-zvezdam-vtoroy-sezon/?PAGEN_1=1 Бліжэй да зорак. Радыё Сталіца. | Радыё Беларусі]{{Недаступная спасылка}}</ref><ref>[http://www.tvr.by/upload/iblock/884/884f7c75b2d0a121d07f8154d6d18675.mp3 Бліжэй да зорак. Радыё Сталіца, 24.10.2014. Гость – Ольга Борозна | Радио Беларуси]{{Недаступная спасылка}}</ref> і «Крок да рока», у якіх удзельнікі калектыву даюць тлумачэнне сваім кампазіцыям. Сваю музычную стылістыку ўдзельнікі калектыву вызначаюць ўсёахопным тэрмінам «[[альтэрнатыўны рок]]».<ref>[http://ngeband.by NGe, rock/alternative] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20150830200751/http://ngeband.by/ |date=30 жніўня 2015 }}</ref> У [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] годзе музыканты прадставілі дэбютны альбом «Мы»<ref name=":0">[http://www.experty.by/content/nge-pradstavili-debyutny-albom-slukhats NGe прадставілі дэбютны альбом (+слухаць)] / [[Experty.by]]</ref>. == Дыскаграфія і відэаграфія == * «Зачем» (EP, [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]])<ref>{{Cite web |url=http://ngeband.bandcamp.com/album/- |title=«Зачем», EP {{!}} Bandcamp - Discover amazing new music and directly support the artists who make it |access-date=17 верасня 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304142158/http://ngeband.bandcamp.com/album/- |archivedate=4 сакавіка 2016 |url-status=dead }}</ref> * «Комната 101» (сінгл, [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]])<ref>[http://ngeband.bandcamp.com/album/101 «Комната 101», сінгл | Bandcamp - Discover amazing new music and directly support the artists who make it]{{Недаступная спасылка}}</ref> * «Толькі мы» (сінгл, [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref>[https://music.yandex.ru/artist/2717411 «Толькі мы», сінгл | Яндекс.Музыка]</ref> * «Дзіўны час» (EP, [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref>[http://www.experty.by/content/gruppa-nge-konstatiruet-dz-ny-chas-slushat Группа NGe констатирует "Дзіўны час" (+слушать)] / [[Experty.by]]</ref> * «Мы» (альбом, [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]])<ref name=":0" /> * "Утро" (сінгл, [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]])<ref>[https://music.yandex.ru/album/5956042 «Утро», сінгл | Яндекс.Музыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200112150321/https://music.yandex.ru/album/5956042 |date=12 студзеня 2020 }}</ref> * "Новы дзень" (сінгл, [[2018 год у гісторыі музыкі|2018]])<ref>[https://music.yandex.ru/album/5956043 «Новы дзень», сінгл | Яндекс.Музыка] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200112150319/https://music.yandex.ru/album/5956043 |date=12 студзеня 2020 }}</ref> === Відэаграфія === * «Ждать тебя», [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=_a3sBvJNEaM Кліп на песню «Ждать тебя» | YouTube]</ref> * «Толькі мы», [[2016 год у гісторыі музыкі|2016]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://ngeband.by/ Афіцыйны сайт] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200112150322/https://ngeband.by/ |date=12 студзеня 2020 }} * [https://youtube.com/ngeofficial YouTube]{{Недаступная спасылка}} * [https://instagram.com/ngeofficial Instagram] * [https://vk.com/ngeband Старонка гурта ВКонтакте] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200114123006/https://vk.com/ngeband |date=14 студзеня 2020 }} * [https://fb.com/ngepublic Старонка гурта на Facebook] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы 2010-х]] [[Катэгорыя:Гурты альтэрнатыўнага рока Беларусі]] [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2008 годзе]] smosj8klco8xkl3dd0h90efdvuxmfq2 0 275357 5144637 4911315 2026-05-21T22:08:03Z JerzyKundrat 174 5144637 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = хутар |беларуская назва = Галяндэрня |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Любчанскі }} '''Галяндэ́рня'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Haliandernia}}, {{lang-ru|Голендерня}}) — [[хутар]] у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любчанскі сельсавет|Любчанскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любчанскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Любчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] qnjdu71nl49cd7mxkv3hb5prcqmkxyf 0 275442 5144636 5103061 2026-05-21T22:07:33Z JerzyKundrat 174 5144636 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Хорашава}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Хорашава |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Любчанскі }} '''Хо́рашава'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Chorašava}}, {{lang-ru|Хорошево}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любчанскі сельсавет|Любчанскага сельсавета]]. Да [[6 мая]] [[2004]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Вераскоўскі сельсавет|Вераскоўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2004-84/2004-84(003-032).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 6 мая 2004 г. № 60 «О решении вопросов административно-территориального устройства Новогрудского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240421144534/https://pravo.by/pdf/2004-84/2004-84(003-032).pdf |date=21 красавіка 2024 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любчанскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Любчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] 4hbaehqu2t7x7xgwcfqt3ryimphh4v0 0 275443 5144634 5103361 2026-05-21T22:06:49Z JerzyKundrat 174 5144634 wikitext text/x-wiki {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Чарэшля |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Любчанскі }} {{Значэнні2|тып=тапонім|Чарэшля}} '''Чарэ́шля'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Čarešlia}}, {{lang-ru|Черешля}}) — [[вёска]] ў [[Беларусь|Беларусі]], у [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любчанскі сельсавет|Любчанскага сельсавета]]. Да [[6 мая]] [[2004]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Вераскоўскі сельсавет|Вераскоўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2004-84/2004-84(003-032).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 6 мая 2004 г. № 60 «О решении вопросов административно-территориального устройства Новогрудского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240421144534/https://pravo.by/pdf/2004-84/2004-84(003-032).pdf |date=21 красавіка 2024 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Геаграфія == Вёска знаходзіцца каля возера [[Чарэшля (возера)|Чарэшля (Чарэшлі)]] і ракі [[Бярозка (прыток Нёмана)|Бярозка]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Вядомыя асобы == * [[Людміла Паўлаўна Сячко]] (1924—1944) — партызанка. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любчанскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Любчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] m70nr6ns7l3z0je6ccnw23c096u7dhl 0 275444 5144635 5104680 2026-05-21T22:07:13Z JerzyKundrat 174 5144635 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Яўсеевічы}} {{НП-Беларусь |статус = вёска |беларуская назва = Яўсеевічы |вобласць = Гродзенская |раён = Навагрудскі |сельсавет = Любчанскі }} '''Яўсе́евічы'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Гродзенская вобласць|}}. Сустракаецца таксама варыянт '''Яўсе́вічы'''</ref> ({{lang-be-trans|Jaŭsiejevičy}}, {{lang-ru|Евсеевичи}}) — [[вёска]] ў [[Навагрудскі раён|Навагрудскім раёне]] [[Гродзенская вобласць|Гродзенскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Любчанскі сельсавет|Любчанскага сельсавета]]. Да [[6 мая]] [[2004]] года вёска ўваходзіла ў склад [[Вераскоўскі сельсавет|Вераскоўскага сельсавета]]<ref>[http://pravo.by/pdf/2004-84/2004-84(003-032).pdf Решение Гродненского областного Совета депутатов от 6 мая 2004 г. № 60 «О решении вопросов административно-территориального устройства Новогрудского района»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20240421144534/https://pravo.by/pdf/2004-84/2004-84(003-032).pdf |date=21 красавіка 2024 }}{{Ref-ru}}</ref>. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Любчанскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Любчанскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Навагрудскага раёна]] 39u3107b6iviy11oboc8nnmammemgje 0 283620 5144580 4246591 2026-05-21T18:43:05Z JerzyKundrat 174 5144580 wikitext text/x-wiki {{значэнні|Спасылка=Ляды}} {{НП-Беларусь |статус = пасёлак |беларуская назва = Ляды |вобласць = Мінская |раён = Смалявіцкі |сельсавет = Драчкаўскі }} '''Ля́ды'''<ref>{{Крыніцы/Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь/Мінская вобласць|}}</ref> ({{lang-be-trans|Liady}}) — [[пасёлак]] у [[Смалявіцкі раён|Смалявіцкім раёне]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]]. Уваходзіць у склад [[Драчкаўскі сельсавет|Драчкаўскага сельсавета]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons|Category:}} {{Драчкаўскі сельсавет}} {{Заліўка НП-Беларусь}} [[Катэгорыя:Драчкаўскі сельсавет]] [[Катэгорыя:Населеныя пункты Смалявіцкага раёна]] poq2ggldor1zt2enic7ch2d67h9928p 4 336791 5144683 5144292 2026-05-22T05:18:34Z ~2026-30695-97 168526 5144683 wikitext text/x-wiki {{Index box}} А вы ведалі, што можна падлучыць планшэт да тэлефона? Падыдзе Як пражыць без акаўнта Як вывучыць беларускую мову зрабіўшы самалёт з каўбасы Вікіпедыя, Пясочніца - можаце пісаць столькі і як захочаце! Не бойцеся нічога паламаць! Гэтая старонка створана для доследаў! Кропка Я ўмею пісаць па беларуску На закладку гэта Пясочніца а наадварот будзе Ацінчосяп Я беларус, і ўмею беларусіць == 29 Aug 2020, Sigean == https://www.imagebam.com/view/ME1D4BOY https://www.imagebam.com/view/ME1D4FGO == Between late October and early November 2021 == https://www.imagebam.com/view/ME1D8H21 https://www.imagebam.com/view/ME1D8H22 https://www.imagebam.com/view/ME1D8H23 https://www.imagebam.com/view/ME1D8H24 == 10 July 2022, Sydney == https://www.imagebam.com/view/ME1D9JP8 fe2pred67r92dljz0oc8pyujwcjq458 0 336918 5144745 4464191 2026-05-22T08:21:49Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя 5144745 wikitext text/x-wiki '''Філіпаў''' — прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Валерый Віктаравіч Філіпаў]] — беларускі фізік-тэарэтык. * [[Генрых Аляксеевіч Філіпаў]] — савецкі беларускі дзяржаўны дзеяч. * [[Мікалай Мікалаевіч Філіпаў]] (нар. 1952) — беларускі педагог, спецыяліст у галіне тэорыі і методыкі фізічнага выхавання, спартыўнай трэніроўкі. * [[Пётр Паўлавіч Філіпаў]] (1920—2005) — беларускі і расійскі акцёр тэатра і кіно, [[заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1967). * [[Раман Мікалаевіч Філіпаў]] (1984—2018) — расійскі ваенны лётчык, Герой Расіі (2018). * [[Раман Сяргеевіч Філіпаў]] — беларускі і расійскі акцёр. Заслужаны артыст Беларусі (1967). * [[Сяргей Мікалаевіч Філіпаў]] — савецкі і расійскі камедыйны акцёр. Народны артыст РСФСР (1974). == Тапонім == * [[Філіпаў (гміна)|Гміна Філіпаў]], адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка Польшчы {{неадназначнасць}} 1krg7fbgjwi9lrzawobdetm5d9lsk9c 0 336933 5144695 4495805 2026-05-22T05:51:58Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, афармленне, стыль, арфаграфія 5144695 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст |імя = |арыгінал імя = |выява = |шырыня = |подпіс = |імя пры нараджэнні = |дата нараджэння = |месца нараджэння = |дата смерці = |месца смерці = |прафесія = |грамадзянства = |гады актыўнасці = |кірунак = |кінастудыя = |узнагароды = |imdb_id = |сайт = }} {{цёзкі2|Філіпаў}} '''Раман Сяргеевіч Філіпаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі і расійскі [[акцёр]] [[тэатр]]а і [[кіно]]. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1967). [[Народны артыст РСФСР]] (1987). == Біяграфія == Нарадзіўся 24 студзеня 1936 года ў [[Сімферопаль|Сімферопалі]] ў сям’і правінцыйнага акцёра. Скончыў [[Вышэйшае тэатральнае вучылішча імя М. С. Шчэпкіна]]. У 1960—1961 гадах працаваў у Маскоўскім драматычным тэатры імя А. С. Пушкіна; у 1961—1962 гадах — у Масканцэрце; у 1962—1969 гадах — [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]] ў Мінску. У 1969 годзе вярнуўся ў [[Малы тэатр]] і граў у ім да канца жыцця. У кіно — з 1954 года (першая роля — барэц у фільме «Чэмпіён свету»). Прымаў удзел у агучванні [[мультфільм]]аў, аўтар тэкстаў да [[Песня|песень]] кінастужак. Памёр 18 лютага 1992 года. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{Крыніцы/БелЭн|16}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Філіпаў Раман Сяргеевіч}} [[Катэгорыя:Акцёры агучвання СССР]] [[Катэгорыя:Заслужаныя артысты Беларускай ССР]] [[Катэгорыя:Народныя артысты РСФСР]] [[Катэгорыя:Постаці Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы]] 54b3b4jzph55tkq3s46o5j58hkl8qvp 4 337353 5144494 5139332 2026-05-21T14:06:29Z JerzyKundrat 174 5144494 wikitext text/x-wiki * [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]] выйшлі з '''[[АПЕК]]'''. <small>''(1&nbsp;мая)''</small> * На [[Лонданскі марафон|Лонданскім марафоне]] кеніец '''[[Себасцьян Саве]]''' ўпершыню ў гісторыі прабег [[марафон]]скую дыстанцыю хутчэй як за дзве гадзіны. <small>''(26&nbsp;красавіка)''</small> * Падчас '''[[Напады баевікоў у Малі (2026)|узброеных сутыкненняў]]''' у [[Малі]] загінуў міністр абароны '''[[Садзіё Камара]]'''. <small>''(25&nbsp;красавіка)''</small> * '''[[Інтэрвенцыя ЗША і іх саюзнікаў у Сірыі|Міжнародная кааліцыя]]''', якую ўзначальвалі [[ЗША]], вывела свае войскі з [[Сірыя|Сірыі]]. <small>''(16&nbsp;красавіка)''</small> * Здзейснена '''[[Масавае забойства ў школе Аніктшубата|масавае забойства]]''' ў школе ў Аніктшубата ([[Турцыя]]). <small>''(15&nbsp;красавіка)''</small> * Рашэнні аб выхадзе [[Малдова|Малдовы]] з базавых дагавораў '''[[СНД]]''' адобраны прэзідэнтам [[Мая Санду|Маяй Санду]] і ўступілі ў сілу. <small>''(8&nbsp;красавіка)''</small> * [[ЗША]] і [[Іран]] ухвалілі '''[[Ісламабадскае пагадненне|перамір’е]]''' на [[Вайна на Блізкім Усходзе (з 2023)|Блізкім Усходзе]]. <small>''(7&nbsp;красавіка)''</small> * Касмічная місія '''«[[Артэміда-2]]»''' абляцела [[Месяц (спадарожнік Зямлі)|Месяц]], яна стала самай далёкай пілатуемай місіяй у гісторыі. <small>''(6&nbsp;красавіка)''</small> * У [[Крым]]е '''[[Катастрофа Ан-26 у Крыме|пацярпеў крушэнне]]''' расійскі ваенна-транспартны самалёт [[Ан-26]]. <small>''(31&nbsp;сакавіка)''</small> * Нямецкі матэматык '''[[Герд Фальтынгс]]''' ганараваны [[Абелеўская прэмія|Абелеўскай прэміяй]]. <small>''(19&nbsp;сакавіка)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' пазбаўлена тытула пераможцы {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубка афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(17&nbsp;сакавіка)''</small> * У ходзе [[Афгана-пакістанская вайна (2026)|афгана-пакістанскага канфлікту]] быў нанесены '''[[Авіяўдар па шпіталі ў Кабуле (2026)|авіяўдар па шпіталі]]''' ў [[Кабул]]е. <small>''(16&nbsp;сакавіка)''</small> * Адбылася '''[[Оскар (кінапрэмія, 2026)|98-я цырымонія]]''' ўручэння амерыканскай кінапрэміі «[[Оскар]]», найлепшым фільмам прызнана «[[Бітва за бітвай]]» рэжысёра [[Пол Томас Андэрсан|Пола Томаса Андэрсана]]. <small>''(15&nbsp;сакавіка)''</small> * Вышэйшым кіраўніком [[Іран]]а абраны '''[[Маджтаба Хаменеі]]'''. <small>''(8&nbsp;сакавіка)''</small> * Памёр '''[[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзімір Карызна]]''', беларускі паэт, перакладчык. <small>''(5&nbsp;сакавіка)''</small> * [[Ізраіль]] і [[ЗША]] '''[[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|нанеслі ўдары]]''' па [[Іран]]е, загінуў духоўны лідар і фактычны правіцель краіны [[Алі Хаменеі]]. <small>''(28&nbsp;лютага)''</small> * На фоне памежных сутыкненняў [[Пакістан]] абвясціў аб '''[[Афгана-пакістанская вайна (2026)|адкрытай вайне]]''' з [[Афганістан]]ам. <small>''(27&nbsp;лютага)''</small> * Завяршыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(22&nbsp;лютага)''</small> * Храм '''[[Саграда Фамілія]]''' ў [[Барселона|Барселоне]] дасягнуў сваёй праектнай вышыні. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * [[Вярхоўны суд ЗША]] прыняў рашэнне аб адмене большасці '''[[Тарыфная палітыка другой адміністрацыі Трампа|тарыфаў]]''', уведзеных [[Дональд Трамп|Дональдам Трампам]]. <small>''(20&nbsp;лютага)''</small> * Былы прэзідэнт [[Рэспубліка Карэя|Рэспублікі Карэя]] '''[[Юн Сок Ёль]]''' прысуджаны да пажыццёвага зняволення за кіраўніцтва [[Ваеннае становішча ў Рэспубліцы Карэя (2024)|мецяжом]]. <small>''(19&nbsp;лютага)''</small> * Нарвежскі лыжнік '''[[Ёханес Хёсфлат Клеба]]''' стаў рэкардсменам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпіяд]] па колькасці выйграных залатых медалёў. <small>''(15&nbsp;лютага)''</small> * Урачыста адкрыліся '''[[Зімовыя Алімпійскія гульні 2026|зімовыя Алімпійскія гульні]]''' ў [[Мілан]]е і [[Карціна-д’Ампеца]]. <small>''(6&nbsp;лютага)''</small> * Забіты '''[[Саіф аль-Іслам Кадафі]]''', лівійскі палітык, сын [[Муамар Кадафі|Муамара Кадафі]]. <small>''(3&nbsp;лютага)''</small> * На шахтах Рубая ў правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]] [[ДР Конга]] здарыўся '''[[Абвал на шахце Рубая (2026)|абвал]]'''. <small>''(28&nbsp;студзеня)''</small> * На большую частку [[Паўночная Амерыка|Паўночнай Амерыкі]] абрынуўся '''[[Зімовы шторм у Паўночнай Амерыцы (студзень 2026)|зімовы шторм]]'''. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Статут '''[[Савет міру|Савета міру]]''', створанага паводле ініцыятывы [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], падпісалі ў [[Давос]]е 18 краін. <small>''(22&nbsp;студзеня)''</small> * Зборная '''[[Зборная Сенегала па футболе|Сенегала]]''' ў другі раз запар выйграла {{нп3|Кубак афрыканскіх нацый|Кубак афрыканскіх нацый|en|Africa Cup of Nations}} па [[футбол]]е. <small>''(18&nbsp;студзеня)''</small> * '''[[Еўрапейская кінапрэмія 2026|Цырымонія ўручэння]]''' [[Еўрапейская кінапрэмія|Еўрапейскай кінапрэміі]] адбылася ў [[Берлін]]е, найлепшым названы фільм '''«[[Сентыментальная каштоўнасць]]»''' [[Ёакім Трыер|Ёакіма Трыера]]. <small>''(17&nbsp;студзеня)''</small> * Падкантрольныя міжнародна прызнанаму ўраду войскі ў ходзе '''[[грамадзянская вайна ў Емене|грамадзянскай вайны]]''' ў [[Емен]]е занялі [[Адэн]]. <small>''(8&nbsp;студзеня)''</small> * [[Экватарыяльная Гвінея]] перанесла сталіцу з [[Малаба]] ў '''[[Сьюдад-дэ-ла-Пас]]'''. <small>''(4&nbsp;студзеня)''</small> * [[ЗША]] нанеслі '''[[Удары ЗША па Венесуэле (2026)|авіяўдары]]''' па [[Венесуэла|Венесуэле]] і заявілі аб затрыманні [[Нікалас Мадура|Нікаласа Мадура]] разам з жонкай. <small>''(3&nbsp;студзеня)''</small> * [[Балгарыя]] далучылася да '''[[еўразона|еўразоны]]'''. <small>''(1&nbsp;студзеня)''</small> * [[/2025|Архіў 2025]] * [[/2024|Архіў 2024]] * [[/2023|Архіў 2023]] * [[/2022|Архіў 2022]] * [[/2021|Архіў 2021]] * [[/2020|Архіў 2020]] * [[/2019|Архіў 2019]] * [[/2018|Архіў 2018]] * [[/2017|Архіў 2017]] * [[/2016|Архіў 2016]] 8me44xtcnu32du2yudkvg1y0bo55edj 10 348700 5144731 4973086 2026-05-22T07:59:31Z Feeleman 163471 афармленне 5144731 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Бэтмэн у кіно | navbar = | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = [[Бэтмэн у кіно]] | стыль_загалоўкаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Фільмы | спіс1 ={{Navbox subgroups |groupstyle = |group1 = Самастойныя фільмы |list1 = * [[Бэтмэн (фільм, 1966)|Бэтмэн]] (1966) * [[Бэтмэн (фільм, 2022)|Бэтмэн]] (2022) |group2 = Дылогія [[Цім Бёртан|Ціма Бёртана]] |list2 = * [[Бэтмэн, фільм, 1989|Бэтмэн]] (1989) * [[Бэтмэн вяртаецца]] (1992) |group3 = Дылогія [[Джоэл Шумахер|Джоэла Шумахера]] |list3 = * [[Бэтмэн назаўжды]] (1995) * [[Бэтмэн і Робін, фільм|Бэтмэн і Робін]] (1997) |group4 = Трылогія [[Крыстафер Нолан|Крыстафера Нолана]] |list4 = * [[Бэтмэн: Пачатак]] (2005) * [[Цёмны рыцар]] (2008) * [[Цёмны рыцар: Адраджэнне легенды]] (2012) |group5 = [[Пашыраны сусвет DC]] |list5 = * [[Бэтмэн супраць Супермэна: На світанку справядлівасці]] (2016) * [[Ліга справядлівасці (фільм)|Ліга справядлівасці]] (2017) * [[Ліга справядлівасці Зака Снайдэра]] (2021) }} | загаловак2 = Серыялы і<br />тэлестужкі | спіс2 = * [[Бэтмэн (серыял, 1943)|Бэтмэн]] (1943) * [[Бэтмэн і Робін (серыял)|Бэтмэн і Робін]] (1949) * [[Бэтмэн, тэлесерыял|Бэтмэн]] * [[Легенды супергерояў]] * [[Batman OnStar commercials]] * [[Драпежныя птушкі, тэлесерыял|Драпежныя птушкі]] * [[І зноў Бэтмэн!]] * [[Готэм, тэлесерыял|Готэм]] | загаловак3 = Мультфільмы | спіс3 = {{Navbox subgroups |groupstyle = |oddstyle = |evenstyle = |group1 = Пра Бэтмэна |list1 = * [[Бэтмэн: Маска Фантазма|Маска Фантазма]] * [[Бэтмэн і Містар Фрыз|Містар Фрыз]] * [[Бэтмэн будучыні: Вяртанне Джокера]] * [[Бэтмэн: Тайна Бэтвумэн|Тайна Бэтвумэн]] * [[Бэтмэн супраць Дракулы]] * [[Бэтмэн: Пад чырвоным каўпаком|Пад чырвоным каўпаком]] * [[Бэтмэн: Год першы, мультфільм|Год першы]] * [[Бэтмэн: Вяртанне Цёмнага рыцара|Вяртанне Цёмнага рыцара]] * [[Сын Бэтмэна]] * [[Бэтмэн. Напад на Аркхэм|Напад на Аркхэм]] * [[Бэтмэн супраць Робіна ]] * [[Бязмежны Бэтмэн: Жывёльныя інстынкты|Жывёльныя інстынкты]] * [[Бэтмэн: Благая кроў|Благая кроў]] * [[Бэтмэн: Забойны жарт, мультфільм|Забойны жарт]] |group2 = Супермэн/Бэтмэн |list2 = * [[Супермэн/Бэтмэн: Ворагі грамадства]] * [[Супермэн/Бэтмэн: Апакаліпсіс]] * [[LEGO Бэтмэн: Героі аб'ядноўваюцца]] * [[LEGO Бэтмэн: У аблозе!]] |group3 = Ліга Справядлівасці |list3 = * [[Ліга Справядлівасці: Новы Бар'ер|Новы Бар'ер]] * [[Ліга Справядлівасці: Крызіс двух светаў|Крызіс двух светаў]] * [[Ліга Справядлівасці: Гібель|Гібель]] * [[Ліга Справядлівасці: Парадокс крыніцы канфлікту|Парадокс крыніцы канфлікту]] * [[Ліга Справядлівасці: Вайна|Вайна]] * [[Лега. Фільм]] * [[Ліга Справядлівасці: Трон Атлантыды|Трон Атлантыды]] * [[Ліга Справядлівасці супраць Лігі Бізара]] * [[Лега Фільм: Бэтмэн]] |group4 = Кароткаметражныя |list4 = * [[Дагані мяне]] * [[Бэтмэн: Рыцар Готэма|Рыцар Готэма]] }} | загаловак4 = Мультсерыялы | спіс4 = * [[The Adventures of Batman]] * [[The Batman/Superman Hour]] * [[The Batman/Tarzan Adventure Hour]] * [[The New Adventures of Batman]] * [[Бэтмэн, мультсерыял, 1992|Бэтмэн]] (1992) * [[Новыя прыгоды Бэтмэна]] * [[Бэтмэн будучыні]] * [[Бэтмэн, мультсерыял, 2004|Бэтмэн]] (2004) * [[Праект Зэта]] * [[Бэтмэн: Адважны і смелы]] * [[Беражыцеся: Бэтмэн]] | загаловак5 = Неафіцыйныя | спіс5 = {{Navbox subgroups |groupstyle = |oddstyle = |evenstyle = |group1 = Фан-фільмы |list1 = * [[Бэтмэн: Тупік]] (2003) * [[City of Scars]] (2010) |group2 = Пародыі |list2 =[[Batman XXX: A Porn Parody]] (2010) }} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Кінасерыі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Коміксы]] </noinclude> 7nwsrvi0omqusmy73wz8emuon96kgbb 5144736 5144731 2026-05-22T08:05:37Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Шаблон:Бэтмен у кіно]] у [[Шаблон:Бэтмэн у кіно]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5144731 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Бэтмэн у кіно | navbar = | state = <includeonly>collapsed</includeonly> | стыль_асноўнага_загалоўка = | загаловак = [[Бэтмэн у кіно]] | стыль_загалоўкаў = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Фільмы | спіс1 ={{Navbox subgroups |groupstyle = |group1 = Самастойныя фільмы |list1 = * [[Бэтмэн (фільм, 1966)|Бэтмэн]] (1966) * [[Бэтмэн (фільм, 2022)|Бэтмэн]] (2022) |group2 = Дылогія [[Цім Бёртан|Ціма Бёртана]] |list2 = * [[Бэтмэн, фільм, 1989|Бэтмэн]] (1989) * [[Бэтмэн вяртаецца]] (1992) |group3 = Дылогія [[Джоэл Шумахер|Джоэла Шумахера]] |list3 = * [[Бэтмэн назаўжды]] (1995) * [[Бэтмэн і Робін, фільм|Бэтмэн і Робін]] (1997) |group4 = Трылогія [[Крыстафер Нолан|Крыстафера Нолана]] |list4 = * [[Бэтмэн: Пачатак]] (2005) * [[Цёмны рыцар]] (2008) * [[Цёмны рыцар: Адраджэнне легенды]] (2012) |group5 = [[Пашыраны сусвет DC]] |list5 = * [[Бэтмэн супраць Супермэна: На світанку справядлівасці]] (2016) * [[Ліга справядлівасці (фільм)|Ліга справядлівасці]] (2017) * [[Ліга справядлівасці Зака Снайдэра]] (2021) }} | загаловак2 = Серыялы і<br />тэлестужкі | спіс2 = * [[Бэтмэн (серыял, 1943)|Бэтмэн]] (1943) * [[Бэтмэн і Робін (серыял)|Бэтмэн і Робін]] (1949) * [[Бэтмэн, тэлесерыял|Бэтмэн]] * [[Легенды супергерояў]] * [[Batman OnStar commercials]] * [[Драпежныя птушкі, тэлесерыял|Драпежныя птушкі]] * [[І зноў Бэтмэн!]] * [[Готэм, тэлесерыял|Готэм]] | загаловак3 = Мультфільмы | спіс3 = {{Navbox subgroups |groupstyle = |oddstyle = |evenstyle = |group1 = Пра Бэтмэна |list1 = * [[Бэтмэн: Маска Фантазма|Маска Фантазма]] * [[Бэтмэн і Містар Фрыз|Містар Фрыз]] * [[Бэтмэн будучыні: Вяртанне Джокера]] * [[Бэтмэн: Тайна Бэтвумэн|Тайна Бэтвумэн]] * [[Бэтмэн супраць Дракулы]] * [[Бэтмэн: Пад чырвоным каўпаком|Пад чырвоным каўпаком]] * [[Бэтмэн: Год першы, мультфільм|Год першы]] * [[Бэтмэн: Вяртанне Цёмнага рыцара|Вяртанне Цёмнага рыцара]] * [[Сын Бэтмэна]] * [[Бэтмэн. Напад на Аркхэм|Напад на Аркхэм]] * [[Бэтмэн супраць Робіна ]] * [[Бязмежны Бэтмэн: Жывёльныя інстынкты|Жывёльныя інстынкты]] * [[Бэтмэн: Благая кроў|Благая кроў]] * [[Бэтмэн: Забойны жарт, мультфільм|Забойны жарт]] |group2 = Супермэн/Бэтмэн |list2 = * [[Супермэн/Бэтмэн: Ворагі грамадства]] * [[Супермэн/Бэтмэн: Апакаліпсіс]] * [[LEGO Бэтмэн: Героі аб'ядноўваюцца]] * [[LEGO Бэтмэн: У аблозе!]] |group3 = Ліга Справядлівасці |list3 = * [[Ліга Справядлівасці: Новы Бар'ер|Новы Бар'ер]] * [[Ліга Справядлівасці: Крызіс двух светаў|Крызіс двух светаў]] * [[Ліга Справядлівасці: Гібель|Гібель]] * [[Ліга Справядлівасці: Парадокс крыніцы канфлікту|Парадокс крыніцы канфлікту]] * [[Ліга Справядлівасці: Вайна|Вайна]] * [[Лега. Фільм]] * [[Ліга Справядлівасці: Трон Атлантыды|Трон Атлантыды]] * [[Ліга Справядлівасці супраць Лігі Бізара]] * [[Лега Фільм: Бэтмэн]] |group4 = Кароткаметражныя |list4 = * [[Дагані мяне]] * [[Бэтмэн: Рыцар Готэма|Рыцар Готэма]] }} | загаловак4 = Мультсерыялы | спіс4 = * [[The Adventures of Batman]] * [[The Batman/Superman Hour]] * [[The Batman/Tarzan Adventure Hour]] * [[The New Adventures of Batman]] * [[Бэтмэн, мультсерыял, 1992|Бэтмэн]] (1992) * [[Новыя прыгоды Бэтмэна]] * [[Бэтмэн будучыні]] * [[Бэтмэн, мультсерыял, 2004|Бэтмэн]] (2004) * [[Праект Зэта]] * [[Бэтмэн: Адважны і смелы]] * [[Беражыцеся: Бэтмэн]] | загаловак5 = Неафіцыйныя | спіс5 = {{Navbox subgroups |groupstyle = |oddstyle = |evenstyle = |group1 = Фан-фільмы |list1 = * [[Бэтмэн: Тупік]] (2003) * [[City of Scars]] (2010) |group2 = Пародыі |list2 =[[Batman XXX: A Porn Parody]] (2010) }} }}<noinclude> [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Кінасерыі]] [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Коміксы]] </noinclude> 7nwsrvi0omqusmy73wz8emuon96kgbb 0 354963 5144824 4406262 2026-05-22T10:29:37Z Pabojnia 135280 афармленне 5144824 wikitext text/x-wiki {{Дзяржаўны дзеяч | беларускае імя = | арыгінальнае імя = {{lang-de|Hans Carl Adolph von Carlowitz}} | партрэт = | шырыня партрэта = | подпіс = | герб = | подпіс герба = | дата нараджэння = | месца нараджэння = | дата смерці = | месца смерці = | пахаваны = | дынастыя = | бацька = | маці = | муж = | жонка = | у шлюбе = | дзеці = | гады службы = [[1879]] — [[1919]] | прыналежнасць = {{Сцягафікацыя|Саксонія}}<br/>{{Сцягафікацыя|Германская імперыя}} | род войскаў = | званне = {{Германія, Генерал пяхоты}} | камандаваў = [[Рэзервовы XXVIІ корпус, Германская імперыя|Рэзервовы XXVIІ корпус]]<br/>[[12-я рэзервовая дывізія, Германская імперыя|12-я рэзервовая дывізія]]<br/>[[Рэзервовы ІІІ корпус, Германская імперыя|Рэзервовы ІІІ корпус]]<br/>[[XІX корпус, Германская імперыя|XІX корпус]]<br/>[[9-я армія (Германская імперыя)|9-я армія]]<br/>[[2-я армія (Германская імперыя)|2-я армія]] | бітвы = [[Першая сусветная вайна]] | навуковая сфера = | месца працы = | вядомы як = | партыя = | дзейнасць = | прафесія = | адукацыя = | вучоная ступень = | манаграма = | рэлігія = | узнагароды = {{{!}} style="background: transparent" {{!}} {{Ордэн «Pour le Mérite», Прусія}} {{!!}} {{Ваенны ордэн Святога Генрыха}} {{!}}- {{!}}} | аўтограф = | Commons = }} '''Ганс Карл Адо́льф фон Ка́рлавіц''' ({{lang-de|Hans Carl Adolph von Carlowitz}}; {{ДН|25|3|1858}}, г. [[Рыза (горад)|Рыза]], [[Каралеўства Саксонія]] — {{ДС|9|7|1928}}, г. {{нп3|Харта|горад Харта|en|Hartha}}) — германскі ваенны дзеяч, [[генерал ад інфантэрыі]]. == Біяграфія == Перад [[Першая сусветная вайна|вайной]] займаў пасаду саксонскага ваеннага міністра. Неўзабаве пасля пачатка Вайны, [[24 жніўня]] [[1914]] года пакінуў міністэрства і быў прызначаны камандзірам [[Рэзервовы XXVIІ корпус, Германская імперыя|ХХVII рэзервовага корпуса]]. Аднак ужо [[28 кастрычніка]] быў адкліканы ў [[Дрэздэн]] і яму даручана зноў узначаліць міністэрства. [[30 лістапада]] 1914 года ён зноў вярнуўся ў дзеючую армію, на гэты раз на пасаду камандзіра [[12-я рэзервовая дывізія, Германская імперыя|12-й рэзервовай дывізіі]]. [[20 красавіка]] [[1915]] года ён у трэці раз быў пастаўлены на чале Ваеннага міністэрства Саксоніі. З [[21 жніўня]] [[1916]] года камандзір [[Рэзервовы ІІІ корпус, Германская імперыя|III рэзервовага]], з [[8 жніўня]] [[1917]] года — [[XІX корпус, Германская імперыя|XIX АК]] (2-га Каралеўскага Саксонскага корпуса). [[29 ліпеня]] 1917 года ўзнагароджаны ордэнам [[Pour le Merite]], а [[25 мая]] 1918 года атрымаў да яго дубовыя галіны. [[7 жніўня]] [[1918]] года ён ўзначаліў [[9-я армія (Германская імперыя)|9-ю]], а [[22 верасня]] 1918 года — [[2-я армія (Германская імперыя)|2-ю армію]]. [[13 лістапада]] 1918 года армія была расфармаваная. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Кніга:Залескі К.А.:Хто быў хто у ПСВ}} {{DEFAULTSORT:Карлавіц, Адольф фон}} {{бібліяінфармацыя}} {{Камандуючыя германскімі арміямі ў ПСВ}} [[Катэгорыя:Камандуючыя арміямі ў Першай сусветнай вайне (Германія)]] [[Катэгорыя:Военачальнікі Першай сусветнай вайны (Германія)]] 6q36ahwjgth7uqb2ev3m6sjz6kxbcum 0 356142 5144682 4762301 2026-05-22T05:14:35Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144682 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file= |image descr= |regnum=Жывёлы |parent=Laodamia |rang=Від |latin=Laodamia faecella |author= |syn= *''Pempelia faecella'' <small>Zeller, 1839</small> *''Oncocera faecella'' *''Laodamia griseosparsella'' <small>Ragonot, 1893</small> *''Laodamia griseosparsella var. nigrans'' <small>Ragonot, 1893</small> *''Pyla japonica'' <small>Inoue, 1959</small> |commons=Category:Laodamia faecella }} '''Laodamia faecella''' — від [[Агнёўкі|агнёвак]]. == Біялагічнае апісанне == Размах крылаў складае 24-28 мм.<ref>[http://www.lepidoptera.pl/show.php?ID=1505&country=XX lepidoptera.pl] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20131111230553/http://www.lepidoptera.pl/show.php?ID=1505&country=XX |date=11 лістапада 2013 }}</ref>. == Арэал == Ён сустракаецца ў большасці [[Еўропа|краін Еўропы]] (за выключэннем [[Востраў Ірландыя|Ірландыі]], [[Востраў Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]], [[Бенілюкс|краін Бенілюкса]], [[Пірэнейскі паўвостраў|Пірэнейскага паўвострава]] і вялікай часткі [[Балканскі паўвостраў|Балканскага паўвострава]])<ref>{{Cite web |url=http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=442309 |title=Fauna Europaea |access-date=27 снежня 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111232505/http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=442309 |archivedate=11 лістапада 2013 |url-status=dead }}</ref> да [[Японія|Японіі]]<ref name="Pyraloidea db">{{cite web |url=http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |title=World Pyraloidea Database |publisher=Globiz.pyraloidea.org |date= |accessdate=2012-02-22 |archive-date=6 кастрычніка 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006084857/http://globiz.pyraloidea.org/Pages/Reports/TaxonReport.aspx |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} [[Катэгорыя:Агнёўкі]] ep9tphih6mme552jvrfqxsbinskmngj 0 356331 5144778 2554656 2026-05-22T09:14:18Z Feeleman 163471 афармленне, арфаграфія 5144778 wikitext text/x-wiki <!--{{Герой коміксаў}}--> '''Вікі Вэйл''' ({{Lang-en|Vicki Vale}}) — персанаж DC Comics, створаны Бобам Кейнам і Білам Фінгерам. == Гісторыя публікацый == Персанаж створаны пісьменнікамі Бобам Кейнам і Білам Фінгерам. Дэбют адбыўся ў кастрычніку/лістападзе 1948 года. Паводле агульнага меркавання створаны, каб адлюстраваць поспех калегі рэпарцёра Кента Superman/Clark і любоўнага захаплення Лоіс Лейн, яе роля ў гісторыі складалася ў значнай ступені з паведамлення аб дзеяннях Бэтмэна для газеты «Готэм». Часта сюжэт круціцца вакол Вікі Вэйл і яе падазрэнняў адносна асобы [[Бэтмэн]]а. === Па-за коміксамі === == Кіно == * У фільме «[[Бэтмэн (фільм, 2022)|Бэтмэн]]» [[Цім Бёртан|Ціма Бертана]], ролю выканала [[Кім Бейсінгер]]. Па сюжэце Вікі Вэйл мае намер раскрыць асобу Бэтмэна. * Таксама згадваецца ў размове паміж Брусам Уэйнам і Селінай Кайл ў фільме «[[Бэтмэн вяртаецца]]», таго ж [[Цім Бёртан|Ціма Бертана]]. * У фільме «[[Бэтмэн супраць Супермэна: На світанку справядлівасці]]» першапачаткова меркавалася яе з'яўленне. == Мультыплікацыя == У мультфільме «[[Бэтмэн супраць Дракулы]]» 2005 года Вікі Вэйл з'яўляецца карэспандэнтам навін. Яе выкрадае граф Дракула, каб ўваскрэсіць сваю нявесту. == Відэагульні == * У «Batman: Arkham City» за час рэпартажу, яе верталёт збіваюць паплечнікі Джокера. * У «Batman: Arkham Origins» пакутуе ў турме Блэкгейт, як закладніца Чорнай Маскі. У дапаўненні «Cold, Cold Heart», яна госць у маёнтку Бруса Уэйна, куды ўрываецца Містэр Фрыз. * У «Batman: The Telltale Series» Вікі з'яўляецца ў першым эпізодзе на дабрачынным вечары, прысвечаным Харві Дэнту (гульцу прапануюць выбар папрасіць яе сысці, бо на вечар рэпарцёры не дапускаюцца, альбо дазволіць ёй застацца). Затым яна з'яўляецца ў асабняку Уэйнаў, каб узяць інтэрв'ю ў Бруса для таго, каб абвергнуць чуткі пра сувязі сям'і Бруса з мафіяй. Бліжэй да фіналу першага эпізоду прапануюць выбар: аддаць ёй дадзеныя на сувязь мэра Хіла з Кармайнам Фальконэ або камісару Джэймсу Гордану. У фінале 3-яго эпізоду высвятляецца, што яна — Лэдзі Аркхэм — галоўны антаганіст гульні, новы вораг Бэтмэна. [[Катэгорыя:Персанажы паводле алфавіта]] 1wjzkn46cg73fgggzjmj0ezc393mmre 0 439523 5144729 5096727 2026-05-22T07:54:32Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144729 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў|Назва=Martin S.|Подпіс=|Ключ=|Лога=|Шырыня_лога=|Фота=Martin_S.jpg|Апісанне_фота=Удзельнікі Martin S. (злева-направа: Уладзімір Боська, Андрэй Марчанка, Гера Супакоў, Ілля Басько) у студыі падчас здымак лайв-кліпу на сынгл «Новы дзень» (люты 2019)|Шырыня_фота=|Гады=[[2011 год у гісторыі музыкі|2011]]-па сённяшні дзень|Краіна=Беларусь|Горад=[[Маладзечна]]|Мова=[[беларуская]]|Жанр=[[поп-рок]]|Жанры=|Псеўданім=|Псеўданімы=|Лэйбл=[[Vigma|Вігма]]|Лэйблы=|Тэматыка=|Склад=Уладзімір Боська, Ілля Басько, Яўген Шэлепень, Маргарыта Мядзвецкая, Андрэй Марчанка, Гера Супакоў|Былыя ўдзельнікі=|Сайт=[http://www.martin-s.org/ martin-s.org]|Іншыя праекты ўдзельнікаў=Гурт «Моцарт»}} '''«Martin S.»'''<ref>{{Cite web|title=27 жніўня ў Віцебску — фестываль і кірмаш «Барадулінкі»|url=http://nn.by/?c=ar&i=175951|publisher=Газета «[[Наша ніва (1991)]]»|date=24 жніўня 2016|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref> — [[Рок-гурт|музычны гурт]], заснаваны ў лістападзе [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года удзельнікамі гурта «[[Моцарт, гурт|Моцарт]]» (MoZart), які існаваў з 2003 года<ref>{{Cite web|title=«Моцарт», музычны гурт (Мінск)|url=http://unicat.nlb.by/opac/pls/dict.prn_ref?tu=r&tq=v0&name_view=va_aall&a001=BY-NLB-ar6253225&strq=|publisher=[[Нацыянальная бібліятэка Беларусі]]|date=2015|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. Пераможца 9-га адкрытага музычнага фестываля [[БДУ]] «[[Такие пряники]]» ([[2012 год у гісторыі музыкі|2012]])<ref>{{Cite web|title=«Марцін С.»|url=http://tuzin.fm/performer/23/martin-s.html|publisher=«[[Тузін гітоў]]»|date=10 лютага 2016|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. Прырыў 2012 года па версіі [[Тузін Гітоў]] (2 месца)<ref>{{Cite web|url=http://mpby.ru/news-3813.htm|title=А хто там ідзе? Вынікі 2012 году|date=2012-12-29|work=[[Тузін Гітоў]]|publisher=mpby.ru|language=be|access-date=2018-11-20|trans-title=Who goes there? Results of 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20190310070424/http://mpby.ru/news-3813.htm|archive-date=2019-03-10|url-status=live}}</ref>. Гурт выдаў 2 студыйныя альбомы: «[[Martin S., альбом|Martin S.]]» ([[2012 год у гісторыі музыкі|2012]]) і «[[Першы, альбом|Першы]]» ([[2015 год у гісторыі музыкі|2015]]). == Альбомы == * ''«Martin S.»'' (12 песень, 2012 год; 40 хвілінаў). Музыка – [[Ілля Басько]] (1-4, 8-12), [[Уладзімір Боська]] (5-7). Словы — Уладзімір Боська. У запісе ўдзельнічалі: Уладзімір Боська ([[спеў]]), Ілля Басько ([[Клавішнік|клавішы]]), Яўген Шэлепень ([[скрыпка]]), [[Аляксей Канцавы]] ([[бас-гітара]]), [[Вячаслаў Усцінаў]] ([[гітара]], [[труба]]), [[Цімафей Чабунін]] ([[Ударная ўстаноўка|ударныя]], [[віяланчэль]]) і [[Мар'яна Шэндзелева]] (спеў). Зводку на студыі «Нервы са сталі» ажыццявіў Сяргей Кудзеліч. Кампазіцыі: # Уводзіны (Intro; 1:17) # «Раз на раз» (3:46) # «Маю надзею» (3:53) # «Мала месца» (2:49) # «Хто ты» (4:04) # «Стомлены» (4:23) # «Дзёньнікі» (4:13) # «Талісман» (2:51) # «Мы зробім усё» (3:02) # «Блізкія» (4:47) # «Мэханіка» (3:44) # Зыход (Outro; 0:48) * ''«Першы»'' (9 [[песня]]ў, 2015 год; 34 хвіліны). У запісе ўдзельнічалі: Ўладзімір Боська (спеў), Ілля Басько (клавішы), [[Яўген Шэлепень]] (скрыпка), [[Маргарыта Мядзвецкая]] (бас-гітара), [[Андрэй Марчанка]] (гітара), [[Гера Ступакоў]] (бубны). Зводку на студыі «Форз» ([[Мінск]]) ажыццявіў Зміцер Галодка. Кампазіцыі: # «Як ёсьць» (3:56) # «Так і трэба» (3:39) # «Уцякалі» (4:29) # «Марыць» (3:19) # «Ушчэнт» (4:11) # «Позна» (4:01) # «Дэманы» (3:13) # «Дэльфіны» (3:44) # «Матывацыя» (2:57) == Гісторыя == У пачатку лістапада [[2011 год у гісторыі музыкі|2011]] года былыя ўдзельнікі гурта «Моцарт», які існаваў з 2003 году, стварылі новы гурт «Martin S.» на чале са спеваком і аўтарам песняў [[Уладзімір Боська|Уладзімірам Боськам]] (нар. [[24 верасня]] [[1984 год у гісторыі музыкі|1984]] года, [[Маладзечна]], [[Мінская вобласць]], [[Беларуская ССР]]). Пры канцы лістапада 2011 года гурт упершыню падаў заяўку на ўдзел у беларускім адборы на Міжнародны [[Конкурс песні Еўрабачанне|конкурс песні «Еўрабачанне»]] [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]] года, які прайшоў у пачатку снежня 2011 года<ref>{{Cite web|author=[[Вячаслаў Радзівонаў]]|title=Альбом па частках ад гурта «Марцін С.»|url=http://ultra-music.com/news/9852|publisher=Партал «[[Ультра-музыка]]»|date=12 верасня 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[27 сакавіка]] 2012 года «Martin S.» выдаў першы [[сінгл]] «Мала месца», які запісалі на студыі Генадзя Сыракваша<ref name=":0">{{Cite web|title=«Мала месца» для «Марцін С.»|url=http://budzma.by/news/mala-mesca-dlya-martin-s.html|publisher=Кампанія «[[Будзьма беларусамі!]]»|date=27 сакавіка 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. У жніўні 2012 года пачаўся запіс першага альбома на студыі «Кляновае дрэва». Большасць песняў альбома запісалі на студыі «Нервы са сталі», дзе яго звядзеннем займаўся Сяргей Кудзеліч<ref>{{Cite web|author=[[Сяргей Будкін]]|title=«Марцін С.»: калектыўнае свядомае|url=http://budzma.by/news/martin-s-kalektyunae-svyadomae.html|publsher=Кампанія «Будзьма беларусамі!»|date=14 лістапада 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[27 верасня]] 2012 года выйшла першая «Чырвоная» частка альбому з 3 песняў<ref>{{Cite web|author=Вячаслаў Радзівонаў|title=«Марцін С.» прэзентаваў «чырвоную» частку альбому|url=http://ultra-music.com/news/10073|publsher=Партал «Ультра-музыка»|date=27 верасня 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[15 кастрычніка]] выпусцілі другую, «Сінюю» частку альбому з 3 песняў<ref>{{Cite web|author=Вячаслаў Радзівонаў|title=Стоадсоткавая восень у другой частцы альбому «Марцін С.»|url=http://ultra-music.com/news/10303|publisher=Партал «Ультра-музыка»|date=15 кастрычніка 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[27 кастрычніка]] ў [[Брэст|Брэсце]] гурт выступіў з 6 «чырвонымі» і «сінімі» песнямі на 3-м «Мужчынскім фэсце», які праводзіўся ў клубе Брэсцкага электрамеханічнага завода<ref>{{Cite web|title=Альтэрнатыўная мужчынская музыка ў Берасці|url=http://generation.by/news5730.html|publisher=Generation.by|date=29 кастрычніка 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[6 лістапада]] музыкі выдалі трэцюю «Зялёную» частку альбому, што сталася апошняй і таксама складалася з 3 песняў<ref name=":1">{{Cite web|author=Вячаслаў Радзівонаў|title=«Марцін С.» завяршылі «каляровую трылогію»|url=http://ultra-music.com/news/10544|publisher=Партал «Ультра-музыка»|date=6 лістапада 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[8 лістапада]] 2012 года гурт «Martin S.» выдаў першы альбом «Martin S.» з 12 трэкаў праз лэйбл «[[Vigma|Вігма]]»<ref>{{Cite web|title=Бясплатны канцэрт «Марцін С.»|url=http://generation.by/news5780.html|publisher=Generation.by|date=8 лістапада 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[29 лістапада]] 2012 года гурт «Martin S.» стаўся пераможцам 9-га Адкрытага музычнага фестывалю «[[Такие пряники]]», які ладзіўся [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускім дзяржаўным універсітэтам]] у мінскім клубе «Центр» <ref>{{Cite web|title=Гурт «Марцін С.» стаў пераможцам штогадовага фестывалю «Такие пряники»|url=http://ultra-music.com/news/10805|publisher=Партал «Ультра-музыка»|date=30 лістапада 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[30 лістапада]] гурт атрымаў за перамогу рэпетыцыйны час на працу ў прафесійнай студыі музычнага прадпрыемства «Бум». На фэсце гурт прадстаўляў [[факультэт радыёфізікі і камп'ютарных тэхналогій БДУ]]<ref>{{Cite web|title=Гурт «Марцін С.»|url=http://www.bsu.by/be/main.aspx?guid=235071&detail=441443|publisher=[[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт]]|date=4 снежня 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[6 снежня]] гурт прадставіў дэбютны альбом «Martin S.» канцэртам у мінскім клубе «[[Рэпаблік]]»<ref>{{Cite web|author=[[Аляксандра Дорская]]|title=Канцэрт «Марцін С.»: маладосць і радасць|url=http://budzma.by/news/kancert-martin-s-maladosc-i-radasc-fotarepartazh.html|publisher=Кампанія «Будзьма беларусамі!»|date=7 сьнежня 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[3 сакавіка]] [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]] года гурт выпусціў альбом [[рэмікс]]аў на 10 песняў першага альбома, якія 10 [[Дыджэй|дыджэяў]] перапрацавалі ў 10 кірунках [[Электронная музыка|электроннай музыкі]]<ref name=":2">{{Cite web|title=Альбом рэміксаў ад «Марцін С.»|url=http://www.experty.by/content/albom-rem-ksa-ad-martin-s-clukhatsspampavats|publisher=Experty.by|date=4 сакавіка 2013|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>: [[прагрэсіўны хаўс]], [[брэйкбіт]], клубны хаўс, [[транс]], глітч, біг-біт, трэп, [[дабстэп]], [[чылаўт]], [[хаўс]]. Свае рэміксы прапанавалі дыджэі: Віталь «Ghost», Павел Верхні (Трансэт), Дзяніс Валько (Бэніс), Максім Кавалёў, Аляксей «Спэйсмэн», Тацяна Сілін «Stevia Pill», Антон Шчурок «NetMoRaLLi», Ілля Басько (Івэр), Альберт Сіпаў (А.э.р.о.) і Станіслаў Жванік (Лорадо). Улетку 2013 года гурт «Martin S.» выступіў з канцэртамі ў абласных цэнтрах [[Беларусь|Беларусі]], у [[Расія|Расіі]] ([[Масква]]) і [[Літва|Літве]] ([[Вільнюс]])<ref>{{Cite web|title=Незабыўны трэк ад «Марцін С.»|url=http://tuzin.fm/performer/mp3/620/nie-zabyc.html|publisher=Партал «[[Тузін гітоў]]»|date=4 сакавіка 2014|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[7 кастрычніка]] 2013 года гурт «Martin S.» выдаў сінгл «Хуткія», які за 3 месяцы запісалі са спявачкай Ксеніяй Жук («[[Sonika|Соніка]]»). Агулам у запісе ўдзельнічалі 17 чалавек з 4 музычных гуртоў. [[17 кастрычніка]] песню «Хуткія» прадставілі ў мінскім клубе «[[Графіці, клуб|Графіці]]»<ref name=":3">{{Cite web|author=Вячаслаў Радзівонаў|title=«Марцін С.» і «Соніка» запісалі драму, якая раздзірае жыццё|url=http://ultra-music.com/news/15628|publisher=Партал «Ультра-музыка»|date=7 кастрычніка 2012|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[12 лютага]] [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]] года выйшаў міні-альбом «Не забыць памылкі ніколі» з 3 песняў, якія запісалі на студыі «Форз» (fOrZ; гукарэжысэр Зміцер Гладко). [[3 сакавіка]] гурт прадставіў міні-альбом на канцэрце ў сталічным клубе «Піраты»<ref name=":4">{{Cite web|title=«Марцін С.» прадставілі міні-альбом «Не забыць памылкі ніколі»|url=http://tuzin.fm/zhamerun/563/martin-s-pradstavili-jer-nie-zabyc-pamylki-nikoli-audyjo.html|publisher=Партал «[[Тузін гітоў]]»|date=12 лютага 2014|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[1 красавіка]] 2014 года «Martin S.» выдаў сінгл «Пампея»<ref name=":5">{{Cite web|title=«Івэр» і «Марцін С.» прадставілі сумесны сынгл|url=http://tuzin.fm/zhamerun/709/iver-ji-martin-s-pradstavili-sumiesny-synhl-audyjo.html|publisher=Партал «Тузін гітоў»|date=1 красавіка 2014|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[25 мая]] 2014 года гурт выпусціў відэакліп на песню «Пампея», здымкі якога правялі ў [[Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы|Нацыянальным акадэмічным тэатры імя Янкі Купалы]]<ref>{{Cite web|title=«Івэр» і «Марцін С.»: «Мы арыентаваліся на Кубрыка і Таркоўскага»|url=http://tuzin.fm/zhamerun/895/iver-ji-martin-s-my-aryjentavalisia-na-kubryka-ji-tarkouskaha.html|publisher=Партал «Тузін гітоў»|date=26 мая 2014|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[25 чэрвеня]] 2014 года гурт упершыню выступіў на 14-м фестывалі беларускай песні і паэзіі [[Маладзечна, фестываль)|«Маладзечна»]]<ref>{{Cite web|author=«Марцін С.»|title=«Раз на раз» (ужывую ў Маладзечна)|url=https://www.youtube.com/watch?v=E4SdnBxuAK4&list=PLd2KRGqwLmCSYbs0HTOuEXdF0OgIPDkFY|publisher=«Марцін С.»|date=19 студзеня 2015|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. У ліпені 2014 года гурт «Martin S.» упершыню выступіў на 23-м міжнародным фестывалі «[[Славянскі базар у Віцебску]]». [[28 лістапада]] 2014 года гурт выдаў сінгл «Як ёсць», які запісалі за кошт добраахвотных ахвяраванняў<ref name=":6">{{Cite web|title=Прэзентацыя на Еўрарадыё: сінгл ад «Марцін С.», запісаны за народныя грошы|url=http://euroradio.by/prezentacyya-na-euraradyyo-singl-ad-martin-s-zapisany-za-narodnyya-groshy|publisher=[[Еўрарадыё]]|date=28 лістапада 2014|access-date=6 сакавіка 2017|archive-date=17 чэрвеня 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190617062701/https://euroradio.by/prezentacyya-na-euraradyyo-singl-ad-martin-s-zapisany-za-narodnyya-groshy|url-status=dead}}</ref>. Пры канцы студзеня [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]] года ў гурце засталіся 2 першапачатковыя ўдзельнікі — Уладзімір Боська і Ілля Басько, і дадаліся 4 новыя: скрыпач [[Яўген Шэлепень]], бас-гітарыстка [[Маргарыта Мядзвецкая]], гітарыст [[Андрэй Марчанка]] і ударнік Гера Ступакоў<ref>{{Артыкул|аўтар=[[Кацярына Лясун]].|загаловак=«Марцін С.»: «Сваіх фанатаў мы робім сябрамі»|спасылка=http://www.zviazda.by/be/news/20150129/1422480182-martin-s-svaih-fanatau-my-robim-syabrami|выданне=Чырвоная зьмена|год=29 студзеня 2015|нумар=2 (15761)|старонкі=[http://www.zviazda.by/sites/default/files/pdf/2015/01/29stu-11.indd_.pdf 7]}}</ref>. [[1 чэрвеня]] 2015 года гурт абвясціў аб тым, што сабраў $3000 на запіс новага альбома за кошт ахвяраванняў прыхільнікаў<ref>{{Cite web|author=[[Павел Аксіновіч]]|title=«Марцін С.» прадставіў свой новы альбом у клубе «Рэпаблік»|url=http://novychas.by/kultura/martin_s_pradstaviu_svoj_nov|publisher=Газета «[[Новы час, газета|Новы час]]»|date=29 кастрычніка 2016|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[5 чэрвеня]] 2015 года гурт «Martin S.» выдаў сінгл «Ушчэнт»<ref name=":7">{{Cite web|title=«Марцін С.» абвесьціў, што акцыя «Альбом альбо сьмерць» прайшла пасьпяхова|url=http://tuzin.fm/zhamerun/2143/martin-s-abviesciu-sto-akcyja-albom-albo-smierc.html|publisher=«[[Тузін гітоў]]»|date=5 чэрвеня 2015|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. [[5 кастрычніка]] 2015 года выйшаў другі альбом «Першы» з 9 песняў. [[28 кастрычніка]] прайшла канцэртная прэзентацыя альбома ў мінскім клубе «Рэпаблік»<ref name=":8">{{Cite web|title=«Марцін С.» запісаў посткрызісны альбом, які праспансавалі слухачы|url=http://tuzin.fm/zhamerun/2461/martin-s-zapisau-postkryzisny-albom-jaki-praspansavali.html|publisher=«Тузін гітоў»|date=7 кастрычніка 2015|access-date=6 сакавіка 2017}}</ref>. == Дыскаграфія == * «Мала месца» (сінгл, [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]])<ref name=":0" /> * «[[Martin S., альбом|Martin S.]]» (альбом, [[2012 год у гісторыі музыкі|2012]])<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|author-link=Сяргей Будкін|url=https://budzma.by/news/martin-s-martin-s-internet-reliz-2012.html|title=S – значыць стараннасьць (Martin S.- Martin S., інтэрнэт-рэліз, 2012)|last=Будкін|first=Сяргей|date=2012-12-26|publisher=[[Будзьма беларусамі!]]|language=be|archive-url=https://web.archive.org/web/20200303074032/https://budzma.by/news/martin-s-martin-s-internet-reliz-2012.html|archive-date=3 сакавіка 2020|access-date=2020-03-03|url-status=live}}</ref> * «Martin S. rmx» (альбом рэміксаў, [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]])<ref name=":2" /> * «Хуткія» (сінгл, [[2013 год у гісторыі музыкі|2013]])<ref name=":3" /> * «Не забыць памылкі ніколі» (EP, [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref name=":4" /> * «Пампея» (сінгл, [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref name=":5" /> * «Як ёсць» (сінгл, [[2014 год у гісторыі музыкі|2014]])<ref name=":6" /> * «Ушчэнт» (сінгл, [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]])<ref name=":7" /> * «[[Першы, альбом|Першы]]» (альбом, [[2015 год у гісторыі музыкі|2015]])<ref name=":8" /> == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|title=Папулярныя відэазапісы «Марцін С.» (10)|url=https://www.youtube.com/watch?v=pWNGVxEsW78&list=PLd2KRGqwLmCSYbs0HTOuEXdF0OgIPDkFY|publisher=[[YouTube|Ютуб]]|date=27 жніўня 2016|access-date=5 верасня 2016}} * {{Cite web|title=Музычны госць. Гурт «Марцін С.»|url=https://www.youtube.com/embed/I_dzAswXM9Y?autoplay=1|publisher=«[[Мова нанова]]»|date=16 мая 2016|access-date=5 верасня 2016}} [[Катэгорыя:Поп-рок-гурты Беларусі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2011 годзе]] irnch7gbx2n37y04xl6x4o2t2yjv7sb 0 480623 5144697 4757698 2026-05-22T06:19:23Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144697 wikitext text/x-wiki {{Музычны сінгл| |Назва=Look What You Made Me Do|Вокладка=Lookwhatyoumademedo-single.jpg|Выканаўца=[[Тэйлар Свіфт]]|Альбом=[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]|Выпушчаны=[[2017|25 жніўня 2017]]|Фармат=CD, лічбавая дыстрыбуцыя|Запісаны=|Жанр=электраклэш, [[поп]], [[поп|данс-поп]], [[поп|электрапоп]]|Кампазітар=Тэйлар Свіфт, Джэк Антонаф, Фрэд Фэрбрас, Рычард Фэрбрас, Роб Манзолі|Працягласць=3:31|Лэйбл=Big Machine|Прадзюсар=Джэк Антонаф|Аўтар песні=Тэйлар Свіфт|Чарты=[[ЗША|US Billboard Hot 100]] — 1|Агляды=|Папярэдні=[[New Romantics (песня Тэйлар Свіфт)|New Romantics]]|Пап_год=2016|Год=2017|Наступны=[[...Ready for It? (песня Тэйлар Свіфт)|...Ready for It?]]|Наст_год=2017|Яшчэ=}} '''«Look What You Made Me Do»'''  ''(бел. «Паглядзі, што ты прымусіў мяне рабіць»)'' — песня [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскай]] спявачкі [[Тэйлар Свіфт]] з шостага студыйнага альбома «[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]». Песня была выпушчана [[25 жніўня]] 2017 года на лэйбле Big Machine Records. У гэты ж дзень адбылася прэм'ера лірык-відэа песні на афіцыйным [[YouTube]]-канале спявачкі. Аўтарамі выступілі [[Тэйлар Свіфт]] і Джэк Антонаф, акрамя таго быў выкарыстанны матэрыял аўтарства Фрэда Фэрбраса, Рычарда Фэрбраса і Роба Манзолі, якім з'яўляецца сэмпл сінгла [[1992 год у гісторыі музыкі|1992 года]] «I'm Too Sexy» гурта Right Said Fred<ref>{{cite web|url=http://www.vulture.com/2017/08/hear-taylor-swifts-new-song-look-what-you-made-me-do.html|title=Taylor Swift Declares the Old Taylor Dead on New Song, 'Look What You Made Me Do'|publisher="Vulture.com"|date=25 жніўня 2017|lang=en|author=Dee Lockett}}</ref><ref>{{cite web|url=http://поп-культуры.ru/taylor-swift-look-what-you-made-me-do/|title=Taylor Swift — Look What You Made Me Do|publisher="pop-culture.ru"|date=25 жніўня 2017|lang=ru}}{{Недаступная спасылка}}</ref>. «Look What You Made Me Do» яшчэ далей аддаліў [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] ад папярэдніх работ у стылі [[Кантры|кантры-музыкі]] і наблізіў спявачку да жанру альтэрнатыўнай электроннай музыкі.<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swifts-look-what-you-made-me-do-her-new-dark-side-w499473|title=Taylor Swift's 'Look What You Made Me Do': Are Fans Ready for Her Dark Side?|publisher="[[Rolling Stone]]"|date=26 жніўня 2017|lang=en|author=Brittany Spanos|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830000610/http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swifts-look-what-you-made-me-do-her-new-dark-side-w499473|archive-date=30 жніўня 2017|url-status=dead}}</ref>. У лірычным плане кампазіцыя выканана ў агрэсіўным тоне: [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] прызнае дамінуючае становішча над неназванымі нядобразычліўцамі і кажа пра непазбежнасць наступстваў за ганебныя ўчынкі ў свой адрас<ref>{{cite web|url=http://ew.com/music/2017/08/25/taylor-swift-new-song-twitter-reactions/|title=Taylor Swift's new song polarizes social media|publisher="[[Entertainment Weekly]]"|date=26 жніўня 2017|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828004132/http://ew.com/music/2017/08/25/taylor-swift-new-song-twitter-reactions/|archive-date=28 жніўня 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.npr.org/sections/allsongs/2017/08/25/546035401/taylor-swift-can-t-be-the-victim-and-the-villain|title=Taylor Swift's 'Look What You Made Me Do': Are Fans Ready for Her Dark Side?|publisher="nrp.org"|date=26 жніўня 2017|lang=en}}</ref>. Аўтарытэтныя [[СМІ|крытыкі]], якім загадзя паведамілі пра выхад сінгла, апублікавалі змешаныя рэцэнзіі на кампазіцыю, палічыўшы яе новым кірункам кар'еры спявачкі<ref>http://people.com/music/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-importance/</ref><ref>https://www.spin.com/2017/08/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-review/</ref><ref>https://www.theringer.com/music/2017/8/25/16201942/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-exit-survey</ref><ref>http://www.insideedition.com/headlines/25171-taylor-swift-releases-aggressive-new-song-to-mixed-reviews-i-miss-the-old-taylor</ref>. Іншыя аглядальнікі зрабілі выснову, што тэма [[Помста|адплаты]] стала збітай для [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] і не прынесла нічога новага ў творчасць спявачкі і, наадварот, паказвае музычную дэградацыю выканаўцы<ref>https://www.theguardian.com/music/2017/aug/25/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-review</ref><ref>http://pitchfork.com/reviews/tracks/taylor-swift-look-what-you-made-me-do/</ref><ref>https://www.washingtonpost.com/news/arts-and-entertainment/wp/2017/08/25/look-what-you-made-me-do-the-old-taylor-swift-is-dead-but-the-new-one-still-wants-revenge/?utm_term=.6b32881b434d</ref><ref>http://www.vh1.com/news/325092/taylor-swift-look-what-you-made-me-do/</ref>. Песня ўначаліла шматлікія хіт-парады, сярод якіх чарты [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], [[Канада]], [[Вялікабрытанія]], [[Аўстралія]]. == Гісторыя == Музычныя крытыкі апісалі жанр «Look What You Made Me Do» як электраклэш<ref name="McIntyre">{{cite web|last1=McIntyre|first1=Hugh|title=Taylor Swift Unleashes New Single 'Look What You Made Me Do'|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/08/24/taylor-swift-unleashes-new-single-look-what-you-made-me-do-the-first-taste-of-her-upcoming-album/|website=Forbes|access-date=August 25, 2017}}</ref>, [[Поп-музыка|поп]]<ref name="McIntyre" />, данс-поп<ref name="diss" /> [[Сінці-поп|электрапоп]]<ref name="the guardian" />. Песня напісана ў мінорнай танальнасці ля мінор з тэмпам 128 удараў у хвіліну<ref>{{Cite web|url=https://www.sheetmusicdirect.us/sheetmusic/song/1000288330/look-what-you-made-me-do|title=Look What You Made Me Do|last=Sheetmusicdirect.us|website=Sheet Music Direct|access-date=2017-08-25}}</ref>. Рычард Фэрбрас, Фрэд Фэрбрас і Роб Манзоли, члены [[Вялікабрытанія|брытанскага]] танцавальнага поп-гурта Right Said Fred, пазначаны ў якасці суаўтараў песні, так як яна ўключае мелодыю іх хіта [[1992 год у гісторыі музыкі|1992 года]] «I'm Too Sexy». Па словах Фрэда Фэрбраса, з ім і яго братам звязаліся за тыдзень да выпуску «Look What You Made Me Do» і спыталі ці можа адна «сучасная поп-спявачка» — чыё імя не было названа — выкарыстоўваць частку іх песні для яе будучага сінгла<ref name="rsfrs">{{cite web|last1=Grow|first1=Cory|title=Right Said Fred on Taylor Swift's 'Cynical' 'Look What You Made Me Do'|url=http://www.rollingstone.com/music/features/right-said-fred-praise-cynical-taylor-swift-song-w499547|website=Rolling Stone|access-date=25 Жнівень 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825205128/http://www.rollingstone.com/music/features/right-said-fred-praise-cynical-taylor-swift-song-w499547|archive-date=25 жніўня 2017|url-status=dead}}</ref>. Хоць браты пагадзіліся на здзелку, яны афіцыйна не даведаліся імя спявачкі, аб якой ідзе гаворка, да раніцы таго дня, калі адбыўся рэліз сінгла, але здагадаліся па розных прыкметах, хто яна<ref name="rsfrs" />. Абодва браты сказалі, што ім спадабалася песня «Look What You Made Me Do»; Фрэд Фэрбрас сказаў у інтэрв'ю часопісу "[[Rolling Stone]]": «Мне падабаецца цынічны аспект лірыкі, таму што і наш 'I'm Too Sexy' — гэта цынічная песня, і я думаю, што яна добра гэта зрабіла»<ref name="rsfrs" />. == Водгукі == === Крытычныя водгукі === Песня атрымала рознанакіраваныя водгукі музычных крытыкаў і інтэрнэт-выданняў. Журналіст Рэндзі Люіс з газеты "[[The Telegraph]]" станоўча ацаніў песню, мяркуючы, што сумесная праца [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] і Антоноффа спалучае як папулярныя музычныя клішэ і хады, якія выкарыстоўваюцца ў многіх сучасных хітах, так і новыя мелодыку і рытмы, а таксама дадаў: "Музычна, трэк пастаянна змяняецца, выяўляецца мноства супярэчнасцей і супярэчлівых эмацыйных станаў, выражаных у тэкстах"<ref>{{cite news|last=Lewis|first=Randy|date=August 25, 2017|title=Taylor Swift drops 'Look What You Made Me Do' and it's aggressive|url=http://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/taylor-swift-look-made-do-review-swift-has-painted-villain-triumphed/|work=[[The Telegraph]]|access-date=August 25, 2017}}</ref>. Мара Карсан з газеты "LA Times" і Крыс Уілман з часопіса "Variety" таксама высока ацанілі ўваходжанне [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] у больш змрочную поп-музыку<ref>{{cite news|last=Willman|first=Chris|date=August 25, 2017|title=Song Review: Taylor Swift's 'Look What You Made Me Do'|url=http://variety.com/2017/music/news/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-review-1202538814/|work=[[Variety (часопіс)|Variety]]|access-date=2017-08-25}}</ref>. У той жа час Маура Джонстан з "[[The Guardian]]" напісала змяшаны агляд песні, сказаўшы: «Вяртанне поп-зоркі поўнае вісцаральных расчараванняў, але незразумела, ці гуляе ролю яна ці застаецца сама сабой»<ref name="the guardian">{{cite web|title=Acid gossip that borrows from better songs – Taylor Swift: Look What You Made Me Do review|url=https://www.theguardian.com/music/2017/aug/25/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-review|work=The Guardian|access-date=August 25, 2017|date=24 Жнівень, 2017|first=Maura|last=Johnston}}</ref>. Брытані Спанос з часопіса "[[Rolling Stone]]" лічыць, што песня адзначыла працяг варожасці паміж Свіфт і рэперам [[Канье Уэст]]ам<ref name="diss">{{cite news|last=Spanos|first=Brittany|date=August 25, 2017|title=Taylor Swift Releases Apparent Kanye West Diss Song 'Look What You Made Me Do'|url=http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-new-song-look-what-you-made-me-do-apparent-kanye-west-diss-w499090|work=[[Rolling Stone]]|access-date=August 25, 2017}} {{Cite web |title=Архіўная копія |url=http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-new-song-look-what-you-made-me-do-apparent-kanye-west-diss-w499090 |access-date=29 жніўня 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170921075047/http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swift-new-song-look-what-you-made-me-do-apparent-kanye-west-diss-w499090 |archive-date=21 верасня 2017 }}</ref>. Аглядальнік Х'ю Макінтай з часопіса "[[Forbes]]" раскрытыкаваў змяненне стылю спявачкі, заяўляючы, што гэта «не падобна на [[Тэйлар Свіфт]]» і што «ў гэтым ёсць некаторыя перагібы»<ref>{{cite news|last=McIntyre|first=Hugh|date=August 25, 2017|title=Taylor Swift Unleashes New Single 'Look What You Made Me Do'|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2017/08/24/taylor-swift-unleashes-new-single-look-what-you-made-me-do-the-first-taste-of-her-upcoming-album/|work=[[Forbes]]|access-date=2017-08-25}}</ref>. Хардзіп Фул з "[[New York Post]]" назваў песню «самай інтрыгавальна незвычайнай музыкай [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]], выпушчанай ёю на цяперашні час» і «займальным трэйлерам для яе новага альбома "[[Reputation (альбом Тэйлар Свіфт)|Reputation]]"»<ref>{{cite news|last=Phull|first=Hardeep|date=August 25, 2017|title=Taylor Swift burns Kim and Kanye in comeback single|url=http://nypost.com/2017/08/25/taylor-swift-burns-kim-and-kanye-in-comeback-single/|work=[[New York Post]]|access-date=August 25, 2017}}</ref>. "Pitchfork" ужо ў сваім загалоўку адклікаецца пра песню, як «хардкор» («a hardcore self-own»)<ref>https://www.facebook.com/Pitchfork/posts/10155532657046000</ref>. === Узнагароды і намінацыі === Сінгл «Look What You Made Me Do» атрымаў намінацыю «Лепшы відэакліп» на прэміі [[MTV|MTV Europe Music Awards 2017]], але так і не перамог у ёй<ref>{{Cite web |url=http://www.mtvema.com/ru-ru |title=Архіўная копія |access-date=8 кастрычніка 2017 |archive-date=11 кастрычніка 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171011021730/http://www.mtvema.com/ru-ru |url-status=dead }}</ref>. На прэміі iHeartRadio Music Awards сінгл атрымаў 2 намінацыі: «Лепшы тэкст песні» і «Лепшы кліп», але зноў прайграў. == Камерцыйны поспех == Музычны партал "HitsDailyDouble" паведаміў, што за першыя 24 гадзіны «Look What You Made Me Do» атрымала аўдыторыю звыш 20 млн. чалавек на радыёстанцыях і была загружана больш за 100 тыс. раз на тэрыторыі [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Злучаных Штатаў]], папярэдне акупаваўшы першыя радкі ў онлайн-краме [[ITunes|iTunes Store]]. Гэта сведчыла аб тым, што за дзень кампазіцыя прадалася на 20% больш, чым яе папярэдні лід-сінгл «[[Shake It Off, песня Тэйлар Свіфт|Shake It Off]]», які, у сваю чаргу, быў распраданы тыражом 544 тыс. копій за першы тыдзень і дэбютаваў на вяршыні амерыканскага чарта [[Billboard Hot 100|"Billboard" Hot 100]]. Некаторыя выданні выказалі меркаванне, што вялізны ажыятаж вакол песні паспрыяе росту продажаў да канца тыдня<ref>http://hitsdailydouble.com/news&id=308113</ref><ref>http://hitsdailydouble.com/news&id=308105</ref>. Праз дзень з моманту рэлізу «Look What You Made Me Do» быў праслуханы больш за 7.9 мільёнаў разоў па ўсім свеце ў сэрвісе струменевых праслухваньняў Spotify, адпаведна заняўшы першае месца ў сусветным рэйтынгу праслухоўванняў<ref>https://open.spotify.com/user/spotifycharts/playlist/37i9dQZEVXbLRQDuF5jeBp</ref>. У [[ЗША]] усяго за тры дні радыёэфіру «Look What You Made Me Do» дэбютаваў на пазіцыі № 77 у асноўным чарце [[Billboard Hot 100|"Billboard" Hot 100]]. Таксама ён апыніўся на пазіцыі № 23 у мультыжанравым чарце [[Радыё|Radio Songs]] з аўдыторыяй у 46 млн радыёслухачоў, паводле дадзеных службы Nielsen Music. Дзякуючы неверагоднай колькасці радыёратацый сінгл падняўся на месца № 16 у чарце Adult Pop Songs (airplay) і № 21 у чарце Pop Songs, што стала лепшым паказчыкам у 2017 годзе, а таксама дэбютаваў на пазіцыі № 22 у чарце Adult Contemporary<ref>{{cite news|last=Trust|first=Gary|date=August 28, 2017|title=Taylor Swift's 'Look What You Made Me Do' Headed for No. 1 на Billboard Hot 100 Next Week|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7942336/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-headed-no-1-hot-100|work=Billboard|access-date=29 жніўня 2017}}</ref>. Было прададзена каля 200,000 лічбавых копій за адзін дзень продажаў у ЗША, што перавысіла паказчык хуткасці загрузак, раней усталяваны сінглам «Shape of You» [[Эд Шыран|Эда Шырана]]<ref>{{cite journal|last=Caulfield|first=Keith|title=Taylor Swift's 'Look' Heads for Half-Million Sales, Biggest Week Since Adele's 'Hello'|journal=Billboard|date=August 26, 2017|url=http://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7942107/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-new-song-sales-week-debut-downloads|access-date=August 29, 2017}}</ref>. Акрамя таго, «Look What You Made Me Do» быў найбольш запатрабаванай песняй на ўсіх 187 поп-радыёстанцыях, якія ўлічваюцца Mediabase, пабіўшы рэкорд, усталяваны сінглам «Can't Stop the Feeling!» [[Джасцін Тымберлейк|Джасціна Тымберлейка]] у 2016 годзе, які быў запатрабаваны на 186 радыёстанцыях поп-музыкі<ref>{{Cite news|url=https://headlineplanet.com/home/2017/08/29/taylor-swifts-look-made-breaks-record-pop-radio-adds/|title=Taylor Swift's 'Look What You Made Me Do' Record Breaks For Pop Radio hits popups Adds|last=Cantor|first=Brian|date=August 29, 2017|work=Headline Planet|access-date=August 29, 2017}}</ref>. Праз тырдзень песня паднялася з 77-га месца на пазіцыю 1 радок у чарце [[Billboard Hot 100|"Billboard" Hot 100]], стаўшы пятым у гісторыі самым буйным скокам наверх і пятым чарттоперам для [[Тэйлар Свіфт]] ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. У [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] менш чым за тыдзеньбыло прададзена 20,000 копій сінгла і загружана па стрымінгу 2,4 млн разоў<ref>{{cite web|last1=White|first1=Jack|title=Taylor Swift could earn her first UK Number 1 single this Friday|url=http://www.officialcharts.com/chart-news/taylor-swift-could-earn-her-first-uk-number-1-single-this-friday__20284/|publisher=Official Charts Company|access-date=August 29, 2017|date=August 29, 2017}}</ref>. У выніку песня стала першым для [[Тэйлар Свіфт|Свіфт]] чарттоперам у гэтай краіне, разышоўшыся тыражом у 30,000 копій і 5,3 млн срымінгу за поўны тыдзень. Ужо праз месяц пасля рэлізу «Look What You Made Me Do» быў распраданы накладам у 2 мільёна копій ва ўсім свеце. Зараз гэты паказчык ужо большы за 4 мільёны. На прыканцы года сінгл меў ужо тройчы плацінавы статус у [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]. == Музычнае відэа == Лірык-відэа песні выйшла на афіцыйным [[YouTube]]-канале спявачкі. Яно ў значнай ступені заснавана на графічным дызайне амерыканскага мастака Сола Баса, выкарыстаным у фільме "Vertigo" (1958)<ref name="the guardian" />. Яго прадзюсіравалі [[Тэйлар Свіфт]] і [[ЗША|амерыканскі]] рэжысёр музычных відэа, фільмаў і [[Рэклама|рэкламных ролікаў]] Джозэф Кан<ref>{{Cite web|url=http://www.instyle.com/news/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-song-lyrics-reputation-album|title=Here's Every Lyric from Taylor Swift's New Song 'Look What You Made Me Do'|work=[[InStyle]]|language=en|date=August 25, 2017|first=Alexandra|last=Whittaker|access-date=29 жніўня 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825112510/http://www.instyle.com/news/taylor-swift-look-what-you-made-me-do-song-lyrics-reputation-album|archive-date=25 жніўня 2017|url-status=dead}}</ref>. Афіцыйнае музычнае відэа было ўпершыню паказана 27 жніўня 2017 года на цырымоніі [[MTV|2017 MTV Video Music Awards]]<ref>{{Cite web|url=http://edition.cnn.com/2017/08/25/entertainment/taylor-swift-look-what-you-made-me-do/index.html|title=Taylor Swift returns with single 'Look What You Made Me Do'|publisher=[[CNN]]|language=en|access-date=2017-08-25|date=August 25, 2017|last=Sandra Gonzalez, Lisa Respers France}}</ref>. У першы дзень кліп праглядзялі больш за 43 мільёны чалавек, што стала абсолютным рэкордам [[YouTube]]. Падрыхтоўка музычнага відэа пачалася яшчэ ў студзені 2017 года, у той час як сама здымка праходзіла ў маі<ref name="etonline1">{{cite web|last=Murphy|first=john doe|title=EXCLUSIVE: Todrick Hall Reveals Secrets From Taylor Swift's 'Look What You Made Me Do' Music Video|url=http://www.etonline.com/exclusive-todrick-hall-reveals-secrets-taylor-swifts-look-what-you-made-me-do-music-video-86294|website=ET Online|access-date=August 25, 2017|date=August 30, 2017}}</ref><ref name="josephtwitter">{{cite web|url=https://twitter.com/JosephKahn/status/901371322332135424|title="We started concepting and prepping it in January. Shot in May. Post production until tomorrow morning. You see it Sssssssunday." - Joseph Kahn on Twitter|access-date=August 30, 2017|date=August 25, 2017}}</ref>. Танцавальныя нумары паставіў харэограф Тайс Дзіор, які працаваў разам з [[Тэйлар Свіфт|Тэйлар]] над кліпам «[[Shake It Off, песня Тэйлар Свіфт|Shake It Off]]»<ref name="etonline1" />, а макіяж рыхтаваў Біл Корсо<ref>{{cite web|url=https://twitter.com/JosephKahn/status/902303702714744833|title="Bill Corso was make-up artist who created Zombie Taylor." - Joseph Kahn on Twitter|access-date=August 30, 2017|date=August 28, 2017}}</ref>. Канчатковая апрацоўка відэа працягвалася да самай раніцы яго рэлізу<ref name="josephtwitter" />. Паведамлялася таксама, што алмазы, якія выкарыстоўваюцца ў адной са сцэн, з'яўляюцца сапраўднымі. Брыльянты, запазычаныя ў знакамітага ювеліра Ніла Лэйна, валодаюць коштам больш за 10 мільёнаў даляраў<ref name="diamond-bath">{{cite web|url=http://pagesix.com/2017/08/29/taylor-swifts-diamond-bath-cost-more-than-10m/|title=Taylor Swift's diamond bath cost more than $10M|last=Gordon|first=Julie|work=Page Six|access-date=August 30, 2017|date=August 29, 2017}}</ref>. Джойс Чэн з амерыканскага часопіса [[Rolling Stone]], аналізуючы кліп, выявіў 13 схаваных пасланняў або малапрыкметных нюансаў, якія могуць мець значэнне і якія можна прапусціць пры першым праглядзе<ref>{{cite web|url=http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swifts-look-what-you-made-me-do-video-decoded-w499918|title=Taylor Swift's 'Look What You Made Me Do' Video Decoded: 13 Things You Missed|author=Joyce Chen|website=Rollingstone.com|date=August 29, 2017|access-date=August 30, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170830233634/http://www.rollingstone.com/music/news/taylor-swifts-look-what-you-made-me-do-video-decoded-w499918|archive-date=30 жніўня 2017|url-status=dead}}</ref>. З ім пераклікаецца і Люсі Вуд з брытанскай газеты Metro, якая вылучыла ў кліпе 21 момант з рознымі відавочнымі і няяўныя пасланнямі<ref>{{cite web|url=http://metro.co.uk/2017/08/28/each-and-every-single-dig-that-taylor-swift-makes-in-the-look-what-you-made-me-do-music-video-6883910/|title=Each and every single dig that Taylor Swift makes in the Look What You Made Me Do music video|author=Lucy Wood|website=Metro.co.uk|date=August 28, 2017|access-date=August 30, 2017}}</ref>. == Чарты == === Штотыднёвыя чарты === {| class="wikitable sortable" ! scope="col" |Чарт (2017) ! scope="col" |Вышэйшая<br>пазіцыя |- |{{Аргенціна}} [[Аргенціна|Argentina Anglo]] |style="text-align:center;" |4 |- |{{Аўстралія}} [[Аўстралія|ARIA]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Аўстрыя}} [[Аўстрыя|Ö3 Austria Top 75]] | style="text-align:center;" |2 |- |{{Бельгія}} [[Бельгія|Ultratip Flanders]] | style="text-align:center;" |8 |- |{{Бельгія}} [[Бельгія|Ultratip Wallonia]] | style="text-align:center;" |39 |- |{{Канада}} [[Канада|Canadian Hot 100]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Канада}} [[Канада|Canada AC]] | style="text-align:center;" |33 |- |{{Канада}} [[Канада|Canada CHR/Top 40]] | style="text-align:center;" |10 |- |{{Канада}} [[Канада|Canada AC Hot]] | style="text-align:center;" |10 |- |{{Сцяг Чылі}} [[Чылі|Chile Anglo]] |style="text-align:center;" |6 |- |{{Калумбія}} [[Калумбія|Colombia Anglo]] | style="text-align:center;" |4 |- |{{Харватыя}} [[Харватыя|HRT]] |style="text-align:center;" |1 |- |{{Чэхія}} [[Чэхія|SRádio Top 100]] |style="text-align:center;" |39 |- |{{Чэхія}} [[Чэхія|Singles Digitál Top 100]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Данія}} [[Данія|Tracklisten]] | style="text-align:center;" |12 |- |{{Сцяг Сальвадора}} [[Сальвадор|El Salvador]] |style="text-align:center;" |9 |- |{{Сцяг Еўрасаюза}} [[Еўропа|Eurochart Hot 100 Singles]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Сцяг Эквадора}} [[Эквадор|Ecuador Anglo]] | style="text-align:center;" |5 |- |{{Фінляндыя}} [[Фінляндыя|Suomen virallinen latauslista]] | style="text-align:center;" |8 |- |{{Фінляндыя}} [[Фінляндыя|Finland Digital Songs]] |style="text-align:center;" |1 |- |{{Францыя}} [[Францыя|SNEP]] | style="text-align:center;" |4 |- |{{Германія}} [[Германія|Media Control AG]] | style="text-align:center;" |3 |- |{{Сцяг Грэцыі}} [[Грэцыя|Greece Digital Songs]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Сцяг Гватэмалы}} [[Гватэмала|Guatemala Anglo]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Венгрыя}} [[Венгрыя|Hungary Single Top 40]] |style="text-align:center;" |3 |- |{{Венгрыя}} [[Венгрыя|Hungary Stream Top 40]] |style="text-align:center;" |1 |- |{{Ірландыя}} [[Ірландыя|IRMA]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Сцяг Ізраіля}} [[Ізраіль|Media Forest]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Сцяг Ізраіля}} [[Ізраіль|Media Forest TV Airplay]] |style="text-align:center;" |4 |- |{{Сцяг Італіі}} [[Італія|FIMI]] | style="text-align:center;" |10 |- |{{Японія}} [[Японія|Japan Hot 100]] | style="text-align:center;" |7 |- |{{Японія}} [[Японія|Japan Hot Overseas]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Японія}} [[Японія|Japan Radio Songs]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Сцяг Латвіі}} [[Латвія|Latvijas Top 40]] | style="text-align:center;" |2 |- |{{Ліван}} [[Ліван|Lebanese Top 20]] |style="text-align:center;" |1 |- |{{Літва}} [[Літва|M-1 Top 40]] | style="text-align:center;" |8 |- |{{Люксембург}} [[Люксембург|Luxembourg Digital Songs]] | style="text-align:center;" |7 |- |{{Сцяг Малайзіі}} [[Малайзія|RIM]] |style="text-align:center;" |1 |- |{{Мексіка}} [[Мексіка|Mexico Anglo]] | style="text-align:center;" |2 |- |{{Нідэрланды}} [[Нідэрланды|Dutch Top 40]] | style="text-align:center;" |7 |- |{{Нідэрланды}} [[Нідэрланды|Mega Top 50]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Нідэрланды}} [[Нідэрланды|Single Top 100]] | style="text-align:center;" |13 |- |{{Новая Зеландыя}} [[Новая Зеландыя|RIANZ]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Нарвегія}} [[Нарвегія|VG-lista]] | style="text-align:center;" |6 |- |{{Сцяг Панамы}} [[Панама|Panama Anglo]] |style="text-align:center;" |6 |- |{{Філіпіны}} [[Філіпіны|Philippine Hot 100]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Партугалія}} [[Партугалія|AFP]] | style="text-align:center;" |4 |- |{{Сцяг Дамініканскай Рэспублікі}} [[Дамініканская Рэспубліка|Republica Dominicana Anglo]] |style="text-align:center;" |6 |- |{{Сцяг Румыніі}} [[Румынія|Airplay 100]] |style="text-align:center;" |64 |- |{{Сцяг Расіі}} [[Расія|Tophit]] |style="text-align:center;" |56 |- |{{Шатландыя}} [[Фінляндыя|Official Charts Company]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Славакія}} [[Славакія|Singles Digitál Top 100]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Сцяг Паўднёвай Карэі}} [[Паўднёвая Карэя|Gaon]] |style="text-align:center;" |6 |- |{{Іспанія}} [[Іспанія|PROMUSICAE]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{Швецыя}} [[Швецыя|Sverigetopplistan]] | style="text-align:center;" |7 |- |{{Швейцарыя}} [[Швейцарыя|Schweizer Hitparade]] | style="text-align:center;" |6 |- |{{Вялікабрытанія}} [[Вялікабрытанія|UK Singles Chart]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Hot 100]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Adult Contemporary]] | style="text-align:center;" |19 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Adult Top 40]] |style="text-align:center;" |7 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Dance Club Songs]] | style="text-align:center;" |9 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Mainstream Top 40]] | style="text-align:center;" |1 |- |{{ЗША}} [[ЗША|Billboard Rhythmic]] | style="text-align:center;" |20 |- |{{Сцяг Венесуэлы}} [[Венесуэла|Venezuela Anglo]] |style="text-align:center;" |9 |} {{зноскі}} {{Тэйлар Свіфт}} lhixwb4hp15lau8q0h545eip5d27jr6 0 481894 5144548 2717457 2026-05-21T16:52:11Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Касцёл Святога Карла Барамея (Пінск)]] 5144548 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Касцёл Святога Карла Барамея (Пінск)]] 3a9q8wsxluxkn1bitff3o3s7rzdsrjy 0 535176 5144485 4762352 2026-05-21T13:27:00Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144485 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image descr = |regnum = Жывёлы |parent = Hypogastrura |rang = Від |latin = Hypogastrura nivicola |author = {{нп3|Asa Fitch|Fitch}}, 1846 |syn = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = }} '''Hypogastrura nivicola''' — від [[Нагахвосткі|нагахвостак]]. У цёплы зімовы дзень можна ўбачыць як прадстаўнікі віду скачуць па снезе<ref>{{cite web|url=https://tjournal.ru/c/22632-zhiteli-tulskoi-oblasti-stolknulis-s-nashestviem-snezhnih-bloh|title=Жители Тульской области столкнулись с нашествием «снежных блох»|author=Никита Лихачёв|date=2016-02-08|publisher=Tjournal|accessdate=2016-02-08|archive-date=15 снежня 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241215124919/https://tjournal.ru/c/22632-zhiteli-tulskoi-oblasti-stolknulis-s-nashestviem-snezhnih-bloh|url-status=dead}}</ref>. Даследчыкі [[Універсітэт Куінс у Кінгстане|Універсітэта Куінс]] у [[Канада|Канадзе]] секвеніравалі і сінтэзавалі падобны [[Антыфрыз|антыфрызу]] [[Бялкі|бялок]], які дазваляе ''H. nivicola'' існаваць ва ўмовах мінусавых тэмператур<ref>{{артыкул|аўтар=Lin FH, et al.|загаловак=Structural modeling of snow flea antifreeze protein|спасылка=http://www.cell.com/biophysj/abstract/S0006-3495(07)70979-7|мова=en|выданне={{нп3|Biophysical Journal}}|год=2007|месяц=03|том=92|нумар=5|pages=1717–1723|doi=10.1529/biophysj.106.093435}}</ref>, і знайшлі, што гэта самы багаты [[гліцын|гліцынам]] з вядомых бялкоў. Ёсць надзея, што падобныя бялкі могуць быць карысныя для захоўвання [[Трансплантацыя|органаў для трансплантацыі]] і атрымання [[Марожанае|марожанага]]<ref>{{cite web|url=http://technology.newscientist.com/article/dn13178-edible-antifreeze-promises-perfect-ice-cream.html|title=Edible antifreeze promises perfect ice cream|author=Simonite, Tom|date=2008-01-11|publisher=[[New Scientist]]|accessdate=2016-02-08|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080502223629/http://technology.newscientist.com/article/dn13178-edible-antifreeze-promises-perfect-ice-cream.html|archivedate=2 мая 2008|url-status=dead}}</ref>. Пры прадухіленні ўтварэння крышталяў лёду ў тканках органы могуць быць захаваны пры больш нізкіх тэмпературах, што павялічыць час іх жыццяздольнасці па-за жывога цела. У адрозненне ад іншых бялкоў з аналагічнымі функцыямі, бялок, знойдзены ў ''H. nivicola'' лёгка разбураецца пры падвышаных тэмпературах<ref>{{cite web|url=http://qnc.queensu.ca/story_loader.php?id=435803469f4c0|title=New antifreeze protein may allow longer storage of transplant organs|date=2005-10-21|publisher=[[Университет Куинс в Кингстоне|Queen's University]]|accessdate=2016-02-08|lang=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100128072308/http://qnc.queensu.ca/story_loader.php?id=435803469f4c0|archivedate=28 студзеня 2010|url-status=dead}}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{cite web |url = http://www.fcps.edu/islandcreekes/ecology/snow_flea.htm |title = Snow Flea |publisher = {{нп3|Fairfax County Public Schools}} |accessdate = 2016-02-08 |lang = en |archiveurl = https://web.archive.org/web/20160901081522/http://www2.fcps.edu/islandcreekes/ecology/snow_flea.htm |archivedate = 1 верасня 2016 |url-status = dead }} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Нагахвосткі]] [[Катэгорыя:Жывёлы, апісаныя ў 1846 годзе]] lt5ezlifbtg416aiydagh3kehclzaox 100 540543 5144495 5137527 2026-05-21T14:07:29Z JerzyKundrat 174 5144495 wikitext text/x-wiki * [[18 мая]]: У ісламскім цэнтры [[Сан-Дыега]] ([[ЗША]]) быў здзейснены [[Тэракт у ісламскім цэнтры Сан-Дыега|масавы расстрэл]]. __NOTOC__''Гл. таксама: [[Партал:Актуальныя падзеі/Апошнія падзеі/Архіў|Архіў]]'' {{reflist}} go143bdwjj1w0iodh0mb2te8tw81a9m 0 589644 5144832 4583377 2026-05-22T10:55:02Z Yuri V. 1661 1937 5144832 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Якаў Ківавіч Яглом''' ({{lang-ru|Яков Кивович Яглом}}; {{ДН|||1898}}, [[Брэст-Літоўск]], [[Гродзенская губерня]] — {{ДС|||1937}}, {{МС|Масква||}}) — савецкі прафсаюзны і [[дзяржаўны дзеяч]]. == Біяграфія == Нарадзіўся у 1898 годзе ў [[Брэст-Літоўск]]у. З 1917 года — член [[Бунд]]а, з 1918 года — член [[РКП(б)]]. У 1917 года — сакратар прафсаюза мукамолаў у [[Ялец (горад)|Яльцы]] [[Арлоўская губерня|Арлоўскай губерні]], з верасня — загадчык біржай працы там жа. У 1919—1920 гадах — старшыня Варонежскага губернскага савета прафсаюзаў і член бюро губкама РКП(б). У 1921 годзе — інструктар [[Усесаюзны цэнтральны савет прафесійных саюзаў|Усесаюзнага цэнтральнага савета прафесійных саюзаў]] (УЦСПС) ў [[Масква|Маскве]], з верасня — старшыня Сібірскага ([[Новамікалаеўск]]), з 1922 года — Уральскага ([[Екацярынбург]]) бюро УЦСПС і член Уральскага бюро ЦК РКП(б). З 1922 года — кандыдат у члены Прэзідыума УЦСПС. У 1923—1929 гадах — адказны рэдактар газеты «Труд». Дэлегат 12-15-га з’ездаў партыі. З 1929 года — член Заходне-Сібірскага крайкама УКП(б), намеснік старшыні крайвыканкама і старшыня Сібкрайплана ([[Новасібірск]]). У 1931 года — кіраўнік «Мясахладстроя», з 1932 года — намеснік наркама забеспячэння [[СССР]], з 1934 года — начальнік Галоўнага ўпраўлення кансервавай прамысловасці Наркамата харчовай прамысловасці СССР, з 1936 года — член Савета пры Наркаме харчовай прамысловасці [[СССР]]. Член [[УЦВК]] і [[ЦВК СССР]]. Арыштаваны 2 студзеня 1937 года, абвінавачаны за «удзел у антысавецкай тэрарыстычнай арганізацыі». Асуджаны 21 жніўня 1937 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР да [[вышэйшая мера пакарання|вышэйшай меры пакарання]] і ў той жа дзень расстраляны на Данскіх могілках у Маскве. Рэабілітаваны 6 чэрвеня 1956 года Ваеннай калегіяй Вярхоўнага суда СССР<ref>[https://ru.openlist.wiki/%D0%AF%D0%B3%D0%BB%D0%BE%D0%BC_%D0%AF%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%9A%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_(1898) Яглом Яков Кивович (1898)]</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * {{з|РЯЭ|https://www.rujen.ru/index.php/ЯГЛОМ_Яков_Кивович|загаловак=Яглом Яков Кивович}} {{DEFAULTSORT:Яглом Якаў Ківавіч}} [[Катэгорыя:Палітыкі СССР]] [[Катэгорыя:Прафсаюзныя дзеячы СССР]] [[Катэгорыя:Намеснікі народных камісараў СССР]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Пахаваныя ў агульных магілах Данскіх могілак]] [[Катэгорыя:Пасмяротна рэабілітаваныя ў СССР]] al4fng00m2kvq6f3hb5xeysrnsrk01m 0 608706 5144740 4955790 2026-05-22T08:07:28Z Spokiyny 153126 /* */ 5144740 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна |статус = Горад |беларуская назва = Святагірск |арыгінальная назва = Святогірськ |падначаленне = |герб = COA of Sviatohirsk.png |сцяг = Флаг Святогорска.svg |шырыня герба = |шырыня сцяга = |выява = Svjatogorsk, Lavra 1.jpg |подпіс = Святагірская лаўра |lat = |long = |lat_dir = N|lat_deg = 49|lat_min = 02|lat_sec = 27 |lon_dir = E|lon_deg = 37|lon_min = 34|lon_sec = 11 |CoordAddon = |CoordScale = |памер карты краіны = |памер карты рэгіёна = |памер карты раёна = |від рэгіёна = |рэгіён = Данецкая вобласць |від раёна = |раён = |карта краіны = |карта рэгіёна = |карта раёна = |унутранае дзяленне = |від главы = |глава = |першае згадванне = 1571 |ранейшыя імёны = Банна-Тэцяніўка (да 1938 г.), Баннэ (да 1964 г.), Славянагірск (да 2003 г.) |статус з = 1964 |плошча = 8,26 |від вышыні = |вышыня цэнтра НП = |афіцыйная мова = |афіцыйная мова-ref = |насельніцтва = 500 |год перапісу = 2026 |шчыльнасць = |нацыянальны склад = |канфесійны склад = |часавы пояс = |DST = |тэлефонны код = +380-6262 |паштовы індэкс = 84130 |паштовыя індэксы = |аўтамабільны код = |від ідэнтыфікатара = |лічбавы ідэнтыфікатар = |катэгорыя ў Commons = |сайт = |мова сайта = |мова сайта 2 = |мова сайта 3 = |мова сайта 4 = |мова сайта 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Святагірск'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Святогі́рськ}}) — горад у [[Данецкая вобласць|Данецкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]] на рацэ [[Северскі Данец]], падпарадкаваны [[Славянск|гарадскому савету Славянска]]. Размешчаны каля адміністрацыйнай мяжы з [[Харкаўская вобласць|Харкаўскай]] і [[Луганская вобласць|Луганскай абласцямі]] каля аднайменнай [[Чыгуначная станцыя|чыгуначнай станцыі]]. == Славутасці == * Свята-Успенская Святагірская [[Лаўра]] [[УПЦ МП]] * Святагорскі дзяржаўны гісторыка-архітэктурны запаведнік * Нацыянальны прыродны парк "Святыя горы" == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Данецкая вобласць}} [[Катэгорыя:Гарады Данецкай вобласці]] 2i91zmmcyrnpinp9o0r6m9wgkg7m1dy 100 611366 5144496 5137528 2026-05-21T14:07:44Z JerzyKundrat 174 /* 2026 */ 5144496 wikitext text/x-wiki {{таксама}} [[Вікіпедыя:Праект:Навіны/Архіў]] == 2026 == * [[6 мая]]: Памёр [[Тэд Цёрнер]], амерыканскі бізнесмен, заснавальнік тэлеканала [[CNN]]. * [[28 красавіка]]: Гродзенская «[[Алімпія Гродна|Алімпія]]» выйграла [[чэмпіянат Беларусі па баскетболе сярод жанчын 2025/2026|чэмпіянат Беларусі]] па [[баскетбол]]е сярод жанчын. * [[21 красавіка]]: Кабінет міністраў [[Японія|Японіі]] поўнасцю адмяніў забарону 1967 года на экспарт зброі. * [[18 красавіка]]: У Кіеве адбылася [[Стральба і захоп закладнікаў у Кіеве (2026)|стральба з захопам закладнікаў]], ёсць ахвяры. * [[12 красавіка]]: Прайшлі парламенцкія выбары ў [[Венгрыя|Венгрыі]]. * [[11 красавіка]]: Здарылася [[Цісканіна ля цытадэлі Ла-Фер’ер|цісканіна]] ля цытадэлі [[Ла-Фер’ер]] ([[Рэспубліка Гаіці]]). * [[7 красавіка]]: Двухтыднёвае «перамір’е» ў [[Амерыкана-ізраільскія ўдары па Іране (2026)|вайне]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Ізраіль|Ізраіля]] з [[Іран]]ам уступіла ў сілу. * [[19 сакавіка]]: Памёр [[Чак Норыс]], амерыканскі акцёр, майстар баявых мастацтваў. * [[17 сакавіка]]: Загінуў [[Алі Ларыджані]], сакратар Вышэйшага савета нацыянальнай бяспекі [[Ісламская Рэспубліка Іран|Ірана]]. * [[16 сакавіка]]: На [[Куба|Кубе]] поўнасцю прапала электразабеспячэнне. * [[10 сакавіка]]: [[Узброеныя сілы Украіны]] нанеслі ракетны ўдар па [[Бранск]]у. * [[1 сакавіка]]: Аятала [[Алірэза Арафі]] абвешчаны часова выконваючым абавязкі Вышэйшага кіраўніка [[Іран]]а. * [[28 лютага]]: Здзейснены [[Удар па школе ў Мінабе|ўдар па школе]] ў [[Мінаб]]е, загінулі каля 180 чалавек. * [[19 лютага]]: Першае пасяджэнне [[Савет міру|Савета міру]] адбылося ў [[Вашынгтон]]е. * [[8 лютага]]: Аўстрыйскі [[сноўбордынг|снаўбардыст]] [[Беньямін Карл]] стаў самым узроставым пераможцам [[зімовыя Алімпійскія гульні|зімовых Алімпійскіх гульняў]] у асабістых відах спорту. * [[6 лютага]]: Здзейснены [[Выбух у мячэці Імамбарга (2026)|тэрарыстычны выбух]] у [[шыіты|шыіцкай]] мячэці ў [[Ісламабад]]зе. * [[5 лютага]]: У [[Азербайджан]]е да пазбаўлення волі, аж да пажыццёвага, прысуджаны былыя кіраўнікі [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка|Нагорна-Карабахскай Рэспублікі]]. * [[1 лютага]]: {{iw|68-я цырымонія «Грэмі»|Прэмію «Грэмі»|en|68th Annual Grammy Awards}} за найлепшы запіс атрымалі [[Кендрык Ламар]] і {{iw|SZA||en|SZA}} за «{{iw|Luther (песня)|Luther|en|luther (song)}}», лепшым альбомам прызнаны ''{{iw|Debí Tirar Más Fotos||en|Debí Tirar Más Fotos}}»'' {{iw|Бэд Бані||en|Bad Bunny}}», лепшая песня — «Wildflower» [[Білі Айліш]]. * [[30 студзеня]]: У [[ЗША]] пачаліся [[Пратэсты ў ЗША (2026)|пратэсты]] супраць міграцыйнай палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[29 студзеня]]: [[Еўрасаюз]] уключыў [[Корпус Вартавых Ісламскай рэвалюцыі]] ў пералік тэрарыстычных арганізацый. * [[18 студзеня]]: У правінцыі [[Кордава (правінцыя, Іспанія)|Кордава]] ([[Іспанія]]) [[Чыгуначная катастрофа ў Адамусе (2025)|сутыкнуліся два цягнікі]]. == 2025 == * [[28 снежня]]: ** Памерла [[Брыжыт Бардо]], французская актрыса, спявачка, фотамадэль, абаронца жывёл. ** Пачаліся масавыя пратэсты ў [[Іран]]е. * [[21 снежня]]: Памёр [[Мікіта Мелказёраў]], беларускі блогер і журналіст. * [[14 снежня]]: У час святкавання [[Ханука|Ханукі]] на пляжы ў [[Сідней|Сіднеі]] здзейснены тэрарыстычны акт. * [[10 снежня]]: Амерыканскія вайскоўцы [[Захоп танкера Skipper|захапілі венесуэльскі танкер]] у [[Карыбскае мора|Карыбскім моры]]. * [[9 снежня]]: ** Былы лідар суданскага апалчэння «[[Джанджавід]]» [[Алі Кушайб]] прысуджаны [[Міжнародны крымінальны суд|Міжнародным крымінальным судом]] да 20 гадоў пазбаўлення волі за [[Ваеннае злачынства|ваенныя злачынства]] і [[Злачынствы супраць чалавечнасці|злачынствы супраць чалавечнасці]]. ** [[Неглюбская народная тэкстыльная традыцыя]] ўключана ў Спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. * [[29 лістапада]]: Памёр [[Том Стопард]], брытанскі драматург. * [[21 лістапада]]: Здзейснена [[Выкраданне школьнікаў у штаце Нігер (2025)|выкраданне школьнікаў]] у штаце Нігер у [[Нігерыя|Нігерыі]]. * [[11 лістапада]]: Пад [[Руставі]] ([[Грузія]]) [[Катастрофа Lockheed C-130 пад Руставі (2025)|разбіўся турэцкі ваенна-транспартны самалёт]]. * [[7 лістапада]]: Памёр [[Вячаслаў Рагойша]], беларускі філолаг, літаратуразнаўца. * [[24 кастрычніка]]: ** [[Прэзідэнт Ірландыі|Прэзідэнтам Ірландыі]] абарана [[Кэтрын Коналі]]. ** На [[Беларускія могілкі (Іст-Брансуік)|беларускіх могілках]] у [[Іст-Брансвік (Нью-Джэрсі)|Іст-Брансвіку]] ([[Нью-Джэрсі]]) пахаваны пісьменнік [[Мікола Цэлеш]], які згінуў у 1976 годзе, расследаванне абставін яго смерці працягваецца. * [[22 кастрычніка]]: [[Прэмія імя Сахарава|Прэміяй імя Сахарава]] ўганараваны журналісты [[Анджэй Пачобут]] і {{нп3|Мзія Амаглабелі|Мзіяй Амаглабелі|ka|მზია ამაღლობელი}}. * [[21 кастрычніка]]: Былы [[прэзідэнт Францыі]] [[Нікаля Сарказі]] прыбыў у турму для адбывання зняволення. * [[13 кастрычніка]]: Пасля пратэстаў на [[Мадагаскар]]ы збег з краіны прэзідэнт [[Андры Радзуэліна]], уладу захапілі ваенныя. * [[11 кастрычніка]]: Памерла амерыканская актрыса [[Даян Кітан]]. * [[10 кастрычніка]]: Буйное [[Дарожна-транспартнае здарэнне ў Светлагорскім раёне (2025)|дарожна-транспартнае здарэнне]] адбылося ў [[Светлагорскі раён|Светлагорскім раёне]]. * [[3 кастрычніка]]: ** [[Сара Малалі]] стала першай у гісторыі жанчынай, зацверджанай на пасадзе [[Архібіскуп Кентэрберыйскі|Архібіскупа Кентэрберыйскага]]. ** Спынена выданне газеты «[[Вечерний Могилёв]]». * [[21 верасня]]: Лёгкаатлетка [[Марыя Жодзік]] заваявала срэбра ў [[Скачок у вышыню|скачках у вышыню]], адзіны медаль на чэмпіянаце свету для каманды [[Польшча|Польшчы]]. * [[15 верасня]]: [[Арман Дзюпланціс]] усталяваў новы сусветны рэкорд у скачках з шастом, узяўшы вышыню 6&nbsp;м 30&nbsp;см. * [[28 жніўня]]: {{нп5|Пратэсты ў Інданезіі (2025)|Пратэсты|en|August 2025 Indonesian protests}} ў [[Інданезія|Інданезіі]] ўзмацніліся пасля забойства паліцыяй аднаго з дэманстрантаў. * [[22 чэрвеня]]: [[ЗША]] нанеслі ўдары па ядзерных аб’ектах [[Іран]]а. * [[21 чэрвеня]]: Вызвалены [[Сяргей Леанідавіч Ціханоўскі|Сяргей Ціханоўскі]] і яшчэ шэраг асуджаных у Беларусі асоб. * [[13 чэрвеня]]: [[Ізраіль]] нанёс удар па аб’ектах ядзернай і ракетнай інфраструктуры [[Іран]]а. * [[12 чэрвеня]]: Пад [[Ахмадабад]]ам пацярпеў крушэнне пасажырскі самалёт [[Boeing 787]], загінулі 270 чалавек. * [[22 мая]]: [[Наталля Пяткевіч]] прызначана віцэ-прэм'ерам Беларусі, [[Уладзімір Сцяпанавіч Каранік|Уладзімір Каранік]] узначаліў [[НАН Беларусі|Нацыянальную Акадэмію навук]]. * [[17 мая]]: Фінал конкурсу песні «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2025|Еўрабачанне]]» адбыўся ў [[Базель|Базелі]]. * [[10 мая]]: [[Індыя]] і [[Пакістан]] дамовіліся аб спыненні агню. * [[5 мая]]: Платформа [[Skype]] спыняе сваю працу. * [[1 мая]]: [[Беларусы ў грамадзянскай вайне ў Таджыкістане|Беларусы — удзельнікі грамадзянскай вайны ў Таджыкістане]] атрымалі статус ветэранаў баявых дзеянняў за мяжой. * [[30 красавіка]]: [[ЗША]] і [[Украіна]] падпісалі пагадненне па карысных выкапнях. * [[16 красавіка]]: Кітаянка [[Цзюй Вэньцзюнь]] абараніла тытул чэмпіёнкі свету па [[шахматы|шахматах]]. * [[13 красавіка]]: ** Адкрываецца [[Сусветная выстаўка (2025)|Сусветная выстаўка 2025 года]] ў [[Осака|Осацы]]. ** [[Узброеныя сілы Расіі]] нанеслі ракетны ўдар па [[Сумы|Сумах]]. * [[5 красавіка]]: [[ЗША]] ахапілі [[Пратэсты ў ЗША (2025)|масавыя пратэсты]] супраць палітыкі адміністрацыі [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]]. * [[4 красавіка]]: ** Прэзідэнт [[Арменія|Арменіі]] [[Ваагн Хачатуран]] падпісаў закон аб пачатку працэсу ўступлення краіны ў [[Еўрапейскі Саюз]]. ** Капітан «[[Вашынгтон Кэпіталз]]» [[Аляксандр Міхайлавіч Авечкін|Аляксандр Авечкін]] зраўняўся з рэкордам [[Уэйн Грэцкі|Уэйна Грэцкі]] па колькасці закінутых шайб у рэгуляным сезоне [[НХЛ]]. * [[21 сакавіка]]: Здзейснены [[Напад на мячэць Фамбіты|напад на мячэць Фамбіты]] ([[Нігер]]). * [[20 сакавіка]]: [[Крысці Ковентры]] абрана прэзідэнтам [[Міжнародны алімпійскі камітэт|Міжнароднага алімпійскага камітэта]], стаўшы першай жанчынай на гэтай пасадзе. * [[18 сакавіка]]: ** [[Ізраіль]] аднавіў удары па [[Сектар Газа|Газе]]. ** Здзейснена [[Замах на Хасана Шэйха Махмуда|спроба замаху]] на прэзідэнта [[Самалі]] [[Хасан Шэйх Махмуд|Хасана Шэйха Махмуда]]. * [[13 сакавіка]]: [[Міністэрства абароны Расіі]] заявіла аб вызваленні [[Суджа|Суджы]]. * [[28 лютага]]: [[Сустрэча Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Белым доме (2025)|Сустрэча]] [[Уладзімір Зяленскі|Уладзіміра Зяленскага]] і [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]] ў [[Белы дом|Белым доме]] скончылася безвынікова. * [[25 лютага]]: У [[Амдурман]]е здарылася [[Катастрофа Ан-26 у Амдурмане|авіяцыйная катастрофа]] з самалётам [[Ан-26]] [[Ваенна-паветраныя сілы Судана|ВПС Судана]]. * [[23 лютага]]: [[Парламенцкія выбары ў Германіі (2025)|Парламенцкія выбары]] адбыліся ў [[Германія|Германіі]], перамог блок [[ХДС/ХСС]] на чале з [[Фрыдрых Мерц|Фрыдрыхам Мерцам]]. * [[14 лютага]]: Лаўрэатам [[Прэмія імя Міхася Стральцова|Літаратурнай прэміі імя Міхася Стральцова]] стаў паэт і перакладчык [[Кастусь Цвірка]]. * [[4 лютага]]: Учынены [[Стральба ў школе «Campus Risbergska»|напад на школу]] ў горадзе [[Эрэбру]] ([[Швецыя]]). * [[23 студзеня]]: Памёр [[Віктар Канстанцінавіч Гардзей|Віктар Гардзей]], беларускі пісьменнік. * [[22 студзеня]]: У гатэлі на гарналыжным курорце Картаклая ([[Турцыя]]) адбыўся [[Пажар на курорце Карталкая (2025)|пажар]]. * [[16 студзеня]]: Памёр [[Дэвід Лінч]], амерыканскі кінарэжысёр і сцэнарыст. * [[2 студзеня]]: Памерла [[Агнеш Келеці]], венгерская [[Гімнастыка|гімнастка]], пяціразовая алімпійская чэмпіёнка. * [[1 студзеня]]: ** [[Балгарыя]] і [[Румынія]] канчаткова далучыліся да [[Шэнгенская зона|Шэнгенскай зоны]]. ** У [[Новы Арлеан|Новым Арлеане]] падчас святкавання [[Новы год|Новага года]] здзейснены [[Тэракт у Новым Арлеане (2025)|тэрарыстычны акт]]. ** У чарнагорскім [[Цэтынэ]] ўчынена [[Масавае забойства ў Цэтынэ (2025)|масавае забойства]]. == 2024 == * [[29 снежня]]: Пры [[Аварыя грузавіка на мосце Гелана|аварыі на мосце Гелана]] ў [[Эфіопія|Эфіопіі]] 71 чалавек загінуў. * [[26 снежня]]: Памёр [[Манмахан Сінгх]], дзяржаўны і палітычны дзеяч, Прэм’ер-міністр [[Індыя|Індыі]] (2004—2014). * [[23 снежня]]: Сухагруз «[[Ursa Major]]» затануў у [[Міжземнае мора|Міжземным моры]] на поўдзень ад [[Картахена (Іспанія)|Картахены]]. * [[20 снежня]]: ** У [[Магдэбург]]у здзейснены [[Наезд на натоўп у Магдэбургу (2024)|наезд на натоўп]] на калядным кірмашы. ** Вынесены прысуд па [[справа Дамініка Пеліко|справе Дамініка Пеліко]], які абвінавачаны ў згвалаваннях з прымяненнем наркотыкаў. * [[17 снежня]]: Памёр [[Мікалай Кірылавіч Крыжаноўскі|Мікалай Крыжаноўскі]], палітык, член [[Апазіцыя БНФ «Адраджэнне»|Апазіцыі БНФ]] у [[Спіс дэпутатаў ВС БССР 12-га склікання|Вярхоўным Савеце Беларусі]] (1990—1995). * [[15 снежня]]: У выніку крушэння двух танкераў у [[Керчанскі праліў|Керчанскім праліве]] адбыўся [[Разліў нафты ў Керчанскім праліве (2024)|разліў нафты]]. * [[13 снежня]]: Месэнджар [[Viber]] заблакаваны [[Раскамнагляд]]ам на тэрыторыі [[Расійская Федэрацыя|Расійскай Федэрацыі]]. * [[11 снежня]]: Указам [[Аляксандр Рыгоравіч Лукашэнка|Аляксандра Лукашэнкі]] [[Уладзімір Іванавіч Карызна|Уладзіміру Карызне]] прысвоена ганаровае званне [[Народны паэт Беларусі]]. * [[8 снежня]]: Ізраільская армія [[Уварванне Ізраіля ў Сірыю (2024)|ўварвалася ў Сірыю]]. * [[5 снежня]]: Курс [[Bitcoin]] падняўся вышэй за $&nbsp;100&nbsp;000. * [[4 снежня]]: [[ЮНЕСКА]] паведаміла аб уключэнні ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[выцінанка|выцінанкі]] — традыцыйнага мастацтва выразання з паперы ў [[Беларусь|Беларусі]]. * [[30 лістапада]]: У [[Сірыя|Сірыі]] антыўрадавыя сілы ў ходзе [[Наступленне на паўночным захадзе Сірыі (2024)|наступлення]] [[Баі за Алепа (2024)|ўзялі]] горад [[Алепа]]. * [[27 лістапада]]: ** Паміж [[Ізраіль|Ізраілем]] і [[Ліван]]ам уступіла ў сілу 60-дзённае перамір’е. ** [[Сірыйская апазіцыя]] пачала [[Аперацыя «Стрымліванне агрэсіі»|аперацыю «Стрымліванне агрэсіі»]], найбуйнейшае наступленне з 2020 года. * [[11 лістапада]]: Здзейснены [[Наезд на натоўп у Чжухаі (2024)|наезд на натоўп]] у кітайскім Чжунхаі. * [[28 кастрычніка]]: [[Археалогія|Археолагі]] абвясцілі аб знаходжанні ў мексіканскім штаце [[Кампечэ]] руін другога па велічыні на паўвостраве [[Юкатан]] старажытнага горада [[Цывілізацыя мая|майя]] — [[Валерыяна]]. * [[26 кастрычніка]]: ** Ізраільская армія [[Аперацыя «Дні пакаяння»|нанесла ўдары]] па тэрыторыі [[Іран]]а. ** Прайшлі [[Парламенцкія выбары ў Грузіі (2024)|парламенцкія выбары]] ў [[Грузія|Грузіі]]. * [[24 кастрычніка]]: [[Прэмія імя Сахарава]] «За свабоду думкі» прысуджана венесуэльскім палітыкам [[Марыя Карына Мачада|Марыі Карыне Мачада]] і [[Эдмунда Гансалес]]у. * [[23 кастрычніка]]: Здзейснены [[Тэракт у штаб-кватэры Türk Havacılık ve Uzay Sanayii|тэракт]] у штаб-кваэры турэцкай кампаніі Türk Havacılık ve Uzay Sanayii. * [[18 кастрычніка]]: Памёр [[Генадзь Апанасавіч Цыхун]], беларускі мовазнавец. * [[16 кастрычніка]]: [[Ізраіль]]скай арміяй забіты [[Ях’я Сінвар]], лідар палесцінскага руху [[ХАМАС]] у [[сектар Газа|сектары Газа]]. * [[15 кастрычніка]]: [[Выбух бензавоза ў Маджаі]] ў [[Нігерыя|Нігерыі]] прывёў да шматлікіх ахвяр. * [[14 кастрычніка]]: ** Памёр [[Філіп Зімбарда]], амерыканскі псіхолаг. ** Лаўрэатамі [[Нобелеўская прэмія па эканоміцы|Нобелеўскай прэміі па эканоміцы]] сталі [[Даран Аджэмаглу]], [[Сайман Джонсан]] і [[Джэймс Робінсан (эканаміст)|Джэймс Робінсан]]. * [[3 кастрычніка]]: На поўдзень [[Боснія і Герцагавіна|Босніі і Герцагавіны]] абрынуліся [[Паводкі ў Босніі і Герцагавіне (2024)|паводкі]]. * [[2 кастрычніка]]: Назіралася кольцападобнае [[Сонечнае зацьменне 2 кастрычніка 2024 года|сонечнае зацьменне]]. * [[1 кастрычніка]]: ** Прэм’ер-міністрам [[Японія|Японіі]] стаў [[Сігэру Ісіба]]. ** [[Ізраіль]]ская армія [[Уварванне Ізраіля ў Ліван (2024)|ўварвалася]] ў [[Ліван]] для барацьбы з групоўкай «[[Хезбала]]». ** [[Іран]] нанёс [[Ракетны ўдар Ірана па Ізраілі (кастрычнік 2024)|ракетны ўдар]] па Ізраілі. * [[27 верасня]]: ** Памерла [[Мэгі Сміт]], брытанская актрыса. ** З-за праліўных дажджоў [[Непал]] ахапілі [[Паводкі ў Непале (2024)|паводкі]]. * [[25 верасня]]: Памёр [[Ісмаіл Мустафавіч Александровіч|Ісмаіл Александровіч]], беларускі інжынер-будаўнік і мусульманскі дзеяч. * [[23 верасня]]: [[Ізраіль]] пачаў [[Бамбардзіроўкі Лівана Ізраілем (2024)|масавыя бамбардзіроўкі]] [[Ліван]]а. * [[20 верасня]]: Упершыню [[Суперкубак Беларусі па валейболе]] выйграла [[гомель]]ская «[[Энергія Гомель|Энергія]]». * [[17 верасня]]: Атрады ісламістаў [[Напад на Бамако (2024)|напалі]] на [[Бамако]], сталіцу [[Малі]]. * [[11 верасня]]: Памёр [[Альберта Фухіморы]], палітык, Прэзідэнт [[Перу]] з 1990 да 2000 года. * [[7 верасня]]: У [[Францыя|Францыі]] пачаліся [[Пратэсты ў Францыі (2024)|пратэсты]] супраць прызначэння [[Мішэль Барнье|Мішэля Барнье]] [[Прэм’ер-міністр Францыі|прэм’ер-міністрам]]. * [[3 верасня]]: ** У выніку расійскага ракетнага ўдару па [[Ваенны інстытут тэлекамунікацый і інфарматызацыі імя Герояў Крут|Ваенным інстытуце]] ў [[Палтава|Палтаве]] загінула звыш пяцідзесяці асоб. ** Плывец [[Ігар Бокі]] выйграў дваццаць першы залаты медаль на [[Паралімпійскія гульні|Паралімпійскіх гульнях]]. * [[1 верасня]]: Упершыню з пачатку [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ў [[Еўропа|Еўропе]], крайне правая палітычная партыя «[[Альтэрнатыва для Германіі]]» перамагла на [[Зямельныя выбары ў Цюрынгіі (2024)|выбарах]]. * [[24 жніўня]]: Ля [[Порт-Судан]]а [[Абваленне плаціны Арбаат|абрынулася плаціна Арбаат]]. * [[18 жніўня]]: Памёр [[Ален Дэлон]], французскі кінаакцёр, акцёр тэатра, рэжысёр, прадзюсар, сцэнарыст. * [[9 жніўня]]: Пад [[Сан-Паўлу]] ([[Бразілія]]) [[Катастрофа ATR 72 пад Сан-Паўлу|пацярпеў крушэнне]] самалёт ATR 72. * [[3 жніўня]]: ** Першыя ў гісторыі залатыя алімпійскія медалі для [[Сент-Люсія|Сент-Люсіі]] выйграла [[Жульен Альфрэд]], а для [[Дамініка|Дамінікі]] — [[Тэа Лафон]]. ** Амерыканская плыўчыха [[Кэці Ледэкі]] стала дзевяціразовай алімпійскай чэмпіёнкай, зраўняўшыся па колькасці тытулаў з [[Ларыса Латыніна|Ларысай Латынінай]]. ** Нямецкая конніца [[Ізабель Верт]] стала першай спартсменкай, якая выйграла залатыя медалі на сямі [[Алімпійскія гульні|Алімпійскіх гульнях]]. * [[2 жніўня]]: [[Іван Уладзіміравіч Літвіновіч|Іван Літвіновіч]] стаў першым у гісторыі [[скачкі на батуце|скачкоў на батуце]] двукразовым алімпійскім чэмпіёнам. * [[31 ліпеня]]: Загінуў [[Ісмаіл Ханія]], палесцінскі палітык, кіраўнік палітбюро [[ХАМАС]]. * [[17 ліпеня]]: Памёр [[Мікалай Фёдаравіч Дамашкевіч]], дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[16 ліпеня]]: ** Памёр [[Міхаіл Нікіфаравіч Вяргеенка]], беларускі футбаліст і трэнер. ** У [[Бангладэш]] у ходзе [[пратэсты ў Бангладэш (2024)|студэнцкіх пратэстаў]] за адмену {{нп5|сістэма квот на дзяржаўныя пасады ў Бангладэш|сістэмы квот||Quota system of Bangladesh Civil Service}} загінулі больш за сто чалавек, у краіне ўведзена каменданцкая гадзіна і [[Цэнзура|абмежаваны інтэрнэт]]. * [[15 ліпеня]]: Памёр [[Валерый Паўлавіч Чайка]], беларускі мастак дэкаратыўна-прыкладнога і афармленчага мастацтва. * [[14 ліпеня]]: ** На тэрыторыю [[Беларусь|Беларусі]] абрынуўся [[Ураган у Беларусі (13—14 ліпеня 2024)|ўраган]], найбольш пацярпела [[Гомельская вобласць]]. ** [[Футбол]]ьная зборная [[Зборная Аргенціны па футболе|Аргенціны]] ў шаснаццаты раз выйграла [[Кубак Амерыкі па футболе|Кубак Амерыкі]]. * [[8 ліпеня]]: [[Узброеныя Сілы Расійскай Федэрацыі]] здзейснілі [[Ракетны абстрэл Украіны 8 ліпеня 2024 года|ракетны абстрэл]] [[Украіна|Украіны]], атакаваны [[Кіеў]] і іншыя гарады. * [[7 ліпеня]]: Украінская лёгкаатлетка [[Яраслава Магучых]] усталявала сусветны рэкорд у скачках у вышыню сярод жанчын. * [[1 ліпеня]]: Памёр [[Васіль Апанасавіч Равяка|Васіль Равяка]], [[Герой Беларусі]], работнік сельскай гаспадаркі. * [[27 чэрвеня]]: Міністрам замежных спраў [[Беларусь|Беларусі]] прызначаны [[Максім Уладзіміравіч Рыжанкоў|Максім Рыжанкоў]]. * [[26 чэрвеня]]: ** Закрыўся [[інтэрнэт]]-сэрвіс [[ICQ]]. ** У [[Балівія|Балівіі]] адбылася [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Балівіі (2024)|спроба дзяржаўнага перавароту]]. * [[24 чэрвеня]]: ** Каманда «[[Фларыда Пантэрз]]» упершыню выйграла {{нп5|Кубак Стэнлі|Кубак Стэнлі|en|Stanley Cup}}. ** Загінуў [[Дзяніс Уладзіміравіч Сідарэнка]], беларускі дыпламат. * [[22 чэрвеня]]: Памерла [[Лідзія Сымонаўна Савік]], беларуская літаратуразнаўца. * [[17 чэрвеня]]: Баскетбалісты «[[Бостан Селтыкс]]» сталі чемпіёнамі [[НБА]] ў рэкордны васямнаццаты раз. * [[16 чэрвеня]]: ** [[Мірная канферэнцыя па Украіне (чэрвень 2024)|Мірная канферэнцыя па Украіне]] завяршылася ў [[Швейцарыя|Швейцарыі]]. ** Спецназам ліквідаваны тэрарысты, якія [[Захоп закладнікаў у СІЗА Растова-на-Доне|захапілі двух закладнікаў]] у следычым ізалятары [[Растоў-на-Доне|Растова-на-Доне]] (Расія). * [[14 чэрвеня]]: [[Чэмпіянат Еўропы па футболе 2024|Чэмпіянат Еўропы]] па [[футбол]]е стартаваў у [[Германія|Германіі]]. * [[10 чэрвеня]]: ** У выніку [[Катастрофа Dornier 228 у Чыкангава (2024)|крушэння ваеннага транспартніка]] ў [[Малаві]] загінулі дзевяць чалавек, у тым ліку віцэ-прэзідэнт [[Саўлас Чыліма]]. ** У Кітаі адзначылі [[Свята драконавых лодак]]. * [[7 чэрвеня]]: У авіякатастрофе загінуў амерыканскі астранаўт [[Уільям Элісан Андэрс]]. * [[27 мая]]: Прайшлі [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|выбары ў Каардынацыйную раду]], арганізаваныя [[Беларуская дэмакратычная апазіцыя|беларускай апазіцыяй]]. * [[25 мая]]: ** Закрыўся [[Канскі кінафестываль 2024|77-ы Канскі кінафестываль]], [[Залатая пальмавая галіна|Залатую пальмавую галіну]] атрымаў фільм «[[Анора]]» рэжысёра [[Шон Бэйкер|Шона Бэйкера]]. ** Завяршыла сезон польская [[футбол]]ьная [[Экстракляса 2023/2024|Экстракляса]], чэмпіёнам упершыню стала «[[ФК Ягелонія Беласток|Ягелонія]]» з [[Беласток]]а. ** [[Гродна|Гродзенскі]] «[[ФК Нёман Гродна|Нёман]]» выйграў матч за [[Кубак Беларусі па футболе 2023/2024|Кубак Беларусі]] па футболе. ** Расійская армія нанесла шэраг авіяракетных удараў па [[Харкаў|Харкаву]]. * [[24 мая]]: [[Баскетбол]]ьны клуб «[[Мінск (баскетбольны клуб)|Мінск]]» у шаснаццаты раз запар стаў чэмпіёнам Беларусі. * [[19 мая]]: ** «[[Манчэстэр Сіці]]» ў чацвёрты раз запар першынстваваў у [[футбол]]ьнай [[Англійская Прэм’ер-ліга|англійскай Прэм’ер-лізе]]. ** У [[ДРК|Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга]] адбылася [[Спроба дзяржаўнага перавароту ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга (2024)|спроба дзяржаўнага перавароту]]. * [[8 красавіка]]: Памёр [[Пітэр Хігс]], брытанскі фізік-тэарэтык. * сакавік—красавік: [[Паводка ў Казахстане (2024)|Паводка]] ў [[Казахстан]]е называецца самым вялікім стыхійным бедствам у краіне за апошнія 80 гадоў. * [[29 лютага]]: Памёр [[Браян Малруні]], канадскі палітык і адвакат, 18-ы прэм’ер-міністр Канады (1984—1993). * [[29 лютага]]: [[Пажар у ГЦ «Green Cozy Cottage»]] ([[Дака]], [[Бангладэш]]) прывёў да гібелі людзей. * [[27 лютага]]: Памёр [[Мікалай Іванавіч Рыжкоў|Мікалай Рыжкоў]], савецкі і расійскі дзяржаўны і партыйны дзеяч, старшыня СМ СССР (1985—1991). * [[11 лютага]]: Загіуў [[Келвін Кіптум]], кенійскі лёгкаатлет, сусветны рэкардсмен у марафонскім бегу. * [[7 лютага]]: За дзень да ўсеагульный выбараў у [[Пакістан]]е адбыўся [[Двайны тэракт у Белуджыстане (2024)|двайны тэракт]]. * [[6 лютага]]: Былы прэзідэнт [[Чылі]] [[Себасцьян Піньера]] загінуў пры падзенні верталёта. * [[15 студзеня]]: [[Іран]] нанёс [[Ракетны абстрэл Эрбіля (2024)|ракетны ўдар]] па горадзе [[Эрбіль]] ([[Ірак]]). * [[7 студзеня]]: Памёр [[Франц Бекенбаўэр]], нямецкі футбаліст, чэмпіён свету, як ігрок і трэнер, двухразовы ўладальнік тытула футбаліста года ў Еўропе. * [[5 студзеня]]: Памёр [[Марыу Загалу]], бразільскі футбаліст, чатырохразовы чэмпіён свету па футболе, як ігрок і трэнер. * [[2 студзеня]]: Здзейснены [[Замах на Лі Чжэ Мёна|замах]] на лідара Дэмакратычнай партыі Карэі Лі Чжэ Мёна. * [[2 студзеня]]: У аэрапорце [[Токіа]] здарылася [[Сутыкненне ў аэрапорце Ханэда|сутыкненне двух самалётаў]]. * [[1 студзеня]]: Членамі групы [[БРІКС]] сталі [[Егіпет]], [[Эфіопія]], [[Іран]], [[Саудаўская Аравія]] і [[ААЭ]]. * [[1 студзеня]]: Спыніла існаванне самаабвешчаная [[Нагорна-Карабахская Рэспубліка]]. == 2023 == * [[31 снежня]]: Здзейснена хакерская атака на сайт [[БелТА]], дзяржаўнага інфармацыйнага агенцтва Рэспублікі Беларусь. * [[26 снежня]]: Узброеныя сілы Украіны нанеслі ракетны ўдар па [[Феадосія|Феадосіі]], атакаваны расійскі вялікі дэсантны карабель [[Новачаркаск (карабель)|«Новачаркаск»]]. * [[22 снежня]]: [[Францыя]] завяршыла [[Крызіс у Нігеры|вывад войск]] з [[Нігер]]а. * [[21 снежня]]: У выніку [[Стральба на філасофскім факультэце Карлавага ўніверсітэта|стральбы]] на філасофскім факультэце [[Карлаў універсітэт|Карлавага ўніверсітэта]] ў [[Прага|Празе]] загінулі 15 чалавек. * [[15 снежня]]: На тле частых атак еменскіх [[Хусіты|хусітаў]] на {{нп3|Кантэйнеравоз|кантэйнеравозы|ru|Контейнеровоз}} ў [[Баб-эль-Мандэбскі праліў|Баб-эль-Мандэбскім праліве]] лідар кантэйнерных перавозак {{нп3|Maersk||uk|Maersk}} заявіў аб прыпыненні праходу сваіх суднаў праз [[Чырвонае мора]]. * [[29 лістапада]]: Памёр [[Генры Кісінджэр]], [[ЗША|амерыканскі]] дзяржаўны дзеяч, дыпламат і эксперт у галіне міжнародных адносін. * [[8 лістапада]]: Здзейснена [[разня ў Ардамата]] на паўднёвым захадзе [[Судан]]а, большасць ахвяр яе былі этнічнымі масалітамі. * [[28 кастрычніка]]: Памёр [[Аляксей Міхайлавіч Ненадавец|Аляксей Ненадавец]], беларускі літаратуразнаўца. * [[28 кастрычніка]]: [[Пажар на шахце імя Кастэнкі|Пажар на шахце]] ў [[Карагандзінская вобласць|Карагандзінскай вобласці]] [[Казахстан]]а прывёў да гібелі людзей. * [[25 кастрычніка]]: [[Стральба ў Льюістане]] (штат [[Мэн (штат)|Мэн]], [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]]), здзейснена масавае забойства. * [[21 кастрычніка]]: Памёр [[Бобі Чарльтан]], англійскі футбаліст, [[Чэмпіянат свету па футболе 1966|чэмпіён свету]]. * [[16 кастрычніка]]: Памёр [[Марці Ахцісаары]], Прэзідэнт Фінляндыі (1994—2000), лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[13 кастрычніка]]: Памерла [[Луіза Глюк]], [[ЗША|амерыканская]] [[паэт]]эса, лаўрэат [[Нобелеўская прэмія па літаратуры|Нобелеўскай прэміі па літаратуры]]. * [[13 верасня]]: Памёр [[Мірча Снегур]], першы [[Прэзідэнт Малдовы]] (1991—1996). * [[22 жніўня]]: Памёр [[Тота Кутуньё]], італьянскі спявак, аўтар песень. * [[16 жніўня]]: Памёр [[Віктар Філімонавіч Карамазаў|Віктар Карамазаў]], беларускі пісьменнік. * [[11 ліпеня]]: Памёр [[Мілан Кундзера]], чэшскі і французскі пісьменнік. * [[11 ліпеня]]: Памёр [[Алесь Пушкін]], беларускі мастак, палітвязень. * [[12 чэрвеня]]: Памёр [[Сільвіа Берлусконі]], італьянскі прадпрымальнік, дзяржаўны і палітычны дзеяч. * [[24 мая]]: Памерла [[Ціна Цёрнер]], амерыканская спявачка, аўтар песень, актрыса і танцоўшчыца. * [[22 красавіка]]: Памёр [[Арцемій (Кішчанка)]], беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч. * [[27 лютага]]: Памёр [[Аляксей Дудараў]], беларускі драматург. * [[17 лютага]]: У [[Карачы]] ([[Пакістан]]) баевікі [[Напад на паліцэйскае ўпраўленне Карачы (2023)|атакавалі]] паліцэйскае ўпраўленне. * [[5 лютага]]: Памёр [[Первез Мушараф]], ваенны і палітычны дзеяч, былы Прэзідэнт Пакістана. * [[29 студзеня]]: Памёр [[Дзмітрый Паўлычка]], украінскі паэт, грамадска-палітычны дзеяч. * [[28 студзеня]]: [[Арына Сабаленка]] выйграла жаночы [[Адкрыты чэмпіянат Аўстраліі па тэнісе]], упершыню атрымаўшы перамогу ў адзіночным разрадзе на турніры «Вялікага шлема». * [[18 студзеня]]: Загінуў [[Дзяніс Анатольевіч Манастырскі|Дзяніс Манастырскі]], міністр унутраных спраў Украіны. * [[16 студзеня]]: Памерла [[Джына Лалабрыджыда]], італьянская кінаактрыса, рэжысёр, фатограф. * [[15 студзеня]]: Памёр [[Вахтанг Кікабідзэ]], грузінскі эстрадны спявак, акцёр. * [[10 студзеня]]: Памёр [[Джэф Бэк]], брытанскі рок-музыкант, гітарыст. * [[10 студзеня]]: Памёр [[Канстанцін II (кароль Грэцыі)|Канстанцін II]], апошні кароль Грэцыі. * [[7 студзеня]]: Памёр [[Рыгор Іванавіч Шацько]], беларускі акцёр. == 2022 == * [[31 снежня]]: Памёр [[Бенедыкт XVI]], 265-ы [[Папа Рымскі]]. * [[29 снежня]]: Памёр [[Пеле]], бразільскі футбаліст, спартыўны функцыянер. * [[25 снежня]]: Памёр [[Віталь Іванавіч Еўмянькоў|Віталь Еўмянькоў]], беларускі літаратуразнаўца, пісьменнік, журналіст. * [[19 снежня]]: Памёр [[Аляксандр Іванавіч Родзін|Алесь Родзін]], беларускі мастак. * [[16 снежня]]: Памёр [[Алег Мікалаевіч Гулак|Алег Гулак]], беларускі праваабаронца. * [[11 снежня]]: Памёр [[Анджэла Бадаламенці]], амерыканскі кінакампазітар. * [[10 снежня]]: [[Нобелеўская прэмія міру|Нобелеўскую прэмію міру]] за свайго зняволенага мужа [[Алесь Бяляцкі|Алеся Бяляцкага]] атрымала Наталля Пінчук, нобелеўская прамова ўпершыню ў гісторыі прагучала па-беларуску. * [[9 снежня]]: У [[Стоўбцы|Стоўбцах]] у [[Касцёл Святога Казіміра (Стоўбцы)|касцёле Святога Казіміра]] адбылася цырымонія перапахавання парэшткаў [[Фабіян Малішоўскі|Фабіяна Малішоўскага]]. * [[4 снежня]]: Капсула кітайскага касмічнага карабля «[[Шэньчжоу-14]]» з трыма касманаўтамі ​​на борце прызямлілася ва [[Унутраная Манголія|Унутранай Манголіі]]. * [[3 снежня]]: Памёр [[Вітаўт Кіпель]], беларускі грамадскі дзеяч, гісторык. * [[3 снежня]]: На фоне [[карупцыя|карупцыйнага]] скандалу пачаліся [[Пратэсты ў Манголіі (2022)|пратэсты]] ў [[Манголія|Манголіі]]. * [[1 снежня]]: [[Саломапляценне]] [[Беларусь|Беларусі]] ўключана ў спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны [[ЮНЕСКА]]. * [[30 лістапада]]: Памёр [[Цзян Цзэмінь]], дзяржаўны і палітычны дзеяч [[Кітай|Кітая]]. * [[30 лістапада]]: Вызвалілася большасць асуджаных па [[Справа студэнтаў і выкладчыкаў ВНУ|«справе студэнтаў»]] у [[Беларусь|Беларусі]]. * [[26 лістапада]]: Памёр [[Уладзімір Уладзіміравіч Макей|Уладзімір Макей]], беларускі дзяржаўны дзеяч, ваенны, дыпламат. * [[20 лістапада]]: Памерла аргенцінская актывістка, адна з заснавальніц Асацыяцыі [[Маці з плошчы Мая|маці Пласа-дэ-Мая]] [[Хібі дэ Банафіні]]. * [[17 лістапада]]: Акруговы суд у [[Нідэрланды|Нідэрландах]] прызнаў расіяніна [[Ігар Гіркін|Ігара Гіркіна]] і яго дваіх падначаленых вінаватымі і датычнымі да [[Катастрофа Boeing 777 пад Данецкам|знішчэння самалёта «Boeing» MH17]] і забойства яго пасажыраў у небе над [[Данбас]]ам у ліпені 2014 года. * [[16 лістапада]]: [[Міжнародны паралімпійскі камітэт]] прыпыніў членства параалімпійскіх камітэтаў Расіі і [[Паралімпійскі камітэт Рэспублікі Беларусь|Беларусі]]. * [[14 лістапада]]: Памёр [[Ян Чыквін]], беларускі паэт, перакладчык, гісторык літаратуры; доктар гуманітарных навук. * [[11 лістапада]]: Украінскія войскі ўвайшлі ў [[Херсон]]. * [[7 лістапада]]: Памёр [[Міхась Тычына]], беларускі літаратуразнавец і крытык, пісьменнік; доктар філалагічных навук. * [[23 кастрычніка]]: Памёр [[Генадзь Ільіч Мурамцаў]], беларускі скульптар, педагог. * [[20 кастрычніка]]: [[Ліз Трас]] абвесціла аб адстаўцы з пасады Прэм'ер-міністра Вялікабрытаніі. * [[18 кастрычніка]]: [[Ульф Крыстэрсан]] заступіў на пасаду Прэм'ер-міністра [[Швецыя|Швецыі]]. * [[16 кастрычніка]]: Памерла [[Алена Міхалюк]], беларускі грамадскі дзеяч у Вялікабрытаніі. * [[15 кастрычніка]]: Памёр [[Алесь Жук]], беларускі пісьменнік, публіцыст, перакладчык. * [[30 верасня]]: У [[Масква|Маскве]] адбылася цырымонія падпісання дагавораў аб далучэнні да [[Расія|Расіі]] [[ДНР]], [[ЛНР]], [[Запарожская вобласць|Запарожскай]] і [[Херсонская вобласць|Херсонскай]] абласцей. * [[23 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Уладзіміравіч Іваноў]], артыст балета, педагог. Народны артыст Беларусі. * [[13 верасня]]: Памёр [[Жан-Люк Гадар]], франка-швейцарскі кінарэжысёр, акцёр, сцэнарыст. * [[6 верасня]]: Пачалося [[Харкаўскае контрнаступленне Узброеных сіл Украіны (2022)|контрнаступленне]] Узброеных сіл Украіны ў Харкаўскай вобласці. * [[3 верасня]]: У [[Дзень беларускага пісьменства]] ў [[Добруш]]ы адкрыты помнік [[І. Шамякін]]у. * [[14 жніўня]]: [[Пажар у царкве Эль-Гізы]] на ўскраіне [[Каір]]а. * [[14 жніўня]]: [[Выбух у гандлёвым цэнтры «Сурмалу»]] ў [[Ерэван]]е. * [[20 ліпеня]]: [[Міжнародная арганізацыя грамадзянскай авіяцыі]] апублікавала справаздачу аб [[Інцыдэнт з рэйсам Ryanair 4978|інцыдэнце з рэйсам Ryanair 4978]], які адбыўся 23 мая 2021 года ў Беларусі. * [[8 ліпеня]]: Памёр [[Жазэ Эдуарду душ Сантуш]], дзяржаўны дзеяч [[Ангола|Анголы]], прэзідэнт краіны (1979—2017). * [[21 чэрвеня]]: Памёр [[Сергій (Гардун)]], беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, прафесар. * [[8 чэрвеня]]: Памёр [[Серж Мінскевіч]], беларускі паэт і перакладчык. * [[29 мая]]: Улады [[Нарвегія|Нарвегіі]] афіцыйную назву [[Беларусь|Беларусі]] змянілі з ''Hviterussland'' на ''Belarus''. * [[26 мая]]: Памёр [[Янка Запруднік]], беларускі грамадска-палітычны дзеяч, гісторык, палітолаг. * [[13 мая]]: Памёр [[Халіфа ібн Зайд ан-Нахаян]], Прэзідэнт [[Аб'яднаныя Арабскія Эміраты|Аб’яднаных Арабскіх Эміратаў]] з 2004 г. * [[10 мая]]: Памёр [[Леанід Макаравіч Краўчук|Леанід Краўчук]], украінскі дзяржаўны дзеяч, першы [[Прэзідэнт Украіны]]. * [[3 мая]]: Памёр [[Аляксандр Васільевіч Сукала|Аляксандр Сукала]], беларускі вучоны ў галіне педыятрыі. * [[3 мая]]: Памёр [[Ежы Лявінскі]], каталіцкі царкоўны дзеяч, педагог. * [[22 красавіка]]: Памёр беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч, архіепіскап Пінскі і Лунінецкі [[Сцяфан (Корзун)]]. * [[21 красавіка]]: Памёр былы прэзідэнт Кеніі [[Мваі Кібакі]]. * [[3 красавіка]]: Памёр [[Уладзімір Крукоўскі]], беларускі мастак. * [[28 сакавіка]]: Памёр [[Алесь Барскі]], беларускі паэт, літаратуразнавец; доктар філалагічных навук. * [[23 сакавіка]]: Памерла [[Мадлен Олбрайт]], першая жанчына на пасадзе дзяржаўнага сакратара ЗША. * [[14 сакавіка]]: Памёр [[Мікола Гіль]], беларускі пісьменнік, журналіст, перакладчык. Брат [[Ніл Гілевіч|Ніла Гілевіча]]. * [[11 сакавіка]]: Памёр [[Аляксей Міхайлавіч Пяткевіч|Аляксей Пяткевіч]], беларускі літаратуразнавец, краязнавец. * [[9 сакавіка]]: У [[Канада|Канадзе]] завяршыўся [[Чэмпіянат свету па гарналыжным спорце сярод юніёраў 2022]]. * [[20 лютага]]: Мітрапаліт Мінска-Магілёўскі арцыбіскуп [[Юзаф Станеўскі]] благаславіў мемарыяльную дошку ў памяць пра айца [[Казімір Жыліс|Казіміра Жыліса]], усталяваную на сцяне [[Касцёл Найсвяцейшай Тройцы (Індура)|касцёла Найсвяцейшай Тройцы]] ў [[Індура|Індуры]]. * [[15 лютага]]: Памёр [[Павел Жук (выдавец)|Павел Жук]], выдавец беларускага незалежнага друку. * [[10 лютага]]: Адкрыты для руху [[пуцеправод па праспекце Пераможцаў (Мінск)|пуцеправод па праспекце Пераможцаў]] у [[Мінск]]у. * [[5 лютага]]: Памёр [[Эрнст Сабіла]], беларускі пратэстанцкі рэлігійны і грамадскі дзеяч. * [[5 лютага]]: Памёр [[Абдзіжаміл Нурпеісаў]], Народны пісьменнік Казахстана. * [[31 студзеня]]: Галоўным трэнерам [[зборная Польшчы па футболе|зборнай Польшчы па футболе]] прызначаны [[Чэслаў Міхневіч]]. * [[19 студзеня]]: Памёр [[Анатоль Аляксандравіч Малафееў]], палітык, дзяржаўны дзеяч Беларусі. * [[14 студзеня]]: Надзвычайным і Паўнамоцным Паслом Расійскай Федэрацыі ў Рэспубліцы Беларусь прызначаны [[Барыс Вячаслававіч Грызлоў]]. == 2021 == * [[31 снежня]]: Памёр [[Васіль Пятровіч Шаранговіч]], беларускі графік, народны мастак Беларусі, прафесар. * [[30 снежня]]: Памёр [[Міхаіл Антонавіч Казінец]], беларускі дырыжор, педагог. Народны артыст Беларусі. * [[26 снежня]]: Памёр [[Дэсманд Туту]], першы чарнаскуры епіскап у [[ПАР]], лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[11 снежня]]: Памёр [[Міхаіл Якаўлевіч Фінберг]], дырыжор, мастацкі кіраўнік і дырэктар Нацыянальнага акадэмічнага канцэртнага аркестра Рэспублікі Беларусь, прафесар. * [[3 снежня]]: Памёр [[Ламін Дзіяк]], сенегальскі і міжнародны спартыўны функцыянер, палітык. * [[28 лістапада]]: Памёр [[Аляксандр Барысавіч Градскі]], савецкі і расійскі музыкант, адзін з заснавальнікаў рускага року. * [[27 лістапада]]: Памёр [[Мікола Мятліцкі]], беларускі паэт. * [[24 лістапада]]: Памёр [[Алег Арсеневіч Вараб’ёў]], заслужаны архітэктар Беларусі. * [[23 лістапада]]: Памёр [[Чон Ду Хван]], дзяржаўны і ваенны дзеяч Рэспублікі Карэя. * [[21 лістапада]]: Памерла [[Ніна Іванаўна Русланава]], савецкая і расійская актрыса тэатра і кіно. * [[20 лістапада]]: Памёр [[Анатоль Сяргеевіч Карамышаў]], беларускі архітэктар. * [[18 лістапада]]: Памёр [[Дзяніс Юр’евіч Коўба]], беларускі футбаліст і трэнер. * [[17 лістапада]]: Памёр [[Сяргей Філімонаў (тэлевядучы)|Сяргей Філімонаў]], вядучы тэлепраграмы «[[Відзьмо-невідзьмо]]». * [[15 лістапада]]: Памёр [[Віктар Максімавіч Чарнабаеў]], спявак, народны артыст Беларускай ССР. * [[11 лістапада]]: Памёр [[Фрэдэрык Вілем дэ Клерк]], былы прэзідэнт Паўднёва-Афрыканскай Рэспублікі, лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру. * [[11 лістапада]]: Памёр [[Яўген Іванавіч Чазаў]], савецкі і расійскі кардыёлаг, доктар медыцынскіх навук, прафесар. * [[4 лістапада]]: Памёр [[Алег Анатольевіч Макушнікаў]], беларускі археолаг і гісторык. * [[26 кастрычніка]]: Памёр [[Ро Дэ У]], дзяржаўны і палітычны дзеяч Рэспублікі Карэя. * [[22 кастрычніка]]: Памёр [[Юрый Станкевіч]], беларускі празаік, драматург, сцэнарыст. * [[20 кастрычніка]]: Памёр [[Барыс Барысавіч Цітовіч|Барыс Цітовіч]], беларускі мастак. * [[18 кастрычніка]]: Памёр [[Колін Паўэл]], дзяржаўны дзеяч ЗША. * [[14 кастрычніка]]: Памёр [[Аляксандр Іванавіч Арастовіч]], беларускі палітык, кандыдат тэхнічных навук, палітвязень. * [[1 кастрычніка]]: Памёр [[Канстанцін Севярынец]], беларускі журналіст, паэт, перакладчык. * [[26 верасня]]: Памёр [[Сяргей Рыгоравіч Герасімец|Сяргей Герасімец]], футбаліст года Беларусі — 1993. * [[17 верасня]]: Памёр [[Абдэль Азіз Бутэфліка]], Прэзідэнт [[Алжыр]]а з 1999 да 2019 года. * [[11 верасня]]: Польскі [[футбаліст]] [[Роберт Левандоўскі]] забіў за [[ФК Баварыя|«Баварыю»]] ў 17-м матчы запар і ўсталяваў новы рэкорд для гульцоў нямецкіх клубаў. * [[8 верасня]]: Памёр [[Ігар Іванавіч Шклярэўскі]], савецкі і расійскі паэт, перакладчык * [[8 верасня]]: Загінуў [[Яўген Мікалаевіч Зінічаў]], міністр Расійскай Федэрацыі па справах грамадзянскай абароны, надзвычайных сітуацыях і ліквідацыі наступстваў стыхійных бедстваў * [[7 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Віктаравіч Ляхоўскі]], беларускі гісторык * [[6 верасня]]: Памёр [[Жан-Поль Бельмандо]], французскі акцёр * [[21 жніўня]]: Памерла [[Галіна Аляксандраўна Арлова]], актрыса, Народная артыстка Беларусі. * [[12 жніўня]]: Памёр [[Сяргей Георгіевіч Багласаў]], беларускі архітэктар. * [[1 жніўня]]: Беларуская дэлегацыя адхіліла лёгкаатлетку [[Крысціна Ціманоўская|Крысціну Ціманоўскую]] ад удзелу ў [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпійскіх гульнях]] і паспрабавала адправіць яе ў Мінск. * [[31 ліпеня]]: Беларускі батутыст [[Іван Літвіновіч]] выйграў залаты медаль на [[Летнія Алімпійскія гульні 2020|Алімпіядзе ў Токіа]]. * [[29 ліпеня]]: [[Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь|МНС Беларусі]] накіравала два верталёты для дапамогі з тушэннем [[Лясныя пажары ў Турцыі (2021)|лясных пажараў]] у [[Турцыя|Турцыі]]. * [[3 ліпеня]]: Памёр [[Леў Мікалаевіч Гумілеўскі]], скульптар, народны мастак Беларусі. * [[18 чэрвеня]]: Памёр [[Алег Вільгельмавіч Іоў|Алег Іоў]], беларускі археолаг. * [[12 чэрвеня]]: Памёр [[Ігар Мікалаевіч Жалязоўскі|Ігар Жалязоўскі]], беларускі канькабежац. * [[21 мая]]: Памёр [[Вітольд Ашурак]], беларускі грамадскі і палітычны актывіст, палітычны зняволены. * [[14 красавіка]]: Памёр [[Анатоль Канстанцінавіч Клышка|Анатоль Клышка]], беларускі пісьменнік, педагог, публіцыст, перакладчык. * [[13 красавіка]]: Памёр [[Леанід Леанідавіч Барткевіч|Леанід Барткевіч]], беларускі спявак і музыкант. * [[9 красавіка]]: Памёр муж брытанскай каралевы [[Елізавета II| Елізаветы II]] [[Філіп (герцаг Эдынбургскі)|прынц Філіп]]. * [[15 лютага]]: Памерла [[Марыя Аркадзеўна Бяспалая|Марыя Бяспалая]], доктар гістарычных навук. * [[15 лютага]]: Памёр [[Лявон Дзейка]], беларускі палітык і грамадскі дзеяч. * [[26 студзеня]]: [[Чэмпіянат свету па сучасным пяцібор’і 2021]] перанесены з [[Мінск]]а ў [[Каір]]. * [[21 студзеня]]: Прэм’ер-міністр [[Манголія|Манголіі]] [[Ухнаагійн Хурэлсух]] падаў у адстаўку. * [[17 студзеня]]: У [[Расія|Расіі]] затрыманы апазіцыйны палітык [[Аляксей Навальны]], які вяртаўся на радзіму з [[Германія|Германіі]]. * [[17 студзеня]]: Памёр доктар гістарычных навук [[Леанід Лыч]]. * [[14 студзеня]]: Памёр [[Леанід Шчамялёў]], народны мастак Беларусі. * [[12 студзеня]]: Памёр ганаровы [[Патрыяршы Экзарх усяе Беларусі]] [[Філарэт (Вахрамееў)|Філарэт]]. * [[5 студзеня]]: Памёр [[Анатоль Кірылавіч Цітоў]], беларускі гісторык і геральдык. == [[2020]] == * [[11 снежня]]: Памёр паўднёвакарэйскі кінарэжысёр [[Кім Кі Дук]]. * [[9 снежня]]: Памёр [[Вячаслаў Францавіч Кебіч]], прэм’ер-міністр Беларусі ў перыяд з 1990 па 1994 гады. * [[8 снежня]]: Памёр [[Яўген Іванавіч Шапашнікаў]], маршал авіяцыі, апошні міністр абароны СССР. * [[20 лістапада]]: Памёр Патрыярх Сербскі [[Ірыней (Патрыярх Сербскі)|Ірыней]]. * [[16 лістапада]]: Запуск [[SpaceX Crew-1]] з астранаўтамі [[Майкл Скот Хопкінс|М. Хопкінс]], [[Віктар Джэром Гловер|В. Гловерам]], [[Саіці Нагуці|С. Нагуці]], [[Шэнан Уолкер|Г. Уолкер]]. * 11—12 лістапада: [[Гібель Рамана Бандарэнкі]]. * [[6 лістапада]]: Памёр [[Міхаіл Міхайлавіч Жванецкі]], расійскі пісьменнік-сатырык. * [[29 кастрычніка]]: Памёр [[Міхаіл Кліменцьевіч Вінаградаў]], беларускі архітэктар, двойчы лаўрэат Дзяржаўнай прэміі Рэспублікі Беларусь. * [[20 кастрычніка]]: Памёр [[Юрый Іванавіч Варонежцаў]], беларускі навуковец-фізік, палітык і грамадскі дзеяч. * [[10 кастрычніка]]: Памёр [[Валерый Аляксеевіч Шчукін]], беларускі палітык, праваабаронца, журналіст. * [[10 верасня]]: Памёр [[Уладзімір Іванавіч Адамушка]], беларускі гісторык і архівіст. * [[6 ліпеня]]: Памёр [[Эніа Марыконэ]], італьянскі кампазітар, аранжыроўшчык і дырыжор. * [[2 ліпеня]]: Памёр [[Яўген Неміроўскі]], расійскі кнігазнаўца. * [[26 чэрвеня]]: Памёр [[Юзаф Трубовіч]], найстарэйшы каталіцкі святар у Беларусі. * [[7 чэрвеня]]: Памёр беларускі мастак [[Уладзімір Самойлавіч Басалыга|Уладзімір Басалыга]]. * [[6 чэрвеня]]: Памёр вікарый Навагрудскай епархіі Беларускай Праваслаўнай Царквы [[Пётр (Карпусюк)]]. * [[23 мая]]: Памёр [[Арнольд Міхневіч]] — беларускі мовазнаўца. * [[18 мая]]: Памёр [[Пётр Вандзілоўскі]] — беларускі дырыжор, педагог. * [[6 мая]]: Памёр протаіерэй [[Іаан (Харашэвіч)]] — беларускі праваслаўны царкоўны дзеяч. * [[красавік]]: Памёр [[Фёдар Пятровіч Сянько]] (83) — савецкі дзяржаўны і гаспадарчы дзеяч<ref>[https://grodnonews.by/news/zhizn/na_84_m_godu_ushel_iz_zhizni_geroy_sotsialisticheskogo_truda_fedor_senko.html На 84-м году ушел из жизни Герой Социалистического Труда Федор Сенько]</ref>. * [[красавік]]: Памерлв [[Паўліна Сурвіла]] (56) — [[ЗША|амерыканскі]] этнамузыколаг і мастачка беларускага паходжання<ref>[https://www.svaboda.org/a/30577059.html Памерла Паўліна Сурвіла, выканаўчы дырэктар Цэнтру беларускіх дасьледаваньняў у ЗША]</ref>. * [[22 студзеня]]: Прэзідэнтам [[Грэчаская Рэспубліка|Грэчаскай Рэспублікі]], упершыню прызначана жанчына '''[[Катэрына Сакеларапулу]]'''. == [[2019]] == === [[14 снежня]] === * Памёр тройчы (1992, 2000, 2002) лепшы беларускі хакеіст [[Уладзімір Віктаравіч Цыплакоў|Уладзімір Цыплакоў]]. === [[12 жніўня]] === * Беларус [[Генадзь Уладзіміравіч Караткевіч|Генадзь Караткевіч]] перамог на міжнародных спаборніцтвах Google Code Jam, стаўшы шосты раз запар лепшым праграмістам свету. == [[2018]] == === [[24 лістапада]] === * Міністр транспарту і камунікацый Беларусі [[Анатоль Аляксандравіч Сівак]] прызначаны новым [[Старшыня Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта|Старшынёй Мінскага гарадскога выканаўчага камітэта]]<ref>[https://www.tvr.by/news/prezident/na_dolzhnost_predsedatelya_mingorispolkoma_naznachen_anatoliy_sivak/ На должность председателя Мингорисполкома назначен Анатолий Сивак]</ref>. === [[20 кастрычніка]] === * З касмодрома [[Куру (касмадром)|Куру]] ў французскай [[Французская Гвіяна|Гвіяне]] да [[Меркурый|Меркурыя]] стартавала місія [[BepiColombo]]<ref>[https://www.rbc.ru/rbcfreenews/5bca8fa69a794795d6e3d2ca Европейская миссия BepiColombо успешно стартовала к Меркурию]</ref>. * У [[Будапешт|Будапешце]] ([[Венгрыя]]) стартаваў [[Чэмпіянат свету па барацьбе 2018|чэмпіянат свету па спартыўнай барацьбе]]<ref>[https://tass.ru/sport/5698103 Чемпионат мира по спортивной борьбе стартует в Будапеште]</ref>. === [[19 кастрычніка]] === * Падчас індуісцкага свята [[Віджаядашамі|Дусшэра]] каля горада [[Амрытсар]] у індыйскім штаце [[Пенджаб (штат)|Пенджаб]] у натоўп людзей урэзаўся цягнік. Загінула больш за 60 чалавек і каля 100 атрымалі раненні<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/russian/news-45920254|title=В Индии поезд врезался в толпу, погибли более 60 человек|publisher=[[BBC]]|date=2018-10-20|accessdate=2018-10-20}}</ref> (паводле іншых звестак загінула каля 200 чалавек<ref>{{Cite web|url=https://snob.ru/news/167150|title=Поезд врезался в толпу людей в Индии. Погибло более 50 человек|publisher=Сноб|date=2018-10-19|accessdate=2018-10-20}}</ref>). * У [[Нідэрланды|Нідэрландах]] упершыню выдалі пашпарт з нейтральным полам (Х)<ref>{{Cite news|title=First Dutch gender-neutral passport issued|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-45914813|work=BBC News|date=2018-10-19|accessdate=2018-10-20|language=en-GB}}</ref>. === [[18 кастрычніка]] === * Міжнародная група астраномаў выявіла на адлегласці больш за два мільярды [[Светлавы год|светлавых гадоў]] ад Сонца гіганцкую структуру, прота[[Скопішча галактык|скопішча галактык]], названую [[Гіперыён (скопішча галактык)|Гіперыёнам]]<ref>[https://lenta.ru/news/2018/10/18/hyperion/ На краю Вселенной обнаружили гигантский объект]</ref>. * У раёне станіцы [[Далжанская (Краснадарскі край)|Далжанская]] Краснадарскага краю пацярпеў крушэнне ваенны навучальны самолёт [[Л-39]] «Альбатрос» с двума членамі экіпажа. На месцы падзення самалёта ў Азоўскім моры знойдзены фрагменты цел абодвух загінулых лётчыкаў<ref>[https://lenta.ru/news/2018/10/20/dead/ Пилоты упавшего в Азовском море Л-39 объявлены погибшими]</ref> і каля 50 частак самалёта<ref>[https://info24.ru/news/istochnik-na-meste-krushenija-l-39-nashli-fragmenty-tela.html?utm_source=vk&utm_medium=free Источник: на месте крушения самолёта Л-39 нашли фрагменты тела]</ref>. === [[17 кастрычніка]] === * У політэхнічным каледжы ў [[Керч]]ы [[Масавае забойства ў Керчанскім політэхнічным каледжы|адбыўся выбух]], загінула не менш за 20 чалавек<ref>[https://meduza.io/news/2018/10/17/v-kerchi-proizoshel-vzryv-v-kolledzhe-est-pogibshie В Керчи произошел взрыв в колледже. 10 человек погибли, 50 пострадали]</ref>. * У [[Канада|Канадзе]] ўступіў у сілу закон пра легалізацыю [[марыхуана|марыхуаны]]<ref>{{Cite web|url=https://www.svoboda.org/a/29548279.html|title=В Канаде вступил в силу закон о легализации марихуаны|publisher=[[Радыё Свабода]]|date=2018-10-17|accessdate=2018-10-17}}</ref>. * У [[Брусель|Бруселі]] пачаўся саміт [[Еўрапейскі Саюз|ЕС]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/17/eu-summit-possible-scenario-political-editor-opinion|title=Саммит ЕС: ставки высоки|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-17|accessdate=2018-10-17}}</ref>. * [[Цэнтральная выбарчая камісія]] спыніла падрыхтоўку да рэферэндума па правядзенні пенсійнай рэформы<ref>[https://www.eg.ru/society/645614-cik-otkazal-v-referendume-po-pensionnoy-reforme-079243/ ЦИК отказал в референдуме по пенсионной реформе]</ref>. * У [[Магас]]е скончыўся першы этап бестэрміновага [[Пратэст інгушоў (2018)|мітынгу супраць перадачы зямель Чачні]]. Урад Інгушэціі ўзгадніў працяг мітынгу з 31 кастрычніка па 2 лістапада<ref>[https://www.novayagazeta.ru/news/2018/10/17/146019-organizatory-mitinga-v-stolitse-ingushetii-ob-yavili-o-priostanovke-aktsii Организаторы митинга в столице Ингушетии объявили о временной приостановке акции]</ref><ref>[https://zen.yandex.ru/media/mbkhmedia/itogi-dvuh-nedel-protestov-v-ingushetii-chto-budet-dalshe-5bc8c0a78cff6400aae1d34e?&from=channel Итоги двух недель протестов в Ингушетии: что будет дальше?]</ref>. === [[16 кастрычніка]] === * Прэм'ер-міністр Арменіі [[Нікол Ваваевіч Пашынян|Нікол Пашынян]] абвясціў аб сваёй адстаўцы<ref>{{Cite web|url=https://www.interfax.ru/world/633617|title=Премьер-министр Армении объявил о своей отставке|publisher=[[Інтэрфакс]]|date=2018-10-16|accessdate=2018-10-16}}</ref>. * У [[Венгрыя|Венгрыі]] курсы аб [[Гендэрныя даследаванні|гендэрных даследаваннях]] былі выключаныя са спісаў навучальных праграм у магістратуры ўніверсітэтаў краіны, так як, на думку венгерскіх чыноўнікаў, змест гэтых праграм падрывае хрысціянскія каштоўнасці і традыцыйныя ўяўленні аб сям'і<ref>[https://regnum.ru/news/2502189.html Венгрия исключает курсы по гендерным исследованиям из вузов]</ref>. === [[15 кастрычніка]] === * Шведская Новая акадэмія прысудзіла альтэрнатыўную Нобелеўскую прэмію па літаратуры французскай пісьменніцы [[Марыз Кандэ]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/15/new-acacemy-alternative-nobel-prize-in-literature|title="Альтернативную Нобелевскую премию по литературе" присудили Мариз Конде|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-15|accessdate=2018-10-15}}</ref>. * [[РПЦ|Руская праваслаўная царква]] [[Разрыў еўхарыстычных зносін паміж Рускай праваслаўнай царквой і Канстанцінопальскім патрыярхатам (2018)|разарвала адносіны і спыніла еўхарыстысныя зносіны]] з [[Канстанцінопальскі патрыярхат|Канстанцінопальскім патрыярхатам]].<ref>{{Cite web|url=https://ria.ru/religion/20181015/1530711825.html?utm_source=yxnews&utm_medium=desktop|title=РПЦ разорвала отношения с Константинопольским патриархатом|publisher=[[РІА Навіны]]|date=2018-10-15|accessdate=2018-10-15}}</ref> === [[14 кастрычніка]] === * У французскім Ліёне пачаўся 10-ы [[Кінафестываль імя братоў Люм'ер]]<ref>{{Cite web|url=https://ru.euronews.com/2018/10/14/festival-lumiere-opening|title=Открылся кинофестиваль имени братьев Люмьер|publisher=[[Euronews]]|date=2018-10-14|accessdate=2018-10-14}}</ref>. * На [[Парламенцкія выбары ў Люксембургу (2018)|выбарах у Люксембургу]] большасць месцаў захавала [[Хрысціянска-сацыяльная народная партыя (Люксембург)|Хрысціянска-сацыяльная народная партыя]]<ref>[https://ria.ru/world/20181015/1530642225.html На парламентских выборах в Люксембурге победила консервативная партия ХСНП]</ref>. * [[Францыск (папа рымскі)|Папа рымскі Францыск]] прылічыў да ліку святых забітага ў Сан-Сальвадоры архіепіскапа [[Оскар Арнульфа Рамера|Оскара Рамера]], а таксама [[Павел VI|папу Паўла VI]] і яшчэ пяць чалавек<ref>[https://www.bbc.com/russian/news-45855417 Убитый сальвадорский архиепископ Оскар Ромеро причислен к лику святых]</ref>. === [[13 кастрычніка]] === * Экіпажам верталёта Мі-24 са складу Аб'яднаных сіл Украіны ў небе над [[Лісічанск]]ам збіты шматфункцыянальны беспілотны комплекс «[[Арлан-10]]». Абломкі БПЛА былі знойдзены ў раёне пасёлка [[Бароўскае (Луганская вобласць)|Бароўскае]]<ref>[https://lb.ua/society/2018/10/13/409902_ukrainskiy_vertolet_mi24_sbil.html Украинский вертолёт Ми-24 сбил ещё один беспилотник РФ над Лисичанском]</ref>. * [[Урад Рэспублікі Інгушэція|Урад Інгушэціі]] ўзгадніў правядзенне [[Пратэст інгушоў (2018)|мітынгу супраць пагаднення аб мяжы з Чачнёй]] у [[Магас]]е на два дні — 16 і 17 кастрычніка. Раней была ўзгоднена акцыя з 8 па 15 кастрычніка 2018 года<ref>[https://www.novayagazeta.ru/news/2018/10/13/145913-pravitelstvo-ingushetii-soglasovalo-prodlenie-mitinga-protiv-peredachi-zemel-chechne-na-dva-dnya Правительство Ингушетии согласовало продление митинга против передачи земель Чечне на два дня]</ref>. === [[18 красавіка]] === У [[Кішынёў|Кішынёве]] ўрачыста адкрыты '''[[бюст Францыска Скарыны (Кішынёў)|бюст Францыска Скарыны]]''' насупраць [[пасольства Беларусі ў Малдове]]<ref name="belta">[http://www.belta.by/culture/view/bjust-frantsiska-skoriny-otkryt-v-kishineve-299351-2018/ Бюст Франциска Скорины открыт в Кишиневе]</ref>. === [[16 лютага]] === * Украінскі спявак '''[[ALEKSEEV]]''' прадставіць [[Беларусь]] на '''[[Еўрабачанне 2018|Еўрабачанні 2018]]'''<ref name="svaboda">[https://www.svaboda.org/a/29044512.html «Я беларускі сьпявак». Хто такі ALEKSEEV, які прадставіць Беларусь на Эўравізіі]</ref>. === [[18 студзеня]] === * [[Мінгарвыканкам]] прысвоіў дзевяці станцый чацвёртай лініі [[Мінскі метрапалітэн|Мінскага метрапалітэна]] назвы '''[[Політэхнічная (станцыя метро, Мінск)|«Політэхнічная»]]''', '''[[Кіеўскі сквер (станцыя метро)|«Кіеўскі сквер»]]''', '''[[Альшэўская (станцыя метро)|«Альшэўская»]]''', '''[[Цівалі (станцыя метро)|«Цівалі»]]''', '''[[Тучынка (станцыя метро)|«Тучынка»]]''', '''[[Берасцейская (станцыя метро, Мінск)|«Берасцейская»]]''', '''[[Лакаматыўная (станцыя метро, Мінск)|«Лакаматыўная»]]''', '''[[Праспект Міру (станцыя метро, Мінск)|«Праспект Міру»]]''' і '''[[Козырава (станцыя метро)|«Козырава»]]'''<ref>[https://euroradio.fm/zacverdzhany-nazvy-novyh-stancyy-4-y-linii-minskaga-metro Зацверджаныя назвы новых станцый 4-й лініі мінскага метро]</ref>. == [[2017]] == === [[12 снежня]] === * [[Палесцінская нацыянальная адміністрацыя|Палесцінскі]] рух [[ХАМАС]] абвясціў трэцюю [[інтыфада|інтыфад]]у [[Ізраіль|Ізраіл]]ю. === [[9 снежня]] === * [[Ірак]] абвясціў пра поўнае [[Грамадзянская вайна ў Іраку|вызваленне]] сваёй тэрыторыі ад баявікоў [[Ісламская дзяржава|Ісламскай дзяржавы]]<ref>[http://www.bbc.com/russian/news-42294931 Ірак абвясціў пра заканчэнне вайны з «Ісламскай дзяржавай»]</ref>. === [[7 снежня]] === * Закрыты адзіны ў [[Жыткавіцкі раён|Жыткавіцкім раёне]] '''[[Мост цераз Прыпяць (Жыткавіцкі раён)|мост цераз Прыпяць]]'''<ref>[https://auto.tut.by/news/road/572079.html Под Житковичами треснул и просел автомобильный мост через Припять]</ref>. * Рэктарам [[Гродзенскі дзяржаўны ўніверсітэт імя Янкі Купалы|Гродзенскага дзяржаўнага ўніверсітэта імя Янкі Купалы]] прызначана беларускамоўны гісторык '''[[Ірына Кітурка]]'''<ref>[https://nn.by/?c=ar&i=201494 Рэктарам Гродзенскага ўніверсітэта стала беларускамоўны гісторык]</ref>. === [[6 снежня]] === * Прэзідэнт ЗША [[Дональд Трамп]] заявіў, што [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] афіцыйна прызнаюць [[Іерусалім]] [[Палітычны статус Іерусаліма|сталіцай Ізраіля]] і даручыў [[Дзяржаўны дэпартамент ЗША|Дзярждэпартаменту ЗША]] падрыхтаваць фізічны перанос амерыканскага пасольства з [[Тэль-Авіў|Тэль-Авів]]а ў Іерусалім<ref>[https://www.vedomosti.ru/politics/news/2017/12/06/744407-tramp-izrailya Трамп абвясціў пра прызнанне Іерусаліма сталіцай Ізраіля]</ref>. === [[5 снежня]] === * [[Вярхоўны суд ЗША]] палічыў законным [[:en:Executive Order 13780|указ]] прэзідэнта [[Дональд Трамп|Дональда Трампа]], які забараняе ўезд у краіну грамадзянам [[Іран]]а, [[Чад]]а, [[Лівія|Лівіі]], [[Самалі]], [[Сірыя|Сірыі]] і [[Емен]]а<ref>[https://republic.ru/posts/88151 Вярхоўны суд ЗША дазволіла ўвесці забарону на ўезд у краіну грамадзян шасці краін].</ref>. * У [[Анахайм (Каліфорнія)|Анахайме]] ([[ЗША]]) завяршыўся [[Чэмпіянат свету па цяжкай атлетыцы 2017]]<ref>[https://rsport.ria.ru/trend/weightlifting_wc_25092017/ Чэмпіянат свету-2017 па цяжкай атлетыцы ў ЗША, 28 лістапада — 5 снежня].</ref>. * [[Канстытуцыйны суд Аўстрыі]] прыняў пастанову, якая з 2019 года легалізуе [[Грамадзянскія партнёрствы ў Аўстрыі|аднаполыя шлюбы ў Аўстрыі]]<ref>[https://www.kp.ru/online/news/2953565/ Канстытуцыйны суд Аўстрыі ўхваліў зняволенне аднаполых шлюбаў].</ref>. * [[Міжнародны алімпійскі камітэт]] вырашыў, што [[Алімпійскія спартсмены ад Расіі на зімовых Алімпійскіх гульнях 2018|зборная Расіі]] не зможа выступаць пад сваім сцягам на [[Зімовыя Алімпійскія гульні 2018|Алімпіядзе-2018]] у Паўднёвай Карэі<ref>[https://meduza.io/feature/2017/12/05/na-olimpiade-2018-ne-budet-sbornoy-rossii-glavnoe-iz-resheniya-mezhdunarodnogo-olimpiyskogo-komiteta На Алімпіядзе-2018 не будзе зборнай Расіі. Галоўнае з рашэння Міжнароднага алімпійскага камітэта]</ref>. * [[Нацыянальная паліцыя Украіны|Украінская паліцыя]] затрымала былога губернатара Адэскай вобласці [[Міхаіл Саакашвілі|Міхаіла Саакашвілі]], аднак яго прыхільнікі сілай вызвалілі свайго лідара з-пад арышту<ref>[https://www.golos-ameriki.ru/a/saakashvili-detained-in-kyev/4149715.html Міхаіл Саакашвілі вызвалены высілкамі прыхільнікаў]</ref>. == Зноскі == {{reflist}} atbx50ecr8y2h3iu9iiyafhhqmo2o3b 0 615999 5144482 4880349 2026-05-21T13:10:25Z Autumndancer 168015 5144482 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Таёта''' — цэнтральны горад Японіі, знаходзіцца ў [[Айты (прэфектура)|прэфектуры Айты]], на востраве [[Хонсю]], на ўсход ад [[Нагоя|Нагоі]] і на поўнач ад [[Акадзакі]], на беразе ракі. Суседнія прэфектуры: Гіфу і Нагана, а таксама гарады прэфектуры Айты: Акадзакі, Карыя, Андзё, Сето, [[Нісін (горад)|Нісін]], Сінсіра. Плошча горада — 918,47 км², насельніцтва — 419 968 чалавек (1 чэрвеня 2014), шчыльнасць насельніцтва — 457,25 чал./км². == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} == Гарады-пабрацімы == {{Гарады-пабрацімы}} == Крыніцы == {{reflist}} [[Катэгорыя:Гарады прэфектуры Айты]] [[Катэгорыя:Цэнтральныя гарады Японіі]] l6k4to17he6q5x316ybnnqkd5lg4dcp 0 624380 5144546 4964108 2026-05-21T16:40:01Z Spokiyny 153126 /* */ 5144546 wikitext text/x-wiki {{НП-Украіна|Раён=Магілёў-Падольскі раён|Насельніцтва=2400|год перапісу=2025}} '''Вэлыка Кісныця'''<ref name="ТКП">{{ТКП-Украіна}}</ref> ({{lang-uk|Вели́ка Кі́сниця}}) — вёска ў [[Магілёў-Падольскі раён|Магілёў-Падольскім раёне]]<ref>[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/807-IX#Text Постанова Верховної Ради України від 17 липня 2020 року № 807-IX]</ref> [[Вінніцкая вобласць|Вінніцкай вобласці]] [[Украіна|Украіны]]. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{Ямпільскі раён (Вінніцкая вобласць)}} {{Заліўка НП-Украіна}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Ямпільскага раёна (Вінніцкая вобласць)]] o26u3q2bp4f00v0bnum5at1fv7u7guo 0 652860 5144781 4869056 2026-05-22T09:17:04Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144781 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў|Назва=Mistreat|Гады=1988 — дагэтуль|Жанры=[[Рок супраць камунізму]]<br />[[Oi!]]<br />[[Панк-рок]]|Горад=[[Коўвала]]|Краіна=Фінляндыя|Мовы=[[Англійская мова|ангельская]]<br />[[Фінская мова|фінская]]<br />[[Нямецкая мова|нямецкая]]|Іншая назва=«Synthetical Bastards»|Удзельнікі=Муке, Петэ, Ёсе, Атэ|Выдавец=«Alternative Action Records»<br />«Ainaskin Musiikki»<br />«NS Records»<br />«Panzerfaust Records»<br />«Sakaramiina Records»<br />«Midgård Records»<br />«PC Records (2)»<br />«The Lions Roar Records»<br />«Warfare»<br />«Hate Society Records»<br />«Mistreat Productions»<br />«HC Streetwear Productions»<br />«Hate Society Records»}} '''«Mistreat»''' — адзін з найвядомейшых [[Рок супраць камунізму|РСК]]-гуртаў з [[Фінляндыя|Фінляндыі]], актыўна выступае за межамі сваёй Бацькаўшчыны. Найбольш вядомыя песні Mistreat — «Finland skinheads», «We’re ready», «Hang the scum», «Skinhead girl», «To die for!» і «On its knees». Таксама гурт выконвае старыя фінскія патрыятычныя песні часоў [[Грамадзянская вайна ў Фінляндыі|Грамадзянскай]] і [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай войнаў]] — «Kymenlaakson laulu», «[[Не, Молатаў|Njet, Molotoff]]», «Sillanpään marssilaulu», «Marskin miehiä», «Röhöranta», «Oi Molotohvi», песню [[Ірвін Гудмен|Ірвіна Гудмена]] «Mutakuono ja lakupelle», а таксама песні, напісаныя [[Джэймс Эрл Рэй|Джэймсам Эрлам Рэям]] і гімн спартыўнага таварыства [[ХІФК (футбольны клуб)|ХІФК]] «Stadin numero 1». == Удзельнікі == === Першы склад === * Муке — [[Спеў|спевы]], [[гітара]]. * Кайтсу (1988 — 1994) — [[бас-гітара]], спевы. * Суйканен (1988 — 1991) — гітара. * Ёне (1988 — 2004) — [[Ударная ўстаноўка|бубны]]. === Склад 1994 — 1996 гады === * Муке — [[Спеў|спевы]], [[бас-гітара]]. * Арска (1991 — 1995) — [[гітара]]. * Ёне (1988 — 2004) — [[Ударная ўстаноўка|бубны]]. === Склад на лістапад 2018 года === * Муке (з 1988) — [[Спеў|спевы]], [[гітара]]. * Петэ (з 1996) — [[бас-гітара]]. * Ёсе (з 2002) — гітара. * Атэ (з 1994) — [[Ударная ўстаноўка|бубны]]. === Былыя ўдзельнікі === * Ёне (1988 — 2004) — [[Ударная ўстаноўка|бубны]]. * Кайтсу (1988 — 1994) — [[бас-гітара]], спевы. * Суйканен (1988 — 1991) — гітара. * Арска (1991 — 1995) — [[гітара]]. * Мііка (1996 — 2002, 2004 — 2007) — гітара. == Гісторыя == Гурт «Mistreat» быў утвораны ў 1988 годзе трыма сябрамі (Муке, Ёне and Кайтсу). Яны былі сябрамі дзяцінства, і дзесьці ў сярэдзіне 80-х гадоў у іх пачалі ўзнікаць цікавасці да музыкі і стварэння гурта, замест марнавання часу нічога няробячы. Яны гралі пад рознымі імёнамі цягам 1985-1988 гадоў, пачыналі як [[панк]]-гурт, але вельмі хутка змянілі свой стыль на [[Oi!|oi]]-punk, і ў 1988 годзе для іх было зразумела, што стыль стаў падобным да [[Рок супраць камунізму|РСК]]. Збольшага гэтае звязана з тэкстамі песень. Людзі ўвесь час называлі іх [[Адольф Гітлер|гітлераўскімі]] панкамі, і таму было відавочна, што з гуртам і ягоным стылем. У гэты час гурт называўся «Synthetical Bastards», аднак з-за гэткіх мянушак гурт змяніў назву на «Mistreat». == Лірыка == У тэкстах гурта адлюстраваная тэма [[Савецка-фінскія войны|савецка-фінскіх войнаў]] і павагі да фінскіх ветэранаў («Veteran»), а таксама [[неанацызм]]у і [[расізм]]у («H.A.T.E.», «Ei armoa»). Тэксты некаторых песень адсылаюць да тэматыкі [[Трэці рэйх|нацысцкай Нямеччыны]] («Fourth Reich», «Joulu Auschwitzissa»). Гурт таксама выступае ў сваіх песнях супраць спажывання [[Псіхаактыўнае рэчыва|псіхаактыўных рэчываў]] («Fuck the drugs», «Junkie»), [[мультыкультуралізм]]у, [[камунізм]]у («It's not over») і [[гомасексуальнасць|гомасексуальнасці]] («I hate faggots»). === Русафобія === Некаторыя расейскія крыніцы<ref>[https://forum.fanat1k.ru/showthread.php?p=1672686 Наша субкультура]{{Недаступная спасылка}}</ref> (нават [[Руская Вікіпедыя|расейская вікіпедыя]] станам на жнівень 2018 года)<ref>[[:ru:Mistreat|Гурт на расейскай вікіпедыі]]</ref> дадаюць у лірыку гурта [[Русафобія|русафобію]] (звычайна прыводзячы як прыклад песню «Uraalihin iivana»), хаця галава гурта Міке ў інтэрв’ю паведамляў, што нічога супраць [[Рускія|расейцаў]] не мае. Як ён патлумачыў, гурт проста выконвае патрыятычныя песні часоў [[Савецка-фінляндская вайна (1939—1940)|Зімняй вайны]] ды [[Савецка-фінская вайна (1941—1944)|Вайны-Працягу]]. == Творчасць == === Альбомы === * Faith And Fury (1995) * Waffenbrüder (супольна з «Kraftschlag», 1996) * The Flame From The North (1997) * Battle Cry - The Third Coming (2002) * Beer Bottles & Hockey Sticks (супольна з «Bound For Glory», 2002) * Unfinished Business (2003) * Never Forgive... Never Forget (2005) * 10 Years Anniversary Live 1998 (2014) * Heartless Bastards (2018) * Pro Patria Fiant Eximia (2020) * Fortress Europe (Live 2019) (2020) === Міні-альбомы === * Mistreat EP (1990) === Самотнікі === * Stand For Your Nation (2001) * We Ain't Gotta Fade Away (2002) === Зборнікі === * Best Of... (2000) * Ultimate Mistreat (2000) * Greatest Hits (2014) * The Rough - The Rare & The Rock-O-Rama Recordings (2019) == Цікавінкі == * У 2015 годзе лэйблам «[[Arcabuz Records]]» быў выдадзены зборнік «Tribute to Mistreat - Made in Finland», які складаўся з песень гурта «Mistreat» у выкананні розных гуртаў свету.<ref>[http://88nsm.com/10400-tribute-to-mistreat-made-in-finland-2015.html Tribute to Mistreat - Made in Finland (2015)]</ref> == Зноскі == <references /> == Спасылкі == * [https://revoltns.blogspot.com/2018/11/mistreat-interview.html Інтэрв’ю (за 2018 год)] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20200218145809/http://revoltns.blogspot.com/2018/11/mistreat-interview.html |date=18 лютага 2020 }} * [https://www.discogs.com/artist/539795-Mistreat Гурт] на «[[Discogs]]» {{ізаляваны артыкул}} [[Катэгорыя:РСК-гурты Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Панк-рок-гурты Фінляндыі]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 1988 годзе]] 53184qw40bp6gf38ot642vifec2v0pu 2 653452 5144545 5144032 2026-05-21T16:38:19Z DBatura 73587 /* Ход баявых дзеянняў */ 5144545 wikitext text/x-wiki '''Кардафанская кампанія (з 2023)''' — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]], звязаны з барацьбой за рэгіён {{нп1|Кардафан||ar|كردفان}}. == Ход баявых дзеянняў == 15 красавіка Сілы аператыўнай падтрымкі бяруць пад свой кантроль аэрапорт Эль-Абейд<ref name="aj">{{Cite news |script-title=ar:السودان.. اشتباكات عنيفة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة) |title= |trans-title= |url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%b3%d9%84%d8%ad%d8%a9-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415142945/https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=ar}}</ref>. З 21 красавіка сутыкненні вакол горада працягнуліся<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Our staff was hit in crossfire in EL Obeid: IOM |language=en-GB |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-21 |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. У чэрвені ўрадавая армія нанесла авіяўдары па Эль-Абейду<ref>{{Cite news|date=2023-06-15|title=Sudan slips into crisis with critical shortages as conflict enters third month|language=en|work=[[Africanews]]|url=https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months//|access-date=2023-06-15|archive-date=2023-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615082209/https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months/|url-status=live}}</ref>. На працягу ўсяго лета ў раёне горада фіксаваліся сутыкненні<ref>{{Cite news|date=9 July 2023|title=UN warns of 'full-scale civil war' in Sudan, Egypt to host summit|language=en|work=[[Al Jazeera English|Aljazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/9/egypt-to-host-sudan-summit-as-un-warns-of-full-scale-civil-war|access-date=10 July 2023|archive-date=9 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230709203939/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/9/egypt-to-host-sudan-summit-as-un-warns-of-full-scale-civil-war|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2023-08-13 |title=Grim toll rises in ongoing Sudan conflict |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/grim-toll-rises-in-ongoing-sudan-conflict |access-date=2023-08-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814110440/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/grim-toll-rises-in-ongoing-sudan-conflict |url-status=live }}</ref>.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Battles continue in Sudan, at least 4,8 million people fled their homes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-at-least-48-million-people-fled-their-homes |access-date=2023-09-01 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911160725/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-at-least-48-million-people-fled-their-homes |url-status=live }}</ref>, горад трапіў у аблогу<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title='Most fearless' fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13|archive-date=2023-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613020330/https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|url-status=live}}</ref>. 17 верасня Узброеныя сілы і мяцежнікі сілы зноў уступілі ў бой у Эль-Абейдзе: урадавая армія нанесла паражэнне праціўніку за межамі горада. У адказ САП абстралялі населены пункт, што прывяло да ахвяр сярод мірнага насельніцтва.<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-date=20 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |url-status=live }}</ref> На працягу года САП і саюзнікі захапілі Вад-Банду<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date= 25 April 2023|work= BBC|access-date= 25 April 2023|archive-date= 2023-04-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20230424192104/https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|url-status= live}}</ref><ref name="pickup">{{cite news|url= https://www.bbc.com/news/world-africa-65409733|title= Sudan's Darfur fighting: 'I saw pick-up trucks full of dead people'|date= 27 April 2023|work= BBC|access-date= 28 April 2023|archive-date= 2023-06-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20230630183038/https://www.bbc.com/news/world-africa-65409733|url-status= live}}</ref>, Вад-Ашана<ref>{{Cite web |date=2 October 2023 |title=Sudan war: 'RSF advance to White Nile state' sparks new clashes in North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-advance-to-white-nile-state-sparks-new-clashes-in-north-kordofan |access-date=3 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003170552/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-advance-to-white-nile-state-sparks-new-clashes-in-north-kordofan |url-status=live }}</ref>, вайсковую базу Тэйба<ref name=":2">{{Cite news|date=2023-06-22|title=Battles persist over key areas in Sudan's South Kordofan|language=en|work=[[Radio Dabanga]]|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-persist-over-key-areas-in-sudans-south-kordofan|access-date=2023-07-16|archive-date=22 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622000148/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-persist-over-key-areas-in-sudans-south-kordofan|url-status=live}}</ref>, нафтавае радовішча Баліла<ref>{{Cite web |date=30 October 2023 |title=RSF 'liberates' vital Sudan oilfield |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-liberates-vital-sudan-oilfield |access-date=31 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=30 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030173744/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-liberates-vital-sudan-oilfield |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 November 2023 |title=RSF withdraws from Balila oilfield, claim airport 'set ablaze' by Sudan army |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-retreats-from-balila-oilfield-claim-airport-set-ablaze-by-sudan-army |access-date=2 November 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101185104/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-retreats-from-balila-oilfield-claim-airport-set-ablaze-by-sudan-army |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125131204/https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |title=RSF seize “Balila” airport, which is used by Army fighter jets |language=en |publisher=darfur24 |date=30 October 2023 |archive-date=25 January 2026}}</ref>. Паралельна з байцамі арміі Дагала (Сіламі аператыўнай падтрымкі), да баявых дзеянняў падключыліся баевікі адной з фракцый групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]» — прыхільнікі [[Абдэлазіз аль-Хілу|Абдэлазіза аль-Хілу]]. 8 чэрвеня яны актывізаваліся ў раёне Кадуглі, узяўшы пад кантроль вайсковыя базы, нягледзячы на дзеючае пагадненне аб спыненні агню з Узброенымі сіламі Судана.<ref>{{Cite news |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/09/Rebel-mobilization-in-Sudan-raises-fears-of-conflict-spreading |title=Rebel mobilization in Sudan raises fears of conflict spreading |work=al-Arabiya |date=9 June 2023 |access-date=15 July 2023 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609070046/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/09/Rebel-mobilization-in-Sudan-raises-fears-of-conflict-spreading |url-status=live }}</ref> Пазней атрады паўстанцаў разам з САП правялі напад на Даланг.<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title=South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=[[al-Arabiya]]|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23|archive-date=2023-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183037/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|url-status=live}}</ref> == Гуманітарная сітуацыя == 1 чэрвеня прадстаўнікі Сусветнай харчовай праграмы заявілі, што са складоў у горадзе было выкрадзена дастаткова харчавання, каб накарміць 4,4 мільёна чалавек.<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=WFP chief: Sudan looting is 'stealing from the hungry – food for 4.4 million people at stake'|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-chief-looting-is-stealing-from-the-hungry-food-for-4-4-million-people-at-stake|access-date=2023-07-26|archive-date=26 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726142028/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-chief-looting-is-stealing-from-the-hungry-food-for-4-4-million-people-at-stake|url-status=live}}</ref> jz1bguw1nuv1t1n26e0kj6uge6ug3s6 5144582 5144545 2026-05-21T19:02:30Z DBatura 73587 5144582 wikitext text/x-wiki '''Кардафанская кампанія (з 2023)''' — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]], звязаны з барацьбой за рэгіён {{нп1|Кардафан||ar|كردفان}}. == Ход баявых дзеянняў == 15 красавіка Сілы аператыўнай падтрымкі бяруць пад свой кантроль аэрапорт Эль-Абейд<ref name="aj">{{Cite news |script-title=ar:السودان.. اشتباكات عنيفة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة) |title= |trans-title= |url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%b3%d9%84%d8%ad%d8%a9-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415142945/https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=ar}}</ref>. З 21 красавіка сутыкненні вакол горада працягнуліся<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Our staff was hit in crossfire in EL Obeid: IOM |language=en-GB |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-21 |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. У чэрвені ўрадавая армія нанесла авіяўдары па Эль-Абейду<ref>{{Cite news|date=2023-06-15|title=Sudan slips into crisis with critical shortages as conflict enters third month|language=en|work=[[Africanews]]|url=https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months//|access-date=2023-06-15|archive-date=2023-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615082209/https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months/|url-status=live}}</ref>. На працягу ўсяго лета ў раёне горада фіксаваліся сутыкненні<ref>{{Cite news|date=9 July 2023|title=UN warns of 'full-scale civil war' in Sudan, Egypt to host summit|language=en|work=[[Al Jazeera English|Aljazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/9/egypt-to-host-sudan-summit-as-un-warns-of-full-scale-civil-war|access-date=10 July 2023|archive-date=9 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230709203939/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/9/egypt-to-host-sudan-summit-as-un-warns-of-full-scale-civil-war|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2023-08-13 |title=Grim toll rises in ongoing Sudan conflict |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/grim-toll-rises-in-ongoing-sudan-conflict |access-date=2023-08-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814110440/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/grim-toll-rises-in-ongoing-sudan-conflict |url-status=live }}</ref>.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Battles continue in Sudan, at least 4,8 million people fled their homes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-at-least-48-million-people-fled-their-homes |access-date=2023-09-01 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911160725/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-at-least-48-million-people-fled-their-homes |url-status=live }}</ref>, горад трапіў у аблогу<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title='Most fearless' fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13|archive-date=2023-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613020330/https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|url-status=live}}</ref>. 17 верасня Узброеныя сілы і мяцежнікі сілы зноў уступілі ў бой у Эль-Абейдзе: урадавая армія нанесла паражэнне праціўніку за межамі горада. У адказ САП абстралялі населены пункт, што прывяло да ахвяр сярод мірнага насельніцтва.<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-date=20 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |url-status=live }}</ref> На працягу года САП і саюзнікі захапілі Вад-Банду<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date= 25 April 2023|work= BBC|access-date= 25 April 2023|archive-date= 2023-04-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20230424192104/https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|url-status= live}}</ref><ref name="pickup">{{cite news|url= https://www.bbc.com/news/world-africa-65409733|title= Sudan's Darfur fighting: 'I saw pick-up trucks full of dead people'|date= 27 April 2023|work= BBC|access-date= 28 April 2023|archive-date= 2023-06-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20230630183038/https://www.bbc.com/news/world-africa-65409733|url-status= live}}</ref>, Вад-Ашана<ref>{{Cite web |date=2 October 2023 |title=Sudan war: 'RSF advance to White Nile state' sparks new clashes in North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-advance-to-white-nile-state-sparks-new-clashes-in-north-kordofan |access-date=3 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003170552/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-advance-to-white-nile-state-sparks-new-clashes-in-north-kordofan |url-status=live }}</ref>, вайсковую базу Тэйба<ref name=":2">{{Cite news|date=2023-06-22|title=Battles persist over key areas in Sudan's South Kordofan|language=en|work=[[Radio Dabanga]]|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-persist-over-key-areas-in-sudans-south-kordofan|access-date=2023-07-16|archive-date=22 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622000148/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-persist-over-key-areas-in-sudans-south-kordofan|url-status=live}}</ref>, нафтавае радовішча Баліла<ref>{{Cite web |date=30 October 2023 |title=RSF 'liberates' vital Sudan oilfield |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-liberates-vital-sudan-oilfield |access-date=31 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=30 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030173744/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-liberates-vital-sudan-oilfield |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 November 2023 |title=RSF withdraws from Balila oilfield, claim airport 'set ablaze' by Sudan army |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-retreats-from-balila-oilfield-claim-airport-set-ablaze-by-sudan-army |access-date=2 November 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101185104/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-retreats-from-balila-oilfield-claim-airport-set-ablaze-by-sudan-army |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125131204/https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |title=RSF seize “Balila” airport, which is used by Army fighter jets |language=en |publisher=darfur24 |date=30 October 2023 |archive-date=25 January 2026}}</ref>. Паралельна з байцамі арміі Дагала (Сіламі аператыўнай падтрымкі), да баявых дзеянняў падключыліся баевікі адной з фракцый групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]» — прыхільнікі [[Абдэлазіз аль-Хілу|Абдэлазіза аль-Хілу]]. 8 чэрвеня яны актывізаваліся ў раёне Кадуглі, узяўшы пад кантроль вайсковыя базы, нягледзячы на дзеючае пагадненне аб спыненні агню з Узброенымі сіламі Судана.<ref>{{Cite news |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/09/Rebel-mobilization-in-Sudan-raises-fears-of-conflict-spreading |title=Rebel mobilization in Sudan raises fears of conflict spreading |work=al-Arabiya |date=9 June 2023 |access-date=15 July 2023 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609070046/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/09/Rebel-mobilization-in-Sudan-raises-fears-of-conflict-spreading |url-status=live }}</ref> Пазней атрады паўстанцаў разам з САП правялі напад на Даланг.<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title=South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=[[al-Arabiya]]|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23|archive-date=2023-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183037/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|url-status=live}}</ref> == Гуманітарная сітуацыя == 1 чэрвеня прадстаўнікі Сусветнай харчовай праграмы заявілі, што са складоў у горадзе было выкрадзена дастаткова харчавання, каб накарміць 4,4 мільёна чалавек.<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=WFP chief: Sudan looting is 'stealing from the hungry – food for 4.4 million people at stake'|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-chief-looting-is-stealing-from-the-hungry-food-for-4-4-million-people-at-stake|access-date=2023-07-26|archive-date=26 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726142028/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-chief-looting-is-stealing-from-the-hungry-food-for-4-4-million-people-at-stake|url-status=live}}</ref> == Гістарыяграфія == Найбольш вывучанымі аспектамі знешняй палітыкі ВКЛ з’яўляюцца ўзаемаадносіны з Маскоўскай дзяржавай, пераважна тэма барацьбы за валоданне памежнымі тэрыторыямі ў канцы XV – сярэдзіне XVI ст. Астатнія ж аспекты знешняй палітыкі закраналіся не вельмі глыбока, магчыма, акрамя адносін з Крымскім ханствам, Польшчай і Лівоніяй{{sfn|Мікалаева|2015|с=148}}. У канцы XX ст. па тэме выйшла праца [[Мацвей Кузьміч Любаўскі|М. К. Любаўскага]] «Литовско-русский сейм», прысвечаная даследаванню гісторыі ўзнікнення, станаўлення і развіцця гэтага дзяржаўна-палітычнага інстытута, высвятленню яго функцый і прэрагатыў, а таксама ўплыву рашэнняў сеймаў на ўнутры- і знешнепалітычнае жыццё дзяржавы. Адначасна выйшлі і дзве невялікія працы [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскага]] «Заметки о крымских делах в Метрике Литовской» і «Литовские упоминки татарским ордам. Скарбовая книга Метрики Литовской 1502–1509 гг.», прысвечаныя ўзаемаадносінамі з татарамі. У пачатку ХХ ст. праблемы знешняй палітыкі ВКЛ сталі прадметам вывучэння ў манаграфіях польскіх даследчыкаў [[Оскар Галецкі|О. Галецкага]], [[Людвік Фінкель|Л. Фінкеля]] і іншых. Усебаковы аналіз становішча ВКЛ ва ўказаны перыяд, вялікі фактычны матэрыял, пачэрпнуты ў архівах Польшчы і іншых краін, – усё гэта надало высокую навуковую каштоўнасць гэтым праца{{sfn|Мікалаева|2015|с=148}}. У [[міжваенны час|інтэрбелум]] у [[СССР]] даследванне гісторыі ВКЛ значна скарацілася. Але ў пасляваеннай гістарыяграфіі сітуацыя змянілася. У прыватнасці, аднавілася вывучэнне маскоўска-ліцвінскіх адносін XV–XVI стст. З пачатку 50-х гг. ХХ ст. у савецкай гістарыяграфіі надоўга зацвердзілася тэндэнцыйная канцэпцыя падзей, якія прывялі да пераходу часткі ўсходніх зямель ВКЛ пад кантроль Масковіі на мяжы XV–XVI стст. Сутнасць яе была ў наступным: славянскае насельніцтва ВКЛ ужо ў XV ст. «пакутавала» ад прыгнёту каталіцызму і «імкнулася» перайсці пад уладу Маскоўскай дзяржавы і на мяжы XV–XVI стст., дзякуючы паспяховай палітыцы маскоўскага кіраўніцтва, «аб’ядналася» нарэшце з адзінавернымі братамі. Гэта версія была прадстаўлена ў манаграфіі К. В. Базілевіча «Внешняя политика Русского центра- лизованного государства. Вторая половина XV в.»{{sfn|Мікалаева|2015|с=149}}. Пазней з’явіліся новыя даследаванні па гэтай тэме. Так, І. Б. Грэкаў у працы «Очерки по истории международных отношений Восточной Европы XIV–XVI вв.» разглядаў пытанні ўзаемаадносін паміж краінамі Усходняй Еўропы, у тым ліку ўзаемаадносіны ВКЛ са сваімі суседзямі Адбітак панаваўшых у савецкай гістарыяграфіі наратываў нясе на сабе праца Г. Л. Харашкевіч «Русское государство в системе международных отношений конца XV – начала XVI в.», прысвечаная ўсебаковаму агляду эканамічных, палітычных, культурных сувязяў Маскоўскай дзяржавы азначанага перыяду, закранаючы ў тым ліку і адносіны з ВКЛ. Прычыны і сутнасць маскоўска-ліцвінскіх супярэчнасцяў падрабязна разглядаюцца ў працы А. А. Зіміна «Россия на рубеже XV–XVI столетий». У гэты ж час малдаўскія даследчыкі выпусцілі шэраг прац, якія былі прама ці ўскосна прысвечаны асвятленню ліцвінска-малдаўскіх адносін. {{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}. Пачатак 80-х гг. ХХ ст. быў адзначаны выхадам дысертацыйнага даследавання літоўскага гісторыка Э. Д. Банёніса, прысвечанага вывучэнню праблемы пасольскай службы ВКЛ сярэдзіны XV ст. – 1569 г. Яго праца стала па сутнасці пачатковым крокам у даследаванні такіх важнейшых пытанняў, маючых непасрэднае дачыненне да знешняй палітыкі, як арганізацыя пасольскай службы і дыпламатыя ВКЛ. Высновы, да якіх прыйшоў аўтар, ішлі ў разрэз з панаваўшым у ой час пунктам гледжання, згодна з якім знешняя палітыка і дыпламатыя ВКЛ атаясамлівалася са знешняй палітыкай і дыпламатыяй Польшчы, звязанай з ім персанальнай уніяй. Літоўскі даследчык пераканаўча абверг такое меркаванне, даказаўшы існаванне самастойнага курса ВКЛ у міжнароднай палітыцы і асобнай ад польскай сферы дзейнасці яго дыпламатыі.{{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}. Тым часам у польскай гістарыяграфіі ў міжваенны час асаблівую цікавасць прадстаўляла праблема міжнародных адносін ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе ў XVI ст. Прычынай была праводзімая польскімі ўладамі палітыка адраджэння польскай дзяржавы на Усходзе, мэтай якой была рэалізацыя «[[ягелонская ідэя|ідэі ягелонскай]]» і «гістарычная місія» Польшчы ва Усходняй Еўропе. У 30–40-я гг. ХХ ст. у Польшчы выйшаў шэраг прац абагульняючага характару, сярод іх вылучаюцца дзве працы [[Людвіг Калянкоўскі|Л. Калянкоўскага]], у якіх на вялікім фактычным матэрыяле разглядаліся пытанні ўнутранай і знешняй палітыкі ВКЛ канца XIV–XVI ст. Яго пяру належаў і спецыяльны артыкул, прысвечаны праблеме ўзаемаадносін Ягелонскай манархіі з Крымам{{sfn|Мікалаева|2015|с=149}}. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўзаемаадносіны Ягелонаў з Маскоўскай дзяржавай апынуліся па-за рамкамі праблематыкі работ польскіх гісторыкаў; падвергнуўся крытыцы і тэзіс аб «гістарычнай місіі» на Усходзе. Аднак высокі ўзровень распрацаванасці праблем міжнародных адносін у польскай гістарыяграфіі дазволіў падрыхтаваць шэраг фундаментальных калектыўных прац па гісторыі знешняй палітыкі і дыпламатыі Польшчы. Так, у 1982 г. пад рэдакцыяй М. Біскупа выйшаў першы том «Гісторыі дыпламатыі Польшчы», дзе ўтрымлівалася інфармацыя па знешняй палітыкі ВКЛ. Для гэтага выдання, як і для даваенных польскіх даследчыкаў, было характэрна атаясамленне ўсходняй мяжы Кароны з усходняй мяжой ВКЛ{{sfn|Мікалаева|2015|с=151}}. Сярод іншых прац польскіх гісторыкаў можна адзначыць даследаванне Ю. Бардаха, які зрабіў спробу разгледзець напружаны характар узаемаадносін Вільні з Маскоўскай дзяржавай скрозь прызму дзейнасці разведвальнай службы Княства. Ваенныя і дыпламатычныя крыніцы XVI ст. утрымліваюць вялікую колькасць падобных сведчанняў, што робіць гэту тэму перспектыўным кірункам для даследавання. У 1976 г. выйшла і сінтэтычная праца М. Космана «Historia Białorusi», у якой былі закрануты пытанні знешняй палітыкі ВКЛ{{sfn|Мікалаева|2015|с=152}}. o2gm1530janh7zkhoevgav7vnd35gfa 5144583 5144582 2026-05-21T19:04:08Z DBatura 73587 /* Гістарыяграфія */ 5144583 wikitext text/x-wiki '''Кардафанская кампанія (з 2023)''' — эпізод канфлікту паміж прыхільнікамі суданскіх генералаў [[Абдэль Фатах аль-Бурхан|Абдэля аль-Бурхана]] і [[Махамед Хамдан Дагала|Махамеда Дагала]], звязаны з барацьбой за рэгіён {{нп1|Кардафан||ar|كردفان}}. == Ход баявых дзеянняў == 15 красавіка Сілы аператыўнай падтрымкі бяруць пад свой кантроль аэрапорт Эль-Абейд<ref name="aj">{{Cite news |script-title=ar:السودان.. اشتباكات عنيفة بين الجيش وقوات الدعم السريع (لحظة بلحظة) |title= |trans-title= |url=https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/%d8%a7%d9%84%d8%b3%d9%88%d8%af%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b4%d8%aa%d8%a8%d8%a7%d9%83%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d8%b3%d9%84%d8%ad%d8%a9-%d8%a8%d9%8a%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%ac%d9%8a%d8%b4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230415142945/https://mubasher.aljazeera.net/news/politics/liveblog/2023/4/15/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%83%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD%D8%A9-%D8%A8%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B4 |archive-date=15 April 2023 |access-date=2023-04-16 |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |language=ar}}</ref>. З 21 красавіка сутыкненні вакол горада працягнуліся<ref>{{Cite news |date=2023-04-21 |title=Our staff was hit in crossfire in EL Obeid: IOM |language=en-GB |work=[[Al Jazeera English|Al Jazeera]] |url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |access-date=2023-04-21 |archive-date=21 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230421085011/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2023/4/21/sudan-fighting-live-news-burhan-says-committed-to-civilian-rule |url-status=live }}</ref>. У чэрвені ўрадавая армія нанесла авіяўдары па Эль-Абейду<ref>{{Cite news|date=2023-06-15|title=Sudan slips into crisis with critical shortages as conflict enters third month|language=en|work=[[Africanews]]|url=https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months//|access-date=2023-06-15|archive-date=2023-06-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230615082209/https://www.africanews.com/2023/06/15/sudan-slips-into-deeper-crisis-with-critical-shortages-as-conflict-enters-three-months/|url-status=live}}</ref>. На працягу ўсяго лета ў раёне горада фіксаваліся сутыкненні<ref>{{Cite news|date=9 July 2023|title=UN warns of 'full-scale civil war' in Sudan, Egypt to host summit|language=en|work=[[Al Jazeera English|Aljazeera]]|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/7/9/egypt-to-host-sudan-summit-as-un-warns-of-full-scale-civil-war|access-date=10 July 2023|archive-date=9 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230709203939/https://www.aljazeera.com/news/2023/7/9/egypt-to-host-sudan-summit-as-un-warns-of-full-scale-civil-war|url-status=live}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=2023-08-13 |title=Grim toll rises in ongoing Sudan conflict |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/grim-toll-rises-in-ongoing-sudan-conflict |access-date=2023-08-15 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814110440/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/grim-toll-rises-in-ongoing-sudan-conflict |url-status=live }}</ref>.<ref>{{Cite web |date=2023-09-01 |title=Battles continue in Sudan, at least 4,8 million people fled their homes |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-at-least-48-million-people-fled-their-homes |access-date=2023-09-01 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=11 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240911160725/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-continue-in-sudan-at-least-48-million-people-fled-their-homes |url-status=live }}</ref>, горад трапіў у аблогу<ref>{{Cite news|date=2023-06-11|title='Most fearless' fighting in Sudan after 24-hour ceasefire ends|language=en|work=Aljazeera|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|access-date=2023-06-13|archive-date=2023-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230613020330/https://www.aljazeera.com/news/2023/6/11/most-fearless-fighting-in-sudan-after-24-hour-ceasefire-ends|url-status=live}}</ref>. 17 верасня Узброеныя сілы і мяцежнікі сілы зноў уступілі ў бой у Эль-Абейдзе: урадавая армія нанесла паражэнне праціўніку за межамі горада. У адказ САП абстралялі населены пункт, што прывяло да ахвяр сярод мірнага насельніцтва.<ref name="fires">{{Cite web |date=2023-09-17 |title=Escalating Conflict: Sudanese army, RSF clash in Khartoum, El-Obeid, Zalingei |url=https://sudantribune.com/article277360/ |access-date=2023-09-17 |website=Sudan Tribune |language=en-GB |archive-date=20 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231020174341/https://sudantribune.com/article277360/ |url-status=live }}</ref> На працягу года САП і саюзнікі захапілі Вад-Банду<ref>{{cite news|url= https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|title= Sporadic gunfire in Sudan despite new truce|date= 25 April 2023|work= BBC|access-date= 25 April 2023|archive-date= 2023-04-24|archive-url= https://web.archive.org/web/20230424192104/https://www.bbc.co.uk/news/live/uk-65371585|url-status= live}}</ref><ref name="pickup">{{cite news|url= https://www.bbc.com/news/world-africa-65409733|title= Sudan's Darfur fighting: 'I saw pick-up trucks full of dead people'|date= 27 April 2023|work= BBC|access-date= 28 April 2023|archive-date= 2023-06-30|archive-url= https://web.archive.org/web/20230630183038/https://www.bbc.com/news/world-africa-65409733|url-status= live}}</ref>, Вад-Ашана<ref>{{Cite web |date=2 October 2023 |title=Sudan war: 'RSF advance to White Nile state' sparks new clashes in North Kordofan |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-advance-to-white-nile-state-sparks-new-clashes-in-north-kordofan |access-date=3 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=3 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003170552/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/sudan-war-rsf-advance-to-white-nile-state-sparks-new-clashes-in-north-kordofan |url-status=live }}</ref>, вайсковую базу Тэйба<ref name=":2">{{Cite news|date=2023-06-22|title=Battles persist over key areas in Sudan's South Kordofan|language=en|work=[[Radio Dabanga]]|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-persist-over-key-areas-in-sudans-south-kordofan|access-date=2023-07-16|archive-date=22 June 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250622000148/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/battles-persist-over-key-areas-in-sudans-south-kordofan|url-status=live}}</ref>, нафтавае радовішча Баліла<ref>{{Cite web |date=30 October 2023 |title=RSF 'liberates' vital Sudan oilfield |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-liberates-vital-sudan-oilfield |access-date=31 October 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=30 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030173744/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-liberates-vital-sudan-oilfield |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=1 November 2023 |title=RSF withdraws from Balila oilfield, claim airport 'set ablaze' by Sudan army |url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-retreats-from-balila-oilfield-claim-airport-set-ablaze-by-sudan-army |access-date=2 November 2023 |website=Radio Dabanga |language=en-GB |archive-date=1 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101185104/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/rsf-retreats-from-balila-oilfield-claim-airport-set-ablaze-by-sudan-army |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125131204/https://www.darfur24.com/en/2023/10/30/rsf-seize-balila-airport-which-is-used-by-army-fighter-jets/ |title=RSF seize “Balila” airport, which is used by Army fighter jets |language=en |publisher=darfur24 |date=30 October 2023 |archive-date=25 January 2026}}</ref>. Паралельна з байцамі арміі Дагала (Сіламі аператыўнай падтрымкі), да баявых дзеянняў падключыліся баевікі адной з фракцый групоўкі «[[Народна-вызваленчы рух Судана–Поўнач]]» — прыхільнікі [[Абдэлазіз аль-Хілу|Абдэлазіза аль-Хілу]]. 8 чэрвеня яны актывізаваліся ў раёне Кадуглі, узяўшы пад кантроль вайсковыя базы, нягледзячы на дзеючае пагадненне аб спыненні агню з Узброенымі сіламі Судана.<ref>{{Cite news |url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/09/Rebel-mobilization-in-Sudan-raises-fears-of-conflict-spreading |title=Rebel mobilization in Sudan raises fears of conflict spreading |work=al-Arabiya |date=9 June 2023 |access-date=15 July 2023 |archive-date=9 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230609070046/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/09/Rebel-mobilization-in-Sudan-raises-fears-of-conflict-spreading |url-status=live }}</ref> Пазней атрады паўстанцаў разам з САП правялі напад на Даланг.<ref>{{Cite news|date=2023-06-23|title=South Kordofan residents flee as Sudan war escalates|language=en|work=[[al-Arabiya]]|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|access-date=2023-06-23|archive-date=2023-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230630183037/https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2023/06/23/South-Kordofan-residents-flee-as-Sudan-war-escalates|url-status=live}}</ref> == Гуманітарная сітуацыя == 1 чэрвеня прадстаўнікі Сусветнай харчовай праграмы заявілі, што са складоў у горадзе было выкрадзена дастаткова харчавання, каб накарміць 4,4 мільёна чалавек.<ref>{{Cite news|date=2023-06-01|title=WFP chief: Sudan looting is 'stealing from the hungry – food for 4.4 million people at stake'|language=en|work=Radio Dabanga|url=https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-chief-looting-is-stealing-from-the-hungry-food-for-4-4-million-people-at-stake|access-date=2023-07-26|archive-date=26 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230726142028/https://www.dabangasudan.org/en/all-news/article/wfp-chief-looting-is-stealing-from-the-hungry-food-for-4-4-million-people-at-stake|url-status=live}}</ref> == Гістарыяграфія == Найбольш вывучанымі аспектамі знешняй палітыкі ВКЛ з’яўляюцца ўзаемаадносіны з Маскоўскай дзяржавай, пераважна тэма барацьбы за валоданне памежнымі тэрыторыямі ў канцы XV – сярэдзіне XVI ст. Астатнія ж аспекты знешняй палітыкі закраналіся не вельмі глыбока, магчыма, акрамя адносін з Крымскім ханствам, Польшчай і Лівоніяй{{sfn|Мікалаева|2015|с=148}}. === Да канца 1980-х гг. === У канцы XX ст. па тэме выйшла праца [[Мацвей Кузьміч Любаўскі|М. К. Любаўскага]] «Литовско-русский сейм», прысвечаная даследаванню гісторыі ўзнікнення, станаўлення і развіцця гэтага дзяржаўна-палітычнага інстытута, высвятленню яго функцый і прэрагатыў, а таксама ўплыву рашэнняў сеймаў на ўнутры- і знешнепалітычнае жыццё дзяржавы. Адначасна выйшлі і дзве невялікія працы [[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|М. В. Доўнар-Запольскага]] «Заметки о крымских делах в Метрике Литовской» і «Литовские упоминки татарским ордам. Скарбовая книга Метрики Литовской 1502–1509 гг.», прысвечаныя ўзаемаадносінамі з татарамі. У пачатку ХХ ст. праблемы знешняй палітыкі ВКЛ сталі прадметам вывучэння ў манаграфіях польскіх даследчыкаў [[Оскар Галецкі|О. Галецкага]], [[Людвік Фінкель|Л. Фінкеля]] і іншых. Усебаковы аналіз становішча ВКЛ ва ўказаны перыяд, вялікі фактычны матэрыял, пачэрпнуты ў архівах Польшчы і іншых краін, – усё гэта надало высокую навуковую каштоўнасць гэтым праца{{sfn|Мікалаева|2015|с=148}}. У [[міжваенны час|інтэрбелум]] у [[СССР]] даследванне гісторыі ВКЛ значна скарацілася. Але ў пасляваеннай гістарыяграфіі сітуацыя змянілася. У прыватнасці, аднавілася вывучэнне маскоўска-ліцвінскіх адносін XV–XVI стст. З пачатку 50-х гг. ХХ ст. у савецкай гістарыяграфіі надоўга зацвердзілася тэндэнцыйная канцэпцыя падзей, якія прывялі да пераходу часткі ўсходніх зямель ВКЛ пад кантроль Масковіі на мяжы XV–XVI стст. Сутнасць яе была ў наступным: славянскае насельніцтва ВКЛ ужо ў XV ст. «пакутавала» ад прыгнёту каталіцызму і «імкнулася» перайсці пад уладу Маскоўскай дзяржавы і на мяжы XV–XVI стст., дзякуючы паспяховай палітыцы маскоўскага кіраўніцтва, «аб’ядналася» нарэшце з адзінавернымі братамі. Гэта версія была прадстаўлена ў манаграфіі К. В. Базілевіча «Внешняя политика Русского центра- лизованного государства. Вторая половина XV в.»{{sfn|Мікалаева|2015|с=149}}. Пазней з’явіліся новыя даследаванні па гэтай тэме. Так, І. Б. Грэкаў у працы «Очерки по истории международных отношений Восточной Европы XIV–XVI вв.» разглядаў пытанні ўзаемаадносін паміж краінамі Усходняй Еўропы, у тым ліку ўзаемаадносіны ВКЛ са сваімі суседзямі Адбітак панаваўшых у савецкай гістарыяграфіі наратываў нясе на сабе праца Г. Л. Харашкевіч «Русское государство в системе международных отношений конца XV – начала XVI в.», прысвечаная ўсебаковаму агляду эканамічных, палітычных, культурных сувязяў Маскоўскай дзяржавы азначанага перыяду, закранаючы ў тым ліку і адносіны з ВКЛ. Прычыны і сутнасць маскоўска-ліцвінскіх супярэчнасцяў падрабязна разглядаюцца ў працы А. А. Зіміна «Россия на рубеже XV–XVI столетий». У гэты ж час малдаўскія даследчыкі выпусцілі шэраг прац, якія былі прама ці ўскосна прысвечаны асвятленню ліцвінска-малдаўскіх адносін. {{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}. Пачатак 80-х гг. ХХ ст. быў адзначаны выхадам дысертацыйнага даследавання літоўскага гісторыка Э. Д. Банёніса, прысвечанага вывучэнню праблемы пасольскай службы ВКЛ сярэдзіны XV ст. – 1569 г. Яго праца стала па сутнасці пачатковым крокам у даследаванні такіх важнейшых пытанняў, маючых непасрэднае дачыненне да знешняй палітыкі, як арганізацыя пасольскай службы і дыпламатыя ВКЛ. Высновы, да якіх прыйшоў аўтар, ішлі ў разрэз з панаваўшым у ой час пунктам гледжання, згодна з якім знешняя палітыка і дыпламатыя ВКЛ атаясамлівалася са знешняй палітыкай і дыпламатыяй Польшчы, звязанай з ім персанальнай уніяй. Літоўскі даследчык пераканаўча абверг такое меркаванне, даказаўшы існаванне самастойнага курса ВКЛ у міжнароднай палітыцы і асобнай ад польскай сферы дзейнасці яго дыпламатыі.{{sfn|Мікалаева|2015|с=150}}. Тым часам у польскай гістарыяграфіі ў міжваенны час асаблівую цікавасць прадстаўляла праблема міжнародных адносін ва Усходняй і Цэнтральнай Еўропе ў XVI ст. Прычынай была праводзімая польскімі ўладамі палітыка адраджэння польскай дзяржавы на Усходзе, мэтай якой была рэалізацыя «[[ягелонская ідэя|ідэі ягелонскай]]» і «гістарычная місія» Польшчы ва Усходняй Еўропе. У 30–40-я гг. ХХ ст. у Польшчы выйшаў шэраг прац абагульняючага характару, сярод іх вылучаюцца дзве працы [[Людвіг Калянкоўскі|Л. Калянкоўскага]], у якіх на вялікім фактычным матэрыяле разглядаліся пытанні ўнутранай і знешняй палітыкі ВКЛ канца XIV–XVI ст. Яго пяру належаў і спецыяльны артыкул, прысвечаны праблеме ўзаемаадносін Ягелонскай манархіі з Крымам{{sfn|Мікалаева|2015|с=149}}. Пасля [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] ўзаемаадносіны Ягелонаў з Маскоўскай дзяржавай апынуліся па-за рамкамі праблематыкі работ польскіх гісторыкаў; падвергнуўся крытыцы і тэзіс аб «гістарычнай місіі» на Усходзе. Аднак высокі ўзровень распрацаванасці праблем міжнародных адносін у польскай гістарыяграфіі дазволіў падрыхтаваць шэраг фундаментальных калектыўных прац па гісторыі знешняй палітыкі і дыпламатыі Польшчы. Так, у 1982 г. пад рэдакцыяй М. Біскупа выйшаў першы том «Гісторыі дыпламатыі Польшчы», дзе ўтрымлівалася інфармацыя па знешняй палітыкі ВКЛ. Для гэтага выдання, як і для даваенных польскіх даследчыкаў, было характэрна атаясамленне ўсходняй мяжы Кароны з усходняй мяжой ВКЛ{{sfn|Мікалаева|2015|с=151}}. Сярод іншых прац польскіх гісторыкаў можна адзначыць даследаванне Ю. Бардаха, які зрабіў спробу разгледзець напружаны характар узаемаадносін Вільні з Маскоўскай дзяржавай скрозь прызму дзейнасці разведвальнай службы Княства. Ваенныя і дыпламатычныя крыніцы XVI ст. утрымліваюць вялікую колькасць падобных сведчанняў, што робіць гэту тэму перспектыўным кірункам для даследавання. У 1976 г. выйшла і сінтэтычная праца М. Космана «Historia Białorusi», у якой былі закрануты пытанні знешняй палітыкі ВКЛ{{sfn|Мікалаева|2015|с=152}}. === З канца 1980-х гг. === hgl0by9jim6sc82sbasoy66hsso7a11 0 658222 5144672 5134924 2026-05-22T04:53:49Z Stary Sołtys 160681 афармленне 5144672 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Акадэмія спецыяльнай педагогікі імя Марыі Гжэгажэўскай у Варшаве |скарачэнне = |эмблема = |выява = [[Выява:Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie 2026.jpg|300px]] |арыгінал = {{lang-pl|Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie}} |міжназва = The Maria Grzegorzewska University |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = 1922 |зачынены = |рэарганізаваны = 1970 |год рэарганізацыі = |тып = |найменне пасады =Рэктар |піб пасады = Барбара Марцінкоўская |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = 5 000 |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = [[Варшава]] |кампус = |адрас = вул. Шчэнслівіцкая 40,<br>02-353 г. Варшава, Польшча |сайт = http://www.aps.edu.pl |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Акадэмія спецыяльнай педагогікі імя Марыі Гжэгажэўскай у Варшаве''' ({{lang-pl|Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie}}) — [[Польшча|польская]] дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] [[Педагогіка|педагагічнага]] профілю з сядзібай у [[Варшава|Варшаве]]. Асноўнай мэтай навучальнай установы з’яўляецца падрыхтоўка кадраў для працы з людзьмі з абмежаванымі магчымасцямі і спецыяльнымі патрэбамі, якім неабходны адмысловы дагляд і дапамога. == Гісторыя == У [[1922]] годзе рашэннем Міністэрства рэлігійных культаў і народнай адукацыі ў выніку аб’яднання Дзяржаўнага фанетычнага інстытута і Дзяржаўнай семінарыі спецыяльнай педагогікі быў створаны Дзяржаўны інстытут спецыяльнай педагогікі. Дырэктарам інстытута стала [[Марыя Гжэгажэўская]]. У [[1970]] годзе інстытут атрымаў статус вышэйшай прафесійнай школы, а ў [[1976]] годзе быў ператвораны ў Вышэйшую школу спецыяльнай педагогікі імя Марыі Гжэгажэўскай. У чэрвені [[2000]] года ўстанове была прысвоена сучасная назва — Акадэмія спецыяльнай педагогікі імя Марыі Гжэгажэўскай. == Структура == * Інстытут педагогікі * Інстытут сацыяльнай прафілактыкі і сацыяльнай працы * Інстытут спецыяльнай педагогікі * Інстытут філасофіі і сацыялогіі * Інстытут дапамогі развіццю чалавека і адукацыі * Інстытут псіхалогіі * Інстытут мастацкай адукацыі {{зноскі}} == Спасылкі == {{Commons|Category:Maria Grzegorzewska University}} * [http://www.aps.edu.pl Афіцыйная інтэрнэт-старонка акадэміі] {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання]] [[Катэгорыя:Варшава]] dr2ltqsk452gaeaz442yo8vwsj1f8em 5144792 5144672 2026-05-22T09:37:20Z M.L.Bot 261 афармленне 5144792 wikitext text/x-wiki {{Картка ўніверсітэта |назва = Акадэмія спецыяльнай педагогікі імя Марыі Гжэгажэўскай у Варшаве |скарачэнне = |эмблема = |выява = [[Выява:Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie 2026.jpg|300px]] |арыгінал = {{lang-pl|Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie}} |міжназва = The Maria Grzegorzewska University |ранейшае = |дэвіз = |заснаваны = 1922 |зачынены = |рэарганізаваны = 1970 |год рэарганізацыі = |тып = |найменне пасады =Рэктар |піб пасады = Барбара Марцінкоўская |прэзідэнт = |навуковы кіраўнік = |студэнты = 5 000 |замежныя студэнты = |спецыялітэт = |бакалаўрыят = |магістратура = |аспірантура = |дактарантура = |дактары = |прафесары = |выкладчыкі = |размяшчэнне = [[Варшава]] |кампус = |адрас = вул. Шчэнслівіцкая 40,<br>02-353 г. Варшава, Польшча |сайт = http://www.aps.edu.pl |узнагароды = |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordScale = |edu_region = }} '''Акадэмія спецыяльнай педагогікі імя Марыі Гжэгажэўскай у Варшаве''' ({{lang-pl|Akademia Pedagogiki Specjalnej im. Marii Grzegorzewskiej w Warszawie}}) — [[Польшча|польская]] дзяржаўная [[вышэйшая навучальная ўстанова]] [[Педагогіка|педагагічнага]] профілю з сядзібай у [[Варшава|Варшаве]]. Асноўнай мэтай навучальнай установы з’яўляецца падрыхтоўка кадраў для працы з людзьмі з абмежаванымі магчымасцямі і спецыяльнымі патрэбамі, якім неабходны адмысловы дагляд і дапамога. == Гісторыя == У [[1922]] годзе рашэннем Міністэрства рэлігійных культаў і народнай адукацыі ў выніку аб’яднання Дзяржаўнага фанетычнага інстытута і Дзяржаўнай семінарыі спецыяльнай педагогікі быў створаны Дзяржаўны інстытут спецыяльнай педагогікі. Дырэктарам інстытута стала [[Марыя Гжэгажэўская]]. У [[1970]] годзе інстытут атрымаў статус вышэйшай прафесійнай школы, а ў [[1976]] годзе быў ператвораны ў Вышэйшую школу спецыяльнай педагогікі імя Марыі Гжэгажэўскай. У чэрвені [[2000]] года ўстанове была прысвоена сучасная назва — Акадэмія спецыяльнай педагогікі імя Марыі Гжэгажэўскай. == Структура == * Інстытут педагогікі * Інстытут сацыяльнай прафілактыкі і сацыяльнай працы * Інстытут спецыяльнай педагогікі * Інстытут філасофіі і сацыялогіі * Інстытут дапамогі развіццю чалавека і адукацыі * Інстытут псіхалогіі * Інстытут мастацкай адукацыі == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * {{афіцыйны сайт}} {{Вышэйшыя навучальныя ўстановы Варшавы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Навучальныя ўстановы з польскай мовай навучання]] [[Катэгорыя:Варшава]] 5dfyp8f9zc58phgdad1jwb7ub2e6qpv 100 658977 5144533 5144088 2026-05-21T15:51:20Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5144533 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Кларк Грэг|2026-05-21T10:03:46Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Майкл Уінслау|2026-05-20T13:57:12Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Уладзімір Кірылавіч Малчанаў|2026-05-20T12:25:14Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Пётр Сяргеевіч Вельямінаў|2026-05-20T05:20:23Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Пол Уолтэр Хаўзер|2026-05-19T14:16:37Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Кейт Колінз|2026-05-19T11:09:17Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Джоэл Эджэртан|2026-05-19T08:47:19Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Салодкая жанчына (фільм)|2026-05-18T05:01:57Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Уладзімір Пятровіч Заманскі|2026-05-17T17:40:15Z|StarDeg}} {{Новы артыкул|Тэран Эджэртан|2026-05-17T10:18:20Z|Feeleman}} {{Новы артыкул|Вячаслаў Бутусаў|2026-05-14T20:19:18Z|Iamarsenibragimov}} {{Новы артыкул|Станіслаў Ясюкевіч|2026-05-14T15:08:34Z|Voūk12}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> 2giqwh1cwhlwfxya88ropuqqhuligz6 0 663845 5144698 4609059 2026-05-22T06:21:24Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144698 wikitext text/x-wiki {{Сайт |імя = Lortel Archives |камерцыйны = |тып = тэатральная база даных |рэгістрацыя = не патрабуецца |мовы = [[англійская мова|англійская]] |наведвальнасць = |размяшчэнне = |уладальнік = Lucille Lortel Foundation |аўтар = |адкрыты = 2001 |закрыты = |цяперашні стан = актыўны |абарот = |чысты прыбытак = }} '''Lortel Archives''', таксама вядомы як '''Internet Off-Broadway Database''' ('''IOBDb''')<ref name="lortel">{{Cite web |url=http://www.lortel.org/Archives/About |title=About the Lortel Archives |quote=www.IOBDB.com}}</ref> — анлайн [[база даных]] [[П’еса|тэатральных пастановак]], [[акцёр]]аў, [[тэатр]]аў і іншага ўмоўнага {{нп5|Оф-Брадвей|оф-Брадвея|en|Off-Broadway}} (''Off-Broadway'' — прафесійныя тэатры ў [[Нью-Ёрк]]у умяшчальнасцю ад 100 да 499 месцаў). Кіруецца «Lucille Lortel Foundation»<ref name="nyt">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1999/04/06/theater/lucille-lortel-patron-who-made-innovative-off-broadway-a-star-is-dead-at-98.html?scp=4&sq=Lucille%20Lortel%20award&st=cse&pagewanted=all|title=Lucille Lortel, Patron Who Made Innovative Off Broadway a Star, Is Dead at 98|last=Nemy|first=Enid|date=6.5.1999|work=[[The New York Times]]|accessdate=26.11.2020}} {{ref-en}}</ref>. == Гісторыя == База названая ў гонар [[Актрыса|актрысы]] і тэатральнай прадзюсаркі {{нп5|Люсіль Лортэль||en|Lucille Lortel}} і была прафінансавана і створана некамерцыйнай арганізацыяй «Lucille Lortel Foundation». == Апісанне == База збірае і захоўвае інфармацыю аб [[Спектакль|спектаклях]], адкрытых як для крытыкаў, так і для шырокай грамадскасці і якія пратрымаліся ў рэпертуары тэатра не менш за тыдзень. Станам на жнівень 2019 года база даных утрымоўвала 6703 запісы аб пастаноўках, 51 817 запісаў пра людзей і кампаніі, 317 запісаў аб тэатрах<ref name="lortel"/>. == Гл. таксама == * [[Internet Broadway Database]] (''IBDb'') * [[Internet Movie Database]] (''IMDb'') * [[Box Office Mojo]] * [[Rotten Tomatoes]] {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://www.iobdb.com Афіцыйная старонка «Lortel Archives»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210126152537/http://www.iobdb.com/ |date=26 студзеня 2021 }} {{ref-en}} * [https://www.lortel.org/ Афіцыйная старонка «Lucille Lortel Foundation»] {{ref-en}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Базы даных фільмаў у Інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Сайты ЗША]] [[Катэгорыя:Англійская мова ў інтэрнэце]] [[Катэгорыя:Брадвей]] 51plu8qmkrtqdk4x9lf5vmmznwm0kzf 0 665753 5144690 5024891 2026-05-22T05:39:06Z Surajr7 165596 5144690 wikitext text/x-wiki Услед за сваім настаўнікам [[П’етра Перуджына|Перуджына]] мастак [[Рафаэль Санці]] (1483—1520) стварыў разгорнутую галерэю выяў [[Мадонна (мастацтва)|Марыі з немаўлём]], якія адрозніваюцца вялікай разнастайнасцю кампазіцыйных прыёмаў і псіхалагічных трактовак. Раннія мадонны Рафаэля пераймаюць вядомыя ўзоры [[Умбрыйская школа|ўмбрыйскага жывапісу]] [[кватрачэнта]]. Ідылічныя вобразы не пазбаўлены скаванасці, сухаватасці, [[іератызм|іераты]]чнасці. Узаемадзеянне фігур на мадоннах фларэнційскага перыяду больш непасрэднае. Для іх уласцівыя складаныя [[пейзаж]]ныя фоны. На першы план выступаюць універсальныя перажыванні мацярынства — пачуццё трывогі і адначасова гонару Марыі за лёс сына. Гэта хараство мацярынства — асноўны эмацыйны акцэнт у мадоннах, выкананых пасля пераезду мастака ў Рым. Абсалютнай вяршыняй лічыцца «[[Сіксцінская мадонна]]» (1514), дзе гарманічна пераплецены разам радасць і ноткі надыходзячай трывогі. У пазнейшых працах, выкананых у Рыме сумесна з [[Джуліа Рамана]] і іншымі вучнямі, мастак захапляецца ўскладненымі паставамі і жэстамі, яго фарбы мігочуць у прыцемку, прапорцыі фігур падаўжаюцца — гэта ўсё з'яўляецца прыкметамі [[маньерызм]]у. == Створаныя ва Урбіна і Перуджы == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !class="unsortable"| Выява !! Назва !! Дата !! Тэхніка !! Аснова !! Памеры, ''см'' !! Краіна !! Горад !! Месца захоўвання |- | [[Выява:Raffaello Madonna col Bambino 1498.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна з дому Санці]]'' || каля 1498 || фрэска || сцяна || 97×67 || Італія || [[Урбіна]] ||[[Дом-музей Рафаэля Санці]] |- | [[Выява:1502 Raffael Madonna Solly anagoria.JPG|120пкс]] || ''[[Мадонна Солі]]'' || 1500—1504 || алей || дошка || 52×38 || Германія || [[Берлін]] || [[Берлінская карцінная галерэя]] |- | [[Выява:Raphael - Von der Ropp Madonna.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна фон дэр Ропа]]'' || 1500—1504 || алей || дошка || 34x29 || Германія || [[Берлін]] || [[Берлінская карцінная галерэя]] |- | [[Выява:Raphael Madonna and Child with Book.jpg|120пкс]] || ''[[Пасадэнская Мадонна]]'' || каля 1503 || алей || дошка || 55x40 || ЗША || [[Пасадэна (Каліфорнія)|Пасадэна]] || [[Музей Нортана Саймана]] |- | [[Выява:Raffael - Madonna Diotalevi.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Дыяталеві]]'' || каля 1504 || алей || дошка || 69x50 || Германія || [[Берлін]] || [[Музей Бодэ]] |- | [[Выява:Raffaello Madonna Connestabile.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Канестабіле]]'' || каля 1504 || алей || перанесена на палатно || 17,9×17,9 || Расія || [[Санкт-Пецярбург]] || [[Дзяржаўны Эрмітаж]] |- |} == Створаныя ў Фларэнцыі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !class="unsortable"| Выява !! Назва !! Дата !! Тэхніка !! Аснова !! Памеры, ''см'' !! Краіна !! Горад !! Месца захоўвання |- | [[Выява:Raffaello, madonna terranuova, 1504-05.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Тэрануова]]'' || 1504—1505 || алей || дошка || 87x87 || Германія || [[Берлін]] || [[Берлінская карцінная галерэя]] |- | [[Выява:Raphael - Madonna dell Granduca.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Грандука]]'' || каля 1504 || алей || дошка || 84,4x55,9 || Італія || [[Фларэнцыя]] || [[Палацца Піці]] |- | [[Файл:Raphaël - La Madone de la maison d'Orléans - Google Art Project.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Арлеанская]]'' || каля 1506 || алей || дошка || 29x21 || Францыя || [[Шанціі (горад)|Шанціі]] || [[Музей Кандэ]] |- | [[Выява:Raphael - Madonna Bridgewater.JPG|120пкс]] || ''[[Мадонна Брыджуотэра]]'' || каля 1507 || алей || перанесена на палатно || 81x56 || Вялікабрытанія || [[Эдынбург]] || [[Нацыянальная галерэя Шатландыі]] |- | [[Выява:Raffaello Madonna Cowper.jpg|120пкс]] || ''[[Малая Мадонна Каўпера]]'' || каля 1504—1505 || алей || дошка || 58x43 || ЗША || [[Вашынгтон (акруга Калумбія)|Вашынгтон]] || [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] |- | [[Выява:Possibly by Alfani - The Virgin and Child (Northbrook Madonna), about 1505.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Нортбрука]]'' || каля 1507 || алей || дошка || 107x77 || ЗША || [[Вустэр (Масачусетс)|Вустэр]] || [[Вустэрскі мастацкі музей]] |- | [[Выява:Raphael Madonna of the Pinks.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна з гваздзікамі]]'' || 1506—1507 || алей || дошка || 27,9x22,4 || Вялікабрытанія || [[Лондан]] || [[Лонданская Нацыянальная галерэя]] |- | [[Выява:Raphael Madonna with Beardless St. Joseph.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна з безбародым Іосіфам|Святая сям’я з безбародым Іосіфам]]'' || каля 1506|| алей || дошка || 74x57 || Расія || [[Санкт-Пецярбург]] || [[Дзяржаўны Эрмітаж]] |- | [[Выява:Raffael 017.jpg|120пкс]] || ''[[Святая сям'я з пальмай]]'' || каля 1506 || алей || перанесена на палатно || 101,5x101,5 || Вялікабрытанія || [[Эдынбург]] || [[Нацыянальная галерэя Шатландыі]] |- | [[Выява:Raffael 015.jpg|120пкс]] || ''[[Святая сям'я з ягнём|Святая сям’я Фальканьеры]]'' || 1507 || алей || перанесена на палатно || 29x21 || Іспанія || [[Мадрыд]] || [[музей Прада|Прада]] |- | [[Выява:Raffaello Santi - Sacra Famiglia Canigiani (Alte Pinakothek).jpg|120пкс]] || ''[[Святая сям'я Каніджані]]'' || каля 1507 || алей || дошка || 131x107 || Германія || [[Мюнхен]] || [[Старая пінакатэка]] |- | [[Выява:Belvedere madonna.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна ў зеляніне]]'' || 1506 || алей || дошка || 113×88 || Аўстрыя || [[Вена]] || [[Музей гісторыі мастацтваў]] |- | [[Выява:Madonna del cardellino dopo il restauro.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна са шчыглом]]'' || каля 1506 || алей || дошка || 107x77 || Італія || [[Фларэнцыя]] || [[Уфіцы]] |- | [[Файл:Belle jardinière 2.jpg|120пкс]] || ''[[Цудоўная садоўніца]]'' || 1507 || алей || дошка || 122x80 || Францыя || [[Парыж]] || [[Луўр]] |- | [[Выява:Raffael 029.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Эстэрхазі]]'' || 1508 || алей || дошка || 29x21,5 || Венгрыя || [[Будапешт]] || [[Музей выяўленчых мастацтваў (Будапешт)|Музей выяўленчых мастацтваў]] |- | [[Выява:Madonna_Colonna_by_Rafael_-_Gemäldegalerie_-_Berlin_-_Germany_2017.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Калона]]'' || каля 1507 || алей || дошка || 77,5x56,5 || Германія || [[Берлін]] || [[Берлінская карцінная галерэя]] |- | [[Выява:Grande madonna cowper.jpg|120пкс]] || ''[[Вялікая Мадонна Каўпера]]'' || 1508 || алей || дошка || 68x46 || ЗША || [[Вашынгтон (акруга Калумбія)|Вашынгтон]] || [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] |- | [[Выява:Tempi Madonna by Raffaello Sanzio - Alte Pinakothek - Munich - Germany 2017.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Тэмпі]]'' || 1508 || алей || дошка || 75x51 || Германія || [[Мюнхен]] || [[Старая пінакатэка]] |- | [[Выява:Madonna del Baldacchino.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна пад балдахінам]]'' || каля 1507—1508 || алей || дошка || 276x224 || Італія || [[Фларэнцыя]] || [[Палацца Піці]] |- |} == Створаныя ў Рыме == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !class="unsortable"| Выява !! Назва !! Дата !! Тэхніка !! Аснова !! Памеры, ''см'' !! Краіна !! Горад !! Месца захоўвання |- | [[Выява:Raphael - Mackintosh Madonna.JPG|120пкс]] || ''[[Мадонна Макінташа]]'' || каля 1509 || алей || перанесена на палатно || 76,5x63 || Вялікабрытанія || [[Лондан]] || [[Лонданская Нацыянальная галерэя]] |- | [[Выява:The Aldobrandini Madonna.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Альдабрандзіні]]'' || каля 1510 || алей || дошка || 38x33 || Вялікабрытанія || [[Лондан]] || [[Лонданская Нацыянальная галерэя]] |- | [[Выява:Raffaello Loreto.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна з вэлюмам]]'' || 1511—1512 || алей || дошка || 120x90 || Францыя || [[Шанціі (горад)|Шанціі]] || [[Музей Кандэ]] |- | [[Выява:La Vierge au voile, by Raffaello Sanzio, from C2RMF retouched.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна з дыядэмай]]'' || каля 1510—1511 || алей || дошка || 68x44 || Францыя || [[Парыж]] || [[Луўр]] |- | [[Выява:Raphael, The Alba Madonna, c. 1510, NGA 26.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Альба]]'' || каля 1511 || алей || перанесена на палатно || 98x98 || ЗША || [[Вашынгтон (акруга Калумбія)|Вашынгтон]] || [[Нацыянальная галерэя мастацтва]] |- | [[Выява:MadonnaDiFoligno.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна Фалінья]]'' || 1511—1512 || алей || перанесена на палатно || 320x194 || Ватыкан || [[Ватыкан]] || [[Ватыканская пінакатэка]] |- | [[Выява:Raffael, Sixtinska madonnan.jpg|120пкс]] || ''[[Сіксцінская Мадонна]]'' || каля 1513—1514 || алей || палатно || 265x196 || Германія || [[Дрэздэн]] || [[Дрэздэнская карцінная галерэя]] |- | [[Выява:Madonna Impannata.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна дэль Імпаната|Мадонна з завесай]]'' || каля 1513—1514 || алей || дошка || 158x125 || Італія || [[Фларэнцыя]] || [[Палацца Піці]] |- | [[Выява:Workshop of Raphael - Madonna of the Candelabra - Walters 37484.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна з кандэлябрамі]]'' || каля 1513—1514 || алей || дошка || 65x65 || ЗША || [[Балтымар]] || [[Мастацкі музей Уолтэрса]] |- | [[Выява:Raphael Madonna della seggiola.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна ў крэсле]]'' || каля 1513—1514 || алей || дошка || 71x71 || Італія || [[Фларэнцыя]] || [[Палацца Піці]] |- | [[Выява:Raffaello, madonna della tenda 01.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна дэла Тенда|Мадонна ў шатры]]'' || 1513—1514 || алей || дошка || 68,5x51,2 || Германія || [[Мюнхен]] || [[Старая пінакатэка]] |- |} === Познія «мадонны» з майстэрні Рафаэля === {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !class="unsortable"| Выява !! Назва !! Дата !! Тэхніка !! Аснова !! Памеры, ''см'' !! Краіна !! Горад !! Месца захоўвання |- | [[Выява:Raffaello Sanzio - Sacra Famiglia con Rafael, Tobia e San Girolamo, o Vergine del pesce.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна з рыбай]]'' || каля 1514 || алей || перанесена на палатно || 215x158 || Іспанія || [[Мадрыд]] || [[музей Прада|Прада]] |- | [[Выява:Raphael - Madonna del Passeggio.jpg|120пкс]] || ''[[Прагулка Мадонны]]'' || каля 1516—1518 || алей || дошка || 88x62 || Вялікабрытанія || [[Эдынбург]] || [[Нацыянальная галерэя Шатландыі]] |- | [[Выява:The Holy Family - Rafael.jpg|120пкс]] || ''[[Святая сям'я Францыска I]]'' || 1518 || алей || перанесена на палатно || 207x140 || Францыя || [[Парыж]] || [[Луўр]] |- | [[Выява:Raphael - Holy Family below the Oak.jpg|120пкс]] || ''[[Святая сям'я пад дубам]]'' || каля 1518 || алей || дошка || 144x110 || Іспанія || [[Мадрыд]] || [[музей Прада|Прада]] |- | [[Выява:Rafael - La Perla.JPG|120пкс]] || ''[[Ла Перла]]'' || каля 1518—1520 || алей || дошка || 144x115 || Іспанія || [[Мадрыд]] (эскіз у [[Модэна|Модэне]]) || [[музей Прада|Прада]] |- | [[Выява:Raffaello Santi - Madonna della Rosa (Prado).jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна з ружай]]'' || каля 1518 || алей || дошка || 103x84 || Іспанія || [[Мадрыд]] (копія ў [[Багата|Багаце]]) || [[музей Прада|Прада]] |- !colspan="9"|Пераатрыбутаваны [[Джуліа Рамана]] |- | [[Выява:Raffaello, madonna del divino amore 2.jpg|120пкс]] || ''[[Мадонна боскай любові]]'' || 1518 год || алей || дошка || 152x125 || Італія || [[Неапаль]] || [[Нацыянальныя музей і галерэя Кападзімонтэ]] |- | [[Выява:Piccola sacra famiglia, scuola di raffaello.jpg|120пкс]] || ''[[Малая святая сям'я]]'' || 1518—1519 год || алей || дошка || 38x32 || Францыя || [[Парыж]] || [[Луўр]] |- |} == Літаратура == * {{Кніга |аўтар = [[Саламон Майсеевіч Стам|Стам С.М.]] |загаловак = Флорентийские мадонны Рафаэля : Вопросы идейного содержания |месца = Саратов |выдавецтва = Изд-во [[Саратаўскі ўніверсітэт|Саратовского ун-та]] |год = 1982 |старонак = 80 }} {{Рафаэль}} [[Катэгорыя:Мадонны Рафаэля| ]] [[Катэгорыя:Спісы карцін|Рафаэль]] peoceudow5ez0fk12tl9rhkm4cfg112 0 669654 5144770 5018804 2026-05-22T08:59:18Z Feeleman 163471 афармленне 5144770 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Жанр = [[проза]] | Lib = }} '''Віктар Алегавіч Пялевін''' ({{lang-ru|Виктор Олегович Пелевин}}; нар. [[22 лістапада]] [[1962]], [[Масква]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — рускі пісьменнік, эсэіст, аўтар культавых раманаў 1990-х гадоў: «Амон Ра», «Чапаеў і Пустэча» і «Generation „П“». Лаўрэат шматлікіх літаратурных прэмій, сярод якіх «Малы Букер» (1993), «Нацыянальны бестселер» (2004), «Вялікая кніга» (2010, 3-е месца), прэмія Андрэя Белага (2017). == Біяграфія == Нарадзіўся 22 лістапада 1962 года ў Маскве ў сям'і Алега Анатольевіча Пялевіна, выкладчыка ваеннай кафедры [[Маскоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя М. Э. Баўмана|МДТУ імя М. Э. Баўмана]], у мінулым — кадравага афіцэра [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]], і Зінаіды Сямёнаўны Пялевінай (дзявочае прозвішча Яфрэмава), якая працавала загадчыцай аддзелам у адным з цэнтральных гастраномаў<ref name="Балуева">[http://www.kp.ru/daily/25989.4/2919618/ Балуева А. Виктор Пелевин: «Снимаюсь только 30 секунд и в очках!»]</ref>. Сям'я Пялевіных учатырох (разам з бабуляй) жыла ў камунальнай кватэры, у вялікім пакоі з высокімі столямі, у доме на Цвярскім бульвары, пазней пераехала ў асобную трохпакаёвую кватэру ў раёне Паўночнае Чартанава<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IzC2acv35HE&t=1m17s Виктор Пелевин в программе «Главный герой», часть 1/2] — [[YouTube]]</ref>. У 1979 годзе скончыў сярэднюю школу № 31 з англійскім ухілам (цяпер гімназія ім. Капцовых № 1520). Гэтая школа знаходзілася ў цэнтры Масквы, на вуліцы Станіслаўскага (цяпер Лявонцьеўскі завулак), лічылася прэстыжнай. Пасля школы паступіў у [[Маскоўскі энергетычны інстытут]] (МЭІ) на факультэт электрыфікацыі і аўтаматызацыі прамысловасці і транспарту, які скончыў у 1985 годзе. У красавіку таго ж года Пялевін быў прыняты на пасаду інжынера кафедры электрычнага транспарту МЭІ. Згадвалася таксама, што ён служыў у арміі, у [[Ваенна-паветраныя сілы СССР|Ваенна-паветраных сілах]], аднак гады яго службы невядомыя<ref name="ria13">[http://ria.ru/culture/20091020/189750870.html Виктор Олегович Пелевин. Биографическая справка]</ref><ref name="kp12">[http://www.kp.ru/daily/24603/774395/ Анна Балуева, Мария Мятнова. Ядовитый мальчик Пелевин]</ref><ref name="Нехорошев">[http://www.ng.ru/style/2001-08-29/8_pelevin.html Григорий Нехорошев. Настоящий Пелевин]</ref><ref name="kp26">[http://www.kp.ru/daily/23106/23029/ Виктор Пелевин: Оргазмы человека и государства совпадают!]</ref>. У 1987 годзе (па іншым дадзеным — у красавіку 1985 года) паступіў у вочную аспірантуру МЭІ, у якой правучыўся да 1989 года (дысертацыю, прысвечаную праекту электрапрывада гарадскога [[тралейбус]]а з асінхронным [[Рухавік унутранага згарання|рухавіком]], не абараняў)<ref name="ria13" /><ref name="kp26" />. В 1989 годзе паступіў у [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]], на завочное аддзяленне (семінар прозы Міхаіла Лабанава)<ref name="ria13" /><ref name="Нехорошев" /><ref name="lit24">Огрызко В. В. Самый загадочный писатель // Литературная Россия. — 21.10.2005. — № 42.</ref>. Аднак і тут ён правучыўся нядоўга: у 1991 годзе яго адлічылі. Па прызнанні самога пісьменніка, вучоба ў Літаратурным інстытуце нічога яму не дала. У час вучобы ў Літаратурным інстытуце Пялевін пазнаёміўся з маладым празаікам Альбертам Егазаравым і паэтам (пазней — літаратурным крытыкам) Віктарам Куллэ. Егазараў і Куллэ заснавалі сваё выдавецтва (спачатку яно называлася «Дзень», затым «Крумкач» і «Міф»), для якога Пялевін, як рэдактар, падрыхтаваў трохтомнік амерыканскага пісьменніка і містыка [[Карлас Кастанеда|Карласа Кастанеды]]<ref name="Нехорошев" />. З 1989 па 1990 год працаваў штатным карэспандэнтам часопіса «Face to Face». Акрамя таго, у 1989 годзе ён пачаў працаваць у часопісе «Навука і рэлігія», дзе рыхтаваў публікацыі па ўсходняму [[Містыка|містыцызму]]. У тым жа годзе ў «Навуцы і рэлігіі» было апублікавана апавяданне Пялевіна «Вядзьмак Ігнат і людзі» (у Інтэрнэце можна знайсці таксама інфармацыю, што першае апавяданне пісьменніка было апублікавана ў часопісе «Хімія і жыццё» і называлася «Дзед Ігнат і людзі»)<ref name="ria13" /><ref name="kp12" /><ref name="Нехорошев" /><ref name="lit24" />. У 1991 годзе выпускае першы зборнік апавяданняў «Сіні ліхтар»<ref>[https://books.google.ru/books?id=bzVgAAAAMAAJ&q=«Синий+фонарь»&dq=«Синий+фонарь»&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiL3Inp8djSAhXTKywKHcKBCmwQ6AEILDAD Синий фонарь : [рассказы&#x5D; — Виктор Пелевин ]</ref>. Спачатку кніга не была заўважана крытыкамі, аднак праз два года Пялевін атрымаў за яе Малую букераўскую прэмію. У сакавіку 1992 года ў часопісе «Сцяг» быў апублікаваны раман Пялевіна «[[Амон Ра]]», які прыцягнуў увагу літаратурных крытыкаў, а ў 1993 годзе атрымаў прэміі «Інтэрпрэскон» і «Залаты слімак». У красавіку 1993 года ў тым жа часопісе быў апублікаваны наступны раман Пялевіна — «[[Жыццё насякомых]]»<ref name="ria13" /><ref name="lit24" />. У 1993 годзе Пялевін апублікаваў у «Незалежнай газеце» эсэ «Джон Фаўлз і трагедыя рускага лібералізму». Гэтае эсэ, якое было адказам пісьменніка на неўхваляльную рэакцыю некаторых крытыкаў на яго творчасць, пасля стала згадвацца ў СМІ як «праграмнае». У тым жа годзе Пялевін быў прыняты ў Саюз журналістаў Расіі. У 1996 годзе ў часопісе «Сцяг» быў апублікаваны раман Пялевіна «[[Чапаеў і Пустэча]]». Крытыкі гаварылі аб ім як аб першым у Расіі «дзэн-будысцкім» рамане, сам жа пісьменнік называў гэты свой твор «першым раманам, дзеянне якога адбываецца ў абсалютнай пустэчы»<ref name=ger10>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=440103 Немцы экранизируют роман Пелевина «Чапаев и пустота»]</ref>. Раман атрымаў прэмію «Вандроўнік-97», а ў 2001 годзе ўвайшоў у кароткі спіс адной з найболей прэстыжных у свеце прэмій — Дублінскай літаратурнай прэміі (International IMPAC Dublin Literary Award)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1203133.stm World’s richest fiction prize reveals shortlist]</ref>. У 1999 годзе выйшаў «саркастычны і настальгічны» раман Пялевіна «[[Generation П]]». Ва ўсім свеце было прададзена больш 3,5 мільёнаў экзэмпляраў рамана, кніга атрымала шэраг прэмій, у прыватнасці, «Бронзавы слімак» і нямецкую літаратурную прэмію імя Рыхарда Шонфельда, і набыла статус культавай<ref name=ria13/><ref>{{Cite web|url=https://echo.msk.ru/news/11646.html|title=Известному российскому писателю-сатирику Виктору Пелевину присуждена немецкая литературная премия имени Рихарда Шенфельда.|publisher=Эхо Москвы|lang=ru|accessdate=2020-02-25}}</ref>. У 2001 годзе апублікаваў філасофскае эсэ «Падземнае неба», прысвечанае загадкаваму і таямнічаму свету [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскага метрапалітэна]], яго змрочным легендам і містычнай сувязі з рэлігійнай спадчынай антычнасці. У 2003 годзе, пасля пяцігадовага перапынку ў публікацыях, выйшаў зборнік «Дыялектыка пераходнага перыяду. З ніадкуль у нікуды» («DПП. NN»), за які пісьменнік атрымаў прэмію Апалона Грыгор'ева у 2003 годзе і прэмію «Нацыянальны бестселер» у 2004 годзе. Акрамя таго, «DПП (NN)» увайшоў у кароткі спіс прэміі Андрэя Белага за 2003 год<ref>Премия Андрея Белого-2003. — [[Журнальный зал]]. — Версия от 19.03.2012</ref>. У 2004 годзе быў выдадзены шосты раман «[[Свяшчэнная кніга ваўкалака]]». У 2006 годзе выдавецтва «Эксма» выдала раман «[[Empire V]]», які ўвайшоў у кароткі спіс прэміі «Вялікая кніга». Тэкст «Empire V» з'явіўся ў інтэрнэце яшчэ да публікацыі рамана. Прадстаўнікі «Эксма» сцвярджалі, што гэтае адбылося ў выніку крадзяжу, аднак некаторыя меркавалі, што гэта быў [[маркетынг]]авы ход выдавецтва<ref>[http://www.newsru.com/arch/cinema/16oct2006/pelevin.html Издательство «ЭКСМО» сообщает о краже текста нового романа Виктора Пелевина]</ref><ref>[http://www.kommersant.ru/doc/713679 Анна Наринская. Роман Виктора Пелевина вышел из-под печати]</ref><ref>[http://izvestia.ru/news/318686 Наталья Кочеткова. Писатель Виктор Пелевин: «Вампир в России больше чем вампир»]</ref>. У кастрычніку 2009 года выйшаў раман «[[t (раман)|t]]». Аўтар кнігі стаў лаўрэатам пятага сезона Нацыянальнай літаратурнай прэміі «Вялікая кніга» (2009—2010, трэці прыз) і стаў пераможцам чытацкага галасавання<ref>[http://www.bigbook.ru/win/win2010.php?ID=1805 Итоги (сезон 2009—2010)]. — Сайт премии «Большая книга». — Версия от 19.03.2012</ref>. У снежні 2011 года выдаў у выдавецтве «Эксма» раман «[[S.N.U.F.F.]]». У лютым наступнага года гэты твор атрымаў прэмію «Электронная кніга» у намінацыі «Проза года». У сакавіку 2013 года выйшаў адзінаццаты раман Пялевіна «[[Бэтмэн Апола]]», які з'яўляецца працягам «Empire V»<ref>{{Cite web|url=https://eksmo.ru/news/1516309/|title=Премьера «Бэтмана Аполло» в магазинах «Москва»|publisher=eksmo.ru|lang=ru|accessdate=2018-01-19}}</ref>. Затым выходзілі раманы «[[Любоў да трох цукербрынаў]]» (2014), «[[Наглядчык (раман)|Наглядчык]]» (2015), «[[Лямпа Мафусаіла, або Крайняя бітва чэкістаў з масонамі]]» (2016). У 2017 годзе выйшаў раман «[[iPhuck 10]]», які атрымаў Прэмію Андрэя Белага. У 2018 годзе выйшаў раман «[[Таемныя віды на гару Фудзі]]». У жніўні 2019 года выйшла кніга «[[Мастацтва лёгкіх дотыкаў]]». Кніга ўключае у сябе тры аповесці, адна з якіх працягвае падзеі папярэдняга рамана «Таемныя віды на гару Фудзі». У жніўні 2020 года быў апублікаваны раман «[[Непераможнае Сонца (раман)|Непераможнае Сонца]]»<ref name="автоссылка1">[https://tass.ru/kultura/9302891 ТАСС]</ref>. === Прыватнае жыццё === Як адзначалі СМІ, Пялевін вядомы тым, што не ўваходзіць у «літаратурную тусоўку», не з'яўляецца на публіцы, вельмі рэдка дае інтервью і аддае перавагу зносінам у інтэрнэце. Усё гэтае стала падставай для розных чутак: сцвярджалася, напрыклад, што пісьменнік наогул не існуе, а пад імем «Пялевін» працуе група аўтараў ці камп'ютар. Напрыклад, Аляксандр Гардон у праграме «Закрыты паказ» (эфір 17.02.2012) выразіў сумненне ў самым існаванні такога чалавека, як пісьменнік Пялевін. Аднак пазней былі выяўленыя людзі, якія непасрэдна ведалі Пялевіна: яго аднакласнікі, аднакурснікі, выкладчыкі, калегі, а рэжысёр Барыс Караджаў зняў дакументальны фільм «Пісьменнік П. Спроба идэнтыфікацыі», у аснове якога ляжаць расказы людзей, асабіста знаёмых з пісьменнікам. У маі 2011 года з'явілася інфармацыя, што Пялевін будзе асабіста прысутнічаць на цырымоніі ўручэння прэміі «Супер нацбест». Асабліва адзначалася, што гэтае павінна было быць першае з'яўленне пісьменніка на публіцы. Але, насуперак чаканням, Пялевін на цырымонію не прыйшоў<ref name="iz15" /><ref>{{cite web |url=https://www.culture.ru/movies/3410/pisatel-p-popytka-identifikacii |title=Писатель П. Попытка идентификации |publisher=Культура.РФ |accessdate=2018-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513152121/https://www.culture.ru/movies/3410/pisatel-p-popytka-identifikacii |archivedate=13 мая 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://rg.ru/2011/05/30/prilepin.html Павел Зайцев. Счастье от «Греха»]</ref>. Пісьменнік [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Дзмітрый Быкаў]] сцвярджаў, што бачыў Пялевіна апошні раз 12 гадоў назад, пры гэтым, дзе жыве пісьменнік, ніхто не ведае дакладна, «таму што Пялевін жыве ў астрале»<ref name="автоссылка2">{{Cite web |title=«Новая газета»: Писатель Виктор Пелевин стал индивидуальным предпринимателем |url=https://www.novayagazeta.ru/news/2018/12/13/147593-pisatel-viktor-pelevin-stal-individualnym-predprinimatelem |accessdate=2 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190117013344/https://www.novayagazeta.ru/news/2018/12/13/147593-pisatel-viktor-pelevin-stal-individualnym-predprinimatelem |archivedate=17 студзеня 2019 |url-status=dead }}</ref>. Пялевін, як мяркуецца, не жанаты. Па дадзеным на пачатак 2000-х гадоў, ён жыў у Маскве, у раёне Чартанава. Ніякіх асабовых акаўнтаў у сацыяльных сетках ([[Facebook]], [[Twitter]], [[Жывы журнал|LiveJournal]], [[VK|ВКонтакте]] і т. п.) ніколі не меў і не мае<ref>[http://pelevin.nov.ru/contacts/ Контакты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170215204843/http://pelevin.nov.ru/contacts/ |date=15 лютага 2017 }} // Сайт творчества В. О. Пелевина</ref>. У Віктара Пялевіна няма і ніколі не было дагавораў, якія б абавязвалі яго публікаваць новыя кнігі з фіксаванай перыядычнасцю ці друкаваць іх у якім-небудзь канкрэтным расійскім выдавецтве<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.litagent.ru/clients/author/966|title=Пелевин Виктор Олегович|author=|date=|publisher=|accessdate=2021-02-01|archive-date=5 лютага 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205235057/http://www.litagent.ru/clients/author/966|url-status=dead}}</ref>. СМІ ўказвалі, што Пялевін часта бывае на Усходзе: напрыклад, ён быў у [[Непал]]е, [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвай Карэі]], [[Кітай|Кітаі]] і Японіі. Па сведчанням людзей, якія ведаюць пісьменніка асабіста, сваё захапленне будызмам Пялевіну атрымоўваецца спалучаць з практычнасцю ў адносінах да «грашовых пытанняў»<ref>Leo Kropywiansky. Victor Pelevin. — BOMB Magazine, 01.03.2002. — № 79/Spring 2002</ref>. Пялевін неаднаразова падкрэсліваў: нягледзячы на тое, што яго героі ўжываюць наркотыкі, сам ён наркаманам не з'яўляецца, хоць у маладосці і эксперыментаваў з рэчывамі, якія змяняюць свядомасць<ref name="iz15">[http://izvestia.ru/news/341912 Наталья Кочеткова. Писатель Виктор Пелевин: «Олигархи работают героями моих книг»]</ref>. У снежні 2018 года [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] паведамілі, што пісьменнік Віктар Пялевін зарэгістраваўся у рэестры індывідуальных прадпрымальнікаў у тэрытарыяльным упраўленні Пенсіённага фонду ў Паўночным Чартанава<ref name="автоссылка2"/>. == Асноўныя творы == === Апавяданні === * «[[Праблема вервоўка ў сярэдняй паласе]]» («''Проблема верволка в средней полосе''») * «[[Мітэльшпіль (апавяданне)|Мітэльшпіль]]» («''Миттельшпиль''») * «[[Весткі з Непала]]» («''Вести из Непала''») * «[[Ніка (апавяданне)|Ніка]]» («''Ника''») * «[[Зігмунд у кавярні]]» («''Зигмунд в кафе''») * «[[Сіні ліхтар (апавяданне)|Сіні ліхтар]]» («''Синий фонарь''») * «[[Воданапорная вежа (апавяданне)|Воданапорная вежа]]» («''Водонапорная башня''») * «[[Спі (апавяданне)|Спі]]» («''Спи''») * «[[Жыццё і прыгоды сарая нумар XII]]» («''Жизнь и приключения сарая номер XII''») * «[[Анталогія дзяцінства]]» («''Онтология детства''») * «[[СССР Тайшоу Чжуань]]» * «[[Тарзанка (апавяданне)|Тарзанка]]» * «[[Іван Кублаханаў]]» («''Иван Кублаханов''») === Аповесці === * «[[Прынц Дзяржплана]]» («''Принц Госплана''») * «[[Жоўтая страла]]» («''Желтая стрела''») * «[[Затворнік і Шасціпалы]]» («''Затворник и Шестипалый''») === Раманы === * «[[Амон Ра]]» («''Омон Ра''») * «[[Жыццё насякомых]]» («''Жизнь насекомых''») * «[[Чапаеў і Пустэча]]» («''Чапаев и Пустота''») * «[[Generation «П»]]» * «[[Лічбы (раман)|Лічбы]]» («Числа») * «[[Свяшчэнная кніга ваўкалака]]» («''Священная книга оборотня''») * «[[Шлем жаху|Шлем жаху: Крэятыў пра Тэсея і Мінатаўра]]» («''Шлем ужаса: Креатифф о Тесее и Минотавре''») * «[[Empire V]]» * «[[t (раман)|t]]» * «[[S.N.U.F.F.]]» * «[[Бэтмен Апола]]» («''Бэтман Аполло''») * «[[Любоў да трох цукербрынаў]]» («''Любовь к трём цукербринам''») * «[[Наглядчык (раман)|Наглядчык]]» («''Смотритель''») * «[[Лямпа Мафусаіла, або Крайняя бітва чэкістаў з масонамі]]» («''Лампа Мафусаила, или Крайняя битва чекистов с масонами''») * «[[iPhuck 10]]» * «[[Таемныя віды на гару Фудзі]]» («''Тайные виды на гору Фудзи''») * «[[Непераможнае Сонца (раман)|Непераможнае Сонца]]» («''Непобедимое Солнце''») == Водгукі == Літаратурныя крытыкі, апроч [[Будызм|будысцкіх]] матываў, адзначалі схільнасць Пялевіна да постмадернізма і абсурдызма. Згадваўся таксама і ўплыў на творчасць пісьменніка эзатэрычнай традыцыі і сатырычнай навуковай фантастыкі<ref>Д. В. Нечепуренко. Религиозно-Философский Подтекст Произведений В. О. Пелевина // Язык. Культура. Коммуникации. — 2016. — Вып. 2 (6). — С. 30. — ISSN 2410-6682.</ref>. Кнігі Пялевіна перакладзены на асноўныя мовы свету, у тым ліку японскую і кітайскую. French Magazine уключыў Пялевіна ў спіс 1000 самых уплывовых дзеячаў сучаснай культуры. Па выніках апытання на сайце OpenSpace.ru у 2009 годзе Пялевін быў прызнаны самым уплывовым інтэлектуалам Расіі<ref name="oscolta">[http://os.colta.ru/news/details/15143 Самым влиятельным интеллектуалом России признан Виктор Пелевин] // [[OpenSpace.ru]]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/12/prospect’s-poll-gains-a-russian-outpost/|title=Prospect’s poll gains a Russian outpost|date=2009-12-20|publisher=Prospect|accessdate=2011-08-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/65BBe5mlx?url=http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/12/prospect%E2%80%99s-poll-gains-a-russian-outpost/|archivedate=2012-02-03|url-status=live}}</ref><ref>[http://ria.ru/culture/20071122/89070321.html Издатели поздравляют Виктора Пелевина с 45-летием]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Пелевин, Виктор Олегович // П — Пертурбационная функция. — 2014. — С. 537. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 25). — ISBN 978-5-85270-362-0. * Беневоленская Н. П. «Ника» В. Пелевина. — СПб.: СПбГУ, 2008. — 94 с. — (Текст и его интерпретация; вып. 7). * Генис А. А. Феномен Пелевина // Общая газета. — 1999. — № 19. * Нечепуренко Д. В. О философских предпосылках и цели творчества В. О. Пелевина // Вестник Челябинского государственного университета. — Челябинск: ЧелГУ, 2011. — Вып. 53, № 11 (226). — С. 95—98. * Полотовский С. А., Козак Р. В. Пелевин и поколение пустоты. — М.: Манн, Иванов и Фербер, 2012. — 232 с. — ISBN 978-5-91657-304-6. {{Творы Віктара Пялевіна}} {{DEFAULTSORT:Пялевін Віктар Алегавіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі]] [[Катэгорыя:Навелісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі МЭІ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вандроўнік»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-постмадэрністы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя]] 4eos36fg5pno1ejpmxc52vcl3ngrl9t 5144772 5144770 2026-05-22T09:00:24Z Feeleman 163471 /* Раманы */ афармленне 5144772 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік | Жанр = [[проза]] | Lib = }} '''Віктар Алегавіч Пялевін''' ({{lang-ru|Виктор Олегович Пелевин}}; нар. [[22 лістапада]] [[1962]], [[Масква]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]]) — рускі пісьменнік, эсэіст, аўтар культавых раманаў 1990-х гадоў: «Амон Ра», «Чапаеў і Пустэча» і «Generation „П“». Лаўрэат шматлікіх літаратурных прэмій, сярод якіх «Малы Букер» (1993), «Нацыянальны бестселер» (2004), «Вялікая кніга» (2010, 3-е месца), прэмія Андрэя Белага (2017). == Біяграфія == Нарадзіўся 22 лістапада 1962 года ў Маскве ў сям'і Алега Анатольевіча Пялевіна, выкладчыка ваеннай кафедры [[Маскоўскі дзяржаўны тэхнічны ўніверсітэт імя М. Э. Баўмана|МДТУ імя М. Э. Баўмана]], у мінулым — кадравага афіцэра [[Супрацьпаветраная абарона|СПА]], і Зінаіды Сямёнаўны Пялевінай (дзявочае прозвішча Яфрэмава), якая працавала загадчыцай аддзелам у адным з цэнтральных гастраномаў<ref name="Балуева">[http://www.kp.ru/daily/25989.4/2919618/ Балуева А. Виктор Пелевин: «Снимаюсь только 30 секунд и в очках!»]</ref>. Сям'я Пялевіных учатырох (разам з бабуляй) жыла ў камунальнай кватэры, у вялікім пакоі з высокімі столямі, у доме на Цвярскім бульвары, пазней пераехала ў асобную трохпакаёвую кватэру ў раёне Паўночнае Чартанава<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IzC2acv35HE&t=1m17s Виктор Пелевин в программе «Главный герой», часть 1/2] — [[YouTube]]</ref>. У 1979 годзе скончыў сярэднюю школу № 31 з англійскім ухілам (цяпер гімназія ім. Капцовых № 1520). Гэтая школа знаходзілася ў цэнтры Масквы, на вуліцы Станіслаўскага (цяпер Лявонцьеўскі завулак), лічылася прэстыжнай. Пасля школы паступіў у [[Маскоўскі энергетычны інстытут]] (МЭІ) на факультэт электрыфікацыі і аўтаматызацыі прамысловасці і транспарту, які скончыў у 1985 годзе. У красавіку таго ж года Пялевін быў прыняты на пасаду інжынера кафедры электрычнага транспарту МЭІ. Згадвалася таксама, што ён служыў у арміі, у [[Ваенна-паветраныя сілы СССР|Ваенна-паветраных сілах]], аднак гады яго службы невядомыя<ref name="ria13">[http://ria.ru/culture/20091020/189750870.html Виктор Олегович Пелевин. Биографическая справка]</ref><ref name="kp12">[http://www.kp.ru/daily/24603/774395/ Анна Балуева, Мария Мятнова. Ядовитый мальчик Пелевин]</ref><ref name="Нехорошев">[http://www.ng.ru/style/2001-08-29/8_pelevin.html Григорий Нехорошев. Настоящий Пелевин]</ref><ref name="kp26">[http://www.kp.ru/daily/23106/23029/ Виктор Пелевин: Оргазмы человека и государства совпадают!]</ref>. У 1987 годзе (па іншым дадзеным — у красавіку 1985 года) паступіў у вочную аспірантуру МЭІ, у якой правучыўся да 1989 года (дысертацыю, прысвечаную праекту электрапрывада гарадскога [[тралейбус]]а з асінхронным [[Рухавік унутранага згарання|рухавіком]], не абараняў)<ref name="ria13" /><ref name="kp26" />. В 1989 годзе паступіў у [[Літаратурны інстытут імя А. М. Горкага]], на завочное аддзяленне (семінар прозы Міхаіла Лабанава)<ref name="ria13" /><ref name="Нехорошев" /><ref name="lit24">Огрызко В. В. Самый загадочный писатель // Литературная Россия. — 21.10.2005. — № 42.</ref>. Аднак і тут ён правучыўся нядоўга: у 1991 годзе яго адлічылі. Па прызнанні самога пісьменніка, вучоба ў Літаратурным інстытуце нічога яму не дала. У час вучобы ў Літаратурным інстытуце Пялевін пазнаёміўся з маладым празаікам Альбертам Егазаравым і паэтам (пазней — літаратурным крытыкам) Віктарам Куллэ. Егазараў і Куллэ заснавалі сваё выдавецтва (спачатку яно называлася «Дзень», затым «Крумкач» і «Міф»), для якога Пялевін, як рэдактар, падрыхтаваў трохтомнік амерыканскага пісьменніка і містыка [[Карлас Кастанеда|Карласа Кастанеды]]<ref name="Нехорошев" />. З 1989 па 1990 год працаваў штатным карэспандэнтам часопіса «Face to Face». Акрамя таго, у 1989 годзе ён пачаў працаваць у часопісе «Навука і рэлігія», дзе рыхтаваў публікацыі па ўсходняму [[Містыка|містыцызму]]. У тым жа годзе ў «Навуцы і рэлігіі» было апублікавана апавяданне Пялевіна «Вядзьмак Ігнат і людзі» (у Інтэрнэце можна знайсці таксама інфармацыю, што першае апавяданне пісьменніка было апублікавана ў часопісе «Хімія і жыццё» і называлася «Дзед Ігнат і людзі»)<ref name="ria13" /><ref name="kp12" /><ref name="Нехорошев" /><ref name="lit24" />. У 1991 годзе выпускае першы зборнік апавяданняў «Сіні ліхтар»<ref>[https://books.google.ru/books?id=bzVgAAAAMAAJ&q=«Синий+фонарь»&dq=«Синий+фонарь»&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwiL3Inp8djSAhXTKywKHcKBCmwQ6AEILDAD Синий фонарь : [рассказы&#x5D; — Виктор Пелевин ]</ref>. Спачатку кніга не была заўважана крытыкамі, аднак праз два года Пялевін атрымаў за яе Малую букераўскую прэмію. У сакавіку 1992 года ў часопісе «Сцяг» быў апублікаваны раман Пялевіна «[[Амон Ра]]», які прыцягнуў увагу літаратурных крытыкаў, а ў 1993 годзе атрымаў прэміі «Інтэрпрэскон» і «Залаты слімак». У красавіку 1993 года ў тым жа часопісе быў апублікаваны наступны раман Пялевіна — «[[Жыццё насякомых]]»<ref name="ria13" /><ref name="lit24" />. У 1993 годзе Пялевін апублікаваў у «Незалежнай газеце» эсэ «Джон Фаўлз і трагедыя рускага лібералізму». Гэтае эсэ, якое было адказам пісьменніка на неўхваляльную рэакцыю некаторых крытыкаў на яго творчасць, пасля стала згадвацца ў СМІ як «праграмнае». У тым жа годзе Пялевін быў прыняты ў Саюз журналістаў Расіі. У 1996 годзе ў часопісе «Сцяг» быў апублікаваны раман Пялевіна «[[Чапаеў і Пустэча]]». Крытыкі гаварылі аб ім як аб першым у Расіі «дзэн-будысцкім» рамане, сам жа пісьменнік называў гэты свой твор «першым раманам, дзеянне якога адбываецца ў абсалютнай пустэчы»<ref name=ger10>[http://www.vesti.ru/doc.html?id=440103 Немцы экранизируют роман Пелевина «Чапаев и пустота»]</ref>. Раман атрымаў прэмію «Вандроўнік-97», а ў 2001 годзе ўвайшоў у кароткі спіс адной з найболей прэстыжных у свеце прэмій — Дублінскай літаратурнай прэміі (International IMPAC Dublin Literary Award)<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/1203133.stm World’s richest fiction prize reveals shortlist]</ref>. У 1999 годзе выйшаў «саркастычны і настальгічны» раман Пялевіна «[[Generation П]]». Ва ўсім свеце было прададзена больш 3,5 мільёнаў экзэмпляраў рамана, кніга атрымала шэраг прэмій, у прыватнасці, «Бронзавы слімак» і нямецкую літаратурную прэмію імя Рыхарда Шонфельда, і набыла статус культавай<ref name=ria13/><ref>{{Cite web|url=https://echo.msk.ru/news/11646.html|title=Известному российскому писателю-сатирику Виктору Пелевину присуждена немецкая литературная премия имени Рихарда Шенфельда.|publisher=Эхо Москвы|lang=ru|accessdate=2020-02-25}}</ref>. У 2001 годзе апублікаваў філасофскае эсэ «Падземнае неба», прысвечанае загадкаваму і таямнічаму свету [[Маскоўскі метрапалітэн|Маскоўскага метрапалітэна]], яго змрочным легендам і містычнай сувязі з рэлігійнай спадчынай антычнасці. У 2003 годзе, пасля пяцігадовага перапынку ў публікацыях, выйшаў зборнік «Дыялектыка пераходнага перыяду. З ніадкуль у нікуды» («DПП. NN»), за які пісьменнік атрымаў прэмію Апалона Грыгор'ева у 2003 годзе і прэмію «Нацыянальны бестселер» у 2004 годзе. Акрамя таго, «DПП (NN)» увайшоў у кароткі спіс прэміі Андрэя Белага за 2003 год<ref>Премия Андрея Белого-2003. — [[Журнальный зал]]. — Версия от 19.03.2012</ref>. У 2004 годзе быў выдадзены шосты раман «[[Свяшчэнная кніга ваўкалака]]». У 2006 годзе выдавецтва «Эксма» выдала раман «[[Empire V]]», які ўвайшоў у кароткі спіс прэміі «Вялікая кніга». Тэкст «Empire V» з'явіўся ў інтэрнэце яшчэ да публікацыі рамана. Прадстаўнікі «Эксма» сцвярджалі, што гэтае адбылося ў выніку крадзяжу, аднак некаторыя меркавалі, што гэта быў [[маркетынг]]авы ход выдавецтва<ref>[http://www.newsru.com/arch/cinema/16oct2006/pelevin.html Издательство «ЭКСМО» сообщает о краже текста нового романа Виктора Пелевина]</ref><ref>[http://www.kommersant.ru/doc/713679 Анна Наринская. Роман Виктора Пелевина вышел из-под печати]</ref><ref>[http://izvestia.ru/news/318686 Наталья Кочеткова. Писатель Виктор Пелевин: «Вампир в России больше чем вампир»]</ref>. У кастрычніку 2009 года выйшаў раман «[[t (раман)|t]]». Аўтар кнігі стаў лаўрэатам пятага сезона Нацыянальнай літаратурнай прэміі «Вялікая кніга» (2009—2010, трэці прыз) і стаў пераможцам чытацкага галасавання<ref>[http://www.bigbook.ru/win/win2010.php?ID=1805 Итоги (сезон 2009—2010)]. — Сайт премии «Большая книга». — Версия от 19.03.2012</ref>. У снежні 2011 года выдаў у выдавецтве «Эксма» раман «[[S.N.U.F.F.]]». У лютым наступнага года гэты твор атрымаў прэмію «Электронная кніга» у намінацыі «Проза года». У сакавіку 2013 года выйшаў адзінаццаты раман Пялевіна «[[Бэтмэн Апола]]», які з'яўляецца працягам «Empire V»<ref>{{Cite web|url=https://eksmo.ru/news/1516309/|title=Премьера «Бэтмана Аполло» в магазинах «Москва»|publisher=eksmo.ru|lang=ru|accessdate=2018-01-19}}</ref>. Затым выходзілі раманы «[[Любоў да трох цукербрынаў]]» (2014), «[[Наглядчык (раман)|Наглядчык]]» (2015), «[[Лямпа Мафусаіла, або Крайняя бітва чэкістаў з масонамі]]» (2016). У 2017 годзе выйшаў раман «[[iPhuck 10]]», які атрымаў Прэмію Андрэя Белага. У 2018 годзе выйшаў раман «[[Таемныя віды на гару Фудзі]]». У жніўні 2019 года выйшла кніга «[[Мастацтва лёгкіх дотыкаў]]». Кніга ўключае у сябе тры аповесці, адна з якіх працягвае падзеі папярэдняга рамана «Таемныя віды на гару Фудзі». У жніўні 2020 года быў апублікаваны раман «[[Непераможнае Сонца (раман)|Непераможнае Сонца]]»<ref name="автоссылка1">[https://tass.ru/kultura/9302891 ТАСС]</ref>. === Прыватнае жыццё === Як адзначалі СМІ, Пялевін вядомы тым, што не ўваходзіць у «літаратурную тусоўку», не з'яўляецца на публіцы, вельмі рэдка дае інтервью і аддае перавагу зносінам у інтэрнэце. Усё гэтае стала падставай для розных чутак: сцвярджалася, напрыклад, што пісьменнік наогул не існуе, а пад імем «Пялевін» працуе група аўтараў ці камп'ютар. Напрыклад, Аляксандр Гардон у праграме «Закрыты паказ» (эфір 17.02.2012) выразіў сумненне ў самым існаванні такога чалавека, як пісьменнік Пялевін. Аднак пазней былі выяўленыя людзі, якія непасрэдна ведалі Пялевіна: яго аднакласнікі, аднакурснікі, выкладчыкі, калегі, а рэжысёр Барыс Караджаў зняў дакументальны фільм «Пісьменнік П. Спроба идэнтыфікацыі», у аснове якога ляжаць расказы людзей, асабіста знаёмых з пісьменнікам. У маі 2011 года з'явілася інфармацыя, што Пялевін будзе асабіста прысутнічаць на цырымоніі ўручэння прэміі «Супер нацбест». Асабліва адзначалася, што гэтае павінна было быць першае з'яўленне пісьменніка на публіцы. Але, насуперак чаканням, Пялевін на цырымонію не прыйшоў<ref name="iz15" /><ref>{{cite web |url=https://www.culture.ru/movies/3410/pisatel-p-popytka-identifikacii |title=Писатель П. Попытка идентификации |publisher=Культура.РФ |accessdate=2018-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180513152121/https://www.culture.ru/movies/3410/pisatel-p-popytka-identifikacii |archivedate=13 мая 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://rg.ru/2011/05/30/prilepin.html Павел Зайцев. Счастье от «Греха»]</ref>. Пісьменнік [[Дзмітрый Львовіч Быкаў|Дзмітрый Быкаў]] сцвярджаў, што бачыў Пялевіна апошні раз 12 гадоў назад, пры гэтым, дзе жыве пісьменнік, ніхто не ведае дакладна, «таму што Пялевін жыве ў астрале»<ref name="автоссылка2">{{Cite web |title=«Новая газета»: Писатель Виктор Пелевин стал индивидуальным предпринимателем |url=https://www.novayagazeta.ru/news/2018/12/13/147593-pisatel-viktor-pelevin-stal-individualnym-predprinimatelem |accessdate=2 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190117013344/https://www.novayagazeta.ru/news/2018/12/13/147593-pisatel-viktor-pelevin-stal-individualnym-predprinimatelem |archivedate=17 студзеня 2019 |url-status=dead }}</ref>. Пялевін, як мяркуецца, не жанаты. Па дадзеным на пачатак 2000-х гадоў, ён жыў у Маскве, у раёне Чартанава. Ніякіх асабовых акаўнтаў у сацыяльных сетках ([[Facebook]], [[Twitter]], [[Жывы журнал|LiveJournal]], [[VK|ВКонтакте]] і т. п.) ніколі не меў і не мае<ref>[http://pelevin.nov.ru/contacts/ Контакты] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20170215204843/http://pelevin.nov.ru/contacts/ |date=15 лютага 2017 }} // Сайт творчества В. О. Пелевина</ref>. У Віктара Пялевіна няма і ніколі не было дагавораў, якія б абавязвалі яго публікаваць новыя кнігі з фіксаванай перыядычнасцю ці друкаваць іх у якім-небудзь канкрэтным расійскім выдавецтве<ref>{{Cite web|lang=|url=http://www.litagent.ru/clients/author/966|title=Пелевин Виктор Олегович|author=|date=|publisher=|accessdate=2021-02-01|archive-date=5 лютага 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205235057/http://www.litagent.ru/clients/author/966|url-status=dead}}</ref>. СМІ ўказвалі, што Пялевін часта бывае на Усходзе: напрыклад, ён быў у [[Непал]]е, [[Паўднёвая Карэя|Паўднёвай Карэі]], [[Кітай|Кітаі]] і Японіі. Па сведчанням людзей, якія ведаюць пісьменніка асабіста, сваё захапленне будызмам Пялевіну атрымоўваецца спалучаць з практычнасцю ў адносінах да «грашовых пытанняў»<ref>Leo Kropywiansky. Victor Pelevin. — BOMB Magazine, 01.03.2002. — № 79/Spring 2002</ref>. Пялевін неаднаразова падкрэсліваў: нягледзячы на тое, што яго героі ўжываюць наркотыкі, сам ён наркаманам не з'яўляецца, хоць у маладосці і эксперыментаваў з рэчывамі, якія змяняюць свядомасць<ref name="iz15">[http://izvestia.ru/news/341912 Наталья Кочеткова. Писатель Виктор Пелевин: «Олигархи работают героями моих книг»]</ref>. У снежні 2018 года [[Сродкі масавай інфармацыі|СМІ]] паведамілі, што пісьменнік Віктар Пялевін зарэгістраваўся у рэестры індывідуальных прадпрымальнікаў у тэрытарыяльным упраўленні Пенсіённага фонду ў Паўночным Чартанава<ref name="автоссылка2"/>. == Асноўныя творы == === Апавяданні === * «[[Праблема вервоўка ў сярэдняй паласе]]» («''Проблема верволка в средней полосе''») * «[[Мітэльшпіль (апавяданне)|Мітэльшпіль]]» («''Миттельшпиль''») * «[[Весткі з Непала]]» («''Вести из Непала''») * «[[Ніка (апавяданне)|Ніка]]» («''Ника''») * «[[Зігмунд у кавярні]]» («''Зигмунд в кафе''») * «[[Сіні ліхтар (апавяданне)|Сіні ліхтар]]» («''Синий фонарь''») * «[[Воданапорная вежа (апавяданне)|Воданапорная вежа]]» («''Водонапорная башня''») * «[[Спі (апавяданне)|Спі]]» («''Спи''») * «[[Жыццё і прыгоды сарая нумар XII]]» («''Жизнь и приключения сарая номер XII''») * «[[Анталогія дзяцінства]]» («''Онтология детства''») * «[[СССР Тайшоу Чжуань]]» * «[[Тарзанка (апавяданне)|Тарзанка]]» * «[[Іван Кублаханаў]]» («''Иван Кублаханов''») === Аповесці === * «[[Прынц Дзяржплана]]» («''Принц Госплана''») * «[[Жоўтая страла]]» («''Желтая стрела''») * «[[Затворнік і Шасціпалы]]» («''Затворник и Шестипалый''») === Раманы === * «[[Амон Ра]]» («''Омон Ра''») * «[[Жыццё насякомых]]» («''Жизнь насекомых''») * «[[Чапаеў і Пустэча]]» («''Чапаев и Пустота''») * «[[Generation «П»]]» * «[[Лічбы (раман)|Лічбы]]» («Числа») * «[[Свяшчэнная кніга ваўкалака]]» («''Священная книга оборотня''») * «[[Шлем жаху|Шлем жаху: Крэятыў пра Тэсея і Мінатаўра]]» («''Шлем ужаса: Креатифф о Тесее и Минотавре''») * «[[Empire V]]» * «[[t (раман)|t]]» * «[[S.N.U.F.F.]]» * «[[Бэтмэн Апола]]» («''Бэтман Аполло''») * «[[Любоў да трох цукербрынаў]]» («''Любовь к трём цукербринам''») * «[[Наглядчык (раман)|Наглядчык]]» («''Смотритель''») * «[[Лямпа Мафусаіла, або Крайняя бітва чэкістаў з масонамі]]» («''Лампа Мафусаила, или Крайняя битва чекистов с масонами''») * «[[iPhuck 10]]» * «[[Таемныя віды на гару Фудзі]]» («''Тайные виды на гору Фудзи''») * «[[Непераможнае Сонца (раман)|Непераможнае Сонца]]» («''Непобедимое Солнце''») == Водгукі == Літаратурныя крытыкі, апроч [[Будызм|будысцкіх]] матываў, адзначалі схільнасць Пялевіна да постмадернізма і абсурдызма. Згадваўся таксама і ўплыў на творчасць пісьменніка эзатэрычнай традыцыі і сатырычнай навуковай фантастыкі<ref>Д. В. Нечепуренко. Религиозно-Философский Подтекст Произведений В. О. Пелевина // Язык. Культура. Коммуникации. — 2016. — Вып. 2 (6). — С. 30. — ISSN 2410-6682.</ref>. Кнігі Пялевіна перакладзены на асноўныя мовы свету, у тым ліку японскую і кітайскую. French Magazine уключыў Пялевіна ў спіс 1000 самых уплывовых дзеячаў сучаснай культуры. Па выніках апытання на сайце OpenSpace.ru у 2009 годзе Пялевін быў прызнаны самым уплывовым інтэлектуалам Расіі<ref name="oscolta">[http://os.colta.ru/news/details/15143 Самым влиятельным интеллектуалом России признан Виктор Пелевин] // [[OpenSpace.ru]]</ref><ref>{{cite web|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/12/prospect’s-poll-gains-a-russian-outpost/|title=Prospect’s poll gains a Russian outpost|date=2009-12-20|publisher=Prospect|accessdate=2011-08-21|archiveurl=https://www.webcitation.org/65BBe5mlx?url=http://www.prospectmagazine.co.uk/2009/12/prospect%E2%80%99s-poll-gains-a-russian-outpost/|archivedate=2012-02-03|url-status=live}}</ref><ref>[http://ria.ru/culture/20071122/89070321.html Издатели поздравляют Виктора Пелевина с 45-летием]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * Пелевин, Виктор Олегович // П — Пертурбационная функция. — 2014. — С. 537. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 25). — ISBN 978-5-85270-362-0. * Беневоленская Н. П. «Ника» В. Пелевина. — СПб.: СПбГУ, 2008. — 94 с. — (Текст и его интерпретация; вып. 7). * Генис А. А. Феномен Пелевина // Общая газета. — 1999. — № 19. * Нечепуренко Д. В. О философских предпосылках и цели творчества В. О. Пелевина // Вестник Челябинского государственного университета. — Челябинск: ЧелГУ, 2011. — Вып. 53, № 11 (226). — С. 95—98. * Полотовский С. А., Козак Р. В. Пелевин и поколение пустоты. — М.: Манн, Иванов и Фербер, 2012. — 232 с. — ISBN 978-5-91657-304-6. {{Творы Віктара Пялевіна}} {{DEFAULTSORT:Пялевін Віктар Алегавіч}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі]] [[Катэгорыя:Навелісты]] [[Катэгорыя:Выпускнікі МЭІ]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Вандроўнік»]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-постмадэрністы]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі XX стагоддзя]] nz5lwj2p5ow3of74wkcg6gfz8hhw7g9 0 669867 5144773 5016666 2026-05-22T09:06:08Z Feeleman 163471 афармленне 5144773 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор |ISBN=978-5-699-75467-0 }} '''«Любоў да трох цукербрынаў»''' ({{lang-ru|Любовь к трём цукербринам}}) — дванаццаты [[раман]] [[Віктар Алегавіч Пялевін|Віктара Пялевіна]], які выйшаў у выдавецтве «Эксмо» і паступіў у продаж 9 верасня 2014 года. Першы тыраж — 70 000 экзэмпляраў<ref name="soyuz">{{Cite web|url=https://www.soyuz.ru/news/1021|title=Виктор Пелевин выпускает «Любовь к трём цукербринам» / Союз|publisher=www.soyuz.ru|lang=ru|date=2014-08-01|accessdate=2020-01-28}}</ref>. Адначасова з папяровай версіяй выйшла і аўдыёверсія (агучванне — Сяргей Чанішвілі, выдавец — Выдавецкі дом «Союз»)<ref name="soyuz"/>. == Назва == У назве рамана відавочная алюзія на ф’ябу «Любоў да трох апельсінаў» — казачную п’есу, напісаную [[Карла Гоцы]] ў 1760 годзе. Сам тэрмін «цукербрын» утвораны як сінтэз імёнаў двух гігантаў сучаснай web-індустрыі — [[Сяргей Міхайлавіч Брын|Сяргея Брына]] і [[Марк Цукерберг|Марка Цукерберга]]. == Сюжэт == У прэс-рэлізе паведамлялася, што новая кніга Пялевіна — гэта «дынамічная элегія нашага дня, прасякнутая горыччу расчараванняў і парадаксальнасцю высноў». Сярод «трэндаў», закранутых у ёй, — [[Facebook]], [[Google]], [[Украіна]], талерантнасць, [[Грамадства спажывання|культ спажывання]], інтэрнэт-залежнасць, інфармацыйнае рабства і тэрарызм<ref>{{Cite web|url=https://snob.ru/selected/entry/79209|title=Новая книга Пелевина выйдет в сентябре|publisher=snob.ru|lang=ru|date=2014-08-01|accessdate=2020-01-28}}</ref>. Дзеянне рамана адбываецца ў сучаснасці і ў аддаленай будучыні. Будучыня антыўтапічная і вялікую частку часу прысвечана знаходжанню галоўнага героя ў [[Віртуальная рэальнасць|віртуальнай рэальнасці]]<ref name=":0">{{Cite web|url=http://newslab.ru/article/610147|title=Книга: «Любовь к трем цукербринам», Виктор Пелевин|publisher=newslab.ru|date=2014-09-16|accessdate=2020-01-28}}</ref>. Асноўным героем рамана з’яўляецца «тэхнічны выратавальнік свету». У рамане ён называецца Кіклоп. Вядома, ён не першы і не апошні такі прадстаўнік, які жыве на зямлі. За ўсю гісторыю нашага існавання яны хадзілі сярод нас і назіралі за тым, што адбываецца. І для такіх, як Кіклоп, існавалі жорсткія правілы, у рамках якіх яны павінны былі дзейнічаць. Правілы не маглі памяняцца, нягледзячы на іх дзіўнае трактаванне. Нават калі ім было нешта не даспадобы (зыходзячы з асабістага ўспрымання дабра і зла), Кіклопы не маглі скарыстацца сілай толькі зыходзячы з уласных памкненняў. == Цікавыя факты == Філасофскія роздумы герояў праходзяць на фоне папулярнай мабільнай гульні [[Angry Birds]]<ref name=":0"/>. У сюжэце кнігі згаданыя [[Еўрамайдан|Майдан]] у сталіцы Украіны, [[Крым|Крымскі паўвостраў]] і знойдзены пасля ўцёкаў [[Віктар Фёдаравіч Януковіч|Януковіча]] залаты батон. {{зноскі}} == Літаратура == * {{Cite journal|author=Красиков В.И.|date=2017|title=«Нелегальная вечность»: философские аллюзии в конструировании реальностей в романе «Любовь к трем цукербринам» В. Пелевина|url=https://en.e-notabene.ru/fil/article_22848.html|journal=Litera|language=ru|issue=3|pages=71–79|doi=10.25136/2409-8698.2017.3.22848|issn=2409-8698}} * {{Cite journal|author= Цветкова О.И.|date=2017|title=Традиции жанра антиутопии в романе В. Пелевина «Любовь к трем цукербринам»|url=https://cyberleninka.ru/article/n/traditsii-zhanra-antiutopii-v-romane-v-pelevina-lyubov-k-trem-tsukerbrinam|journal=Ученые записки Новгородского государственного университета|issue=4 (12)}} [[Катэгорыя:Раманы на рускай мове]] 1k6p0tl7k06kgxjspt4jg7v3pomkhva 0 670074 5144777 5129704 2026-05-22T09:08:26Z Feeleman 163471 афармленне 5144777 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор}} '''«S.N.U.F.F.»''' — дзясяты [[раман]] [[Віктар Алегавіч Пялевін|Віктара Пялевіна]], выдадзены ў снежні 2011 года тыражом 150 000 экзэмпляраў. Пялевін расшыфраваў слова SNUFF як Special Newsreel/Universal Feature Film, пасля чаго яго пачалі актыўна выкарыстоўваць паліттэхнолагі<ref>{{Cite web|accessdate = 2016-02-09|title = На Банковой снимали кино|url = http://lb.ua/news/2013/12/02/243824_bankovoy_snimali_kino.html|publisher = [[LB.ua]]}}</ref>. Анатацыя аўтара: «Раман-утøпія Віктара Пялевіна аб найглыбокіх таямніцах жаночага сэрца і вышэйшых сакрэтах лётнага майстэрства!» == Назва == Снаф-відэа (Snuff film) — [[кароткаметражны фільм]], дзе паказваецца рэальнае [[забойства]] з папярэдняй знявагай ахвяры. Распаўсюджваюцца для забавы і дзеля грошай. == Сюжэт == Сюжэт рамана разгортваецца ў постапакаліптычным свеце вакол ўзаемаадносін дзвюх краін — Уркаіны (Уркаінскага Уркаганата), якую засяляюць «[[оркі]]», і Бізантыума (Big Byz), штучнага гіганцкага шара, які вісіць над ёй і населены «людзьмі». Уркаіна з’яўляецца тэхналагічна адсталым грамадствам, дзе ў побыце размаўляюць на «верхнярускай» мове (дзяржаўная мова — верхне-сярэднясібірская), а Бізантыум, наадварот, з’яўляецца прасунутай тэхналагічна дзяржавай-«дэмакратурай», дзе пераважае царкоўнаанглійская мова, падобная на англійскую. Тым не менш, Бізантыум пакутуе ад недахопу фізічнай прасторы і ад законаў пра [[Узрост сексуальнай згоды|ўзрост згоды]], якія забараняюць уступаць у публічны сэксуальны кантакт людзям, якія не дасягнулі 46 гадоў. Многія жыхары Бізантыума жывуць з лялькамі-робатамі («сурамі») рознай ступені прасунутасці. Аповед вядзецца ад асобы «чалавека» — Дзям’яна-Ландульфа Дамілолы Карпава, які працуе аператарам узброенай [[Беспілотны лятальны апарат|беспілотнай]] лятаючай кінакамеры. У грамадзянскім жыцці Карпаў жыве са ўзятай у крэдыт сурай па імі Кая, якая ўцягвае яго і двух «оркаў» у інтрыгу, завязаную на яе ўласныя інтарэсы<ref>{{cite web|url=http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/08/a_3919114.shtml|title=Вышел «S.N.U.F.F.» — новый роман Виктора Пелевина|date=08.12.2011|author=[[Мильчин, Константин Аркадьевич|Мильчин К. А.]]|url-status=dead|accessdate=7 лютага 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130505094912/http://www.gazeta.ru/culture/2011/12/08/a_3919114.shtml|archivedate=5 мая 2013}}</ref> ды інтарэсы элітаў. Кая маніпулюе Дамілолай, каб дамагчыся свайго. Раман змяшчае мноства намёкаў на сучаснае (2011 год) сацыяльнае і палітычнае становішча Захаду і [[Расія|Расіі]] (а таксама «першага свету» і астатняга чалавецтва) і на іх узаемаадносіны, пададзеныя ў [[Сатыра|сатырычнай манеры]]. Тэкст мае шмат [[Абсцэнная лексіка|абсцэннай лексікі]] і «[[Навамоўе|навамоўя]]», большай часткай створаным з англійскіх і рускіх слоў, якія змянілі сваё значэнне ў апісваным свеце будучыні. == Крытыка == Літаратурны крытык Г. Л. Юзэфовіч адзначае: «У „S.N.U.F.F.“ ёсць усё, за што чытач любіць пялевінскі брэнд: і жарты (якія па-ранейшаму хочацца зачытваць уголас), і парадаксальна дакладна злоўлены і зацукраваны „дух часу“ (многія пасажы, якія тычацца оркскіх „свяшчэнных войн“, злавесна пераклікаюцца з самымі апошнімі падзеямі ў Расіі) … А тое, што кожны наступны пялевінскі тэкст аказваецца нязменна больш сумны, пранізлівы і трагічны папярэдняга (у цяперашнім сэрца часам разрываецца, як у якой-небудзь „[[Каштанка|Каштанцы]]“) — так гэта, верагодна, уласцівасць самога пісьменніка, які з узростам мігрыруе ў бок усё большага песімізму і надрыву»<ref>''Юзефович Г. Л.'' Удивительные приключения рыбы-лоцмана: 150 000 слов о литературе. — М.: АСТ, 2016. — Стр. 32—34. — ISBN 978-5-17-099672-8.</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * ''Артемьева Т. В.'', ''Микешин М. И.'' «Нечеловеческое» как литературная реальность и вызов обществу // Человек : журнал. — М.: Российская академия наук, 2012. — № 5. — С. 152—160. — ISSN 0236-2007. * ''Крикунов А.'' Уркаина будущего // «Еженедельник 2000». — № 5 (592). * ''Шикарёв С. А.'' Кандид и простодушный // Если : журнал. — М.: Любимая книга, 2012. — № 3. — С. 257—258. — ISSN 0136-0140. [[Катэгорыя:Раманы на рускай мове]] [[Катэгорыя:Кнігі 2011 года]] lwymrpsxlf5i0q6paudkdgp8vq2pfkg 0 670942 5144767 5129703 2026-05-22T08:57:38Z Feeleman 163471 афармленне, арфаграфія 5144767 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор}} '''«Бэ́тмэн Апо́ла»''' ({{lang-ru|«Бэтман Аполло»}}) — адзінаццаты раман рускага пісьменніка [[Віктар Пялевін|Віктара Пялевіна]], апублікаваны ў 2013 годзе. Дзеянне адбываецца ў выдуманым свеце, які апісаны ў апублікаваным ў 2006 годзе рамане «[[Empire V]]»; шэраг персанажаў, уключаючы галоўнага героя, тыя ж. == Сюжэт == Раман пачынаецца з апісання пахавання Іштар Барысаўны. Цырымонія праходзіць у Хартланде, а перад прысутнымі вампірамі выступаюць вядомыя артысты. Пасля канцэрта яны садзяцца ў аўтобус, які самастойна заводзіцца і, страціўшы кіраванне, падае ў возера на дне Хартланда. Прычыну падзей выклікаецца даведацца Энліль Маратавіч, паведаміўшы пра гатоўнасць да «нырання». Рама ўспрымае гэтыя словы літаральна. Пакуль Энліль нырае за аўтобусам, паміж новай Іштар (Герай) і Рамай адбываецца сустрэча. Аказваецца, што паміж Герай і Рамай захаваліся інтымныя адносіны, дзякуючы чаму Рама атрымлівае высокі тытул Кавалера Ночы. Пасля іх сустрэчы сам-насам з’яўляецца Энліль, які распавядае пра прычыны падзення аўтобуса. З ягоных слоў Рама пазнае, што стары вампір «ныраў» не ў ваду, а ў лімба — асаблівую прастору, дзе можна мець зносіны з мёртвымі. Пра гэта даведаецца і Гера. Пасля невялікіх роздумаў яна адпраўляе Раму на курсы нырцоў, бо лімба — адзінае месца, дзе яна можа быць з Рамай ў сваім чалавечым абліччы. Навучанне адбываецца ў [[Замак Бран|замку Дракулы]]. Там Рама знаёміцца з амерыканкай Сафі і трыма французамі. Іх навучаннем займаецца нейкі Ул, які на працягу трох курсаў расказвае пра паглыбленне ў лімба. Рама збліжаецца з Сафі. На сустрэчах пасля заняткаў яна апавядае пра рэальную мэту свайго візіту — пошук вучэння [[Дракула|Дракулы]]. Па яе словах, сапраўднае імя гэтага вампіра — Дыянісій, а пасля таго, як яму адкрыліся старажытныя таямніцы, ён сышоў у лімба і пасля адтуль не вяртаўся. Вампірская супольнасць, убачыўшы ў вучэнні Дракулы небяспеку, знішчыла яго, але Сафі мяркуе, што яго можна аднавіць па асаблівых знаках. Рама разам з Сафі пранікае ў забароненыя пакоі ў замку Дракулы. Дзякуючы асабліваму рытуалу яны знаходзяць двух камароў з часцінкамі чырвонай вадкасці гаспадара замка. Гэтая знаходка вельмі каштоўная для Сафі — яна спадзяецца, што з дапамогай гэтай крыві яна наблізіцца да Дракулы. У канцы навучання становіцца зразумела, што ўсе падзеі ў замку адбываліся некалькі гадоў таму, але з-за таго, што Іштар можа прымусіць перажыць гэтыя ўспаміны зноўку, то Раме яны здаліся зусім сапраўднымі. Пазней Энліль патлумачыў дзеянні Геры рэўнасцю — прайграўшы ўспаміны каханага зноўку, яна пераконваецца, што Рама зноў гатовы ёй змяніць з іншай вампіркай. Гэта ёй трэба для таго, каб не сумнявацца ў подлай і бессардэчнай прыродзе чалавецтва, захоўваючы пры гэтым усталяваны парадак рэчаў. Энліль супакойвае Раму, кажучы, што ён таксама перажываў падобныя рэчы, быўшы кавалерам Іштар Барысаўны. Пасля гэтага стары вампір запрашае маладога на чарговую сустрэчу з халдзеямі. На ёй Рама пазнае, што гламур і дыскурс вычарпалі сябе і больш не працуюць на поўную магутнасць. Пасля невялікага абмеркавання прымаецца рашэнне ўвесці трэцюю сілу — [[пратэсты|пратэст]]. Ідэя гламурнай рэвалюцыі падабаецца вампірам, і яны даюць дабро на арганізацыю пратэстаў. Пасля сустрэчы Рама пазнае прыроду гэтых рашэнняў. Аказваецца, вампіры ладзяць ўсё такім чынам, каб халдзеі ўспрымалі пададзеныя ім ідэі за свае. А вось пра неабходнасць наступнага кроку вампіры даведваюцца з календара з прадказаннямі. Па словах Энліля, вярхушка вампірскай супольнасці ўмее ныраць у лімба і пазнаваць будучыню. Усё ўбачанае яны запісваюць у асаблівы каляндар, пасля чаго рассылаюць прадказанні ў розныя краіны («вялікакажанствы»). Згодна з гэтым календаром, у 2012 годзе ў Расіі павінен прайсці «[[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Расіі (2011)|касматы бунт]]», які вампіры і спрабуюць зладзіць. Пасля гэтага дзеянне рамана пераносіцца да чарговага задання Рамы. Ён павінен правесці ў лімба багатага халдзея Салавата Кедаева. Гэтая працэдура называецца «[[залаты парашут]]». Халдзеі плацяць вялікія грошы, каб атрымаць гарантыю на бяспечнае камфортнае перараджэнне ў наступнае жыццё. Праважаты патрэбны з адной мэтай — каб усе страхі і грахі чалавека не знішчылі яго анімпграмму (вобраз чалавека ў лімба), пазбавіўшы шанцу на рэінкарнацыю. Рама вядзе Кедаева праз усе яго правіны, сярод якіх вычварэнская [[оргія]] ў [[БДСМ]]-салоне і турма. У выніку Кедаеў прыходзіць у свой бацькоўскі дом і хаваецца ў [[Шопа|шопе]], дзе калісьці вучыўся [[Паленне|паліць]]. Рама пакідае кліента там і вяртаецца з лімба. Пасля гэтага Рама наведвае вампірскі клуб «Haute SOS», каб паўдзельнічаць у чырвонай цырымоніі. Раптам у Рамы ўзнікае шанец сустрэцца з Сафі. Падчас спаткання яна расказвае яму пра прагрэс у пошуках вучэння Дракулы. == Крытыка == Раман быў прахалодна сустрэты крытыкамі. Юрый Сапрыкін назваў «Бэтмэн Апола» самым статычным раманам Пялевіна і адзначаў, што «яго персанажы — як і заўсёды, хутчэй за сімвалы, функцыі, медыумы для трансляцыі ідэй — не перажываюць тут асаблівых прыгод» і што «тэрапеўтычны эфект пялевінскага метада <…> не даваў збояў. Аж да „Бэтмэна Апола“ — у якім упершыню няма ніякага суцяшэння»<ref>[http://lenta.ru/columns/2013/04/02/pelevin/ Мне не сбежать с этой грустной планеты]</ref>. Згодна рэцэнзіі Мікалая Аляксандрава, сацыяльная актуальнасць у рамане Пялевіна прэзентаваная «з пазіцый абсалютнага нігілізму і адмаўлення»: «…і існуючы парадак, і пратэст супраць яго, і сацыяльная несправядлівасць, і расійскае прававое сярэднявечча, і заходняе камфортнае існаванне, і амерыканская мара — усё гэта, па сутнасці, адно і тое ж. Гэта знакі няправільнага светаўспрымання, навязываемай ілжывай мадэлі свету. Трэба змяніць ўспрыманне, а не парадак рэчаў. Ад парадку рэчаў трэба бегчы. Лепш за ўсё бегчы ў будызм»<ref>[http://www.newtimes.ru/articles/detail/64611/ «Бэтман Аполло» Виктора Пелевина: роман о великой любви]</ref>. Андрэй Архангельскі папракаў раман у адсутнасці сюжэту («калі не лічыць бессэнсоўных і ўвогуле-то проста ўжо сумных ператварэнняў, перасоўванняў і ўвасабленняў аднаго і таго ж у нешта не менш тое ж самае, з самапарадзіруючай частатой») і другаснасці («сумны раман, поўны свядомых самапаўтораў»), а таксама аналізаваў яго ў кантэксце [[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Расіі (2011)|расійскага пратэстнага руху 2011—2013 гадоў]]: «…чытач Пялевіна за год стаў мудрэй за Пялевіна, ён яго перарос, як становіцца мудрэйшым чалавек дзякуючы ўнікальнаму жыццёваму вопыту. За год яго чытач ператварыўся ў грамадзяніна. Пратэсты былі, акрамя іншага, яшчэ і спробай вырвацца за межы кансюмерызма, адшукаць рэчы, якія не прадаюцца і не купляюцца. Сфармаваць — хай наіўна — новыя каштоўнасці. А Пялевін застаўся на ранейшых пазіцыях, традыцыйных і архаічных: усё роўна ўсяму, нічога не зменіцца, народзец дрэнь, падайце ж чару забыцця»<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/2150720 Бэтман около ноля]</ref>. Аўтар адной з нешматлікіх станоўчых рэцэнзій Андрэй Леўкін, цытуючы рэцэнзіі Архангельскага і Аляксандрава, заключаў, што кніга ўдалася, бо «мастацтва павінна бударажыць, а тут яно бударажыць нават крытыкаў»<ref>{{Cite web |url=http://expert.ru/expert/2013/14/gadaniya-po-pelevinu/ |title=Гадания по Пелевину |access-date=22 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130908204745/http://expert.ru/expert/2013/14/gadaniya-po-pelevinu/ |archivedate=8 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://pelevin.nov.ru/romans/pe-empire/index.html Виктор Пелевин. Empire «V». Повесть о настоящем сверхчеловеке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130120062134/http://pelevin.nov.ru/romans/pe-empire/index.html |date=20 студзеня 2013 }} * [https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2007/9/chitatelskie-zametki-na-polyah-empire-v.html Ксения Дьякова. Читательские заметки на полях «Empire V»] [[Катэгорыя:Творы Віктара Пялевіна]] [[Катэгорыя:Кнігі 2013 года]] [[Катэгорыя:Раманы 2013 года]] 2avv2z43iw0c7v5nh3g34uyt0q0uvp9 5144768 5144767 2026-05-22T08:58:21Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Бэтмен Апола]] у [[Бэтмэн Апола]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5144767 wikitext text/x-wiki {{Літаратурны твор}} '''«Бэ́тмэн Апо́ла»''' ({{lang-ru|«Бэтман Аполло»}}) — адзінаццаты раман рускага пісьменніка [[Віктар Пялевін|Віктара Пялевіна]], апублікаваны ў 2013 годзе. Дзеянне адбываецца ў выдуманым свеце, які апісаны ў апублікаваным ў 2006 годзе рамане «[[Empire V]]»; шэраг персанажаў, уключаючы галоўнага героя, тыя ж. == Сюжэт == Раман пачынаецца з апісання пахавання Іштар Барысаўны. Цырымонія праходзіць у Хартланде, а перад прысутнымі вампірамі выступаюць вядомыя артысты. Пасля канцэрта яны садзяцца ў аўтобус, які самастойна заводзіцца і, страціўшы кіраванне, падае ў возера на дне Хартланда. Прычыну падзей выклікаецца даведацца Энліль Маратавіч, паведаміўшы пра гатоўнасць да «нырання». Рама ўспрымае гэтыя словы літаральна. Пакуль Энліль нырае за аўтобусам, паміж новай Іштар (Герай) і Рамай адбываецца сустрэча. Аказваецца, што паміж Герай і Рамай захаваліся інтымныя адносіны, дзякуючы чаму Рама атрымлівае высокі тытул Кавалера Ночы. Пасля іх сустрэчы сам-насам з’яўляецца Энліль, які распавядае пра прычыны падзення аўтобуса. З ягоных слоў Рама пазнае, што стары вампір «ныраў» не ў ваду, а ў лімба — асаблівую прастору, дзе можна мець зносіны з мёртвымі. Пра гэта даведаецца і Гера. Пасля невялікіх роздумаў яна адпраўляе Раму на курсы нырцоў, бо лімба — адзінае месца, дзе яна можа быць з Рамай ў сваім чалавечым абліччы. Навучанне адбываецца ў [[Замак Бран|замку Дракулы]]. Там Рама знаёміцца з амерыканкай Сафі і трыма французамі. Іх навучаннем займаецца нейкі Ул, які на працягу трох курсаў расказвае пра паглыбленне ў лімба. Рама збліжаецца з Сафі. На сустрэчах пасля заняткаў яна апавядае пра рэальную мэту свайго візіту — пошук вучэння [[Дракула|Дракулы]]. Па яе словах, сапраўднае імя гэтага вампіра — Дыянісій, а пасля таго, як яму адкрыліся старажытныя таямніцы, ён сышоў у лімба і пасля адтуль не вяртаўся. Вампірская супольнасць, убачыўшы ў вучэнні Дракулы небяспеку, знішчыла яго, але Сафі мяркуе, што яго можна аднавіць па асаблівых знаках. Рама разам з Сафі пранікае ў забароненыя пакоі ў замку Дракулы. Дзякуючы асабліваму рытуалу яны знаходзяць двух камароў з часцінкамі чырвонай вадкасці гаспадара замка. Гэтая знаходка вельмі каштоўная для Сафі — яна спадзяецца, што з дапамогай гэтай крыві яна наблізіцца да Дракулы. У канцы навучання становіцца зразумела, што ўсе падзеі ў замку адбываліся некалькі гадоў таму, але з-за таго, што Іштар можа прымусіць перажыць гэтыя ўспаміны зноўку, то Раме яны здаліся зусім сапраўднымі. Пазней Энліль патлумачыў дзеянні Геры рэўнасцю — прайграўшы ўспаміны каханага зноўку, яна пераконваецца, што Рама зноў гатовы ёй змяніць з іншай вампіркай. Гэта ёй трэба для таго, каб не сумнявацца ў подлай і бессардэчнай прыродзе чалавецтва, захоўваючы пры гэтым усталяваны парадак рэчаў. Энліль супакойвае Раму, кажучы, што ён таксама перажываў падобныя рэчы, быўшы кавалерам Іштар Барысаўны. Пасля гэтага стары вампір запрашае маладога на чарговую сустрэчу з халдзеямі. На ёй Рама пазнае, што гламур і дыскурс вычарпалі сябе і больш не працуюць на поўную магутнасць. Пасля невялікага абмеркавання прымаецца рашэнне ўвесці трэцюю сілу — [[пратэсты|пратэст]]. Ідэя гламурнай рэвалюцыі падабаецца вампірам, і яны даюць дабро на арганізацыю пратэстаў. Пасля сустрэчы Рама пазнае прыроду гэтых рашэнняў. Аказваецца, вампіры ладзяць ўсё такім чынам, каб халдзеі ўспрымалі пададзеныя ім ідэі за свае. А вось пра неабходнасць наступнага кроку вампіры даведваюцца з календара з прадказаннямі. Па словах Энліля, вярхушка вампірскай супольнасці ўмее ныраць у лімба і пазнаваць будучыню. Усё ўбачанае яны запісваюць у асаблівы каляндар, пасля чаго рассылаюць прадказанні ў розныя краіны («вялікакажанствы»). Згодна з гэтым календаром, у 2012 годзе ў Расіі павінен прайсці «[[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Расіі (2011)|касматы бунт]]», які вампіры і спрабуюць зладзіць. Пасля гэтага дзеянне рамана пераносіцца да чарговага задання Рамы. Ён павінен правесці ў лімба багатага халдзея Салавата Кедаева. Гэтая працэдура называецца «[[залаты парашут]]». Халдзеі плацяць вялікія грошы, каб атрымаць гарантыю на бяспечнае камфортнае перараджэнне ў наступнае жыццё. Праважаты патрэбны з адной мэтай — каб усе страхі і грахі чалавека не знішчылі яго анімпграмму (вобраз чалавека ў лімба), пазбавіўшы шанцу на рэінкарнацыю. Рама вядзе Кедаева праз усе яго правіны, сярод якіх вычварэнская [[оргія]] ў [[БДСМ]]-салоне і турма. У выніку Кедаеў прыходзіць у свой бацькоўскі дом і хаваецца ў [[Шопа|шопе]], дзе калісьці вучыўся [[Паленне|паліць]]. Рама пакідае кліента там і вяртаецца з лімба. Пасля гэтага Рама наведвае вампірскі клуб «Haute SOS», каб паўдзельнічаць у чырвонай цырымоніі. Раптам у Рамы ўзнікае шанец сустрэцца з Сафі. Падчас спаткання яна расказвае яму пра прагрэс у пошуках вучэння Дракулы. == Крытыка == Раман быў прахалодна сустрэты крытыкамі. Юрый Сапрыкін назваў «Бэтмэн Апола» самым статычным раманам Пялевіна і адзначаў, што «яго персанажы — як і заўсёды, хутчэй за сімвалы, функцыі, медыумы для трансляцыі ідэй — не перажываюць тут асаблівых прыгод» і што «тэрапеўтычны эфект пялевінскага метада <…> не даваў збояў. Аж да „Бэтмэна Апола“ — у якім упершыню няма ніякага суцяшэння»<ref>[http://lenta.ru/columns/2013/04/02/pelevin/ Мне не сбежать с этой грустной планеты]</ref>. Згодна рэцэнзіі Мікалая Аляксандрава, сацыяльная актуальнасць у рамане Пялевіна прэзентаваная «з пазіцый абсалютнага нігілізму і адмаўлення»: «…і існуючы парадак, і пратэст супраць яго, і сацыяльная несправядлівасць, і расійскае прававое сярэднявечча, і заходняе камфортнае існаванне, і амерыканская мара — усё гэта, па сутнасці, адно і тое ж. Гэта знакі няправільнага светаўспрымання, навязываемай ілжывай мадэлі свету. Трэба змяніць ўспрыманне, а не парадак рэчаў. Ад парадку рэчаў трэба бегчы. Лепш за ўсё бегчы ў будызм»<ref>[http://www.newtimes.ru/articles/detail/64611/ «Бэтман Аполло» Виктора Пелевина: роман о великой любви]</ref>. Андрэй Архангельскі папракаў раман у адсутнасці сюжэту («калі не лічыць бессэнсоўных і ўвогуле-то проста ўжо сумных ператварэнняў, перасоўванняў і ўвасабленняў аднаго і таго ж у нешта не менш тое ж самае, з самапарадзіруючай частатой») і другаснасці («сумны раман, поўны свядомых самапаўтораў»), а таксама аналізаваў яго ў кантэксце [[Пратэсты супраць фальсіфікацыі выбараў у Расіі (2011)|расійскага пратэстнага руху 2011—2013 гадоў]]: «…чытач Пялевіна за год стаў мудрэй за Пялевіна, ён яго перарос, як становіцца мудрэйшым чалавек дзякуючы ўнікальнаму жыццёваму вопыту. За год яго чытач ператварыўся ў грамадзяніна. Пратэсты былі, акрамя іншага, яшчэ і спробай вырвацца за межы кансюмерызма, адшукаць рэчы, якія не прадаюцца і не купляюцца. Сфармаваць — хай наіўна — новыя каштоўнасці. А Пялевін застаўся на ранейшых пазіцыях, традыцыйных і архаічных: усё роўна ўсяму, нічога не зменіцца, народзец дрэнь, падайце ж чару забыцця»<ref>[http://www.kommersant.ru/doc/2150720 Бэтман около ноля]</ref>. Аўтар адной з нешматлікіх станоўчых рэцэнзій Андрэй Леўкін, цытуючы рэцэнзіі Архангельскага і Аляксандрава, заключаў, што кніга ўдалася, бо «мастацтва павінна бударажыць, а тут яно бударажыць нават крытыкаў»<ref>{{Cite web |url=http://expert.ru/expert/2013/14/gadaniya-po-pelevinu/ |title=Гадания по Пелевину |access-date=22 лютага 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130908204745/http://expert.ru/expert/2013/14/gadaniya-po-pelevinu/ |archivedate=8 верасня 2013 |url-status=dead }}</ref>. {{зноскі}} == Спасылкі == * [http://pelevin.nov.ru/romans/pe-empire/index.html Виктор Пелевин. Empire «V». Повесть о настоящем сверхчеловеке] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130120062134/http://pelevin.nov.ru/romans/pe-empire/index.html |date=20 студзеня 2013 }} * [https://magazines.gorky.media/novyi_mi/2007/9/chitatelskie-zametki-na-polyah-empire-v.html Ксения Дьякова. Читательские заметки на полях «Empire V»] [[Катэгорыя:Творы Віктара Пялевіна]] [[Катэгорыя:Кнігі 2013 года]] [[Катэгорыя:Раманы 2013 года]] 2avv2z43iw0c7v5nh3g34uyt0q0uvp9 0 671895 5144581 5040817 2026-05-21T18:44:11Z Hjalmar 48746 5144581 wikitext text/x-wiki {{тэатральны дзеяч}} '''Язэп Францавіч Камаржынскі''' ([[14 сакавіка]] [[1899]], [[Дзвінск]], цяпер [[Латвія]] — [[1965]], [[Даўгаўпілс]]) — [[артыст]], [[рэжысёр]], культурна-[[грамадскі дзеяч]] [[Беларусы ў Латвіі|беларускай дыяспары ў Латвіі]] міжваеннага перыяду. == Біяграфія == [[Файл:Дзвінская ініцыятыўная група па падрыхтоўцы Беларускіх вечароў у 1922.jpg|міні|злева|Дзвінская ініцыятыўная група па падрыхтоўцы Беларускіх вечароў у 1922. Злева направа: [[Пётра Мірановіч]], [[Кастусь Александровіч]], Язэп Камаржынскі, [[Алесь Махноўскі]]]] Сын дзвінскіх мяшчан Франца Камаржынскага і Лізаветы (па нараджэнні Руткуп){{sfn|Баринов|2023|}}. Удзельнічаў у тэатральных пастаноўках трупы Дзвінскага чыгуначнага тэатра пад кіраўніцтвам [[М. Канстанцінаў|М. Канстанцінава]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] ў эвакуацыі на [[Смаленшчына|Смаленшчыне]]. Працаваў у рабочай драматычнай дружыне [[Рослаўль|Рослаўля]]. У 1919—1920 гадах акцёр драмы, сябра Смаленскага аддзялення {{нп5|Усесаюзны прафесійны саюз працаўнікоў мастацтваў|Усерасійскага прафесійнага саюза работнікаў мастацтва|ru|РАБИС}}. Летам 1920 года вярнуўся ў [[Дзвінск]], скончыў беларускія настаўніцкія курсы. У 1922 годзе як рэжысёр узначаліў створаную з ініцыятывы [[К. Езавітаў|К. Езавітава]] і [[Э. Будзька|Э. Будзькі]] беларускую тэатральную трупу Дзвінска. Беларускія спектаклі ставіліся ім у [[латгалія|латгальскім]] клубе «Саўле» і святліцы чыгуначнікаў. Калектыў выязджаў з пастаноўкамі ў [[Прыдруя|Прыдруйшчыну]], Ізабелінаўшчыну (на тэрыторыі Латвіі), іншыя этнічна беларускія рэгіёны. Увосень 1929 года Беларускі аддзел пры [[Міністэрства асветы Латвіі|Міністэрстве асветы Латвіі]] запрасіў Камаржынскага ў [[Рыга|Рыгу]], дзе ён працаваў настаўнікам у беларускай школе на [[Маскоўскі фарштат|Маскоўскім фарштаце]], а затым быў прызначаны дырэктарам [[Беларускі народны тэатр (Рыга)|Беларускага народнага тэатра]]. Выступаў як акцёр і рэжысёр. Ставіў п’есы [[У. Галубок|У. Галубка]], [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Р. Блаўман]]а. 3 утварэннем [[Таварыства беларускага тэатра|Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі]] Камаржынскі быў дзейсны яго сябра. У 1936 годзе беларуская грамадскасць Латвіі шырока адзначыла 20-годдзе яго творчай дзейнасці. Удзельнічаў у культурна-грамадскай рабоце латышскіх беларусаў і падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У 1945 годзе ў ліку іншых культурна-асветных беларускіх працаўнікоў [[С. Сахараў|С. Сахарава]], [[Сцяпан Сіцько|С. Сіцько]], [[Пятро Сакол|П. Масальскага (П. Сакола)]] арыштаваны і высланы ў [[Сібір]]. Пасля рэабілітацыі ў 1955 годзе вярнуўся ў Дзвінск (Даўгаўпілс), удзельнічаў у пастаноўках спектакляў у Даўгаўпілскім гарадскім Доме культуры. Загінуў, збіты машынай па дарозе на рэпетыцыю. Пахаваны на каталіцкіх могілках у [[Даўгаўпілс]]е<ref>[https://www.bkc.daugavpils.lv/be/11-newsru/374-na-rada-nitsu-belarusy-navedvayuts-mogilki-i-paminayuts-prodka На Радаўніцу беларусы наведваюць могілкі і памінаюць продкаў. 28 красавіка 2020]</ref>. {{зноскі}} == Літаратура == * {{крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, працаўнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794-1991|3-1|КАМАРЖЫНСКІ Язэп Францавіч|спасылка=http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20189}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2023|''[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Баринов И.]]'' [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/892848618530583/ Запись о крещении Язепа (Иосифа Францевича) Коморжинского] // Запісы беларусаведа, 26.1.2023.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Камаржынскі Язэп Францавіч}} [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Латвіі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] kb42u1zj0shba4wdx877oymki8jg2h0 5144596 5144581 2026-05-21T19:45:34Z M.L.Bot 261 /* Біяграфія */ 5144596 wikitext text/x-wiki {{тэатральны дзеяч}} '''Язэп Францавіч Камаржынскі''' ([[14 сакавіка]] [[1899]], [[Дзвінск]], цяпер [[Латвія]] — [[1965]], [[Даўгаўпілс]]) — [[артыст]], [[рэжысёр]], культурна-[[грамадскі дзеяч]] [[Беларусы ў Латвіі|беларускай дыяспары ў Латвіі]] міжваеннага перыяду. == Біяграфія == [[Файл:Дзвінская ініцыятыўная група па падрыхтоўцы Беларускіх вечароў у 1922.jpg|міні|злева|Дзвінская ініцыятыўная група па падрыхтоўцы Беларускіх вечароў у 1922. Злева направа: [[Пётра Мірановіч]], [[Кастусь Александровіч]], Язэп Камаржынскі, [[Алесь Махноўскі]].]] Нарадзіўся 14 сакавіка 1899 года ў «Дзвінску за дамбай» у сям’і дзвінскіх мяшчан Франца Камаржынскага і Лізаветы (па нараджэнні Руткуп), ахрышчаны 19 сакавіка 1899 года ў Дзвінскім рымска-каталіцкім касцёле{{sfn|Баринов|2023|}}. Удзельнічаў у тэатральных пастаноўках трупы Дзвінскага чыгуначнага тэатра пад кіраўніцтвам [[М. Канстанцінаў|М. Канстанцінава]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] ў эвакуацыі на [[Смаленшчына|Смаленшчыне]]. Працаваў у рабочай драматычнай дружыне [[Рослаўль|Рослаўля]]. У 1919—1920 гадах акцёр драмы, сябра Смаленскага аддзялення {{нп5|Усесаюзны прафесійны саюз працаўнікоў мастацтваў|Усерасійскага прафесійнага саюза работнікаў мастацтва|ru|РАБИС}}. Летам 1920 года вярнуўся ў [[Дзвінск]], скончыў беларускія настаўніцкія курсы. У 1922 годзе як рэжысёр узначаліў створаную з ініцыятывы [[К. Езавітаў|К. Езавітава]] і [[Э. Будзька|Э. Будзькі]] беларускую тэатральную трупу Дзвінска. Беларускія спектаклі ставіліся ім у [[латгалія|латгальскім]] клубе «Саўле» і святліцы чыгуначнікаў. Калектыў выязджаў з пастаноўкамі ў [[Прыдруя|Прыдруйшчыну]], Ізабелінаўшчыну (на тэрыторыі Латвіі), іншыя этнічна беларускія рэгіёны. Увосень 1929 года Беларускі аддзел пры [[Міністэрства асветы Латвіі|Міністэрстве асветы Латвіі]] запрасіў Камаржынскага ў [[Рыга|Рыгу]], дзе ён працаваў настаўнікам у беларускай школе на [[Маскоўскі фарштат|Маскоўскім фарштаце]], а затым быў прызначаны дырэктарам [[Беларускі народны тэатр (Рыга)|Беларускага народнага тэатра]]. Выступаў як акцёр і рэжысёр. Ставіў п’есы [[У. Галубок|У. Галубка]], [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Р. Блаўман]]а. 3 утварэннем [[Таварыства беларускага тэатра|Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі]] Камаржынскі быў дзейсны яго сябра. У 1936 годзе беларуская грамадскасць Латвіі шырока адзначыла 20-годдзе яго творчай дзейнасці. Удзельнічаў у культурна-грамадскай рабоце латышскіх беларусаў і падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У 1945 годзе ў ліку іншых культурна-асветных беларускіх працаўнікоў [[С. Сахараў|С. Сахарава]], [[Сцяпан Сіцько|С. Сіцько]], [[Пятро Сакол|П. Масальскага (П. Сакола)]] арыштаваны і высланы ў [[Сібір]]. Пасля рэабілітацыі ў 1955 годзе вярнуўся ў Дзвінск (Даўгаўпілс), удзельнічаў у пастаноўках спектакляў у Даўгаўпілскім гарадскім Доме культуры. Загінуў, збіты машынай па дарозе на рэпетыцыю. Пахаваны на каталіцкіх могілках у [[Даўгаўпілс]]е<ref>[https://www.bkc.daugavpils.lv/be/11-newsru/374-na-rada-nitsu-belarusy-navedvayuts-mogilki-i-paminayuts-prodka На Радаўніцу беларусы наведваюць могілкі і памінаюць продкаў. 28 красавіка 2020]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, працаўнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794-1991|3-1|КАМАРЖЫНСКІ Язэп Францавіч|спасылка=http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20189}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2023|''[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Баринов И.]]'' [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/892848618530583/ Запись о крещении Язепа (Иосифа Францевича) Коморжинского] // Запісы беларусаведа, 26.1.2023.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Камаржынскі Язэп Францавіч}} [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Латвіі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] dba9wxj7k0dszdv3dgg3ocdzxq21h2w 5144603 5144596 2026-05-21T20:11:49Z M.L.Bot 261 5144603 wikitext text/x-wiki {{тэатральны дзеяч}} '''Язэп Францавіч Камаржынскі''' ({{ВДП}}) — [[артыст]], [[рэжысёр]], культурна-[[грамадскі дзеяч]] [[Беларусы ў Латвіі|беларускай дыяспары ў Латвіі]] міжваеннага перыяду. == Біяграфія == [[Файл:Дзвінская ініцыятыўная група па падрыхтоўцы Беларускіх вечароў у 1922.jpg|міні|злева|Дзвінская ініцыятыўная група па падрыхтоўцы Беларускіх вечароў у 1922. Злева направа: [[Пётра Мірановіч]], [[Кастусь Александровіч]], Язэп Камаржынскі, [[Алесь Махноўскі]].]] Нарадзіўся 14 сакавіка 1899 года ў «Дзвінску за дамбай» у сям’і дзвінскіх мяшчан Франца Камаржынскага і Лізаветы (па нараджэнні Руткуп), ахрышчаны 19 сакавіка 1899 года ў Дзвінскім рымска-каталіцкім касцёле{{sfn|Баринов|2023|}}. Удзельнічаў у тэатральных пастаноўках трупы Дзвінскага чыгуначнага тэатра пад кіраўніцтвам [[М. Канстанцінаў|М. Канстанцінава]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|1-й сусветнай вайны]] ў эвакуацыі на [[Смаленшчына|Смаленшчыне]]. Працаваў у рабочай драматычнай дружыне [[Рослаўль|Рослаўля]]. У 1919—1920 гадах акцёр драмы, сябра Смаленскага аддзялення {{нп5|Усесаюзны прафесійны саюз працаўнікоў мастацтваў|Усерасійскага прафесійнага саюза работнікаў мастацтва|ru|РАБИС}}. Летам 1920 года вярнуўся ў [[Дзвінск]], скончыў беларускія настаўніцкія курсы. У 1922 годзе як рэжысёр узначаліў створаную з ініцыятывы [[К. Езавітаў|К. Езавітава]] і [[Э. Будзька|Э. Будзькі]] беларускую тэатральную трупу Дзвінска. Беларускія спектаклі ставіліся ім у [[латгалія|латгальскім]] клубе «Саўле» і святліцы чыгуначнікаў. Калектыў выязджаў з пастаноўкамі ў [[Прыдруя|Прыдруйшчыну]], Ізабелінаўшчыну (на тэрыторыі Латвіі), іншыя этнічна беларускія рэгіёны. Увосень 1929 года Беларускі аддзел пры [[Міністэрства асветы Латвіі|Міністэрстве асветы Латвіі]] запрасіў Камаржынскага ў [[Рыга|Рыгу]], дзе ён працаваў настаўнікам у беларускай школе на [[Маскоўскі фарштат|Маскоўскім фарштаце]], а затым быў прызначаны дырэктарам [[Беларускі народны тэатр (Рыга)|Беларускага народнага тэатра]]. Выступаў як акцёр і рэжысёр. Ставіў п’есы [[У. Галубок|У. Галубка]], [[Я. Купала|Я. Купалы]], [[Р. Блаўман]]а. 3 утварэннем [[Таварыства беларускага тэатра|Таварыства беларускага тэатра ў Латвіі]] Камаржынскі быў дзейсны яго сябра. У 1936 годзе беларуская грамадскасць Латвіі шырока адзначыла 20-годдзе яго творчай дзейнасці. Удзельнічаў у культурна-грамадскай рабоце латышскіх беларусаў і падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. У 1945 годзе ў ліку іншых культурна-асветных беларускіх працаўнікоў [[С. Сахараў|С. Сахарава]], [[Сцяпан Сіцько|С. Сіцько]], [[Пятро Сакол|П. Масальскага (П. Сакола)]] арыштаваны і высланы ў [[Сібір]]. Пасля рэабілітацыі ў 1955 годзе вярнуўся ў Дзвінск (Даўгаўпілс), удзельнічаў у пастаноўках спектакляў у Даўгаўпілскім гарадскім Доме культуры. Загінуў, збіты машынай па дарозе на рэпетыцыю. Пахаваны на каталіцкіх могілках у [[Даўгаўпілс]]е<ref>[https://www.bkc.daugavpils.lv/be/11-newsru/374-na-rada-nitsu-belarusy-navedvayuts-mogilki-i-paminayuts-prodka На Радаўніцу беларусы наведваюць могілкі і памінаюць продкаў. 28 красавіка 2020]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, працаўнікі адукацыі, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794-1991|3-1|КАМАРЖЫНСКІ Язэп Францавіч|спасылка=http://www.marakou.by/ru/davedniki/represavanyya-litaratary/tom-iii-kniga-i?id=20189}} == Спасылкі == * {{h|Баринов|2023|''[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Баринов И.]]'' [https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/892848618530583/ Запись о крещении Язепа (Иосифа Францевича) Коморжинского] // Запісы беларусаведа, 26.1.2023.}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Камаржынскі Язэп Францавіч}} [[Катэгорыя:Загінулі ў аўтамабільных катастрофах]] [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Беларусі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя дзеячы Латвіі]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Тэатральныя рэжысёры Латвіі]] [[Катэгорыя:Рэпрэсаваныя савецкай уладай]] [[Катэгорыя:Рэабілітаваныя ў СССР]] 8j995axlpzkbtkr8o7jjgtz53nosn7j 0 684614 5144776 5143877 2026-05-22T09:08:20Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5144776 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Кронан | выява = ГК Кронан Гродна.png | поўная_назва = Гандбольны клуб «Кронан» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2002 | расфарміраваны = | горад = [[Гродна]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Ігар Сідзько | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2020/2021 | месца = 3 месца | сайт = http://gorodnichanka.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''Кронан ''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Гродна]]. Заснаваны ў [[2002]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (2): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|2018/2019]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|2023/2024]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Бр}} 3-е месца (3) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2014|2014]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2017|2017]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|2024]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- | 2006-07|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2006/2007|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | 2007-08|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | 2008-09|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Кронан Гродна|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || 7 || || |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Кронан Гродна|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 8 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|першы этап]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Кронан Гродна|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 7 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Кронан Гродна|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Кронан Гродна|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 5 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2014|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Кронан Гродна|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Кронан Гродна|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Кронан Гродна|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2017|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Кронан Гродна|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Кронан Гродна|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Кронан Гродна|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Кронан Гродна|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 5 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2021|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Кронан Гродна|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Кронан Гродна|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|першы этап]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Кронан Гродна|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2024|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Кронан Гродна|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|першы этап]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Кронан Гродна|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|першы этап]]|| |} == Галоўныя трэнеры == * [[Дзмітрый Валер’евіч Ціхан|Дзмітры Ціхан]] (2010—2011) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (2015—2016) * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (?—2023) * Уладзімір Касцючык (2023)<ref>[https://handballfast.com/news/68286-belarus-45-letnii-specialist-vladimir-kostiucik-stal-novym-glavnym-trenerom-kronona Беларусь. 45-летний специалист Владимир Костючик стал новым главным тренером «Кронона»]</ref> * [[Ігар Анатолевіч Сідзько|Ігар Сідзько]] (з 2024) == Літаратура == * {{Крыніцы/Гандбол на Брестчине}} == Спасылкі == * [http://gorodnichanka.by/Сайт клуба]{{Недаступная спасылка}} {{Склад ГК Кронан Гродна}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:2002 год у Гродне]] [[Катэгорыя:ГК Кронан Гродна| ]] svl721ybgn88ypjfvm4l2ifh7086w3v 0 684647 5144762 5143918 2026-05-22T08:45:38Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Статыстыка выступленняў */ 5144762 wikitext text/x-wiki {{Гандбольны клуб | назва = Машэка | выява = ГК Машэка Магілёў.png | шырыня = 240px | поўная_назва = Гандбольны клуб «Машэка» | кароткая_назва = | мянушкі = | заснаваны = 2007 | расфарміраваны = | горад = [[Магілёў]], [[Беларусь]] | пляцоўка = | умяшчальнасць = | кіраўнік = | пасада_кіраўніка = | трэнер = Аляксей Васільеў | чэмпіянат = [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] | сезон = 2019/2020 | месца = 3-е мейсца | сайт = http://gkmasheka.mogilev.by/ <!-- Форма --> |pattern_la1 = |pattern_b1 = |pattern_ra1 = |pattern_sh1 = |pattern_so1 = |leftarm1 = |body1 = |rightarm1 = |shorts1 = |pattern_la2 = |pattern_b2 = |pattern_ra2 = |pattern_so2 = |leftarm2 = |body2 = |rightarm2 = |shorts2 = }} '''«Машэка»''' — беларускі [[гандбол]]ьны клуб з горада [[Магілёў]]. Заснаваны ў [[2007]] годзе. == Дасягненні == * '''[[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]]:''' ** {{Бр}} Бронзавы прызёр (4): [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|2007/2008]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|2009/2010]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|2019/2020]], [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|2024/2025]] * '''[[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак Беларусі]]:''' ** {{Ср}} Фіналіст (3): [[Кубак Беларусі па гандболе 2008|2008]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2011|2011]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] ** {{Бр}} 3-е месца (2) : [[Кубак Беларусі па гандболе 2019|2019]], [[Кубак Беларусі па гандболе 2026|2026]] == Статыстыка выступленняў == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! Сезон !! Ліга !! [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе|Чэмпіянат Беларусі]] !! [[Кубак Беларусі па гандболе|Кубак]] !! Заўвагі |- |- | [[Сезон 2007/2008 ГК Машэка Магілёў|2007-08]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2007/2008|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2008|Фіналіст]]|| |- | [[Сезон 2008/2009 ГК Машэка Магілёў|2008-09]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2008/2009|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2009/2010 ГК Машэка Магілёў|2009-10]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2009/2010|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2010|3-е месца]]|| |- | [[Сезон 2010/2011 ГК Машэка Магілёў|2010-11]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2010/2011|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor=Silver|[[Кубак Беларусі па гандболе 2011|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2011/2012 ГК Машэка Магілёў|2011-12]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2011/2012|Вышэйшая ліга]] || 4 ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2012|першы этап]]|| |- | [[Сезон 2012/2013 ГК Машэка Магілёў|2012-13]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2012/2013|Вышэйшая ліга]] || 8 || || |- | [[Сезон 2013/2014 ГК Машэка Магілёў|2013-14]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2013/2014|Вышэйшая ліга]] || 10 || || |- | [[Сезон 2014/2015 ГК Машэка Магілёў|2014-15]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2014/2015|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2015/2016 ГК Машэка Магілёў|2015-16]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2015/2016|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2016/2017 ГК Машэка Магілёў|2016-17]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2016/2017|Вышэйшая ліга]] || 5 || || |- | [[Сезон 2017/2018 ГК Машэка Магілёў|2017-18]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2017/2018|Вышэйшая ліга]] || 4 || || |- | [[Сезон 2018/2019 ГК Машэка Магілёў|2018-19]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2018/2019|Вышэйшая ліга]] || 4 || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2019|3-е месца]] || |- | [[Сезон 2019/2020 ГК Машэка Магілёў|2019-20]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2019/2020|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр ||[[Кубак Беларусі па гандболе 2020|4-е месца]]|| |- | [[Сезон 2020/2021 ГК Машэка Магілёў|2020-21]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2020/2021|Вышэйшая ліга]] || 4 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2021|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2021/2022 ГК Машэка Магілёў|2021-22]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2021/2022|Вышэйшая ліга]] || 4 || bgcolor="Silver" |[[Кубак Беларусі па гандболе 2022|Фіналіст]] || |- | [[Сезон 2022/2023 ГК Машэка Магілёў|2022-23]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2022/2023|Вышэйшая ліга]] || 5 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2023|першы этап]] || |- | [[Сезон 2023/2024 ГК Машэка Магілёў|2023-24]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2023/2024|Вышэйшая ліга]] || 6 || [[Кубак Беларусі па гандболе 2024|першы этап]] || |- | [[Сезон 2024/2025 ГК Машэка Магілёў|2024-25]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2024/2025|Вышэйшая ліга]] || style="background:#cc9966"|Бронзавы прызёр || [[Кубак Беларусі па гандболе 2025|4-е месца]] || |- | [[Сезон 2025/2026 ГК Машэка Магілёў|2025-26]]|| [[Чэмпіянат Беларусі па гандболе 2025/2026|Вышэйшая ліга]] || || style="background:#cc9966"|[[Кубак Беларусі па гандболе 2026|3-е месца]] || |} == Галоўныя трэнеры == {{div col|3}} * [[Леанід Іванавіч Бразінскі|Леанід Бразінскі]] (2008, 2010—2011) * [[Аляксандр Сяргеевіч Жыркевіч|Аляксандр Жыркевіч]] (2012) * [[Казімір Казіміравіч Катлінскі|Казімір Катлінскі]] (2014—2017) * [[Сяргей Уладзіміравіч Багатыроў|Сяргей Багатыроў]] (2017—2021) * [[Аляксей Юр’евіч Васільеў|Аляксей Васільеў]] (з 2021<ref>[http://www.ska-minsk.by/news_item/?ni=5221 Алексей Васильев назначен стал главным тренером «Машеки»]</ref>) {{div col end}} == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://gkmasheka.mogilev.by/ Сайт клуба] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210216174839/http://gkmasheka.mogilev.by/ |date=16 лютага 2021 }} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Склад ГК Машэка Магілёў}} [[Катэгорыя:2007 год у Магілёве]] [[Катэгорыя:ГК Машэка Магілёў| ]] scsizoq108nfukfidyerenif9v1r9bz 0 690527 5144647 5115672 2026-05-21T22:58:21Z Pabojnia 135280 /* Акцёрскі склад */ афармленне 5144647 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Звычайныя падазроныя»''' ({{lang-en|The Usual Suspects}}) — амерыканскі крымінальны трылер [[1995 год у гісторыі кіно|1995]] года, зняты рэжысёрам [[Браян Сінгер|Браянам Сінгерам]] па сцэнарыі {{нп5|Крыстафер Мак-Куоры|Крыстафера Мак-Куоры|en|Christopher McQuarrie}}. Галоўныя ролі ў фільме выканалі [[Кевін Спейсі]], {{нп5|Чэз Палмінцеры||en|Chazz Palminteri}}, [[Гэбрыэл Бірн]], {{нп5|Стывен Болдуін||en|Stephen Baldwin}}, {{нп5|Кевін Полак||en|Kevin Pollak}}, [[Бенісіа дэль Тора]]<ref name="IMDb" />. Прэм’ера фільма адбылася 25 студзеня 1995 года на кінафестывалі «''[[Сандэнс (кінафестываль)|Сандэнс]]''», карціна таксама дэманстравалася ў па-законкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 1995|48-га Канскага кінафестывалю]]. У ліпені таго ж года кінастужка выйшла ў шырокі пракат. Фільм атрымаў пераважна станоўчыя ацэнкі крытыкаў, і быў высока ацэнены публікай. Пры бюджэце ў 6 мільёнаў долараў фільм сабраў у пракаце 34,4 мільёна. Прэміяльны сезон прынёс карціне некалькі дзясяткаў узнагарод, сярод якіх 2 прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''» і 2 прэміі «''[[BAFTA]]''». == Сюжэт == Закаранелы злачынец Дын Кітан ([[Гэбрыэл Бірн]]) ляжыць цяжка паранены на караблі, прышвартаваным у заліве {{нп5|Заліў Сан-Педра (Каліфорнія)|Сан-Педра|en|San Pedro Bay (California)}}. Да яго падыходзіць таямнічая фігура, Кітан пазнае гэтага чалавека і называе па імені — Кайзер. Пасля кароткай размовы невядомы страляе ў Кітана і падпальвае карабель. На наступны дзень паліцыя знаходзіць 27 трупаў і толькі двух ацалелых. Адзін з іх — Акаш Ковач, венгерскі гангстар, які моцна абгарэў пры пажары на караблі і цяпер лыжыць у шпіталі пад прыглядам агента ФБР Джэка Баера ([[Джанкарла Эспозіта]]). Другі — Роджэр Кінт па прозвішчы Балбатун ([[Кевін Спейсі]]), махляр, хворы на цэрэбральны параліч. Даведаўшыся пра смерць Дына Кітана, у Лос-Анджэлес тэрмінова вылятае агент Дэйв Куян ({{нп5|Чэз Палмінцеры||en|Chazz Palminteri}}), які на працягу доўгага часу спрабаваў спаймаць злачынца і цяпер хоча пераканацца, што той сапраўды загінуў. Балбатуну гарантавана недатыкальнасць, па ўказанні акружнога пракурора ён будзе адпушчаны праз некалькі гадзін у абмен на садзейнічанне следству, тым не менш Куян настойвае на допыце. Сяржант паліцыі Лос-Анджэлеса Джэф Рабін ({{нп5|Дэн Хедая||en|Dan Hedaya}}) аддае для допыту свой офіс і агент Куян застаецца сам на сам з Кінтам. Балбатун пачынае свой аповед з апазнання, зладжанага палтара месяцы таму. Тады ён і яшчэ чацвёра крымінальнікаў — Дын Кітан, Майкл Макманус, Тод Хокні і Фрэд Фенстэр — былі затрыманы па падазрэнні ў крадзяжы грузавіка са зброяй. Спярша іх узялі ў якасці статыстаў для апазнання па голасе, затым кожнага падверглі допыту, аднак спробы зламаць крымінальнікаў не ўвянчаліся поспехам. Пасля допыту падазроных пакінулі на ноч у адной камеры, дзе ў іх адразу саспявае план разбойнага нападзення. Цэль нападзення — машына карумпіраваных паліцэйскіх, якія арганізавалі ў Нью-Ёрку развоз кантрабандыстаў і наркадылераў пад сваёй аховай. Сярод пяцёх крымінальнікаў толькі Кітан адмаўляецца ад удзелу ў справе — ён завязаў і цяпер спрабуе наладзіць легальны бізнес. Неўзабаве стараннямі адвакаткі Эдзі Фінеран ({{нп5|Сьюзі Эміс||en|Suzy Amis Cameron}}), сяброўкі Кітана, падазроных адпускаюць. Да Кітана наведваецца Балбатун і ўгаворвае яго ўсё ж прыняць удзел у справе. У рэшце рэшт Кітан згаджаецца пры адной умове: падчас нападзення яго саўдзельнікі не будуць нікога забіваць. Пасля паспяховага завяршэння справы крымінальнікі адпраўляюцца з [[Нью-Ёрк]]а ў [[Лос-Анджэлес]], каб збыць нарабаванае. Пакупнік па імені Рэдфут ({{нп5|Пітэр Грын||en|Peter Greene}}) падкідвае ім новую справу — напад на гандляра каштоўнасцямі. Аднак Кітан зноў адмаўляецца — ён пагадзіўся толькі на адну справу. Тым не менш, саўдзельнікі прымаюцца ўгаворваць Кітана — і ён паддаецца. Гэтым разам усё ідзе кепска: усчынаецца перастрэлка, у якой рабаўнікам даводзіцца забіць і целаахоўнікаў гандляра, і яго самога. Да таго ж у кейсе ахвяры рабаўнікі знаходзяць не каштоўнасці, а наркотыкі. Злачынцы выясняюць у Рэдфута, хто падкінуў яму гэтую справу — гэта нейкі адвакат Кабаясі ({{нп5|Піт Постлетуэйт||en|Pete Postlethwaite}}). Яны збіраюцца знайсці яго, каб прад’явіць прэтэнзіі, аднак той першы выходзіць на іх. Кабаясі патрабуе, каб пяцёра злачынцаў узяліся за вельмі небяспечную справу. Яны павінны перашкодзіць здзелцы на 91,000,000 долараў паміж аргенцінскімі і венгерскімі наркатаргоўцамі; пранікнуўшы на карабель, ім трэба знічножыць груз какаіну; грошы яны могуць пакінуць сабе. Свой ультыматум Кабаясі падмацоўвае тым, што ўсе пяцёра злодзеяў у свой час абрабавалі яго гаспадара — Кайзера Созе, легендарнага турэцкага гангстара. Аказваецца, менавіта дзеля гэтай справы было арганізавана іх затрыманне нейкі час таму, аднак тады перашкодзіла сяброўка Кітана, якая занадта старана працавала на іх вызваленне. Напаследак Кабаясі ўручае ўсім пяцём падрабязныя дасье на іх саміх і іх блізкіх, пагражаючы жорсткай адплатай з боку свайго боса, калі нехта вырашыць саскочыць. Сярод пяцёх крымінальнікаў толькі Балбатун не ведае, хто такі Кайзер Созе, і саўдзельнікі расказваюць яму, што ім вядома. Паводле чутак, калі Созе быў дробным наркатаргоўцам, да яго прыйшлі венгерскія гангстары, каб забраць яго бізнес. Яны ўварваліся ў яго дом, згвалцілі яго жонку і ўзялі ў закладнікі яго дзяцей. Калі Созе прыйшоў дамоў і ўбачыў, што сталася, ён сам застрэліў жонку і дзяцей, потым застрэліў гангстараў, потым знайшоў і забіў іх родзічаў, сяброў, знаёмых — і знік. З тых часоў ён стаў гарадской легендай сярод злачынцаў, міфам, у які ніхто не верыць. З пяцёх пайсці на справу адмаўляецца толькі Фенстэр ([[Бенісіа дэль Тора]]) — а ўжо раніцай саўдзельнікі знаходзяць яго знявечанае цела. Злачынцы не вераць у існаванне Кайзера Созе і, лічачы, што гэта проста прыкрыццё Кабаясі, вырашаюць яго «''прыбраць''». Аднак Кабаясі падстрахаваўся — у яго офісе аказваецца сяброўка Кітана, якую ў выпадку зрыву аперацыі згвалцяць і заб’юць. Кабаясі пагражае, што тое ж самае станецца і з блізкімі астатніх. Надыходзіць ноч, прызначаная для налёту. Трое саўдзельнікаў накіроўваюцца на карабель, а Балбатуна, як калеку, Кітан пакідае «''на шухеры''». Спачатку справа ідзе па плане: налётчыкі ўчыняюць выбух, заспяваюць наркадылераў знянацку і ў перастрэлцы забіваюць усіх удзельнікаў здзелкі. Аднак потым пачынае рабіцца нешта незразумелае. Адзін з налётчыкаў аказваецца застрэлены ля машыны з грашыма, іншы атрымлівае нож у спіну, а ў Кітана хтосьці страляе з верхняй палубы. Калека становіцца міжвольным сведкам сцэны забойства Кітана, з якой пачынаўся фільм. Між тым агенту, які вядзе допыт, паведамляюць, што сярод загінулых на караблі быў адзін чалавек, які ведаў у твар няўлоўнага Кайзера Созе. З паступленнем гэтай інфармацыі ў галаве агента Куяна ўсё ўстае на свае месцы. Какаін у начной разборцы быў толькі прыкрыццём, сапраўднай мэтай Кайзера было знішчэнне каштоўнага сведкі, які мог вывесці паліцыю на яго след. Агент перакананы, што Кайзер і Кітан — адна асоба. Ён даўно расследуе цёмнае мінулае Кітана і ведае, што аднойчы яму ўжо ўдалося інсцэніраваць сваю смерць. Агент адкрывае Балбатуну, што яго ўвесь час выкарыстоўвалі, што ўся перастрэлка была падстроена Кітанам з адзінай мэтай — пакінуць у асобе Балбатуна таго сведку, які пераканае паліцыю ў яго гібелі. Агаломшанага Кінта адпускаюць на волю, а агент адкрывае свае высновы гаспадару офіса, дзе вёўся допыт. Раптам яго позірк падае на дошку з імёнамі злачынцаў у вышуку — і на ёй ён заўважае ўсе імёны і назвы ўсіх тых месцаў, якія гучалі ў аповедзе Балбатуна. Ён у шоку выпускае з рук кубак з кавай, яна падае на падлогу — і на адным з чарапкоў аказваецца назва японскага вытворцы керамікі «''Кабаясі''». У вушах агента гучаць абрыўкі з аповеду калекі, і ён разумее, што ўвесь гэты аповед быў выдуманы проста тут, у офісе, на аснове тых прадметаў, што траплялі яму на вока. У гэты час на паліцэйскі факс прыходзіць апісанне знешнасці Кайзера, складзенае са слоў абгарэлага венгерскага гангстара, і ўсе сумненні адпадаюць — Балбатун і ёсць Кайзер Созе. Агент выбягае на вуліцу, але ўяўны калека ўжо згубіўся ў патоку людзей. Ідучы па вуліцы, спалоханы няўдачнік Балбатун няўлоўна ператвараецца ва ўпэўненага ў сабе мужчыну з валявым уладным тварам. Кульгавасць і параліч знікаюць, і ён упэўнена запальвае цыгарэту — той самай запальнічкай, якая была ў руках Кайзера ў пачатку фільма. Ён садзіцца ў машыну, за рулём якой чалавек, які фігураваў у яго аповедзе як Кабаясі, і знікае ў невядомым накірунку. == Акцёрскі склад == <gallery mode="packed" heights="180px" style="float:left; background:#f5f5f5"> Выява:Kevin Spacey (48171134437).jpg|[[Кевін Спейсі]] Выява:Chazz Palminteri 2011 Shankbone.JPG|[[Чэз Палмінцеры]] Выява:Gabriel Byrne 2010.jpg|[[Гэбрыэл Бірн]] Выява:Stephen Baldwin (cropped).jpg|[[Стывен Болдуін]] Выява:KevinPollakMar08.jpg|[[Кевін Полак]] Выява:Benicio Del Toro (8073587319) (cropped).jpg|[[Бенісіа дэль Тора]] Выява:Pete Postlethwaite cropped.jpg|[[Піт Постлетуэйт]] </gallery>{{clear}} {{Спіс роляў | [[Кевін Спейсі]] | ''Роджэр «Балбатун» Кінт'' | {{нп5|Чэз Палмінцеры||en|Chazz Palminteri}} | ''агент Дэйв Куян'' | [[Гэбрыэл Бірн]] | ''Дын Кітан'' | {{нп5|Стывен Болдуін||en|Stephen Baldwin}} | ''Майкл Макманус'' | {{нп5|Кевін Полак||en|Kevin Pollak}} | ''Тод Хокні'' | [[Бенісіа дэль Тора]] | ''Фрэд Фенстэр'' | {{нп5|Піт Постлетуэйт||en|Pete Postlethwaite}} | ''містэр Кабаясі'' | {{нп5|Пітэр Грын||en|Peter Greene}} | ''Рэдфут'' | [[Джанкарла Эспозіта]] | ''агент ФБР Джэк Баер'' | {{нп5|Дэн Хедая||en|Dan Hedaya}} | ''сяржант Джэфры Рабін'' | {{нп5|Сьюзі Эміс||en|Suzy Amis Cameron}} | ''Эдзі Фінеран'' | [[Кларк Грэг]] | ''доктар Уолтэрс'' }} == Вытворчасць == === Задума і праца над сцэнарыем === [[Браян Сінгер]] пазнаёміўся з [[Кевін Спейсі|Кевінам Спейсі]] на вечарыне пасля паказу свайго дэбютнага фільма «''{{нп5|Публічны доступ||en|Public Access}}''» на кінафестывалі «''[[Сандэнс (кінафестываль)|Сандэнс]]''» у 1993 годзе. Уражаны фільмам, Спейсі сказаў Сінгеру і яго партнёру па напісанні сцэнарыя {{нп5|Крыстафер Мак-Куоры|Крыстаферу Мак-Куоры|en|Christopher McQuarrie}}, што хацеў бы зняцца ў наступным іх фільме, якім бы ён ні быў. На тым жа фестывалі на пытанне рэпарцёра аб наступным фільме Мак-Куоры адказаў, што ён будзе пра групу злачынцаў, якія сустрэліся як статысты, запрошаныя на апазнанне ў паліцэйскі ўчастак. На базе гэтай ідэі — яшчэ да напісання сцэнарыя — нарадзіўся постэр да фільма. === Падбор акцёраў === Сінгер і Мак-Куоры адправілі сцэнарый фільма [[Кевін Спейсі|Кевіну Спейсі]], не сказаўшы, якая роля напісана для яго. Акцёр прачытаў сцэнарый, патэлефанаваў Сінгеру і сказаў, што яго найбольш цікавяць ролі Кітана і Куяна, але ён таксама заінтрыгаваны персанажам Кінта. Менавіта ролю Кінта, як выяснілася пазней, Мак-Куоры напісаў менавіта для Спейсі<ref name="Burnett, Round Up: Deposing The Usual Suspects" />. Спейсі прапанаваў прыняць удзел у фільме [[Гэбрыэл Бірн|Гэбрыэлу Бірну]]. Прачытаўшы сцэнарый, Бірн адхіліў прапанову, бо рашыў, што стваральнікі фільма не змогуць яго рэалізаваць. Аднак пасля сустрэчы з Сінгерам і Мак-Куоры акцёр прыняў прапанову, уражаны іх бачаннем і энтузіязмам. Бірн, у якога ў той перыяд былі асабістыя праблемы, папрасіў, каб фільм быў зняты ў [[Лос-Анджэлес]]е, дзе ён жыве, і каб здымкі працягнуліся не болей за пяць тыдняў, на што аўтары пагадзіліся<ref name="Burnett, Round Up: Deposing The Usual Suspects" />. Сінгер жадаў запрасіць у свой фільм {{нп5|Чэз Палмінцеры|Чэза Палмінцеры|en|Chazz Palminteri}}, але той быў заняты ў іншых праектах. Таму ролю агента Куяна прапаноўвалі іншым акцёрам, у тым ліку [[Крыстафер Уокен|Крыстаферу Уокену]] і [[Роберт Дэ Ніра|Роберту Дэ Ніра]], якія адмовіліся. Стваральнікі фільма паспрабавалі запрасіць [[Аль Пачына]], але той не ўзяўся за ролю, бо якраз перад гэтым сыграў паліцэйскага ў фільме «''{{нп5|Схватка (фільм, 1995)|Схватка|en|Heat (1995 film)}}''». Пазней Пачына прызнаваўся, што аб адмове здымацца ў гэтым фільме ён шкадуе больш за ўсё. У нейкі момант у Палмінцеры аказаўся вольны тыдзень, і стваральнікі фільма звярнуліся да яго з прапановай. Калі акцёр падпісаў кантракт, гэта пераканала фінансавых спонсараў цалкам падтрымаць фільм, бо Палмінцеры быў дастаткова вядомай зоркай, дзякуючы нядаўнім ролям у «''{{нп5|Бронкская аповесць|Бронкскай аповесці|en|A Bronx Tale}}''» і «''{{нп5|Кулях над Брадвеем||en|Bullets Over Broadway}}''»<ref name="Burnett, Round Up: Deposing The Usual Suspects" />. === Здымкі і аператарская праца === Здымкі фільма адбываліся ў [[Лос-Анджэлес]]е і [[Нью-Ёрк]]у з 13 чэрвеня па 29 ліпеня 1994 года<ref name="IMDb, Filming & Production" />. Аператарам карціны выступіў {{нп5|Ньютан Томас Сігел||en|Newton Thomas Sigel}}. === Музычнае суправаджэнне === Музычнае суправаджэнне да фільма напісаў [[Джон Отман]]<ref name="Discogs" />. {{Track listing | title1 = Main Theme | length1 = 3:41 | title2 = Getting On Board | length2 = 2:56 | title3 = The Story Begins | length3 = 1:09 | title4 = Payback Time | length4 = 1:39 | title5 = Farewell Fenster | length5 = 0:45 | title6 = "He’s Here!" | length6 = 1:48 | title7 = The Garage | length7 = 2:25 | title8 = Verbal Kint | length8 = 2:09 | title9 = Keyser Appears | length9 = 2:34 | title10 = "It Was Beautiful" | length10 = 1:18 | title11 = The Arrests | length11 = 1:17 | title12 = Redfoot | length12 = 1:39 | title13 = New York’s Finest | length13 = 1:43 | title14 = Kobayashi’s Domain | length14 = 2:22 | title15 = The Killing Of A Rat | length15 = 3:29 | title16 = "I Work For Keyser Söze" | length16 = 1:37 | title17 = The Faces Of His Family | length17 = 1:45 | title18 = The Plan Begins | length18 = 1:56 | title19 = Back To The Pier | length19 = 3:37 | title20 = Casing The Boat | length20 = 1:55 | title21 = A Gift | length21 = 1:39 | title22 = The Greatest Trick | length22 = 3:15 | title23 = The Water | length23 = 2:33 | title24 = Les Sons Et Les Parfums Tournent Das L’air Du Soir | length24 = 3:30 | total_length = 47:21 }} == Выхад і прызнанне == === Пракат і зборы === Прэм’ера фільма адбылася 25 студзеня 1995 года на кінафестывалі «''[[Сандэнс (кінафестываль)|Сандэнс]]''». Затым ён быў паказаны ў па-законкурснай праграме [[Канскі кінафестываль 1995|48-га Канскага кінафестывалю]]. Апроч таго фільм дэманстраваўся на кінафестывалях у [[Эдынбург]]у (жнівень 1995), [[Грэйтэр-Садберы]] (23 верасня 1995), [[Остын]]е (10 кастрычніка 1996). У шырокі пракат карціна ўпершыню выйшла ў Францыі 19 ліпеня 1995 года. 16 жніўня фільм быў выпушчаны ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], 25 жніўня — у [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]<ref name="IMDb, Release Info" />. Падчас пракату ў Францыі колькасць прададзеных квіткоў на фільм склала 1,345,534, а фільм заняў 25-е месца па зборах за 1995 год<ref name="JPBox Office, France" />. Пракат у ЗША прынёс карціне $23,341,568<ref name="Box Office Mojo" />. Агулам зборы карціны склалі $51,582,855<ref name="JPBox Office" />. === Рэйтынгі === Агрэгатар крытычных аглядаў «''[[Metacritic]]''» дае фільму ўсярэдненую ацэнку ў 77 балаў са 100 на аснове 22 рэцэнзій прафесійных крытыкаў. Карыстальніцкі рэйтынг на гэтым рэсурсе складае 8.8/10<ref name="Metacritic" />. Паводле дадзеных іншага папулярнага агрэгатара крытычных аглядаў «''[[Rotten Tomatoes]]''» сярод 77 рэцэнзентаў 68 далі станоўчую ацэнку фільму, што складае 88 %. Глядацкі рэйтынг кінастужкі склаў 96 % на аснове больш чым 250 тысяч галасоў<ref name="Rotten Tomatoes" />. Абагуленае меркаванне крытыкаў сфармулявана наступным чынам: {{цытата|Па-майстэрску зняты і зманціраваны, фільм «Звычайныя падазроныя» дае гледачам просты сюжэт, а затым нагрувашчвае пласты падманаў, раптоўных паваротаў і гвалту, перш чым выбіць глебу з-пад ног.<ref name="Rotten Tomatoes" />}} Глядацкія ацэнкі на іншых папулярных сайтах, прысвечаных кіно: 4.5/5 на сайце «''[[AllMovie]]''»<ref name="AllMovie" />, 4.4/5 на сайце «''[[AlloCiné]]''»<ref name="AlloCiné" />, 8.0/10 на сайце «''[[FilmAffinity]]''»<ref name="FilmAffinity" />, 8.5/10 на сайце «''[[Internet Movie Database|IMDb]]''»<ref name="IMDb" />, 7.9/10 на сайце «''[[КиноПоиск]]''»<ref name="KinoPoisk" />. === Узнагароды === {{Асноўны артыкул|Спіс узнагарод і намінацый фільма «Звычайныя падазроныя»}} Паводле дадзеных сайта «''[[Internet Movie Database]]''» фільм быў адзначаны 37 кінаўзнагародамі і яшчэ 17 намінацыямі<ref name="IMDb, Awards" />. Большасць прэмій было прысуджана [[Кевін Спейсі|Кевіну Спейсі]], як найлепшаму акцёру другога плана, і {{нп5|Крыстафер Мак-Куоры|Крыстаферу Мак-Куоры|en|Christopher McQuarrie}} за найлепшы арыгінальны сцэнарый. Сярод фестывальных узнагарод карціна ўдастоілася прэмій Найлепшаму рэжысёру і Найлепшаму акцёру на {{нп5|Кінафестываль ў Сіетле|Кінафестывалі ў Сіетле|en|Seattle International Film Festival}}<ref name="Spokesman-Review, SIFF 1995" />, Сярэбранай узнагароды на [[Кінафестываль у Токіа|Кінафестывалі ў Токіа]] і Прыза глядацкіх сімпатый як Найлепшы кінафільм на {{нп5|Кінафестываль у Сараева|Кінафестывалі ў Сараева|en|Sarajevo Film Festival}}<ref name="Sarajevo Film Festival 2008" />. Кінастужка была ўганаравана шэрагам значных кінапрэмій: * «''[[20/20]]''» (Найлепшы акцёр другога плана, Найлепшы арыгінальны сцэнарый) * «''[[BAFTA]]''» (Найлепшы арыгінальны сцэнарый, Найлепшы мантаж)<ref name="BAFTA 1996" /> * «''{{нп5|Імперыя (прэмія)|Імперыя|en|Empire Awards}}''» (Найлепшы дэбют) * «''{{нп5|Кінэма Дзюмпо||en|Kinema Junpo}}''» (Выбар чытачоў — Найлепшы фільм на замежнай мове) * «''[[Незалежны дух]]''» (Найлепшы акцёр другога плана, Найлепшы сцэнарый)<ref name="Chicago Tribune, Independent Spirit 1996" /><ref name="Los Angeles Times, Independent Spirit 1996" /> * «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''» (Найлепшы акцёр другога плана, Найлепшы арыгінальны сцэнарый)<ref name="Oscar 1996" /> * «''[[Сан Жордзі (кінапрэмія)|Сан Жордзі]]''» (Найлепшы замежны акцёр) * «''[[Сатурн (кінапрэмія)|Сатурн]]''» (Найлепшы баявік/прыгодніцкі фільм, Найлепшая музыка) * «''[[Хлатрудзіс]]''» (Найлепшы акцёр другога плана)<ref name="Chlotrudis 1996" /> Фільм адзначылі сваімі штогадовымі ўзнагародамі некаторыя кінематаграфічныя арганізацыі: * {{нп5|Амерыканскае таварыства спецыялістаў па кастынгу||en|Casting Society of America}} (Найлепшы кастынг для мастацкага фільма — Драма)<ref name="Artios 1996" /> * {{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання||pt|Prémio Online Film & Television Association}} (Зала славы кіно — Кінафільм)<ref name="OFTA, Hall of Fame" /> * [[Выбар крытыкаў (кінапрэмія)|Асацыяцыя кінакрытыкаў вяшчальных кампаній]] (Найлепшы акцёр другога плана)<ref name="BFCA 1996" /> * {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Далас—Форт-Уэрта||en|Dallas–Fort Worth Film Critics Association}} (Найлепшы акцёр другога плана, Найлепшы сцэнарый) * {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Чыкага||en|Chicago Film Critics Association}} (Найлепшы акцёр другога плана, Найлепшы сцэнарый)<ref name="CFCA 1995" /><ref name="Chicago Tribune, CFCA 1995" /> * [[Кола кінакрытыкаў Нью-Ёрка]] (Найлепшы акцёр другога плана)<ref name="New York Daily News, NYFCC 1995" /><ref name="New York Times, NYFCC 1995" /> * [[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША]] (Найлепшы акцёр другога плана, Найлепшая ігра акцёрскага ансамбля, Дзясятка найлепшых фільмаў)<ref name="NBR 1995" /> * [[Супольнасць ланцуга прэмій]] (Найлепшы акцёр другога плана, Найлепшы акцёрскі ансамбль)<ref name="ACCA 1995" /> * {{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Бостана||en|Boston Society of Film Critics}} (Найлепшы акцёр другога плана)<ref name="BSFC 1990s" /> * {{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Тэхаса||en|Society of Texas Film Critics}} (Найлепшы фільм, Найлепшы рэжысёр, Найлепшы акцёр другога плана, Найлепшы арыгінальны сцэнарый)<ref name="Austin Chronicle, STFC 1995" /> Карціна таксама была адзначана літаратурнай [[Прэмія Эдгара Алана По|Прэміяй Эдгара Алана По]] за Найлепшы кінафільм. == Крыніцы == {{Reflist|refs= <ref name="ACCA 1995">{{cite web|url=http://www.awardscircuit.com/acca/acca-1995/|title=ACCA 1995|author=|date=|publisher=Сайт [[Супольнасць ланцуга прэмій|Супольнасці ланцуга прэмій]]|lang=en|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170628022004/http://www.awardscircuit.com/acca/acca-1995/|archivedate=2017-06-28}}</ref> <ref name="AllMovie">{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/v133590|title=The Usual Suspects (1995)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[AllMovie]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="AlloCiné">{{cite web|url=https://www.allocine.fr/film/fichefilm_gen_cfilm=12837.html|title=Usual Suspects|author=|date=|publisher=Сайт «''[[AlloCiné]]''»|lang=fr|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Artios 1996">{{cite web|url=https://www.castingsociety.com/awards/artios/1996|title=1996 Artios Awards|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Амерыканскае таварыства спецыялістаў па кастынгу|Амерыканскага таварыства спецыялістаў па кастынгу|en|Casting Society of America}}|lang=en|accessdate=2022-01-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210813145037/https://www.castingsociety.com/awards/artios/1996|archivedate=13 жніўня 2021|url-status=dead}}</ref> <ref name="Austin Chronicle, STFC 1995">{{cite web|url=https://www.austinchronicle.com/screens/1996-01-05/530347/|title=The Society of Texas Film Critics 1995 Awards|author=|date=1996-01-05|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|The Austin Chronicle||en|The Austin Chronicle}}''»|lang=en|accessdate=2021-12-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="BAFTA 1996">{{cite web|url=http://awards.bafta.org/award/1996/film|title=Film in 1996|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[BAFTA]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="BFCA 1996">{{cite web|url=http://www.bfca.org/ccawards/1995.php|title=The 1st Critics' Choice Movie Awards Winners and Nominees|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя «Выбар крытыкаў»|Асацыяцыі кінакрытыкаў вяшчальных кампаній|en|Critics Choice Association}}|lang=en|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120903064607/http://www.bfca.org/ccawards/1995.php|archivedate=2012-09-03}}</ref> <ref name="Box Office Mojo">{{cite web|url=https://www.boxofficemojo.com/title/tt0114814/|title=The Usual Suspects (1995)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Box Office Mojo]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="BSFC 1990s">{{cite web|url=https://bostonfilmcritics.org/past-winners-1990s/|title=BSFC Winners 1990s|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Таварыства кінакрытыкаў Бостана||en|Boston Society of Film Critics}}|lang=en|accessdate=2021-12-13|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Burnett, Round Up: Deposing The Usual Suspects">''Robert Meyer Burnett''. «''Round Up: Deposing The Usual Suspects''», The Usual Suspects Special Edition DVD, 2002.</ref> <ref name="CFCA 1995">{{cite web|url=http://www.chicagofilmcritics.org/1988-97|title=Chicago Film Critics Awards - 1988-97|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Асацыяцыя кінакрытыкаў Чыкага|Асацыяцыі кінакрытыкаў Чыкага|en|Chicago Film Critics Association}}|lang=en|accessdate=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422075211/http://www.chicagofilmcritics.org/1988-97|archivedate=2016-04-22}}</ref> <ref name="Chicago Tribune, CFCA 1995">{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-03-12-9603120195-story.html|title=Chicago Film Critics Don't Run With Pack|author=Mark Caro.|date=1996-03-12|publisher=Сайт газеты «''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]''»|lang=en|accessdate=2021-12-13|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Chicago Tribune, Independent Spirit 1996">{{cite web|url=https://www.chicagotribune.com/news/ct-xpm-1996-03-25-9603250042-story.html|title=Independent Spirits Give Awards All Own|author=Gary Dretzka.|date=1996-03-25|publisher=Сайт газеты «''[[Чыкага Трыб’юн|Chicago Tribune]]''»|lang=en|accessdate=2021-12-13|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Chlotrudis 1996">{{cite web|url=https://chlotrudis.org/awards/past-awards/1996-2nd-annual-awards/|title=1996, 2nd Annual Awards|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Хлатрудзіс]]''»|lang=en|accessdate=2021-12-14}}</ref> <ref name="Discogs">{{cite web|url=https://www.discogs.com/master/810334-John-Ottman-The-Usual-Suspects-Original-Motion-Picture-Soundtrack|title=John Ottman – The Usual Suspects (Original Motion Picture Soundtrack)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Discogs]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="FilmAffinity">{{cite web|url=https://www.filmaffinity.com/es/film408515.html|title=Sospechosos habituales|author=|date=|publisher=Сайт «''[[FilmAffinity]]''»|lang=es|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0114814/|title=The Usual Suspects (1995) — IMDb|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, Awards">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0114814/awards|title=The Usual Suspects — Awards|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, Filming & Production">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0114814/locations|title=The Usual Suspects — Filming & Production|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="IMDb, Release Info">{{cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0114814/releaseinfo|title=The Usual Suspects — Release Info|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Internet Movie Database]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="JPBox Office">{{cite web|url=http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=3997|title=The Usual Suspects|publisher=Сайт «''{{нп5|JP's Box-Office||d|Q84779039}}''»|lang=fr|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="JPBox Office, France">{{cite web|url=http://www.jpbox-office.com/fichfilm.php?id=3997&view=2|title=The Usual Suspects|publisher=Сайт «''{{нп5|JP's Box-Office||d|Q84779039}}''»|lang=fr|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="KinoPoisk">{{cite web|url=https://www.kinopoisk.ru/film/340/|title=Подозрительные лица (1995)|author=|date=|publisher=Сайт «''[[КиноПоиск]]''»|lang=ru|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Los Angeles Times, Independent Spirit 1996">{{cite web|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-03-25-ca-50950-story.html|title=‘Leaving Las Vegas’ Arrives in Big Way at Spirit Awards|author=Elaine Dutka.|date=1996-03-25|publisher=Сайт газеты «''[[Los Angeles Times]]''»|lang=en|accessdate=2021-12-13|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Metacritic">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/movie/the-usual-suspects|title=The Usual Suspects|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Metacritic]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="NBR 1995">{{cite web|url=https://nationalboardofreview.org/award-years/1995/|title=1995 Award Winners|author=|date=|publisher=Сайт [[Нацыянальны савет кінакрытыкаў ЗША|Нацыянальнага савета кінакрытыкаў ЗША]]|lang=en|accessdate=2021-12-13|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="New York Daily News, NYFCC 1995">{{cite web|url=https://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/vegas-hits-n-y-jackpot-nicolas-cage-jennifer-jason-leigh-babe-pig-best-95-film-critics-article-1.709408|title='Vegas' hits the N.Y. jackpot; Nicolas Cage, Jennifer Jason Leigh and even 'Babe' the pig are the best of '95, say film critics|author=Jami Bernard.|date=1995-12-15|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|New York Daily News||en|New York Daily News}}''»|lang=en|accessdate=2021-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220106100514/https://www.nydailynews.com/archives/nydn-features/vegas-hits-n-y-jackpot-nicolas-cage-jennifer-jason-leigh-babe-pig-best-95-film-critics-article-1.709408|archivedate=6 студзеня 2022|url-status=dead}}</ref> <ref name="New York Times, NYFCC 1995">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/1995/12/15/movies/leaving-las-vegas-is-voted-best-film-by-critics-circle.html|title=Leaving Las Vegas' Is Voted Best Film by Critics Circle|author=Janet Maslin.|date=1995-12-15|publisher=Сайт газеты «''[[The New York Times]]''»|lang=en|accessdate=2021-12-13|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="OFTA, Hall of Fame">{{cite web|url=http://www.oftaawards.com/film-hall-of-fame/film-hall-of-fame-productions/|title=Film Hall of Fame: Productions|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Анлайн-асацыяцыя кіно і тэлебачання|Анлайн-асацыяцыі кіно і тэлебачання|pt|Prémio Online Film & Television Association}}|lang=en|accessdate=2021-12-13|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Oscar 1996">{{cite web|url=https://www.oscars.org/oscars/ceremonies/1996|title=The 68th Academy Awards {{!}} 1996|author=|date=|publisher=Сайт прэміі «''[[Оскар (кінапрэмія)|Оскар]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Rotten Tomatoes">{{cite web|url=https://www.rottentomatoes.com/m/usual_suspects|title=The Usual Suspects|author=|date=|publisher=Сайт «''[[Rotten Tomatoes]]''»|lang=en|accessdate=2021-10-21|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Sarajevo Film Festival 2008">{{cite web|url=https://www.sff.ba/stranica/nagrade-14-sarajevo-film-festivala|title=NAGRADE 14. SARAJEVO FILM FESTIVALA|author=|date=|publisher=Сайт {{нп5|Кінафестываль у Сараева|Кінафестывалю ў Сараева|en|Sarajevo Film Festival}}|lang=en|accessdate=2022-01-04|archiveurl=|archivedate=}}</ref> <ref name="Spokesman-Review, SIFF 1995">{{cite web|url=https://www.spokesman.com/stories/1995/may/14/seattle-film-festival-at-a-glance/|title=Seattle Film Festival At A Glance|author=Dan Webster.|date=1995-05-14|publisher=Сайт газеты «''{{нп5|The Spokesman-Review||en|The Spokesman-Review}}''»|lang=en|accessdate=2021-12-16|archiveurl=|archivedate=}}</ref> }} == Літаратура == * {{кніга|аўтар=Judith Gunn.|частка=|загаловак=Studying The Usual Suspects|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=[[Columbia University Press]]|год=2008|том=|pages=|allpages=72|серыя=|isbn=978-1-903663-69-1|isbn2=1-903663-69-5|тыраж=|ref=Judith Gunn. «Studying The Usual Suspects»}} * {{кніга|аўтар=Ernest Larsen.|частка=|загаловак=The Usual Suspects|арыгінал=|спасылка=|адказны=|выданне=|месца=|выдавецтва=[[British Film Institute]]|год=2002|том=|pages=|allpages=95|серыя=|isbn=0-85170-869-2|тыраж=|ref=Ernest Larsen. «The Usual Suspects»}} == Спасылкі == * {{Imdb title|0114814|Звычайныя падазроныя}} {{Бібліяінфармацыя}} {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы прыгодніцкі фільм, баявік ці трылер}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 1995 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 1995 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 1995 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 1995 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Браяна Сінгера]] [[Катэгорыя:Фільмы па сцэнарыях Крыстафера Мак-Куоры]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Джон Отман]] jfwz8nusp1ler1pzkdk3xnpunwpr4ec 0 691568 5144749 4767209 2026-05-22T08:32:30Z Feeleman 163471 афармленне 5144749 wikitext text/x-wiki {{мультфільм |Назва=Лега. Фільм |Арыгінал = The LEGO Movie |Выява= |Час= 100 хв. |Прэм'ера=2014 |Бюджэт=60 млн [[Долар ЗША|дол.]] |Зборы= 469 160 692 [[Долар ЗША|дол.]] |Наступны мультфільм= [[Лега. Фільм 2]] }} '''«Лега. Фільм»''' ({{lang-en|The LEGO Movie}}) — амерыканскі анімацыйны фільм студыі «[[Warner Animation Group]]» [[2014]] года. Пераможца прэмій «[[Сатурн (кінапрэмія)|Сатурн]]» (2015) і «[[BAFTA]]» (2015) за «Найлепшы анімацыйны фільм». == Сюжэт == У пластмасавым свеце ўсе занятыя сваімі пластмасавымі справамі. Для звычайнага лега-будаўніка Эмета няма больш ідэальнага месца — для яго ў гэтым свеце ўсё выдатна. Але аднойчы яму давядзецца далучыцца да паходу супраць злога лега-дыктатара, які плануе склеіць разам увесь лега-сусвет. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|1490017}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} {{Navbox |title = Узнагароды мультфільма «Лега. Фільм» |list1 = {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы анімацыйны фільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшы анімацыйны фільм}} {{Прэмія Гільдыі прадзюсараў ЗША за найлепшы анімацыйны фільм}} }} [[Катэгорыя:Мультфільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2014 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Марк Мазерсба]] 7jj3fovx5rlvc1hzp7kbtu8eixz8mx3 5144750 5144749 2026-05-22T08:33:30Z Feeleman 163471 афармленне 5144750 wikitext text/x-wiki {{мультфільм |Назва=Лега. Фільм |Арыгінал = The LEGO Movie |Выява= |Час= 100 хв. |Прэм'ера=2014 |Бюджэт=60 млн [[Долар ЗША|дол.]] |Зборы= 469 160 692 [[Долар ЗША|дол.]] |Наступны мультфільм= [[Лега. Фільм 2]] }} '''«Лега. Фільм»''' ({{lang-en|The LEGO Movie}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны фільм]] студыі «[[Warner Animation Group]]» [[2014]] года. Пераможца прэмій «[[Сатурн (кінапрэмія)|Сатурн]]» (2015) і «[[BAFTA]]» (2015) за «Найлепшы анімацыйны фільм». == Сюжэт == У пластмасавым свеце ўсе занятыя сваімі пластмасавымі справамі. Для звычайнага лега-будаўніка Эмета няма больш ідэальнага месца — для яго ў гэтым свеце ўсё выдатна. Але аднойчы яму давядзецца далучыцца да паходу супраць злога лега-дыктатара, які плануе склеіць разам увесь лега-сусвет. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|1490017}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} {{Navbox |title = Узнагароды мультфільма «Лега. Фільм» |list1 = {{Прэмія «Сатурн» за найлепшы анімацыйны фільм}} {{Прэмія BAFTA за найлепшы анімацыйны фільм}} {{Прэмія Гільдыі прадзюсараў ЗША за найлепшы анімацыйны фільм}} }} [[Катэгорыя:Мультфільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2014 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Марк Мазерсба]] ot3k5syijzw7b9643obotc9yjn62csl 0 692674 5144734 4114338 2026-05-22T08:04:42Z Feeleman 163471 афармленне 5144734 wikitext text/x-wiki {{мультфільм |Назва=Лега Фільм: Бэтмен |Арыгінал = The LEGO Batman Movie |Час= 104 хв. |Прэм'ера=[[2017 год у гісторыі кіно|2017]] |Бюджэт=80 млн [[Долар ЗША|дол.]] |Зборы= 311 950 384 [[Долар ЗША|дол.]] }} '''«Лега Фільм: Бэтмэн»''' ({{lang-en|The LEGO Batman Movie}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканска]]-[[Данія|дацкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны фільм]] студыі «[[Warner Animation Group]]» [[2017]] года. З’яўляецца спін-офам «[[Лега. Фільм]]а» [[2014]] года. == Сюжэт == Па сюжэце, Готэму зноў пагражае небяспека. І на яго варту становіцца адзіны герой, якога заслугоўвае гэты горад — [[Бэтмэн]], альтэр-эга мільярдэра Бруса Уэйна, які жыве ў сваім велізарным радавым маёнтку разам з дварэцкім Альфрэдам. Але ў гэты раз супергерой змушаны ўзяць у напарнікі хлопца па імі Дзік Грэйсан, якога ён, сам таго не памятаючы, усынавіў на адным са свецкіх прыёмаў. Новаспечаны Робін складзе Бэтмэну кампанію ў барацьбе з яго заклятым ворагам Джокерам, які ўцёк з псіхіятрычнай бальніцы Аркхем, а таксама Харлі Куін, якая гатова на самыя вар’яцкія злачынствы, каб пакінуць у дурнях усю Лігу Справядлівасці, уключаючы Бэтгёрл. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|4116284}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} [[Катэгорыя:Мультфільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2017 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Лорн Бэлф]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Даніі]] qa2go7btfbkj3qptagwtan3hsc7gp0n 5144738 5144734 2026-05-22T08:06:18Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Лега Фільм: Бэтмен]] у [[Лега Фільм: Бэтмэн]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5144734 wikitext text/x-wiki {{мультфільм |Назва=Лега Фільм: Бэтмен |Арыгінал = The LEGO Batman Movie |Час= 104 хв. |Прэм'ера=[[2017 год у гісторыі кіно|2017]] |Бюджэт=80 млн [[Долар ЗША|дол.]] |Зборы= 311 950 384 [[Долар ЗША|дол.]] }} '''«Лега Фільм: Бэтмэн»''' ({{lang-en|The LEGO Batman Movie}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканска]]-[[Данія|дацкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны фільм]] студыі «[[Warner Animation Group]]» [[2017]] года. З’яўляецца спін-офам «[[Лега. Фільм]]а» [[2014]] года. == Сюжэт == Па сюжэце, Готэму зноў пагражае небяспека. І на яго варту становіцца адзіны герой, якога заслугоўвае гэты горад — [[Бэтмэн]], альтэр-эга мільярдэра Бруса Уэйна, які жыве ў сваім велізарным радавым маёнтку разам з дварэцкім Альфрэдам. Але ў гэты раз супергерой змушаны ўзяць у напарнікі хлопца па імі Дзік Грэйсан, якога ён, сам таго не памятаючы, усынавіў на адным са свецкіх прыёмаў. Новаспечаны Робін складзе Бэтмэну кампанію ў барацьбе з яго заклятым ворагам Джокерам, які ўцёк з псіхіятрычнай бальніцы Аркхем, а таксама Харлі Куін, якая гатова на самыя вар’яцкія злачынствы, каб пакінуць у дурнях усю Лігу Справядлівасці, уключаючы Бэтгёрл. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|4116284}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} [[Катэгорыя:Мультфільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2017 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Лорн Бэлф]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Даніі]] qa2go7btfbkj3qptagwtan3hsc7gp0n 5144741 5144738 2026-05-22T08:07:58Z Feeleman 163471 афармленне 5144741 wikitext text/x-wiki {{мультфільм}} '''«Лега Фільм: Бэтмэн»''' ({{lang-en|The LEGO Batman Movie}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканска]]-[[Данія|дацкі]] [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны фільм]] студыі «[[Warner Animation Group]]» [[2017]] года. З’яўляецца спін-офам «[[Лега. Фільм]]а» [[2014]] года. == Сюжэт == Па сюжэце, Готэму зноў пагражае небяспека. І на яго варту становіцца адзіны герой, якога заслугоўвае гэты горад — [[Бэтмэн]], альтэр-эга мільярдэра Бруса Уэйна, які жыве ў сваім велізарным радавым маёнтку разам з дварэцкім Альфрэдам. Але ў гэты раз супергерой змушаны ўзяць у напарнікі хлопца па імі Дзік Грэйсан, якога ён, сам таго не памятаючы, усынавіў на адным са свецкіх прыёмаў. Новаспечаны Робін складзе Бэтмэну кампанію ў барацьбе з яго заклятым ворагам Джокерам, які ўцёк з псіхіятрычнай бальніцы Аркхем, а таксама Харлі Куін, якая гатова на самыя вар’яцкія злачынствы, каб пакінуць у дурнях усю Лігу Справядлівасці, уключаючы Бэтгёрл. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|4116284}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} [[Катэгорыя:Мультфільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Мультфільмы 2017 года]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Лорн Бэлф]] [[Катэгорыя:Мультфільмы Даніі]] 7mqvnhwq2om8yys17pjx8tk3d85d7as 0 700164 5144808 4936317 2026-05-22T09:54:57Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ 5144808 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Бліе}} {{Асоба}} '''Берна́р Бліе́''' ({{lang-fr|Bernard Blier}}, {{ДН|11|1|1916}}, {{МН|Буэнас-Айрэс||}} — {{ДС|29|3|1989}}) — французскі [[акцёр]]. == Біяграфія == Бернар Бліе нарадзіўся ў [[Буэнас-Айрэс]]е, дзе ў той час знаходзілася сям’я яго бацькі-біёлага. Бліе вучыўся ў [[Сарбона|Сарбоне]] і атрымаў званне доктара філасофіі. Яшчэ ў студэнцкія гады ён браў урокі акцёрскага майстэрства. Кінадэбют Бернара Бліе адбыўся ў невялікай ролі ў 1936 г. Сын Бернара Бліе, [[Бертран Бліе]] — вядомы рэжысёр і сцэнарыст. У наступныя гады Бліе здымаўся ў шасці-сямі фільмах у год і стаў вельмі папулярны ў Францыі і Італіі. У 1989 годзе, за 24 дні да смерці, ён быў узнагароджаны прэміяй «[[Сезар]]» за выдатныя заслугі ў кінематографе. == Фільмаграфія == * (1964) «[[Сто тысяч долараў на сонцы]]» — ''Міч-Міч'' * (1967) «[[Ідыёт у Парыжы]]» — ''Леон Дэсерцін'' * (1971) «[[Джо (фільм, 1971)|Джо]]» — ''інспектар паліцыі Дзюкро'' * (1972) «[[Высокі бландзін у чорным чаравіку]]» — ''Бернар Мілан, палкоўнік'' * (1976) «[[Труп майго ворага]]» — ''Жан-Батыст Льегар'' {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Бліе}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] 9204c5bv3cgtctanisfqlw902h4jmr0 0 706489 5144725 5144030 2026-05-22T07:47:41Z Feeleman 163471 Згодна з апошнім абмеркаваннем аб перайменаванні Бэтмен > Бэтмэн. 5144725 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява =The Batman 2022 film logo.png }} '''«Бэтмэн»''' ({{lang-en|The Batman}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастацкі фільм]], заснаваны на коміксах выдавецтва [[DC Comics]], прэм’ера якога адбылася ў сакавіку [[2022]] года. Рэжысёрам фільма выступіў [[Мэт Рыўз]], у галоўнай ролі — [[Роберт Пацінсан]]. У беларускі пракат фільм не выйшаў з прычыны [[Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе|байкоту]] буйных кінакампаній, звязанага з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварваннем Расіі ва Украіну]]. == Сюжэт == Пасля двух гадоў пошукаў правасуддзя на вуліцах Готэма Бэтмэн становіцца для гараджан увасабленнем бязлітаснай адплаты. Калі ў горадзе адбываецца серыя жорсткіх нападаў на высокапастаўленых чыноўнікаў, доказы прыводзяць Бруса Уэйна ў самыя цёмныя закуткі злачыннага свету, дзе ён сустракае Жанчыну-кошку, Пінгвіна, Кармайна Фальконэ і Загадачніка. Цяпер пад прыцэлам аказваецца сам Бэтмэн, якому трэба будзе адрозніць сябра ад ворага і аднавіць справядлівасць. == У ролях == * [[Роберт Пацінсан]] — ''Брус Уэйн / Бэтмэн'' * [[Зоі Кравіц]] — ''Селіна Кайл / Жанчына-кошка'' * [[Пол Дано]] — ''Эдвард Нэштан / Загадачнік'' * [[Джэфры Райт]] — ''Джэймс Гордан'' * [[Джон Туртура]] — ''Кармайн Фальконе'' * [[Пітэр Сарсгаард]] — ''акруговы пракурор Готэма Гіл Колсан'' * [[Эндзі Сёркіс]] — ''Альфрэд Пеніўорт'' * [[Колін Фарэл]] — ''Освальд «Оз» Кабблпот / Пінгвін'' * [[Джэймі Лоўсан]] — ''кандыдат у мэры Готэма Бэла Рэал'' * [[Джыл Перас-Абрахам]] — ''афіцэр паліцыі Готэма Марцінес'' * [[Алекс Фернс]] — ''камісар Піт Сэведж'' * [[Кон О'Ніл]] — ''шэф паліцыі Готэма Макензі Бок'' * [[Руперт Пенры-Джонс]] — ''мэр Готэма Дон Мітчэл малодшы'' * [[Бары Кеаган]] — ''Джокер (камеа)'' * [[Джэй Лікурга]] — ''бандыт'' * [[Чарлі Карвер]] — ''блізнец-ахоўнік клуба «Айсберг Лаўнж»'' * [[Макс Карвер]] — ''блізнец-ахоўнік клуба «Айсберг Лаўнж»'' * [[Хана Хржыч]] — ''Аніка Казлоў'' * [[Оскар Новак]] — ''Брус Уэйн у юнацтве'' * [[Люк Робертс]] — ''Томас Уэйн'' * [[Стэла Стокер]] — ''Марта Уэйн'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|1877830}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі 2022 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Мэта Рыўза]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Майкл Джакіна]] tqc0tk8mqjgf8gzy5vdgjh5nvrubp4f 5144726 5144725 2026-05-22T07:48:42Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Бэтмен (фільм, 2022)]] у [[Бэтмэн (фільм, 2022)]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5144725 wikitext text/x-wiki {{Фільм |Выява =The Batman 2022 film logo.png }} '''«Бэтмэн»''' ({{lang-en|The Batman}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастацкі фільм]], заснаваны на коміксах выдавецтва [[DC Comics]], прэм’ера якога адбылася ў сакавіку [[2022]] года. Рэжысёрам фільма выступіў [[Мэт Рыўз]], у галоўнай ролі — [[Роберт Пацінсан]]. У беларускі пракат фільм не выйшаў з прычыны [[Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе|байкоту]] буйных кінакампаній, звязанага з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварваннем Расіі ва Украіну]]. == Сюжэт == Пасля двух гадоў пошукаў правасуддзя на вуліцах Готэма Бэтмэн становіцца для гараджан увасабленнем бязлітаснай адплаты. Калі ў горадзе адбываецца серыя жорсткіх нападаў на высокапастаўленых чыноўнікаў, доказы прыводзяць Бруса Уэйна ў самыя цёмныя закуткі злачыннага свету, дзе ён сустракае Жанчыну-кошку, Пінгвіна, Кармайна Фальконэ і Загадачніка. Цяпер пад прыцэлам аказваецца сам Бэтмэн, якому трэба будзе адрозніць сябра ад ворага і аднавіць справядлівасць. == У ролях == * [[Роберт Пацінсан]] — ''Брус Уэйн / Бэтмэн'' * [[Зоі Кравіц]] — ''Селіна Кайл / Жанчына-кошка'' * [[Пол Дано]] — ''Эдвард Нэштан / Загадачнік'' * [[Джэфры Райт]] — ''Джэймс Гордан'' * [[Джон Туртура]] — ''Кармайн Фальконе'' * [[Пітэр Сарсгаард]] — ''акруговы пракурор Готэма Гіл Колсан'' * [[Эндзі Сёркіс]] — ''Альфрэд Пеніўорт'' * [[Колін Фарэл]] — ''Освальд «Оз» Кабблпот / Пінгвін'' * [[Джэймі Лоўсан]] — ''кандыдат у мэры Готэма Бэла Рэал'' * [[Джыл Перас-Абрахам]] — ''афіцэр паліцыі Готэма Марцінес'' * [[Алекс Фернс]] — ''камісар Піт Сэведж'' * [[Кон О'Ніл]] — ''шэф паліцыі Готэма Макензі Бок'' * [[Руперт Пенры-Джонс]] — ''мэр Готэма Дон Мітчэл малодшы'' * [[Бары Кеаган]] — ''Джокер (камеа)'' * [[Джэй Лікурга]] — ''бандыт'' * [[Чарлі Карвер]] — ''блізнец-ахоўнік клуба «Айсберг Лаўнж»'' * [[Макс Карвер]] — ''блізнец-ахоўнік клуба «Айсберг Лаўнж»'' * [[Хана Хржыч]] — ''Аніка Казлоў'' * [[Оскар Новак]] — ''Брус Уэйн у юнацтве'' * [[Люк Робертс]] — ''Томас Уэйн'' * [[Стэла Стокер]] — ''Марта Уэйн'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|1877830}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі 2022 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Мэта Рыўза]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Майкл Джакіна]] tqc0tk8mqjgf8gzy5vdgjh5nvrubp4f 5144728 5144726 2026-05-22T07:52:03Z Feeleman 163471 афармленне 5144728 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Бэтмэн»''' ({{lang-en|The Batman}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастацкі фільм]], заснаваны на коміксах выдавецтва [[DC Comics]], прэм’ера якога адбылася ў сакавіку [[2022]] года. Рэжысёрам фільма выступіў [[Мэт Рыўз]], у галоўнай ролі — [[Роберт Пацінсан]]. У беларускі пракат фільм не выйшаў з прычыны [[Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе|байкоту]] буйных кінакампаній, звязанага з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварваннем Расіі ва Украіну]]. == Сюжэт == Пасля двух гадоў пошукаў правасуддзя на вуліцах Готэма Бэтмэн становіцца для гараджан увасабленнем бязлітаснай адплаты. Калі ў горадзе адбываецца серыя жорсткіх нападаў на высокапастаўленых чыноўнікаў, доказы прыводзяць Бруса Уэйна ў самыя цёмныя закуткі злачыннага свету, дзе ён сустракае Жанчыну-кошку, Пінгвіна, Кармайна Фальконэ і Загадачніка. Цяпер пад прыцэлам аказваецца сам Бэтмэн, якому трэба будзе адрозніць сябра ад ворага і аднавіць справядлівасць. == У ролях == * [[Роберт Пацінсан]] — ''Брус Уэйн / Бэтмэн'' * [[Зоі Кравіц]] — ''Селіна Кайл / Жанчына-кошка'' * [[Пол Дано]] — ''Эдвард Нэштан / Загадачнік'' * [[Джэфры Райт]] — ''Джэймс Гордан'' * [[Джон Туртура]] — ''Кармайн Фальконе'' * [[Пітэр Сарсгаард]] — ''акруговы пракурор Готэма Гіл Колсан'' * [[Эндзі Сёркіс]] — ''Альфрэд Пеніўорт'' * [[Колін Фарэл]] — ''Освальд «Оз» Кабблпот / Пінгвін'' * [[Джэймі Лоўсан]] — ''кандыдат у мэры Готэма Бэла Рэал'' * [[Джыл Перас-Абрахам]] — ''афіцэр паліцыі Готэма Марцінес'' * [[Алекс Фернс]] — ''камісар Піт Сэведж'' * [[Кон О'Ніл]] — ''шэф паліцыі Готэма Макензі Бок'' * [[Руперт Пенры-Джонс]] — ''мэр Готэма Дон Мітчэл малодшы'' * [[Бары Кеаган]] — ''Джокер (камеа)'' * [[Джэй Лікурга]] — ''бандыт'' * [[Чарлі Карвер]] — ''блізнец-ахоўнік клуба «Айсберг Лаўнж»'' * [[Макс Карвер]] — ''блізнец-ахоўнік клуба «Айсберг Лаўнж»'' * [[Хана Хржыч]] — ''Аніка Казлоў'' * [[Оскар Новак]] — ''Брус Уэйн у юнацтве'' * [[Люк Робертс]] — ''Томас Уэйн'' * [[Стэла Стокер]] — ''Марта Уэйн'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|1877830}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі 2022 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Мэта Рыўза]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Майкл Джакіна]] g7aziiorml4f5b1cp6podp8ti8qxtb2 5144765 5144728 2026-05-22T08:53:08Z Feeleman 163471 афармленне 5144765 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Бэтмэн»''' ({{lang-en|The Batman}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастацкі фільм]], заснаваны на коміксах выдавецтва [[DC Comics]], прэм’ера якога адбылася ў сакавіку [[2022]] года. [[Рэжысёр|Рэжысёрам]] фільма выступіў [[Мэт Рыўз]], у галоўнай ролі — [[Роберт Пацінсан]]. У беларускі пракат фільм не выйшаў з прычыны [[Байкот Беларусі і Расіі ў 2022 годзе|байкоту]] буйных кінакампаній, звязанага з [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|уварваннем Расіі ва Украіну]]. == Сюжэт == Пасля двух гадоў пошукаў правасуддзя на вуліцах Готэма [[Бэтмэн]] становіцца для гараджан увасабленнем бязлітаснай адплаты. Калі ў горадзе адбываецца серыя жорсткіх нападаў на высокапастаўленых чыноўнікаў, доказы прыводзяць Бруса Уэйна ў самыя цёмныя закуткі злачыннага свету, дзе ён сустракае Жанчыну-кошку, Пінгвіна, Кармайна Фальконэ і Загадачніка. Цяпер пад прыцэлам аказваецца сам Бэтмэн, якому трэба будзе адрозніць сябра ад ворага і аднавіць справядлівасць. == У ролях == * [[Роберт Пацінсан]] — ''Брус Уэйн / Бэтмэн'' * [[Зоі Кравіц]] — ''Селіна Кайл / Жанчына-кошка'' * [[Пол Дано]] — ''Эдвард Нэштан / Загадачнік'' * [[Джэфры Райт]] — ''Джэймс Гордан'' * [[Джон Туртура]] — ''Кармайн Фальконе'' * [[Пітэр Сарсгаард]] — ''акруговы пракурор Готэма Гіл Колсан'' * [[Эндзі Сёркіс]] — ''Альфрэд Пеніўорт'' * [[Колін Фарэл]] — ''Освальд «Оз» Кабблпот / Пінгвін'' * [[Джэймі Лоўсан]] — ''кандыдат у мэры Готэма Бэла Рэал'' * [[Джыл Перас-Абрахам]] — ''афіцэр паліцыі Готэма Марцінес'' * [[Алекс Фернс]] — ''камісар Піт Сэведж'' * [[Кон О'Ніл]] — ''шэф паліцыі Готэма Макензі Бок'' * [[Руперт Пенры-Джонс]] — ''мэр Готэма Дон Мітчэл малодшы'' * [[Бары Кеаган]] — ''Джокер (камеа)'' * [[Джэй Лікурга]] — ''бандыт'' * [[Чарлі Карвер]] — ''блізнец-ахоўнік клуба «Айсберг Лаўнж»'' * [[Макс Карвер]] — ''блізнец-ахоўнік клуба «Айсберг Лаўнж»'' * [[Хана Хржыч]] — ''Аніка Казлоў'' * [[Оскар Новак]] — ''Брус Уэйн у юнацтве'' * [[Люк Робертс]] — ''Томас Уэйн'' * [[Стэла Стокер]] — ''Марта Уэйн'' == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb title|1877830}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Бэтмен у кіно}} [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі 2022 года]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры 2022 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-баевікі ЗША]] [[Катэгорыя:Крымінальныя фільмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-драмы ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы-трылеры ЗША]] [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы Мэта Рыўза]] [[Катэгорыя:Фільмы, музыку да якіх напісаў Майкл Джакіна]] 18hdvjzjq59i1reck5p1uda5qnmd6qf 0 706746 5144553 4492131 2026-05-21T17:04:14Z DBatura 73587 /* Перадгісторыя */ 5144553 wikitext text/x-wiki {{Грамадзянскі канфлікт | загаловак = Штурм мячэці Аль-Акса | частка = [[Ізраільска-палесцінскі канфлікт]] | выява = [[Выява:Jerusalem Al-Aqsa Mosque BW 2010-09-21 06-38-12.JPG|300px]] | апісанне = | дата = [[15 красавіка]] [[2022]] | месца = [[Аль-Акса]], [[Ерусалім]] | прычыны = напад палесцінцаў на паліцыянтаў | мэты = | метады =вулічныя сутычкі | вынік =масавыя затрыманьні вернікаў-мусульман у мячэці | статус = | саступкі = | бок1 = {{Сцяг|Ізраіль}} Ізраільская паліцыя | бок2 = {{Сцяг|Палесціна}} Палесцінскія дэманстранты | бок3 = | ключавыяфігуры1 = | ключавыяфігуры2 = | ключавыяфігуры3 = | колькі1 = | колькі2 = | колькі3 = | страты1 = | страты2 = | страты3 = | параненыя =158 | загінулыя = | арыштаваныя =470 | заўвагі = }} '''Штурм мячэці [[Аль-Акса]]''' праведзены 15 красавіка 2022 года сіламі [[ізраіль]]скай [[паліцыя|паліцыі]] з ужываннем [[слёзатачывы газ|слёзатачывага газу]] і [[светлашумавыя боепрыпасы|шумавых гранат]], у выніку якога ў пачатку сутыкнення было паранена не менш за 59 [[Палесцінцы|палесцінцаў]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2022/04/15/Clashes-erupt-at-Jerusalem-s-al-Aqsa-mosque-at-least-59-injured|title=Clashes erupt at Jerusalem’s al-Aqsa mosque, at least 152 injured|website=Al Arabiya English|date=2022-04-15|access-date=2022-04-17}}</ref>. Паводле ізраільскіх паведамленняў, дзясяткі палесцінцаў прайшлі маршам каля [[Сцяна Плачу|заходняй сцяны]] і напалі на паліцэйскіх, кідаючы ў іх камяні. Некаторыя палесцінцы забарыкадаваліся ўнутры мячэці Аль-Акса, дзе і былі затрыманы. [[Аль-Джазіра]] паведаміла, што «некалькі салдат-акупантаў забраліся на дахі будынкаў, навакольных мячэці Аль-Акса. Яны эвакуявалі людзей з двара мячэці Аль-Акса і зачынілі большасць дзвярэй, якія вядуць да яе». У выніку сутыкнення больш за 150 палесцінцаў атрымалі раненні і 400 арыштаваны. Таксама былі паранены трое ізраільскіх паліцэйскіх<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/15/israeli-forces-raid-al-aqsa-mosque-over-50-palestinians-injured|title=Israeli forces raid Al-Aqsa Mosque, over 150 Palestinians injured|website=www.aljazeera.com|access-date=2022-04-17}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/jerusalem-on-edge-clashes-break-out-between-police-and-palestinians-at-al-aqsa/|title=Over 150 injured, 400 arrested as Palestinians clash with cops on Temple Mount|author=Emanuel Fabian, Aaron Boxerman, T. O. I. staff|website=www.timesofisrael.com|access-date=2022-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.trtworld.com/middle-east/israeli-troops-target-worshippers-in-al-aqsa-mosque-attack-scores-injured-56375|title=Israeli troops target worshippers in Al Aqsa Mosque attack, scores injured|website=Israeli troops target worshippers in Al Aqsa Mosque attack, scores injured|access-date=2022-04-17}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-04-17|date=2022-04-15|website=BBC News|title=Jerusalem: Over 150 hurt in clashes at al-Aqsa Mosque compound|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-61105497}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://smotrim.ru/article/2704703|title=Побоище на Храмовой горе: Песах в Иерусалиме начался с беспорядков|website=smotrim.ru|access-date=2022-04-17}}</ref>. == Перадгісторыя == У папярэднія некалькі тыдняў перад штурмам напружанасць у Ізраілі і Палесціне ўзмацнілася<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/14/fear-violence-israeli-palestinian-tensions-rise-ramadan|title=‘Ripe for explosion’: Israel-Palestine tensions rise in Ramadan|author=Maram Humaid,Zena Al Tahhan|website=www.aljazeera.com|access-date=2022-04-17}}</ref>. У сакавіку і красавіку 2022 года 14 ізраільскіх мірных жыхароў былі забіты ў выніку серыі нападаў палесцінцаў, што прывяло да серыі рэйдаў [[Армія абароны Ізраіля|Арміі абароны Ізраіля]] на [[Заходні бераг ракі Іардан|Заходнім беразе ракі Іардан]], у выніку якіх загінула 16 палесцінцаў (як мірных жыхароў, так і баевікоў)<ref name=":0" />. Незадоўга да інцыдэнту яўрэйская рэлігійная група пад назвай «Вяртанне на гару» абвясціла, што мае намер здзейсніць велікодныя ахвярапрынашэнні на [[Храмавая гара|Храмавай гары]] падчас яўрэйскага свята [[Песах]]. 14 красавіка шэсць членаў гэтай групы былі арыштаваны за тое, што планавалі прынесці ў ахвяру казла на Храмавай гары. Паводле [[The New York Times]], у сацыяльных сетках хадзілі чуткі аб тым, што актывісты плануюць пракрасціся ў мячэць Аль-Акса ў выхадныя дні<ref name="автоссылка1">{{Cite news|accessdate=2022-04-17|first=Patrick|last=Kingsley|date=2022-04-15|id=0362-4331|website=The New York Times|title=Jerusalem Calms After Israeli-Palestinian Clashes at Holy Site|url=https://www.nytimes.com/live/2022/04/15/world/jerusalem-al-aqsa-mosque}}</ref>. Годам раней падчас святога для мусульман месяца [[Рамадан]] начныя дэманстрацыі ў Іерусаліме і сутыкненні ў комплексе Аль-Акса ператварыліся ў 11-дзённую вайну паміж Ізраілем і палесцінскімі групоўкамі. == Ход падзей == Пратэстоўцы-палесцінцы пачалі марш вакол мячэці каля 4:00 раніцы з палесцінскімі сцягамі і сцягамі [[ХАМАС]]. Па даных паліцыі, пратэсты перараслі ў гвалт, паколькі дэманстранты кідалі камяні ў [[Сцяна Плачу|Сцяну Плачу]] і запальвалі петарды<ref name=":0" />. У адказ паліцыя ўжыла слезацечны газ і светлашумавыя гранаты супраць натоўпу<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2022/04/15/middleeast/jerusalem-violence-intl/index.html|title=Jerusalem on edge as violence flares at key holy site|author=Andrew Carey, Abeer Salman, Hadas Gold, Amir Tal and Michael Schwartz CNN|website=CNN|access-date=2022-04-17}}</ref>. Пратэстоўцы закідалі паліцэйскіх камянямі, параніўшы траіх<ref name=":0" />. Паведамлялася, што сутыкненні адбыліся ля [[Ільвіныя вароты (Ерусалім)|Ільвіных варот]]<ref name=":1" />. Затым паліцэйскія ўвайшлі ў мячэць каля 9:30 раніцы<ref name=":1" />, дзе па іх версіі, раней забарыкадавалася частка дэманстрантаў. Паліцыя заявіла, што палесцінцы збіралі камяні і кідалі іх з мячэці<ref name=":0" />. Палесцінцы заявілі, што ізраільскія афіцэры ўвайшлі ў будынак адразу пасля таго, як муэдзін абвясціў [[азан]], у той час як паліцыя заявіла, што яны дачакаліся заканчэння малітвы. Паліцыянты сілком вывелі вернікаў з мячэці, гэта рабілася з ужываннем паліцэйскіх дубінак<ref name="автоссылка1" />. Светлашумавыя гранаты і петарды, якія выкарыстоўваліся ў сутыкненні абодвума бакамі, выклікалі моцны слуп дыму. Ізраільская паліцыя часова заблакавала Дамаскія вароты і іншыя ўваходы, каб не дапусціць у мячэць маладых мужчын, але дазволіла праход жанчынам, пажылым мужчынам і дзецям. Паліцыя з’ехала праз шэсць гадзін, і далейшая работа мячэці працягнулася без здарэнняў. Палесцінскае таварыства Чырвонага Паўмесяца паведаміла, што 158 палесцінцаў атрымалі раненні, у асноўным ад гумовых куль, светлашумавых гранат і паліцэйскіх дубінак. Каля 470 чалавек былі затрыманы ізраільскімі сіламі. 16 красавіка паведамлялася, што 130 чалавек усё яшчэ знаходзіліся ў зняволенні. 65 непаўналетніх былі вызвалены з захаваннем забаронных ордэраў, а 200 затрыманых былі адпушчаны на волю пасля допыту праваахоўнымі органамі<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/at-least-130-rioters-remain-detained-after-fridays-temple-mount-clashes/|title=At least 130 rioters remain detained after Friday’s Temple Mount clashes|author=T. O. I. staff|website=www.timesofisrael.com|access-date=2022-04-17}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-04-17|date=2022-04-15|website=ABC News|title=Violence erupts between Palestinian protesters and Israeli riot police at Jerusalem holy site|url=https://www.abc.net.au/news/2022-04-16/al-aqsa-mosque-palestinians-detained-israeli-riot-police/100994998}}</ref>. == Наступствы == Сотні ізраільскіх арабаў ва [[Ум-эль-Фахм]]е арганізавалі дэманстрацыі супраць рэйду, некаторыя з якіх перараслі ў беспарадкі. У той жа дзень, калі адбыўся напад, палесцінская дзяўчына-падлетак нанесла нажавое раненне мужчыну ў [[Хайфа|Хайфе]]. Пазней яна прызналася, што зрабіла гэта ў адказ на штурм мячэці<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/suspect-in-haifa-terror-stabbing-said-to-be-daughter-of-ex-shin-bet-informant/|title=Suspect in Haifa terror stabbing said to be daughter of ex-Shin Bet informant|author=T. O. I. staff|website=www.timesofisrael.com|access-date=2022-04-17}}</ref><ref>{{Cite news|accessdate=2022-04-17|website=Haaretz|title=15-year-old Stabs Man in Northern Israel in Suspected Politically-motivated Attack|url=https://www.haaretz.com/israel-news/15-year-old-stabs-man-in-northern-israel-in-suspected-politically-motivated-attack-1.10744633}}</ref>. == Рэакцыя == === Дзяржава Палесціна === Міністр [[Дзяржава Палесціна|Дзяржавы Палесціна]] па справах Іерусаліма Вадзі аль-Хамад рашуча асудзіў налёт ізраільскіх сілаў на мячэць Аль-Акса. Ён абвінаваціў у гэтых дзеяннях Ізраіль і заклікаў міжнародную супольнасць неадкладна ўмяшацца, каб спыніць дзеянні Ізраіля супраць мусульманскіх святынь<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-704375|title=Arab rioters stone buses en route to Western Wall|website=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com|access-date=2022-04-17}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ur|url=https://urdu.alarabiya.net/middle-east/2022/04/15/اسرائیلی-فوج-کا-مسجد-اقصی-پر-دھاوا-،-آنسو-گیس-کے-گولوں-کا-استعمال|title=اسرائیلی فوج کا مسجد اقصی پر دھاوا، نمازیوں پر سٹن گرینیڈز اور آنسو گیس کا استعمال|website=العربیہ اردو|date=2022-04-15|access-date=2022-04-17}}</ref>. === Міжнародныя арганізацыі === Спецыяльны каардынатар [[ААН]] па блізкаўсходнім мірным урэгуляванні Тор Венесланд выказаў глыбокую занепакоенасць тым, што адбываецца ў горадзе [[Ерусалім]]е і мячэці Аль-Акса. Ён сказаў: «Я глыбока занепакоены пагаршэннем умоў у горадзе Ерусаліме ў гэтыя святыя дні». Прадстаўнік ААН запатрабаваў неадкладна спыніць правакацыі ў Аль-Харам аш-Шарыфе<ref>{{Cite web|lang=ar-eg|url=https://www.dostor.org/4059141|title=الأمم المتحدة تطالب بوقف استفزازات الاحتلال فى الأقصى|website=جريدة الدستور|date=2022-04-15|access-date=2022-04-17}}</ref>. === Іншыя краіны === Абдул Кахар Балх, афіцыйны прадстаўнік Міністэрства замежных спраў [[Ісламскі Эмірат Афганістан|Ісламскага Эмірата Афганістан]], напісаў у Твітэры, што «Афганістан рашуча асуджае гвалт акупантаў супраць палесцінскіх грамадзянскіх асоб у мячэці Аль-Акса, першай [[кібла|кібле]] для мусульман. Ісламскі Эмірат Афганістан заклікае міжнародную супольнасць, асабліва ісламскім краінам, распачаць практычныя крокі для аднаўлення правоў чалавека палесцінцаў і прадухілення злачынстваў Ізраіля»<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://twitter.com/qaharbalkhi/status/1514925462010667008|title=https://twitter.com/qaharbalkhi/status/1514925462010667008|website=Twitter|access-date=2022-04-17}}</ref>. У сумеснай заяве [[Германія]], [[Францыя]], [[Італія]] і [[Іспанія]] заклікалі паважаць цяперашні статус святых месцаў у Ерусаліме і заклікалі «ўсе бакі праяўляць максімальную стрыманасць і ўстрымлівацца ад гвалту і ўсе формы правакацыі»<ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://www.alarabiya.net/arab-and-world/2022/04/15/قلق-أوروبي-من-تصاعد-العنف-في-القدس-ودعوات-لضبط-النفس|title=قلق أوروبي من تصاعد العنف في القدس.. ودعوات لضبط النفس|website=العربية|date=2022-04-15|access-date=2022-04-17}}</ref>. [[Саудаўская Аравія]] асудзіла ізраільскія сілы, якія штурмавалі мячэць Аль-Акса і закрылі яе вароты, а таксама напалі на бяззбройных вернікаў унутры мячэці і на яе знешніх плошчах. Яе прадстаўнікі таксама заявілі, што «гэтая сістэматычная эскалацыя з’яўляецца абуральным замахам на недатыкальнасць мячэці Аль-Акса і парушэннем міжнародных рэзалюцый і пактаў»<ref>{{Cite web|lang=ar|url=https://www.alarabiya.net/saudi-today/2022/04/15/السعودية-التصعيد-الاسرائيلي-اعتداء-صارخ-على-حرمة-المسجد-الأقصى-|title=السعودية: التصعيد الإسرائيلي اعتداء صارخ على حرمة الأقصى|website=العربية|date=2022-04-15|access-date=2022-04-17}}</ref>. [[Кувейт]] рашуча асудзіў штурм ізраільскімі сіламі мячэці Аль-Акса і напад на вернікаў. Яго прадстаўнікі заявілі, што «гэтыя атакі ўяўляюць сабой небяспечную эскалацыю і грубае парушэнне ўсіх міжнародных канвенцый і рэзалюцый, а таксама падстава для распальвання гвалту і падрыву стабільнасці ў рэгіёне»<ref>{{Cite web|url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=3035312|title=كونا : دولة الكويت تدين وتستنكر بشدة اقتحام قوات الاحتلال الإسرائيلي للمسجد الأقصى والاعتداء على المصلين - الشؤون السياسية - 15/04/2022|website=www.kuna.net.kw|access-date=2022-04-17}}</ref>. Прадстаўнік міністэрства замежных спраў [[Егіпет|Егіпет]] пасол Ахмед Хафез «асудзіў штурм ізраільскімі войскамі блаславёнай мячэці Аль-Акса і гвалт, які рушыў за гэтым уварваннем супраць палесцінцаў у двары мячэці Аль-Акса», што прывяло да раненняў і арыштаў дзясяткаў вернікаў. Ён падкрэсліў «неабходнасць самаабмежавання і забеспячэння поўнай абароны вернікаў-мусульман і дазволу ім здзяйсняць ісламскія абрады ў мячэці Аль-Акса, якая з’яўляецца чыста ісламскім дарам для мусульман»<ref>{{Cite web|url=https://www.masrawy.com/news/news_publicaffairs/details/2022/4/15/2209001/الخارجية-تدين-اقتحام-القوات-الإسرائيلية-المسجد-الأقصى-الم-بارك|title=الخارجية تدين اقتحام القوات الإسرائيلية المسجد الأقصى المُبارك|website=مصراوي.كوم|access-date=2022-04-17}}</ref>. Штурм таксама асудзілі [[Бахрэйн]] і [[Аб’яднаныя Арабскія Эміраты]], якія нармалізавалі адносіны з Ізраілем за два гады да гэтага<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.timesofisrael.com/uae-bahrain-join-condemnation-of-police-actions-amid-temple-mount-clashes/|title=UAE, Bahrain, Morocco join condemnation of police actions at Temple Mount clashes|author=T. O. I. staff|website=www.timesofisrael.com|access-date=2022-04-17}}</ref>. Дзярждэпартамент ЗША заклікаў абодва бакі канфлікту да стрыманасці і недапушчэнні эскалацыі<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/14392081|title=Госдеп призвал израильтян и палестинцев к сдержанности на фоне беспорядков в Иерусалиме}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.vesti.ru/article/2704812|title=Госдеп США и ООН обеспокоены беспорядками в Иерусалиме|website=vesti.ru|access-date=2022-04-17}}</ref>. == Зноскі == {{Reflist|2}} [[Катэгорыя:Ізраільска-палесцінскі канфлікт]] [[Катэгорыя:Канфлікты 2022 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 15 красавіка]] [[Катэгорыя:Красавік 2022 года]] 6x65at4ztfpm46bnpovfu178dlel7mp 0 706997 5144554 5067264 2026-05-21T17:05:06Z DBatura 73587 5144554 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Жукаў}} {{Асоба |імя = Клім Аляксандравіч Жукаў |арыгінал імя = |партрэт = Клим Жуков 08-12-2020.png |шырыня = |подпіс = |апісанне = |імя пры нараджэнні = |род дзейнасці = [[пісьменнік]]-[[Фантастыка|фантаст]], [[Гістарычная рэканструкцыя|гістарычны рэканструктар]], [[публіцыст]] і [[відэаблог]]ер |дата нараджэння =[[29 сакавіка]] [[1977]] |месца нараджэння = [[Ленінград]], [[СССР]] |грамадзянства = {{USSR}} → {{RUS}} |падданства = |дата смерці = |месца смерці = |бацька = |маці = |муж = |жонка = |дзеці = |узнагароды і прэміі = |сайт = |Commons = |Rodovid = }} '''Клім Аляксандравіч Жукаў''' ({{lang-ru|Клим Александрович Жуков}}; нар. [[29 сакавіка]] [[1977]], [[Ленінград]], [[СССР]]) — расійскі [[Гістарычная рэканструкцыя|гістарычны рэканструктар]], [[пісьменнік]]-[[Фантастыка|фантаст]], [[публіцыст]] і [[відэаблог]]ер. Эксперт па [[сярэднявечнае зброя|сярэднявечнай зброі]] XIV—XV стагоддзяў<ref name="antropogenez">[https://web.archive.org/web/20160402043202/http://antropogenez.ru/scientists-against-myths/ Учёные против мифов 3] // Антропогенез.ру</ref><ref name="spbvedomosti">Антонов В. [http://spbvedomosti.ru/news/obshchestvo/razobrat_po_nbsp_kostochkam_/?sphrase_id=60264 Разобрать по косточкам] // Санкт-Петербургские ведомости, 24.01.2017</ref><ref>Коц А. [https://ria.ru/20170704/1497788213.html Блондинка, слесарь, полковник полиции. Кто в России реконструирует историю] // РИА Новости, 04.07.2017</ref>. Дзеяч і кіраўнік шэрагу аб’яднанняў руху гістарычнай рэканструкцыі ў Расіі. Аўтар і сааўтар дзевяці кніг у жанры [[Дакументальная проза|нон-фікшэн]]; сааўтар [[Аляксандр Зорыч|Аляксандра Зорыча]] па фантастычнай тэтралогіі «Пілот», якая ўваходзіць у цыкл «Сусвет „[[Заўтра вайна]]“», напісанай у жанры [[касмічная опера|касмічнай оперы]]. == Біяграфія == Нарадзіўся [[29 сакавіка]] [[1977]] года ў Ленінградзе<ref name="ozon">. * [http://klimzhukov125852.odnako.org/ Клим Жуков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160917163238/http://klimzhukov125852.odnako.org/ |date=17 верасня 2016 }} // Информационно-аналитический проект «Однако» * [http://www.ozon.ru/person/5198155/?group=div_book#detf Клим Александрович Жуков] // Ozon.ru * Клим Александрович Жуков // LiveLib.ru</ref>. Імя атрымаў у гонар [[Клімент Яфрэмавіч Варашылаў|К. Я. Варашылава]]. Бацька — [[дыякан]]<ref>Клим Жуков: «Так тоже бывает. Например, отец у меня находится в диаконском сане. И у него не было удостоверения, что он крещёный. Его перекрещивали. Потому, что священнослужитель, а неизвестно, крещён или нет. Ничем не мог подтвердить, что он крещёный. Его крестили заново в 1988 году». — [https://oper.ru/video/view.php?t=3113 Клим Жуков об отделении Украинской православной церкви] // Разведопрос, 10.01.2018.</ref><ref>{{YouTube|-dBGRtfp5bk|Клим Жуков о материализме, революции и капитализме. По-живому|start=10m57s}}</ref>. Продкі з боку бацькі з’яўляліся выхадцамі з [[Арэнбургскае казачае войска|арэнбургскага казацтва]], а продкі з боку бабулі па бацьку былі карэннымі пецярбуржцамі<ref>''Жуков К. А.'' [http://histrf.ru/biblioteka/book/absurdnaia-viendietta-o-pravie-ghosudarstva-na-riepriessii-i-ghluposti-obid-na-svoio-proshloie Абсурдная вендетта. О праве государства на репрессии и глупости обид на своё прошлое] // История.рф, 14.09.2016.</ref>. Бабуля — Вольга Георгіеўна з’яўлялася першым сакратаром гарадскога [[Гарадскі камітэт КПСС|камітэта (гаркама партыі) КПСС]] горада [[Клінцы]] [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]]<ref>«Клим Жуков. Во-первых, А — не само, Б — не до конца, потому что я, например, являюсь номенклатурным внучком. У меня бабушка, Ольга Георгиевна, была 1 секретарь Горкома партии г. Клинцы Брянской области. […] Проживала она со своим мужем С. С. Замотаевым на ул. Ленина в 2-комнатной квартире, в хрущёвском доме на 2 этаже». — [https://oper.ru/video/view.php?t=2566 Клим Жуков и Михаил Попов про единство и борьбу противоположностей в президентских выборах] // Разведопрос, 26.01.2018.</ref><ref>{{YouTube|-dBGRtfp5bk|Клим Жуков о материализме, революции и капитализме. По-живому|start=11m2s}}</ref>, паходзіць з [[Беларус]]і і жыла там падчас [[Акупацыя тэрыторыі СССР войскамі Трэцяга Рэйха і яго саюзнікаў|нямецкай акупацыі]]<ref name="oper13.02.2018">Клим Жуков: «А я тоже же, между прочим, из тех же краёв, у меня тоже бабушка там в оккупации была. Дедушка оттуда призывался на войну. В оккупации, конечно, не был, потому что был в пехоте в других местах, а так у меня родня происходит наполовину, это вот треугольник Брянск-Новозыбков-Гомель, вот так. Новозыбков и Брянск это территория России сейчас, но в общем это всё одно и то же». — [https://oper.ru/video/view.php?t=2587 Александр Скробач про древнерусскую Беларусь] // Разведопрос, 13.02.2018.</ref>. Дзед падчас [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай вайны]] служыў у марской пяхоце<ref name="oper13.02.2018" />. У 1999 годзе скончыў [[Інстытут гісторыі СПбДУ|гістарычны факультэт]] [[Санкт-Пецярбургскі дзяржаўны ўніверсітэт|СПбДУ]] па кафедры гісторыі сярэдніх стагоддзяў па спецыяльнасці «[[медыявістыка]]», абараніўшы [[Дыпломная праца|дыпломную працу]] па тэме «[[Двухручны меч]] у Германіі і Італіі XV-XVII стст»<ref name="ozon" /><ref>[https://oper.ru/video/view.php?t=2233 Илья Петрухин об исторической реконструкции в России]</ref><ref name="Арсенал" /><ref name="vm16042021">Жуков К. А. [https://vm.ru/opinion/876950-na-karernoj-lestnice-slishkom-uzkie-stupeni/amp Эрмитажем сыт не будешь: как двигать науку вперёд за оклад лаборанта] // Вечерняя Москва, 15.04.2021. — № 67 (28804). — С. 6.</ref>. У тым жа годзе паступіў у аспірантуру аддзела славяна-фінскай археалогіі [[Інстытут гісторыі матэрыяльнай культуры РАН|Інстытута гісторыі матэрыяльнай культуры РАН]]<ref name="ozon" />. Тэмай кандыдацкай дысертацыі абраў «Рускі корпусны даспех XIII-XV стст.»<ref name="ozon" />, але праца не была абаронена. У 1999—2008 гадах — навуковы супрацоўнік [[Эрмітаж]]а, дзе спачатку працаваў у аддзеле [[Нумізматыка|нумізматыкі]], а затым да 2004 года ў аддзеле гісторыі зброі «Арсенал»<ref name="ozon" /><ref name="Арсенал">«Клим Жуков: Поступил на истфак, с истфака, немного помыкавшись, попал в Эрмитаж. И в Эрмитаже, через год, я попал в отдел „Арсенал“, который занимается историческим оружием». — [https://oper.ru/video/view.php?t=2267 Клим Жуков про школу, образование и воспитание] // Разведопрос, 05.08.2017.</ref><ref name="vm16042021" />. З 2005 па 2008 год — супрацоўнік холдынгу Museum-on-Line, Inc. пры Эрмітажы<ref name="ozon" />. Выкладаў у [[Руская хрысціянская гуманітарная акадэмія|Рускім хрысціянскім гуманітарным інстытуце]]<ref name="ozon" /> і ў школе «Праздник плюс»<ref>«Клим Жуков: Но, я когда пришёл в гимназию работать за большие деньги, мне платили 200 долларов, я пришёл уже в модную дорогущую гимназию. Называлась она „Праздник плюс“». — [https://oper.ru/video/view.php?t=2267 Клим Жуков про школу, образование и воспитание] // Разведопрос, 05.08.2017.</ref>. Праводзіў заняткі па [[гістарычнае фехтаванне|гістарычнаму фехтаванні]] і [[ваенны рыштунак|вайсковаму рыштунку]] ў [[Гілдхольская школа музыкі і тэатра|Гілдхолскай школе музыкі і тэатра]]<ref>* [https://web.archive.org/web/20170619095215/https://www.gsmd.ac.uk/about_the_school/research/whats_on/events_2011_12/ Events 2011-12 Autumn Term] * [https://www.gsmd.ac.uk/fileadmin/user_upload/files/Research/Combattimento_poster.pdf Combattimento 24 & 25 May 2012] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180215204055/https://www.gsmd.ac.uk/fileadmin/user_upload/files/Research/Combattimento_poster.pdf |date=15 лютага 2018 }}</ref>. У 2016 годзе быў [[вучоны сакратар|навуковым сакратаром]] семінара ваеннай археалогіі пры [[Інстытут гісторыі матэрыяльнай культуры РАН|Інстытуце гісторыі матэрыяльнай культуры РАН]]<ref> * [https://archive.today/20161123201016/http://www.culture.ru/events/133295/lektoriy-istoricheskie-subboti Лекторий «Исторические субботы»] // Культура.рф * [https://www.culture.ru/movies/3044/kulikovskaya-bitva-neizvestnoe-borodino Куликовская битва: неизвестное Бородино] // Культура.рф</ref>. З красавіка 2017 года — [[Індывідуальны прадпрымальнік (Расія)|індывідуальны прадпрымальнік]]<ref>[https://госреестр.рф/GosReestr/ShowStatement/23356160 Индивидуальный предприниматель Жуков Клим Александрович]{{Недаступная спасылка}} // Единый государственный реестр индивидуальных предпринимателей</ref>. Жонка Алена<ref>«Клим Жуков. Да, надо задуматься: у меня жена тоже Елена». — [https://oper.ru/video/view.php?t=1834 Разведопрос: Клим Жуков о битве на реке Ведроше] // Разведопрос, 02.12.2016.</ref> — [[праграміст]]<ref>«Клим Жуков: Вот у меня жена, она программист, она с компьютером делает всё, что надо». — [https://oper.ru/video/view.php?t=2267 Клим Жуков про школу, образование и воспитание] // Разведопрос, 05.08.2017.</ref>. == Гісторыка-рэканструктарская дзейнасць == Зацікавіўся гістарычнай рэканструкцыяй у дзяцінстве, пасля наведвання з бацькамі рыцарскай залы [[Эрмітажа|Дзяржаўнага Эрмітажа]] і рашэнні паступаць на гістарычны факультэт СПбДУ. Упершыню даведаўся пра рэканструктары ў 1990 годзе, калі быў заснаваны клуб «Княжая дружына», удзельнікі якога паўтарылі паход [[Аляксандр Неўскі|Аляксандра Неўскага]] ад [[Вялікі Ноўгарад|Вялікага Ноўгарада]] да [[Старая Ладага|Ладагі]] і да месца [[Неўская бітва|Неўскай бітвы]]. У сярэдняй школе Жукаў збіраў газетныя выразкі аб руху, а пасля паступлення ва ўніверсітэт у 1994 сам уступіў у «Княжацкую дружыну», вырашыўшы займацца «Еўрапейскім сярэднявеччам XIV стагоддзя»; пачынаючы з 2015 года працаваў у двух іншых напрамках — «[[Сярэднявечная Італія|італьянскае XV стагоддзе]] і [[англасаксонскі перыяд|англасаксонскае VI стагоддзе]] — [[Нармандскае заваёва Англіі|прадвікінгская эпоха]]»<ref name="histrf" />. У рэканструктарскай асяроддзі вядомы як ''«Рожэ»''<ref>Клим Жуков: «Не могу не согласиться. Моя кликуха в исторической реконструкции аж с 1994 года тоже Роже. Это меня Олег Валерьевич Соколов окрестил, погнал фактически в цвет.» — [https://oper.ru/video/view.php?t=3847 Клим Жуков об Альбигойском крестовом походе, ч. 1] // oper.ru, 08.11.2019</ref>. Пасля таго як пад [[Гатчына]]й у 1996 годзе адбылося правядзенне першага ў сучаснай Расіі «Мультывекавога фестывалю рэканструктараў», Жукаў «шчыльна займаўся іх арганізацыяй». Выступаў у якасці арганізатара і/або гістарычнага кансультанта падрыхтоўкі правядзення рэканструктарскіх фестываляў, сярод якіх «Часы і эпохі», «Руская крэпасць» і «[[Турнір Святога Георгія]]»<ref name="histrf" /><ref>[https://oper.ru/video/view.php?t=1367 Разведопрос: Клим Жуков про рыцарские турниры] // [эoper.ru, 24.02.2016</ref><ref>[https://oper.ru/video/view.php?t=1543 Турнир Святого Георгия — специальный репортаж с Климом Жуковым] // oper.ru, 01.06.2016</ref>. З'яўляецца кіраўніком клуба [[гістарычная рэканструкцыя|гістарычнай рэканструкцыі]] «Мечнік»<ref name="antropogenez" /><ref>[https://archive.today/20160118212313/http://www.pmcohta.ru/klubyi/pmk-dialog.html%23tab_4 Педагоги] // Санкт-Петербургское государственное бюджетное учреждение "Подростково-молодёжный центр «Охта»</ref>, акрамя таго, кіраўніком Усерасійскага міжклубнага аб’яднання гістарычнай рэканструкцыі «Лівонскі ордэн» і суарганізатарам Усерасійскага міжклубнага аб’яднання гістарычнай рэканструкцыі «Гран кампанія», а таксама сустаршынёй Асацыяцыі сярэднявечных баявых мастацтваў<ref>[https://elementy.ru/events/435602/Festival_nauchnogo_yumora_i_satiry_Nu_tozhe_nauki Ну тоже науки] // elementy.ru, 29.10.2017</ref>. З 2002 года пачаў удзельнічаць у кіназдымках у якасці гістарычнага кансультанта, удзельніка [[масоўка|масоўкі]] і [[каскадзёр]]а. У 2007 годзе ўдзельнічаў у якасці гістарычнага кансультанта па касцюмах і акцёра масоўкі ў баявых сцэнах у фільме «[[Аляксандр. Неўская бітва]]»<ref name="histrf">Соловьёва Е. [https://histrf.ru/read/articles/klim-zhukov-mierzost-zhizni-byla-takova-biez-otdushiny-riekhnioshsia Клим Жуков: Мерзость жизни была такова: без отдушины — рехнёшься] // История.рф, 18.08.2017</ref><ref>[https://vk.com/wall-157335818_214582 «Александр Невский: Первая кровь»] // У Жукова, 15.04.2019</ref>. == Грамадска-асветніцкая дзейнасць == Сеткавай публіцыстыкай пачаў займацца з 1999 года. Вёў блогі на інфармацыйна-асветніцкім партале «Чырвоныя саветы»<ref name="red-sovet">[http://red-sovet.su/post/author/klim-zhukoff Клим Жуков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160919051504/http://red-sovet.su/post/author/klim-zhukoff |date=19 верасня 2016 }} на информационно-просветительском портале «Красные Советы»</ref>, на ваенна-гістарычным партале ''Warspot.ru''<ref>[http://warspot.ru/users/367-klim-zhukov Клим Жуков] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20160917162159/http://warspot.ru/users/367-klim-zhukov |date=17 верасня 2016 }} на военно-историческом портале Warspot.ru</ref>. Аўтар артыкулаў на федэральным партале «[[История.рф]]» і [[калумніст]] газеты «[[Аргументы и факты]]»<ref>[http://www.aif.ru/opinion/author/14905 Клим Жуков] // Аргументы и факты</ref>. З сакавіка 2018 года вядзе свой уласны відэаканал на [[YouTube]], на якім (станам на люты 2021) года было 267000 падпісчыкаў і амаль 20 мільёнаў праглядаў. З’яўляецца пастаянным госцем і суразмоўцам блогера [[Дзмітрый Юр’евіч Пучкоў|Гобліна]] ў праекце «[[Разведопрос]]»<ref name="belpressa">Кумейко В. [https://www.belpressa.ru/society/drugoe/22735.html Из «Тупи4ка». Как белгородец в гости к Гоблину ездил] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20250119144648/https://www.belpressa.ru/society/drugoe/22735.html |date=19 студзеня 2025 }} // Сетевое издание «БелПресса». 12.09.2018</ref><ref>[https://lenta.ru/articles/2016/08/11/goblinoper/ Как Дмитрий Goblin Пучков покоряет YouTube и унижает хейтеров: Интернет] // Lenta.ru, 11.08.2016</ref>, дзе выступае з лекцыямі на розныя тэмы расійскай і замежнай гісторыі, якія размяшчаюцца на «История.рф»<ref>[http://oper.ru/video/list.php?div=555 Клим Жуков] // oper.ru</ref>. У перыяд з 2015 па 2018 год на сайце [[oper.ru]] было апублікавана 380 ролікаў з удзелам Жукава{{sfn|Раевская}}. У праекце «[[Сіні Філ]]» ролік з разборам расійскага фільма «[[Вікінг (фільм)|Вікінг]]» (апублікаваны 31 снежня 2016 года) набраў 3507045 праглядаў{{sfn|Раевская}}. Акрамя таго, у новым раздзеле «Мыльны опер» разам з Пучковым у форме сяброўскага дыялогу займаецца гісторыка-культуралагічным разборам многіх папулярных амерыканскіх тэлесерыялаў, такіх як «[[Ва ўсе цяжкія]]», «[[Гульня тронаў (тэлесерыял)|Гульня тронаў]]», «[[Клан Сапрана]]» і «[[Рым (тэлесерыял)|Рым]]». Таксама сам выступаў у «Разведопрос» у якасці вядучага ў гутарках аб [[Напалеон I|Напалеоне]] і яго эпохе са спецыялістам па ваеннай гісторыі Францыі гісторыкам [[Алег Валер’евіч Сакалоў|Алегам Сакаловым]]<ref>Ломакин Б., Бокарева М. [https://360tv.ru/news/obschestvo/puchkov-rasskazal-kak-poznakomilsja-s-istorikom-raschlenitelem-sokolovym/ Пучков рассказал, как познакомился с историком‐расчленителем Соколовым] // 360°, 14.10.2020</ref>. Выступае ў якасці эксперта ў праграме «Дэканструкцыя» Крысціны Ягоравай — сумесным асветніцкім анлайн-праекце тэлеканала «[[Продвижение (тэлеканал)|Продвижение]]» і сеткавага партала [[Кино-Театр.ру]]<ref>[https://pro-tv.info/projects/dekonstruktsiya/ Деконструкция] // телеканал «Продвижение»</ref>. Аўтар крытычнай рэцэнзіі на [[Псеўданавука|псеўданавуковы]] фільм «[[Рурык. Страчаная быль]]» пісьменніка-сатырыка [[Міхаіл Мікалаевіч Задорнаў|Міхаіла Задорнава]]<ref name="belpressa" />. У 2016 годзе выступіў на навукова-асветніцкім форуме «[[Навукоўцы супраць міфаў]]-2», арганізаваным парталам «[[Антропогенез.ру]]»<ref>[http://antropogenez.ru/forum-itogi/ Итоги Научно-просветительского форума «Учёные против мифов»] // Антропогенез.ру, 05.06.2016</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=mHZScQwitJE&feature=youtu.be|title=Как придумать историю Руси? Клим Жуков. Учёные против мифов: часть-7|publisher=Антропогенез.ру|date=2016-06-19|accessdate=2021-04-21}}</ref>, з дакладам «Як прыдумаць гісторыю Русі? Парады для дылетантаў». Падчас свайго выступу Жукаў выказваў меркаванне, што адказнаму дзяржаўнаму кіраўніцтву варта забяспечваць [[Аб’ектыўнасць|аб’ектыўнае]] і [[навуковы падыход|заснаванае на навуковых даных]] асвятленне гісторыі краіны, паколькі неабмежаваную распаўсюджванне [[фолк-хісторы|псеўдагісторыі]] ў асобе [[Леў Рудольфовіч Прозараў|Льва Прозарава]], [[Уладзімір Багдановіч Рэзун|Уладзіміра Рэзуна]] і [[Анатоль Цімафеевіч Фаменка|Анатоля Фаменка]], а таксама падтрымка [[фальсіфікацыя гісторыі|фальсіфікацыі гісторыі]] на ўзроўні дзяржавы могуць прывесці да далёка ідучых палітычных наступстваў. У студзені 2017 года ў той жа якасці выступіў на трэцім пасяджэнні навукова-асветніцкага форуму<ref name="antropogenez" /> з дакладам «Міфатворчасць літаратараў — на прыкладзе твораў Акуніна»<ref>{{Cite web|url= https://youtube.com/watch?v=uQpiMOrnnek |title= Учёные против мифов 3-5. Клим Жуков: Мифотворчество литераторов — на примере произведений Акунина|publisher= Антропогенез.ру|date=2017-01-28|accessdate=2021-04-21}}</ref>, дзе на прыкладзе кнігі пісьменніка [[Барыс Акунін|Барыса Акуніна]] «[[Гісторыя Расійскай дзяржавы (кніга)|Гісторыя расійскай дзяржавы]]» разгледзеў, якімі спосабамі адбываецца міфалагізацыя гісторыі ў [[Мастацкая літаратура|мастацкай літаратуры]]<ref name="spbvedomosti" />. У ходзе выступлення ён выказаў меркаванне, што дадзены твор Акуніна не валодае ніякай навуковай каштоўнасцю, утрымлівае памылкі і ўводзіць чытача ў зман на кожнай старонцы, падагульніўшы, што значна вялікая карысць будзе ад чытання «[[Гісторыя дзяржавы Расійскайгісторыі дзяржавы Расійскай]]» гісторыка [[Мікалай Міхайлавіч Карамзін|Карамзіна]], чым зварот да літаратуры, якая прадстаўляе сабой нізкаякасную падробку пад гістарычную<ref>[http://antropogenez.ru/forum3-itogi/ «Учёные против мифов — 3». Итоги] // Антропогенез.ру, 28.01.2017</ref>. У 2017 годзе сумесна з гісторыкам-медыявістам [[Ігар Мікалаевіч Данілеўскі|Данілеўскім]] аказваў дапамогу кіраўніку групы спецыяльных праектаў [[ТАСС]] Крысціне Недковай у падрыхтоўцы матэрыялу «Даўно і няпраўда: міф аб [[Лядовае пабоішча|Лядовым пабоішча]]», прымеркаванага да 775-годдзя з дня бітвы на [[Чудскае возера|Чудскім возеры]], які затым атрымаў шырокае распаўсюджванне ў сацыяльных сетках і ў «[[Жывы журнал|Жывым журнале]]»<ref>[[Селезнёв, Александр Александрович|Селезнёв А. А.]] [https://www.elibrary.ru/item.asp?id=32442696 Указы Президента Российской Федерации о праздновании 775-летия и 800-летия со дня рождения Александр Невского]{{Недаступная спасылка}} // От Александра Невского до наших дней: уроки истории : материалы VIII Международных Александро-Невских чтений (г. Псков, 8-9 июня 2017 г.) / Адм. Пск. обл. и др.; ред. А. В. Филимонов. — Псков: Псковский государственный университет, 2017. — С. 20—21</ref><ref>[https://tass.ru/spec/ledovoe Давно и неправда: миф о Ледовом побоище] // ТАСС, 2017</ref>. У 2020 годзе паводле апытання даследчага холдынгу «[[Ромір]]», у катэгорыі інтэрнэт-дзеячаў, якім давяраюць больш за ўсё расіяне, Клім Жукаў заняў 7-е месца<ref>{{Cite web|url=https://newizv.ru/article/general/08-02-2020/opros-bolshe-vseh-v-internete-rossiyane-doveryayut-dudyu|title=Опрос: больше всех в интернете россияне доверяют Дудю|website=newizv.ru|publisher=Новые Известия|date=2020-02-08|lang=ru|accessdate=2020-05-27|archive-date=20 лютага 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200220235857/https://newizv.ru/article/general/08-02-2020/opros-bolshe-vseh-v-internete-rossiyane-doveryayut-dudyu|url-status=dead}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20200220235905/https://romir.ru/media_data Рейтинг доверия, Интернет-деятели, ТОП-10, География: Россия 100+] // Romir — исследовательский холдинг</ref>. == Мастацкая літаратура == У якасці пісьменніка-фантаста дэбютаваў напісанай у суаўтарстве з Кацярынай Антоненка ў 2010 годзе кнігай «Салдат імператара»<ref>{{кніга |аўтар=Жуков К. А., Антоненко Е. |загаловак =Солдат императора |арыгінал= |спасылка= |вікікрыніцы= |адказны= |выданне= |месца=М. |выдавецтва=[[Эксмо]] |год=2010 |том= |старонкі= |слупкі= |старонак=544 |серыя=Абсолютное оружие |isbn=978-5-699-41851-0 |тыраж=7000 |мова=ru|ref=}}</ref>, у якой распавядаецца пра прыгоды прадстаўніка высокаразвітай галактычнай цывілізацыі ў Сярэднявечнай Еўропе. У 2011—2012 гадах у суаўтарстве з [[Аляксандр Зорыч|Аляксандрам Зорычам]] напісаў у жанры [[касмічная опера|касмічнай оперы]] тэтралогію «Пілот» (першы раман — «[[Пілот мары]]»), якая ўваходзіць у цыкл «Сусвет „[[Заўтра вайна]]"»<ref>[https://www.elibrary.ru/item.asp?id=44858395 Научно-фантастический дискурс писателя Александра Зорича: технические и социальные аспекты]{{Недаступная спасылка}} // Современный учёный. — 2021. — № 2. — С. 152.</ref>. У 2013 годзе на «[[Срэбная страла (фестываль)|Маскоўскім фестывалі фантастыкі „Срэбная страла“]]» вылучаўся на атрыманне прэміі ў намінацыі «са-тварэнне (лепшае суаўтарства)» зс раман «Пілот асаблівага прызначэння»<ref>[https://fantlab.ru/contest3906 Серебряная стрела 29 июня 2013 г.] // Лаборатория фантастики</ref>. == Погляды == [[Беспартыйны]], лічыць сябе [[камунізм|камуністам]]<ref name="red-sovet"/>. Перакананы [[матэрыялізм|матэрыяліст]]<ref>«Всё проистекает из материи. Если уж меня спросят — я последовательный материалист, считаю, что материя таки первична.» — {{YouTube|-dBGRtfp5bk|Клим Жуков о материализме, революции и капитализме. По-живому|start=6m40s}}</ref> і прытрымліваецца [[гістарычны матэрыялізм|матэрыялістычных поглядаў]] на [[гістарычны працэс]]<ref>Клим Жуков: «Теперь-то мы вооружены теорией Маркса и диалектическим материализмом и историческим материализмом, всё-таки мы можем, во-первых, изучить опыт предков, а, во-вторых, таких глупостей больше не повторять. При всём уважении к предкам». — [http://oper.ru/video/view.php?t=1613 Разведопрос: Клим Жуков про Владимиро-Суздальскую Русь (продолжение)] // oper.ru, 13.07.2016</ref>. Быў [[Чытальнік (клірык)|чытальнікам]] [[Спаса-Праабражэнскі сабор (Санкт-Пецярбург)|Спаса-Праабражэнскага сабора ў Санкт-Пецярбургу]], і ў гэтай якасці 17 жніўня 1990 года прымаў удзел у першым [[набажэнства|набажэнстве]] ў [[Ісакіеўскі сабор|Ісакіеўскім саборы]], якое асабіста праводзіў [[Патрыярх Маскоўскі і ўсяе Русі]] [[Аляксій II]]<ref>Клим Жуков: «17 августа 90 года там было первое богослужение, которое проводил лично святейший патриарх Алексий II. Я там участвовал, тогда подвизавшись в Спасопреображенском соборе, будучи чтецом, довелось поучаствовать мне в этом богослужении. И с тех пор там богослужения не прекращаются. За прошлый год, 2016-й, в Исаакиевском соборе в пределе Александра Невского было проведено 640 богослужений.» — [https://oper.ru/video/view.php?t=1947 Разведопрос: Клим Жуков про Исаакиевский собор] // oper.ru, 08.02.2017</ref>. == Крыніцы == {{Reflist}} == Спасылкі == * {{cite web|author= Раевская М. А. |title= Клим Жуков: Нормальные люди комментариев не пишут |url=https://vm.ru/interview/860747-klim-zhukov-normalnye-lyudi-kommentariev-ne-pishut/amp |publisher=Вечерняя Москва |date=2021-02-11 |ref=Раевская}} {{DEFAULTSORT:Жукаў Клім Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Прадпрымальнікі Расіі]] [[Катэгорыя:Блогеры Расіі]] [[Катэгорыя:Відэаблогеры]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі-фантасты Расіі]] [[Катэгорыя:Публіцысты Расіі]] [[Катэгорыя:Марксісты]] [[Катэгорыя:Гістарычныя рэканструктары]] 5p82orzgwp4wsu95opgsd0xa77fss8z 0 707685 5144555 4577245 2026-05-21T17:13:26Z DBatura 73587 /* Ход падзей */ 5144555 wikitext text/x-wiki [[File:RIAN archive 58833 Withdrawal of Soviet troops from Afghanistan.jpg|thumb|300px|Апошняя калона савецкіх войскаў перасякае афгана-савецкую мяжу, 15 лютага 1989 года, фота А. Саламонава.]] '''Вывад савецкіх войск з [[Афганістан]]а''' пачаўся 15 мая 1988 года, у адпаведнасці з заключанымі 14 красавіка 1988 года [[Жэнеўскія пагадненні (1988)|Жэнеўскімі пагадненнямі]] аб палітычным урэгуляванні становішча вакол [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|ДРА]]. СССР абавязаўся вывесці свой кантынгент у дзевяцімесячны тэрмін, гэта значыць да 15 лютага 1989 года, прычым палова войск павінна была быць выведзена на працягу першых трох месяцаў, гэта значыць да 15 жніўня 1988 года. == Ход падзей == У першыя тры месяцы Афганістан пакінулі 50 183 [[вайсковец|вайскоўцаў]]. Яшчэ 50 100 чалавек вярнуліся ў СССР у перыяд з 15 жніўня 1988 года па 15 лютага 1989 года. У пачатку лістапада 1988 года вывад савецкіх войск з Афганістана быў прыпынены ў сувязі з рэзка актывізаванымі наступальнымі дзеяннямі маджахедаў, у прыватнасці, масіраванымі ракетнымі абстрэламі [[Кабул]]а. Пасля гэтага, у другой палове лістапада і снежні 1988 года, абстаноўка ў краіне некалькі стабілізавалася, аднак кіраўніцтва СССР устрымлівалася ад якіх-небудзь заяў аб тым, ці будзе вывад савецкіх войск выкананы да канца, або ваенныя дзеянні будуць працягнуты. У студзені 1989 года Афганістан наведаў міністр замежных спраў [[Эдуард Амвросіевіч Шэварнадзэ|Эдуард Шэварнадзэ]]. Канчатковае рашэнне аб поўным вывадзе савецкіх войск было прынята на пасяджэнні [[Палітбюро ЦК КПСС]] 25 студзеня 1989 года і апублікавана на наступны дзень з фармулёўкай ''«Савецкі Саюз застанецца верны Жэнеўскім пагадненням»''. Пасля гэтага ў Кабул з візітам прыбыў міністр абароны [[Дзмітрый Цімафеевіч Язаў|Дзмітрый Язаў]]. Завяршальная аперацыя па вывадзе войск адбывалася ў канцы студзеня—першай палове лютага 1989 года. Аперацыя па вывадзе войск пастаянна падвяргалася нападам з боку маджахедаў. Паводле інфармацыі газеты «Вашынгтон пост», усяго ў гэты перыяд было забіта 523 савецкіх салдата<ref name="How Not to End a War">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/graphic/2007/07/17/GR2007071700070.html | title = How Not to End a War | work=[[The Washington Post]] | date=17.07.2007 | accessdate=23 May 2010}}</ref>. 15 лютага 1989 года генерал-лейтэнант [[Барыс Усеваладавіч Громаў|Барыс Громаў]], паводле афіцыйнай версіі, стаў апошнім савецкім вайскоўцам, які пераступіў па [[Мост Дружбы праз Амудар’ю|мосце Дружбы]] мяжу дзвюх краін. У рэчаіснасці на тэрыторыі Афганістана заставаліся як савецкія вайскоўцы, якія трапілі ў палон да маджахедаў, так і падраздзяленні памежнікаў, што прыкрывалі вывад войск і вярнуліся на тэрыторыю СССР толькі ў другой палове дня 15 лютага. [[Памежныя войскі КДБ СССР]] выконвалі задачы па ахове савецка-афганскай мяжы асобнымі падраздзяленнямі на тэрыторыі Афганістана да красавіка 1989 года<ref>[http://greenzone3000.narod.ru/pressa/zavsyu.htm В. Филин. За всю войну — ни одного дезертира] {{V|18|2|2010}}</ref><ref>[http://www.stapravda.ru/20090228/afganistan_god_1989y_khayraton_36130.html С. Скрипаль. Год 1989-й. Хайратон] {{V|18|2|2010}}</ref><ref>[http://smi.liga.net/articles/IT090729.html М. Будилов, А. Чаленко. Томенко в Афганистане толкал «налево» горючее] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090212224447/http://smi.liga.net/articles/IT090729.html |date=12 лютага 2009 }} {{V|18|2|2010}}</ref>. == Узнагароды == ;{{Сцяг|СНД}} [[СНД]] * [[File:15 anniv of Afghan withdrawal rib.png|22px]] Медаль «15 гадоў вываду савецкіх войск з Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан» * [[File:20 anniv of Afghan withdrawal rib.png|22px]] Медаль «20 гадоў вываду савецкіх войск з Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан» * [[File:Umalatova – 20 anniv of Afghan withdrawal rib.png|22px]] Медаль «20 гадоў вываду савецкіх войск з Афганістана» ;{{Сцяг|Расія}} [[Расія]] * [[File:Планка к медали «20 лет вывода советских войск из Афганистана» (РСВА, Челябинск).png|22px]] медалі «20 гадоў вываду савецкіх войск з Афганістана» * [[File:Планка к медали «В память 20-летия вывода Советских войск из Афганистана» (ММД).png|22px]] медалі «У памяць 20-годдзя вываду савецкіх войск з Афганістана» * [[File:Планка к юбилейной медали «20 лет вывода Советских войск из Афганистана» (Громов).png|22px]] Юбілейны медаль «20 гадоў вываду савецкіх войск з Афганістана» ;{{Сцяг|Украіна}} [[Украіна]] * [[File:Планка до медалі “20 років виведення військ із Афганістану” (УСВА).png|22px]] медалі «20 гадоў вываду савецкіх войск з Афганістана» * [[File:Ukraine-Afganistan-25-Ribbon.PNG|22px]] Памятны медаль «25 гадоў вываду войск з Афганістана» ;{{Сцяг|Беларусь}} [[Беларусь]] * [[File:MAfgan10A rib.png|22px]] [[Юбілейны медаль «У памяць 10-годдзя вываду савецкіх войскаў з Афганістана»]] == Гл. таксама == * [[Вывад амерыканскіх войск з Афганістана (2020—2021)]] {{Зноскі}} == Літаратура == ;Рускамоўныя * Иванов, А. ''[http://www.argumenti.ru/politics/2009/02/39722/ Вывод Советских войск из Афганистана был ошибкой]''. Аргументы недели, 11.02.2009. * [http://www.rian.ru/politics/20090215/162139247.html Эксперт: вывод советских войск из Афганистана позволил утвердиться США] — РИА Новости, 15.02.2009. * [http://www.rian.ru/photolents/20080515/107351804.html Вывод советских войск из Афганистана] (фотолента) — РИА Новости. * [http://www.iarex.ru/interviews/12689.html 22 годовщина вывода войск из Афганистана: интервью участника боевых действий] — ИА REX, 16.02.2011. * [https://web.archive.org/web/20140221082407/http://gov.karelia.ru/Karelia/2263/17.html Из книги «Судьба офицера: от Кабула до Сараево. Публицистика. Проза. Поэзия»)] ;Англамоўныя * Маршалл, А. ''[https://web.archive.org/web/20071201033319/http://www.defac.ac.uk/colleges/csrc/document-listings/ca/06%2829%29AM.pdf Phased Withdrawal, Conflict Resolution and State Reconstruction]''. Conflict Research Studies Centre, 2006. ISBN 1-905058-74-8 {{афганская вайна}} [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] [[Катэгорыя:1988 год у СССР]] [[Катэгорыя:1989 год у СССР]] pudcorqkvuiegtpiafl01c76l5t0m4k 0 707961 5144556 4826817 2026-05-21T17:14:20Z DBatura 73587 /* Перадумова */ 5144556 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Аперацыя «Тайфун» |частка = [[Афганская вайна (1979—1989)]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 23—26 студзеня 1989 |месца = [[Парван]], [[Баглан]], [[Кундуз (правінцыя)|Кундуз]] |прычына = |casus belli = |вынік = тактычны поспех савецкай арміі |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|СССР|1955}} [[СССР]] '''пры падтрымцы''': * {{Сцяг|Афганістан|1979}} [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|ДРА]] |праціўнік2 = {{Сцяг|Джыхад}} [[Афганскія маджахеды]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[генерал-лейтэнант]] [[Барыс Усеваладавіч Громаў|Б. У. Громаў]] |камандзір2 = палявы камандзір [[Ахмад Шах Масуд]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = некалькі забітых<ref name="страты"/> |страты2 = невядома |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = больш за 1000 грамадзянскіх асоб загінулі, разбурана некалькі дзясяткаў [[кішлак]]оў<ref name="страты"/> |заўвага = |Commons = }} '''Аперацыя «Тайфун»''' — перадапошняя планавая вайсковая аперацыя{{efn|Апошняй планавай аперацыяй савецкіх войск у Афганістане з’яўляецца [[Аперацыя «Паветраны мост»]], якая скончылася 4 лютага 1989 года.}} [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|савецкіх войск]] у [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне (1979—1989)]]. Была праведзена з [[23 студзеня|23]] па [[26 студзеня]] [[1989]] года ў правінцыях [[Парван]], [[Баглан]], [[Кундуз (правінцыя)|Кундуз]] з мэтай ''«нанясення магчыма большай шкоды [[афганскія маджахеды|сілам апазіцыі]] ў [[Парван|цэнтральных]] і [[Кундуз (правінцыя)|паўночных]] [[правінцыя]]х краіны»''<ref>{{Cite web |url=http://www.airwar.ru/history/locwar/afgan/su25/su25.html |title=Марковский В. Су-25 в Афганистане |access-date=2007-09-05 |archive-date=2014-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140928041352/http://www.airwar.ru/history/locwar/afgan/su25/su25.html |url-status=live }}</ref>. == Перадумовы == Па ўспамінах [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] генерала [[Валерый Аляксандравіч Вастрацін|Валерыя Вастраціна]]<ref>''Ляховский А.'' [http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html «Если мне прикажут стрелять, я приказ выполню, но себя прокляну»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214162401/http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html |date=14 лютага 2009 }}</ref>, {{Цытата|У нас была дамоўленасць з [[Ахмад Шах Масуд|Ахмад Шахам]], які ў гэты момант карыстаўся папулярнасцю ў народа, што ён не будзе перашкаджаць [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду нашых войск]], а мы не будзем з ім ваяваць… Кажуць, што на правядзенні аперацыі настаяў [[Эдуард Амвросіевіч Шэварднадзэ|Шэварднадзэ]], а можа быць, яго ўгаварыў [[Махамад Наджыбула|Наджыбула]]? Але ў любым выпадку рашэнне прымаў [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Гарбачоў]], хоць ваеннае камандаванне, у тым ліку камандуючы арміяй, камандзіры дывізій і палкоў былі супраць правядзення гэтай аперацыі. Нам была пастаўлена задача — знішчыць групоўку Ахмад Шаха перад самым сыходам. Але гэта проста непрыстойна, калі ў нас была дамоўленасць. <...> Мы проста ведалі, што іх графік працы, месцы размяшчэння іх пастоў і месца іх начной дыслакацыі. І тады за трыццаць хвілін да таго, калі яны вылезуць са сваіх нор і стануць піць чай, па ўсіх гэтых кропках нанесці вар’яцкія артылерыйскія і авіяцыйныя ўдары. <...> Мы іх проста подла знішчылі.}} == Праведзенне == Агульнавайсковая аперацыя часцей і падраздзяленняў [[108-я мотастралковая дывізія|108-й]] і [[201-я мотастралковая дывізія|201-й мотастралковых]] [[дывізія|дывізій]] і іншых часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]] праводзілася на шырокім фронце правінцый [[Парван]], [[Баглан]] і [[Кундуз (правінцыя)|Кундуз]] з мэтай стабілізацыі ваенна-палітычнага становішча ў паўночна-ўсходняй зоне Рэспублікі Афганістан перад пачаткам вываду савецкіх войскаў з [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|ДРА]]. Камандаванне аперацыяй ажыццяўляў [[генерал-лейтэнант]] [[Барыс Усеваладавіч Громаў|Б. У. Громаў]]. У мэтах мінімізацыі страт савецкай арміі баявыя дзеянні вяліся пераважна бескантактавым спосабам: былі праведзены [[Масажаванне агню|масіраваныя]] [[Дывановыя бамбардзіроўкі|авіяцыйныя бамбардзіроўкі]] і [[Агнявы налёт|артылерыйскія абстрэлы]] пазіцый баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмад-Шаха Масуда]]; выкарыстоўваліся ў тым ліку [[тактычная ракета|тактычныя ракеты]]. == Вынікі == За час аперацыі загінула ўсяго некалькі савецкіх салдат; страты сіл апазіцыі вызначыць немагчыма. Было разбурана некалькі дзясяткаў [[кішлак]]оў, загінула больш за 1000 мірных жыхароў<ref name="страты">{{Cite web |url=http://vpk-news.ru/articles/19187 |title=Пандшерский гамбит |access-date=11 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726225045/http://vpk-news.ru/articles/19187 |archive-date=26 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Згодна з галоўным [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенным саветнікам]] у Рэспубліцы Афганістан генерал-палкоўнікам [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|Міхаілам Сацковым]], падчас баявых дзеянняў афганскія жанчыны выходзілі на дарогу на [[Перавал Саланг|перавале Саланг]] і кідалі пад колы і вусені савецкай бранятэхнікі сваіх мёртвых дзяцей<ref>{{Cite web |url=http://www.specnaz.ru/article/?1821 |title=Александр Ляховский. Никто не хотел убивать |access-date=2012-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304180728/http://www.specnaz.ru/article/?1821 |url-status=live }}</ref>. Пасля аперацыі Ахмад-Шах Масуд даслаў ліст на імя савецкага пасла ў Афганістане [[Юлій Міхайлавіч Варанцоў|Юлія Варанцова]], у якім заявіў<ref>''Александр Ляховский''. [http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html «Если мне прикажут стрелять, я приказ выполню, но себя прокляну»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214162401/http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html |date=14 лютага 2009 }} // НВО НГ</ref>: {{Цытата|Жорсткія і ганебныя дзеянні, якія вашы людзі ажыццявілі на Саланге, у Джабаль-Ус-Сараджы і іншых раёнах у апошнія дні вашага знаходжання ў гэтай краіне, знішчылі ўвесь нядаўна ўзнікшы аптымізм. Наадварот, гэта прымушае нас верыць, што вы хочаце любым шляхам навязаць нашаму мусульманскаму народу рэжым. Гэта немагчыма і нелагічна...}} == Гл. таксама == * [[Алег Аляксандравіч Юрасаў]] — гвардыі маёр ПДВ, які загінуў у ходзе аперацыі і ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Боровик А. Г.'' Афганистан: ещё раз про войну. — М.: Международные отношения, 1990. == Спасылкі== * ''Ляховский А.'' [http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html «Если мне прикажут стрелять, я приказ выполню, но себя прокляну»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214162401/http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html |date=14 лютага 2009 }} // НВО НГ, фев 2009 * ''Андрей Грешнов.'' [http://pda.rian.ru/society/20090123/159962316.html 20 лет назад в Афганистане началась последняя операция советских войск]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090503235800/http://pda.rian.ru/society/20090123/159962316.html |date=3 мая 2009 }} // РИА Новости, янв 2001 {{афганская вайна}} [[Катэгорыя:Студзень 1989 года]] [[Катэгорыя:Бітвы СССР]] [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] 5kgq8zfcoifr85pel7myqnp696rln7g 5144557 5144556 2026-05-21T17:16:24Z DBatura 73587 /* Вынікі */ 5144557 wikitext text/x-wiki {{Узброены канфлікт |канфлікт = Аперацыя «Тайфун» |частка = [[Афганская вайна (1979—1989)]] |выява = |памер = |загаловак = |дата = 23—26 студзеня 1989 |месца = [[Парван]], [[Баглан]], [[Кундуз (правінцыя)|Кундуз]] |прычына = |casus belli = |вынік = тактычны поспех савецкай арміі |змены = |праціўнік1 = {{Сцяг|СССР|1955}} [[СССР]] '''пры падтрымцы''': * {{Сцяг|Афганістан|1979}} [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|ДРА]] |праціўнік2 = {{Сцяг|Джыхад}} [[Афганскія маджахеды]] |праціўнік3 = |праціўнік4 = |камандзір1 = [[генерал-лейтэнант]] [[Барыс Усеваладавіч Громаў|Б. У. Громаў]] |камандзір2 = палявы камандзір [[Ахмад Шах Масуд]] |камандзір3 = |камандзір4 = |сілы1 = |сілы2 = |сілы3 = |сілы4 = |страты1 = некалькі забітых<ref name="страты"/> |страты2 = невядома |страты3 = |страты4 = |агульныя страты = больш за 1000 грамадзянскіх асоб загінулі, разбурана некалькі дзясяткаў [[кішлак]]оў<ref name="страты"/> |заўвага = |Commons = }} '''Аперацыя «Тайфун»''' — перадапошняя планавая вайсковая аперацыя{{efn|Апошняй планавай аперацыяй савецкіх войск у Афганістане з’яўляецца [[Аперацыя «Паветраны мост»]], якая скончылася 4 лютага 1989 года.}} [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|савецкіх войск]] у [[Афганская вайна (1979—1989)|Афганскай вайне (1979—1989)]]. Была праведзена з [[23 студзеня|23]] па [[26 студзеня]] [[1989]] года ў правінцыях [[Парван]], [[Баглан]], [[Кундуз (правінцыя)|Кундуз]] з мэтай ''«нанясення магчыма большай шкоды [[афганскія маджахеды|сілам апазіцыі]] ў [[Парван|цэнтральных]] і [[Кундуз (правінцыя)|паўночных]] [[правінцыя]]х краіны»''<ref>{{Cite web |url=http://www.airwar.ru/history/locwar/afgan/su25/su25.html |title=Марковский В. Су-25 в Афганистане |access-date=2007-09-05 |archive-date=2014-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140928041352/http://www.airwar.ru/history/locwar/afgan/su25/su25.html |url-status=live }}</ref>. == Перадумовы == Па ўспамінах [[Герой Савецкага Саюза|Героя Савецкага Саюза]] генерала [[Валерый Аляксандравіч Вастрацін|Валерыя Вастраціна]]<ref>''Ляховский А.'' [http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html «Если мне прикажут стрелять, я приказ выполню, но себя прокляну»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214162401/http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html |date=14 лютага 2009 }}</ref>, {{Цытата|У нас была дамоўленасць з [[Ахмад Шах Масуд|Ахмад Шахам]], які ў гэты момант карыстаўся папулярнасцю ў народа, што ён не будзе перашкаджаць [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду нашых войск]], а мы не будзем з ім ваяваць… Кажуць, што на правядзенні аперацыі настаяў [[Эдуард Амвросіевіч Шэварднадзэ|Шэварднадзэ]], а можа быць, яго ўгаварыў [[Махамад Наджыбула|Наджыбула]]? Але ў любым выпадку рашэнне прымаў [[Міхаіл Сяргеевіч Гарбачоў|Гарбачоў]], хоць ваеннае камандаванне, у тым ліку камандуючы арміяй, камандзіры дывізій і палкоў былі супраць правядзення гэтай аперацыі. Нам была пастаўлена задача — знішчыць групоўку Ахмад Шаха перад самым сыходам. Але гэта проста непрыстойна, калі ў нас была дамоўленасць. <...> Мы проста ведалі, што іх графік працы, месцы размяшчэння іх пастоў і месца іх начной дыслакацыі. І тады за трыццаць хвілін да таго, калі яны вылезуць са сваіх нор і стануць піць чай, па ўсіх гэтых кропках нанесці вар’яцкія артылерыйскія і авіяцыйныя ўдары. <...> Мы іх проста подла знішчылі.}} == Праведзенне == Агульнавайсковая аперацыя часцей і падраздзяленняў [[108-я мотастралковая дывізія|108-й]] і [[201-я мотастралковая дывізія|201-й мотастралковых]] [[дывізія|дывізій]] і іншых часцей [[Абмежаваны кантынгент савецкіх войскаў у Афганістане|АКСВА]] праводзілася на шырокім фронце правінцый [[Парван]], [[Баглан]] і [[Кундуз (правінцыя)|Кундуз]] з мэтай стабілізацыі ваенна-палітычнага становішча ў паўночна-ўсходняй зоне Рэспублікі Афганістан перад пачаткам вываду савецкіх войскаў з [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|ДРА]]. Камандаванне аперацыяй ажыццяўляў [[генерал-лейтэнант]] [[Барыс Усеваладавіч Громаў|Б. У. Громаў]]. У мэтах мінімізацыі страт савецкай арміі баявыя дзеянні вяліся пераважна бескантактавым спосабам: былі праведзены [[Масажаванне агню|масіраваныя]] [[Дывановыя бамбардзіроўкі|авіяцыйныя бамбардзіроўкі]] і [[Агнявы налёт|артылерыйскія абстрэлы]] пазіцый баевікоў [[Ахмад Шах Масуд|Ахмад-Шаха Масуда]]; выкарыстоўваліся ў тым ліку [[тактычная ракета|тактычныя ракеты]]. == Вынікі == За час аперацыі загінула ўсяго некалькі савецкіх салдат; страты сіл апазіцыі вызначыць немагчыма. Было разбурана некалькі дзясяткаў [[кішлак]]оў, загінула больш за 1000 мірных жыхароў<ref name="страты">{{Cite web |url=http://vpk-news.ru/articles/19187 |title=Пандшерский гамбит |access-date=11 мая 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140726225045/http://vpk-news.ru/articles/19187 |archive-date=26 ліпеня 2014 |url-status=dead }}</ref>. Згодна з галоўным [[Ваенны саветнік (спецыяліст)|ваенным саветнікам]] у Рэспубліцы Афганістан генерал-палкоўнікам [[Міхаіл Міхайлавіч Сацкоў|Міхаілам Сацковым]], падчас баявых дзеянняў афганскія жанчыны выходзілі на дарогу на [[Перавал Саланг|перавале Саланг]] і кідалі пад колы і вусені савецкай бранятэхнікі сваіх мёртвых дзяцей<ref>{{Cite web |url=http://www.specnaz.ru/article/?1821 |title=Александр Ляховский. Никто не хотел убивать |access-date=2012-08-28 |archive-date=2012-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120304180728/http://www.specnaz.ru/article/?1821 |url-status=live }}</ref>. Пасля аперацыі Ахмад-Шах Масуд даслаў ліст на імя савецкага пасла ў Афганістане [[Юлій Міхайлавіч Варанцоў|Юлія Варанцова]], у якім заявіў<ref>''Александр Ляховский''. [http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html «Если мне прикажут стрелять, я приказ выполню, но себя прокляну»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214162401/http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html |date=14 лютага 2009 }} // НВО НГ</ref>: {{Цытата|Жорсткія і ганебныя дзеянні, якія вашы людзі ажыццявілі на Саланзе, у Джабаль-Ус-Сараджы і іншых раёнах у апошнія дні вашага знаходжання ў гэтай краіне, знішчылі ўвесь нядаўна ўзнікшы аптымізм. Наадварот, гэта прымушае нас верыць, што вы хочаце любым шляхам навязаць нашаму мусульманскаму народу рэжым. Гэта немагчыма і нелагічна...}} == Гл. таксама == * [[Алег Аляксандравіч Юрасаў]] — гвардыі маёр ПДВ, які загінуў у ходзе аперацыі і ўдастоены звання Героя Савецкага Саюза. == Заўвагі == {{notelist}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * ''Боровик А. Г.'' Афганистан: ещё раз про войну. — М.: Международные отношения, 1990. == Спасылкі== * ''Ляховский А.'' [http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html «Если мне прикажут стрелять, я приказ выполню, но себя прокляну»]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090214162401/http://nvo.ng.ru/history/2009-02-13/14_Afganistan.html |date=14 лютага 2009 }} // НВО НГ, фев 2009 * ''Андрей Грешнов.'' [http://pda.rian.ru/society/20090123/159962316.html 20 лет назад в Афганистане началась последняя операция советских войск]{{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20090503235800/http://pda.rian.ru/society/20090123/159962316.html |date=3 мая 2009 }} // РИА Новости, янв 2001 {{афганская вайна}} [[Катэгорыя:Студзень 1989 года]] [[Катэгорыя:Бітвы СССР]] [[Катэгорыя:Афганская вайна (1979—1989)]] lpry7npeytzf7d5h4ad0mzw51okve7j 0 708252 5144558 4744299 2026-05-21T17:20:43Z DBatura 73587 5144558 wikitext text/x-wiki {{Тэрарыстычная атака | Назва = Масавае забойства ў Буфала (2022) | Спосаб атакі = расстрэл | Месца атакі = супермаркет [[Tops Friendly Market]] па адрасе 1275 Jefferson Avenue, [[Бафала]], [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], [[ЗША]] | Мэта атакі = [[афраамерыканцы]] | Дата = [[14 мая]] [[2022]] | Час = ~14:30—14:36 | Загінулыя = 10 | Параненыя = 3 | Колькасць тэрарыстаў = 1 }} [[14 мая]] [[2022]] года дзесяць чалавек былі забіты ў супермаркеце [[Tops Friendly Market]] у горадзе [[Бафала]], [[Нью-Ёрк (штат)|штат Нью-Ёрк]], [[ЗША]]. На месцы злачынства паліцыяй затрыманы стралок Пэйтан Гендран<ref name="The">{{Cite news |first1=Jesse |last1=McKinley |first3=Troy |last3=Closson |last2=Traub |first2=Alex |date=May 14, 2022 |title=Gunman Kills 10 at Buffalo Supermarket in Racist Attack |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/live/2022/05/14/nyregion/buffalo-shooting |url-status=live |access-date=May 14, 2022 |archive-url=https://archive.today/20220515055142/https://www.nytimes.com/live/2022/05/14/nyregion/buffalo-shooting?smid=url-copy%23the-accused-gunmans-racist-manifesto-outlined-a-plan-to-kill-blacks-and-referred-to-replacement-theory |archive-date=May 14, 2022 |issn=0362-4331}}</ref>. == Напад == 18-гадовы Пэйтан Гендран ехаў некалькі гадзін, каб дабрацца да раёна горада, населенага пераважна [[Афраамерыканцы|цемнаскурымі]]. Ён узброіўся магутнай вінтоўкай, на ім была бронекамізэлька і шлем. Прыкладна а 14:30 стралок увайшоў у ажыўлены супермаркет і адкрыў агонь. Ён выкарыстаў камеру для анлайн-трансляцыі расстрэлу. Ахоўнік у супермаркеце спрабаваў адбіць напад, але быў застрэлены. Падчас атакі мужчына выкрыкваў абразы на [[расізм|расавай глебе]]. Пасля прыбыцця да месца здарэння дадатковых нарадаў [[паліцыя|паліцыі]] налётчык уступіў з імі ў супрацьстаянне, аднак потым склаў зброю, быў затрыманы і заключаны пад варту<ref name="bbc"/> == Ахвяры == Налётчык забіў дзесяць чалавек. Яшчэ трое былі паранены<ref>{{cite news|url=https://www.cnn.com/us/live-news/buffalo-supermarket-mass-shooting/h_a91977d2e5023d7786018e78902731ee|title=10 dead in Buffalo shooting, police commissioner says|publisher=CNN|date=May 14, 2022|access-date=May 14, 2022}}</ref>. Па словах камісара паліцыі Бафала Джозефа Грамальі, большасць ахвяр былі афраамерыканцамі<ref name="bbc"/>: адзінаццаць — чарнаскурыя, двое — белыя<ref name="The"/>. == Рэакцыя == Мэр Бафала Байран Браўн выступіў перад журналістамі з нагоды здарэння. Ён заявіў<ref name="bbc">{{cite news|url=https://www.bbc.com/russian/news-61453357|title=Массовое убийство в штате Нью-Йорк: что известно|publisher=BBC|date=15 мая 2022}}</ref>: {{Цытата|Гэта найгоршы кашмар, з якім можа сутыкнуцца любое грамадства, мы цяпер пакутуем, мы абураемся. Мы не можам дазволіць гэтаму нягодніку падзяліць нашу супольнасць або нашу краіну.}} Губернатар Нью-Ёрка Кэці Хоўкул назвала напад «пагарджаным актам гвалту». Пра здарэнне ў Бафала даклалі [[прэзідэнт ЗША|Прэзідэнту ЗША]] [[Джо Байдэн]]у. У заяве [[Белы дом|Белага дому]] сказана, што ён і [[Першая лэдзі ЗША|першая лэдзі]] моляцца за загінуўшых і іх блізкіх. == Наступствы == 15 лютага 2023 года Пэйтан Гендран быў прысуджаны да дзесяці пажыццёвых тэрмінаў без права на датэрміновае вызваленне<ref name="sentenced">{{Cite news |last=Thompson |first=Carolyn |date=2023-02-15 |title=White supremacist gets life in prison for Buffalo massacre |work=[[AP News]] |publisher= |url=https://apnews.com/article/legal-proceedings-new-york-buffalo-crime-terrorism-a13cf95d1fbecfa64571de87d2ccfa8a |access-date=2023-02-15 |archive-date=2023-11-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117000807/https://apnews.com/article/legal-proceedings-new-york-buffalo-crime-terrorism-a13cf95d1fbecfa64571de87d2ccfa8a |url-status=live }}</ref>. == Гл. таксама == * [[Масавае забойства ў пачатковай школе «Роб»]] * [[Стральба ў Хайленд-Парку]] {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Май 2022 года]] [[Катэгорыя:Падзеі 14 мая]] [[Катэгорыя:Забойствы, здзейсненыя ў 2022 годзе]] [[Катэгорыя:Буфала]] [[Катэгорыя:Масавыя забойствы ў ЗША]] 9dgr1va3rijlwzbhkuihjnliyauqa72 0 709167 5144609 5144113 2026-05-21T20:30:32Z 5144609 wikitext text/x-wiki [[File:Пам’ятна дошка білорусам, які загинули за Україну.jpg|thumb|[[Помнік беларусам, якія загінулі за Украіну]]]] '''Беларусы, якія загінулі''' падчас падзей [[Еўрамайдан]]а, [[Вайна на ўсходзе Украіны|вайны на ўсходзе Украіны]] і [[Уварванне Расіі ва Украіну (2022)|ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе]]. == Еўрамайдан == * [[Міхаіл Міхайлавіч Жызнеўскі]] — кавалер [[Ордэн Герояў Нябеснай Сотні|ордэна Героя Нябеснай сотні]], грамадзянін Беларусі, пазаштатны карэспандэнт украінскай газеты «[[Саборная Кіеўшчына]]» ({{lang-uk|Соборна Київщина}}). Раніцай 22 студзеня 2014 года бяззбройны забіты стрэлам паляўнічай [[куля|кулі]] ў [[сэрца]] на [[Вуліца Грушэўскага (Кіеў)|вуліцы Грушэўскага]] ў Кіеве. == Вайна на ўсходзе Украіны == === На баку УСУ === {|class="sortable wikitable" !Час||Імя||Месца||Вайсковае фарміраванне||Прычына |- |31 жніўня 2014<ref name="список">[https://gomel.today/rus/news/belarus-11068/ Белорусы, которые погибли на Донбассе в боях за Украину и «ЛДНР». Списки с обеих сторон]{{Недаступная спасылка}}</ref>|| Васіль Ганчарэнка||''невядома''|| [[File:Emblem of the Donbas Battalion.svg|22px]] [[Данбас (батальён)|2-і батальён спецыяльнага прызначэння «Данбас»]] ||хвароба |- |28 верасня 2014<ref name="список"/>||Юрый Сакалочка|| Данецкі аэрапорт||[[Файл:79 ОДШБр к.svg|22px]] 79-я асобная дэсантна-штурмавая брыгада<ref>[https://memorybook.org.ua/21/sokolachko.htm Соколачко Юрій Іванович]</ref> ||загінуў у баі |- |27 лістапада 2014<ref name="список"/>||Аляксандр Будзько|| Дэбальцава||[[Файл:169-й навчальний центр 2.png|22px]] 169-ы вучэбны цэнтр сухапутных войскаў<ref>[https://memorybook.org.ua/2/budko.htm Будько Олександр Анатолійович («Шустрий»)]</ref> ||загінуў у баі |- |12 лютага 2015<ref name="список"/>|| Ігар Туркаў|| каля Логвінава ||[[File:Emblem of the Donbas Battalion.svg|22px]] [[Данбас (батальён)|2-і батальён спецыяльнага прызначэння «Данбас»]] ||загінуў у баі |- |7 мая 2015<ref name="список"/>|| Дзмітрый Казачонак || Луганскае ||[[Файл:30th Separate Mechanized Brigade SSI (no tab).svg|22px]] 30-я асобная механізаваная брыгада || загінуў у баі |- | 28 жніўня 2015<ref name="список"/>||[[Алесь Мікалаевіч Чаркашын|Аляксандр Чаркашын]] || Белы Камянец ||[[Файл:Emblem of the Ukrainian Volunteer Corps «Pravyi sector».svg|22px]] [[5-ы асобны батальён ДУК]]<br />[[Файл:Тактычная група "Беларусь".jpg|22px]] [[Тактычная група «Беларусь»]] || памёр ад ран |- |8 верасня 2016<ref name="список"/>||Алег Вярэніч||Мар’інка ||[[Файл:10th Mountain Assault Brigade Insignia (UA).svg|22px]] 10-я асобная горна-штурмавая брыгада ||загінуў у баі |- |3 лістапада 2016<ref name="небаявыя"/>||Алег Падароўскі||''невядома''||[[Файл:НЗ УДА.svg|22px]] Украінская добраахвотніцкая армія ||хвароба |- |13 ліпеня 2020||[[Мікола Ільін]]||''невядома''||[[Файл:137 ОБМП.png|22px]] 137-ы асобны батальён марской пяхоты ||трапіў пад абстрэл |} 10 жніўня 2015 года таксама загінуў украінскі ваенны [[Віталь Віктаравіч Ціліжэнка|Віталь Ціліжэнка]], які лічыцца заснавальнікам [[Тактычная група «Беларусь»|тактычнай групы «Беларусь»]]<ref>[https://ua.censor.net.ua/n401053 Завтра в Києві відбудеться презентація документального фільму, присвяченого річниці загибелі на Донбасі воїна ДУК «Правий Сектор» Віталія Тіліженка]{{ref-uk}}</ref>. === На баку сепаратыстаў === {|class="sortable wikitable" !Час||Імя||Месца||Вайсковае фарміраванне||Прычына |- |31 жніўня 2014<ref name="список"/><ref name="небаявыя">{{Cite web |title=На Донбассе в боях за Украину погибли восемь уроженцев Беларуси. Список |url=https://kurjer.info/2018/06/20/donbass-death/ |accessdate=13 студзеня 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20211004135150/https://kurjer.info/2018/06/20/donbass-death/ |archivedate=4 кастрычніка 2021 |url-status=dead }}</ref>|| Вадзім Васілеўскі¹||Луганскі аэрапорт|| {{Сцяг|ЛНР}} Фарміраванні ЛНР||бой |- |14 снежня 2014<ref name="список"/>||Дзмітрый Калашнікаў || ''невядома'' ||{{Сцяг|ЛНР}} {{Сцяг|ДНР}} Фарміраванні ЛНР/ДНР || бой |- |16 студзеня 2015<ref name="список"/>|| Аляксандр Мельнікаў|| ''невядома'' ||{{Сцяг|ЛНР}} {{Сцяг|ДНР}} Фарміраванні ЛНР/ДНР||бой |- |1 лютага 2015<ref name="список"/>|| Сяргей Напрэяў|| ля Троіцкага ||{{Сцяг|ЛНР}} Фарміраванні ЛНР ||бой |- |20 красавіка 2015<ref name="список"/>|| Сяргей Сцебіхаў||Алчэўск ||{{Сцяг|ЛНР}} Фарміраванні ЛНР|| падарваўся на міне |- |3 ліпеня 2015<ref name="список"/>|| Вадзім Васілеўскі¹|| Раеўка ||{{Сцяг|ЛНР}} Фарміраванні ЛНР ||бой |- |15 снежня 2015<ref name="список"/>||Вадзім Савішчаў ці Савічаў|| ля Камінтэрнава ||{{Сцяг|ДНР}} Фарміраванні ДНР || бой |- |9 студзеня 2016<ref name="список"/>|| Яўген Конанаў ||''невядома''||{{Сцяг|ДНР}} Фарміраванні ДНР|| бой |- |15 красавіка 2016<ref name="список"/>|| Андрэй Макіч ||Жалабок ||{{Сцяг|ЛНР}} Фарміраванні ЛНР||бой |- |1 студзеня 2018<ref name="список"/>|| Георгій Аўдзееў|| ''невядома'' ||{{Сцяг|ДНР}} Фарміраванні ДНР ||бой |- |30 сакавіка 2018<ref name="список"/>|| Раман Бязрукаў || ''невядома'' ||{{Сцяг|ЛНР}} {{Сцяг|ДНР}} Фарміраванні ЛНР/ДНР || бой |- |18 лютага 2020<ref>[https://www.intex-press.by/2020/02/21/myslyami-zhil-v-sssr-vo-vremya-ataki-boevikov-na-donbasse-pogib-grazhdanin-belarusi/ «Мыслями жил в СССР». Во время атаки боевиков на Донбассе погиб гражданин Беларуси] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20211003214246/https://www.intex-press.by/2020/02/21/myslyami-zhil-v-sssr-vo-vremya-ataki-boevikov-na-donbasse-pogib-grazhdanin-belarusi/ |date=3 кастрычніка 2021 }} // Интекс-пресс, 21 февраля 2021</ref>||Антон Каровін||''невядома''||{{Сцяг|ЛНР}} Фарміраванні ЛНР||бой |} ''¹ Васіль Кліменцьевіч і Васіль Аляксандравіч, аднафамільцы. == Поўнамаштабнае ўварванне Расіі ва Украіну == {|class="sortable wikitable" !Час||Імя||Месца||Вайсковае фарміраванне||Прычына |- |3 сакавіка 2022|| [[Ілья Хрэнаў]] «Ліцьвін»||Буча пад Кіевам||[[Файл:AZOV logo.svg|22px]] Беларуская рота тэрытарыяльнай абароны [[Азоў (полк МУС Украіны)|батальёну «Азоў»]] ||памёр ад ран |- |13 сакавіка 2022||[[Аляксей Мікалаевіч Скобля]] «Тур»||ускраіны Кіева||[[Файл:Kastus kalinouski batalion.jpg|35px]] [[Батальён імя Кастуся Каліноўскага]]<br />[[Тактычная група «Беларусь»]] ||загінуў у баі |- |26 сакавіка 2022||[[Зміцер Апанасовіч]] «Тэрор»||каля Ірпіня||[[Файл:Kastus kalinouski batalion.jpg|35px]] [[Батальён імя Кастуся Каліноўскага]] ||памёр ад ран |- |12 красавіка 2022||Зміцер Рубашэўскі «Ганс»<ref>[https://www.svaboda.org/a/31801069.html Страціў вока на вайне. Як загінуў ва Ўкраіне беларускі добраахвотнік Зьміцер «Ганс» Рубашэўскі]</ref>||Луганская вобласць||[[Файл:24 ОМБр.svg|22px]] 24-я асобная механізаваная брыгада імя князя Данілы Галіцкага ||загінуў у баі |- |24 красавіка 2022||Канстанцін Дзюбайла «Фэнікс»<ref>[https://www.svaboda.org/a/31848004.html «Самыя блізкія пабрацімы называлі яго „Дранік“». У Данецкай вобласьці загінуў яшчэ адзін беларус, які бараніў Украіну]</ref>||Данецкая вобласць||[[Файл:46 обсп.svg|22px]] батальён «Данбас — Украіна» ||загінуў у баі |- |5 мая 2022||Яўген Логінаў «Мальдэр»||каля «[[Азоўсталь|Азоўсталі]]»|| [[Файл:AZOV logo.svg|22px]] [[Азоў (брыгада МУС Украіны)|Полк «Азоў»]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/32308157.html «Хоць бы была магілка, куды можна было прыходзіць да яго». Маці расказала пра забітага расейцамі ўраджэнца Беларусі Яўгена Логінава]</ref> ||загінуў у баі<ref>[https://nashaniva.com/311633 Стала вядома пра яшчэ аднаго беларуса, які загінуў ва Украіне. Гэта Яўген «Мальдэр» Логінаў, які бараніў «Азоўсталь»]</ref> |- |16 мая 2022||[[Павел Суслаў]] «Волат»||''невядома''||[[Файл:Kastus kalinouski batalion.jpg|35px]] Батальён імя Кастуся Каліноўскага ||памёр ад ран |- |26 чэрвеня 2022||[[Іван Генадзевіч Марчук|Іван Марчук]] «Брэст»||пад [[Лысычанск]]ам||[[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі<ref name="belsat1">[https://belsat.eu/news/08-07-2022-polk-kalinouskaga-vystupiu-z-zayavaj-pa-stratah-imaverna-troe-vayarou-zaginuli/ Полк Каліноўскага выступіў з заявай па стратах, імаверна, трое ваяроў загінулі]</ref> |- |26 чэрвеня 2022||[[Васіль Парфянкоў]] «Сябро»||пад [[Лысычанск]]ам||[[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі<ref name="belsat1"/> |- |26 чэрвеня 2022||Васіль Грудовік «Атам»||пад [[Лысычанск]]ам||[[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі<ref name="belsat1"/> |- |26 чэрвеня 2022||Вадзім Шатроў «Папік»||пад [[Лысычанск]]ам||[[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі<ref name="belsat1"/> |- |7 ліпеня 2022||Алег Панамароў «Хмуры»||ля вёскі Паўлаўка Данецкай вобласці||[[Файл:24th Separate Assault Battalion SSI (with tab).svg|22px]] [[Айдар (батальён)|Айдар]] ||загінуў у баі<ref>[https://www.svaboda.org/a/32190741.html «Пахавалі пад бел-чырвона-белым сьцягам». Стала вядома пра сьмерць яшчэ аднаго беларуса-добраахвотніка]</ref> |- |28 ліпеня 2022||''Імя не раскрываюць на просьбу сваякоў''||''невядома''||[[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі<ref>[https://belsat.eu/news/29-07-2022-zaginuu-baets-batalyona-volat-palka-kalinouskaga/ Загінуў баец батальёна «Волат» палка Каліноўскага]</ref> |- |23 жніўня 2022||Андрэй Краўчанка «Зубр»||''невядома''|| дабравольніцкі батальён АУН||загінуў у баі<ref>[https://one.kr.ua/news/43015 У Кривому Розі попрощаються Андрієм Кравченком, який віддав життя за незалежність країни в боях з окупантами]</ref> |- |верасень 2022||«Тэд»||[[Херсонская вобласць]]||[[Файл:Тэрор бат.png|22px]] [[Батальён «Тэрор»]] ||загінуў ад разрыву міны<ref>[https://nashaniva.com/298682 Наступ на Херсоншчыне: адзін забіты і пяць параненых беларусаў у батальёне «Тэрор»]</ref> |- |26 верасня 2022||Аляксей Вешчавайлаў «Жнец»||пад [[Бахмут]]ам||[[Файл:International Legion of Territorial Defense of Ukraine emblem.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны]] ([[Файл:Emblem of the Pahonia Regiment.png|22px]] [[Беларускі полк «Пагоня»]]) ||загінуў у баі<ref>[https://www.svaboda.org/a/32055612.html «Ва Ўкраіне — назаўжды». У Кіеве назвалі імя грамадзяніна Беларусі, які загінуў пад Бахмутам. Што пра яго вядома]</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/32053117.html Ва Ўкраіне загінуў беларускі баец палку «Пагоня»]</ref> |- |3 кастрычніка 2022||''Імя не раскрываюць''||[[Запарожская вобласць]]<ref>[https://www.svaboda.org/a/32064381.html У Запароскай вобласьці Ўкраіны на вайне загінуў яшчэ адзін беларус-добраахвотнік]</ref>||[[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага ||загінуў у баі<ref>[https://belsat.eu/news/04-10-2022-va-ukraine-zaginuu-yashche-adzin-baets-palka-kalinouskaga/ Полк Каліноўскага пацвердзіў смерць байца падчас штурмавой аперацыі]</ref> |- |11 кастрычніка 2022||Міхась Шавельскі «Юнгер»||''невядома''||[[Файл:Тэрор бат.png|22px]] Батальён «Тэрор» ||памёр ад ран<ref>[https://www.svaboda.org/a/32083346.html «Поўз дапамагаць параненаму, калі прыляцеў аскепак». Загінуў беларус-парамэдык з батальёну «Тэрор»]</ref><ref>[https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-lyuteranski-student-bagaslou-z-grodna Ва Украіне загінуў лютэранскі студэнт-багаслоў з Гродна]</ref> |- |7 лістапада 2022||''Імя не раскрываюць''||''невядома''||[[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага ||загінуў у баі<ref>[https://belsat.eu/news/10-11-2022-va-ukraine-zaginuu-vayar-z-palka-kalinouskaga-yashche-nekalki-belarusau-paranenyya/ Ва Украіне загінуў ваяр з Палка Каліноўскага. Яшчэ некалькі беларусаў параненыя]</ref> |- |4 снежня 2022||Аляксей Аўдзеенка «Якуб»||[[Бахмут]]||[[Файл:Emblem of the Ukrainian Armed Forces.svg|22px]] Узброеныя сілы Украіны<br />[[Тактычная група «Беларусь»]] ||загінуў у баі<ref>[https://belsat.eu/news/10-12-2022-belarus-alyaksej-audzeenka-zaginuu-na-bahmutskim-napramku-polk-kalinouskaga-raskazau-shto-vyadoma-pra-bajtsa Беларус Аляксей Аўдзеенка загінуў на бахмуцкім напрамку. Полк Каліноўскага расказаў, што вядома пра байца]</ref> |- |студзень 2023||Руслан Абломаў «Русік»||''невядома''||[[Файл:Belarusian volunteer corps logo.png|22px]] [[Беларускі добраахвотніцкі корпус]] ||загінуў у баі<ref>[https://euroradio.fm/va-ukraine-zaginuu-dobraakhvotnik-ruslan-ablomau Ва Украіне загінуў добраахвотнік Руслан Абломаў]</ref> |- |26 студзеня 2023||[[Эдуард Анатолевіч Лобаў|Эдуард Лобаў]]||пад [[Вуглэдар|Вуглэдарам]]||[[Файл:72 ОМБр.svg|22px]] 72-я асобная мэханізаваная брыгада ||загінуў у баі<ref>[https://www.svaboda.org/a/32242886.html Беларускі добраахвотнік Эдуард Лобаў загінуў пад Вуглядарам]</ref> |- |1 красавіка 2023|| {{нп5|Даніл Ляшук||uk|Ляшук Данііл Олександрович}} «Маджахед»||пад [[Бахмут|Бахмутам]]|| [[File:59th Separate Motorized Infantry Brigade SSI (with tab).png|22px]] 59-я асобная мотастралковая брыгада ||загінуў у баі<ref>[https://nashaniva.com/313519 Ва Украіне пахавалі беларуса-добраахвотніка Данілу Ляшука «Маджахеда»]</ref> |- |16 мая 2023|| {{нп5|Міраслаў Лазоўскі||be-tarask|}} ||пад [[Бахмут|Бахмутам]]|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі<ref>[https://charter97.org/be/news/2023/5/17/548410/ Пад Бахмутам загінуў баец палка Каліноўскага]</ref><ref>[https://kalinouski.org/news/news-2023-05-19-2550/ "Чацьвёра ваяроў засталіся пад заваламі без магчымасці іх эвакуацыі. У момант эвакуацыі і прыкрыцця адыходу групы, загінуў камандзір груп."]</ref><ref>[https://www.svaboda.org/a/32416780.html Сярод пяці загінулых пад Бахмутам беларускіх добраахвотнікаў быў Міраслаў Лазоўскі, заснавальнік «Белага легіёну»]</ref> |- |16 мая 2023|| ''Імя не раскрываюць''||пад [[Бахмут|Бахмутам]]|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі |- |16 мая 2023|| ''Імя не раскрываюць''||пад [[Бахмут|Бахмутам]]|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі |- |16 мая 2023|| ''Імя не раскрываюць''||пад [[Бахмут|Бахмутам]]|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі |- |16 мая 2023|| ''Імя не раскрываюць''||пад [[Бахмут|Бахмутам]]|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў у баі |- |31 ліпеня 2023|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| [[Файл:Emblem of the Pahonia Regiment.png|22px]] [[Беларускі полк «Пагоня»|Грамадскае аб’яднанне «Пагоня»]] ||загінуў у баі<ref>[https://euroradio.fm/yashche-adzin-belaruski-dobraakhvotnik-zaginuu-u-bayakh-za-ukrainu Яшчэ адзін беларускі добраахвотнік загінуў у баях за Украіну]</ref> |- |31 ліпеня 2023|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||<ref name="euro3107">[https://euroradio.fm/polk-kalinouskaga-pavedamlyae-pra-gibel-chatyrokh-baycou Полк Каліноўскага паведамляе пра гібель чатырох байцоў]</ref> |- |31 ліпеня 2023|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Літвін») ||<ref name="euro3107"/> |- |31 ліпеня 2023|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Літвін») ||<ref name="euro3107"/> |- |31 ліпеня 2023|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Літвін») ||<ref name="euro3107"/> |- |5 жніўня 2023|| ''«Мінск»''||[[Данецкая вобласць]]|| [[Файл:Шеврон 2 Інтернаціонального Легіону.png|22px]] Другі інтэрнацыянальны легіён ||<ref>[https://nashaniva.com/323389 Загінуў яшчэ адзін беларускі добраахвотнік]</ref> |- |7 кастрычніка 2023|| ''«Бахус»''||пад [[Бахмут|Бахмутам]]|| ''раней ваяваў ў батальёне «Волат» палка Каліноўскага'' ||загінуў у баі<ref name="zerkalo1">[https://news.zerkalo.io/life/51304.html В Украине погибли еще два белорусских добровольца]</ref><ref>[https://nashaniva.com/329025 Ва Украіне развіталіся з загінулым беларусам «Бахусам»]</ref> |- |7 кастрычніка 2023|| ''Імя не раскрываюць''||пад [[Бахмут|Бахмутам]]|| ''раней ваяваў ў батальёне «Волат» палка Каліноўскага'' ||загінуў у баі<ref name="zerkalo1"/> |- |кастрычнік 2023|| Павал Горбач «Борт»||''невядома''|| [[Файл:Тэрор бат.png|22px]] ''[[Батальён «Тэрор»]] (за некалькі месяцаў да смерці пакінуў батальён)'' ||<ref>[https://www.svaboda.org/a/32656571.html У Беларусі быў вайскоўцам, ва Ўкраіне — камандзірам выведкі «Тэрору». Загінуў яшчэ адзін беларускі добраахвотнік]</ref> |- |студзень 2024|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| ''невядома'' ||<ref>[https://www.svaboda.org/a/32789737.html На ўсходзе Ўкраіны загінулі яшчэ двое беларускіх добраахвотнікаў]</ref> |- |студзень 2024|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| ''невядома'' ||<ref>[https://www.svaboda.org/a/32789737.html На ўсходзе Ўкраіны загінулі яшчэ двое беларускіх добраахвотнікаў]</ref> |- |12 сакавіка 2024|| Аляксандр Стасевіч «Локі»||у Харкаўскай вобласці<ref>[https://web.ukma.edu.ua/index.php/uk/memory-book/stasevic Стасевіч Олександр]</ref>|| ''невядома'' ||Загінуў пры выкананні баявога задання ў Харкаўскай вобласці<ref>[https://nashaniva.com/338568 На вайне ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік Аляксандр Стасевіч]</ref> |- |паміж 10 і 13 сакавіка|| «Кракаў»||на Харкаўшчыне|| ''невядома'' ||трапіў пад расейскі артабстрэл і памёр ад раненняў<ref>{{Cite web |url=https://racyja.com/by/sumezza/na-vajne-va-ukraine-zahinuu-jasce-adzin-belaruski-dobraachvotnik/ |title=На вайне ва Украіне загінуў яшчэ адзін беларускі добраахвотнік |access-date=9 чэрвеня 2024 |archive-date=9 чэрвеня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240609105434/https://racyja.com/by/sumezza/na-vajne-va-ukraine-zahinuu-jasce-adzin-belaruski-dobraachvotnik/ |url-status=dead }}</ref> |- |красавік 2024|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў пры выкананні адной з баявых задач<ref name="belsat_x">[https://belsat.eu/news/07-04-2024-polk-kalinouskaga-panyos-straty-zaginuli-dva-vayara Полк Каліноўскага панёс страты: загінулі два ваяры]</ref> |- |красавік 2024|| ''Імя не раскрываюць''||''невядома''|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||загінуў пры выкананні адной з баявых задач<ref name="belsat_x"/> |- |9 чэрвеня 2024|| ''Імя не раскрываюць''||на Харкаўшчыне|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага ||натрапіў на міну<ref name="belsat_a">[https://belsat.eu/news/13-06-2024-zaginuli-dva-bajtsy-palka-kalinouskaga Загінулі два байцы палка Каліноўскага]</ref> |- |9 чэрвеня 2024|| ''Імя не раскрываюць''||на Харкаўшчыне|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага ||натрапіў на міну<ref name="belsat_a"/> |- |6 жніўня 2024|| Пшэмыслаў Расевіч-Кучынскі||''невядома''|| раней ваяваў у палку Каліноўскага ||загінуў пры выкананні баявога задання<ref>[https://racyja.com/by/sumezza/u-kijeve-razvitalisia-z-psemyslavam-rasievicam/ У Кіеве развіталіся з Пшэмыславам Расевічам-Кучынскім, які ваяваў у палку Каліноўскага]</ref> |- |зімой 2024|| «Газ»||''невядома''|| [[Файл:International Legion of Territorial Defense of Ukraine emblem.svg|22px]] [[Інтэрнацыянальны легіён тэрытарыяльнай абароны Украіны]] || <ref>[https://www.svaboda.org/a/33235645.html Ва Ўкраіне загінуў беларускі добраахвотнік «Газ»]</ref> |- |17 студзеня 2025|| {{нп3|Марыя Зайцава|Марыя Зайцава|en|Maria Zaitseva}}||на [[Пакроўск]]ім кірунку|| [[Файл:Patch 2IL.png|22px]] Другі інтэрнацыянальны легіён ||<ref>[https://belsat.eu/84570959/va-ukrane-zagnula-belaruskaya-dobraakhvotntsa-maryya-zaytsava Ва Украіне загінула беларуская добраахвотніца Марыя Зайцава]</ref><ref>[https://nashaniva.com/359736 «Яе ўсе бераглі, як маглі». Камандзіры — пра Марыю Зайцаву, якая загінула ва Украіне]</ref> |- |20 студзеня 2025|| Аляксандр Новік||У раёне г.п. Новаягораўка Луганскай вобласці|| [[Файл:3ошбр logo.svg|22px]] [[3-я асобная штурмовая брыгада]]<ref>[https://t.me/BDK022/240 Беларускі добраахвотніцкі корпус]</ref> ||пры выкананні баявога задання<ref>[https://www.polskieradio.pl/396/7816/Artykul/3476269,%D0%BD%D0%B0-%D0%B2%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B5-%D0%B2%D0%B0-%D1%83%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%96%D0%BD%D0%B5-%D0%B7%D0%B0%D0%B3%D1%96%D0%BD%D1%83%D1%9E-%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D1%96-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B0%D1%85%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BD%D1%96%D0%BA-%D0%B0%D0%BB%D1%8F%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80-%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%96%D0%BA На вайне ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік Аляксандар Новік]</ref> |- |26 студзеня 2025|| ''Імя не раскрываюць''||на Запарожскім кірунку|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||<ref name="belsat_2">[https://belsat.eu/91257634/va-ukraine-zaginuli-yashche-troe-kalinoutsau-pra-ihnuyu-smerts-ne-abvyashchali-god Ва Украіне загінулі яшчэ трое каліноўцаў – пра іхную смерць не абвяшчалі год]</ref> |- |26 студзеня 2025|| ''Імя не раскрываюць''||на Запарожскім кірунку|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||<ref name="belsat_2"/> |- |26 студзеня 2025|| ''Імя не раскрываюць''||на Запарожскім кірунку|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага (батальён «Волат») ||<ref name="belsat_2"/> |- |сакавік 2025|| Аляксандр Серада «Лыч»||на поўдні Украіны|| [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага ||пры выкананні баявога задання<ref>[https://nashaniva.com/363843 Студэнт гістфака БДУ, якога катавалі ў міліцыі падчас пратэстаў. Расказваем пра загінулага каліноўца Аляксандра Сераду]</ref> |- |16 красавіка 2025|| Аляксей Аўдзей «Рыжы»||на Купянскім напрамку|| [[Файл:Belarusian volunteer corps logo.png|22px]] [[Беларускі добраахвотніцкі корпус]] ||пры выкананні баявога задання<ref>[https://nashaniva.com/368175 На Купянскім кірунку загінуў беларускі добраахвотнік Аляксей «Рыжы» Аўдзей]</ref> |- |19 жніўня 2025|| «Месяц»|| ''невядома'' || [[Файл:13th khartia.png|22px]] [[13-я брыгада аператыўнага прызначэння НДУ "Хартыя"]] ||пры выкананні баявога задання<ref>[https://reform.news/belarus-s-pozyvnym-mesjac-pogib-19-avgusta-zashhishhaja-ukrainu Беларус с позывным «Месяц» погиб 19 августа, защищая Украину]</ref> |- |18 снежня 2025|| Наталля Барышовец|| у Нацыянальным ваенна-мэдычным клінічным цэнтры ў Кіеве || ||памерла падчас лячэньня<ref>[https://e-slavutych.gov.ua/news/1766395226/ З сумом повідомляємо, що не стало солдатки Збройних Сил України Баришовець Наталії (13.02.1987-18.12.2025)]</ref> |- |19 cтудзеня 2026|| [[Аляксей Уладзіміравіч Лазараў|Аляксей Лазараў]]|| || [[225-ы асобны штурмавы полк (Украіна)|225-ты асобны штурмавы полк УСУ]] ||пры выкананні баявога задання<ref>[https://belsat.eu/91159278/zaginu-belaruski-vayar-alyaksej-lazarau Загінуў беларускі ваяр Аляксей Лазараў, які абараняў Украіну]</ref> |- |4 сакавіка 2026|| Васіль Рапіцкі «Дзір»|| || [[Файл:Полк Каліноўскага. Лагатып.png|22px]] Полк Каліноўскага ||пры выкананні баявога задання<ref>[https://belsat.eu/91953099/zahinuu-bielaruski-dobraachvotnik-vasil-rapicki «Мае слёзы бясконцыя». Ва Украіне загінуў беларускі добраахвотнік Васіль Рапіцкі]</ref> |- |9 мая 2026|| Ціхан Клюкач «Франц»|| || [[Файл:3ошбр logo.svg|22px]] [[3-я асобная штурмовая брыгада]]<ref>[https://nashaniva.com/395680 Лёс Ціхана Клюкача да канца не ясны]</ref> ||<ref>[https://nashaniva.com/395720 Ціхан Клюкач загінуў]</ref> |- |} == Гл. таксама == * [[Беларусь ва ўварванні Расіі ва Украіну]] * [[Беларусь і канфлікт на ўсходзе Украіны]] {{зноскі}} {{Беларусь і расійска-ўкраінская вайна}} [[Катэгорыя:Беларуска-ўкраінскія адносіны]] [[Катэгорыя:Беларусы ва Украіне]] [[Катэгорыя:Удзельнікі вайны на ўсходзе Украіны|*]] [[Катэгорыя:Ваенныя Украіны|*]] [[Катэгорыя:Беларусь падчас расійска-ўкраінскай вайны]] 8gol9zc7zlwvz6pjaqdkor8la8lzajv 0 718773 5144687 5097510 2026-05-22T05:28:13Z 5144687 wikitext text/x-wiki {{Грамадская арганізацыя|назва=Legalize Belarus|назва на мове арыгінала=Легалайз Беларусь|сфера дзейнасці=Правы чалавека, наркапалітыка|дата заснавання=2017|месца знаходжання=[[Мінск]]|афіцыйны сайт=https://legalizebelarus.org/|лагатып=Legalize_Belarus_logo.png|тып=Грамадскае аб’яднанне|узнагароды=«Чэмпіёны грамадзянскай супольнасці» Асамблеі НДА Беларусі ў намінацыі «Новая ініцыятыва 2017 году».}} '''Legalize Belarus''' — беларуская грамадзянская кампанія, якая накіравана на лібералізацыю наркатычныга заканадаўства [[Беларусь|Беларусі]], а таксама асвету ў галіне ўжывання псіхаактыўных рэчываў<ref name=":0">Афіцыйны сайт Legalize Belarus — https://legalizebelarus.org/.</ref><ref>[https://belsat.eu/in-focus/tsi-treba-dekryminalizavats-kanopli-u-belarusi/ Ці трэба дэкрыміналізаваць каноплі ў Беларусі?]— Белсат {{Праверана|11|11|2022}}. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220904152233/https://belsat.eu/in-focus/tsi-treba-dekryminalizavats-kanopli-u-belarusi/|date=04.09.2022}}</ref>. == Гісторыя кампаніі == Legalize Belarus узнікла ў 2017 годзе ў сувязі з чарговымі ўзмацненнямі жорсткасці рэгулявання абароту наркотыкаў. Аснову кампаніі склалі разнастайныя моладзевыя актывісты, у тым ліку з грамадскага руху «''Дзея''» і ініцыятывы «''Students For Liberty Belarus''»<ref name=":1">[https://www.racyja.com/hramadstva/pyotr-markelau-vypaliu-kasyak-seu-na-5-8/ Пётр Маркелаў: Выпаліў касяк — сеў на 5-8 год. Гэта ненармальна] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221113175355/https://www.racyja.com/hramadstva/pyotr-markelau-vypaliu-kasyak-seu-na-5-8/ |date=13 лістапада 2022 }} — РАЦЫЯ {{Праверана|13|11|2022}}.</ref>. Разам з рухам «''Матулі 328''», які аб’яднаў бацькоў асуджаных па артыкуле 328 (Незаконны абарот наркатычных сродкаў, псіхатропных рэчываў, іх прэкурсораў і аналагаў) [[Крымінальны кодэкс Рэспублікі Беларусь|Крымінальнага Кодэкса]], шэраг беларускіх актывістаў выступілі з прапановамі паслаблення антынаркатычнага заканадаўства і абвяшчэння [[Амністыя|амністыі]] па некаторых частках 328 артыкула.<ref>[https://www.svaboda.org/a/28699666.html У Менску абмеркавалі магчымасьць легалізацыі марыхуаныp] — Радыё Свабода {{Праверана|11|11|2022}}. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220904152932/https://www.svaboda.org/a/28699666.html|date=04.09.2022}}</ref> У межах кампаніі Legalize Belarus актывісты арганізоўвалі збор подпісаў па дэкрыміналізацыі [[каноплі]]<ref name=":2">[https://lovesun.by/belarus/legalizatsiya-konopli-v-belarusi-36231.html В Беларуси начали собирать подписи для легализации конопли] — lovesun.by {{Праверана|11|11|2022}}. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20171026204503/http://lovesun.by:80/belarus/legalizatsiya-konopli-v-belarusi-36231.html|date=26.10.2022}}</ref>, ладзілі падпісанне паштовак салідарнасці з асуджанымі па 328 артыкуле<ref name=":3">[https://vitebskspring.org/news/akcyi/item/2501-vitsebchukou-zaklikayuts-daluchytstsa-da-talaki-salidarnastsi-328 Віцебчукоў заклікаюць далучыцца да «Талакі салідарнасьці 328»] — Рэгіянальны праваабарончы сайт «Віцебская Вясна» {{Праверана|11|11|2022}}. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220904155256/https://vitebskspring.org/news/akcyi/item/2501-vitsebchukou-zaklikayuts-daluchytstsa-da-talaki-salidarnastsi-328|date=04.09.2022}}</ref>. У 2017—2018 гадах актывісты зладзілі шэраг вулічных акцыяў. У лютым 2018, у межах [[Мясцовыя выбары ў Беларусі (2018)|мясцовых выбараў]] актывісты кампаніі зладзілі санкцыяваны пікет каля ўніверсама «[[Дом па праспекце Незалежнасці, 23|Цэнтральнага»]]<ref name=":4">[https://news.tut.by/society/581581.html «Садзяць за пыл». В центре Минска прошел пикет за декриминализацию марихуаны] — TUT.BY (''недаступна''). Доступ: {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180217191912/https://news.tut.by/society/581581.html|date=17.02.2018}}</ref><ref name=":5">{{Артыкул|спасылка=https://belaruspartisan.by/politic/416062/|загаловак=Фотофакт. Под бело-красно-белым и красно-зеленым флагами в центре Минска прошел пикет за легализацию марихуаны|год=2018|мова=ru|выданне=Белорусский Партизан|тып=сайт|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221111134830/https://belaruspartisan.by/politic/416062/|archivedate=11 лістапада 2022}}</ref>. Тагачасная глава [[Цэнтральная камісія Рэспублікі Беларусь па выбарах і правядзенні рэспубліканскіх рэферэндумаў|ЦВК]] Беларусі [[Лідзія Міхайлаўна Ярмошына|Лідзія Ярмошына]] ахарактарызавала правядзенне падобнай акцыі як выпіваючы выпадак, аднак ніякіх санкцый супраць арганізатараў прыменена не было. У красавіку 2018 году Legalize Belarus правялі пікет на [[Плошча Незалежнасці (Мінск)|плошчы Незалежнасці]] ў Мінску каля [[Дом урада (Мінск)|Дому Ураду Беларусі]]<ref name=":6">{{Артыкул|спасылка=https://belaruspartisan.by/politic/420680/|загаловак=Акция за декриминализацию легких наркотиков в Минске длилась ровно минуту|год=2018|мова=ru|выданне=Белорусский Партизан|тып=сайт|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221111134825/https://belaruspartisan.by/politic/420680/|archivedate=11 лістапада 2022}}</ref>. У 2019-м годзе актывісты Legalize Belarus праводзілі вялікі шэраг вулічных акцыяў. Вясной актывісты кампаніі ладзілі акцыю салідарнасці з пакаранымі за «экстрэмізм»<ref name=":7">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=Актывісты правялі ў лесе пікет з «экстрэмісцкімі» плякатамі. ФОТА|url=https://www.svaboda.org/a/29822648.html|website=Радыё Свабода}}</ref> і разам з рухам «''Матулі 328''» патрабавалі рэформаў антынаркатычнага заканадаўства<ref name=":8">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=У Мінску прайшоў санкцыянаваны мітынг за змякчэнне "наркатычнага" артыкула {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|url=https://euroradio.fm/u-minsku-prahodzic-sankcyyanavany-mityng-za-zmyakchenne-narkatychnaga-artykula|website=euroradio.fm}}</ref>. Падчас правядзення [[Еўрапейскія гульні 2019|I Еўрапейскіх гульняў]] у 2019 годзе ў Мінску, Legalize Belarus дамаглося частковага дазволу на ўжыванне канабісу і амфетаміну для спартоўцаў-удзельнікаў спаборніцтваў.<ref name=":17" /> Улетку 2019 года ў сусветны дзень «''Support. Don’t Punish»,'' які прысведчаны праблеме антынаркатычнага заканадаўства ў свеце, Legalize Belarus правялі фестываль, у межах якога прайшоў канцэрт, воркшопы, а таксама імправізаваны мітынг.<ref name=":9">{{Cite web|access-date=2022-11-11|author=Дарья Спевак|date=2019-06-27|lang=ru|title=В Минске молодежь отрывалась на концерте за личную свободу - Лайфстайл Onlíner|url=https://people.onliner.by/2019/06/27/v-minske-7|website=Onlíner}}</ref> У верасні 2019 года актывісты Legalize Belarus разам з калегамі з [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночання беларускіх студэнтаў]], а таксама шэрагу іншых ініцыятываў, аб’ядналіся ў [[Моладзевы блок]] дзеля высоўвання ў [[Палата прадстаўнікоў Нацыянальнага сходу Беларусі|Палату прадстаўнікоў Рэспублікі Беларусь]]<ref name=":10">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=«На выбары ідзём не для піяру, а каб голас моладзі быў пачуты», — кандыдаты правялі прэс-канфэрэнцыю ў ба́ры|url=https://www.svaboda.org/a/30224103.html|website=Радыё Свабода}}</ref>. Падчас парламенцкай кампаніі аб’яднаная кааліцыя прадставіла ўласны законапраект па дэкрыміналізацыі пэўнай колькасці псіхаактыўных рэчываў і адпаведных зменах у заканадаўства Беларусі<ref name=":11">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=ru|title=«На выборы идем не для пиара, а чтобы голос молодежи был услышан», — кандидаты провели пресс-конференцию в баре|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=239567&lang=ru|website=Наша Ніва}}</ref>. Акрамя таго, актывістам руху ўдалося правесці шэраг вулічных мітынгаў і акцыяў<ref name=":12">{{Cite web|access-date=2022-11-11|title=Пикет Молодёжного блока|url=https://dumka.me/moladzbel|website=dumka.me|archive-date=17 мая 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220517090128/https://dumka.me/moladzbel|url-status=dead}}</ref><ref name=":13">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=ru|title=“Мы не памятаем”: как в Минске прошли “Конопляные деды” {{!}} Новости Беларуси {{!}} euroradio.fm|url=https://euroradio.fm/ru/my-ne-pamyataem-v-minske-prohodyat-konoplyanye-dedy|website=euroradio.fm|accessdate=4 верасня 2022|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121054222/https://euroradio.fm/ru/my-ne-pamyataem-v-minske-prohodyat-konoplyanye-dedy|archivedate=21 студзеня 2021|url-status=dead}}</ref><ref name=":14">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=ru|title=Белорусские студенты протестуют: их принуждают досрочно голосовать на выборах в парламент|url=https://www.currenttime.tv/a/belarus-elections-dosrochno-video/30273625.html|website=Настоящее Время}}</ref>. Па выніках кампаніі ніводны з кандыдатаў Моладзевага блоку не быў абраны ў Парламент<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=У Палату прадстаўнікоў не пусцілі ніводнага апазіцыянера. Прагноз «НН» спраўдзіўся на 96%|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=241239|website=Наша Ніва}}</ref>. Пачынаючы з 2020 году і па сённяшні дзень, у сувязі з рэпрэсіямі супраць грамадзянскай супольнасці пасля [[Пратэсты ў Беларусі (2020—2021)|пратэстаў]], Legalize Belarus была вымушана спыніць сваю дзейнасць на тэрыторыі Беларусі. Цяпер арганізацыя займаецца асветай і маніторынгам навінаў у сферы наркапалітыцы і псіхаактыўных рэчываў.<ref name=":0" /> == Прапановы Legalize Belarus == Legalize Belarus выступае за частковую дэкрыміналізацыю захоўвання і ўжывання шэрагу псіхаактыўных рэчываў. Па меркаванню Legalize Belarus, адказнасць за наяўнасць адносна невялікіх доз лёгкіх наркотыкаў мусіць быць перанесена ў Адміністратыўны кодэкс, а ў якасці мер пакарання павінны прызначацца штрафы, арышт да 15 сутак ці папраўчыя працы<ref name=":1" />. Дзеля гэтага прапануецца ўвесці тэрміны «нязначны» і «значны» памер наркотыкаў, якія дазволяць размежаваць адказнасць. Актывісты таксама прапаноўваюць прыбраць паняцце «захоўванне з мэтай збыту», якое дазваляе праваахоўнікам разглядаць любога спажыўца як распаўсюджвальніка.<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=“Моладзевы блок” ідзе ў парламент: “Гатовыя працаваць нават з БРСМ” {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|url=https://euroradio.fm/moladzevy-blok-idze-u-parlament-gatovyya-pracavac-navat-z-brsm|website=euroradio.fm}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|title=Моладзевы Блок {{!}} Реформа наркополитики|url=https://moladzbel.org/decriminalize|website=moladzbel.org|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221111134828/https://moladzbel.org/decriminalize|archivedate=11 лістапада 2022|url-status=dead}}</ref> == Дзейнасць == * Зборы подпісаў па дэкрыміналізацыі каноплі<ref name=":2" />, * Падпісанне паштовак салідарнасці асуджаным па арт. 328 КК РБ<ref name=":1" /><ref name=":3" />, * Лекцыі, дыскусіі, варкшопы і фестывалі<ref name=":9" /><ref>[https://belsat.eu/in-focus/tsi-treba-dekryminalizavats-kanopli-u-belarusi/ Ці трэба дэкрыміналізаваць каноплі ў Беларусі?] — БелСат {{Праверана|13|11|2022}}</ref><ref>[https://vitebskspring.org/news/hramadzjanskija-inicyjatyvy/item/3106-legalize-belarus Legalize Belarus расказала ў Віцебску пра шкоду наркотыкаў і як яе зьнізіць] — Віцебская Вясна {{Праверана|13|11|2022}}.</ref><ref>[https://mogilev.online/rus/news/mogilev-2660/ В Могилеве обсудят белорусскую «войну с наркотиками», легалайз и посмотрят фильм про каннабис] — Могилёв Онлайн (''недаступна''). Доступ: {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20190614045607/http://mogilev.online/rus/news/mogilev-2660/|date=14.06.2019}}</ref>, * 25 снежня 2017 Legalize Belarus прайшліся шэсцям па вуліцах Мінску адзначая [[каляды]]<ref>[https://nashaniva.com/?c=ar&i=204470 У Мінску асудзілі трох актывістаў, якія «калядавалі» з каноплямі] — Наша Ніва. {{Праверана|11|11|2022}}. {{Архівавана|date=04.09.2022|url=https://web.archive.org/web/20220904152240/https://nashaniva.com/?c=ar&i=204470}}</ref>, * 2018 год, пікеты каля Універсама «[[Дом па праспекце Незалежнасці, 23|Цэнтральнага»]]<ref name=":4" /><ref name=":5" /> і [[Дом урада (Мінск)|Дому Ураду Беларусі]]<ref name=":6" />, * Май 2018, віртуальны пікет ля МУС з прапановай заблакіраваць сайт міністэрства<ref name=":15" /><ref name=":16" />, * Снежань 2018, Legalize Belarus прадставілі ўласную калекцыю цішотак «''Богі і канабіс''», якая прысведчана ролі канопляў у беларускіх народных абрадах і традыцыях<ref>{{Cite news|title=В Минске собрались сторонники легализации легких наркотиков|url=https://politring.com/country/22879-v-minske-sobralis-storonniki-legalizacii-legkih-narkotikov-i-prostitucii.html|website=Белорусский Политринг|date=16.12.2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220904152233/https://politring.com/country/22879-v-minske-sobralis-storonniki-legalizacii-legkih-narkotikov-i-prostitucii.html|archivedate=04.09.2022}}</ref>, * Красавік 2019, актывісты Legalize Belarus правялі акцыю салідарнасці з пакаранымі за «экстрэмізм»<ref name=":7" />, * Май 2019 года разам з рухам «''Матулі 328''» актывісты Legalize Belarus ладзілі санкцыяваную акцыю пратэсту з патрабаваннем рэформаў антынаркатычнага заканадаўства<ref name=":8" />, * Распрацоўка законапраектаў і ўдзел у парламенцкіх выбарах<ref name=":10" /><ref name=":11" /><ref name=":12" /><ref name=":13" /><ref name=":14" />, * З 2020 года па 2022 год актывісты Legalize Belarus вялі анлайн-маніторынг нелегальнага абароту наркотыкаў на тэрыторыі Беларусі праз расійскі [[даркнэт]]-рынак Hydra.<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=en|title=Dashboard {{!}} HydraStats|url=https://hydrastats.com/|website=hydrastats.com|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221111181832/https://hydrastats.com/|archivedate=11 лістапада 2022|url-status=dead}}</ref> == Дасягненні кампаніі == * Кампанія Legalize Belarus была ўзнагароджана прэміяй «[[Чэмпіёны грамадзянскай супольнасці]]» [[Асамблея няўрадавых дэмакратычных арганізацый|Асамблеі НДА Беларусі]] ў намінацыі ''«Новая ініцыятыва 2017 году»''<ref>[https://www.svaboda.org/a/28932737.html Названыя «Чэмпіёны грамадзянскай супольнасьці» 2017 году. Хто яны?] — Радыё Свабода {{Праверана|11|11|2022}}. {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20220904152234/https://www.svaboda.org/a/28932737.html|date=04.09.2022}}</ref>, * Публічная інфармацыйная дзейнасць кампаніі спрыяла асвятленню праблемы цяжкасці пакарання па артыкуле 328 сярод грамадства. У 2018-м годзе ў Беларусі на афіцыйным узроўні абмяркоўвалася магчымасць дэкрыміналізацыі самых лёгкіх частак арт. 328 КК РБ<ref>[https://naviny.belsat.eu/news/mus-dekryminalizavats-lyogkiya-chastki-narkatychnaga-artykula-328/ МУС: лёгкія часткі «наркатычнага» артыкула 328 могуць дэкрыміналізаваць] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221113175356/https://naviny.belsat.eu/news/mus-dekryminalizavats-lyogkiya-chastki-narkatychnaga-artykula-328/ |date=13 лістапада 2022 }} — БелСат {{Праверана|13|11|2022}}</ref>, * Частковы дазвол на ўжыванне канабісу і амфетаміну для спартоўцаў-удзельнікаў спаборніцтваў [[Еўрапейскія гульні 2019|I Еўрапейскіх гульняў]] у 2019 годзе ў Мінску<ref name=":17">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=ru|title=На время Европейских игр иностранцам разрешили употреблять каннабис и амфетамин|url=https://kyky.org/news/na-vremya-evropeyskih-igr-inostrantsam-razreshili-upotreblyat-kannabis-i-amfetamin|website=KYKY.ORG|url-status=dead}}</ref>. == Крытыка кампаніі == У 2018 годзе [[Беларуская хрысціянская дэмакратыя (2005)|Беларуская Хрысціянская Дэмакратыя]] выступіла з крытыкай кампаніі. Па іх словах, Legaliza Belarus «''дыскрэдытуе дэмакратычную апазіцыю і крыўдзіць пачуцці хрысціян краіны''». Дадзеная рэакцыя выклікана пазіцыяй актывістаў кампаніі адносна легалізацыі наркатычных рэчываў, выкарыстаннем імі [[Бела-чырвона-белы сцяг|нацыянальных сімвалаў]] Беларусі і закрананне рэлігійнай тэматыкі падчас акцый, звязаных з традыцыйнымі беларускімі святамі.<ref>{{Cite news|title=В БХД возмущены кампанией Legalize Belarus|url=https://politring.com/country/13564-v-bhd-vozmuscheny-kampaniey-legalize-belarus.html|website=Белорусский Политринг|date=26-02-2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220904153847/https://politring.com/country/13564-v-bhd-vozmuscheny-kampaniey-legalize-belarus.html#sel=14:1,14:1|archivedate=04.09.2022|lang=ru}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=«Гэта абражае пачуцці хрысціян». БХД абурана «канапляным калядаваннем»|url=https://novychas.online/hramadstva/heta-abrazae-paczucci-hryscijan-bhd-aburana-ka|website=Новы Час}}</ref> Пад асаблівую крытыку падпадае кампанія з боку дзяржаўных СМІ, якія заяўляюць, напрыклад, што Legalize Belarus і рух «''Матулі-328''» заклікаюць да парушэння дзеючага заканадаўства, поўнага скасавання пакарання па антынаркатычных артыкулах, прапагандуюць спажыванне наркотыкаў.<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|author=Алена КРАСОВСКАЯ|date=2022-05-05|lang=ru-RU|title=Кто пытается вернуть страну в наркотический ад?|url=https://www.sb.by/articles/na-igle-narkotiki.html|website=www.sb.by}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=ru-RU|title=Движение Легалайз: Голливуд, наркобизнес, деньги из-за рубежа|url=https://www.youtube.com/watch?v=G9XnYGtSEcM}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=ru-RU|title=Белорусские оппозиционные активисты провели митинг за легализацию легких наркотиков|url=https://www.youtube.com/watch?v=YOuXzlAdwDY}}</ref> == Пераслед актывістаў == Актывісты Legalize Belarus неаднаразова падвяргаліся штрафам і затрыманням за іх дзейнасць. Так на пачатку 2018 года супраць удзельнікаў канапляных калядаў былі складзеныя пратаколы за парушэнне заканадаўства аб масавых мерапрыемствах<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=“Канапляная каляда” не спадабалася міліцыі: на калядоўшчыкаў складаюць пратаколы|url=http://spring96.org/be/news/88782|website=spring96.org}}</ref>, за што 4 актывісты былі аштрафаваныя<ref>{{Cite news|accessdate=2022-11-11|last=АП|website=Радыё Свабода|title=Суд аштрафаваў удзельнікаў «канаплянага калядаваньня» у Менску|url=https://www.svaboda.org/a/29027923.html}}</ref>. У красавіку 2018 года шэраг актывістаў былі затрыманыя за мітынг каля Дома Ўраду.<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=У Менску пачалі затрымліваць удзельнікаў пікету за дэкрыміналізацыю марыхуаны?|url=https://www.svaboda.org/a/zatrymanni-za-dekryminalizacyju/29142078.html|website=Радыё Свабода}}</ref> У маі 2018 года сайт Legalize Belarus быў заблакіраваны [[Міністэрства ўнутраных спраў Рэспублікі Беларусь|Міністэрствам унутраных спраў]]<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=На блакіроўцы сайта Legalize Belarus настаяла міліцыя {{!}} Навіны Беларусі {{!}} euroradio.fm|url=https://euroradio.fm/na-blakiroucy-sayta-legalize-belarus-nastayala-milicyya|website=euroradio.fm}}</ref>. У адказ на гэта, актывіст Legalize Belarus Пятро Маркелаў зладзіў віртуальны пікет з прапановай заблакіраваць сайт міністэрства<ref name=":15">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=Пятро Маркелаў ля будынку МУС патрабаваў заблакаваць сайт МУС|url=https://naviny.belsat.eu/news/pyatro-markelau-lya-budynku-mus-patrabavau-zablakavats-sajt-mus/|website=naviny.belsat.eu|archive-date=11 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221111134831/https://naviny.belsat.eu/news/pyatro-markelau-lya-budynku-mus-patrabavau-zablakavats-sajt-mus/|url-status=dead}}</ref>, за што быў арыштаваны, але ў выніку не асуджаны.<ref name=":16">{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=Актывіст правёў 74 гадзіны ў ізалятары за «фаташоп»|url=https://www.svaboda.org/a/29269910.html|website=Радыё Свабода}}</ref> У верасні 2018 года на вечарыне, арганізаванай Legalize Belarus было затрымана 27 чалавек, у тым ліку актывісты Пятро Маркелаў, Станіслаў Шашок, Міхаіл Варанцоў, Ягор Віняцкі і іншыя.<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=Уначы спецназ у Мінску затрымаў 27 удзельнікаў руху за легалізацыю наркотыкаў|url=https://nashaniva.com/?c=ar&i=216797|website=Наша Ніва}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=be|title=Пад Менскам міліцыя «з аўтаматамі» разагнала вечарыну Legalize Belarus|url=https://www.svaboda.org/a/29517192.html|website=Радыё Свабода}}</ref> У 2019 годзе падчас парламенцкай кампаніі, затрыманню быў падвержаны Пятро Маркелаў, які на той момант з’яўляўся даверанай асобай кандыдата Станіслава Шашка<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|author=REFORM.by|date=2019-11-17|lang=ru-RU|title=Наблюдателя, потребовавшего пересчитать голоса, задержали за хулиганство|url=https://reform.by/nabljudatelja-zaderzhali-za-huliganstvo-posle-trebovanija-pereschitat-golosa|website=REFORM.by}}</ref>. У выніку, Маркелаў быў асуджаны на 14 содняў арышту<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=ru|title=Минчанина, который попросил пересчитать голоса на избирательном участке, арестовали на 14 суток|url=https://kyky.org/news/minchanina-kotoryy-poprosil-pereschitat-golosa-na-izbiratelnom-uchastke-arestovali-na-14-sutok|website=KYKY.ORG|url-status=dead}}</ref>. У снежні 2019 года 15 дзён арышту атрымаў актывіст Legalize Belarus Станіслаў Шашок за ўдзел у [[Пратэсты супраць інтэграцыі з Расіяй|антыінтэграцыйных пратэстах]].<ref>{{Cite web|access-date=2022-11-11|lang=ru|title=Активиста "Молодежного блока" Стаса Шашка осудили на 15 суток|url=http://spring96.org/ru/news/95584|website=spring96.org}}</ref> == Гл. таксама == * [[Моладзевы блок]] * [[Задзіночанне беларускіх студэнтаў|Задзіночанне Беларускіх Студэнтаў]] * [[Парламенцкія выбары ў Беларусі (2019)]] {{Зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Грамадскія арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Наркакультура]] [[Катэгорыя:Маладзёжныя арганізацыі Беларусі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 2017 годзе]] 9k089qr8e5l2xlqkmmtuumg0spn1nkn 0 725460 5144700 5027774 2026-05-22T06:36:15Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144700 wikitext text/x-wiki {{Картка мовы праграмавання |name=Lua |logo=[[File:Lua-Logo.svg|128px]] |paradigm=Шматпарадыгменная: [[мова сцэнарыяў|сцэнарная]], [[імператыўнае праграмаванне|імператыўная]] ([[працэдурнае праграмаванне|працэдурная]], [[прататыпнае праграмаванне|прататыпная]], [[аб’ектна-арыентаванае праграмаванне|аб’ектна-арыентаваная]]), [[функцыянальнае праграмаванне|функцыянальная]], [[метапраграмаванне|мета]], [[рэфлексіўнае праграмаванне|рэфлексіўная]] |year={{Start date and age |df=yes|1993}} |designer=[[Раберта Ерусалімскі]] (Roberto Ierusalimschy)<br /> Вальдэмар Селес (Waldemar Celes)<br /> Луіс Энрыке дэ Фігейрэда (Luiz Henrique de Figueiredo) |typing=[[Дынамічная тыпізацыя|Дынамічная]], [[Моцная і слабая тыпізацыя|моцная]], [[Качкавая тыпізацыя|качкавая]] |implementations=[//www.lua.org/download.html Lua], [[LuaJIT]], [//eliasdaler.github.io/luavela/ LuaVela], [https://www.moonsharp.org/ MoonSharp], [//luvit.io Luvit], [//www.luart.org LuaRT], [https://luau-lang.org Luau] |dialects=[http://metalua.luaforge.net/ Metalua<!--{{dead link |date=July 2018}}-->], [http://idle.thomaslauer.com Idle], [https://www.nongnu.org/gsl-shell/ GSL Shell] |influenced_by=[[C++]], [[CLU (мова праграмавання)|CLU]], [[Modula-2|Modula]], [[Scheme (мова праграмавання)|Scheme]], [[SNOBOL]] |influenced=[[GameMonkey Script|GameMonkey]]<!--2003-->, [[Io (мова праграмавання)|Io]]<!--2002-->, [[JavaScript]], [[Julia (мова праграмавання)|Julia]]<!--2012-->, MiniD<!--2006-->, [[Red (мова праграмавання)|Red]], [[Ring (мова праграмавання)|Ring]],<ref name="The Ring programming language and other languages">{{cite web |url=http://ring-lang.sourceforge.net/doc1.6/introduction.html#ring-and-other-languages |title=The Ring programming language and other languages |author=Ring Team |date=5 December 2017 |work=ring-lang.net |access-date=16 лістапада 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181225175312/http://ring-lang.sourceforge.net/doc1.6/introduction.html#ring-and-other-languages |archive-date=25 снежня 2018 |url-status=dead }}</ref> [[Ruby (мова праграмавання)|Ruby]], [[Squirrel (мова праграмавання)|Squirrel]]<!--2003-->, MoonScript<!--2011-->, [[C--]] |license=[[Ліцэнзія MIT]] |website=https://www.lua.org}} '''Lua''' (''лю́а''; з {{Lang-pt|[[wikt:lua#Portuguese|lua]]}} [ˈlu.(w)ɐ], што азначае ''[[Месяц (спадарожнік Зямлі)|месяц]]'') — [[Лёгкая мова праграмавання|легкаважная]], [[Мова праграмавання высокага ўзроўню|высокаўзроўневая]], [[Шматпарадыгмальная мова праграмавання|шматпарадыгменная]] мова праграмавання, распрацаваная галоўным чынам для [[Мова сцэнарыяў|ўбудаванага выкарыстання]] ў прыкладных праграмах<ref name="luaspe">{{Cite journal|last1=Ierusalimschy|first1=Roberto|last2=de Figueiredo|first2=Luiz Henrique|last3=Filho|first3=Waldemar Celes|title=Lua—An Extensible Extension Language|journal=Software: Practice and Experience|date=June 1996|volume=26|issue=6|pages=635–652|doi=10.1002/(SICI)1097-024X(199606)26:6<635::AID-SPE26>3.0.CO;2-P|url=https://www.lua.org/spe.html|access-date=24 October 2015| issn = 0038-0644 }}</ref>. Lua з’яўляецца [[Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне|кросплатформавай мовай]], паколькі [[Перакладчык (вылічальны)|інтэрпрэтатар]] [[Кампілятар|скампіляванага]] [[байт-код]]а напісаны на [[ANSI C]]<ref name="luaabout">{{Cite web|url=https://www.lua.org/about.html#why|title=About Lua|access-date=16.11.2022|publisher=Lua.org|language=en}}</ref>, і Lua мае адносна просты [[API]] для C, што спрашчае яе ўбудаванне ў прыкладных праграмах<ref>{{Cite web|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/139332/yuri-takhteyev/from-brazil-to-wikipedia?page=2|title=From Brazil to Wikipedia|author=Юры Тахцееў (Yuri Takhteyev)|date=21.04.2013|publisher=Foreign Affairs|language=en}}</ref>. Lua паўстала ў 1993 годзе як мова для пашырэння [[Прыкладное праграмнае забеспячэнне|прыкладнога ПЗ]] для задавальнення попыту на наладжванне, які ўзрастаў у той час. Яна забяспечвала асноўныя магчымасці большасці [[Працэдурнае праграмаванне|працэдурных]] моў праграмавання, але больш складаныя або [[Даменна-арыентаваная мова|прадметна-спецыфічныя]] магчымасці не былі ўключаны; хутчэй, яна ўключала механізмы для пашырэння мовы, што дазваляе праграмістам рэалізоўваць такія функцыі. Паколькі Lua задумвалася як агульная ўбудаваная мова пашырэнняў, праекціроўшчыкі Lua сканцэнтраваліся на паляпшэнні яе [[Прафіляванне (кампутарнае праграмаванне)|хуткасці]], [[Партаванне|партатыўнасці]], пашыральнасці і прастаты выкарыстання пры напісанні праграм. == Гісторыя == Lua быў створаны ў 1993 годзе [[Раберта Ерусалімскі]]м (''Roberto Ierusalimschy''), Луісам Энрыке дэ Фігейрэда (Luiz Henrique de Figueiredo) і Вальдэмарам Селесам (Waldemar Celes), членамі Групы тэхналогій камп’ютэрнай графікі (''Tecgraf'') у [[Папскі каталіцкі ўніверсітэт Рыа-дэ-Жанэйра|Папскім каталіцкім універсітэце Рыа-дэ-Жанэйра]] ў [[Бразілія|Бразіліі]]. З 1977 па 1992 год у Бразіліі дзейнічала палітыка жорсткіх [[Гандлёвыя бар’еры|гандлёвых бар’ераў]] (так званых рынкавых рэзерваў) для камп’ютэрнага абсталявання і [[Праграмнае забеспячэнне|праграмнага забеспячэння]]. У такой атмасферы кліенты Tecgraf не маглі сабе дазволіць ні палітычна, ні фінансава купляць індывідуальнае праграмнае забеспячэнне з-за мяжы. Гэтыя прычыны падштурхнулі Tecgraf да распрацоўкі неабходных асноўных інструментаў з нуля.<ref name="hopl2007"/> Папярэднікамі Lua былі мовы апісання/канфігурацыі даных ''SOL'' (мова простых аб’ектаў, [[Англійская мова|англ.]]: ''Simple Object Language'') і ''DEL'' (мова ўводу даных, [[Англійская мова|англ.]]: ''data-entry language'')<ref name="luahist2001">{{Cite web|url=https://www.lua.org/history.html|title=The evolution of an extension language: a history of Lua|year=2001}}</ref>. Яны былі незалежна адна ад адной распрацаваны ў Tecgraf у 1992—1993 гадах, каб дадаць некаторую гнуткасць у два розныя праекты (абодва былі інтэрактыўнымі графічнымі праграмамі для інжынерных прыкладных праграм у кампаніі [[Petrobras]]). У SOL і DEL не хапала якіх-небудзь структур кіравання патокам, і Petrobras адчувала ўсё большую патрэбу ў тым, каб дадаць да іх поўную магутнасць праграмавання. У ''«Эвалюцыі Lua''» (''The Evolution of Lua'') аўтары мовы пісалі:<ref name="hopl2007"/>{{cquote|«У 1993, адзіным сапраўдным сапернікам быў [[Tcl]], які быў выразна зпраектаваны каб быць убудаваным у прыкладное ПЗ. Тым не меней, Tcl меў незвычны сінтаксіс, не мог прапанаваць добрай падтрымкі апісання даных і мог запускацца толькі на Unix-платформах. Мы не разглядалі [[Lisp (мова праграмавання)|LISP]] або [[Scheme (мова праграмавання)|Scheme]] з прычыны іх недружалюбнага сінтаксіса. [[Python (мова праграмавання)|Python]] быў яшчэ ў зачатку. У свабоднай зрабі-сам атмасферы, якая пазней запанавала ў Tecgraf, было даволі натуральным паспрабаваць распрацаваць нашу асабістую сцэнарную мову&nbsp;... З-за таго, што большая частка патэнцыйных карыстальнікаў не былі бы прафесійнымі праграмістамі, мова павінна была пазбягаць таямнічага сінтаксіса і семантыкі. Пры прыўнясенні новай мовы ў жыццё мы павінны былі зыходзіць з яе партатыўнасці, бо кліенты Tecgraf мелі вельмі разнастайны набор камп’ютарных платформ. І, нарэшце, паколькі мы чакалі, што іншым прадуктам Tecgraf спатрэбіцца ўбудаванне сцэнарнай мовы, новая мова павінна была прытрымлівацца прыкладу SOL і пастаўляцца як бібліятэка з API для C». {{oq|en|«In 1993, the only real contender was [[Tcl]], which had been explicitly designed to be embedded into applications. However, Tcl had unfamiliar syntax, did not offer good support for data description, and ran only on Unix platforms. We did not consider [[Lisp (programming language)|LISP]] or [[Scheme (programming language)|Scheme]] because of their unfriendly syntax. [[Python (programming language)|Python]] was still in its infancy. In the free, do-it-yourself atmosphere that then reigned in Tecgraf, it was quite natural that we should try to develop our own scripting language&nbsp;... Because many potential users of the language were not professional programmers, the language should avoid cryptic syntax and semantics. The implementation of the new language should be highly portable, because Tecgraf's clients had a very diverse collection of computer platforms. Finally, since we expected that other Tecgraf products would also need to embed a scripting language, the new language should follow the example of SOL and be provided as a library with a C API».}}}}Lua 1.0 была распрацавана такім чынам, што яе канструктары аб’ектаў, у той час крыху адрозніваючыся ад цяперашняга лёгкага і гнуткага стылю, уключылі сінтаксіс апісання даных SOL (адсюль назва Lua: ''Sol'' азначае «[[Сонца]]» на партугальскай мове, а ''Lua'' азначае «Месяц»). [[Сінтаксіс (мовы праграмавання)|Сінтаксіс]] Lua для структур кіравання ў асноўным быў запазычаны з [[Модуля|Modula]] (<code>if</code>, <code>while</code>, <code>repeat</code>/<code>until</code>), але таксама быў пераняты ўплыў з [[CLU (мова праграмавання)|CLU]] (шматлікія прызначэнні і шматлікія вяртанні з выклікаў функцый, як больш простая альтэрнатыва [[Тэлефанаваць па спасылцы|спасылачным параметрам]] або яўным [[Паказальнік (праграмаванне)|паказальнікам]]), [[C++]] («выдатная ідэя дазволіць аб’яўляць [[Лакальная зменная|лакальную пераменную]] толькі там, дзе яна нам патрэбна»<ref name="hopl2007">{{Cite book|title=Proc. of ACM HOPL III|url=https://www.acm.org/sigs/sigplan/hopl|doi=10.1145/1238844.1238846|contribution-url=https://www.lua.org/doc/hopl.pdf|author=Roberto Ierusalimschy|pages=2–1–2–26|year=2007}}</ref>), [[СНАБОЛ|SNOBOL]] і [[AWK]] ([[Асацыятыўны шэраг|асацыятыўныя масівы]]). У артыкуле, апублікаваным у ''[[Часопіс доктара Добба|часопісе Dr. Dobb’s Journal]]'', стваральнікі Lua таксама сцвярджаюць, што LISP і Scheme з іх адзіным усюдыісным механізмам структуры даных ([[спіс]]) аказалі вялікі ўплыў на іх рашэнне распрацаваць табліцу ў якасці асноўнай структуры даных Lua.<ref name="ddj96">{{Cite news|title=Lua: an Extensible Embedded Language. A few metamechanisms replace a host of features|pages=26–33|url=https://www.lua.org/ddj.html}}</ref> З цягам часу [[семантыка]] Lua падвяргалася ўсё большаму ўплыву Scheme<ref name="hopl2007"/>, асабліва з увядзеннем [[Ананімная функцыя|ананімных функцый]] і поўнага [[Сфера прымянення (інфарматыка)|лексічнай вобласці]]. У новых версіях Lua было дададзена некалькі функцый. Версіі Lua да версіі 5.0 выпускаліся пад ліцэнзіяй, падобнай да [[BSD ліцэнзіі|ліцэнзіі BSD]] . Пачынаючы з версіі 5.0 і далей, Lua карыстаецца ліцэнзіяй [[Ліцэнзія MIT|MIT]]. Абедзве з’яўляюцца [[Дазвольныя ліцэнзіі на бясплатнае праграмнае забеспячэнне|дазвольнымі ліцэнзіямі на бясплатнае праграмнае забеспячэнне]] і амаль аднолькавыя. === Сінтаксіс === {{Незавершаны раздзел}} Класічная [[Hello world|праграма «Hello, World!»]] можа быць запісана наступным чынам:<ref>{{Cite web|url=https://www.lua.org/pil/1.html|title=Programming in Lua : 1}}</ref><syntaxhighlight lang="lua"> print("Hello, World!") </syntaxhighlight>або як:<syntaxhighlight lang="lua"> print 'Hello, World!' </syntaxhighlight>[[Каментарый (кампутарнае праграмаванне)|Каментарый]] у Lua пачынаецца з падвойнага злучка і працягваецца да канца радка, падобна да [[Ада (мова праграмавання)|Ada]], [[Eiffel (мова праграмавання)|Eiffel]], [[Haskell (мова праграмавання)|Haskell]], [[SQL]] і [[VHDL]]. Шматрадковы тэкст і каментарыі ўпрыгожваюцца падвойнымі квадратнымі дужкамі. Функцыя [[фактарыял]]а рэалізавана як функцыя ў наступным прыкладзе:<syntaxhighlight lang="lua"> function factorial(n) local x = 1 for i = 2, n do x = x * i end return x end </syntaxhighlight> == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{cite book|last1=Ierusalimschy|first1=R.|title=Programming in Lua|edition=3rd|year=2013|publisher=Lua.org|isbn=978-85-903798-5-0|url=https://www.lua.org/pil/}} (Першае выданне даступна [https://www.lua.org/pil/contents.html анлайн].) * {{cite book|last1=Gutschmidt|first1=T.|title=Game Programming with Python, Lua, and Ruby|year=2003|publisher=Course Technology PTR|isbn=978-1-59200-077-7}} * {{cite book|last1=Schuytema|first1=P.|last2=Manyen|first2=M.|title=Game Development with Lua|url=https://archive.org/details/gamedevelopmentw0000schu|year=2005|publisher=Charles River Media|isbn=978-1-58450-404-7}} * {{cite book|last1=Jung|first1=K.|last2=Brown|first2=A.|title=Beginning Lua Programming|year=2007|publisher=[[Wrox Press]]|isbn=978-0-470-06917-2|url=https://www.wrox.com/WileyCDA/WroxTitle/productCd-0470069171.html|access-date=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708015602/https://www.wrox.com/WileyCDA/WroxTitle/productCd-0470069171.html|archive-date=8 July 2018|url-status=dead}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180708015602/https://www.wrox.com/WileyCDA/WroxTitle/productCd-0470069171.html |date=8 ліпеня 2018 }} * {{cite book|editor-last=Figueiredo|editor-first=L. H.|editor2-last=Celes|editor2-first=W.|editor3-last=Ierusalimschy|editor3-first=R.|title=Lua Programming Gems|publisher=Lua.org|year=2008|isbn=978-85-903798-4-3|url=https://www.lua.org/gems/}} * {{cite book|last=Takhteyev|first=Yuri|title=Coding Places: Software Practice in a South American City|year=2012|publisher=[[The MIT Press]]|isbn=978-0-262-01807-4|url=https://codingplaces.net/|archive-url=https://web.archive.org/web/20121102000628/http://codingplaces.net/|url-status=dead|archive-date=2012-11-02}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20121102000628/http://codingplaces.net/ |date=2 лістапада 2012 }} Раздзелы 6 і 7 прысвечаны Lua, у той час як астатнія прысвечаны шырокаму агляду ПЗ у Бразіліі. * {{cite book|last=Varma|first=Jayant|title=Learn Lua for iOS Game Development|publisher=[[Apress]]|year=2012|isbn=978-1-4302-4662-6|url=https://www.amazon.com/exec/obidos/ASIN/1430246626/lua-docs-20}} * {{cite web|url=https://www.gamedev.net/page/resources/_/technical/game-programming/an-introduction-to-lua-r1932|title=An Introduction to Lua|website=GameDev.net|date=29 April 2003|access-date=3 January 2013|author=Matheson, Ash|archive-url=https://web.archive.org/web/20121218104442/http://www.gamedev.net/page/resources/_/technical/game-programming/an-introduction-to-lua-r1932|archive-date=18 December 2012|url-status=dead}} * {{cite web|url=http://www.onlamp.com/pub/a/onlamp/2006/02/16/introducing-lua.html|title=Introducing Lua|last=Fieldhouse|first=Keith|date=16 February 2006|work=ONLamp.com|publisher=[[O'Reilly Media]]|access-date=16 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20060312124121/http://www.onlamp.com/pub/a/onlamp/2006/02/16/introducing-lua.html|archive-date=12 сакавіка 2006|url-status=dead}} * {{cite web|url=https://www.ibm.com/developerworks/linux/library/l-lua.html|title=Embeddable scripting with Lua|last=Streicher|first=Martin|date=28 April 2006|work=developerWorks|publisher=[[IBM]]|access-date=7 July 2018|archive-date=2 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090702111603/http://www.ibm.com/developerworks/linux/library/l-lua.html|url-status=dead}} * {{cite journal|last=Quigley|first=Joseph|date=1 June 2007|title=A Look at Lua|journal=[[Linux Journal]]|url=https://www.linuxjournal.com/article/9605}} * {{cite news|url=https://www.computerworld.com.au/article/260022/a-z_programming_languages_lua/|title=The A-Z of Programming Languages: Lua|last=Hamilton|first=Naomi|date=11 September 2008|work=[[Computerworld]]|publisher=[[International Data Group|IDG]]|access-date=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708020030/https://www.computerworld.com.au/article/260022/a-z_programming_languages_lua/|archive-date=8 July 2018|url-status=dead}} {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20180708020030/https://www.computerworld.com.au/article/260022/a-z_programming_languages_lua/ |date=8 ліпеня 2018 }} Інтэрв’ю з Раберта Ерусалімскі (''Roberto Ierusalimschy''). * {{cite journal|title=Passing a Language through the Eye of a Needle|last1=Ierusalimschy|first1=Roberto|last2=de Figueiredo|first2=Luiz Henrique|last3=Celes|first3=Waldemar|date=12 May 2011|journal=[[ACM Queue]]|volume=9|issue=5|pages=20–29|doi=10.1145/1978862.1983083|s2cid=19484689|doi-access=free}} Як магчымасць убудавання паўплывала на [[дызайн]] Lua. * {{cite journal|url=https://cacm.acm.org/magazines/2018/11/232214-a-look-at-the-design-of-lua|title=A Look at the Design of Lua|last1=Ierusalimschy|first1=Roberto|last2=de Figueiredo|first2=Luiz Henrique|last3=Celes|first3=Waldemar|journal=[[Communications of the ACM]]|volume=61|issue=11|pages=114–123|date=November 2018|doi=10.1145/3186277|s2cid=53114923}}{{Dead link|date=June 2020|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} * [https://www.lua.org/papers.html Lua papers and theses] == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|www.lua.org|lang=en}} * [http://lua-users.org/ Lua Users] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101216084624/http://lua-users.org/ |date=16 снежня 2010 }}, Community * [https://luaforum.com Lua Forum] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20210928172635/https://www.luaforum.com/ |date=28 верасня 2021 }} * [https://luadist.org LuaDist]{{Недаступная спасылка}} * [https://luarocks.org/ Lua Rocks — Package manager] * [https://web.archive.org/web/20070202005230/http://luaforge.net/ Projects in Lua] {{FOSS}} {{Мовы праграмавання}} {{бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Праграмнае забеспячэнне з ліцэнзіяй MIT]] [[Катэгорыя:Скрыптовыя мовы]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання]] [[Катэгорыя:Аб’ектна-арыентаваныя мовы праграмавання]] [[Катэгорыя:Свабоднае праграмнае забеспячэнне, напісанае на C]] [[Катэгорыя:Свабодныя бібліятэкі праграм]] [[Катэгорыя:Свабодныя кампілятары і інтэрпрэтатары]] [[Катэгорыя:Мовы з дынамічнай тыпізацыяй]] [[Катэгорыя:Кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Свабоднае кросплатформавае праграмнае забеспячэнне]] [[Катэгорыя:Мовы праграмавання высокага ўзроўню]] qgut701wkb3iogakwyq2yi9wr64ep8j 0 728518 5144730 5135901 2026-05-22T07:56:06Z Voūk12 159072 /* Мытная сістэма ў XVII стагоддзі */ 5144730 wikitext text/x-wiki '''Мытная сістэма Вялікага Княства Літоўскага''' — сукупнасць сродкаў і метадаў дзяржаўнага рэгулявання перамяшчэння тавараў праз мяжу, экспарт-імпарт тавараў, а таксама практычная арганізацыя мытнай службы на землях ВКЛ (стварэнне мытаў, устанаўленне тарыфаў, спагнанне мытных збораў, барацьба з кантрабандай і інш. == Мытны збор у XIII стагоддзі == [[File:1210 (Hierby haradoŭ Bielarusi. Hierb Polacka).jpg|thumb|Паштовая марка, прысвечаная Полацку. 2017 год.]] Гандлёвае права існавала ўжо ў XIII стагоддзі, калі заснаваны немцамі ў 1201 годзе на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]] з дазволу [[Князі полацкія|князя полацкага]] стратэгічны ваенна-гандлёвы горад [[Рыга]] стаў ключавым звяном у гандлі ўсходнеславянскіх дзяржаў з Заходняй Еўропай. Гэта прывяло да заключэння гандлёвых дагавораў паміж Рыгай і славянскімі князямі: першай такой дамовай паміж Рыгай і [[Полацк]]ам стаў дагавор 1210 года, па якім полацкі князь [[Уладзімір Полацкі|Уладзімір]] даваў купцам шырокія правы. Дагавор смаленскага князя [[Мсціслаў Давыдавіч|Мсціслава Давыдавіча]] разам з князямі полацкім і віцебскім з Рыгай і [[Готланд (востраў)|Гоцкім берагам]] 1229 года, — адна з першых пісьмовых крыніц гандлёвага права ў беларускіх землях, змацаваная пячаткамі [[Вісбю]], [[Любек]]а, [[Данцыг]]а, [[Мюнхен]]а, [[Гронінген (горад)|Гронінгена]], [[Дортмунд]]а, [[Брэмен]]а, [[Смаленск]]а, Полацка і [[Віцебск]]а. Яго палажэнні рэгулявалі розныя аспекты гандлёвых адносін. «Кожнаму лаціненскаму чалавекам з усіх вольныя шляхі з Гочкага берага ды Смольнеска без мыта». Гэты дагавор паслужыў асновай і для іншых пагадненняў<ref>{{кніга|аўтар= Вішнеўскі А. Ф., [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я. А.]]|загаловак= Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах|месца=Мн.|выдавецтва= Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь|год=2003|старонкі=17—18|старонак=320|isbn=985-427-192-7}}</ref>. Раней у гістарычнай літаратуры мыта (myto) нярэдка атаясамлялі са знешнегандлёвым зборам — цло (theloneum, cło). І польскія і ўкраінскія слоўнікі і энцыклапедыі даюць падобныя азначэнні гэтым паняццям. Цлом называлі збор, які спаганяўся на межах дзяржавы ў спецыяльных месцах (каморы цэльныя) чыноўнікамі (мытнікі, цэльнікі) з тавараў экспарту/імпарту на карысць [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя літоўскага]], а мытам — пошліны, якія служылі кампенсацыяй за эксплуатацыю камунікацыйных збудаванняў (мастоў, бродаў, пераездаў)<ref>Słownik języka polskiego / J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedżwiedzkiego. — Warszawa, 1902. — T. II. H-M. — S. 1089; Brückner A. Encyclopedia staropolska. W 2 T. — Warszawa: TrzASkI, 1939. — T. A-M. — S. 179, 955; Gloger Z. Słownik rzeczy starożytnych. — Kraków, 1896. — S. 59-60; Gloger Z. Encyclopedia staropolska ilustrowana. Wiedza powszechna. W 4 T. — Warszawa, 1996. — T 1. — S. 248—249; Горбачевский Н. И. Словарь древнего актового языка. — Вильно, 1874. — С. 224—225, 360; Енциклопедія українознавства. — Париж — Нью-йорк, 1962. — Т. 4. Словник староукраїнської мови XIV—XV ст. — К., 1977. — Т. 1. А-М. — С. 626</ref>. У сучаснай беларускай мове захаваліся словы: мыта, [[мытня]], мытніца, мытнік. З гэтым паняццем звязаны назвы прытоку ракі [[Прыпяць]] — [[Мытва]], сёлаў у [[Лідскі раён|Лідскім]] і [[Полацкі раён|Полацкім]] раёнах, сёлаў Мытныця ў Украіне, [[Мытная плошча (Львоў)|Мытная плошча]] ва Львове і інш. Мытная служба Рэспублікі Беларусь называецца [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь]], украінская — Державна митна служба<ref>{{артыкул|аўтар=Чаеўская М. К.|загаловак=Спосабы тэрмінаўтварэння ў тэрміналогіі мытнай справы|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|выданне=Мова – Літаратура – Культура: матэрыялы VIII Міжнар. навук. канф., Мінск, 15–16 вер. 2016 г. У 2 ч.|месца=Мн.|выдавецтва=РІВШ|год=2016|нумар=1|старонкі=167—169|isbn=978-985-586-011-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182949/https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У той час мытны збор ажыццяўляўся звычайным зборам грошай з прыезджых. Існавала два віды мытных пошлін: вадзяное мыта (спаганялася з лодак) і сухое мыта (пошліна з вазоў). Парожнія судны пошліны не плацілі. Калі хто-небудзь спрабаваў ухіліцца ад выплаты, то пры затрыманні плаціў падвойны штраф з кожнага воза ці судна. [[Мытня]]й кіраваў прызначаны княскі кіраўнік — [[цівун]] з памагатымі. Гандаль па тым часе была дастаткова ажыўленай. Напрыклад, праз Полацак вывозілі аўчыну, пушніну, воск, хмель. Увозілі мячы, сякеры, бурштын, вырабы з бронзы, срэбра, жалеза<ref>{{кніга|загаловак= Полоцкие грамоты XIII – начала XIV вв. Сост. А. Л. Хорошкевич|спасылка= http://adverbum.org/s-polgr1.htm?ysclid=la28i9vc1n313265901|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1977|том=1|старонак=228}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=[[Георгій Васілевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|загаловак= Города Полоцкой земли (IX—XIII)|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1978|старонкі=118—122|старонак=160}}</ref>. == Мыта ў XIV—XV стагоддзях == [[Файл:Atlas Cosmographicae (Mercator). Вялікае Княства Літоўскае. 1595.jpg|thumb|злева|Карта Вялікага Княства Літоўскага, створаная [[Г. Меркатар]]ам. З кнігі «Atlas sive Cosmographicae Meditationes». Дуйсбург. 1595. Першая карта, якая паказвае Вялікае Княства Літоўскае асобна ад іншых краін Еўропы.]] [[Мыта]] (цло) у Вялікім Княстве Літоўскім — гэта пошліна, якая спаганялася казной ВКЛ з мясцовых купцоў за ўвоз і вываз тавараў за мяжу, а таксама з іншаземцаў за продаж тавараў на мясцовых рынках або за правоз па тэрыторыі дзяржавы. З утварэннем Вялікага Княства Літоўскага збор мыта пераходзіў ад удзельных князёў да вялікага князя літоўскага. Таможныя зборы з купцоў за перавозкі па тэрыторыі дзяржавы, увоз і вываз, а таксама за продаж розных тавараў на мясцовых рынках складалі значную долю казны. Мытную пошліну плацілі як мясцовыя купцы, так і замежныя «госці». І не толькі грашыма, але і некаторымі таварамі (тканіны, мяхі). У «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага Штаба» (1863) гаворыцца: «Каля таго ж часу (гаворка ідзе пра 1411 год) у Брэсце з’явіліся аўгустынскія манахі, якім былі аддадзены шырокія пляцы паміж Мухаўцом і Бугам для пабудовы, а на іх утрыманне вызначаны даходы з брэсцкай пошліны 4 капы шырокіх грошаў…». Гэта значыць, ужо ў 1411 годзе існавала брэсцкая таможня. [[Файл:Old Bierascie.jpg|міні|Меркаваны выгляд Берасця ў ХІІ—ХІІІ стагоддзях.]] Мытная дзейнасць адлюстравана ў дакументах дзяржаў, з якімі гандлявалі купцы ВКЛ, у прыватнасці ў справах {{нп3|Посольский приказ|Пасольскага|ru|}} прыказа, Рыжскай гандлёвай кнізе за 1280—1352 гады, у мытных рэестрах некаторых польскіх гарадоў. Захаваліся мытныя кнігі Брэста за 1583 і 1605 гады, Віцебска — за 1605, [[Гродна]] Гродна — за 1600, 1605, 1764, [[Магілёў|Магілёва]] — за 1612, 1708, Полацка 1708, [[Мінск]]а — за 1708. Яны дазваляюць меркаваць аб развіцці рамёстваў і гандлю ў гарадах ВКЛ, міжнародных гандлёвых шляхах, сувязях княства з Расіяй, Украінай, Прыбалтыкай<ref>{{артыкул|аўтар=[[Васіль Іванавіч Мялешка|Мелешко В. И.]]|загаловак=Таможенные книги как исторический источник|выданне= Весці АН БССР. Серыя грамадзянскіх навук|месца=Мн.|год=1959|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мелешко В. И.|загаловак= Новые белорусские таможенные книги первой половины XVII в.|выданне=Историчесий архив|месца=М.|выдавецтва=Академия наук СССР|год=1960|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]]|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. Недахопам мытных кніг з’яўляецца адсутнасць вестак аб таварах, якія ўвозіліся і вывозіліся шляхтай і духавенствам. Згодна з прывілеем [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I]], шляхта і духавенства Польшчы асвабаждалася ад пошлін, калі тавары везлі не на продаж, а для ўласных патрэб. З сярэдзіны XVI стагоддзя да 1764 года ад платы за вываз са сваіх маёнткаў тавараў (лес, лён, пянька, паташ і інш.) шляхта таксама вызвалялася. Толькі ў 1772 годзе, падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], былі ўведзены тры пошліны, якія ахоплівалі ўсе сацыяльныя групы Рэчы Паспалітай: шляхецкае мыта, купецкае мыта і мыта ад солі. У мытных кнігах гэтыя пошліны фіксаваліся асобна<ref>{{кніга|аўтар= [[Сяргей Мікалаевіч Ходзін|Ходзін С. М.]]|загаловак= Крыніцы гісторыі Беларусі (спроба гісторыка-генетычнага і кампаратыўнага вывучэння)|спасылка= https://www.studmed.ru/hodzn-sm-kryncy-gstory-belarus-gstoryka-genetychnae-kamparatynae-vyvuchenne_a6ffb80502e.html?ysclid=la53sr261832233127|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=1999|старонак=193|isbn=985-445-155-0}}</ref>. Для найбольш эканамічна развітых рэгіёнаў улады маглі адмяніць мытныя зборы. Вялікакняскі прывілей (1432) брата [[Вітаўт]]а [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] гарантаваў жыхарам [[Вільнюс|Вільні]] права свабоднага гандлю. А [[Казімір IV Ягелончык]], даючы віленскім мяшчанам права не плаціць мытных пошлін на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, у 1440 годзе спасылаўся на векавыя звычаі, устаноўленыя яшчэ пры [[Альгерд]]е<ref>{{кніга|загаловак= Помнікі права Беларусі XIV―XVI стст.: агульназемскія прывілеі і акты дзяржаўных уній: крыніцазнаўчы дапаможнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2015|старонкі=34—39|старонак=384}}</ref>. Нягледзячы на [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|руска-літоўскую вайну 1487—1494 гг.]], купцы не пераставалі ездзіць, але скардзіліся на павышэнне пошлін, якія адвольна ўводзіліся мясцовымі ўладамі ВКЛ («смаленскі мыт», «прамытіліся есте менскія мыта»). Даходзіла да таго, што купцоў «садзілі ў калодкі». За вызваленне патрабавалі выкуп. Бывалі выпадкі канфіскацыі тавару, у асноўным гэта — футра, воск, зброя і даспехі. Вядомы выпадак з маскоўскім купцом Івашкам Пярфуравым, які ехаў у 1492 годзе з Царграда праз ВКЛ і памер у [[Крэва]]. Мясцовыя ўлады забралі ягоны тавар і не хацелі аддаваць сваякам. Скаргі дайшлі да караля. Мясцовыя ўлады апраўдваліся: каб не плаціць мыта, купцы ездзяць «новымі шляхамі», таму іх адлоўліваюць і штрафуюць (прамыты). З часам прамытам стала называцца кантрабанда, а прамытнікамі — кантрабандысты<ref>{{кніга|загаловак= Сборник Императорского Русского исторического общества|месца=СПб.|год=1882|том=35|старонкі=35, 44—46}}</ref>. Каб пазбегнуць пошлін, купцы часам спрабавалі спыняцца ў гарадскіх жыхароў. Таму ў 1567 годзе [[Жыгімонт ІІ Аўгуст]] загадаў усім мяшчанам ВКЛ пад пагрозай штрафу ў 500 кап грошаў не ўпускаць прыезджых купцоў, якія «тавары свае развязваючы, з возаў выкладваюць і ўтойваюць»<ref>Грамоты Великихъ князей Литовських с 1390 по 1569 годы / [под ред. В. Антоновича и К. Козловского]. — К., 1868. — № 48</ref>. [[File:Mahiloŭ, Čarnihaŭskaja brama. Магілёў, Чарнігаўская брама (1901-40).jpg|міні|Чарнігаўская брама ў Магілёве.]] Многія гарады ВКЛ мелі так званае «права склада», у адпаведнасці з якім іншаземныя купцы, якія не змаглі па нейкіх прычынах прадаць свае тавары ў канкрэтным горадзе, маглі везці іх далей толькі пасля вызначанага прывілеем тэрміну захоўвання, — да шасці месяцаў. Парушэнне каралася канфіскацыяй тавару. Такое права складзіравання было дадзена Гродна, Брэсту, Віцебску, Полацку і некаторым іншым гарадам (у першую чаргу размова ідзе аб прыгранічных гарадах). У прывілеі Магілёву склады называліся «каморамі для складання прамоў і тавараў». Сутнасць права заключалася ў тым, што іншаземныя купцы пакідалі свае тавары на складах, а далейшае перамяшчэнне тавараў па тэрыторыі ВКЛ праводзілася мясцовымі купцамі, якія як бы выступалі пасярэднікамі паміж іншаземнымі купцамі і пакупніком-адрасатам. Напрыклад, гэта прапісана ў прывілеях 1498 і 1580 годоў: «…вольна будзе таварамі і куплямі ўсякімі як у Полацку, так і ва ўсім панстве нашым… купчыці і гандляваць ніякага мыта гандлёвага не плацячы»<ref>{{артыкул|аўтар=Мисаревич Н. В.|загаловак=Правовой статус купцов в Великом княжестве Литовском (на примере городов с магдебургским правом)|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:AwYToVptFjoJ:https://www.wse.edu.pl/~/media/files/wydawnictwo/equlibrium_1_2_2021.pdf&cd=2&hl=ru&ct=clnk&gl=ru#70|выданне= Equilibrium — Zeszyty Naukowe WSE|месца= Białystok|год=2021|нумар=1-2 (8-9)|старонкі=70—73}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVI стагоддзі == [[File:GDL-1586.jpg|200px|thumb|Вялікае Княства Літоўскае ў 1586 г.]] Калі ў канцы XV стагоддзя ў ВКЛ налічвалася 83 гарады, то ўжо ў канцы XVI было 530, а без украінскіх і падляшскіх земляў, якія адышлі да Польшчы, — 380. Найбольш буйныя гарады гэтага перыяду — Брэст, Віцебск, Гродна, Мінск, [[Навагрудак]], Полацк. У XV стагоддзі гандлёва-рамеснымі цэнтрамі станавіліся і селішчы, раней былыя крэпасцямі: [[Ліда]], [[Орша]] і інш<ref>{{кніга|загаловак=Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2009|старонкі=9|старонак=312|isbn=978-985-11-0432-7}}</ref>. У XVI стагоддзі рамесная вытворчасць, якая развіваецца, спрыяла росту тавараабароту. Праз ВКЛ праходзілі гандлёвыя шляхі з Польшчы, [[Ганза|ганзейскіх гарадоў]], Крыма і т. д. Знешні гандаль вёўся купцамі і багатай шляхтай, якая са сваіх маёнткаў адпраўляла тавары да балтыйскіх партоў і далей у краіны Заходняй Еўропы. Гандлёвыя шляхі праходзілі праз [[Беларускае Падняпроўе]] (уключаючы [[Барысаў]], Оршу, [[Мсціслаў]], [[Бабруйск]], [[Рэчыца|Рэчыцу]]). Шэраг гандлёвых шляхоў ішоў з Усходу на Захад праз Смаленск, Полацк. Для зручнасці вядзення гандлю ў многіх гарадах ВКЛ размяшчаліся спецыяльныя двары, дзе жылі замежныя купцы: рускія, немцы, палякі і інш<ref>{{артыкул|аўтар= Mieleszko W.|загаловак= Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku|выданне= Zapiski historyczne|месца= Toruń|выдавецтва= Państwowe Wydawnictwo Naukowe|год=1968|нумар=33}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спиридонов М. Ф.]]|загаловак= Закрепощение крестьянства Беларуси (XV–XVI вв.)|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1993|старонкі=60—101|старонак=223}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рудяк А. В.|загаловак=Влияние таможенного дела на экспорт и импорт движения товаров в Великом княжестве Литовском в конце XV—XVI вв.|спасылка= https://www.openrepository.ru/article?id=528393|выданне= Месца и роль Беларуси в историческом и геополитическом процессах. Материалы XII Междунар. науч. конф. студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых, Гомель, 16–17 мая 2019 г.|месца=Гомель|год=2019|старонкі=35—37}}</ref>. Пры вялікім князю Аляксандру Ягелончыку ў 1492—1506 гадах створаны мытныя акругі (мыты). У XVI стагоддзі іх было 11: валынскі з галоўнымі каморамі ў [[Луцк]]у і ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміру-Валынскім]], віленскі з каморамі ў Вільні і Мінску, віцебскі, дзісненскі, кіеўскі, ковенскі, магілёўскі, наваградскі, падляшскі з каморамі ў Брэсце і [[Бельск Падляскі|Бельску]], полацкі і смаленскі мыты. Цэнтрамі былі буйныя рэгіянальныя мытні — галоўныя мытныя каморы, якіх часам налічвалася некалькі. Ім падпарадкоўваліся мытныя каморы і іх падраздзяленні — [[прыкаморкі]]. У мястэчках і сёлах знаходзіліся пасты мытнай варты. Каморы і прыкаморкі былі ў [[Ашмяны|Ашмянах]], Бабруйску, Віцебску, [[Крычаў|Крычаве]], [[Мазыр]]ы, Навагрудку, [[Радашковічы|Радашковічах]], Рэчыцы, [[Вінніца|Вінніце]], [[Жытомір|Жітоміры]], [[Дубна (Украіна)|Дубне]] і інш. З 1643 года каморы працуюць у [[Бар (Украіна)|Бары]], [[Лоеў|Лоеве]], [[Нежын]]е, [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Чарнобыль|Чарнобылі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Мыслыка Г.|загаловак=Мытня|выданне=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=Бел Эн|год=2000|том=11|старонкі=53|старонак=560|isbn=985-11-0188-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Грушевський О. С.|загаловак= Митні комори|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:E7G7Dge5D4EJ:https://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi_Oleksandr/Mytni_Kamory.pdf&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Україна|месца=К.|год=1918|том=1-2|старонкі=21—31}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мялешка В.|загаловак=Камора|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=53|старонак=432|isbn=985-11-0041-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В. Г.|загаловак=Митна комора|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:wc-giPEWllAJ:resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe%3FZ21ID%3D%26I21DBN%3DEIU%26P21DBN%3DEIU1%26S21STN%3D1%26S21REF%3D10%26S21FMT%3Deiu_all%26C21COM%3DS%26S21CNR%3D20%26S21P01%3D0%26S21P02%3D0%26S21P03%3DTRN%3D%26S21COLORTERMS%3D0%26S21STR%3DMytna_komora&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Енциклопедія історії України|месца=К.|выдавецтва= НАН України. Інститут історії України. Наукова думка|год=2009|том=6|старонак=790}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В.|загаловак= Типологія і структура митної системи Волині в кінці XV – першій половині XVII ст.|выданне= Вісник Академії митної служби України|месца=К.|год=2006|нумар=1(29)}}</ref>. [[File:Metryka litewska.jpg|thumb|Літоўская метрыка 1511—1518 гг.]] Збор з солі і воску з пачатку XVI стагоддзя адбываўся ў асаблівых месцах — саляных і васковых каморах. Каморы знаходзіліся толькі ў вялікакняскіх гарадах, а прыкаморкі ў прыватнаўласніцкіх маёнтках. У Статутнай грамаце вялікага князя Жыгімонта [[Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі]] ад 8 снежня 1507 года гаворыцца: «…А мыта новыя так устаўляем: дзе б даўно не бывалі за продкаў нашых, за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта і перш за за бацькі нашага і за брата нашага караля яго літасці, тут і цяпер не патрэбы ваяводам нашым мыт новых уставлять, ніжлі старыя вечныя мыты маюць лаянкі па-даўнейшаму: бо мы даўніны не рушаем, а навіны не ўводзім, хочам усё па тым меці, як будзем было за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта»<ref>{{кніга|аўтар=Владимирский-Буданов М. Ф.|загаловак=Хрестоматия по истории русского права|спасылка=https://runivers.ru/lib/book8150/460283/|месца=Киев|выдавецтва=Тип. С. В. Кульженко|год=1887|старонкі=60—61|старонак=248|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225191053/https://runivers.ru/lib/book8150/460283/}}</ref>. Першыя дакументальна пацверджаныя звесткі аб мыце гарадзенскім адносяцца да 1480-х гадоў. У ліпені 1486 года вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] Казімір паведамляў гарадзенскага намесніка аб аддачы на водкуп маставога гарадзенскага мыта і патрабаваў сачыць каб перавоз тавару ажыццяўляўся толькі па гэтым мосце. Мост знаходзіўся пад адхонам [[Ніжні замак (Гродна)|Ніжняга замка (Акольнага горада)]]. Захавалася гродзенская мытная кніга за 1600 год, — «Рэестр мыта старога каморы мытнай за вытворчасцю Стэфана Ільковіча» на 123 лістах у скураной вокладцы. «Якуб Пратасевіч заявіў жалеза 18, даў мыта 215 грошаў… Ілля Шмайловіч, габрэй гродзенскі, заявіў у Вільні мёд 10, даў мыта 1 кап…. Абрам, габрэй гродзенскі накіраваў у Коўна на двух вазах мыла, мыта 5 грошаў… Ян Пшавобскі прывез у Гродна тры вазы жалеза, мыта 30 грошаў…»<ref>{{кніга|аўтар=Саяпин В. Ю.|загаловак=Пять веков Гродненской таможенной службы|месца=Гродно|выдавецтва=ГОУПП «Гродненская типография»|год=2003|старонак=400}}</ref>. З пачатку XVI стагоддзя соль і воск падвяргаюцца асабліваму падаткаабкладанню, за іх правоз плацяць васкоўнічае і салянічае. Саляныя і васковыя каморы размяшчалі па тым жа прынцыпе, што і мытныя, каб ахапіць, па магчымасці, усю сетку гандлёвых шляхоў. З 1520-х гадоў яны здаюцца ў арэнду. Салянымі каморамі называліся не толькі мытні, але і склады солі, прызначаныя для гандлёвага абароту<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. Для таго, каб гандляры не абышлі мытні па малых рэках, мыту з купцоў, якія ішлі або вярталіся з Рыгі, збіралі на Дзвіне і ў мястэчках: [[Друя|Друе]], [[Сар’я|Сар’е]], [[Дзісна|Дзісне]]. У XVI стагоддзі Друя была галоўным прыкаморкам для тавара, які ўвозіўся ў ВКЛ. Напрыклад, у 1552 годзе там бралася пошліна з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошаў са струга «на ваяводу полацкага») або натурай, — па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткай тавару: соллю, шкурамі, кавалкаў воску і інш. З уваходжаннем Інфлянты ў склад Рэчы Паспалітай, [[Даўгаўпілс|Дынанбург]] ў 1682 годзе перахапіў статус галоўнага мытнага пункта на выхадзе з [[Лівонія|Лівоніі]] ў ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В. У.]]|загаловак=Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя|спасылка= https://elib.psu.by/handle/123456789/17773?locale=ru|выданне=Вестник Полоцкого гос. университета. Гуманитарные науки. Исторические науки|месца=Полоцк|год=2016|нумар=9}}</ref>. У ВКЛ мелася вялікая колькасць разнавіднасцяў мыта, якія перайшлі з ранняга сярэднявечча: старое-звычайнае, новапавышанае, скопнае (за шкуры), раўнамернае (за абмер тавару), цяжэйшае, вазовае, маставое, васкоўнічае, салянае, рыбнае, перавознае, дарожнае, балотнае, аргішавае (караваннае), банарт (памежнае), грэбельное; розныя мясцовыя — наваградскае, мінскае, берасцейскае, гродзенскае, бельскае і інш. Кіраваліся мытныя акругі двума спосабамі: 1) загадванне мытнымі зборамі праз давераных асоб, якія атрымлівалі за службу фіксаваную плату, г.зн. «да дакладнай рукі»; 2) арэнда мытных збораў на пэўных умовах. Найбольш распаўсюджанай была аддача мытных збораў на водкуп. Такая сістэма існавала і да ўтварэння акруг. Напрыклад, у 1449 годзе дараваў «Казімір, Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі і жамойцкі і іншых… берасцейскае мыта Бэнку Шаневічу вечна, на кожны год па трыста кап грошаў. А калі мыта палепшыцца, яму падвышаць; а пад ім нікому не падкупляць». Гэта значыць, арандатар выплачваў у казну пэўную суму, астатняе пакідаў сабе. У 1487 годзе Казімір IV апавяшчаў свайго берасцейскага намесніка аб аддачы на водкуп мытаў: «Прадалі есьмо мыта Берасцейскае і Дарагічанскае і Бельскае і Гродзенскае на тры гады за тры тысячы кап грошай і за трыста кап грошай, на год па тысячы капаў і па сто капаў» . У пачатку XVI стагоддзя берасцейскі збор вырас да 1100 кап грошаў у год<ref>{{артыкул|аўтар=Саяпин В.|загаловак=«Берестейское мыто вечно…»|выданне=Таможня ВЭД: ежемесячный производственно-практический журнал|месца=Мн.|выдавецтва=Государственный таможенный комитет Республики Беларусь|год=2009|нумар=8|старонкі=42—43}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= [[Тодар Іванавіч Забела|Забела Т. І.]]|загаловак= Места Бярэсцейскае ў XVI сталецці (соцыяльна—экономічны нарыс)|выданне= Запіскі аддзелу гуманітарных навук|месца=Мн.|выдавецтва=Інбелкульт|год=1929|том=8|старонак=95}}</ref>. [[File:Mikałaj Sapieha. Мікалай Сапега (1709).jpg|thumb|Мікалай Сапега (1709).]] У 1556—1559 гг. арэндная плата магілёўскай каморы з прыкаморкамі складала тысячу [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] грошаў літоўскіх у год, звыш таго мяхамі на 40 кап грошаў літоўскіх. У 1583 годзе яна ўзрасла да дзвюх тысяч кап грошаў. Арандатарамі магілёўскай каморы ў канцы XVI—першай палове XVII стагоддзя былі [[Алелькавічы|слуцкія князі]], [[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]], віленскі купец Севасцьян Міхновіч. У 1579 годзе магілёўскую «камору» арандаваў брэсцкі ліхвяр Айзік Якубовіч, у 1643 — аршанскі Ісай Нахімовіч. Магілёўская камора здавалася разам з [[Беларуская карчма|кармамі]], васкабойняй, вагавым і іншымі гандлёвымі зборамі, якія спаганяліся ў горадзе<ref>{{кніга|аўтар= Мелешко В. И.|загаловак= Могилев в XVI—середине XVII в.|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Y-N0bt52NLoJ:samlib.ru/s/sredin_n_e/meleshko.shtml&cd=4&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1988|старонак=264|isbn=5-343-00207-2}}</ref>. [[Файл:Куфар у Лідскім гісторыка-культурным музеі 01.JPG|thumb|left|Куфар у [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкім музеі.]]]] Мытнікі-адкупшчыкі звычайна кіравалі галаўной каморой. У кожнай мытні знаходзіліся ў штаце асаблівыя даведцы (паборцы) і пісары мытныя, якія прызначаюцца самімі мытнікамі. Непасрэдна аглядалі тавар і збіралі пошліны — «рабілі пабор» асаблівыя слугі — «даведцы паборавыя». У каморы было не менш за 10 чалавек. У кожнай мытні мелася [[пячатка]] — «сігнет». З XV стагоддзя ў кожнай каморы і прыкаморцы мелася «мытная скрынка» — [[куфар]] для сабраных грошай. Штогод вялікаму князю падавалася справаздача — «лічба». Стандартная працэдура тагачаснага мытнага афармлення (шацунка) выглядала так. Купец з таварам з’яўляўся ў мытную камору, або пасля накіраванага ім звароту да яго прыходзілі на гасціны двор паборцы. Яны «хілілі» (аглядалі) тавар і «давалі цэхі» (ставілі пячаткі). Пасля ўплаты мыта купец атрымліваў квітанцыю аб аплаце, якую павінен быў прад’яўляць на кожнай мытні<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=327|артыкул=Мытная справа|аўтар=Астрога В.}}</ref>. Дзяржаўны знешнегандлёвы збор — галаўное (генеральнае), спаганялі не толькі на памежных таможнях, але і змешчаных усярэдзіне княства. Напрыклад, іншаземныя купцы, якія вязлі тавары ў Літву на вазах або камягах праз луцкую мытню, аплачвалі цло не ў Луцку, а ў [[Гарадок|Гарадку]] або ў [[Пінск]]у<ref>{{кніга|аўтар=[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі М. В.]]|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонкі=542|старонак=759}}</ref>. Сярод праязных пошлін вылучаюць маставое, грэбельное, перавознае. Іх збіралі ў залежнасці ад колькасці транспартных сродкаў і запрэжаных у іх коней ці жывёлы. У 1554 годзе шляхта прасіла вялікага князя вызваліць яе ад выплаты маставога і грэбяльнага пры транспарціроўцы лясных тавараў і збожжа, на што князь пагадзіўся. Працэдура верыфікацыі прыналежнасці тавару на мытні была такой: кармнік або даручанец прысягаў на словах, што тавар зроблены на продаж у гаспадарцы або набыты для асабістай патрэбы таго ці іншага шляхетнага чалавека, або паказваў пісьмовае пасведчанне ранейшай выплаты пошліны<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: Сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. У 1442 годзе вялікі князь Казімір Ягелончык памёр, пакінуўшы сыну Аляксандру даўгі, у асноўным яўрэйскія. У 1495 годзе выйшаў указ, паводле якога яўрэі з Вялікага Княства Літоўскага выганяліся. Але хутка спатрэбіліся грошы для вайны з Масквой, і яўрэям дазволілі вярнуцца. Жыгімонт I у 1507 і 1514 пацвердзіў прывілеі яўрэяў. Часта яўрэі аб’ядноўваліся ў групы па 3-7 чалавек і арандавалі таможні на 2-3 гады. Напрыклад, у 1486 годзе кіеўскія і тракскія яўрэі атрымалі ў арэнду кіеўскія, вышгародскія і жытомірскія мытні на тры гады, а таксама мытні і карчмы [[пуціўль]]скія. У 1494 годзе брэсцкія яўрэі арандавалі берасцейскую, [[драгічын]]скую, гродзенскую і бельскую мытні на тры гады<ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Роль евреев-мытников в экономической системе Великого княжества Литовского в конце XV–середине XVI века|выданне= History and Culture of Baltic Region: Lithuania and Poland. Social History, Cultural Science|месца= Klaipeda|год=2007|старонкі=9—23}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб.наук.праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. З 86 грамат на арэнду мытных збораў па ўсёй тэрыторыі ВКЛ з канца XV да 1569 года 31 дагавор быў заключаны з хрысціянамі, 55 — з яўрэямі. Вялікія князі ахвотна аддавалі мыта яўрэям, якія, дзякуючы сваім капіталам, уносілі некаторую суму грошай наперад. Выступленні ў сеймах шляхты і заможнага мяшчанства скончыліся выдаленнем яўрэяў з мытаў і перамяшчэннем прадстаўнікоў яўрэйскіх фінансавых колаў у 1530—1540-х гадах на [[Падолле]], і ў [[Галічына|Галічіну]], а з 1569 года — на Валынь, Кіеўшчыну і [[Брацлаўшчына|Брацлаўшчыну]]. Яўрэям арэнда мытен была забаронена. Зноў яны выступаюць як арандатары толькі ў 1560-х гг<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О. О.|загаловак= Митні відносини на українських землях в документах Литовської метрики|выданне= Історіографічні та джерелознавчі проблеми історії України|месца = Дніпропетровськ|выдавецтва=РВВ ДНУ|год=2004|старонкі=154—171}}</ref>. [[Абрам Езафовіч|Абрахам Езафовіч]] арандаваў некалькі буйных каморэн, і настолькі атрымаў поспех у зборы пошлін, стаўшы асноўным вялікакняскім крэдыторам, што Жыгімонт I у 1507 годудаў яму шляхецкі тытул з [[Ляліва (герб)|гербам Ляліва]], затвердзіў яго старастай смаленскім, войтам менскім і берасцейскім. У падзяку Езафовіч падарыў каралеўскаму манетнаму двару тысячу грыўняў срэбрам. У канцы 1509 года кароль прызначыў яго [[Падскарбі вялікі літоўскі|подскарбіем земскім]], гэта значыць практычна міністрам фінансаў<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Подскарбий земский, или казначей ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=2|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183003/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html}}</ref>. Дзякуючы раздзяленню вялікакняскіх і асабістых даходаў вялікага князя, замене натуральных плацяжоў грашовымі, перадачы судовых даходаў у вядзенне вялікага князя, упарадкаванню манетнай справы, замене сістэмы водкупаў сістэмай кіравання праз давераных асоб, — Езафовіч значна павялічыў даходы. На працягу 1520-х гг. ён разам з таварышамі арандавалі мытні амаль па ўсёй тэрыторыі ВКЛ, акрамя ковенскай і віленскай акруг, — мыта гарадзенскай акругі ў 1523, 1529, 1531 гадах; у Мінску — 1525 і 1532 гады; у Полацку — 1530, 1531 гады; на Валыні —1531 год<ref>{{кніга|аўтар= [[Юзаф Вольф|Wolff J.]]|загаловак= Żyd ministrem króla Zygmunta. Szkic historyczny|месца= Kraków|выдавецтва= DRUK ARK I W Ł . L. AKCZYCA I SPÓŁKI|год=1885|старонак=56}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Abraham i Michał Ezofowicze (działacze gospodarczy XVI w.)|спасылка= http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|месца= Kraków|выдавецтва= Herbst|год= 1947|старонак= 460|archive-url= https://web.archive.org/web/20160405052938/http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|archive-date= 5 красавіка 2016}}</ref>. Пасля яго смерці справу брата працягнуў Міхель Езафавіч, якому кароль таксама завітаў шляхецтва. Прычым, Міхель ад іудзейскай веры не адрокся, і быў у дадатак старшыной (абер-рабінам) усіх яўрэяў Вялікага Княства Літоўскага. Па матывах гісторыі сям’і Езафавічаў [[Эліза Ажэшка]] напісала раман «Меір Езафовіч», а польская кінастудыя «Sfinks» паставіла па ім у 1911 годзе мастацкі фільм<ref>{{артыкул|аўтар= Šiaučiūnaitė J.|загаловак= Michelis Jezofovičius — žymus Lietuvos Didžiosios Kuni gaikštystės verslininkas (XV a. pab.— XVI a. pitmasis ttečdalis)|выданне= Lietuvos Metrikos studijos|месца= Vilnius|год=1998|старонкі=99—123}}</ref>. [[File:Polish Jews 1765.png||thumb|left|Жыды ВКЛ. 1765.]] «Прывілегіраванае» становішча габрэяў-мытнікаў у параўнанні з мытнікамі іншых нацыянальнасцяў абумоўлівалася не этнічным паходжаннем, а важнасцю займанай імі пасады. Мытныя прывілеі па пытаннях арэнды яўрэям-мытнікам сведчаць, што апошнія мелі такі ж юрыдычны статус, што і мытнікі іншых нацыянальнасцей; у прыватнасці, судовы імунітэт перад мясцовымі ўладамі, і падлягалі суду толькі вялікага князя (з 1550-х гг. і падскарбія земскага). Гэта значыць, усе мытнікі, незалежна ад іх этнічнага паходжання, былі асаблівай катэгорыяй дзяржаўных служачых, якія ў сілу важнасці сваёй пасады не падлягалі юрысдыкцыі мясцовых улад, а толькі вярхоўнай<ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середи-XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб. наук. праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. Пры Жыгімонце I (1506—1548) быў уведзены дадатковы збор для вывозімых за мяжу воску, мёда, рыбы, шкур, коней<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Роль таможни в формировании бюджета ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=4|archive-date=26 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013036/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html}}</ref>. Прававое рэгуляванне мытнай справы знайшло адлюстраванне ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статутах Вялікага княства Літоўскага]] — зборы законаў феадальнага права, які дзейнічаў у XVI стагоддзі. [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529]] мае толькі адзін «мытны» артыкул, — «Хто б новыя мыты ўстаўляў». «Таксама загадваем, каб абыякавы чалавек у панстве нашым Вялікім Князьстве Літоўскім не адважваўся новых мыт выдумляць ані ўстаўляць ні на дарогах, ані на месцах, ані на масцях, і на веслах, і на водах, ані на таргах у імёнах сваіх, акрамя якія былі з старадаўна ўстаўленыя, а мелі б на тое лісты продкаў нашых вялікіх князёў ці нашы….»<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О.|загаловак= Регулювання митних відносин в Першому Литовському Статуті та боротьба шляхти за митні пільги|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=208}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л.|загаловак= Роль Первого Литовского Статута в истории институционализации таможенной организации на украинских землях Великого княжества Литовского|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=195}}</ref>. [[File:Statut-1588.jpg|thumb|Тытульны ліст Статута ВКЛ (1588).]] Больш грунтоўна мытная справа разгледжана ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуте 1588 года]]. Падзел Першы «Аб персоне нашай гаспадарскай», артыкул «Аб мандацех, у якіх прамовах маюць быць з канцылярыі нашай даваны», артыкул 29 «Пра мыты новыя, і пра вольнасць засаджэння мястэчак, і пра будоўлю мастоў або гробель у владаннях шляхецкіх», якая перайшла са Статута 1529 года і якая забараняла ўсталяванне новых мыт. У артыкуле 30 «Аб нябраце мыта ад шляхты і падвод іх» замацоўвалася вызваленне шляхты ад выплаты мытных пошлін. У параўнанні са Статутам 1566 года тут прыведзены тэкст прысягі шляхціча, які правозіць тавары са свайго маёнтка. У артыкуле 31 «Аб прачышчэнні рэк партовых» указваецца аб праве збору «партовага» мыта. У падзеле Трэцім «Аб хвалясцях шляхецкіх і аб размнажэнні Вялікага Княства Літоўскага» у артыкуле 48 «Аб вываджэнні прыпраў ваенных і вайскога жалеза да зямлі непрыяцельскае» забараняўся правоз у варожыя землі зброі і ваеннай маёмасці. Гэта каралася смяротным пакараннем і канфіскацыяй тавара і ўсёй маёмасці ў казну. У падзеле Чацвёртым «Аб судах і суддзях» у артыкуле 42 «Рокі завітыя ў якіх прамовах маюць быць складаныя ў суду земскага» усталёўваліся тэрміны разгляду мытных правапарушэнняў. У падзеле Сёмым «Аб запісах і продажах» у артыкуле 8 «Аб запісах людзей простых падобных і на арэнды дадзеных» усталёўваўся парадак арэнды мыта<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н., Пименов Д. А.|загаловак=Сравнительный анализ таможенных вопросов в Статуте 1588 г.|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|выданне=Беларусь в современном мире: материалы X Международной конференции, посвященной 90-летию образования Белорусского государственного университета, 28 октября 2011 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2011|старонкі=239—240|старонак=303|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182951/https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З другой паловы 1530-х і да канца 1540-х гадоў вялікакняскімі мытнікамі кіравала [[Бона Сфорца]], жонка караля Жыгімонта I, маці Жыгімонта II Аўгуста. Падчас яе кіравання прыбыткі, якія атрымліваліся на мяжы, павялічыліся ў тры разы. Яна аддала кіраванне мытнямі дзяржаўным службоўцам, — спраўцам, правы і абавязкі якіх рэгламентаваліся. Такім чынам, мытні і збор пошлін перайшлі ад арандатараў да давернага кіравання. Польскі гісторык В. Пацэха лічыць, што Бона Сфорца мела намер цэнтралізаваць і уніфікаваць мытную адміністрацыю ВКЛ, пазбавіцца ад арандатараў-яўрэяў. Створаная Бонай Сфорца мытная сістэма пратрымалася да 1548 года, пасля яе ад’езду з Вялікага княства Літоўскага ўсё вярнулася назад на дзесяцігоддзі, — перадача мыта ў арэнду была адноўлена. Зноў мытныя каморы бралі ў арэнду яўрэі, пры арэнднай сістэме падскарбій земскі не датычыўся ўнутранага жыцця мытен. Пасля, у 1922 годзе, імем Боны Сфорцы была названа цэнтральная плошча мястэчка [[Моталь]]<ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Królowa Bona (1494–1557). Czasy i ludzie odrodzenia|спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/582677/edition/494382|месца= Poznań|выдавецтва= Czcionkami Drukarni Uniwersytetu Poznańskieg|год=1958|старонак=139}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Блануца А.|загаловак= Господарська політики королеви Бони у Великому князівстві Литовському (за матеріалами 32 книги записів литовської метрики)|выданне= Україна в центральносхідній Європі|месца=К.|год=2011|нумар=11|старонкі=191—206}}</ref>. [[File:Bona Sforza in 1517.jpg|thumb|Бона Сфорца (1517).]] У сакавіку 1569 года ў мытнай службе адбыліся змены, гэта было выклікана вяртаннем [[Падляшша]] і Валыні да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]] з наступным падпісаннем у ліпені 1569 года [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ўтварэннем Рэчы Паспалітай. У выніку аб’яднання была скасавана мытная мяжа, але неўзабаве адноўлена да 1765 года. Сістэма мыта ВКЛ і парадак кіравання захоўвалі аўтаномію да 1760-х гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н.|загаловак=Особенности проведения административной реформы при организации таможенного дела на территории белорусского государства в средневековье|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|выданне=Международные отношения: история, теория, практика : материалы IV науч.-практ. конф. молодых ученых фак. междунар. отношений БГУ, Минск, 4 февр. 2014 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонак=216|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182953/https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. Статут 1588 года даволі дэталёва рэгуляваў мытную сістэму. У той час усе гарады ВКЛ мелі мытныя ўстановы. Найбольш актыўна працавалі берасцейская, віленская, гарадзенская, ковенская, магілёўская і полацкая каморы і прыкаморкі. Толькі за 1605 год праз Бярэсце праехалі 573 купца з 370 гарадоў. Развівалася мытная служба і ў прыватнаўласніцкіх гарадах. Напрыклад, з XVI стагоддзя ўладальнік Слуцка мытныя зборы аддаваў у арэнду<ref name="ReferenceA"/>. [[ File:Poland and Lithuania in 1526.PNG|left|thumb|350px|Польшча і Літва перад Люблінскай уніяй у 1526.]] У 1558 годзе пачалася [[Лівонская вайна]], якая запатрабавала дадатковых грошай, таму вялікі князь падвышае тарыфную стаўку мыта на тавары, якія вывозяцца за мяжу. Узнікла новая ці «новапавышаная» мыта, дэкрэтаваная соймам 1561 года. Мытны збор 1566 года быў здадзены ў арэнду [[Гетман вялікі літоўскі|гетману вялікамі літоўскаму]] і адміністратару [[Лівонія|Лівоніі]] [[Ян Караль Хадкевіч|Яну Хадкевічу]] і былому падскарбію земскому літоўскаму [[Падканцлер літоўскі|падканцлеру літоўскаму]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафію Валовічу]] на год за 52000 кап грошаў. У чэрвені 1567 года кароль заключае з імі новую дамову арэнды на «паборы старыя і новыя» на тэрыторыі ВКЛ (акрамя полацкай мыты) на адзін год за 42000. Было паказана, што ад «заляжалых» тавараў сабралі новага мыта на суму 10000 кап грошаў<ref>{{кніга|аўтар= Доўнар-Запольскі М. В.|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонак=759}}</ref>. У цэлым жа для перыяду сярэдзіны XVI стагоддзі характэрна неаднаразовае падвышэнне мытных пошлін. Прычым гэта датычылася пераважна вывозімых тавараў, а не імпарту. Пры вывазе меркавалася атрымаць грошы з купца, а ва ўвозе замежных тавараў была зацікаўлена шляхта. У выніку мыта на некаторыя лясныя тавары перавышала іх кошт. Пошліна на вываз хлеба ці жывёлы вагалася ад 20 да 50 %. Такім чынам шляхта, якая мела мытныя прывілеі, пазбаўлялася ад канкурэнцыі купецтва пры вывазе тавараў<ref>{{артыкул|аўтар= [[Сцяпан Фёдаравіч Сокал|Сокал С. Ф.]]|загаловак= Гістарычныя асаблівасці ўзнікнення і станаўлення прававога рэгулявання гаспадарчых адносін у Беларусі ў дасавецкі перыяд|выданне= Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. Навукова-практычны і інфармацыйна-метадычны часопіс|месца=Мн.|выдавецтва= Прыватная ўстанова адукацыі «БІП ― Інстытут правазнаўства»|год=2012|нумар=2|старонкі=4—13}}</ref>. У 1576 годзе сойм пастанавіў, што без згоды вялікага князя ВКЛ кароль Рэчы Паспалітай не можа ўстанаўліваць пошлін, а ў 1586 годзе прыняў рашэнне не перадаваць каралю палову мытных збораў у ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Історія митної справи Великого князівства Литовського та Речі Посполитої на українських землях: методи дослідженни|выданне= Наукові записки|месца=К.|год=2004|том=27|старонкі=22—28}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVII стагоддзі == [[File:Lithuania in the 17th century.png|thumb|Адміністратыўнае дзяленне Вялікага Княства Літоўскага на 1654 год.]] Згодна з мытнымі кнігамі першай паловы XVII стагоддзя, з усяго купецтва, якое займалася замежным гандлем, літвінаў было 80—85 % (ім належала да 90 % перавезеных тавараў), яўрэяў 9—10 % (асабліва моцны быў кагал у Берасці), палякаў, рускіх, шкотаў (шатландцаў), немцаў (пераважна з Вільні) 4-6 %<ref>{{артыкул|аўтар=Копысский З. Ю.|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. У першай палове XVII стагоддзя ў ВКЛ налічвалася каля 414 так званых «гарадоў» і мястэчак, у тым ліку 40 гарадоў з колькасцю насельніцтва больш за 5 тысяч жыхароў. Многія з гарадоў, асабліва буйныя гандлёвыя, на адлегласці дзеннага перахода, або на парогах, або на буйных прытоках на рэках ( мелі мытні<ref>{{Кніга|спасылка=https://uw.academia.edu/ViktarYakubau|загаловак=Якубаў, В. Да Рыгі і назад // Наша гісторыя – 2021. – №9. – с.78 – 83. \\ Yakubau V. To Riga and back // Nasza historya}}</ref>. Цэнтральным пунктам Рускай мытнай каморы, куды збіралася грошы мыта з прыкаморкаў па Дзвіне (Дзвінск, Друя, Дрыса, Дзісна, Бешанковічы, Віцебск) месціўся ў Полацку. Пасля стварэння Рэчы Паспалітай, у ВКЛ мыта і розныя зборы прызначаліся толькі адмысловымі ухваламі на канвакацыях сенату і шляхты ВКЛ, або вальных [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|соймах]]. З 1607 г. шляхта ВКЛ была вызваленая ад мытных збораў<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina legum, T. II – s. 449}}</ref>. Купцы і кармнікі, якія вязлі шляхецкія тавары павінны былі прысягнуць на крыжы, што тавар не купецкі і атрымаць квіт ад мытнага падкаморыя з якім бясаплатна мог ехаць праз чарговыя мытныя гавані і порты да пункта прызначэння<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/165948720/%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BB%D1%8C_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XVII_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F|загаловак=Якубаў В.У. Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2016. – №9. – С. 83–91}}</ref>. Замежныя купцы плацілі 4 % ад кошту тавара, а купцы Рэчы Паспалітай — 2 %. Шляхціцы нярэдка ўвозілі соль, мёд, хлеб, рыбу для продажу, заяўляючы іх як тавары для ўласнага спажывання. За гэта мыта не ўзмалася. Кароль [[Жыгімонт Ваза]] у 1632 годзе выдаў універсал, якім абавязаў усіх, хто ўвозіць тавары для продажу, плаціць мыта, а хто вывозіць не ўласнае, набытае зерне, плаціць цло (мыта, якое спаганяецца на мяжы). Аб мэце ўвозу тавара ў першым выпадку і яго паходжанні ў другім уласнік павінен быў прынесці прысягу<ref>{{кніга|аўтар=Тарарышкина Л. И., Острога В. А.|загаловак=Таможенные платежи: пособие|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонкі=33|старонак=279|isbn=978-985-566-108-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183021/https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У 1643 годзе ў Польшчы ўведзена новая імпартная мыта — «індукта», 4 % ад кошту прывазнога тавару. Палова гэтай мыты ішла ў каралеўскую казну, другая палова ў дзяржаўную. Падобныя пошліны неўзабаве былі ўведзены і ў ВКЛ. У 1696 годзе ў Рэчы Паспалітай прынята пастанова аб забароне ў Вялікім Княстве Літоўскім пісаць дзяржаўныя дакументы на беларускай мове, што прывяло да замены старой тэрміналогіі на новую, польскую, і цяпер мыта называлася цло, а таможня — цэльней<ref>{{артыкул|аўтар= Manikowski A.|загаловак= Cło generalne|выданне= Encyklopedia gospodarcza Polski do 1945 roku|месца= Warszawa|год=1981|том=1|старонкі=105}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Filipczak-Kocur A.|загаловак= Skarb litewski za pierwszych dwu Wazόw: 1587–1648|месца= Wrocław|выдавецтва= Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego|год=1994|старонак=123}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVIII стагоддзі == Для павелічэння паступленняў у казну неабходна было ўзмацніць кантроль дзяржавы над усімі магчымымі крыніцамі даходаў, сярод якіх важнае месца займалі даходы ад мытных пошлін. У сувязі з гэтым адной з прыярытэтных задач стала стварэнне мытнай службы ВКЛ як неад’емнага інстытуту ў сістэме дзяржаўнай выканаўчай улады. Рашэннем [[Канвакцыйны сойм 1764 года|Канвакцыйнага сойма 1764 года]] для паляпшэння кіраўніцтва фінансамі, павелічэння дзяржаўных даходаў, была створана [[Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага]] (Komisja Skarbowa Wielkiego Księstwa Litewskiego), якая падпарадкоўвалася сойму і дзейнічала праз бюро з 12 чалавек служачых. Старшынствавалі ў ёй па чарзе вялікі падскарбій літоўскі і надворны падскарбій літоўскі. У камісію ўваходзілі яшчэ два сенатары і сем камісараў-шляхцічаў, якіх выбіралі на сойме. За сваю службу яны атрымлівалі грашовы заробак з казны і не павінны былі прымаць ніякага іншага ўзнагароджання<ref>{{кніга|аўтар= [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|Коваленя А. А.]] и др.|загаловак=История белорусской государственности: в 5 т. Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2018|том=1|старонкі=516—517|старонак=598|isbn=978-985-08-2388-5}}</ref>. Сфера дзейнасці Скарбавай камісіі была дастаткова шырокай: кантроль за фінансамі, збор пошлін, ажыццяўленне судовых функцый па фінансавых справах, прызначэнне і звальненне дзяржаўных служачых (афіцыялістаў), кантроль за гандлем і ў цэлым за эканомікай княства. Скарбавай камісіяй у 1765 годзе быў выпушчаны шэраг універсалаў, на аснове якіх рэабмежавалася мытная служба: «Аб каморах і мыце», «Аб генеральнай мыце і каморы», "Аб стварэнні прыкаморак, «Для ўсіх суперінтэндантаў і людзей купецкага стану»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ірына Фёдараўна Кітурка|Кітурка І. Ф.]]|загаловак=Архіў Скарбавай камісіі ВКЛ як аснаўны збор крыніц па вывученню мытнай справы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст.|выданне= Романовские чтения-10, посвященные 80-летию со дня основания исторического факультета: сб. статей Международной научной конференции|месца=Могилёв|выдавецтва=МГУ им. А. А. Кулешова|год=2015|старонак=260|isbn=978-985-043-8}}</ref>. Ліквідаваліся ўсе прыватныя мытныя пункты і пошліны (мыта), скасоўвалася права арэнды і ўводзілася так званая галоўная, генеральная мыта, — пошліна, якую, у адпаведнасці са спецыяльнай інструкцыяй, павінны былі плаціць усё, «пачынаючы ад караля да апошняга жыхара і купца»: 8 % ад кошту тавара для айчынных купцоў і 12 % для чужаземных. Адначасова былі адменены ўнутраныя пошліны за правоз тавару. Ад выплаты новай пошліны вызваляліся толькі шляхецкія тавары, якія перавозіліся з аднаго ўладання ў другое ці на гандаль, а таксама тавары, якія вязлі з-за мяжы для ўласных патрэб. Для паўсюднага і дакладнага спагнання генеральнай мыты ўзнікла неабходнасць стварэння разгалінаванай сістэмы мытных пунктаў, значнага павелічэння колькасці служачых і рацыянальнай арганізацыі іх работы. У адпаведнасці з абазначанай структурай была дакладна акрэслена службовая іерархія службовых асоб мытных органаў. На чале рэпартыцый стаялі контррэгістратары, прызначаныя Скарбавай камісіяй ВКЛ. У іх абавязкі ўваходзіла агульнае кіраўніцтва сваёй мытнай акругай і выкананне кантрольных функцый. Яны неслі асабістую адказнасць за атрыманне прыбытку з курыруемай імі рэпартыцыі. У сваю чаргу контррэгістратары мелі права прапаноўваць на зацвярджэнне Скарбавай камісіі загадчыкаў мытных камор — суперінтэндантаў, а таксама мытных пісароў. Суперінтэнданты непасрэдна адказвалі за парадак у каморах і замацаваных за імі прыкаморках і вартавых, за агляд купцоў, за правільнае вядзенне мытных кніг і т. д. У іх непасрэдным падпарадкаванні знаходзіліся і іншыя службовыя асобы: пісары, обервартавыя, пешыя і конныя вартавыя. Таможны агляд праводзіўся непасрэдна ў каморах і падкаморках, там жа выпісваліся мытныя квітанцыі. Вартавыя-стражнікі павінны былі сачыць, каб купцы не аб’язджалі каморы таемнымі шляхамі, правяраць наяўнасць мытных квітанцый і пры іх адсутнасці накіроўваць купцоў у бліжэйшую камору ці прыкамарак. У 1767 годзе ў структуры мытнай службы ВКЛ з’яўляюцца памяшканні оберстражы, дзе оберстражнікі праводзілі дагляд купцоў з невялікай колькасцю тавару, не больш чым на 50 польскіх злотых. На этапе першапачатковага фармавання дзяржаўнай мытнай службы ВКЛ не існавала адзінага дакумента, які апісвае правы і абавязкі службовых асоб. Роля службовай інструкцыі выконвалі спецыяльныя дакументы пад назвай «Інструмент», якія выдавалися Скарбавай камісіяй канкрэтным асобам, якія назначаліся на пасаду. Гэтыя «Пункты» ўдакладнялі абавязкі загадчыка каморы ў дачыненні да мясцовасці. Напрыклад, у мэтах скарачэння кантрабанды патрабавалася прааналізаваць рацыянальнасць расстаноўкі сямі вартаўнікоў і чатырох варт, якія ўваходзілі ў склад гродзенскай таможні, і прадставіць высновы на разгляд Скарбавай камісіі. Суперінтэндант павінен быў жыць у галаўной каморы, кожны тыдзень атрымліваць справаздачы з камор, аналізаваць змешчаныя ў іх звесткі, і штомесяц складаць табліцу з указаннем сумы даходу і віду манет. Раз у месяц ён быў абавязаны абыходзіць каморы. Акрамя таго, у «Пунктах» вызначаўся парадак надгляду, правілы суправаджэння купцоў, якія ідуць транзітам. Больш падрабязна асноўныя абавязкі розных катэгорый мытных служачых змяшчаліся ў тэксце прысягі, якую яны павінны былі прынесці перад камісарамі Скарбавай камісіі пры уступленні на пасаду. У студзені 1768 года зацверджаны «Мытны статут». У ім падрабязна апісваліся не толькі абавязкі службовых асоб, але і тып мытных дамоў з пералікам усяго неабходнага абсталявання і мэблі (сталы і падстрэшкі для агляду, шалі, прэсы, розныя прылады для праверкі тавараў, пячаткі і т. п.). Упершыню асобна выдзелены спецыяльны пункт пад назвай «Субардынацыя мытных афіцыялістаў», які ўстанаўліваў вертыкальны вектар падпарадкаванасці службовых асобаў мытных органаў (зверху ўніз): контрконтррэгістрант—суперынтэндант—пісар—обберстражнік—стражнік. За сваю працу служачыя мытаў атрымлівалі жалаванне, якое выплачвалася штомесяц, яго велічыня залежала не толькі ад пасады, але і ад прапускной здольнасці мытных пунктаў. Спецыяльнай адукацыі для атрымання пасады ў мытні не патрабавалася, аднак для вядзення бухгалтарскага ўліку, правільнага афармлення накладных мытныя служачыя павінны былі ўмець чытаць, пісаць і рабіць разлікі<ref>{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=571, 572|артыкул=Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага|аўтар=Анішчанка Я.}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Рэарганізацыя мытнай службы ВКЛ як прыклад фарміравання дзяржаўнай адміністрацыйнай сістэмы ў другой палове ХУІІІ ст.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10452|выданне= Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины|месца=Гомель|выдавецтва=ГГУ|год=2014|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Китурко И. Ф.|загаловак=Деятельность Скарбовой комиссии Великого княжества Литовского по созданию таможенной службы как пример модернизации государственной системы управления во второй половине XVIII в.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10457|выданне= Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė: tarp tradicijų ir naujovių XVIII am ž i aus studijos|месца= Vilnius|выдавецтва= Lietuvos istorijos institutas Kražių|год=2014|isbn=978-9955-847-86}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Мытны служачы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст. (па дадзеных архіўных матэрыялаў)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55710|выданне= Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта ім. Янкі Купалы|месца=Гродна|выдавецтва=ГГУ|год=2019|нумар=3|старонкі=6—17}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Денежное обеспечение служащих государственной таможенной службы Великого княжества Литовского во второй половине XVIII в.|спасылка=http://vestnik-brgu.ru/?page_id=3827|выданне=Вестник Брянского государственного ун-та|месца=Брянск|год=2022|нумар=2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Государственная таможенная служба ВКЛ во второй половине XVIII в.: создание и основные этапы реорганизации|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55909|выданне= ХІІ міжнародна наукова конференція: Історія торгівлі, податків та мита: тези доповідей|месца= Київ|выдавецтва= Університет митної справи та фінансів|год=2018}}</ref>. Пасля адмены генеральнай пошліны ў 1766 годзе, шэраг унутраных камор быў скасаваны, і ў 1771 годзе на тэрыторыі ВКЛ засталося: 13 сухапутных камор, 4 сплаўныя каморы, 55 прыкаморак і 38 вартавых і оберстражнікаў. Акрамя таго, у адпаведнасці з пастановай Скарбавай камісіі ад 11 студзеня 1769 года было ліквідавана кіраўніцтва Рускай рэпартыцыі, паколькі ў сувязі з адменай унутраных камор у складзе гэтай рэпартыцыі засталіся толькі дзве сухапутныя каморы — брэсцкая і пінская<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Дзяржаўная мытная служба ВКЛ пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай: спробы ўпарадкавання (1772-1775)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/40934|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2017|нумар=32|старонкі=127—137}}</ref>. У 1775 годзе адноўлена генеральная пошліна, створаны Мытны дэпартамент. У 1775 і 1776 гг. прыбытак ад мытных пошлін дасягнуў 1,9 млн злотых пры агульным даходзе казны 12,8 млн злотых. Аднак ціск Прусіі прымусіў адмовіцца ад генеральнай пошліны ўжо ў 1766 годзе. У 1775 годзе яна была адноўлена і праіснавала да 1795 года. У 1775—1776 гг. мытні давалі 15 % усіх даходаў казны<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Арганізацыя дзейнасці мытнай службы ВКЛ у 1775–1791 гг.|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/58092|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2019|нумар=34|старонкі=94—101}}</ref>. Скарбавая камісія ВКЛ у кастрычніку 1791 года добраахвотна дэлегавала свае паўнамоцтвы Скарбавай камісіі Рэчы Паспалітай. Але тая праіснавала ўсяго год і была скасаваная [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыяй]] з адначасовым аднаўленнем асобных скарбавых камісій для Кароны і ВКЛ. Але ў 1794 годзе Скарбавая камісія практычна перастала працаваць, паколькі яе члены далучыліся да паўстання [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]]. У кастрычніку 1795 года адбыўся [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай]], і цяпер ужо ўся тэрыторыя ВКЛ увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе функцыянавала свая арыгінальная мытная служба. Ліквідацыя дзяржаўнасці былога Вялікага Княства Літоўскага запатрабавала рэарганізацыі мытнай сістэмы ўздоўж заходняй мяжы Расійскай імперыі. Па ўказе Сената ад 14 (25) снежня 1795 года на новай мяжы Расійскай імперыі з Аўстрыяй і Прусіяй былі заснаваны мытная варта, мытні і заставы. На заходняй мяжы было створана сем мытных пастоў: у Палангене, Юрбурге, у [[Пуні|Пунях]], на правым беразе Нёмана ў Гродне, ля вытокаў ракі Свіслач ля стыку межаў былых Брэсцкага і Навагрудскага ваяводстваў, у [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынках]] і насупраць Уладава на правым беразе Заходняга Буга (цяпер [[Тамашоўка]]). Паводле «Палажэння аб устанаўленні памежнага мытнага ланцуга і варты ў Вялікім Княстве Літоўскім», мяжа ад Валынскай губерні да Палангена складала 674 вярсты і дзялілася на 3 участкі: 240 вёрст (ад Валынскай губерні да Гродна), 266 вёрст (ад Гродна да Юрбурга), 168 вёрст (ад Юрбурга да Палангена). 674-вёрстную пагранічную дыстанцыю ахоўвалі: на кожнай з 50-вёрстнай дыстанцыі па 13 чалавек, у тым ліку на кожную адлегласць па мытным стражніку і на кожныя 10 вёрст па два мытных абходчыкі (135 чалавек) і 27 чалавек для пасылак і папаўнення выбыў. У сукупнасці на штогадовае ўтрыманне мытнага ланцужка і аховы на мяжы ВКЛ пайшло 16 210 рублёў. На ўтрыманне літоўскай памежнай мытні і аховы штогод трацілася 34 380 рублёў з даходаў [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]]. У снежні 1798 года была адкрыта брэсцкая таможня. У адпаведнасці з указам Сената ад 19 сакавіка 1799 года гродзенская мытня была зачынена і зноў адкрыта ў сакавіку 1800 года разам з ковенскай мытняй<ref>{{артыкул|аўтар=[[:pl:Maria Puciatowa|Maria Puciatowa.]]|загаловак= Rzut oka na dzieje Komisji Skarbu Rzeczypospolitej W. Ks. Litewskiego za rządów targowickich i sejmu grodzieńskiego|выданне= Księga pamiątkowa koła historyków słuchaczy uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, 1923–1933|месца= Wilno|выдавецтва= Uniwersytet Stefana Batorego|год=1933|старонак=375}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ерашэвіч А.|загаловак=Арганізацыйна-штатная структура мытных устаноў на беларускім участку заходняй мяжы Расійскай імперыі канца XVIII—першай паловы XIX ст.|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=24967|выданне= Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemności: матэрыялы XV міжнар. навук. канф. (Гродна, 13 – 14 лістап. 2008 г.)|месца=Гродно|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=449|isbn=978-985-515-232-4}}</ref>. {{зноскі}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} [[Катэгорыя:Мытная справа]] [[Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання]] [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] 8814uwrka964fewxjj86fgqp05qbcxk 5144742 5144730 2026-05-22T08:10:26Z Voūk12 159072 /* Мытная сістэма ў XVII стагоддзі */ 5144742 wikitext text/x-wiki '''Мытная сістэма Вялікага Княства Літоўскага''' — сукупнасць сродкаў і метадаў дзяржаўнага рэгулявання перамяшчэння тавараў праз мяжу, экспарт-імпарт тавараў, а таксама практычная арганізацыя мытнай службы на землях ВКЛ (стварэнне мытаў, устанаўленне тарыфаў, спагнанне мытных збораў, барацьба з кантрабандай і інш. == Мытны збор у XIII стагоддзі == [[File:1210 (Hierby haradoŭ Bielarusi. Hierb Polacka).jpg|thumb|Паштовая марка, прысвечаная Полацку. 2017 год.]] Гандлёвае права існавала ўжо ў XIII стагоддзі, калі заснаваны немцамі ў 1201 годзе на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]] з дазволу [[Князі полацкія|князя полацкага]] стратэгічны ваенна-гандлёвы горад [[Рыга]] стаў ключавым звяном у гандлі ўсходнеславянскіх дзяржаў з Заходняй Еўропай. Гэта прывяло да заключэння гандлёвых дагавораў паміж Рыгай і славянскімі князямі: першай такой дамовай паміж Рыгай і [[Полацк]]ам стаў дагавор 1210 года, па якім полацкі князь [[Уладзімір Полацкі|Уладзімір]] даваў купцам шырокія правы. Дагавор смаленскага князя [[Мсціслаў Давыдавіч|Мсціслава Давыдавіча]] разам з князямі полацкім і віцебскім з Рыгай і [[Готланд (востраў)|Гоцкім берагам]] 1229 года, — адна з першых пісьмовых крыніц гандлёвага права ў беларускіх землях, змацаваная пячаткамі [[Вісбю]], [[Любек]]а, [[Данцыг]]а, [[Мюнхен]]а, [[Гронінген (горад)|Гронінгена]], [[Дортмунд]]а, [[Брэмен]]а, [[Смаленск]]а, Полацка і [[Віцебск]]а. Яго палажэнні рэгулявалі розныя аспекты гандлёвых адносін. «Кожнаму лаціненскаму чалавекам з усіх вольныя шляхі з Гочкага берага ды Смольнеска без мыта». Гэты дагавор паслужыў асновай і для іншых пагадненняў<ref>{{кніга|аўтар= Вішнеўскі А. Ф., [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я. А.]]|загаловак= Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах|месца=Мн.|выдавецтва= Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь|год=2003|старонкі=17—18|старонак=320|isbn=985-427-192-7}}</ref>. Раней у гістарычнай літаратуры мыта (myto) нярэдка атаясамлялі са знешнегандлёвым зборам — цло (theloneum, cło). І польскія і ўкраінскія слоўнікі і энцыклапедыі даюць падобныя азначэнні гэтым паняццям. Цлом называлі збор, які спаганяўся на межах дзяржавы ў спецыяльных месцах (каморы цэльныя) чыноўнікамі (мытнікі, цэльнікі) з тавараў экспарту/імпарту на карысць [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя літоўскага]], а мытам — пошліны, якія служылі кампенсацыяй за эксплуатацыю камунікацыйных збудаванняў (мастоў, бродаў, пераездаў)<ref>Słownik języka polskiego / J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedżwiedzkiego. — Warszawa, 1902. — T. II. H-M. — S. 1089; Brückner A. Encyclopedia staropolska. W 2 T. — Warszawa: TrzASkI, 1939. — T. A-M. — S. 179, 955; Gloger Z. Słownik rzeczy starożytnych. — Kraków, 1896. — S. 59-60; Gloger Z. Encyclopedia staropolska ilustrowana. Wiedza powszechna. W 4 T. — Warszawa, 1996. — T 1. — S. 248—249; Горбачевский Н. И. Словарь древнего актового языка. — Вильно, 1874. — С. 224—225, 360; Енциклопедія українознавства. — Париж — Нью-йорк, 1962. — Т. 4. Словник староукраїнської мови XIV—XV ст. — К., 1977. — Т. 1. А-М. — С. 626</ref>. У сучаснай беларускай мове захаваліся словы: мыта, [[мытня]], мытніца, мытнік. З гэтым паняццем звязаны назвы прытоку ракі [[Прыпяць]] — [[Мытва]], сёлаў у [[Лідскі раён|Лідскім]] і [[Полацкі раён|Полацкім]] раёнах, сёлаў Мытныця ў Украіне, [[Мытная плошча (Львоў)|Мытная плошча]] ва Львове і інш. Мытная служба Рэспублікі Беларусь называецца [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь]], украінская — Державна митна служба<ref>{{артыкул|аўтар=Чаеўская М. К.|загаловак=Спосабы тэрмінаўтварэння ў тэрміналогіі мытнай справы|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|выданне=Мова – Літаратура – Культура: матэрыялы VIII Міжнар. навук. канф., Мінск, 15–16 вер. 2016 г. У 2 ч.|месца=Мн.|выдавецтва=РІВШ|год=2016|нумар=1|старонкі=167—169|isbn=978-985-586-011-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182949/https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У той час мытны збор ажыццяўляўся звычайным зборам грошай з прыезджых. Існавала два віды мытных пошлін: вадзяное мыта (спаганялася з лодак) і сухое мыта (пошліна з вазоў). Парожнія судны пошліны не плацілі. Калі хто-небудзь спрабаваў ухіліцца ад выплаты, то пры затрыманні плаціў падвойны штраф з кожнага воза ці судна. [[Мытня]]й кіраваў прызначаны княскі кіраўнік — [[цівун]] з памагатымі. Гандаль па тым часе была дастаткова ажыўленай. Напрыклад, праз Полацак вывозілі аўчыну, пушніну, воск, хмель. Увозілі мячы, сякеры, бурштын, вырабы з бронзы, срэбра, жалеза<ref>{{кніга|загаловак= Полоцкие грамоты XIII – начала XIV вв. Сост. А. Л. Хорошкевич|спасылка= http://adverbum.org/s-polgr1.htm?ysclid=la28i9vc1n313265901|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1977|том=1|старонак=228}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=[[Георгій Васілевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|загаловак= Города Полоцкой земли (IX—XIII)|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1978|старонкі=118—122|старонак=160}}</ref>. == Мыта ў XIV—XV стагоддзях == [[Файл:Atlas Cosmographicae (Mercator). Вялікае Княства Літоўскае. 1595.jpg|thumb|злева|Карта Вялікага Княства Літоўскага, створаная [[Г. Меркатар]]ам. З кнігі «Atlas sive Cosmographicae Meditationes». Дуйсбург. 1595. Першая карта, якая паказвае Вялікае Княства Літоўскае асобна ад іншых краін Еўропы.]] [[Мыта]] (цло) у Вялікім Княстве Літоўскім — гэта пошліна, якая спаганялася казной ВКЛ з мясцовых купцоў за ўвоз і вываз тавараў за мяжу, а таксама з іншаземцаў за продаж тавараў на мясцовых рынках або за правоз па тэрыторыі дзяржавы. З утварэннем Вялікага Княства Літоўскага збор мыта пераходзіў ад удзельных князёў да вялікага князя літоўскага. Таможныя зборы з купцоў за перавозкі па тэрыторыі дзяржавы, увоз і вываз, а таксама за продаж розных тавараў на мясцовых рынках складалі значную долю казны. Мытную пошліну плацілі як мясцовыя купцы, так і замежныя «госці». І не толькі грашыма, але і некаторымі таварамі (тканіны, мяхі). У «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага Штаба» (1863) гаворыцца: «Каля таго ж часу (гаворка ідзе пра 1411 год) у Брэсце з’явіліся аўгустынскія манахі, якім былі аддадзены шырокія пляцы паміж Мухаўцом і Бугам для пабудовы, а на іх утрыманне вызначаны даходы з брэсцкай пошліны 4 капы шырокіх грошаў…». Гэта значыць, ужо ў 1411 годзе існавала брэсцкая таможня. [[Файл:Old Bierascie.jpg|міні|Меркаваны выгляд Берасця ў ХІІ—ХІІІ стагоддзях.]] Мытная дзейнасць адлюстравана ў дакументах дзяржаў, з якімі гандлявалі купцы ВКЛ, у прыватнасці ў справах {{нп3|Посольский приказ|Пасольскага|ru|}} прыказа, Рыжскай гандлёвай кнізе за 1280—1352 гады, у мытных рэестрах некаторых польскіх гарадоў. Захаваліся мытныя кнігі Брэста за 1583 і 1605 гады, Віцебска — за 1605, [[Гродна]] Гродна — за 1600, 1605, 1764, [[Магілёў|Магілёва]] — за 1612, 1708, Полацка 1708, [[Мінск]]а — за 1708. Яны дазваляюць меркаваць аб развіцці рамёстваў і гандлю ў гарадах ВКЛ, міжнародных гандлёвых шляхах, сувязях княства з Расіяй, Украінай, Прыбалтыкай<ref>{{артыкул|аўтар=[[Васіль Іванавіч Мялешка|Мелешко В. И.]]|загаловак=Таможенные книги как исторический источник|выданне= Весці АН БССР. Серыя грамадзянскіх навук|месца=Мн.|год=1959|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мелешко В. И.|загаловак= Новые белорусские таможенные книги первой половины XVII в.|выданне=Историчесий архив|месца=М.|выдавецтва=Академия наук СССР|год=1960|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]]|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. Недахопам мытных кніг з’яўляецца адсутнасць вестак аб таварах, якія ўвозіліся і вывозіліся шляхтай і духавенствам. Згодна з прывілеем [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I]], шляхта і духавенства Польшчы асвабаждалася ад пошлін, калі тавары везлі не на продаж, а для ўласных патрэб. З сярэдзіны XVI стагоддзя да 1764 года ад платы за вываз са сваіх маёнткаў тавараў (лес, лён, пянька, паташ і інш.) шляхта таксама вызвалялася. Толькі ў 1772 годзе, падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], былі ўведзены тры пошліны, якія ахоплівалі ўсе сацыяльныя групы Рэчы Паспалітай: шляхецкае мыта, купецкае мыта і мыта ад солі. У мытных кнігах гэтыя пошліны фіксаваліся асобна<ref>{{кніга|аўтар= [[Сяргей Мікалаевіч Ходзін|Ходзін С. М.]]|загаловак= Крыніцы гісторыі Беларусі (спроба гісторыка-генетычнага і кампаратыўнага вывучэння)|спасылка= https://www.studmed.ru/hodzn-sm-kryncy-gstory-belarus-gstoryka-genetychnae-kamparatynae-vyvuchenne_a6ffb80502e.html?ysclid=la53sr261832233127|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=1999|старонак=193|isbn=985-445-155-0}}</ref>. Для найбольш эканамічна развітых рэгіёнаў улады маглі адмяніць мытныя зборы. Вялікакняскі прывілей (1432) брата [[Вітаўт]]а [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] гарантаваў жыхарам [[Вільнюс|Вільні]] права свабоднага гандлю. А [[Казімір IV Ягелончык]], даючы віленскім мяшчанам права не плаціць мытных пошлін на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, у 1440 годзе спасылаўся на векавыя звычаі, устаноўленыя яшчэ пры [[Альгерд]]е<ref>{{кніга|загаловак= Помнікі права Беларусі XIV―XVI стст.: агульназемскія прывілеі і акты дзяржаўных уній: крыніцазнаўчы дапаможнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2015|старонкі=34—39|старонак=384}}</ref>. Нягледзячы на [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|руска-літоўскую вайну 1487—1494 гг.]], купцы не пераставалі ездзіць, але скардзіліся на павышэнне пошлін, якія адвольна ўводзіліся мясцовымі ўладамі ВКЛ («смаленскі мыт», «прамытіліся есте менскія мыта»). Даходзіла да таго, што купцоў «садзілі ў калодкі». За вызваленне патрабавалі выкуп. Бывалі выпадкі канфіскацыі тавару, у асноўным гэта — футра, воск, зброя і даспехі. Вядомы выпадак з маскоўскім купцом Івашкам Пярфуравым, які ехаў у 1492 годзе з Царграда праз ВКЛ і памер у [[Крэва]]. Мясцовыя ўлады забралі ягоны тавар і не хацелі аддаваць сваякам. Скаргі дайшлі да караля. Мясцовыя ўлады апраўдваліся: каб не плаціць мыта, купцы ездзяць «новымі шляхамі», таму іх адлоўліваюць і штрафуюць (прамыты). З часам прамытам стала называцца кантрабанда, а прамытнікамі — кантрабандысты<ref>{{кніга|загаловак= Сборник Императорского Русского исторического общества|месца=СПб.|год=1882|том=35|старонкі=35, 44—46}}</ref>. Каб пазбегнуць пошлін, купцы часам спрабавалі спыняцца ў гарадскіх жыхароў. Таму ў 1567 годзе [[Жыгімонт ІІ Аўгуст]] загадаў усім мяшчанам ВКЛ пад пагрозай штрафу ў 500 кап грошаў не ўпускаць прыезджых купцоў, якія «тавары свае развязваючы, з возаў выкладваюць і ўтойваюць»<ref>Грамоты Великихъ князей Литовських с 1390 по 1569 годы / [под ред. В. Антоновича и К. Козловского]. — К., 1868. — № 48</ref>. [[File:Mahiloŭ, Čarnihaŭskaja brama. Магілёў, Чарнігаўская брама (1901-40).jpg|міні|Чарнігаўская брама ў Магілёве.]] Многія гарады ВКЛ мелі так званае «права склада», у адпаведнасці з якім іншаземныя купцы, якія не змаглі па нейкіх прычынах прадаць свае тавары ў канкрэтным горадзе, маглі везці іх далей толькі пасля вызначанага прывілеем тэрміну захоўвання, — да шасці месяцаў. Парушэнне каралася канфіскацыяй тавару. Такое права складзіравання было дадзена Гродна, Брэсту, Віцебску, Полацку і некаторым іншым гарадам (у першую чаргу размова ідзе аб прыгранічных гарадах). У прывілеі Магілёву склады называліся «каморамі для складання прамоў і тавараў». Сутнасць права заключалася ў тым, што іншаземныя купцы пакідалі свае тавары на складах, а далейшае перамяшчэнне тавараў па тэрыторыі ВКЛ праводзілася мясцовымі купцамі, якія як бы выступалі пасярэднікамі паміж іншаземнымі купцамі і пакупніком-адрасатам. Напрыклад, гэта прапісана ў прывілеях 1498 і 1580 годоў: «…вольна будзе таварамі і куплямі ўсякімі як у Полацку, так і ва ўсім панстве нашым… купчыці і гандляваць ніякага мыта гандлёвага не плацячы»<ref>{{артыкул|аўтар=Мисаревич Н. В.|загаловак=Правовой статус купцов в Великом княжестве Литовском (на примере городов с магдебургским правом)|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:AwYToVptFjoJ:https://www.wse.edu.pl/~/media/files/wydawnictwo/equlibrium_1_2_2021.pdf&cd=2&hl=ru&ct=clnk&gl=ru#70|выданне= Equilibrium — Zeszyty Naukowe WSE|месца= Białystok|год=2021|нумар=1-2 (8-9)|старонкі=70—73}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVI стагоддзі == [[File:GDL-1586.jpg|200px|thumb|Вялікае Княства Літоўскае ў 1586 г.]] Калі ў канцы XV стагоддзя ў ВКЛ налічвалася 83 гарады, то ўжо ў канцы XVI было 530, а без украінскіх і падляшскіх земляў, якія адышлі да Польшчы, — 380. Найбольш буйныя гарады гэтага перыяду — Брэст, Віцебск, Гродна, Мінск, [[Навагрудак]], Полацк. У XV стагоддзі гандлёва-рамеснымі цэнтрамі станавіліся і селішчы, раней былыя крэпасцямі: [[Ліда]], [[Орша]] і інш<ref>{{кніга|загаловак=Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2009|старонкі=9|старонак=312|isbn=978-985-11-0432-7}}</ref>. У XVI стагоддзі рамесная вытворчасць, якая развіваецца, спрыяла росту тавараабароту. Праз ВКЛ праходзілі гандлёвыя шляхі з Польшчы, [[Ганза|ганзейскіх гарадоў]], Крыма і т. д. Знешні гандаль вёўся купцамі і багатай шляхтай, якая са сваіх маёнткаў адпраўляла тавары да балтыйскіх партоў і далей у краіны Заходняй Еўропы. Гандлёвыя шляхі праходзілі праз [[Беларускае Падняпроўе]] (уключаючы [[Барысаў]], Оршу, [[Мсціслаў]], [[Бабруйск]], [[Рэчыца|Рэчыцу]]). Шэраг гандлёвых шляхоў ішоў з Усходу на Захад праз Смаленск, Полацк. Для зручнасці вядзення гандлю ў многіх гарадах ВКЛ размяшчаліся спецыяльныя двары, дзе жылі замежныя купцы: рускія, немцы, палякі і інш<ref>{{артыкул|аўтар= Mieleszko W.|загаловак= Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku|выданне= Zapiski historyczne|месца= Toruń|выдавецтва= Państwowe Wydawnictwo Naukowe|год=1968|нумар=33}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спиридонов М. Ф.]]|загаловак= Закрепощение крестьянства Беларуси (XV–XVI вв.)|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1993|старонкі=60—101|старонак=223}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рудяк А. В.|загаловак=Влияние таможенного дела на экспорт и импорт движения товаров в Великом княжестве Литовском в конце XV—XVI вв.|спасылка= https://www.openrepository.ru/article?id=528393|выданне= Месца и роль Беларуси в историческом и геополитическом процессах. Материалы XII Междунар. науч. конф. студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых, Гомель, 16–17 мая 2019 г.|месца=Гомель|год=2019|старонкі=35—37}}</ref>. Пры вялікім князю Аляксандру Ягелончыку ў 1492—1506 гадах створаны мытныя акругі (мыты). У XVI стагоддзі іх было 11: валынскі з галоўнымі каморамі ў [[Луцк]]у і ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміру-Валынскім]], віленскі з каморамі ў Вільні і Мінску, віцебскі, дзісненскі, кіеўскі, ковенскі, магілёўскі, наваградскі, падляшскі з каморамі ў Брэсце і [[Бельск Падляскі|Бельску]], полацкі і смаленскі мыты. Цэнтрамі былі буйныя рэгіянальныя мытні — галоўныя мытныя каморы, якіх часам налічвалася некалькі. Ім падпарадкоўваліся мытныя каморы і іх падраздзяленні — [[прыкаморкі]]. У мястэчках і сёлах знаходзіліся пасты мытнай варты. Каморы і прыкаморкі былі ў [[Ашмяны|Ашмянах]], Бабруйску, Віцебску, [[Крычаў|Крычаве]], [[Мазыр]]ы, Навагрудку, [[Радашковічы|Радашковічах]], Рэчыцы, [[Вінніца|Вінніце]], [[Жытомір|Жітоміры]], [[Дубна (Украіна)|Дубне]] і інш. З 1643 года каморы працуюць у [[Бар (Украіна)|Бары]], [[Лоеў|Лоеве]], [[Нежын]]е, [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Чарнобыль|Чарнобылі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Мыслыка Г.|загаловак=Мытня|выданне=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=Бел Эн|год=2000|том=11|старонкі=53|старонак=560|isbn=985-11-0188-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Грушевський О. С.|загаловак= Митні комори|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:E7G7Dge5D4EJ:https://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi_Oleksandr/Mytni_Kamory.pdf&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Україна|месца=К.|год=1918|том=1-2|старонкі=21—31}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мялешка В.|загаловак=Камора|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=53|старонак=432|isbn=985-11-0041-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В. Г.|загаловак=Митна комора|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:wc-giPEWllAJ:resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe%3FZ21ID%3D%26I21DBN%3DEIU%26P21DBN%3DEIU1%26S21STN%3D1%26S21REF%3D10%26S21FMT%3Deiu_all%26C21COM%3DS%26S21CNR%3D20%26S21P01%3D0%26S21P02%3D0%26S21P03%3DTRN%3D%26S21COLORTERMS%3D0%26S21STR%3DMytna_komora&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Енциклопедія історії України|месца=К.|выдавецтва= НАН України. Інститут історії України. Наукова думка|год=2009|том=6|старонак=790}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В.|загаловак= Типологія і структура митної системи Волині в кінці XV – першій половині XVII ст.|выданне= Вісник Академії митної служби України|месца=К.|год=2006|нумар=1(29)}}</ref>. [[File:Metryka litewska.jpg|thumb|Літоўская метрыка 1511—1518 гг.]] Збор з солі і воску з пачатку XVI стагоддзя адбываўся ў асаблівых месцах — саляных і васковых каморах. Каморы знаходзіліся толькі ў вялікакняскіх гарадах, а прыкаморкі ў прыватнаўласніцкіх маёнтках. У Статутнай грамаце вялікага князя Жыгімонта [[Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі]] ад 8 снежня 1507 года гаворыцца: «…А мыта новыя так устаўляем: дзе б даўно не бывалі за продкаў нашых, за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта і перш за за бацькі нашага і за брата нашага караля яго літасці, тут і цяпер не патрэбы ваяводам нашым мыт новых уставлять, ніжлі старыя вечныя мыты маюць лаянкі па-даўнейшаму: бо мы даўніны не рушаем, а навіны не ўводзім, хочам усё па тым меці, як будзем было за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта»<ref>{{кніга|аўтар=Владимирский-Буданов М. Ф.|загаловак=Хрестоматия по истории русского права|спасылка=https://runivers.ru/lib/book8150/460283/|месца=Киев|выдавецтва=Тип. С. В. Кульженко|год=1887|старонкі=60—61|старонак=248|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225191053/https://runivers.ru/lib/book8150/460283/}}</ref>. Першыя дакументальна пацверджаныя звесткі аб мыце гарадзенскім адносяцца да 1480-х гадоў. У ліпені 1486 года вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] Казімір паведамляў гарадзенскага намесніка аб аддачы на водкуп маставога гарадзенскага мыта і патрабаваў сачыць каб перавоз тавару ажыццяўляўся толькі па гэтым мосце. Мост знаходзіўся пад адхонам [[Ніжні замак (Гродна)|Ніжняга замка (Акольнага горада)]]. Захавалася гродзенская мытная кніга за 1600 год, — «Рэестр мыта старога каморы мытнай за вытворчасцю Стэфана Ільковіча» на 123 лістах у скураной вокладцы. «Якуб Пратасевіч заявіў жалеза 18, даў мыта 215 грошаў… Ілля Шмайловіч, габрэй гродзенскі, заявіў у Вільні мёд 10, даў мыта 1 кап…. Абрам, габрэй гродзенскі накіраваў у Коўна на двух вазах мыла, мыта 5 грошаў… Ян Пшавобскі прывез у Гродна тры вазы жалеза, мыта 30 грошаў…»<ref>{{кніга|аўтар=Саяпин В. Ю.|загаловак=Пять веков Гродненской таможенной службы|месца=Гродно|выдавецтва=ГОУПП «Гродненская типография»|год=2003|старонак=400}}</ref>. З пачатку XVI стагоддзя соль і воск падвяргаюцца асабліваму падаткаабкладанню, за іх правоз плацяць васкоўнічае і салянічае. Саляныя і васковыя каморы размяшчалі па тым жа прынцыпе, што і мытныя, каб ахапіць, па магчымасці, усю сетку гандлёвых шляхоў. З 1520-х гадоў яны здаюцца ў арэнду. Салянымі каморамі называліся не толькі мытні, але і склады солі, прызначаныя для гандлёвага абароту<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. Для таго, каб гандляры не абышлі мытні па малых рэках, мыту з купцоў, якія ішлі або вярталіся з Рыгі, збіралі на Дзвіне і ў мястэчках: [[Друя|Друе]], [[Сар’я|Сар’е]], [[Дзісна|Дзісне]]. У XVI стагоддзі Друя была галоўным прыкаморкам для тавара, які ўвозіўся ў ВКЛ. Напрыклад, у 1552 годзе там бралася пошліна з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошаў са струга «на ваяводу полацкага») або натурай, — па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткай тавару: соллю, шкурамі, кавалкаў воску і інш. З уваходжаннем Інфлянты ў склад Рэчы Паспалітай, [[Даўгаўпілс|Дынанбург]] ў 1682 годзе перахапіў статус галоўнага мытнага пункта на выхадзе з [[Лівонія|Лівоніі]] ў ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В. У.]]|загаловак=Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя|спасылка= https://elib.psu.by/handle/123456789/17773?locale=ru|выданне=Вестник Полоцкого гос. университета. Гуманитарные науки. Исторические науки|месца=Полоцк|год=2016|нумар=9}}</ref>. У ВКЛ мелася вялікая колькасць разнавіднасцяў мыта, якія перайшлі з ранняга сярэднявечча: старое-звычайнае, новапавышанае, скопнае (за шкуры), раўнамернае (за абмер тавару), цяжэйшае, вазовае, маставое, васкоўнічае, салянае, рыбнае, перавознае, дарожнае, балотнае, аргішавае (караваннае), банарт (памежнае), грэбельное; розныя мясцовыя — наваградскае, мінскае, берасцейскае, гродзенскае, бельскае і інш. Кіраваліся мытныя акругі двума спосабамі: 1) загадванне мытнымі зборамі праз давераных асоб, якія атрымлівалі за службу фіксаваную плату, г.зн. «да дакладнай рукі»; 2) арэнда мытных збораў на пэўных умовах. Найбольш распаўсюджанай была аддача мытных збораў на водкуп. Такая сістэма існавала і да ўтварэння акруг. Напрыклад, у 1449 годзе дараваў «Казімір, Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі і жамойцкі і іншых… берасцейскае мыта Бэнку Шаневічу вечна, на кожны год па трыста кап грошаў. А калі мыта палепшыцца, яму падвышаць; а пад ім нікому не падкупляць». Гэта значыць, арандатар выплачваў у казну пэўную суму, астатняе пакідаў сабе. У 1487 годзе Казімір IV апавяшчаў свайго берасцейскага намесніка аб аддачы на водкуп мытаў: «Прадалі есьмо мыта Берасцейскае і Дарагічанскае і Бельскае і Гродзенскае на тры гады за тры тысячы кап грошай і за трыста кап грошай, на год па тысячы капаў і па сто капаў» . У пачатку XVI стагоддзя берасцейскі збор вырас да 1100 кап грошаў у год<ref>{{артыкул|аўтар=Саяпин В.|загаловак=«Берестейское мыто вечно…»|выданне=Таможня ВЭД: ежемесячный производственно-практический журнал|месца=Мн.|выдавецтва=Государственный таможенный комитет Республики Беларусь|год=2009|нумар=8|старонкі=42—43}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= [[Тодар Іванавіч Забела|Забела Т. І.]]|загаловак= Места Бярэсцейскае ў XVI сталецці (соцыяльна—экономічны нарыс)|выданне= Запіскі аддзелу гуманітарных навук|месца=Мн.|выдавецтва=Інбелкульт|год=1929|том=8|старонак=95}}</ref>. [[File:Mikałaj Sapieha. Мікалай Сапега (1709).jpg|thumb|Мікалай Сапега (1709).]] У 1556—1559 гг. арэндная плата магілёўскай каморы з прыкаморкамі складала тысячу [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] грошаў літоўскіх у год, звыш таго мяхамі на 40 кап грошаў літоўскіх. У 1583 годзе яна ўзрасла да дзвюх тысяч кап грошаў. Арандатарамі магілёўскай каморы ў канцы XVI—першай палове XVII стагоддзя былі [[Алелькавічы|слуцкія князі]], [[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]], віленскі купец Севасцьян Міхновіч. У 1579 годзе магілёўскую «камору» арандаваў брэсцкі ліхвяр Айзік Якубовіч, у 1643 — аршанскі Ісай Нахімовіч. Магілёўская камора здавалася разам з [[Беларуская карчма|кармамі]], васкабойняй, вагавым і іншымі гандлёвымі зборамі, якія спаганяліся ў горадзе<ref>{{кніга|аўтар= Мелешко В. И.|загаловак= Могилев в XVI—середине XVII в.|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Y-N0bt52NLoJ:samlib.ru/s/sredin_n_e/meleshko.shtml&cd=4&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1988|старонак=264|isbn=5-343-00207-2}}</ref>. [[Файл:Куфар у Лідскім гісторыка-культурным музеі 01.JPG|thumb|left|Куфар у [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкім музеі.]]]] Мытнікі-адкупшчыкі звычайна кіравалі галаўной каморой. У кожнай мытні знаходзіліся ў штаце асаблівыя даведцы (паборцы) і пісары мытныя, якія прызначаюцца самімі мытнікамі. Непасрэдна аглядалі тавар і збіралі пошліны — «рабілі пабор» асаблівыя слугі — «даведцы паборавыя». У каморы было не менш за 10 чалавек. У кожнай мытні мелася [[пячатка]] — «сігнет». З XV стагоддзя ў кожнай каморы і прыкаморцы мелася «мытная скрынка» — [[куфар]] для сабраных грошай. Штогод вялікаму князю падавалася справаздача — «лічба». Стандартная працэдура тагачаснага мытнага афармлення (шацунка) выглядала так. Купец з таварам з’яўляўся ў мытную камору, або пасля накіраванага ім звароту да яго прыходзілі на гасціны двор паборцы. Яны «хілілі» (аглядалі) тавар і «давалі цэхі» (ставілі пячаткі). Пасля ўплаты мыта купец атрымліваў квітанцыю аб аплаце, якую павінен быў прад’яўляць на кожнай мытні<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=327|артыкул=Мытная справа|аўтар=Астрога В.}}</ref>. Дзяржаўны знешнегандлёвы збор — галаўное (генеральнае), спаганялі не толькі на памежных таможнях, але і змешчаных усярэдзіне княства. Напрыклад, іншаземныя купцы, якія вязлі тавары ў Літву на вазах або камягах праз луцкую мытню, аплачвалі цло не ў Луцку, а ў [[Гарадок|Гарадку]] або ў [[Пінск]]у<ref>{{кніга|аўтар=[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі М. В.]]|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонкі=542|старонак=759}}</ref>. Сярод праязных пошлін вылучаюць маставое, грэбельное, перавознае. Іх збіралі ў залежнасці ад колькасці транспартных сродкаў і запрэжаных у іх коней ці жывёлы. У 1554 годзе шляхта прасіла вялікага князя вызваліць яе ад выплаты маставога і грэбяльнага пры транспарціроўцы лясных тавараў і збожжа, на што князь пагадзіўся. Працэдура верыфікацыі прыналежнасці тавару на мытні была такой: кармнік або даручанец прысягаў на словах, што тавар зроблены на продаж у гаспадарцы або набыты для асабістай патрэбы таго ці іншага шляхетнага чалавека, або паказваў пісьмовае пасведчанне ранейшай выплаты пошліны<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: Сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. У 1442 годзе вялікі князь Казімір Ягелончык памёр, пакінуўшы сыну Аляксандру даўгі, у асноўным яўрэйскія. У 1495 годзе выйшаў указ, паводле якога яўрэі з Вялікага Княства Літоўскага выганяліся. Але хутка спатрэбіліся грошы для вайны з Масквой, і яўрэям дазволілі вярнуцца. Жыгімонт I у 1507 і 1514 пацвердзіў прывілеі яўрэяў. Часта яўрэі аб’ядноўваліся ў групы па 3-7 чалавек і арандавалі таможні на 2-3 гады. Напрыклад, у 1486 годзе кіеўскія і тракскія яўрэі атрымалі ў арэнду кіеўскія, вышгародскія і жытомірскія мытні на тры гады, а таксама мытні і карчмы [[пуціўль]]скія. У 1494 годзе брэсцкія яўрэі арандавалі берасцейскую, [[драгічын]]скую, гродзенскую і бельскую мытні на тры гады<ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Роль евреев-мытников в экономической системе Великого княжества Литовского в конце XV–середине XVI века|выданне= History and Culture of Baltic Region: Lithuania and Poland. Social History, Cultural Science|месца= Klaipeda|год=2007|старонкі=9—23}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб.наук.праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. З 86 грамат на арэнду мытных збораў па ўсёй тэрыторыі ВКЛ з канца XV да 1569 года 31 дагавор быў заключаны з хрысціянамі, 55 — з яўрэямі. Вялікія князі ахвотна аддавалі мыта яўрэям, якія, дзякуючы сваім капіталам, уносілі некаторую суму грошай наперад. Выступленні ў сеймах шляхты і заможнага мяшчанства скончыліся выдаленнем яўрэяў з мытаў і перамяшчэннем прадстаўнікоў яўрэйскіх фінансавых колаў у 1530—1540-х гадах на [[Падолле]], і ў [[Галічына|Галічіну]], а з 1569 года — на Валынь, Кіеўшчыну і [[Брацлаўшчына|Брацлаўшчыну]]. Яўрэям арэнда мытен была забаронена. Зноў яны выступаюць як арандатары толькі ў 1560-х гг<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О. О.|загаловак= Митні відносини на українських землях в документах Литовської метрики|выданне= Історіографічні та джерелознавчі проблеми історії України|месца = Дніпропетровськ|выдавецтва=РВВ ДНУ|год=2004|старонкі=154—171}}</ref>. [[Абрам Езафовіч|Абрахам Езафовіч]] арандаваў некалькі буйных каморэн, і настолькі атрымаў поспех у зборы пошлін, стаўшы асноўным вялікакняскім крэдыторам, што Жыгімонт I у 1507 годудаў яму шляхецкі тытул з [[Ляліва (герб)|гербам Ляліва]], затвердзіў яго старастай смаленскім, войтам менскім і берасцейскім. У падзяку Езафовіч падарыў каралеўскаму манетнаму двару тысячу грыўняў срэбрам. У канцы 1509 года кароль прызначыў яго [[Падскарбі вялікі літоўскі|подскарбіем земскім]], гэта значыць практычна міністрам фінансаў<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Подскарбий земский, или казначей ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=2|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183003/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html}}</ref>. Дзякуючы раздзяленню вялікакняскіх і асабістых даходаў вялікага князя, замене натуральных плацяжоў грашовымі, перадачы судовых даходаў у вядзенне вялікага князя, упарадкаванню манетнай справы, замене сістэмы водкупаў сістэмай кіравання праз давераных асоб, — Езафовіч значна павялічыў даходы. На працягу 1520-х гг. ён разам з таварышамі арандавалі мытні амаль па ўсёй тэрыторыі ВКЛ, акрамя ковенскай і віленскай акруг, — мыта гарадзенскай акругі ў 1523, 1529, 1531 гадах; у Мінску — 1525 і 1532 гады; у Полацку — 1530, 1531 гады; на Валыні —1531 год<ref>{{кніга|аўтар= [[Юзаф Вольф|Wolff J.]]|загаловак= Żyd ministrem króla Zygmunta. Szkic historyczny|месца= Kraków|выдавецтва= DRUK ARK I W Ł . L. AKCZYCA I SPÓŁKI|год=1885|старонак=56}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Abraham i Michał Ezofowicze (działacze gospodarczy XVI w.)|спасылка= http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|месца= Kraków|выдавецтва= Herbst|год= 1947|старонак= 460|archive-url= https://web.archive.org/web/20160405052938/http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|archive-date= 5 красавіка 2016}}</ref>. Пасля яго смерці справу брата працягнуў Міхель Езафавіч, якому кароль таксама завітаў шляхецтва. Прычым, Міхель ад іудзейскай веры не адрокся, і быў у дадатак старшыной (абер-рабінам) усіх яўрэяў Вялікага Княства Літоўскага. Па матывах гісторыі сям’і Езафавічаў [[Эліза Ажэшка]] напісала раман «Меір Езафовіч», а польская кінастудыя «Sfinks» паставіла па ім у 1911 годзе мастацкі фільм<ref>{{артыкул|аўтар= Šiaučiūnaitė J.|загаловак= Michelis Jezofovičius — žymus Lietuvos Didžiosios Kuni gaikštystės verslininkas (XV a. pab.— XVI a. pitmasis ttečdalis)|выданне= Lietuvos Metrikos studijos|месца= Vilnius|год=1998|старонкі=99—123}}</ref>. [[File:Polish Jews 1765.png||thumb|left|Жыды ВКЛ. 1765.]] «Прывілегіраванае» становішча габрэяў-мытнікаў у параўнанні з мытнікамі іншых нацыянальнасцяў абумоўлівалася не этнічным паходжаннем, а важнасцю займанай імі пасады. Мытныя прывілеі па пытаннях арэнды яўрэям-мытнікам сведчаць, што апошнія мелі такі ж юрыдычны статус, што і мытнікі іншых нацыянальнасцей; у прыватнасці, судовы імунітэт перад мясцовымі ўладамі, і падлягалі суду толькі вялікага князя (з 1550-х гг. і падскарбія земскага). Гэта значыць, усе мытнікі, незалежна ад іх этнічнага паходжання, былі асаблівай катэгорыяй дзяржаўных служачых, якія ў сілу важнасці сваёй пасады не падлягалі юрысдыкцыі мясцовых улад, а толькі вярхоўнай<ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середи-XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб. наук. праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. Пры Жыгімонце I (1506—1548) быў уведзены дадатковы збор для вывозімых за мяжу воску, мёда, рыбы, шкур, коней<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Роль таможни в формировании бюджета ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=4|archive-date=26 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013036/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html}}</ref>. Прававое рэгуляванне мытнай справы знайшло адлюстраванне ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статутах Вялікага княства Літоўскага]] — зборы законаў феадальнага права, які дзейнічаў у XVI стагоддзі. [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529]] мае толькі адзін «мытны» артыкул, — «Хто б новыя мыты ўстаўляў». «Таксама загадваем, каб абыякавы чалавек у панстве нашым Вялікім Князьстве Літоўскім не адважваўся новых мыт выдумляць ані ўстаўляць ні на дарогах, ані на месцах, ані на масцях, і на веслах, і на водах, ані на таргах у імёнах сваіх, акрамя якія былі з старадаўна ўстаўленыя, а мелі б на тое лісты продкаў нашых вялікіх князёў ці нашы….»<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О.|загаловак= Регулювання митних відносин в Першому Литовському Статуті та боротьба шляхти за митні пільги|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=208}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л.|загаловак= Роль Первого Литовского Статута в истории институционализации таможенной организации на украинских землях Великого княжества Литовского|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=195}}</ref>. [[File:Statut-1588.jpg|thumb|Тытульны ліст Статута ВКЛ (1588).]] Больш грунтоўна мытная справа разгледжана ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуте 1588 года]]. Падзел Першы «Аб персоне нашай гаспадарскай», артыкул «Аб мандацех, у якіх прамовах маюць быць з канцылярыі нашай даваны», артыкул 29 «Пра мыты новыя, і пра вольнасць засаджэння мястэчак, і пра будоўлю мастоў або гробель у владаннях шляхецкіх», якая перайшла са Статута 1529 года і якая забараняла ўсталяванне новых мыт. У артыкуле 30 «Аб нябраце мыта ад шляхты і падвод іх» замацоўвалася вызваленне шляхты ад выплаты мытных пошлін. У параўнанні са Статутам 1566 года тут прыведзены тэкст прысягі шляхціча, які правозіць тавары са свайго маёнтка. У артыкуле 31 «Аб прачышчэнні рэк партовых» указваецца аб праве збору «партовага» мыта. У падзеле Трэцім «Аб хвалясцях шляхецкіх і аб размнажэнні Вялікага Княства Літоўскага» у артыкуле 48 «Аб вываджэнні прыпраў ваенных і вайскога жалеза да зямлі непрыяцельскае» забараняўся правоз у варожыя землі зброі і ваеннай маёмасці. Гэта каралася смяротным пакараннем і канфіскацыяй тавара і ўсёй маёмасці ў казну. У падзеле Чацвёртым «Аб судах і суддзях» у артыкуле 42 «Рокі завітыя ў якіх прамовах маюць быць складаныя ў суду земскага» усталёўваліся тэрміны разгляду мытных правапарушэнняў. У падзеле Сёмым «Аб запісах і продажах» у артыкуле 8 «Аб запісах людзей простых падобных і на арэнды дадзеных» усталёўваўся парадак арэнды мыта<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н., Пименов Д. А.|загаловак=Сравнительный анализ таможенных вопросов в Статуте 1588 г.|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|выданне=Беларусь в современном мире: материалы X Международной конференции, посвященной 90-летию образования Белорусского государственного университета, 28 октября 2011 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2011|старонкі=239—240|старонак=303|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182951/https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З другой паловы 1530-х і да канца 1540-х гадоў вялікакняскімі мытнікамі кіравала [[Бона Сфорца]], жонка караля Жыгімонта I, маці Жыгімонта II Аўгуста. Падчас яе кіравання прыбыткі, якія атрымліваліся на мяжы, павялічыліся ў тры разы. Яна аддала кіраванне мытнямі дзяржаўным службоўцам, — спраўцам, правы і абавязкі якіх рэгламентаваліся. Такім чынам, мытні і збор пошлін перайшлі ад арандатараў да давернага кіравання. Польскі гісторык В. Пацэха лічыць, што Бона Сфорца мела намер цэнтралізаваць і уніфікаваць мытную адміністрацыю ВКЛ, пазбавіцца ад арандатараў-яўрэяў. Створаная Бонай Сфорца мытная сістэма пратрымалася да 1548 года, пасля яе ад’езду з Вялікага княства Літоўскага ўсё вярнулася назад на дзесяцігоддзі, — перадача мыта ў арэнду была адноўлена. Зноў мытныя каморы бралі ў арэнду яўрэі, пры арэнднай сістэме падскарбій земскі не датычыўся ўнутранага жыцця мытен. Пасля, у 1922 годзе, імем Боны Сфорцы была названа цэнтральная плошча мястэчка [[Моталь]]<ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Królowa Bona (1494–1557). Czasy i ludzie odrodzenia|спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/582677/edition/494382|месца= Poznań|выдавецтва= Czcionkami Drukarni Uniwersytetu Poznańskieg|год=1958|старонак=139}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Блануца А.|загаловак= Господарська політики королеви Бони у Великому князівстві Литовському (за матеріалами 32 книги записів литовської метрики)|выданне= Україна в центральносхідній Європі|месца=К.|год=2011|нумар=11|старонкі=191—206}}</ref>. [[File:Bona Sforza in 1517.jpg|thumb|Бона Сфорца (1517).]] У сакавіку 1569 года ў мытнай службе адбыліся змены, гэта было выклікана вяртаннем [[Падляшша]] і Валыні да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]] з наступным падпісаннем у ліпені 1569 года [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ўтварэннем Рэчы Паспалітай. У выніку аб’яднання была скасавана мытная мяжа, але неўзабаве адноўлена да 1765 года. Сістэма мыта ВКЛ і парадак кіравання захоўвалі аўтаномію да 1760-х гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н.|загаловак=Особенности проведения административной реформы при организации таможенного дела на территории белорусского государства в средневековье|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|выданне=Международные отношения: история, теория, практика : материалы IV науч.-практ. конф. молодых ученых фак. междунар. отношений БГУ, Минск, 4 февр. 2014 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонак=216|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182953/https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. Статут 1588 года даволі дэталёва рэгуляваў мытную сістэму. У той час усе гарады ВКЛ мелі мытныя ўстановы. Найбольш актыўна працавалі берасцейская, віленская, гарадзенская, ковенская, магілёўская і полацкая каморы і прыкаморкі. Толькі за 1605 год праз Бярэсце праехалі 573 купца з 370 гарадоў. Развівалася мытная служба і ў прыватнаўласніцкіх гарадах. Напрыклад, з XVI стагоддзя ўладальнік Слуцка мытныя зборы аддаваў у арэнду<ref name="ReferenceA"/>. [[ File:Poland and Lithuania in 1526.PNG|left|thumb|350px|Польшча і Літва перад Люблінскай уніяй у 1526.]] У 1558 годзе пачалася [[Лівонская вайна]], якая запатрабавала дадатковых грошай, таму вялікі князь падвышае тарыфную стаўку мыта на тавары, якія вывозяцца за мяжу. Узнікла новая ці «новапавышаная» мыта, дэкрэтаваная соймам 1561 года. Мытны збор 1566 года быў здадзены ў арэнду [[Гетман вялікі літоўскі|гетману вялікамі літоўскаму]] і адміністратару [[Лівонія|Лівоніі]] [[Ян Караль Хадкевіч|Яну Хадкевічу]] і былому падскарбію земскому літоўскаму [[Падканцлер літоўскі|падканцлеру літоўскаму]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафію Валовічу]] на год за 52000 кап грошаў. У чэрвені 1567 года кароль заключае з імі новую дамову арэнды на «паборы старыя і новыя» на тэрыторыі ВКЛ (акрамя полацкай мыты) на адзін год за 42000. Было паказана, што ад «заляжалых» тавараў сабралі новага мыта на суму 10000 кап грошаў<ref>{{кніга|аўтар= Доўнар-Запольскі М. В.|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонак=759}}</ref>. У цэлым жа для перыяду сярэдзіны XVI стагоддзі характэрна неаднаразовае падвышэнне мытных пошлін. Прычым гэта датычылася пераважна вывозімых тавараў, а не імпарту. Пры вывазе меркавалася атрымаць грошы з купца, а ва ўвозе замежных тавараў была зацікаўлена шляхта. У выніку мыта на некаторыя лясныя тавары перавышала іх кошт. Пошліна на вываз хлеба ці жывёлы вагалася ад 20 да 50 %. Такім чынам шляхта, якая мела мытныя прывілеі, пазбаўлялася ад канкурэнцыі купецтва пры вывазе тавараў<ref>{{артыкул|аўтар= [[Сцяпан Фёдаравіч Сокал|Сокал С. Ф.]]|загаловак= Гістарычныя асаблівасці ўзнікнення і станаўлення прававога рэгулявання гаспадарчых адносін у Беларусі ў дасавецкі перыяд|выданне= Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. Навукова-практычны і інфармацыйна-метадычны часопіс|месца=Мн.|выдавецтва= Прыватная ўстанова адукацыі «БІП ― Інстытут правазнаўства»|год=2012|нумар=2|старонкі=4—13}}</ref>. У 1576 годзе сойм пастанавіў, што без згоды вялікага князя ВКЛ кароль Рэчы Паспалітай не можа ўстанаўліваць пошлін, а ў 1586 годзе прыняў рашэнне не перадаваць каралю палову мытных збораў у ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Історія митної справи Великого князівства Литовського та Речі Посполитої на українських землях: методи дослідженни|выданне= Наукові записки|месца=К.|год=2004|том=27|старонкі=22—28}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVII стагоддзі == [[File:Lithuania in the 17th century.png|thumb|Адміністратыўнае дзяленне Вялікага Княства Літоўскага на 1654 год.]] Згодна з мытнымі кнігамі першай паловы XVII стагоддзя, з усяго купецтва, якое займалася замежным гандлем, літвінаў было 80—85 % (ім належала да 90 % перавезеных тавараў), яўрэяў 9—10 % (асабліва моцны быў у гандлева-крэдыторскім плане быў кагал у Берасці), палякаў, рускіх, шкотаў (шатландцаў), немцаў (пераважна з Вільні) 4-6 %<ref>{{артыкул|аўтар=Копысский З. Ю.|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. У першай палове XVII стагоддзя ў ВКЛ налічвалася каля 414 так званых «гарадоў» і мястэчак, у тым ліку 40 гарадоў з колькасцю насельніцтва больш за 5 тысяч жыхароў. Многія з гарадоў, асабліва буйныя гандлёвыя, на адлегласці дзеннага перахода, або на парогах, або на буйных прытоках на рэках ( мелі мытні. Цэнтральным пунктам "Рускай мытнай каморы" ВКЛ, куды збіралася грошы мыта і дадзеныя аб прыналежнасці тавараў, стругоў, платоў і іх шляху з прыкаморкаў па Дзвіне (Дзвінск, Друя, Дрыса, Дзісна, Ула, Бешанковічы, Віцебск) месціўся ў Полацку<ref>{{Кніга|спасылка=https://uw.academia.edu/ViktarYakubau|загаловак=Якубаў, В. Да Рыгі і назад // Наша гісторыя – 2021. – №9. – с.78 – 83. \\ Yakubau V. To Riga and back // Nasza historya}}</ref>. Пасля стварэння Рэчы Паспалітай, у ВКЛ мыта і розныя зборы прызначаліся толькі адмысловымі ухваламі на канвакацыях сенату і шляхты ВКЛ, або вальных [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|соймах]]. Замежныя купцы плацілі 4 % ад кошту тавара, а купцы Рэчы Паспалітай — 2 %. Шляхціцы нярэдка ўвозілі соль, мёд, хлеб, рыбу для продажу, заяўляючы іх як тавары для ўласнага спажывання. За гэта мыта не ўзмалася. Кароль [[Жыгімонт Ваза]] у 1632 годзе выдаў універсал, якім абавязаў усіх, хто ўвозіць тавары для продажу, плаціць мыта, а хто вывозіць не ўласнае, набытае зерне, плаціць цло (мыта, якое спаганяецца на мяжы). Аб мэце ўвозу тавара ў першым выпадку і яго паходжанні ў другім уласнік павінен быў прынесці прысягу<ref>{{кніга|аўтар=Тарарышкина Л. И., Острога В. А.|загаловак=Таможенные платежи: пособие|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонкі=33|старонак=279|isbn=978-985-566-108-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183021/https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З 1607 г. тавары шляхты ВКЛ рашэннем вальнага сойму былі канчаткова вызваленыя ад мытных збораў<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina legum, T. II – s. 449}}</ref>. Купцы і кармнікі, якія вязлі шляхецкія тавары павінны былі прысягнуць на крыжы, што тавар не купецкі і атрымаць квіт ад мытнага падкаморыя з якім бясаплатна мог ехаць праз чарговыя мытныя гавані і порты да пункта прызначэння<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/165948720/%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BB%D1%8C_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XVII_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F|загаловак=Якубаў В.У. Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2016. – №9. – С. 83–91}}</ref>. У 1643 годзе ў Польшчы ўведзена новая імпартная мыта — «індукта», 4 % ад кошту прывазнога тавару. Палова гэтай мыты ішла ў каралеўскую казну, другая палова ў дзяржаўную. Падобныя пошліны неўзабаве былі ўведзены і ў ВКЛ. У 1696 годзе ў Рэчы Паспалітай прынята пастанова аб забароне ў Вялікім Княстве Літоўскім пісаць дзяржаўныя дакументы на беларускай мове, што прывяло да замены старой тэрміналогіі на новую, польскую, і цяпер мыта называлася цло, а таможня — цэльней<ref>{{артыкул|аўтар= Manikowski A.|загаловак= Cło generalne|выданне= Encyklopedia gospodarcza Polski do 1945 roku|месца= Warszawa|год=1981|том=1|старонкі=105}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Filipczak-Kocur A.|загаловак= Skarb litewski za pierwszych dwu Wazόw: 1587–1648|месца= Wrocław|выдавецтва= Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego|год=1994|старонак=123}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVIII стагоддзі == Для павелічэння паступленняў у казну неабходна было ўзмацніць кантроль дзяржавы над усімі магчымымі крыніцамі даходаў, сярод якіх важнае месца займалі даходы ад мытных пошлін. У сувязі з гэтым адной з прыярытэтных задач стала стварэнне мытнай службы ВКЛ як неад’емнага інстытуту ў сістэме дзяржаўнай выканаўчай улады. Рашэннем [[Канвакцыйны сойм 1764 года|Канвакцыйнага сойма 1764 года]] для паляпшэння кіраўніцтва фінансамі, павелічэння дзяржаўных даходаў, была створана [[Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага]] (Komisja Skarbowa Wielkiego Księstwa Litewskiego), якая падпарадкоўвалася сойму і дзейнічала праз бюро з 12 чалавек служачых. Старшынствавалі ў ёй па чарзе вялікі падскарбій літоўскі і надворны падскарбій літоўскі. У камісію ўваходзілі яшчэ два сенатары і сем камісараў-шляхцічаў, якіх выбіралі на сойме. За сваю службу яны атрымлівалі грашовы заробак з казны і не павінны былі прымаць ніякага іншага ўзнагароджання<ref>{{кніга|аўтар= [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|Коваленя А. А.]] и др.|загаловак=История белорусской государственности: в 5 т. Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2018|том=1|старонкі=516—517|старонак=598|isbn=978-985-08-2388-5}}</ref>. Сфера дзейнасці Скарбавай камісіі была дастаткова шырокай: кантроль за фінансамі, збор пошлін, ажыццяўленне судовых функцый па фінансавых справах, прызначэнне і звальненне дзяржаўных служачых (афіцыялістаў), кантроль за гандлем і ў цэлым за эканомікай княства. Скарбавай камісіяй у 1765 годзе быў выпушчаны шэраг універсалаў, на аснове якіх рэабмежавалася мытная служба: «Аб каморах і мыце», «Аб генеральнай мыце і каморы», "Аб стварэнні прыкаморак, «Для ўсіх суперінтэндантаў і людзей купецкага стану»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ірына Фёдараўна Кітурка|Кітурка І. Ф.]]|загаловак=Архіў Скарбавай камісіі ВКЛ як аснаўны збор крыніц па вывученню мытнай справы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст.|выданне= Романовские чтения-10, посвященные 80-летию со дня основания исторического факультета: сб. статей Международной научной конференции|месца=Могилёв|выдавецтва=МГУ им. А. А. Кулешова|год=2015|старонак=260|isbn=978-985-043-8}}</ref>. Ліквідаваліся ўсе прыватныя мытныя пункты і пошліны (мыта), скасоўвалася права арэнды і ўводзілася так званая галоўная, генеральная мыта, — пошліна, якую, у адпаведнасці са спецыяльнай інструкцыяй, павінны былі плаціць усё, «пачынаючы ад караля да апошняга жыхара і купца»: 8 % ад кошту тавара для айчынных купцоў і 12 % для чужаземных. Адначасова былі адменены ўнутраныя пошліны за правоз тавару. Ад выплаты новай пошліны вызваляліся толькі шляхецкія тавары, якія перавозіліся з аднаго ўладання ў другое ці на гандаль, а таксама тавары, якія вязлі з-за мяжы для ўласных патрэб. Для паўсюднага і дакладнага спагнання генеральнай мыты ўзнікла неабходнасць стварэння разгалінаванай сістэмы мытных пунктаў, значнага павелічэння колькасці служачых і рацыянальнай арганізацыі іх работы. У адпаведнасці з абазначанай структурай была дакладна акрэслена службовая іерархія службовых асоб мытных органаў. На чале рэпартыцый стаялі контррэгістратары, прызначаныя Скарбавай камісіяй ВКЛ. У іх абавязкі ўваходзіла агульнае кіраўніцтва сваёй мытнай акругай і выкананне кантрольных функцый. Яны неслі асабістую адказнасць за атрыманне прыбытку з курыруемай імі рэпартыцыі. У сваю чаргу контррэгістратары мелі права прапаноўваць на зацвярджэнне Скарбавай камісіі загадчыкаў мытных камор — суперінтэндантаў, а таксама мытных пісароў. Суперінтэнданты непасрэдна адказвалі за парадак у каморах і замацаваных за імі прыкаморках і вартавых, за агляд купцоў, за правільнае вядзенне мытных кніг і т. д. У іх непасрэдным падпарадкаванні знаходзіліся і іншыя службовыя асобы: пісары, обервартавыя, пешыя і конныя вартавыя. Таможны агляд праводзіўся непасрэдна ў каморах і падкаморках, там жа выпісваліся мытныя квітанцыі. Вартавыя-стражнікі павінны былі сачыць, каб купцы не аб’язджалі каморы таемнымі шляхамі, правяраць наяўнасць мытных квітанцый і пры іх адсутнасці накіроўваць купцоў у бліжэйшую камору ці прыкамарак. У 1767 годзе ў структуры мытнай службы ВКЛ з’яўляюцца памяшканні оберстражы, дзе оберстражнікі праводзілі дагляд купцоў з невялікай колькасцю тавару, не больш чым на 50 польскіх злотых. На этапе першапачатковага фармавання дзяржаўнай мытнай службы ВКЛ не існавала адзінага дакумента, які апісвае правы і абавязкі службовых асоб. Роля службовай інструкцыі выконвалі спецыяльныя дакументы пад назвай «Інструмент», якія выдавалися Скарбавай камісіяй канкрэтным асобам, якія назначаліся на пасаду. Гэтыя «Пункты» ўдакладнялі абавязкі загадчыка каморы ў дачыненні да мясцовасці. Напрыклад, у мэтах скарачэння кантрабанды патрабавалася прааналізаваць рацыянальнасць расстаноўкі сямі вартаўнікоў і чатырох варт, якія ўваходзілі ў склад гродзенскай таможні, і прадставіць высновы на разгляд Скарбавай камісіі. Суперінтэндант павінен быў жыць у галаўной каморы, кожны тыдзень атрымліваць справаздачы з камор, аналізаваць змешчаныя ў іх звесткі, і штомесяц складаць табліцу з указаннем сумы даходу і віду манет. Раз у месяц ён быў абавязаны абыходзіць каморы. Акрамя таго, у «Пунктах» вызначаўся парадак надгляду, правілы суправаджэння купцоў, якія ідуць транзітам. Больш падрабязна асноўныя абавязкі розных катэгорый мытных служачых змяшчаліся ў тэксце прысягі, якую яны павінны былі прынесці перад камісарамі Скарбавай камісіі пры уступленні на пасаду. У студзені 1768 года зацверджаны «Мытны статут». У ім падрабязна апісваліся не толькі абавязкі службовых асоб, але і тып мытных дамоў з пералікам усяго неабходнага абсталявання і мэблі (сталы і падстрэшкі для агляду, шалі, прэсы, розныя прылады для праверкі тавараў, пячаткі і т. п.). Упершыню асобна выдзелены спецыяльны пункт пад назвай «Субардынацыя мытных афіцыялістаў», які ўстанаўліваў вертыкальны вектар падпарадкаванасці службовых асобаў мытных органаў (зверху ўніз): контрконтррэгістрант—суперынтэндант—пісар—обберстражнік—стражнік. За сваю працу служачыя мытаў атрымлівалі жалаванне, якое выплачвалася штомесяц, яго велічыня залежала не толькі ад пасады, але і ад прапускной здольнасці мытных пунктаў. Спецыяльнай адукацыі для атрымання пасады ў мытні не патрабавалася, аднак для вядзення бухгалтарскага ўліку, правільнага афармлення накладных мытныя служачыя павінны былі ўмець чытаць, пісаць і рабіць разлікі<ref>{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=571, 572|артыкул=Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага|аўтар=Анішчанка Я.}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Рэарганізацыя мытнай службы ВКЛ як прыклад фарміравання дзяржаўнай адміністрацыйнай сістэмы ў другой палове ХУІІІ ст.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10452|выданне= Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины|месца=Гомель|выдавецтва=ГГУ|год=2014|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Китурко И. Ф.|загаловак=Деятельность Скарбовой комиссии Великого княжества Литовского по созданию таможенной службы как пример модернизации государственной системы управления во второй половине XVIII в.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10457|выданне= Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė: tarp tradicijų ir naujovių XVIII am ž i aus studijos|месца= Vilnius|выдавецтва= Lietuvos istorijos institutas Kražių|год=2014|isbn=978-9955-847-86}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Мытны служачы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст. (па дадзеных архіўных матэрыялаў)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55710|выданне= Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта ім. Янкі Купалы|месца=Гродна|выдавецтва=ГГУ|год=2019|нумар=3|старонкі=6—17}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Денежное обеспечение служащих государственной таможенной службы Великого княжества Литовского во второй половине XVIII в.|спасылка=http://vestnik-brgu.ru/?page_id=3827|выданне=Вестник Брянского государственного ун-та|месца=Брянск|год=2022|нумар=2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Государственная таможенная служба ВКЛ во второй половине XVIII в.: создание и основные этапы реорганизации|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55909|выданне= ХІІ міжнародна наукова конференція: Історія торгівлі, податків та мита: тези доповідей|месца= Київ|выдавецтва= Університет митної справи та фінансів|год=2018}}</ref>. Пасля адмены генеральнай пошліны ў 1766 годзе, шэраг унутраных камор быў скасаваны, і ў 1771 годзе на тэрыторыі ВКЛ засталося: 13 сухапутных камор, 4 сплаўныя каморы, 55 прыкаморак і 38 вартавых і оберстражнікаў. Акрамя таго, у адпаведнасці з пастановай Скарбавай камісіі ад 11 студзеня 1769 года было ліквідавана кіраўніцтва Рускай рэпартыцыі, паколькі ў сувязі з адменай унутраных камор у складзе гэтай рэпартыцыі засталіся толькі дзве сухапутныя каморы — брэсцкая і пінская<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Дзяржаўная мытная служба ВКЛ пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай: спробы ўпарадкавання (1772-1775)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/40934|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2017|нумар=32|старонкі=127—137}}</ref>. У 1775 годзе адноўлена генеральная пошліна, створаны Мытны дэпартамент. У 1775 і 1776 гг. прыбытак ад мытных пошлін дасягнуў 1,9 млн злотых пры агульным даходзе казны 12,8 млн злотых. Аднак ціск Прусіі прымусіў адмовіцца ад генеральнай пошліны ўжо ў 1766 годзе. У 1775 годзе яна была адноўлена і праіснавала да 1795 года. У 1775—1776 гг. мытні давалі 15 % усіх даходаў казны<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Арганізацыя дзейнасці мытнай службы ВКЛ у 1775–1791 гг.|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/58092|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2019|нумар=34|старонкі=94—101}}</ref>. Скарбавая камісія ВКЛ у кастрычніку 1791 года добраахвотна дэлегавала свае паўнамоцтвы Скарбавай камісіі Рэчы Паспалітай. Але тая праіснавала ўсяго год і была скасаваная [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыяй]] з адначасовым аднаўленнем асобных скарбавых камісій для Кароны і ВКЛ. Але ў 1794 годзе Скарбавая камісія практычна перастала працаваць, паколькі яе члены далучыліся да паўстання [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]]. У кастрычніку 1795 года адбыўся [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай]], і цяпер ужо ўся тэрыторыя ВКЛ увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе функцыянавала свая арыгінальная мытная служба. Ліквідацыя дзяржаўнасці былога Вялікага Княства Літоўскага запатрабавала рэарганізацыі мытнай сістэмы ўздоўж заходняй мяжы Расійскай імперыі. Па ўказе Сената ад 14 (25) снежня 1795 года на новай мяжы Расійскай імперыі з Аўстрыяй і Прусіяй былі заснаваны мытная варта, мытні і заставы. На заходняй мяжы было створана сем мытных пастоў: у Палангене, Юрбурге, у [[Пуні|Пунях]], на правым беразе Нёмана ў Гродне, ля вытокаў ракі Свіслач ля стыку межаў былых Брэсцкага і Навагрудскага ваяводстваў, у [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынках]] і насупраць Уладава на правым беразе Заходняга Буга (цяпер [[Тамашоўка]]). Паводле «Палажэння аб устанаўленні памежнага мытнага ланцуга і варты ў Вялікім Княстве Літоўскім», мяжа ад Валынскай губерні да Палангена складала 674 вярсты і дзялілася на 3 участкі: 240 вёрст (ад Валынскай губерні да Гродна), 266 вёрст (ад Гродна да Юрбурга), 168 вёрст (ад Юрбурга да Палангена). 674-вёрстную пагранічную дыстанцыю ахоўвалі: на кожнай з 50-вёрстнай дыстанцыі па 13 чалавек, у тым ліку на кожную адлегласць па мытным стражніку і на кожныя 10 вёрст па два мытных абходчыкі (135 чалавек) і 27 чалавек для пасылак і папаўнення выбыў. У сукупнасці на штогадовае ўтрыманне мытнага ланцужка і аховы на мяжы ВКЛ пайшло 16 210 рублёў. На ўтрыманне літоўскай памежнай мытні і аховы штогод трацілася 34 380 рублёў з даходаў [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]]. У снежні 1798 года была адкрыта брэсцкая таможня. У адпаведнасці з указам Сената ад 19 сакавіка 1799 года гродзенская мытня была зачынена і зноў адкрыта ў сакавіку 1800 года разам з ковенскай мытняй<ref>{{артыкул|аўтар=[[:pl:Maria Puciatowa|Maria Puciatowa.]]|загаловак= Rzut oka na dzieje Komisji Skarbu Rzeczypospolitej W. Ks. Litewskiego za rządów targowickich i sejmu grodzieńskiego|выданне= Księga pamiątkowa koła historyków słuchaczy uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, 1923–1933|месца= Wilno|выдавецтва= Uniwersytet Stefana Batorego|год=1933|старонак=375}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ерашэвіч А.|загаловак=Арганізацыйна-штатная структура мытных устаноў на беларускім участку заходняй мяжы Расійскай імперыі канца XVIII—першай паловы XIX ст.|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=24967|выданне= Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemności: матэрыялы XV міжнар. навук. канф. (Гродна, 13 – 14 лістап. 2008 г.)|месца=Гродно|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=449|isbn=978-985-515-232-4}}</ref>. {{зноскі}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} [[Катэгорыя:Мытная справа]] [[Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання]] [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] nf24fx08v60lioc3bxq5lf66hkx0rdr 5144752 5144742 2026-05-22T08:36:29Z Voūk12 159072 /* Мытная сістэма ў XVII стагоддзі */ 5144752 wikitext text/x-wiki '''Мытная сістэма Вялікага Княства Літоўскага''' — сукупнасць сродкаў і метадаў дзяржаўнага рэгулявання перамяшчэння тавараў праз мяжу, экспарт-імпарт тавараў, а таксама практычная арганізацыя мытнай службы на землях ВКЛ (стварэнне мытаў, устанаўленне тарыфаў, спагнанне мытных збораў, барацьба з кантрабандай і інш. == Мытны збор у XIII стагоддзі == [[File:1210 (Hierby haradoŭ Bielarusi. Hierb Polacka).jpg|thumb|Паштовая марка, прысвечаная Полацку. 2017 год.]] Гандлёвае права існавала ўжо ў XIII стагоддзі, калі заснаваны немцамі ў 1201 годзе на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]] з дазволу [[Князі полацкія|князя полацкага]] стратэгічны ваенна-гандлёвы горад [[Рыга]] стаў ключавым звяном у гандлі ўсходнеславянскіх дзяржаў з Заходняй Еўропай. Гэта прывяло да заключэння гандлёвых дагавораў паміж Рыгай і славянскімі князямі: першай такой дамовай паміж Рыгай і [[Полацк]]ам стаў дагавор 1210 года, па якім полацкі князь [[Уладзімір Полацкі|Уладзімір]] даваў купцам шырокія правы. Дагавор смаленскага князя [[Мсціслаў Давыдавіч|Мсціслава Давыдавіча]] разам з князямі полацкім і віцебскім з Рыгай і [[Готланд (востраў)|Гоцкім берагам]] 1229 года, — адна з першых пісьмовых крыніц гандлёвага права ў беларускіх землях, змацаваная пячаткамі [[Вісбю]], [[Любек]]а, [[Данцыг]]а, [[Мюнхен]]а, [[Гронінген (горад)|Гронінгена]], [[Дортмунд]]а, [[Брэмен]]а, [[Смаленск]]а, Полацка і [[Віцебск]]а. Яго палажэнні рэгулявалі розныя аспекты гандлёвых адносін. «Кожнаму лаціненскаму чалавекам з усіх вольныя шляхі з Гочкага берага ды Смольнеска без мыта». Гэты дагавор паслужыў асновай і для іншых пагадненняў<ref>{{кніга|аўтар= Вішнеўскі А. Ф., [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я. А.]]|загаловак= Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах|месца=Мн.|выдавецтва= Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь|год=2003|старонкі=17—18|старонак=320|isbn=985-427-192-7}}</ref>. Раней у гістарычнай літаратуры мыта (myto) нярэдка атаясамлялі са знешнегандлёвым зборам — цло (theloneum, cło). І польскія і ўкраінскія слоўнікі і энцыклапедыі даюць падобныя азначэнні гэтым паняццям. Цлом называлі збор, які спаганяўся на межах дзяржавы ў спецыяльных месцах (каморы цэльныя) чыноўнікамі (мытнікі, цэльнікі) з тавараў экспарту/імпарту на карысць [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя літоўскага]], а мытам — пошліны, якія служылі кампенсацыяй за эксплуатацыю камунікацыйных збудаванняў (мастоў, бродаў, пераездаў)<ref>Słownik języka polskiego / J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedżwiedzkiego. — Warszawa, 1902. — T. II. H-M. — S. 1089; Brückner A. Encyclopedia staropolska. W 2 T. — Warszawa: TrzASkI, 1939. — T. A-M. — S. 179, 955; Gloger Z. Słownik rzeczy starożytnych. — Kraków, 1896. — S. 59-60; Gloger Z. Encyclopedia staropolska ilustrowana. Wiedza powszechna. W 4 T. — Warszawa, 1996. — T 1. — S. 248—249; Горбачевский Н. И. Словарь древнего актового языка. — Вильно, 1874. — С. 224—225, 360; Енциклопедія українознавства. — Париж — Нью-йорк, 1962. — Т. 4. Словник староукраїнської мови XIV—XV ст. — К., 1977. — Т. 1. А-М. — С. 626</ref>. У сучаснай беларускай мове захаваліся словы: мыта, [[мытня]], мытніца, мытнік. З гэтым паняццем звязаны назвы прытоку ракі [[Прыпяць]] — [[Мытва]], сёлаў у [[Лідскі раён|Лідскім]] і [[Полацкі раён|Полацкім]] раёнах, сёлаў Мытныця ў Украіне, [[Мытная плошча (Львоў)|Мытная плошча]] ва Львове і інш. Мытная служба Рэспублікі Беларусь называецца [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь]], украінская — Державна митна служба<ref>{{артыкул|аўтар=Чаеўская М. К.|загаловак=Спосабы тэрмінаўтварэння ў тэрміналогіі мытнай справы|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|выданне=Мова – Літаратура – Культура: матэрыялы VIII Міжнар. навук. канф., Мінск, 15–16 вер. 2016 г. У 2 ч.|месца=Мн.|выдавецтва=РІВШ|год=2016|нумар=1|старонкі=167—169|isbn=978-985-586-011-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182949/https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У той час мытны збор ажыццяўляўся звычайным зборам грошай з прыезджых. Існавала два віды мытных пошлін: вадзяное мыта (спаганялася з лодак) і сухое мыта (пошліна з вазоў). Парожнія судны пошліны не плацілі. Калі хто-небудзь спрабаваў ухіліцца ад выплаты, то пры затрыманні плаціў падвойны штраф з кожнага воза ці судна. [[Мытня]]й кіраваў прызначаны княскі кіраўнік — [[цівун]] з памагатымі. Гандаль па тым часе была дастаткова ажыўленай. Напрыклад, праз Полацак вывозілі аўчыну, пушніну, воск, хмель. Увозілі мячы, сякеры, бурштын, вырабы з бронзы, срэбра, жалеза<ref>{{кніга|загаловак= Полоцкие грамоты XIII – начала XIV вв. Сост. А. Л. Хорошкевич|спасылка= http://adverbum.org/s-polgr1.htm?ysclid=la28i9vc1n313265901|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1977|том=1|старонак=228}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=[[Георгій Васілевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|загаловак= Города Полоцкой земли (IX—XIII)|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1978|старонкі=118—122|старонак=160}}</ref>. == Мыта ў XIV—XV стагоддзях == [[Файл:Atlas Cosmographicae (Mercator). Вялікае Княства Літоўскае. 1595.jpg|thumb|злева|Карта Вялікага Княства Літоўскага, створаная [[Г. Меркатар]]ам. З кнігі «Atlas sive Cosmographicae Meditationes». Дуйсбург. 1595. Першая карта, якая паказвае Вялікае Княства Літоўскае асобна ад іншых краін Еўропы.]] [[Мыта]] (цло) у Вялікім Княстве Літоўскім — гэта пошліна, якая спаганялася казной ВКЛ з мясцовых купцоў за ўвоз і вываз тавараў за мяжу, а таксама з іншаземцаў за продаж тавараў на мясцовых рынках або за правоз па тэрыторыі дзяржавы. З утварэннем Вялікага Княства Літоўскага збор мыта пераходзіў ад удзельных князёў да вялікага князя літоўскага. Таможныя зборы з купцоў за перавозкі па тэрыторыі дзяржавы, увоз і вываз, а таксама за продаж розных тавараў на мясцовых рынках складалі значную долю казны. Мытную пошліну плацілі як мясцовыя купцы, так і замежныя «госці». І не толькі грашыма, але і некаторымі таварамі (тканіны, мяхі). У «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага Штаба» (1863) гаворыцца: «Каля таго ж часу (гаворка ідзе пра 1411 год) у Брэсце з’явіліся аўгустынскія манахі, якім былі аддадзены шырокія пляцы паміж Мухаўцом і Бугам для пабудовы, а на іх утрыманне вызначаны даходы з брэсцкай пошліны 4 капы шырокіх грошаў…». Гэта значыць, ужо ў 1411 годзе існавала брэсцкая таможня. [[Файл:Old Bierascie.jpg|міні|Меркаваны выгляд Берасця ў ХІІ—ХІІІ стагоддзях.]] Мытная дзейнасць адлюстравана ў дакументах дзяржаў, з якімі гандлявалі купцы ВКЛ, у прыватнасці ў справах {{нп3|Посольский приказ|Пасольскага|ru|}} прыказа, Рыжскай гандлёвай кнізе за 1280—1352 гады, у мытных рэестрах некаторых польскіх гарадоў. Захаваліся мытныя кнігі Брэста за 1583 і 1605 гады, Віцебска — за 1605, [[Гродна]] Гродна — за 1600, 1605, 1764, [[Магілёў|Магілёва]] — за 1612, 1708, Полацка 1708, [[Мінск]]а — за 1708. Яны дазваляюць меркаваць аб развіцці рамёстваў і гандлю ў гарадах ВКЛ, міжнародных гандлёвых шляхах, сувязях княства з Расіяй, Украінай, Прыбалтыкай<ref>{{артыкул|аўтар=[[Васіль Іванавіч Мялешка|Мелешко В. И.]]|загаловак=Таможенные книги как исторический источник|выданне= Весці АН БССР. Серыя грамадзянскіх навук|месца=Мн.|год=1959|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мелешко В. И.|загаловак= Новые белорусские таможенные книги первой половины XVII в.|выданне=Историчесий архив|месца=М.|выдавецтва=Академия наук СССР|год=1960|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]]|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. Недахопам мытных кніг з’яўляецца адсутнасць вестак аб таварах, якія ўвозіліся і вывозіліся шляхтай і духавенствам. Згодна з прывілеем [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I]], шляхта і духавенства Польшчы асвабаждалася ад пошлін, калі тавары везлі не на продаж, а для ўласных патрэб. З сярэдзіны XVI стагоддзя да 1764 года ад платы за вываз са сваіх маёнткаў тавараў (лес, лён, пянька, паташ і інш.) шляхта таксама вызвалялася. Толькі ў 1772 годзе, падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], былі ўведзены тры пошліны, якія ахоплівалі ўсе сацыяльныя групы Рэчы Паспалітай: шляхецкае мыта, купецкае мыта і мыта ад солі. У мытных кнігах гэтыя пошліны фіксаваліся асобна<ref>{{кніга|аўтар= [[Сяргей Мікалаевіч Ходзін|Ходзін С. М.]]|загаловак= Крыніцы гісторыі Беларусі (спроба гісторыка-генетычнага і кампаратыўнага вывучэння)|спасылка= https://www.studmed.ru/hodzn-sm-kryncy-gstory-belarus-gstoryka-genetychnae-kamparatynae-vyvuchenne_a6ffb80502e.html?ysclid=la53sr261832233127|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=1999|старонак=193|isbn=985-445-155-0}}</ref>. Для найбольш эканамічна развітых рэгіёнаў улады маглі адмяніць мытныя зборы. Вялікакняскі прывілей (1432) брата [[Вітаўт]]а [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] гарантаваў жыхарам [[Вільнюс|Вільні]] права свабоднага гандлю. А [[Казімір IV Ягелончык]], даючы віленскім мяшчанам права не плаціць мытных пошлін на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, у 1440 годзе спасылаўся на векавыя звычаі, устаноўленыя яшчэ пры [[Альгерд]]е<ref>{{кніга|загаловак= Помнікі права Беларусі XIV―XVI стст.: агульназемскія прывілеі і акты дзяржаўных уній: крыніцазнаўчы дапаможнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2015|старонкі=34—39|старонак=384}}</ref>. Нягледзячы на [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|руска-літоўскую вайну 1487—1494 гг.]], купцы не пераставалі ездзіць, але скардзіліся на павышэнне пошлін, якія адвольна ўводзіліся мясцовымі ўладамі ВКЛ («смаленскі мыт», «прамытіліся есте менскія мыта»). Даходзіла да таго, што купцоў «садзілі ў калодкі». За вызваленне патрабавалі выкуп. Бывалі выпадкі канфіскацыі тавару, у асноўным гэта — футра, воск, зброя і даспехі. Вядомы выпадак з маскоўскім купцом Івашкам Пярфуравым, які ехаў у 1492 годзе з Царграда праз ВКЛ і памер у [[Крэва]]. Мясцовыя ўлады забралі ягоны тавар і не хацелі аддаваць сваякам. Скаргі дайшлі да караля. Мясцовыя ўлады апраўдваліся: каб не плаціць мыта, купцы ездзяць «новымі шляхамі», таму іх адлоўліваюць і штрафуюць (прамыты). З часам прамытам стала называцца кантрабанда, а прамытнікамі — кантрабандысты<ref>{{кніга|загаловак= Сборник Императорского Русского исторического общества|месца=СПб.|год=1882|том=35|старонкі=35, 44—46}}</ref>. Каб пазбегнуць пошлін, купцы часам спрабавалі спыняцца ў гарадскіх жыхароў. Таму ў 1567 годзе [[Жыгімонт ІІ Аўгуст]] загадаў усім мяшчанам ВКЛ пад пагрозай штрафу ў 500 кап грошаў не ўпускаць прыезджых купцоў, якія «тавары свае развязваючы, з возаў выкладваюць і ўтойваюць»<ref>Грамоты Великихъ князей Литовських с 1390 по 1569 годы / [под ред. В. Антоновича и К. Козловского]. — К., 1868. — № 48</ref>. [[File:Mahiloŭ, Čarnihaŭskaja brama. Магілёў, Чарнігаўская брама (1901-40).jpg|міні|Чарнігаўская брама ў Магілёве.]] Многія гарады ВКЛ мелі так званае «права склада», у адпаведнасці з якім іншаземныя купцы, якія не змаглі па нейкіх прычынах прадаць свае тавары ў канкрэтным горадзе, маглі везці іх далей толькі пасля вызначанага прывілеем тэрміну захоўвання, — да шасці месяцаў. Парушэнне каралася канфіскацыяй тавару. Такое права складзіравання было дадзена Гродна, Брэсту, Віцебску, Полацку і некаторым іншым гарадам (у першую чаргу размова ідзе аб прыгранічных гарадах). У прывілеі Магілёву склады называліся «каморамі для складання прамоў і тавараў». Сутнасць права заключалася ў тым, што іншаземныя купцы пакідалі свае тавары на складах, а далейшае перамяшчэнне тавараў па тэрыторыі ВКЛ праводзілася мясцовымі купцамі, якія як бы выступалі пасярэднікамі паміж іншаземнымі купцамі і пакупніком-адрасатам. Напрыклад, гэта прапісана ў прывілеях 1498 і 1580 годоў: «…вольна будзе таварамі і куплямі ўсякімі як у Полацку, так і ва ўсім панстве нашым… купчыці і гандляваць ніякага мыта гандлёвага не плацячы»<ref>{{артыкул|аўтар=Мисаревич Н. В.|загаловак=Правовой статус купцов в Великом княжестве Литовском (на примере городов с магдебургским правом)|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:AwYToVptFjoJ:https://www.wse.edu.pl/~/media/files/wydawnictwo/equlibrium_1_2_2021.pdf&cd=2&hl=ru&ct=clnk&gl=ru#70|выданне= Equilibrium — Zeszyty Naukowe WSE|месца= Białystok|год=2021|нумар=1-2 (8-9)|старонкі=70—73}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVI стагоддзі == [[File:GDL-1586.jpg|200px|thumb|Вялікае Княства Літоўскае ў 1586 г.]] Калі ў канцы XV стагоддзя ў ВКЛ налічвалася 83 гарады, то ўжо ў канцы XVI было 530, а без украінскіх і падляшскіх земляў, якія адышлі да Польшчы, — 380. Найбольш буйныя гарады гэтага перыяду — Брэст, Віцебск, Гродна, Мінск, [[Навагрудак]], Полацк. У XV стагоддзі гандлёва-рамеснымі цэнтрамі станавіліся і селішчы, раней былыя крэпасцямі: [[Ліда]], [[Орша]] і інш<ref>{{кніга|загаловак=Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2009|старонкі=9|старонак=312|isbn=978-985-11-0432-7}}</ref>. У XVI стагоддзі рамесная вытворчасць, якая развіваецца, спрыяла росту тавараабароту. Праз ВКЛ праходзілі гандлёвыя шляхі з Польшчы, [[Ганза|ганзейскіх гарадоў]], Крыма і т. д. Знешні гандаль вёўся купцамі і багатай шляхтай, якая са сваіх маёнткаў адпраўляла тавары да балтыйскіх партоў і далей у краіны Заходняй Еўропы. Гандлёвыя шляхі праходзілі праз [[Беларускае Падняпроўе]] (уключаючы [[Барысаў]], Оршу, [[Мсціслаў]], [[Бабруйск]], [[Рэчыца|Рэчыцу]]). Шэраг гандлёвых шляхоў ішоў з Усходу на Захад праз Смаленск, Полацк. Для зручнасці вядзення гандлю ў многіх гарадах ВКЛ размяшчаліся спецыяльныя двары, дзе жылі замежныя купцы: рускія, немцы, палякі і інш<ref>{{артыкул|аўтар= Mieleszko W.|загаловак= Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku|выданне= Zapiski historyczne|месца= Toruń|выдавецтва= Państwowe Wydawnictwo Naukowe|год=1968|нумар=33}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спиридонов М. Ф.]]|загаловак= Закрепощение крестьянства Беларуси (XV–XVI вв.)|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1993|старонкі=60—101|старонак=223}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рудяк А. В.|загаловак=Влияние таможенного дела на экспорт и импорт движения товаров в Великом княжестве Литовском в конце XV—XVI вв.|спасылка= https://www.openrepository.ru/article?id=528393|выданне= Месца и роль Беларуси в историческом и геополитическом процессах. Материалы XII Междунар. науч. конф. студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых, Гомель, 16–17 мая 2019 г.|месца=Гомель|год=2019|старонкі=35—37}}</ref>. Пры вялікім князю Аляксандру Ягелончыку ў 1492—1506 гадах створаны мытныя акругі (мыты). У XVI стагоддзі іх было 11: валынскі з галоўнымі каморамі ў [[Луцк]]у і ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміру-Валынскім]], віленскі з каморамі ў Вільні і Мінску, віцебскі, дзісненскі, кіеўскі, ковенскі, магілёўскі, наваградскі, падляшскі з каморамі ў Брэсце і [[Бельск Падляскі|Бельску]], полацкі і смаленскі мыты. Цэнтрамі былі буйныя рэгіянальныя мытні — галоўныя мытныя каморы, якіх часам налічвалася некалькі. Ім падпарадкоўваліся мытныя каморы і іх падраздзяленні — [[прыкаморкі]]. У мястэчках і сёлах знаходзіліся пасты мытнай варты. Каморы і прыкаморкі былі ў [[Ашмяны|Ашмянах]], Бабруйску, Віцебску, [[Крычаў|Крычаве]], [[Мазыр]]ы, Навагрудку, [[Радашковічы|Радашковічах]], Рэчыцы, [[Вінніца|Вінніце]], [[Жытомір|Жітоміры]], [[Дубна (Украіна)|Дубне]] і інш. З 1643 года каморы працуюць у [[Бар (Украіна)|Бары]], [[Лоеў|Лоеве]], [[Нежын]]е, [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Чарнобыль|Чарнобылі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Мыслыка Г.|загаловак=Мытня|выданне=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=Бел Эн|год=2000|том=11|старонкі=53|старонак=560|isbn=985-11-0188-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Грушевський О. С.|загаловак= Митні комори|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:E7G7Dge5D4EJ:https://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi_Oleksandr/Mytni_Kamory.pdf&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Україна|месца=К.|год=1918|том=1-2|старонкі=21—31}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мялешка В.|загаловак=Камора|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=53|старонак=432|isbn=985-11-0041-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В. Г.|загаловак=Митна комора|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:wc-giPEWllAJ:resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe%3FZ21ID%3D%26I21DBN%3DEIU%26P21DBN%3DEIU1%26S21STN%3D1%26S21REF%3D10%26S21FMT%3Deiu_all%26C21COM%3DS%26S21CNR%3D20%26S21P01%3D0%26S21P02%3D0%26S21P03%3DTRN%3D%26S21COLORTERMS%3D0%26S21STR%3DMytna_komora&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Енциклопедія історії України|месца=К.|выдавецтва= НАН України. Інститут історії України. Наукова думка|год=2009|том=6|старонак=790}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В.|загаловак= Типологія і структура митної системи Волині в кінці XV – першій половині XVII ст.|выданне= Вісник Академії митної служби України|месца=К.|год=2006|нумар=1(29)}}</ref>. [[File:Metryka litewska.jpg|thumb|Літоўская метрыка 1511—1518 гг.]] Збор з солі і воску з пачатку XVI стагоддзя адбываўся ў асаблівых месцах — саляных і васковых каморах. Каморы знаходзіліся толькі ў вялікакняскіх гарадах, а прыкаморкі ў прыватнаўласніцкіх маёнтках. У Статутнай грамаце вялікага князя Жыгімонта [[Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі]] ад 8 снежня 1507 года гаворыцца: «…А мыта новыя так устаўляем: дзе б даўно не бывалі за продкаў нашых, за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта і перш за за бацькі нашага і за брата нашага караля яго літасці, тут і цяпер не патрэбы ваяводам нашым мыт новых уставлять, ніжлі старыя вечныя мыты маюць лаянкі па-даўнейшаму: бо мы даўніны не рушаем, а навіны не ўводзім, хочам усё па тым меці, як будзем было за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта»<ref>{{кніга|аўтар=Владимирский-Буданов М. Ф.|загаловак=Хрестоматия по истории русского права|спасылка=https://runivers.ru/lib/book8150/460283/|месца=Киев|выдавецтва=Тип. С. В. Кульженко|год=1887|старонкі=60—61|старонак=248|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225191053/https://runivers.ru/lib/book8150/460283/}}</ref>. Першыя дакументальна пацверджаныя звесткі аб мыце гарадзенскім адносяцца да 1480-х гадоў. У ліпені 1486 года вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] Казімір паведамляў гарадзенскага намесніка аб аддачы на водкуп маставога гарадзенскага мыта і патрабаваў сачыць каб перавоз тавару ажыццяўляўся толькі па гэтым мосце. Мост знаходзіўся пад адхонам [[Ніжні замак (Гродна)|Ніжняга замка (Акольнага горада)]]. Захавалася гродзенская мытная кніга за 1600 год, — «Рэестр мыта старога каморы мытнай за вытворчасцю Стэфана Ільковіча» на 123 лістах у скураной вокладцы. «Якуб Пратасевіч заявіў жалеза 18, даў мыта 215 грошаў… Ілля Шмайловіч, габрэй гродзенскі, заявіў у Вільні мёд 10, даў мыта 1 кап…. Абрам, габрэй гродзенскі накіраваў у Коўна на двух вазах мыла, мыта 5 грошаў… Ян Пшавобскі прывез у Гродна тры вазы жалеза, мыта 30 грошаў…»<ref>{{кніга|аўтар=Саяпин В. Ю.|загаловак=Пять веков Гродненской таможенной службы|месца=Гродно|выдавецтва=ГОУПП «Гродненская типография»|год=2003|старонак=400}}</ref>. З пачатку XVI стагоддзя соль і воск падвяргаюцца асабліваму падаткаабкладанню, за іх правоз плацяць васкоўнічае і салянічае. Саляныя і васковыя каморы размяшчалі па тым жа прынцыпе, што і мытныя, каб ахапіць, па магчымасці, усю сетку гандлёвых шляхоў. З 1520-х гадоў яны здаюцца ў арэнду. Салянымі каморамі называліся не толькі мытні, але і склады солі, прызначаныя для гандлёвага абароту<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. Для таго, каб гандляры не абышлі мытні па малых рэках, мыту з купцоў, якія ішлі або вярталіся з Рыгі, збіралі на Дзвіне і ў мястэчках: [[Друя|Друе]], [[Сар’я|Сар’е]], [[Дзісна|Дзісне]]. У XVI стагоддзі Друя была галоўным прыкаморкам для тавара, які ўвозіўся ў ВКЛ. Напрыклад, у 1552 годзе там бралася пошліна з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошаў са струга «на ваяводу полацкага») або натурай, — па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткай тавару: соллю, шкурамі, кавалкаў воску і інш. З уваходжаннем Інфлянты ў склад Рэчы Паспалітай, [[Даўгаўпілс|Дынанбург]] ў 1682 годзе перахапіў статус галоўнага мытнага пункта на выхадзе з [[Лівонія|Лівоніі]] ў ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В. У.]]|загаловак=Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя|спасылка= https://elib.psu.by/handle/123456789/17773?locale=ru|выданне=Вестник Полоцкого гос. университета. Гуманитарные науки. Исторические науки|месца=Полоцк|год=2016|нумар=9}}</ref>. У ВКЛ мелася вялікая колькасць разнавіднасцяў мыта, якія перайшлі з ранняга сярэднявечча: старое-звычайнае, новапавышанае, скопнае (за шкуры), раўнамернае (за абмер тавару), цяжэйшае, вазовае, маставое, васкоўнічае, салянае, рыбнае, перавознае, дарожнае, балотнае, аргішавае (караваннае), банарт (памежнае), грэбельное; розныя мясцовыя — наваградскае, мінскае, берасцейскае, гродзенскае, бельскае і інш. Кіраваліся мытныя акругі двума спосабамі: 1) загадванне мытнымі зборамі праз давераных асоб, якія атрымлівалі за службу фіксаваную плату, г.зн. «да дакладнай рукі»; 2) арэнда мытных збораў на пэўных умовах. Найбольш распаўсюджанай была аддача мытных збораў на водкуп. Такая сістэма існавала і да ўтварэння акруг. Напрыклад, у 1449 годзе дараваў «Казімір, Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі і жамойцкі і іншых… берасцейскае мыта Бэнку Шаневічу вечна, на кожны год па трыста кап грошаў. А калі мыта палепшыцца, яму падвышаць; а пад ім нікому не падкупляць». Гэта значыць, арандатар выплачваў у казну пэўную суму, астатняе пакідаў сабе. У 1487 годзе Казімір IV апавяшчаў свайго берасцейскага намесніка аб аддачы на водкуп мытаў: «Прадалі есьмо мыта Берасцейскае і Дарагічанскае і Бельскае і Гродзенскае на тры гады за тры тысячы кап грошай і за трыста кап грошай, на год па тысячы капаў і па сто капаў» . У пачатку XVI стагоддзя берасцейскі збор вырас да 1100 кап грошаў у год<ref>{{артыкул|аўтар=Саяпин В.|загаловак=«Берестейское мыто вечно…»|выданне=Таможня ВЭД: ежемесячный производственно-практический журнал|месца=Мн.|выдавецтва=Государственный таможенный комитет Республики Беларусь|год=2009|нумар=8|старонкі=42—43}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= [[Тодар Іванавіч Забела|Забела Т. І.]]|загаловак= Места Бярэсцейскае ў XVI сталецці (соцыяльна—экономічны нарыс)|выданне= Запіскі аддзелу гуманітарных навук|месца=Мн.|выдавецтва=Інбелкульт|год=1929|том=8|старонак=95}}</ref>. [[File:Mikałaj Sapieha. Мікалай Сапега (1709).jpg|thumb|Мікалай Сапега (1709).]] У 1556—1559 гг. арэндная плата магілёўскай каморы з прыкаморкамі складала тысячу [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] грошаў літоўскіх у год, звыш таго мяхамі на 40 кап грошаў літоўскіх. У 1583 годзе яна ўзрасла да дзвюх тысяч кап грошаў. Арандатарамі магілёўскай каморы ў канцы XVI—першай палове XVII стагоддзя былі [[Алелькавічы|слуцкія князі]], [[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]], віленскі купец Севасцьян Міхновіч. У 1579 годзе магілёўскую «камору» арандаваў брэсцкі ліхвяр Айзік Якубовіч, у 1643 — аршанскі Ісай Нахімовіч. Магілёўская камора здавалася разам з [[Беларуская карчма|кармамі]], васкабойняй, вагавым і іншымі гандлёвымі зборамі, якія спаганяліся ў горадзе<ref>{{кніга|аўтар= Мелешко В. И.|загаловак= Могилев в XVI—середине XVII в.|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Y-N0bt52NLoJ:samlib.ru/s/sredin_n_e/meleshko.shtml&cd=4&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1988|старонак=264|isbn=5-343-00207-2}}</ref>. [[Файл:Куфар у Лідскім гісторыка-культурным музеі 01.JPG|thumb|left|Куфар у [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкім музеі.]]]] Мытнікі-адкупшчыкі звычайна кіравалі галаўной каморой. У кожнай мытні знаходзіліся ў штаце асаблівыя даведцы (паборцы) і пісары мытныя, якія прызначаюцца самімі мытнікамі. Непасрэдна аглядалі тавар і збіралі пошліны — «рабілі пабор» асаблівыя слугі — «даведцы паборавыя». У каморы было не менш за 10 чалавек. У кожнай мытні мелася [[пячатка]] — «сігнет». З XV стагоддзя ў кожнай каморы і прыкаморцы мелася «мытная скрынка» — [[куфар]] для сабраных грошай. Штогод вялікаму князю падавалася справаздача — «лічба». Стандартная працэдура тагачаснага мытнага афармлення (шацунка) выглядала так. Купец з таварам з’яўляўся ў мытную камору, або пасля накіраванага ім звароту да яго прыходзілі на гасціны двор паборцы. Яны «хілілі» (аглядалі) тавар і «давалі цэхі» (ставілі пячаткі). Пасля ўплаты мыта купец атрымліваў квітанцыю аб аплаце, якую павінен быў прад’яўляць на кожнай мытні<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=327|артыкул=Мытная справа|аўтар=Астрога В.}}</ref>. Дзяржаўны знешнегандлёвы збор — галаўное (генеральнае), спаганялі не толькі на памежных таможнях, але і змешчаных усярэдзіне княства. Напрыклад, іншаземныя купцы, якія вязлі тавары ў Літву на вазах або камягах праз луцкую мытню, аплачвалі цло не ў Луцку, а ў [[Гарадок|Гарадку]] або ў [[Пінск]]у<ref>{{кніга|аўтар=[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі М. В.]]|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонкі=542|старонак=759}}</ref>. Сярод праязных пошлін вылучаюць маставое, грэбельное, перавознае. Іх збіралі ў залежнасці ад колькасці транспартных сродкаў і запрэжаных у іх коней ці жывёлы. У 1554 годзе шляхта прасіла вялікага князя вызваліць яе ад выплаты маставога і грэбяльнага пры транспарціроўцы лясных тавараў і збожжа, на што князь пагадзіўся. Працэдура верыфікацыі прыналежнасці тавару на мытні была такой: кармнік або даручанец прысягаў на словах, што тавар зроблены на продаж у гаспадарцы або набыты для асабістай патрэбы таго ці іншага шляхетнага чалавека, або паказваў пісьмовае пасведчанне ранейшай выплаты пошліны<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: Сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. У 1442 годзе вялікі князь Казімір Ягелончык памёр, пакінуўшы сыну Аляксандру даўгі, у асноўным яўрэйскія. У 1495 годзе выйшаў указ, паводле якога яўрэі з Вялікага Княства Літоўскага выганяліся. Але хутка спатрэбіліся грошы для вайны з Масквой, і яўрэям дазволілі вярнуцца. Жыгімонт I у 1507 і 1514 пацвердзіў прывілеі яўрэяў. Часта яўрэі аб’ядноўваліся ў групы па 3-7 чалавек і арандавалі таможні на 2-3 гады. Напрыклад, у 1486 годзе кіеўскія і тракскія яўрэі атрымалі ў арэнду кіеўскія, вышгародскія і жытомірскія мытні на тры гады, а таксама мытні і карчмы [[пуціўль]]скія. У 1494 годзе брэсцкія яўрэі арандавалі берасцейскую, [[драгічын]]скую, гродзенскую і бельскую мытні на тры гады<ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Роль евреев-мытников в экономической системе Великого княжества Литовского в конце XV–середине XVI века|выданне= History and Culture of Baltic Region: Lithuania and Poland. Social History, Cultural Science|месца= Klaipeda|год=2007|старонкі=9—23}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб.наук.праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. З 86 грамат на арэнду мытных збораў па ўсёй тэрыторыі ВКЛ з канца XV да 1569 года 31 дагавор быў заключаны з хрысціянамі, 55 — з яўрэямі. Вялікія князі ахвотна аддавалі мыта яўрэям, якія, дзякуючы сваім капіталам, уносілі некаторую суму грошай наперад. Выступленні ў сеймах шляхты і заможнага мяшчанства скончыліся выдаленнем яўрэяў з мытаў і перамяшчэннем прадстаўнікоў яўрэйскіх фінансавых колаў у 1530—1540-х гадах на [[Падолле]], і ў [[Галічына|Галічіну]], а з 1569 года — на Валынь, Кіеўшчыну і [[Брацлаўшчына|Брацлаўшчыну]]. Яўрэям арэнда мытен была забаронена. Зноў яны выступаюць як арандатары толькі ў 1560-х гг<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О. О.|загаловак= Митні відносини на українських землях в документах Литовської метрики|выданне= Історіографічні та джерелознавчі проблеми історії України|месца = Дніпропетровськ|выдавецтва=РВВ ДНУ|год=2004|старонкі=154—171}}</ref>. [[Абрам Езафовіч|Абрахам Езафовіч]] арандаваў некалькі буйных каморэн, і настолькі атрымаў поспех у зборы пошлін, стаўшы асноўным вялікакняскім крэдыторам, што Жыгімонт I у 1507 годудаў яму шляхецкі тытул з [[Ляліва (герб)|гербам Ляліва]], затвердзіў яго старастай смаленскім, войтам менскім і берасцейскім. У падзяку Езафовіч падарыў каралеўскаму манетнаму двару тысячу грыўняў срэбрам. У канцы 1509 года кароль прызначыў яго [[Падскарбі вялікі літоўскі|подскарбіем земскім]], гэта значыць практычна міністрам фінансаў<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Подскарбий земский, или казначей ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=2|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183003/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html}}</ref>. Дзякуючы раздзяленню вялікакняскіх і асабістых даходаў вялікага князя, замене натуральных плацяжоў грашовымі, перадачы судовых даходаў у вядзенне вялікага князя, упарадкаванню манетнай справы, замене сістэмы водкупаў сістэмай кіравання праз давераных асоб, — Езафовіч значна павялічыў даходы. На працягу 1520-х гг. ён разам з таварышамі арандавалі мытні амаль па ўсёй тэрыторыі ВКЛ, акрамя ковенскай і віленскай акруг, — мыта гарадзенскай акругі ў 1523, 1529, 1531 гадах; у Мінску — 1525 і 1532 гады; у Полацку — 1530, 1531 гады; на Валыні —1531 год<ref>{{кніга|аўтар= [[Юзаф Вольф|Wolff J.]]|загаловак= Żyd ministrem króla Zygmunta. Szkic historyczny|месца= Kraków|выдавецтва= DRUK ARK I W Ł . L. AKCZYCA I SPÓŁKI|год=1885|старонак=56}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Abraham i Michał Ezofowicze (działacze gospodarczy XVI w.)|спасылка= http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|месца= Kraków|выдавецтва= Herbst|год= 1947|старонак= 460|archive-url= https://web.archive.org/web/20160405052938/http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|archive-date= 5 красавіка 2016}}</ref>. Пасля яго смерці справу брата працягнуў Міхель Езафавіч, якому кароль таксама завітаў шляхецтва. Прычым, Міхель ад іудзейскай веры не адрокся, і быў у дадатак старшыной (абер-рабінам) усіх яўрэяў Вялікага Княства Літоўскага. Па матывах гісторыі сям’і Езафавічаў [[Эліза Ажэшка]] напісала раман «Меір Езафовіч», а польская кінастудыя «Sfinks» паставіла па ім у 1911 годзе мастацкі фільм<ref>{{артыкул|аўтар= Šiaučiūnaitė J.|загаловак= Michelis Jezofovičius — žymus Lietuvos Didžiosios Kuni gaikštystės verslininkas (XV a. pab.— XVI a. pitmasis ttečdalis)|выданне= Lietuvos Metrikos studijos|месца= Vilnius|год=1998|старонкі=99—123}}</ref>. [[File:Polish Jews 1765.png||thumb|left|Жыды ВКЛ. 1765.]] «Прывілегіраванае» становішча габрэяў-мытнікаў у параўнанні з мытнікамі іншых нацыянальнасцяў абумоўлівалася не этнічным паходжаннем, а важнасцю займанай імі пасады. Мытныя прывілеі па пытаннях арэнды яўрэям-мытнікам сведчаць, што апошнія мелі такі ж юрыдычны статус, што і мытнікі іншых нацыянальнасцей; у прыватнасці, судовы імунітэт перад мясцовымі ўладамі, і падлягалі суду толькі вялікага князя (з 1550-х гг. і падскарбія земскага). Гэта значыць, усе мытнікі, незалежна ад іх этнічнага паходжання, былі асаблівай катэгорыяй дзяржаўных служачых, якія ў сілу важнасці сваёй пасады не падлягалі юрысдыкцыі мясцовых улад, а толькі вярхоўнай<ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середи-XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб. наук. праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. Пры Жыгімонце I (1506—1548) быў уведзены дадатковы збор для вывозімых за мяжу воску, мёда, рыбы, шкур, коней<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Роль таможни в формировании бюджета ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=4|archive-date=26 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013036/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html}}</ref>. Прававое рэгуляванне мытнай справы знайшло адлюстраванне ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статутах Вялікага княства Літоўскага]] — зборы законаў феадальнага права, які дзейнічаў у XVI стагоддзі. [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529]] мае толькі адзін «мытны» артыкул, — «Хто б новыя мыты ўстаўляў». «Таксама загадваем, каб абыякавы чалавек у панстве нашым Вялікім Князьстве Літоўскім не адважваўся новых мыт выдумляць ані ўстаўляць ні на дарогах, ані на месцах, ані на масцях, і на веслах, і на водах, ані на таргах у імёнах сваіх, акрамя якія былі з старадаўна ўстаўленыя, а мелі б на тое лісты продкаў нашых вялікіх князёў ці нашы….»<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О.|загаловак= Регулювання митних відносин в Першому Литовському Статуті та боротьба шляхти за митні пільги|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=208}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л.|загаловак= Роль Первого Литовского Статута в истории институционализации таможенной организации на украинских землях Великого княжества Литовского|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=195}}</ref>. [[File:Statut-1588.jpg|thumb|Тытульны ліст Статута ВКЛ (1588).]] Больш грунтоўна мытная справа разгледжана ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуте 1588 года]]. Падзел Першы «Аб персоне нашай гаспадарскай», артыкул «Аб мандацех, у якіх прамовах маюць быць з канцылярыі нашай даваны», артыкул 29 «Пра мыты новыя, і пра вольнасць засаджэння мястэчак, і пра будоўлю мастоў або гробель у владаннях шляхецкіх», якая перайшла са Статута 1529 года і якая забараняла ўсталяванне новых мыт. У артыкуле 30 «Аб нябраце мыта ад шляхты і падвод іх» замацоўвалася вызваленне шляхты ад выплаты мытных пошлін. У параўнанні са Статутам 1566 года тут прыведзены тэкст прысягі шляхціча, які правозіць тавары са свайго маёнтка. У артыкуле 31 «Аб прачышчэнні рэк партовых» указваецца аб праве збору «партовага» мыта. У падзеле Трэцім «Аб хвалясцях шляхецкіх і аб размнажэнні Вялікага Княства Літоўскага» у артыкуле 48 «Аб вываджэнні прыпраў ваенных і вайскога жалеза да зямлі непрыяцельскае» забараняўся правоз у варожыя землі зброі і ваеннай маёмасці. Гэта каралася смяротным пакараннем і канфіскацыяй тавара і ўсёй маёмасці ў казну. У падзеле Чацвёртым «Аб судах і суддзях» у артыкуле 42 «Рокі завітыя ў якіх прамовах маюць быць складаныя ў суду земскага» усталёўваліся тэрміны разгляду мытных правапарушэнняў. У падзеле Сёмым «Аб запісах і продажах» у артыкуле 8 «Аб запісах людзей простых падобных і на арэнды дадзеных» усталёўваўся парадак арэнды мыта<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н., Пименов Д. А.|загаловак=Сравнительный анализ таможенных вопросов в Статуте 1588 г.|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|выданне=Беларусь в современном мире: материалы X Международной конференции, посвященной 90-летию образования Белорусского государственного университета, 28 октября 2011 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2011|старонкі=239—240|старонак=303|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182951/https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З другой паловы 1530-х і да канца 1540-х гадоў вялікакняскімі мытнікамі кіравала [[Бона Сфорца]], жонка караля Жыгімонта I, маці Жыгімонта II Аўгуста. Падчас яе кіравання прыбыткі, якія атрымліваліся на мяжы, павялічыліся ў тры разы. Яна аддала кіраванне мытнямі дзяржаўным службоўцам, — спраўцам, правы і абавязкі якіх рэгламентаваліся. Такім чынам, мытні і збор пошлін перайшлі ад арандатараў да давернага кіравання. Польскі гісторык В. Пацэха лічыць, што Бона Сфорца мела намер цэнтралізаваць і уніфікаваць мытную адміністрацыю ВКЛ, пазбавіцца ад арандатараў-яўрэяў. Створаная Бонай Сфорца мытная сістэма пратрымалася да 1548 года, пасля яе ад’езду з Вялікага княства Літоўскага ўсё вярнулася назад на дзесяцігоддзі, — перадача мыта ў арэнду была адноўлена. Зноў мытныя каморы бралі ў арэнду яўрэі, пры арэнднай сістэме падскарбій земскі не датычыўся ўнутранага жыцця мытен. Пасля, у 1922 годзе, імем Боны Сфорцы была названа цэнтральная плошча мястэчка [[Моталь]]<ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Królowa Bona (1494–1557). Czasy i ludzie odrodzenia|спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/582677/edition/494382|месца= Poznań|выдавецтва= Czcionkami Drukarni Uniwersytetu Poznańskieg|год=1958|старонак=139}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Блануца А.|загаловак= Господарська політики королеви Бони у Великому князівстві Литовському (за матеріалами 32 книги записів литовської метрики)|выданне= Україна в центральносхідній Європі|месца=К.|год=2011|нумар=11|старонкі=191—206}}</ref>. [[File:Bona Sforza in 1517.jpg|thumb|Бона Сфорца (1517).]] У сакавіку 1569 года ў мытнай службе адбыліся змены, гэта было выклікана вяртаннем [[Падляшша]] і Валыні да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]] з наступным падпісаннем у ліпені 1569 года [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ўтварэннем Рэчы Паспалітай. У выніку аб’яднання была скасавана мытная мяжа, але неўзабаве адноўлена да 1765 года. Сістэма мыта ВКЛ і парадак кіравання захоўвалі аўтаномію да 1760-х гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н.|загаловак=Особенности проведения административной реформы при организации таможенного дела на территории белорусского государства в средневековье|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|выданне=Международные отношения: история, теория, практика : материалы IV науч.-практ. конф. молодых ученых фак. междунар. отношений БГУ, Минск, 4 февр. 2014 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонак=216|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182953/https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. Статут 1588 года даволі дэталёва рэгуляваў мытную сістэму. У той час усе гарады ВКЛ мелі мытныя ўстановы. Найбольш актыўна працавалі берасцейская, віленская, гарадзенская, ковенская, магілёўская і полацкая каморы і прыкаморкі. Толькі за 1605 год праз Бярэсце праехалі 573 купца з 370 гарадоў. Развівалася мытная служба і ў прыватнаўласніцкіх гарадах. Напрыклад, з XVI стагоддзя ўладальнік Слуцка мытныя зборы аддаваў у арэнду<ref name="ReferenceA"/>. [[ File:Poland and Lithuania in 1526.PNG|left|thumb|350px|Польшча і Літва перад Люблінскай уніяй у 1526.]] У 1558 годзе пачалася [[Лівонская вайна]], якая запатрабавала дадатковых грошай, таму вялікі князь падвышае тарыфную стаўку мыта на тавары, якія вывозяцца за мяжу. Узнікла новая ці «новапавышаная» мыта, дэкрэтаваная соймам 1561 года. Мытны збор 1566 года быў здадзены ў арэнду [[Гетман вялікі літоўскі|гетману вялікамі літоўскаму]] і адміністратару [[Лівонія|Лівоніі]] [[Ян Караль Хадкевіч|Яну Хадкевічу]] і былому падскарбію земскому літоўскаму [[Падканцлер літоўскі|падканцлеру літоўскаму]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафію Валовічу]] на год за 52000 кап грошаў. У чэрвені 1567 года кароль заключае з імі новую дамову арэнды на «паборы старыя і новыя» на тэрыторыі ВКЛ (акрамя полацкай мыты) на адзін год за 42000. Было паказана, што ад «заляжалых» тавараў сабралі новага мыта на суму 10000 кап грошаў<ref>{{кніга|аўтар= Доўнар-Запольскі М. В.|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонак=759}}</ref>. У цэлым жа для перыяду сярэдзіны XVI стагоддзі характэрна неаднаразовае падвышэнне мытных пошлін. Прычым гэта датычылася пераважна вывозімых тавараў, а не імпарту. Пры вывазе меркавалася атрымаць грошы з купца, а ва ўвозе замежных тавараў была зацікаўлена шляхта. У выніку мыта на некаторыя лясныя тавары перавышала іх кошт. Пошліна на вываз хлеба ці жывёлы вагалася ад 20 да 50 %. Такім чынам шляхта, якая мела мытныя прывілеі, пазбаўлялася ад канкурэнцыі купецтва пры вывазе тавараў<ref>{{артыкул|аўтар= [[Сцяпан Фёдаравіч Сокал|Сокал С. Ф.]]|загаловак= Гістарычныя асаблівасці ўзнікнення і станаўлення прававога рэгулявання гаспадарчых адносін у Беларусі ў дасавецкі перыяд|выданне= Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. Навукова-практычны і інфармацыйна-метадычны часопіс|месца=Мн.|выдавецтва= Прыватная ўстанова адукацыі «БІП ― Інстытут правазнаўства»|год=2012|нумар=2|старонкі=4—13}}</ref>. У 1576 годзе сойм пастанавіў, што без згоды вялікага князя ВКЛ кароль Рэчы Паспалітай не можа ўстанаўліваць пошлін, а ў 1586 годзе прыняў рашэнне не перадаваць каралю палову мытных збораў у ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Історія митної справи Великого князівства Литовського та Речі Посполитої на українських землях: методи дослідженни|выданне= Наукові записки|месца=К.|год=2004|том=27|старонкі=22—28}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVII стагоддзі == [[File:Lithuania in the 17th century.png|thumb|Адміністратыўнае дзяленне Вялікага Княства Літоўскага на 1654 год.]] Згодна з мытнымі кнігамі першай паловы XVII стагоддзя, з усяго купецтва, якое займалася замежным гандлем, літвінаў было 80—85 % (ім належала да 90 % перавезеных тавараў), яўрэяў 9—10 % (асабліва моцны быў у гандлева-крэдыторскім плане быў кагал у Берасці), палякаў, рускіх, шкотаў (шатландцаў), немцаў (пераважна з Вільні) 4-6 %<ref>{{артыкул|аўтар=Копысский З. Ю.|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. У першай палове XVII стагоддзя ў ВКЛ налічвалася каля 414 так званых «гарадоў» і мястэчак, у тым ліку 40 гарадоў з колькасцю насельніцтва больш за 5 тысяч жыхароў. Многія з гарадоў, асабліва буйныя гандлёвыя, на адлегласці дзеннага перахода, або на парогах, або на буйных прытоках на рэках ( мелі мытні. Цэнтральным пунктам "Рускай мытнай каморы" ВКЛ, куды збіралася грошы мыта і дадзеныя аб прыналежнасці тавараў, стругоў, платоў і іх шляху з прыкаморкаў па Дзвіне (Дзвінск, Друя, Дрыса, Дзісна, Ула, Бешанковічы, Віцебск) месціўся ў Полацку<ref>{{Кніга|спасылка=https://uw.academia.edu/ViktarYakubau|загаловак=Якубаў, В. Да Рыгі і назад // Наша гісторыя – 2021. – №9. – с.78 – 83. \\ Yakubau V. To Riga and back // Nasza historya}}</ref>. Пасля стварэння Рэчы Паспалітай, у ВКЛ мыта і розныя зборы прызначаліся толькі адмысловымі ухваламі на канвакацыях сенату і шляхты ВКЛ, або вальных [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|соймах]]. Ухваленыя мыты і цло збіраліся (або не збіраліся) асобна ад польскіх і ў тым памеры за якія прагаласавалі дэпутаты (паслы) ад ВКЛ і палякі над гэтым не мелі аніякай улады. Замежныя купцы плацілі 4 % ад кошту тавара, а купцы Рэчы Паспалітай — 2 %. Шляхціцы нярэдка ўвозілі соль, мёд, хлеб, рыбу для продажу, заяўляючы іх як тавары для ўласнага спажывання. За гэта мыта не ўзмалася. Кароль [[Жыгімонт Ваза]] у 1632 годзе выдаў універсал, якім абавязаў усіх, хто ўвозіць тавары для продажу, плаціць мыта, а хто вывозіць не ўласнае, набытае зерне, плаціць цло (мыта, якое спаганяецца на мяжы). Аб мэце ўвозу тавара ў першым выпадку і яго паходжанні ў другім уласнік павінен быў прынесці прысягу<ref>{{кніга|аўтар=Тарарышкина Л. И., Острога В. А.|загаловак=Таможенные платежи: пособие|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонкі=33|старонак=279|isbn=978-985-566-108-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183021/https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З 1607 г. тавары шляхты ВКЛ рашэннем вальнага сойму былі канчаткова вызваленыя ад мытных збораў<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina legum, T. II – s. 449}}</ref>. Купцы і кармнікі, якія вязлі шляхецкія тавары павінны былі прысягнуць на крыжы, што тавар не купецкі і атрымаць квіт ад мытнага падкаморыя з якім бясаплатна мог ехаць праз чарговыя мытныя гавані і порты да пункта прызначэння<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/165948720/%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BB%D1%8C_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XVII_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F|загаловак=Якубаў В.У. Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2016. – №9. – С. 83–91}}</ref>. У 1643 годзе ў Польшчы ўведзена новая імпартная мыта — «індукта», 4 % ад кошту прывазнога тавару. Палова гэтай мыты ішла ў каралеўскую казну, другая палова ў дзяржаўную. Падобныя пошліны неўзабаве былі ўведзены і ў ВКЛ. У 1696 годзе ў Рэчы Паспалітай прынята пастанова аб забароне ў Вялікім Княстве Літоўскім пісаць дзяржаўныя дакументы на беларускай мове, што прывяло да замены старой тэрміналогіі на новую, польскую, і цяпер мыта называлася цло, а таможня — цэльней<ref>{{артыкул|аўтар= Manikowski A.|загаловак= Cło generalne|выданне= Encyklopedia gospodarcza Polski do 1945 roku|месца= Warszawa|год=1981|том=1|старонкі=105}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Filipczak-Kocur A.|загаловак= Skarb litewski za pierwszych dwu Wazόw: 1587–1648|месца= Wrocław|выдавецтва= Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego|год=1994|старонак=123}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVIII стагоддзі == Для павелічэння паступленняў у казну неабходна было ўзмацніць кантроль дзяржавы над усімі магчымымі крыніцамі даходаў, сярод якіх важнае месца займалі даходы ад мытных пошлін. У сувязі з гэтым адной з прыярытэтных задач стала стварэнне мытнай службы ВКЛ як неад’емнага інстытуту ў сістэме дзяржаўнай выканаўчай улады. Рашэннем [[Канвакцыйны сойм 1764 года|Канвакцыйнага сойма 1764 года]] для паляпшэння кіраўніцтва фінансамі, павелічэння дзяржаўных даходаў, была створана [[Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага]] (Komisja Skarbowa Wielkiego Księstwa Litewskiego), якая падпарадкоўвалася сойму і дзейнічала праз бюро з 12 чалавек служачых. Старшынствавалі ў ёй па чарзе вялікі падскарбій літоўскі і надворны падскарбій літоўскі. У камісію ўваходзілі яшчэ два сенатары і сем камісараў-шляхцічаў, якіх выбіралі на сойме. За сваю службу яны атрымлівалі грашовы заробак з казны і не павінны былі прымаць ніякага іншага ўзнагароджання<ref>{{кніга|аўтар= [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|Коваленя А. А.]] и др.|загаловак=История белорусской государственности: в 5 т. Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2018|том=1|старонкі=516—517|старонак=598|isbn=978-985-08-2388-5}}</ref>. Сфера дзейнасці Скарбавай камісіі была дастаткова шырокай: кантроль за фінансамі, збор пошлін, ажыццяўленне судовых функцый па фінансавых справах, прызначэнне і звальненне дзяржаўных служачых (афіцыялістаў), кантроль за гандлем і ў цэлым за эканомікай княства. Скарбавай камісіяй у 1765 годзе быў выпушчаны шэраг універсалаў, на аснове якіх рэабмежавалася мытная служба: «Аб каморах і мыце», «Аб генеральнай мыце і каморы», "Аб стварэнні прыкаморак, «Для ўсіх суперінтэндантаў і людзей купецкага стану»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ірына Фёдараўна Кітурка|Кітурка І. Ф.]]|загаловак=Архіў Скарбавай камісіі ВКЛ як аснаўны збор крыніц па вывученню мытнай справы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст.|выданне= Романовские чтения-10, посвященные 80-летию со дня основания исторического факультета: сб. статей Международной научной конференции|месца=Могилёв|выдавецтва=МГУ им. А. А. Кулешова|год=2015|старонак=260|isbn=978-985-043-8}}</ref>. Ліквідаваліся ўсе прыватныя мытныя пункты і пошліны (мыта), скасоўвалася права арэнды і ўводзілася так званая галоўная, генеральная мыта, — пошліна, якую, у адпаведнасці са спецыяльнай інструкцыяй, павінны былі плаціць усё, «пачынаючы ад караля да апошняга жыхара і купца»: 8 % ад кошту тавара для айчынных купцоў і 12 % для чужаземных. Адначасова былі адменены ўнутраныя пошліны за правоз тавару. Ад выплаты новай пошліны вызваляліся толькі шляхецкія тавары, якія перавозіліся з аднаго ўладання ў другое ці на гандаль, а таксама тавары, якія вязлі з-за мяжы для ўласных патрэб. Для паўсюднага і дакладнага спагнання генеральнай мыты ўзнікла неабходнасць стварэння разгалінаванай сістэмы мытных пунктаў, значнага павелічэння колькасці служачых і рацыянальнай арганізацыі іх работы. У адпаведнасці з абазначанай структурай была дакладна акрэслена службовая іерархія службовых асоб мытных органаў. На чале рэпартыцый стаялі контррэгістратары, прызначаныя Скарбавай камісіяй ВКЛ. У іх абавязкі ўваходзіла агульнае кіраўніцтва сваёй мытнай акругай і выкананне кантрольных функцый. Яны неслі асабістую адказнасць за атрыманне прыбытку з курыруемай імі рэпартыцыі. У сваю чаргу контррэгістратары мелі права прапаноўваць на зацвярджэнне Скарбавай камісіі загадчыкаў мытных камор — суперінтэндантаў, а таксама мытных пісароў. Суперінтэнданты непасрэдна адказвалі за парадак у каморах і замацаваных за імі прыкаморках і вартавых, за агляд купцоў, за правільнае вядзенне мытных кніг і т. д. У іх непасрэдным падпарадкаванні знаходзіліся і іншыя службовыя асобы: пісары, обервартавыя, пешыя і конныя вартавыя. Таможны агляд праводзіўся непасрэдна ў каморах і падкаморках, там жа выпісваліся мытныя квітанцыі. Вартавыя-стражнікі павінны былі сачыць, каб купцы не аб’язджалі каморы таемнымі шляхамі, правяраць наяўнасць мытных квітанцый і пры іх адсутнасці накіроўваць купцоў у бліжэйшую камору ці прыкамарак. У 1767 годзе ў структуры мытнай службы ВКЛ з’яўляюцца памяшканні оберстражы, дзе оберстражнікі праводзілі дагляд купцоў з невялікай колькасцю тавару, не больш чым на 50 польскіх злотых. На этапе першапачатковага фармавання дзяржаўнай мытнай службы ВКЛ не існавала адзінага дакумента, які апісвае правы і абавязкі службовых асоб. Роля службовай інструкцыі выконвалі спецыяльныя дакументы пад назвай «Інструмент», якія выдавалися Скарбавай камісіяй канкрэтным асобам, якія назначаліся на пасаду. Гэтыя «Пункты» ўдакладнялі абавязкі загадчыка каморы ў дачыненні да мясцовасці. Напрыклад, у мэтах скарачэння кантрабанды патрабавалася прааналізаваць рацыянальнасць расстаноўкі сямі вартаўнікоў і чатырох варт, якія ўваходзілі ў склад гродзенскай таможні, і прадставіць высновы на разгляд Скарбавай камісіі. Суперінтэндант павінен быў жыць у галаўной каморы, кожны тыдзень атрымліваць справаздачы з камор, аналізаваць змешчаныя ў іх звесткі, і штомесяц складаць табліцу з указаннем сумы даходу і віду манет. Раз у месяц ён быў абавязаны абыходзіць каморы. Акрамя таго, у «Пунктах» вызначаўся парадак надгляду, правілы суправаджэння купцоў, якія ідуць транзітам. Больш падрабязна асноўныя абавязкі розных катэгорый мытных служачых змяшчаліся ў тэксце прысягі, якую яны павінны былі прынесці перад камісарамі Скарбавай камісіі пры уступленні на пасаду. У студзені 1768 года зацверджаны «Мытны статут». У ім падрабязна апісваліся не толькі абавязкі службовых асоб, але і тып мытных дамоў з пералікам усяго неабходнага абсталявання і мэблі (сталы і падстрэшкі для агляду, шалі, прэсы, розныя прылады для праверкі тавараў, пячаткі і т. п.). Упершыню асобна выдзелены спецыяльны пункт пад назвай «Субардынацыя мытных афіцыялістаў», які ўстанаўліваў вертыкальны вектар падпарадкаванасці службовых асобаў мытных органаў (зверху ўніз): контрконтррэгістрант—суперынтэндант—пісар—обберстражнік—стражнік. За сваю працу служачыя мытаў атрымлівалі жалаванне, якое выплачвалася штомесяц, яго велічыня залежала не толькі ад пасады, але і ад прапускной здольнасці мытных пунктаў. Спецыяльнай адукацыі для атрымання пасады ў мытні не патрабавалася, аднак для вядзення бухгалтарскага ўліку, правільнага афармлення накладных мытныя служачыя павінны былі ўмець чытаць, пісаць і рабіць разлікі<ref>{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=571, 572|артыкул=Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага|аўтар=Анішчанка Я.}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Рэарганізацыя мытнай службы ВКЛ як прыклад фарміравання дзяржаўнай адміністрацыйнай сістэмы ў другой палове ХУІІІ ст.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10452|выданне= Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины|месца=Гомель|выдавецтва=ГГУ|год=2014|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Китурко И. Ф.|загаловак=Деятельность Скарбовой комиссии Великого княжества Литовского по созданию таможенной службы как пример модернизации государственной системы управления во второй половине XVIII в.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10457|выданне= Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė: tarp tradicijų ir naujovių XVIII am ž i aus studijos|месца= Vilnius|выдавецтва= Lietuvos istorijos institutas Kražių|год=2014|isbn=978-9955-847-86}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Мытны служачы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст. (па дадзеных архіўных матэрыялаў)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55710|выданне= Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта ім. Янкі Купалы|месца=Гродна|выдавецтва=ГГУ|год=2019|нумар=3|старонкі=6—17}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Денежное обеспечение служащих государственной таможенной службы Великого княжества Литовского во второй половине XVIII в.|спасылка=http://vestnik-brgu.ru/?page_id=3827|выданне=Вестник Брянского государственного ун-та|месца=Брянск|год=2022|нумар=2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Государственная таможенная служба ВКЛ во второй половине XVIII в.: создание и основные этапы реорганизации|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55909|выданне= ХІІ міжнародна наукова конференція: Історія торгівлі, податків та мита: тези доповідей|месца= Київ|выдавецтва= Університет митної справи та фінансів|год=2018}}</ref>. Пасля адмены генеральнай пошліны ў 1766 годзе, шэраг унутраных камор быў скасаваны, і ў 1771 годзе на тэрыторыі ВКЛ засталося: 13 сухапутных камор, 4 сплаўныя каморы, 55 прыкаморак і 38 вартавых і оберстражнікаў. Акрамя таго, у адпаведнасці з пастановай Скарбавай камісіі ад 11 студзеня 1769 года было ліквідавана кіраўніцтва Рускай рэпартыцыі, паколькі ў сувязі з адменай унутраных камор у складзе гэтай рэпартыцыі засталіся толькі дзве сухапутныя каморы — брэсцкая і пінская<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Дзяржаўная мытная служба ВКЛ пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай: спробы ўпарадкавання (1772-1775)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/40934|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2017|нумар=32|старонкі=127—137}}</ref>. У 1775 годзе адноўлена генеральная пошліна, створаны Мытны дэпартамент. У 1775 і 1776 гг. прыбытак ад мытных пошлін дасягнуў 1,9 млн злотых пры агульным даходзе казны 12,8 млн злотых. Аднак ціск Прусіі прымусіў адмовіцца ад генеральнай пошліны ўжо ў 1766 годзе. У 1775 годзе яна была адноўлена і праіснавала да 1795 года. У 1775—1776 гг. мытні давалі 15 % усіх даходаў казны<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Арганізацыя дзейнасці мытнай службы ВКЛ у 1775–1791 гг.|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/58092|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2019|нумар=34|старонкі=94—101}}</ref>. Скарбавая камісія ВКЛ у кастрычніку 1791 года добраахвотна дэлегавала свае паўнамоцтвы Скарбавай камісіі Рэчы Паспалітай. Але тая праіснавала ўсяго год і была скасаваная [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыяй]] з адначасовым аднаўленнем асобных скарбавых камісій для Кароны і ВКЛ. Але ў 1794 годзе Скарбавая камісія практычна перастала працаваць, паколькі яе члены далучыліся да паўстання [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]]. У кастрычніку 1795 года адбыўся [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай]], і цяпер ужо ўся тэрыторыя ВКЛ увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе функцыянавала свая арыгінальная мытная служба. Ліквідацыя дзяржаўнасці былога Вялікага Княства Літоўскага запатрабавала рэарганізацыі мытнай сістэмы ўздоўж заходняй мяжы Расійскай імперыі. Па ўказе Сената ад 14 (25) снежня 1795 года на новай мяжы Расійскай імперыі з Аўстрыяй і Прусіяй былі заснаваны мытная варта, мытні і заставы. На заходняй мяжы было створана сем мытных пастоў: у Палангене, Юрбурге, у [[Пуні|Пунях]], на правым беразе Нёмана ў Гродне, ля вытокаў ракі Свіслач ля стыку межаў былых Брэсцкага і Навагрудскага ваяводстваў, у [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынках]] і насупраць Уладава на правым беразе Заходняга Буга (цяпер [[Тамашоўка]]). Паводле «Палажэння аб устанаўленні памежнага мытнага ланцуга і варты ў Вялікім Княстве Літоўскім», мяжа ад Валынскай губерні да Палангена складала 674 вярсты і дзялілася на 3 участкі: 240 вёрст (ад Валынскай губерні да Гродна), 266 вёрст (ад Гродна да Юрбурга), 168 вёрст (ад Юрбурга да Палангена). 674-вёрстную пагранічную дыстанцыю ахоўвалі: на кожнай з 50-вёрстнай дыстанцыі па 13 чалавек, у тым ліку на кожную адлегласць па мытным стражніку і на кожныя 10 вёрст па два мытных абходчыкі (135 чалавек) і 27 чалавек для пасылак і папаўнення выбыў. У сукупнасці на штогадовае ўтрыманне мытнага ланцужка і аховы на мяжы ВКЛ пайшло 16 210 рублёў. На ўтрыманне літоўскай памежнай мытні і аховы штогод трацілася 34 380 рублёў з даходаў [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]]. У снежні 1798 года была адкрыта брэсцкая таможня. У адпаведнасці з указам Сената ад 19 сакавіка 1799 года гродзенская мытня была зачынена і зноў адкрыта ў сакавіку 1800 года разам з ковенскай мытняй<ref>{{артыкул|аўтар=[[:pl:Maria Puciatowa|Maria Puciatowa.]]|загаловак= Rzut oka na dzieje Komisji Skarbu Rzeczypospolitej W. Ks. Litewskiego za rządów targowickich i sejmu grodzieńskiego|выданне= Księga pamiątkowa koła historyków słuchaczy uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, 1923–1933|месца= Wilno|выдавецтва= Uniwersytet Stefana Batorego|год=1933|старонак=375}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ерашэвіч А.|загаловак=Арганізацыйна-штатная структура мытных устаноў на беларускім участку заходняй мяжы Расійскай імперыі канца XVIII—першай паловы XIX ст.|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=24967|выданне= Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemności: матэрыялы XV міжнар. навук. канф. (Гродна, 13 – 14 лістап. 2008 г.)|месца=Гродно|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=449|isbn=978-985-515-232-4}}</ref>. {{зноскі}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} [[Катэгорыя:Мытная справа]] [[Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання]] [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] 240xvcrdnoahbdlryxj18z0negy1rek 5144780 5144752 2026-05-22T09:16:39Z M.L.Bot 261 афармленне, арфаграфія 5144780 wikitext text/x-wiki '''Мытная сістэма Вялікага Княства Літоўскага''' — сукупнасць сродкаў і метадаў дзяржаўнага рэгулявання перамяшчэння тавараў праз мяжу, экспарт-імпарт тавараў, а таксама практычная арганізацыя мытнай службы на землях ВКЛ (стварэнне мытаў, устанаўленне тарыфаў, спагнанне мытных збораў, барацьба з кантрабандай і інш. == Мытны збор у XIII стагоддзі == [[Файл:1210 (Hierby haradoŭ Bielarusi. Hierb Polacka).jpg|thumb|Паштовая марка, прысвечаная Полацку. 2017 год.]] Гандлёвае права існавала ўжо ў XIII стагоддзі, калі заснаваны немцамі ў 1201 годзе на [[Заходняя Дзвіна|Заходняй Дзвіне]] з дазволу [[Князі полацкія|князя полацкага]] стратэгічны ваенна-гандлёвы горад [[Рыга]] стаў ключавым звяном у гандлі ўсходнеславянскіх дзяржаў з Заходняй Еўропай. Гэта прывяло да заключэння гандлёвых дагавораў паміж Рыгай і славянскімі князямі: першай такой дамовай паміж Рыгай і [[Полацк]]ам стаў дагавор 1210 года, па якім полацкі князь [[Уладзімір Полацкі|Уладзімір]] даваў купцам шырокія правы. Дагавор смаленскага князя [[Мсціслаў Давыдавіч|Мсціслава Давыдавіча]] разам з князямі полацкім і віцебскім з Рыгай і [[Готланд (востраў)|Гоцкім берагам]] 1229 года, — адна з першых пісьмовых крыніц гандлёвага права ў беларускіх землях, змацаваная пячаткамі [[Вісбю]], [[Любек]]а, [[Данцыг]]а, [[Мюнхен]]а, [[Гронінген (горад)|Гронінгена]], [[Дортмунд]]а, [[Брэмен]]а, [[Смаленск]]а, Полацка і [[Віцебск]]а. Яго палажэнні рэгулявалі розныя аспекты гандлёвых адносін. «Кожнаму лаціненскаму чалавекам з усіх вольныя шляхі з Гочкага берага ды Смольнеска без мыта». Гэты дагавор паслужыў асновай і для іншых пагадненняў<ref>{{кніга|аўтар= Вішнеўскі А. Ф., [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я. А.]]|загаловак= Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах|месца=Мн.|выдавецтва= Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь|год=2003|старонкі=17—18|старонак=320|isbn=985-427-192-7}}</ref>. Раней у гістарычнай літаратуры мыта (myto) нярэдка атаясамлялі са знешнегандлёвым зборам — цло (theloneum, cło). І польскія і ўкраінскія слоўнікі і энцыклапедыі даюць падобныя азначэнні гэтым паняццям. Цлом называлі збор, які спаганяўся на межах дзяржавы ў спецыяльных месцах (каморы цэльныя) чыноўнікамі (мытнікі, цэльнікі) з тавараў экспарту/імпарту на карысць [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя літоўскага]], а мытам — пошліны, якія служылі кампенсацыяй за эксплуатацыю камунікацыйных збудаванняў (мастоў, бродаў, пераездаў)<ref>Słownik języka polskiego / J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedżwiedzkiego. — Warszawa, 1902. — T. II. H-M. — S. 1089; Brückner A. Encyclopedia staropolska. W 2 T. — Warszawa: TrzASkI, 1939. — T. A-M. — S. 179, 955; Gloger Z. Słownik rzeczy starożytnych. — Kraków, 1896. — S. 59-60; Gloger Z. Encyclopedia staropolska ilustrowana. Wiedza powszechna. W 4 T. — Warszawa, 1996. — T 1. — S. 248—249; Горбачевский Н. И. Словарь древнего актового языка. — Вильно, 1874. — С. 224—225, 360; Енциклопедія українознавства. — Париж — Нью-йорк, 1962. — Т. 4. Словник староукраїнської мови XIV—XV ст. — К., 1977. — Т. 1. А-М. — С. 626</ref>. У сучаснай беларускай мове захаваліся словы: мыта, [[мытня]], мытніца, мытнік. З гэтым паняццем звязаны назвы прытоку ракі [[Прыпяць]] — [[Мытва]], сёлаў у [[Лідскі раён|Лідскім]] і [[Полацкі раён|Полацкім]] раёнах, сёлаў Мытныця ў Украіне, [[Мытная плошча (Львоў)|Мытная плошча]] ва Львове і інш. Мытная служба Рэспублікі Беларусь называецца [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь]], украінская — Державна митна служба<ref>{{артыкул|аўтар=Чаеўская М. К.|загаловак=Спосабы тэрмінаўтварэння ў тэрміналогіі мытнай справы|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|выданне=Мова – Літаратура – Культура: матэрыялы VIII Міжнар. навук. канф., Мінск, 15–16 вер. 2016 г. У 2 ч.|месца=Мн.|выдавецтва=РІВШ|год=2016|нумар=1|старонкі=167—169|isbn=978-985-586-011-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182949/https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У той час мытны збор ажыццяўляўся звычайным зборам грошай з прыезджых. Існавала два віды мытных пошлін: вадзяное мыта (спаганялася з лодак) і сухое мыта (пошліна з вазоў). Парожнія судны пошліны не плацілі. Калі хто-небудзь спрабаваў ухіліцца ад выплаты, то пры затрыманні плаціў падвойны штраф з кожнага воза ці судна. [[Мытня]]й кіраваў прызначаны княскі кіраўнік — [[цівун]] з памагатымі. Гандаль па тым часе была дастаткова ажыўленай. Напрыклад, праз Полацак вывозілі аўчыну, пушніну, воск, хмель. Увозілі мячы, сякеры, бурштын, вырабы з бронзы, срэбра, жалеза<ref>{{кніга|загаловак= Полоцкие грамоты XIII – начала XIV вв. Сост. А. Л. Хорошкевич|спасылка= http://adverbum.org/s-polgr1.htm?ysclid=la28i9vc1n313265901|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1977|том=1|старонак=228}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=[[Георгій Васілевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|загаловак= Города Полоцкой земли (IX—XIII)|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1978|старонкі=118—122|старонак=160}}</ref>. == Мыта ў XIV—XV стагоддзях == [[Файл:Atlas Cosmographicae (Mercator). Вялікае Княства Літоўскае. 1595.jpg|thumb|злева|Карта Вялікага Княства Літоўскага, створаная [[Г. Меркатар]]ам. З кнігі «Atlas sive Cosmographicae Meditationes». Дуйсбург. 1595. Першая карта, якая паказвае Вялікае Княства Літоўскае асобна ад іншых краін Еўропы.]] [[Мыта]] (цло) у Вялікім Княстве Літоўскім — гэта пошліна, якая спаганялася казной ВКЛ з мясцовых купцоў за ўвоз і вываз тавараў за мяжу, а таксама з іншаземцаў за продаж тавараў на мясцовых рынках або за правоз па тэрыторыі дзяржавы. З утварэннем Вялікага Княства Літоўскага збор мыта пераходзіў ад удзельных князёў да вялікага князя літоўскага. Таможныя зборы з купцоў за перавозкі па тэрыторыі дзяржавы, увоз і вываз, а таксама за продаж розных тавараў на мясцовых рынках складалі значную долю казны. Мытную пошліну плацілі як мясцовыя купцы, так і замежныя «госці». І не толькі грашыма, але і некаторымі таварамі (тканіны, мяхі). У «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага Штаба» (1863) гаворыцца: «Каля таго ж часу (гаворка ідзе пра 1411 год) у Брэсце з’явіліся аўгустынскія манахі, якім былі аддадзены шырокія пляцы паміж Мухаўцом і Бугам для пабудовы, а на іх утрыманне вызначаны даходы з брэсцкай пошліны 4 капы шырокіх грошаў…». Гэта значыць, ужо ў 1411 годзе існавала брэсцкая таможня. [[Файл:Old Bierascie.jpg|міні|Меркаваны выгляд Берасця ў ХІІ—ХІІІ стагоддзях.]] Мытная дзейнасць адлюстравана ў дакументах дзяржаў, з якімі гандлявалі купцы ВКЛ, у прыватнасці ў справах {{нп3|Посольский приказ|Пасольскага|ru|}} прыказа, Рыжскай гандлёвай кнізе за 1280—1352 гады, у мытных рэестрах некаторых польскіх гарадоў. Захаваліся мытныя кнігі Брэста за 1583 і 1605 гады, Віцебска — за 1605, [[Гродна]] Гродна — за 1600, 1605, 1764, [[Магілёў|Магілёва]] — за 1612, 1708, Полацка 1708, [[Мінск]]а — за 1708. Яны дазваляюць меркаваць аб развіцці рамёстваў і гандлю ў гарадах ВКЛ, міжнародных гандлёвых шляхах, сувязях княства з Расіяй, Украінай, Прыбалтыкай<ref>{{артыкул|аўтар=[[Васіль Іванавіч Мялешка|Мелешко В. И.]]|загаловак=Таможенные книги как исторический источник|выданне= Весці АН БССР. Серыя грамадзянскіх навук|месца=Мн.|год=1959|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мелешко В. И.|загаловак= Новые белорусские таможенные книги первой половины XVII в.|выданне=Историчесий архив|месца=М.|выдавецтва=Академия наук СССР|год=1960|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]]|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. Недахопам мытных кніг з’яўляецца адсутнасць вестак аб таварах, якія ўвозіліся і вывозіліся шляхтай і духавенствам. Згодна з прывілеем [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I]], шляхта і духавенства Польшчы вызвалася ад пошлін, калі тавары везлі не на продаж, а для ўласных патрэб. З сярэдзіны XVI стагоддзя да 1764 года ад платы за вываз са сваіх маёнткаў тавараў (лес, лён, пянька, паташ і інш.) шляхта таксама вызвалялася. Толькі ў 1772 годзе, падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], былі ўведзены тры пошліны, якія ахоплівалі ўсе сацыяльныя групы Рэчы Паспалітай: шляхецкае мыта, купецкае мыта і мыта ад солі. У мытных кнігах гэтыя пошліны фіксаваліся асобна<ref>{{кніга|аўтар= [[Сяргей Мікалаевіч Ходзін|Ходзін С. М.]]|загаловак= Крыніцы гісторыі Беларусі (спроба гісторыка-генетычнага і кампаратыўнага вывучэння)|спасылка= https://www.studmed.ru/hodzn-sm-kryncy-gstory-belarus-gstoryka-genetychnae-kamparatynae-vyvuchenne_a6ffb80502e.html?ysclid=la53sr261832233127|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=1999|старонак=193|isbn=985-445-155-0}}</ref>. Для найбольш эканамічна развітых рэгіёнаў улады маглі адмяніць мытныя зборы. Вялікакняскі прывілей (1432) брата [[Вітаўт]]а [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] гарантаваў жыхарам [[Вільнюс|Вільні]] права свабоднага гандлю. А [[Казімір IV Ягелончык]], даючы віленскім мяшчанам права не плаціць мытных пошлін на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, у 1440 годзе спасылаўся на векавыя звычаі, устаноўленыя яшчэ пры [[Альгерд]]е<ref>{{кніга|загаловак= Помнікі права Беларусі XIV―XVI стст.: агульназемскія прывілеі і акты дзяржаўных уній: крыніцазнаўчы дапаможнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2015|старонкі=34—39|старонак=384}}</ref>. Нягледзячы на [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|руска-літоўскую вайну 1487—1494 гг.]], купцы не пераставалі ездзіць, але скардзіліся на павышэнне пошлін, якія адвольна ўводзіліся мясцовымі ўладамі ВКЛ («смаленскі мыт», «прамытіліся есте менскія мыта»). Даходзіла да таго, што купцоў «садзілі ў калодкі». За вызваленне патрабавалі выкуп. Бывалі выпадкі канфіскацыі тавару, у асноўным гэта — футра, воск, зброя і даспехі. Вядомы выпадак з маскоўскім купцом Івашкам Пярфуравым, які ехаў у 1492 годзе з Царграда праз ВКЛ і памер у [[Крэва]]. Мясцовыя ўлады забралі ягоны тавар і не хацелі аддаваць сваякам. Скаргі дайшлі да караля. Мясцовыя ўлады апраўдваліся: каб не плаціць мыта, купцы ездзяць «новымі шляхамі», таму іх адлоўліваюць і штрафуюць (прамыты). З часам прамытам стала называцца кантрабанда, а прамытнікамі — кантрабандысты<ref>{{кніга|загаловак= Сборник Императорского Русского исторического общества|месца=СПб.|год=1882|том=35|старонкі=35, 44—46}}</ref>. Каб пазбегнуць пошлін, купцы часам спрабавалі спыняцца ў гарадскіх жыхароў. Таму ў 1567 годзе [[Жыгімонт ІІ Аўгуст]] загадаў усім мяшчанам ВКЛ пад пагрозай штрафу ў 500 кап грошаў не ўпускаць прыезджых купцоў, якія «тавары свае развязваючы, з возаў выкладваюць і ўтойваюць»<ref>Грамоты Великихъ князей Литовських с 1390 по 1569 годы / [под ред. В. Антоновича и К. Козловского]. — К., 1868. — № 48</ref>. [[Файл:Mahiloŭ, Čarnihaŭskaja brama. Магілёў, Чарнігаўская брама (1901-40).jpg|міні|Чарнігаўская брама ў Магілёве.]] Многія гарады ВКЛ мелі так званае «права склада», у адпаведнасці з якім іншаземныя купцы, якія не змаглі па нейкіх прычынах прадаць свае тавары ў канкрэтным горадзе, маглі везці іх далей толькі пасля вызначанага прывілеем тэрміну захоўвання, — да шасці месяцаў. Парушэнне каралася канфіскацыяй тавару. Такое права складзіравання было дадзена Гродна, Брэсту, Віцебску, Полацку і некаторым іншым гарадам (у першую чаргу размова ідзе аб прыгранічных гарадах). У прывілеі Магілёву склады называліся «каморамі для складання прамоў і тавараў». Сутнасць права заключалася ў тым, што іншаземныя купцы пакідалі свае тавары на складах, а далейшае перамяшчэнне тавараў па тэрыторыі ВКЛ праводзілася мясцовымі купцамі, якія як бы выступалі пасярэднікамі паміж іншаземнымі купцамі і пакупніком-адрасатам. Напрыклад, гэта прапісана ў прывілеях 1498 і 1580 годоў: «…вольна будзе таварамі і куплямі ўсякімі як у Полацку, так і ва ўсім панстве нашым… купчыці і гандляваць ніякага мыта гандлёвага не плацячы»<ref>{{артыкул|аўтар=Мисаревич Н. В.|загаловак=Правовой статус купцов в Великом княжестве Литовском (на примере городов с магдебургским правом)|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:AwYToVptFjoJ:https://www.wse.edu.pl/~/media/files/wydawnictwo/equlibrium_1_2_2021.pdf&cd=2&hl=ru&ct=clnk&gl=ru#70|выданне= Equilibrium — Zeszyty Naukowe WSE|месца= Białystok|год=2021|нумар=1-2 (8-9)|старонкі=70—73}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVI стагоддзі == [[Файл:GDL-1586.jpg|200px|thumb|Вялікае Княства Літоўскае ў 1586 г.]] Калі ў канцы XV стагоддзя ў ВКЛ налічвалася 83 гарады, то ўжо ў канцы XVI было 530, а без украінскіх і падляшскіх земляў, якія адышлі да Польшчы, — 380. Найбольш буйныя гарады гэтага перыяду — Брэст, Віцебск, Гродна, Мінск, [[Навагрудак]], Полацк. У XV стагоддзі гандлёва-рамеснымі цэнтрамі станавіліся і селішчы, раней былыя крэпасцямі: [[Ліда]], [[Орша]] і інш<ref>{{кніга|загаловак=Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2009|старонкі=9|старонак=312|isbn=978-985-11-0432-7}}</ref>. У XVI стагоддзі рамесная вытворчасць, якая развіваецца, спрыяла росту тавараабароту. Праз ВКЛ праходзілі гандлёвыя шляхі з Польшчы, [[Ганза|ганзейскіх гарадоў]], Крыма і т. д. Знешні гандаль вёўся купцамі і багатай шляхтай, якая са сваіх маёнткаў адпраўляла тавары да балтыйскіх партоў і далей у краіны Заходняй Еўропы. Гандлёвыя шляхі праходзілі праз [[Беларускае Падняпроўе]] (уключаючы [[Барысаў]], Оршу, [[Мсціслаў]], [[Бабруйск]], [[Рэчыца|Рэчыцу]]). Шэраг гандлёвых шляхоў ішоў з Усходу на Захад праз Смаленск, Полацк. Для зручнасці вядзення гандлю ў многіх гарадах ВКЛ размяшчаліся спецыяльныя двары, дзе жылі замежныя купцы: рускія, немцы, палякі і інш<ref>{{артыкул|аўтар= Mieleszko W.|загаловак= Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku|выданне= Zapiski historyczne|месца= Toruń|выдавецтва= Państwowe Wydawnictwo Naukowe|год=1968|нумар=33}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спиридонов М. Ф.]]|загаловак= Закрепощение крестьянства Беларуси (XV–XVI вв.)|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1993|старонкі=60—101|старонак=223}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рудяк А. В.|загаловак=Влияние таможенного дела на экспорт и импорт движения товаров в Великом княжестве Литовском в конце XV—XVI вв.|спасылка= https://www.openrepository.ru/article?id=528393|выданне= Месца и роль Беларуси в историческом и геополитическом процессах. Материалы XII Междунар. науч. конф. студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых, Гомель, 16–17 мая 2019 г.|месца=Гомель|год=2019|старонкі=35—37}}</ref>. Пры вялікім князю Аляксандру Ягелончыку ў 1492—1506 гадах створаны мытныя акругі (мыты). У XVI стагоддзі іх было 11: валынскі з галоўнымі каморамі ў [[Луцк]]у і ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміру-Валынскім]], віленскі з каморамі ў Вільні і Мінску, віцебскі, дзісненскі, кіеўскі, ковенскі, магілёўскі, наваградскі, падляшскі з каморамі ў Брэсце і [[Бельск Падляскі|Бельску]], полацкі і смаленскі мыты. Цэнтрамі былі буйныя рэгіянальныя мытні — галоўныя мытныя каморы, якіх часам налічвалася некалькі. Ім падпарадкоўваліся мытныя каморы і іх падраздзяленні — [[прыкаморкі]]. У мястэчках і сёлах знаходзіліся пасты мытнай варты. Каморы і прыкаморкі былі ў [[Ашмяны|Ашмянах]], Бабруйску, Віцебску, [[Крычаў|Крычаве]], [[Мазыр]]ы, Навагрудку, [[Радашковічы|Радашковічах]], Рэчыцы, [[Вінніца|Вінніце]], [[Жытомір|Жітоміры]], [[Дубна (Украіна)|Дубне]] і інш. З 1643 года каморы працуюць у [[Бар (Украіна)|Бары]], [[Лоеў|Лоеве]], [[Нежын]]е, [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Чарнобыль|Чарнобылі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Мыслыка Г.|загаловак=Мытня|выданне=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=Бел Эн|год=2000|том=11|старонкі=53|старонак=560|isbn=985-11-0188-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Грушевський О. С.|загаловак= Митні комори|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:E7G7Dge5D4EJ:https://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi_Oleksandr/Mytni_Kamory.pdf&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Україна|месца=К.|год=1918|том=1-2|старонкі=21—31}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мялешка В.|загаловак=Камора|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=53|старонак=432|isbn=985-11-0041-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В. Г.|загаловак=Митна комора|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:wc-giPEWllAJ:resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe%3FZ21ID%3D%26I21DBN%3DEIU%26P21DBN%3DEIU1%26S21STN%3D1%26S21REF%3D10%26S21FMT%3Deiu_all%26C21COM%3DS%26S21CNR%3D20%26S21P01%3D0%26S21P02%3D0%26S21P03%3DTRN%3D%26S21COLORTERMS%3D0%26S21STR%3DMytna_komora&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Енциклопедія історії України|месца=К.|выдавецтва= НАН України. Інститут історії України. Наукова думка|год=2009|том=6|старонак=790}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В.|загаловак= Типологія і структура митної системи Волині в кінці XV – першій половині XVII ст.|выданне= Вісник Академії митної служби України|месца=К.|год=2006|нумар=1(29)}}</ref>. [[Файл:Metryka litewska.jpg|thumb|Літоўская метрыка 1511—1518 гг.]] Збор з солі і воску з пачатку XVI стагоддзя адбываўся ў асаблівых месцах — саляных і васковых каморах. Каморы знаходзіліся толькі ў вялікакняскіх гарадах, а прыкаморкі ў прыватнаўласніцкіх маёнтках. У Статутнай грамаце вялікага князя Жыгімонта [[Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі]] ад 8 снежня 1507 года гаворыцца: «…А мыта новыя так устаўляем: дзе б даўно не бывалі за продкаў нашых, за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта і перш за за бацькі нашага і за брата нашага караля яго літасці, тут і цяпер не патрэбы ваяводам нашым мыт новых уставлять, ніжлі старыя вечныя мыты маюць лаянкі па-даўнейшаму: бо мы даўніны не рушаем, а навіны не ўводзім, хочам усё па тым меці, як будзем было за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта»<ref>{{кніга|аўтар=Владимирский-Буданов М. Ф.|загаловак=Хрестоматия по истории русского права|спасылка=https://runivers.ru/lib/book8150/460283/|месца=Киев|выдавецтва=Тип. С. В. Кульженко|год=1887|старонкі=60—61|старонак=248|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225191053/https://runivers.ru/lib/book8150/460283/}}</ref>. Першыя дакументальна пацверджаныя звесткі аб мыце гарадзенскім адносяцца да 1480-х гадоў. У ліпені 1486 года вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] Казімір паведамляў гарадзенскага намесніка аб аддачы на водкуп маставога гарадзенскага мыта і патрабаваў сачыць каб перавоз тавару ажыццяўляўся толькі па гэтым мосце. Мост знаходзіўся пад адхонам [[Ніжні замак (Гродна)|Ніжняга замка (Акольнага горада)]]. Захавалася гродзенская мытная кніга за 1600 год, — «Рэестр мыта старога каморы мытнай за вытворчасцю Стэфана Ільковіча» на 123 лістах у скураной вокладцы. «Якуб Пратасевіч заявіў жалеза 18, даў мыта 215 грошаў… Ілля Шмайловіч, габрэй гродзенскі, заявіў у Вільні мёд 10, даў мыта 1 кап…. Абрам, габрэй гродзенскі накіраваў у Коўна на двух вазах мыла, мыта 5 грошаў… Ян Пшавобскі прывез у Гродна тры вазы жалеза, мыта 30 грошаў…»<ref>{{кніга|аўтар=Саяпин В. Ю.|загаловак=Пять веков Гродненской таможенной службы|месца=Гродно|выдавецтва=ГОУПП «Гродненская типография»|год=2003|старонак=400}}</ref>. З пачатку XVI стагоддзя соль і воск падвяргаюцца асабліваму падаткаабкладанню, за іх правоз плацяць васкоўнічае і салянічае. Саляныя і васковыя каморы размяшчалі па тым жа прынцыпе, што і мытныя, каб ахапіць, па магчымасці, усю сетку гандлёвых шляхоў. З 1520-х гадоў яны здаюцца ў арэнду. Салянымі каморамі называліся не толькі мытні, але і склады солі, прызначаныя для гандлёвага абароту<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. Для таго, каб гандляры не абышлі мытні па малых рэках, мыту з купцоў, якія ішлі або вярталіся з Рыгі, збіралі на Дзвіне і ў мястэчках: [[Друя|Друе]], [[Сар’я|Сар’е]], [[Дзісна|Дзісне]]. У XVI стагоддзі Друя была галоўным прыкаморкам для тавара, які ўвозіўся ў ВКЛ. Напрыклад, у 1552 годзе там бралася пошліна з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошаў са струга «на ваяводу полацкага») або натурай, — па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткай тавару: соллю, шкурамі, кавалкаў воску і інш. З уваходжаннем Інфлянты ў склад Рэчы Паспалітай, [[Даўгаўпілс|Дынанбург]] ў 1682 годзе перахапіў статус галоўнага мытнага пункта на выхадзе з [[Лівонія|Лівоніі]] ў ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В. У.]]|загаловак=Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя|спасылка= https://elib.psu.by/handle/123456789/17773?locale=ru|выданне=Вестник Полоцкого гос. университета. Гуманитарные науки. Исторические науки|месца=Полоцк|год=2016|нумар=9}}</ref>. У ВКЛ мелася вялікая колькасць разнавіднасцяў мыта, якія перайшлі з ранняга сярэднявечча: старое-звычайнае, новапавышанае, скопнае (за шкуры), раўнамернае (за абмер тавару), цяжэйшае, вазовае, маставое, васкоўнічае, салянае, рыбнае, перавознае, дарожнае, балотнае, аргішавае (караваннае), банарт (памежнае), грэбельное; розныя мясцовыя — наваградскае, мінскае, берасцейскае, гродзенскае, бельскае і інш. Кіраваліся мытныя акругі двума спосабамі: 1) загадванне мытнымі зборамі праз давераных асоб, якія атрымлівалі за службу фіксаваную плату, г.зн. «да дакладнай рукі»; 2) арэнда мытных збораў на пэўных умовах. Найбольш распаўсюджанай была аддача мытных збораў на водкуп. Такая сістэма існавала і да ўтварэння акруг. Напрыклад, у 1449 годзе дараваў «Казімір, Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі і жамойцкі і іншых… берасцейскае мыта Бэнку Шаневічу вечна, на кожны год па трыста кап грошаў. А калі мыта палепшыцца, яму падвышаць; а пад ім нікому не падкупляць». Гэта значыць, арандатар выплачваў у казну пэўную суму, астатняе пакідаў сабе. У 1487 годзе Казімір IV апавяшчаў свайго берасцейскага намесніка аб аддачы на водкуп мытаў: «Прадалі есьмо мыта Берасцейскае і Дарагічанскае і Бельскае і Гродзенскае на тры гады за тры тысячы кап грошай і за трыста кап грошай, на год па тысячы капаў і па сто капаў» . У пачатку XVI стагоддзя берасцейскі збор вырас да 1100 кап грошаў у год<ref>{{артыкул|аўтар=Саяпин В.|загаловак=«Берестейское мыто вечно…»|выданне=Таможня ВЭД: ежемесячный производственно-практический журнал|месца=Мн.|выдавецтва=Государственный таможенный комитет Республики Беларусь|год=2009|нумар=8|старонкі=42—43}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= [[Тодар Іванавіч Забела|Забела Т. І.]]|загаловак= Места Бярэсцейскае ў XVI сталецці (соцыяльна—экономічны нарыс)|выданне= Запіскі аддзелу гуманітарных навук|месца=Мн.|выдавецтва=Інбелкульт|год=1929|том=8|старонак=95}}</ref>. [[Файл:Mikałaj Sapieha. Мікалай Сапега (1709).jpg|thumb|Мікалай Сапега (1709).]] У 1556—1559 гг. арэндная плата магілёўскай каморы з прыкаморкамі складала тысячу [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] грошаў літоўскіх у год, звыш таго мяхамі на 40 кап грошаў літоўскіх. У 1583 годзе яна ўзрасла да дзвюх тысяч кап грошаў. Арандатарамі магілёўскай каморы ў канцы XVI—першай палове XVII стагоддзя былі [[Алелькавічы|слуцкія князі]], [[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]], віленскі купец Севасцьян Міхновіч. У 1579 годзе магілёўскую «камору» арандаваў брэсцкі ліхвяр Айзік Якубовіч, у 1643 — аршанскі Ісай Нахімовіч. Магілёўская камора здавалася разам з [[Беларуская карчма|кармамі]], васкабойняй, вагавым і іншымі гандлёвымі зборамі, якія спаганяліся ў горадзе<ref>{{кніга|аўтар= Мелешко В. И.|загаловак= Могилев в XVI—середине XVII в.|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Y-N0bt52NLoJ:samlib.ru/s/sredin_n_e/meleshko.shtml&cd=4&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1988|старонак=264|isbn=5-343-00207-2}}</ref>. [[Файл:Куфар у Лідскім гісторыка-культурным музеі 01.JPG|thumb|left|Куфар у [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкім музеі.]]]] Мытнікі-адкупшчыкі звычайна кіравалі галаўной каморой. У кожнай мытні знаходзіліся ў штаце асаблівыя даведцы (паборцы) і пісары мытныя, якія прызначаюцца самімі мытнікамі. Непасрэдна аглядалі тавар і збіралі пошліны — «рабілі пабор» асаблівыя слугі — «даведцы паборавыя». У каморы было не менш за 10 чалавек. У кожнай мытні мелася [[пячатка]] — «сігнет». З XV стагоддзя ў кожнай каморы і прыкаморцы мелася «мытная скрынка» — [[куфар]] для сабраных грошай. Штогод вялікаму князю падавалася справаздача — «лічба». Стандартная працэдура тагачаснага мытнага афармлення (шацунка) выглядала так. Купец з таварам з’яўляўся ў мытную камору, або пасля накіраванага ім звароту да яго прыходзілі на гасціны двор паборцы. Яны «хілілі» (аглядалі) тавар і «давалі цэхі» (ставілі пячаткі). Пасля ўплаты мыта купец атрымліваў квітанцыю аб аплаце, якую павінен быў прад’яўляць на кожнай мытні<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=327|артыкул=Мытная справа|аўтар=Астрога В.}}</ref>. Дзяржаўны знешнегандлёвы збор — галаўное (генеральнае), спаганялі не толькі на памежных таможнях, але і змешчаных усярэдзіне княства. Напрыклад, іншаземныя купцы, якія вязлі тавары ў Літву на вазах або камягах праз луцкую мытню, аплачвалі цло не ў Луцку, а ў [[Гарадок|Гарадку]] або ў [[Пінск]]у<ref>{{кніга|аўтар=[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі М. В.]]|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонкі=542|старонак=759}}</ref>. Сярод праязных пошлін вылучаюць маставое, грэбельное, перавознае. Іх збіралі ў залежнасці ад колькасці транспартных сродкаў і запрэжаных у іх коней ці жывёлы. У 1554 годзе шляхта прасіла вялікага князя вызваліць яе ад выплаты маставога і грэбяльнага пры транспарціроўцы лясных тавараў і збожжа, на што князь пагадзіўся. Працэдура верыфікацыі прыналежнасці тавару на мытні была такой: кармнік або даручанец прысягаў на словах, што тавар зроблены на продаж у гаспадарцы або набыты для асабістай патрэбы таго ці іншага шляхетнага чалавека, або паказваў пісьмовае пасведчанне ранейшай выплаты пошліны<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: Сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. У 1442 годзе вялікі князь Казімір Ягелончык памёр, пакінуўшы сыну Аляксандру даўгі, у асноўным яўрэйскія. У 1495 годзе выйшаў указ, паводле якога яўрэі з Вялікага Княства Літоўскага выганяліся. Але хутка спатрэбіліся грошы для вайны з Масквой, і яўрэям дазволілі вярнуцца. Жыгімонт I у 1507 і 1514 пацвердзіў прывілеі яўрэяў. Часта яўрэі аб’ядноўваліся ў групы па 3-7 чалавек і арандавалі таможні на 2-3 гады. Напрыклад, у 1486 годзе кіеўскія і тракскія яўрэі атрымалі ў арэнду кіеўскія, вышгародскія і жытомірскія мытні на тры гады, а таксама мытні і карчмы [[пуціўль]]скія. У 1494 годзе брэсцкія яўрэі арандавалі берасцейскую, [[драгічын]]скую, гродзенскую і бельскую мытні на тры гады<ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Роль евреев-мытников в экономической системе Великого княжества Литовского в конце XV–середине XVI века|выданне= History and Culture of Baltic Region: Lithuania and Poland. Social History, Cultural Science|месца= Klaipeda|год=2007|старонкі=9—23}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб.наук.праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. З 86 грамат на арэнду мытных збораў па ўсёй тэрыторыі ВКЛ з канца XV да 1569 года 31 дагавор быў заключаны з хрысціянамі, 55 — з яўрэямі. Вялікія князі ахвотна аддавалі мыта яўрэям, якія, дзякуючы сваім капіталам, уносілі некаторую суму грошай наперад. Выступленні ў сеймах шляхты і заможнага мяшчанства скончыліся выдаленнем яўрэяў з мытаў і перамяшчэннем прадстаўнікоў яўрэйскіх фінансавых колаў у 1530—1540-х гадах на [[Падолле]], і ў [[Галічына|Галічіну]], а з 1569 года — на Валынь, Кіеўшчыну і [[Брацлаўшчына|Брацлаўшчыну]]. Яўрэям арэнда мытен была забаронена. Зноў яны выступаюць як арандатары толькі ў 1560-х гг<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О. О.|загаловак= Митні відносини на українських землях в документах Литовської метрики|выданне= Історіографічні та джерелознавчі проблеми історії України|месца = Дніпропетровськ|выдавецтва=РВВ ДНУ|год=2004|старонкі=154—171}}</ref>. [[Абрам Езафовіч|Абрахам Езафовіч]] арандаваў некалькі буйных каморэн, і настолькі атрымаў поспех у зборы пошлін, стаўшы асноўным вялікакняскім крэдыторам, што Жыгімонт I у 1507 годудаў яму шляхецкі тытул з [[Ляліва (герб)|гербам Ляліва]], затвердзіў яго старастай смаленскім, войтам менскім і берасцейскім. У падзяку Езафовіч падарыў каралеўскаму манетнаму двару тысячу грыўняў срэбрам. У канцы 1509 года кароль прызначыў яго [[Падскарбі вялікі літоўскі|подскарбіем земскім]], гэта значыць практычна міністрам фінансаў<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Подскарбий земский, или казначей ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=2|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183003/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html}}</ref>. Дзякуючы раздзяленню вялікакняскіх і асабістых даходаў вялікага князя, замене натуральных плацяжоў грашовымі, перадачы судовых даходаў у вядзенне вялікага князя, упарадкаванню манетнай справы, замене сістэмы водкупаў сістэмай кіравання праз давераных асоб, — Езафовіч значна павялічыў даходы. На працягу 1520-х гг. ён разам з таварышамі арандавалі мытні амаль па ўсёй тэрыторыі ВКЛ, акрамя ковенскай і віленскай акруг, — мыта гарадзенскай акругі ў 1523, 1529, 1531 гадах; у Мінску — 1525 і 1532 гады; у Полацку — 1530, 1531 гады; на Валыні —1531 год<ref>{{кніга|аўтар= [[Юзаф Вольф|Wolff J.]]|загаловак= Żyd ministrem króla Zygmunta. Szkic historyczny|месца= Kraków|выдавецтва= DRUK ARK I W Ł . L. AKCZYCA I SPÓŁKI|год=1885|старонак=56}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Abraham i Michał Ezofowicze (działacze gospodarczy XVI w.)|спасылка= http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|месца= Kraków|выдавецтва= Herbst|год= 1947|старонак= 460|archive-url= https://web.archive.org/web/20160405052938/http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|archive-date= 5 красавіка 2016}}</ref>. Пасля яго смерці справу брата працягнуў Міхель Езафавіч, якому кароль таксама завітаў шляхецтва. Прычым, Міхель ад іудзейскай веры не адрокся, і быў у дадатак старшыной (абер-рабінам) усіх яўрэяў Вялікага Княства Літоўскага. Па матывах гісторыі сям’і Езафавічаў [[Эліза Ажэшка]] напісала раман «Меір Езафовіч», а польская кінастудыя «Sfinks» паставіла па ім у 1911 годзе мастацкі фільм<ref>{{артыкул|аўтар= Šiaučiūnaitė J.|загаловак= Michelis Jezofovičius — žymus Lietuvos Didžiosios Kuni gaikštystės verslininkas (XV a. pab.— XVI a. pitmasis ttečdalis)|выданне= Lietuvos Metrikos studijos|месца= Vilnius|год=1998|старонкі=99—123}}</ref>. [[Файл:Polish Jews 1765.png||thumb|left|Жыды ВКЛ. 1765.]] «Прывілегіраванае» становішча габрэяў-мытнікаў у параўнанні з мытнікамі іншых нацыянальнасцяў абумоўлівалася не этнічным паходжаннем, а важнасцю займанай імі пасады. Мытныя прывілеі па пытаннях арэнды яўрэям-мытнікам сведчаць, што апошнія мелі такі ж юрыдычны статус, што і мытнікі іншых нацыянальнасцей; у прыватнасці, судовы імунітэт перад мясцовымі ўладамі, і падлягалі суду толькі вялікага князя (з 1550-х гг. і падскарбія земскага). Гэта значыць, усе мытнікі, незалежна ад іх этнічнага паходжання, былі асаблівай катэгорыяй дзяржаўных служачых, якія ў сілу важнасці сваёй пасады не падлягалі юрысдыкцыі мясцовых улад, а толькі вярхоўнай<ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середи-XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб. наук. праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. Пры Жыгімонце I (1506—1548) быў уведзены дадатковы збор для вывозімых за мяжу воску, мёда, рыбы, шкур, коней<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Роль таможни в формировании бюджета ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=4|archive-date=26 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013036/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html}}</ref>. Прававое рэгуляванне мытнай справы знайшло адлюстраванне ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статутах Вялікага княства Літоўскага]] — зборы законаў феадальнага права, які дзейнічаў у XVI стагоддзі. [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529]] мае толькі адзін «мытны» артыкул, — «Хто б новыя мыты ўстаўляў». «Таксама загадваем, каб абыякавы чалавек у панстве нашым Вялікім Князьстве Літоўскім не адважваўся новых мыт выдумляць ані ўстаўляць ні на дарогах, ані на месцах, ані на масцях, і на веслах, і на водах, ані на таргах у імёнах сваіх, акрамя якія былі з старадаўна ўстаўленыя, а мелі б на тое лісты продкаў нашых вялікіх князёў ці нашы….»<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О.|загаловак= Регулювання митних відносин в Першому Литовському Статуті та боротьба шляхти за митні пільги|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=208}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л.|загаловак= Роль Первого Литовского Статута в истории институционализации таможенной организации на украинских землях Великого княжества Литовского|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=195}}</ref>. [[Файл:Statut-1588.jpg|thumb|Тытульны ліст Статута ВКЛ (1588).]] Больш грунтоўна мытная справа разгледжана ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуте 1588 года]]. Падзел Першы «Аб персоне нашай гаспадарскай», артыкул «Аб мандацех, у якіх прамовах маюць быць з канцылярыі нашай даваны», артыкул 29 «Пра мыты новыя, і пра вольнасць засаджэння мястэчак, і пра будоўлю мастоў або гробель у владаннях шляхецкіх», якая перайшла са Статута 1529 года і якая забараняла ўсталяванне новых мыт. У артыкуле 30 «Аб нябраце мыта ад шляхты і падвод іх» замацоўвалася вызваленне шляхты ад выплаты мытных пошлін. У параўнанні са Статутам 1566 года тут прыведзены тэкст прысягі шляхціча, які правозіць тавары са свайго маёнтка. У артыкуле 31 «Аб прачышчэнні рэк партовых» указваецца аб праве збору «партовага» мыта. У падзеле Трэцім «Аб хвалясцях шляхецкіх і аб размнажэнні Вялікага Княства Літоўскага» у артыкуле 48 «Аб вываджэнні прыпраў ваенных і вайскога жалеза да зямлі непрыяцельскае» забараняўся правоз у варожыя землі зброі і ваеннай маёмасці. Гэта каралася смяротным пакараннем і канфіскацыяй тавара і ўсёй маёмасці ў казну. У падзеле Чацвёртым «Аб судах і суддзях» у артыкуле 42 «Рокі завітыя ў якіх прамовах маюць быць складаныя ў суду земскага» усталёўваліся тэрміны разгляду мытных правапарушэнняў. У падзеле Сёмым «Аб запісах і продажах» у артыкуле 8 «Аб запісах людзей простых падобных і на арэнды дадзеных» усталёўваўся парадак арэнды мыта<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н., Пименов Д. А.|загаловак=Сравнительный анализ таможенных вопросов в Статуте 1588 г.|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|выданне=Беларусь в современном мире: материалы X Международной конференции, посвященной 90-летию образования Белорусского государственного университета, 28 октября 2011 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2011|старонкі=239—240|старонак=303|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182951/https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З другой паловы 1530-х і да канца 1540-х гадоў вялікакняскімі мытнікамі кіравала [[Бона Сфорца]], жонка караля Жыгімонта I, маці Жыгімонта II Аўгуста. Падчас яе кіравання прыбыткі, якія атрымліваліся на мяжы, павялічыліся ў тры разы. Яна аддала кіраванне мытнямі дзяржаўным службоўцам, — спраўцам, правы і абавязкі якіх рэгламентаваліся. Такім чынам, мытні і збор пошлін перайшлі ад арандатараў да давернага кіравання. Польскі гісторык В. Пацэха лічыць, што Бона Сфорца мела намер цэнтралізаваць і уніфікаваць мытную адміністрацыю ВКЛ, пазбавіцца ад арандатараў-яўрэяў. Створаная Бонай Сфорца мытная сістэма пратрымалася да 1548 года, пасля яе ад’езду з Вялікага княства Літоўскага ўсё вярнулася назад на дзесяцігоддзі, — перадача мыта ў арэнду была адноўлена. Зноў мытныя каморы бралі ў арэнду яўрэі, пры арэнднай сістэме падскарбій земскі не датычыўся ўнутранага жыцця мытен. Пасля, у 1922 годзе, імем Боны Сфорцы была названа цэнтральная плошча мястэчка [[Моталь]]<ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Królowa Bona (1494–1557). Czasy i ludzie odrodzenia|спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/582677/edition/494382|месца= Poznań|выдавецтва= Czcionkami Drukarni Uniwersytetu Poznańskieg|год=1958|старонак=139}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Блануца А.|загаловак= Господарська політики королеви Бони у Великому князівстві Литовському (за матеріалами 32 книги записів литовської метрики)|выданне= Україна в центральносхідній Європі|месца=К.|год=2011|нумар=11|старонкі=191—206}}</ref>. [[Файл:Bona Sforza in 1517.jpg|thumb|Бона Сфорца (1517).]] У сакавіку 1569 года ў мытнай службе адбыліся змены, гэта было выклікана вяртаннем [[Падляшша]] і Валыні да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]] з наступным падпісаннем у ліпені 1569 года [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ўтварэннем Рэчы Паспалітай. У выніку аб’яднання была скасавана мытная мяжа, але неўзабаве адноўлена да 1765 года. Сістэма мыта ВКЛ і парадак кіравання захоўвалі аўтаномію да 1760-х гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н.|загаловак=Особенности проведения административной реформы при организации таможенного дела на территории белорусского государства в средневековье|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|выданне=Международные отношения: история, теория, практика : материалы IV науч.-практ. конф. молодых ученых фак. междунар. отношений БГУ, Минск, 4 февр. 2014 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонак=216|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182953/https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. Статут 1588 года даволі дэталёва рэгуляваў мытную сістэму. У той час усе гарады ВКЛ мелі мытныя ўстановы. Найбольш актыўна працавалі берасцейская, віленская, гарадзенская, ковенская, магілёўская і полацкая каморы і прыкаморкі. Толькі за 1605 год праз Бярэсце праехалі 573 купца з 370 гарадоў. Развівалася мытная служба і ў прыватнаўласніцкіх гарадах. Напрыклад, з XVI стагоддзя ўладальнік Слуцка мытныя зборы аддаваў у арэнду<ref name="ReferenceA"/>. [[ File:Poland and Lithuania in 1526.PNG|left|thumb|350px|Польшча і Літва перад Люблінскай уніяй у 1526.]] У 1558 годзе пачалася [[Лівонская вайна]], якая запатрабавала дадатковых грошай, таму вялікі князь падвышае тарыфную стаўку мыта на тавары, якія вывозяцца за мяжу. Узнікла новая ці «новапавышаная» мыта, дэкрэтаваная соймам 1561 года. Мытны збор 1566 года быў здадзены ў арэнду [[Гетман вялікі літоўскі|гетману вялікамі літоўскаму]] і адміністратару [[Лівонія|Лівоніі]] [[Ян Караль Хадкевіч|Яну Хадкевічу]] і былому падскарбію земскому літоўскаму [[Падканцлер літоўскі|падканцлеру літоўскаму]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафію Валовічу]] на год за 52000 кап грошаў. У чэрвені 1567 года кароль заключае з імі новую дамову арэнды на «паборы старыя і новыя» на тэрыторыі ВКЛ (акрамя полацкай мыты) на адзін год за 42000. Было паказана, што ад «заляжалых» тавараў сабралі новага мыта на суму 10000 кап грошаў<ref>{{кніга|аўтар= Доўнар-Запольскі М. В.|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонак=759}}</ref>. У цэлым жа для перыяду сярэдзіны XVI стагоддзі характэрна неаднаразовае падвышэнне мытных пошлін. Прычым гэта датычылася пераважна вывозімых тавараў, а не імпарту. Пры вывазе меркавалася атрымаць грошы з купца, а ва ўвозе замежных тавараў была зацікаўлена шляхта. У выніку мыта на некаторыя лясныя тавары перавышала іх кошт. Пошліна на вываз хлеба ці жывёлы вагалася ад 20 да 50 %. Такім чынам шляхта, якая мела мытныя прывілеі, пазбаўлялася ад канкурэнцыі купецтва пры вывазе тавараў<ref>{{артыкул|аўтар= [[Сцяпан Фёдаравіч Сокал|Сокал С. Ф.]]|загаловак= Гістарычныя асаблівасці ўзнікнення і станаўлення прававога рэгулявання гаспадарчых адносін у Беларусі ў дасавецкі перыяд|выданне= Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. Навукова-практычны і інфармацыйна-метадычны часопіс|месца=Мн.|выдавецтва= Прыватная ўстанова адукацыі «БІП ― Інстытут правазнаўства»|год=2012|нумар=2|старонкі=4—13}}</ref>. У 1576 годзе сойм пастанавіў, што без згоды вялікага князя ВКЛ кароль Рэчы Паспалітай не можа ўстанаўліваць пошлін, а ў 1586 годзе прыняў рашэнне не перадаваць каралю палову мытных збораў у ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Історія митної справи Великого князівства Литовського та Речі Посполитої на українських землях: методи дослідженни|выданне= Наукові записки|месца=К.|год=2004|том=27|старонкі=22—28}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVII стагоддзі == [[Файл:Lithuania in the 17th century.png|thumb|Адміністратыўнае дзяленне Вялікага Княства Літоўскага на 1654 год.]] Згодна з мытнымі кнігамі першай паловы XVII стагоддзя, з усяго купецтва, якое займалася замежным гандлем, літвінаў было 80—85 % (ім належала да 90 % перавезеных тавараў), яўрэяў 9—10 % (асабліва моцны быў у гандлёва-крэдыторскім плане быў кагал у Берасці), палякаў, рускіх, шкотаў (шатландцаў), немцаў (пераважна з Вільні) 4-6 %<ref>{{артыкул|аўтар=Копысский З. Ю.|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. У першай палове XVII стагоддзя ў ВКЛ налічвалася каля 414 так званых «гарадоў» і мястэчак, у тым ліку 40 гарадоў з колькасцю насельніцтва больш за 5 тысяч жыхароў. Многія з гарадоў, асабліва буйныя гандлёвыя, на адлегласці дзённага пераходу, або на парогах, або на буйных прытоках на рэках (мелі мытні. Цэнтральным пунктам «Рускай мытнай каморы» ВКЛ, куды збіралася грошы мыта і дадзеныя аб прыналежнасці тавараў, стругоў, платоў і іх шляху з прыкаморкаў па Дзвіне (Дзвінск, Друя, Дрыса, Дзісна, Ула, Бешанковічы, Віцебск) месціўся ў Полацку<ref>{{Кніга|спасылка=https://uw.academia.edu/ViktarYakubau|загаловак=Якубаў, В. Да Рыгі і назад // Наша гісторыя – 2021. – №9. – с.78 – 83. \\ Yakubau V. To Riga and back // Nasza historya}}</ref>. Пасля стварэння Рэчы Паспалітай, у ВКЛ мыта і розныя зборы прызначаліся толькі адмысловымі ўхваламі на канвакацыях сенату і шляхты ВКЛ, або вальных [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|соймах]]. Ухваленыя мыты і цло збіраліся (або не збіраліся) асобна ад польскіх і ў тым памеры за якія прагаласавалі дэпутаты (паслы) ад ВКЛ і палякі над гэтым не мелі аніякай улады. Замежныя купцы плацілі 4 % ад кошту тавара, а купцы Рэчы Паспалітай — 2 %. Шляхціцы нярэдка ўвозілі соль, мёд, хлеб, рыбу для продажу, заяўляючы іх як тавары для ўласнага спажывання. За гэта мыта не бралі. Кароль [[Жыгімонт Ваза]] у 1632 годзе выдаў універсал, якім абавязаў усіх, хто ўвозіць тавары для продажу, плаціць мыта, а хто вывозіць не ўласнае, а набытае збожжа, плаціць цло (мыта, якое спаганяецца на мяжы). Аб мэце ўвозу тавара ў першым выпадку і яго паходжанні ў другім уласнік павінен быў прынесці прысягу<ref>{{кніга|аўтар=Тарарышкина Л. И., Острога В. А.|загаловак=Таможенные платежи: пособие|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонкі=33|старонак=279|isbn=978-985-566-108-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183021/https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З 1607 г. тавары шляхты ВКЛ рашэннем вальнага сойму былі канчаткова вызваленыя ад мытных збораў<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina legum, T. II – s. 449}}</ref>. Купцы і кармнікі, якія вязлі шляхецкія тавары павінны былі прысягнуць на крыжы, што тавар не купецкі і атрымаць квіт ад мытнага падкаморыя з якім бясплатна мог ехаць праз чарговыя мытныя гавані і парты да пункта прызначэння<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/165948720/%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BB%D1%8C_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XVII_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F|загаловак=Якубаў В.У. Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2016. – №9. – С. 83–91}}</ref>. У 1643 годзе ў Польшчы ўведзена новая імпартная мыта — «індукта», 4 % ад кошту прывазнога тавару. Палова гэтай мыты ішла ў каралеўскую казну, другая палова ў дзяржаўную. Падобныя пошліны неўзабаве былі ўведзены і ў ВКЛ. У 1696 годзе ў Рэчы Паспалітай прынята пастанова аб забароне ў Вялікім Княстве Літоўскім пісаць дзяржаўныя дакументы на беларускай мове, што прывяло да замены старой тэрміналогіі на новую, польскую, і цяпер мыта называлася цло, а таможня — цэльняй<ref>{{артыкул|аўтар= Manikowski A.|загаловак= Cło generalne|выданне= Encyklopedia gospodarcza Polski do 1945 roku|месца= Warszawa|год=1981|том=1|старонкі=105}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Filipczak-Kocur A.|загаловак= Skarb litewski za pierwszych dwu Wazόw: 1587–1648|месца= Wrocław|выдавецтва= Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego|год=1994|старонак=123}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVIII стагоддзі == Для павелічэння паступленняў у казну неабходна было ўзмацніць кантроль дзяржавы над усімі магчымымі крыніцамі даходаў, сярод якіх важнае месца займалі даходы ад мытных пошлін. У сувязі з гэтым адной з прыярытэтных задач стала стварэнне мытнай службы ВКЛ як неад’емнага інстытуту ў сістэме дзяржаўнай выканаўчай улады. Рашэннем [[Канвакцыйны сойм 1764 года|Канвакцыйнага сойма 1764 года]] для паляпшэння кіраўніцтва фінансамі, павелічэння дзяржаўных даходаў, была створана [[Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага]] (Komisja Skarbowa Wielkiego Księstwa Litewskiego), якая падпарадкоўвалася сойму і дзейнічала праз бюро з 12 чалавек служачых. Старшынствавалі ў ёй па чарзе вялікі падскарбій літоўскі і надворны падскарбі літоўскі. У камісію ўваходзілі яшчэ два сенатары і сем камісараў-шляхцічаў, якіх выбіралі на сойме. За сваю службу яны атрымлівалі грашовы заробак з казны і не павінны былі прымаць ніякага іншага ўзнагароджання<ref>{{кніга|аўтар= [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|Коваленя А. А.]] и др.|загаловак=История белорусской государственности: в 5 т. Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2018|том=1|старонкі=516—517|старонак=598|isbn=978-985-08-2388-5}}</ref>. Сфера дзейнасці Скарбавай камісіі была дастаткова шырокай: кантроль за фінансамі, збор пошлін, ажыццяўленне судовых функцый па фінансавых справах, прызначэнне і звальненне дзяржаўных служачых (афіцыялістаў), кантроль за гандлем і ў цэлым за эканомікай княства. Скарбавай камісіяй у 1765 годзе быў выпушчаны шэраг універсалаў, на аснове якіх рэабмежавалася мытная служба: «Аб каморах і мыце», «Аб генеральнай мыце і каморы», "Аб стварэнні прыкаморак, «Для ўсіх суперінтэндантаў і людзей купецкага стану»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ірына Фёдараўна Кітурка|Кітурка І. Ф.]]|загаловак=Архіў Скарбавай камісіі ВКЛ як аснаўны збор крыніц па вывученню мытнай справы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст.|выданне= Романовские чтения-10, посвященные 80-летию со дня основания исторического факультета: сб. статей Международной научной конференции|месца=Могилёв|выдавецтва=МГУ им. А. А. Кулешова|год=2015|старонак=260|isbn=978-985-043-8}}</ref>. Ліквідаваліся ўсе прыватныя мытныя пункты і пошліны (мыта), скасоўвалася права арэнды і ўводзілася так званая галоўная, генеральная мыта, — пошліна, якую, у адпаведнасці са спецыяльнай інструкцыяй, павінны былі плаціць усё, «пачынаючы ад караля да апошняга жыхара і купца»: 8 % ад кошту тавара для айчынных купцоў і 12 % для чужаземных. Адначасова былі адменены ўнутраныя пошліны за правоз тавару. Ад выплаты новай пошліны вызваляліся толькі шляхецкія тавары, якія перавозіліся з аднаго ўладання ў другое ці на гандаль, а таксама тавары, якія везлі з-за мяжы для ўласных патрэб. Для паўсюднага і дакладнага спагнання генеральнай мыты ўзнікла неабходнасць стварэння разгалінаванай сістэмы мытных пунктаў, значнага павелічэння колькасці служачых і рацыянальнай арганізацыі іх работы. У адпаведнасці з абазначанай структурай была дакладна акрэслена службовая іерархія службовых асоб мытных органаў. На чале рэпартыцый стаялі контррэгістратары, прызначаныя Скарбовай камісіяй ВКЛ. У іх абавязкі ўваходзіла агульнае кіраўніцтва сваёй мытнай акругай і выкананне кантрольных функцый. Яны неслі асабістую адказнасць за атрыманне прыбытку з курыруемай імі рэпартыцыі. У сваю чаргу контррэгістратары мелі права прапаноўваць на зацвярджэнне Скарбовай камісіі загадчыкаў мытных камор — суперінтэндантаў, а таксама мытных пісароў. Суперінтэнданты непасрэдна адказвалі за парадак у каморах і замацаваных за імі прыкаморках і вартавых, за агляд купцоў, за правільнае вядзенне мытных кніг і т. д. У іх непасрэдным падпарадкаванні знаходзіліся і іншыя службовыя асобы: пісары, обервартавыя, пешыя і конныя вартавыя. Таможны агляд праводзіўся непасрэдна ў каморах і падкаморках, там жа выпісваліся мытныя квітанцыі. Вартавыя-стражнікі павінны былі сачыць, каб купцы не аб’язджалі каморы таемнымі шляхамі, правяраць наяўнасць мытных квітанцый і пры іх адсутнасці накіроўваць купцоў у бліжэйшую камору ці прыкамарак. У 1767 годзе ў структуры мытнай службы ВКЛ з’яўляюцца памяшканні оберстражы, дзе оберстражнікі праводзілі догляд купцоў з невялікай колькасцю тавару, не больш чым на 50 польскіх злотых. На этапе першапачатковага фармавання дзяржаўнай мытнай службы ВКЛ не існавала адзінага дакумента, які апісвае правы і абавязкі службовых асоб. Роля службовай інструкцыі выконвалі спецыяльныя дакументы пад назвай «Інструмент», якія выдаваліся Скарбовай камісіяй канкрэтным асобам, якія прызначаліся на пасаду. Гэтыя «Пункты» ўдакладнялі абавязкі загадчыка каморы ў дачыненні да мясцовасці. Напрыклад, у мэтах скарачэння кантрабанды патрабавалася прааналізаваць рацыянальнасць расстаноўкі сямі вартаўнікоў і чатырох варт, якія ўваходзілі ў склад гродзенскай таможні, і прадставіць высновы на разгляд Скарбовай камісіі. Суперінтэндант павінен быў жыць у галаўной каморы, кожны тыдзень атрымліваць справаздачы з камор, аналізаваць змешчаныя ў іх звесткі, і штомесяц складаць табліцу з указаннем сумы даходу і віду манет. Раз у месяц ён быў абавязаны абыходзіць каморы. Акрамя таго, у «Пунктах» вызначаўся парадак надгляду, правілы суправаджэння купцоў, якія ідуць транзітам. Больш падрабязна асноўныя абавязкі розных катэгорый мытных служачых змяшчаліся ў тэксце прысягі, якую яны павінны былі прынесці перад камісарамі Скарбовай камісіі пры уступленні на пасаду. У студзені 1768 года зацверджаны «Мытны статут». У ім падрабязна апісваліся не толькі абавязкі службовых асоб, але і тып мытных дамоў з пералікам усяго неабходнага абсталявання і мэблі (сталы і падстрэшкі для агляду, шалі, прэсы, розныя прылады для праверкі тавараў, пячаткі і т. п.). Упершыню асобна выдзелены спецыяльны пункт пад назвай «Субардынацыя мытных афіцыялістаў», які ўстанаўліваў вертыкальны вектар падпарадкаванасці службовых асоб мытных органаў (зверху ўніз): контрконтррэгістрант—суперынтэндант—пісар—оберстражнік—стражнік. За сваю працу служачыя мытаў атрымлівалі жалаванне, якое выплачвалася штомесяц, яго велічыня залежала не толькі ад пасады, але і ад прапускной здольнасці мытных пунктаў. Спецыяльнай адукацыі для атрымання пасады ў мытні не патрабавалася, аднак для вядзення бухгалтарскага ўліку, правільнага афармлення накладных мытныя служачыя павінны былі ўмець чытаць, пісаць і рабіць разлікі<ref>{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=571, 572|артыкул=Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага|аўтар=Анішчанка Я.}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Рэарганізацыя мытнай службы ВКЛ як прыклад фарміравання дзяржаўнай адміністрацыйнай сістэмы ў другой палове ХУІІІ ст.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10452|выданне= Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины|месца=Гомель|выдавецтва=ГГУ|год=2014|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Китурко И. Ф.|загаловак=Деятельность Скарбовой комиссии Великого княжества Литовского по созданию таможенной службы как пример модернизации государственной системы управления во второй половине XVIII в.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10457|выданне= Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė: tarp tradicijų ir naujovių XVIII am ž i aus studijos|месца= Vilnius|выдавецтва= Lietuvos istorijos institutas Kražių|год=2014|isbn=978-9955-847-86}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Мытны служачы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст. (па дадзеных архіўных матэрыялаў)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55710|выданне= Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта ім. Янкі Купалы|месца=Гродна|выдавецтва=ГГУ|год=2019|нумар=3|старонкі=6—17}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Денежное обеспечение служащих государственной таможенной службы Великого княжества Литовского во второй половине XVIII в.|спасылка=http://vestnik-brgu.ru/?page_id=3827|выданне=Вестник Брянского государственного ун-та|месца=Брянск|год=2022|нумар=2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Государственная таможенная служба ВКЛ во второй половине XVIII в.: создание и основные этапы реорганизации|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55909|выданне= ХІІ міжнародна наукова конференція: Історія торгівлі, податків та мита: тези доповідей|месца= Київ|выдавецтва= Університет митної справи та фінансів|год=2018}}</ref>. Пасля адмены генеральнай пошліны ў 1766 годзе, шэраг унутраных камор быў скасаваны, і ў 1771 годзе на тэрыторыі ВКЛ засталося: 13 сухапутных камор, 4 сплаўныя каморы, 55 прыкаморак і 38 вартавых і оберстражнікаў. Акрамя таго, у адпаведнасці з пастановай Скарбавай камісіі ад 11 студзеня 1769 года было ліквідавана кіраўніцтва Рускай рэпартыцыі, паколькі ў сувязі з адменай унутраных камор у складзе гэтай рэпартыцыі засталіся толькі дзве сухапутныя каморы — брэсцкая і пінская<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Дзяржаўная мытная служба ВКЛ пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай: спробы ўпарадкавання (1772-1775)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/40934|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2017|нумар=32|старонкі=127—137}}</ref>. У 1775 годзе адноўлена генеральная пошліна, створаны Мытны дэпартамент. У 1775 і 1776 гг. прыбытак ад мытных пошлін дасягнуў 1,9 млн злотых пры агульным даходзе казны 12,8 млн злотых. Аднак ціск Прусіі прымусіў адмовіцца ад генеральнай пошліны ўжо ў 1766 годзе. У 1775 годзе яна была адноўлена і праіснавала да 1795 года. У 1775—1776 гг. мытні давалі 15 % усіх даходаў казны<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Арганізацыя дзейнасці мытнай службы ВКЛ у 1775–1791 гг.|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/58092|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2019|нумар=34|старонкі=94—101}}</ref>. Скарбовая камісія ВКЛ у кастрычніку 1791 года добраахвотна дэлегавала свае паўнамоцтвы Скарбавай камісіі Рэчы Паспалітай. Але тая праіснавала ўсяго год і была скасаваная [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыяй]] з адначасовым аднаўленнем асобных скарбавых камісій для Кароны і ВКЛ. Але ў 1794 годзе Скарбавая камісія практычна перастала працаваць, паколькі яе члены далучыліся да паўстання [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]]. У кастрычніку 1795 года адбыўся [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай]], і цяпер ужо ўся тэрыторыя ВКЛ увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе функцыянавала свая арыгінальная мытная служба. Ліквідацыя дзяржаўнасці былога Вялікага Княства Літоўскага запатрабавала рэарганізацыі мытнай сістэмы ўздоўж заходняй мяжы Расійскай імперыі. Па ўказе Сената ад 14 (25) снежня 1795 года на новай мяжы Расійскай імперыі з Аўстрыяй і Прусіяй былі заснаваны мытная варта, мытні і заставы. На заходняй мяжы было створана сем мытных пастоў: у Палангене, Юрбурге, у [[Пуні|Пунях]], на правым беразе Нёмана ў Гродне, ля вытокаў ракі Свіслач ля стыку межаў былых Брэсцкага і Навагрудскага ваяводстваў, у [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынках]] і насупраць Уладава на правым беразе Заходняга Буга (цяпер [[Тамашоўка]]). Паводле «Палажэння аб устанаўленні памежнага мытнага ланцуга і варты ў Вялікім Княстве Літоўскім», мяжа ад Валынскай губерні да Палангена складала 674 вярсты і дзялілася на 3 участкі: 240 вёрст (ад Валынскай губерні да Гродна), 266 вёрст (ад Гродна да Юрбурга), 168 вёрст (ад Юрбурга да Палангена). 674-вёрстную пагранічную дыстанцыю ахоўвалі: на кожнай з 50-вёрстнай дыстанцыі па 13 чалавек, у тым ліку на кожную адлегласць па мытным стражніку і на кожныя 10 вёрст па два мытных абходчыкі (135 чалавек) і 27 чалавек для пасылак і папаўнення выбыў. У сукупнасці на штогадовае ўтрыманне мытнага ланцужка і аховы на мяжы ВКЛ пайшло 16 210 рублёў. На ўтрыманне літоўскай памежнай мытні і аховы штогод трацілася 34 380 рублёў з даходаў [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]]. У снежні 1798 года была адкрыта брэсцкая таможня. У адпаведнасці з указам Сената ад 19 сакавіка 1799 года гродзенская мытня была зачынена і зноў адкрыта ў сакавіку 1800 года разам з ковенскай мытняй<ref>{{артыкул|аўтар=[[:pl:Maria Puciatowa|Maria Puciatowa.]]|загаловак= Rzut oka na dzieje Komisji Skarbu Rzeczypospolitej W. Ks. Litewskiego za rządów targowickich i sejmu grodzieńskiego|выданне= Księga pamiątkowa koła historyków słuchaczy uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, 1923–1933|месца= Wilno|выдавецтва= Uniwersytet Stefana Batorego|год=1933|старонак=375}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ерашэвіч А.|загаловак=Арганізацыйна-штатная структура мытных устаноў на беларускім участку заходняй мяжы Расійскай імперыі канца XVIII—першай паловы XIX ст.|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=24967|выданне= Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemności: матэрыялы XV міжнар. навук. канф. (Гродна, 13 – 14 лістап. 2008 г.)|месца=Гродно|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=449|isbn=978-985-515-232-4}}</ref>. {{зноскі}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} [[Катэгорыя:Мытная справа]] [[Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання]] [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] cfjpy9b1950udxpiepmxmdyh5723oqx 5144782 5144780 2026-05-22T09:17:43Z M.L.Bot 261 5144782 wikitext text/x-wiki '''Мытная сістэма Вялікага Княства Літоўскага''' — сукупнасць сродкаў і метадаў дзяржаўнага рэгулявання перамяшчэння тавараў праз мяжу, экспарт-імпарт тавараў, а таксама практычная арганізацыя мытнай службы на землях ВКЛ (стварэнне мытаў, устанаўленне тарыфаў, спагнанне мытных збораў, барацьба з кантрабандай і інш. == Мытны збор у XIII стагоддзі == [[Файл:1210 (Hierby haradoŭ Bielarusi. Hierb Polacka).jpg|thumb|Паштовая марка, прысвечаная Полацку. 2017 год.]] Гандлёвае права вядома ўжо ў XIII стагоддзі, калі заснаваны немцамі ў 1201 годзе на [[Дзвіна|Дзвіне]] з дазволу [[Князі полацкія|князя полацкага]] стратэгічны ваенна-гандлёвы горад [[Рыга]] стаў ключавым звяном у гандлі ўсходнеславянскіх дзяржаў з Заходняй Еўропай. Гэта прывяло да заключэння гандлёвых дагавораў паміж Рыгай і славянскімі князямі: першай такой дамовай паміж Рыгай і [[Полацк]]ам стаў дагавор 1210 года, па якім полацкі князь [[Уладзімір Полацкі|Уладзімір]] даваў купцам шырокія правы. Дагавор смаленскага князя [[Мсціслаў Давыдавіч|Мсціслава Давыдавіча]] разам з князямі полацкім і віцебскім з Рыгай і [[Готланд (востраў)|Гоцкім берагам]] 1229 года, — адна з першых пісьмовых крыніц гандлёвага права ў беларускіх землях, змацаваная пячаткамі [[Вісбю]], [[Любек]]а, [[Данцыг]]а, [[Мюнхен]]а, [[Гронінген (горад)|Гронінгена]], [[Дортмунд]]а, [[Брэмен]]а, [[Смаленск]]а, Полацка і [[Віцебск]]а. Яго палажэнні рэгулявалі розныя аспекты гандлёвых адносін. «Кожнаму лаціненскаму чалавекам з усіх вольныя шляхі з Гочкага берага ды Смольнеска без мыта». Гэты дагавор паслужыў асновай і для іншых пагадненняў<ref>{{кніга|аўтар= Вішнеўскі А. Ф., [[Язэп Аляксандравіч Юхо|Юхо Я. А.]]|загаловак= Гісторыя дзяржавы і права Беларусі ў дакументах і матэрыялах|месца=Мн.|выдавецтва= Акадэмія МУС Рэспублікі Беларусь|год=2003|старонкі=17—18|старонак=320|isbn=985-427-192-7}}</ref>. Раней у гістарычнай літаратуры мыта (myto) нярэдка атаясамлялі са знешнегандлёвым зборам — цло (theloneum, cło). І польскія і ўкраінскія слоўнікі і энцыклапедыі даюць падобныя азначэнні гэтым паняццям. Цлом называлі збор, які спаганяўся на межах дзяржавы ў спецыяльных месцах (каморы цэльныя) чыноўнікамі (мытнікі, цэльнікі) з тавараў экспарту/імпарту на карысць [[Вялікія князі літоўскія|вялікага князя літоўскага]], а мытам — пошліны, якія служылі кампенсацыяй за эксплуатацыю камунікацыйных збудаванняў (мастоў, бродаў, пераездаў)<ref>Słownik języka polskiego / J. Karłowicza, A. Kryńskiego, W. Niedżwiedzkiego. — Warszawa, 1902. — T. II. H-M. — S. 1089; Brückner A. Encyclopedia staropolska. W 2 T. — Warszawa: TrzASkI, 1939. — T. A-M. — S. 179, 955; Gloger Z. Słownik rzeczy starożytnych. — Kraków, 1896. — S. 59-60; Gloger Z. Encyclopedia staropolska ilustrowana. Wiedza powszechna. W 4 T. — Warszawa, 1996. — T 1. — S. 248—249; Горбачевский Н. И. Словарь древнего актового языка. — Вильно, 1874. — С. 224—225, 360; Енциклопедія українознавства. — Париж — Нью-йорк, 1962. — Т. 4. Словник староукраїнської мови XIV—XV ст. — К., 1977. — Т. 1. А-М. — С. 626</ref>. У сучаснай беларускай мове захаваліся словы: мыта, [[мытня]], мытніца, мытнік. З гэтым паняццем звязаны назвы прытоку ракі [[Прыпяць]] — [[Мытва]], сёлаў у [[Лідскі раён|Лідскім]] і [[Полацкі раён|Полацкім]] раёнах, сёлаў Мытныця ў Украіне, [[Мытная плошча (Львоў)|Мытная плошча]] ва Львове і інш. Мытная служба Рэспублікі Беларусь называецца [[Дзяржаўны мытны камітэт Рэспублікі Беларусь]], украінская — Державна митна служба<ref>{{артыкул|аўтар=Чаеўская М. К.|загаловак=Спосабы тэрмінаўтварэння ў тэрміналогіі мытнай справы|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|выданне=Мова – Літаратура – Культура: матэрыялы VIII Міжнар. навук. канф., Мінск, 15–16 вер. 2016 г. У 2 ч.|месца=Мн.|выдавецтва=РІВШ|год=2016|нумар=1|старонкі=167—169|isbn=978-985-586-011-3|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182949/https://elib.bsu.by/handle/123456789/233107?locale=en|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. У той час мытны збор ажыццяўляўся звычайным зборам грошай з прыезджых. Існавала два віды мытных пошлін: вадзяное мыта (спаганялася з лодак) і сухое мыта (пошліна з вазоў). Парожнія судны пошліны не плацілі. Калі хто-небудзь спрабаваў ухіліцца ад выплаты, то пры затрыманні плаціў падвойны штраф з кожнага воза ці судна. [[Мытня]]й кіраваў прызначаны княскі кіраўнік — [[цівун]] з памагатымі. Гандаль па тым часе была дастаткова ажыўленай. Напрыклад, праз Полацак вывозілі аўчыну, пушніну, воск, хмель. Увозілі мячы, сякеры, бурштын, вырабы з бронзы, срэбра, жалеза<ref>{{кніга|загаловак= Полоцкие грамоты XIII – начала XIV вв. Сост. А. Л. Хорошкевич|спасылка= http://adverbum.org/s-polgr1.htm?ysclid=la28i9vc1n313265901|месца=М.|выдавецтва=Наука|год=1977|том=1|старонак=228}}</ref><ref>{{кніга|аўтар=[[Георгій Васілевіч Штыхаў|Штыхов Г. В.]]|загаловак= Города Полоцкой земли (IX—XIII)|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1978|старонкі=118—122|старонак=160}}</ref>. == Мыта ў XIV—XV стагоддзях == [[Файл:Atlas Cosmographicae (Mercator). Вялікае Княства Літоўскае. 1595.jpg|thumb|злева|Карта Вялікага Княства Літоўскага, створаная [[Г. Меркатар]]ам. З кнігі «Atlas sive Cosmographicae Meditationes». Дуйсбург. 1595. Першая карта, якая паказвае Вялікае Княства Літоўскае асобна ад іншых краін Еўропы.]] [[Мыта]] (цло) у Вялікім Княстве Літоўскім — гэта пошліна, якая спаганялася казной ВКЛ з мясцовых купцоў за ўвоз і вываз тавараў за мяжу, а таксама з іншаземцаў за продаж тавараў на мясцовых рынках або за правоз па тэрыторыі дзяржавы. З утварэннем Вялікага Княства Літоўскага збор мыта пераходзіў ад удзельных князёў да вялікага князя літоўскага. Таможныя зборы з купцоў за перавозкі па тэрыторыі дзяржавы, увоз і вываз, а таксама за продаж розных тавараў на мясцовых рынках складалі значную долю казны. Мытную пошліну плацілі як мясцовыя купцы, так і замежныя «госці». І не толькі грашыма, але і некаторымі таварамі (тканіны, мяхі). У «Матэрыялах для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраныя афіцэрамі Генеральнага Штаба» (1863) гаворыцца: «Каля таго ж часу (гаворка ідзе пра 1411 год) у Брэсце з’явіліся аўгустынскія манахі, якім былі аддадзены шырокія пляцы паміж Мухаўцом і Бугам для пабудовы, а на іх утрыманне вызначаны даходы з брэсцкай пошліны 4 капы шырокіх грошаў…». Гэта значыць, ужо ў 1411 годзе існавала брэсцкая таможня. [[Файл:Old Bierascie.jpg|міні|Меркаваны выгляд Берасця ў ХІІ—ХІІІ стагоддзях.]] Мытная дзейнасць адлюстравана ў дакументах дзяржаў, з якімі гандлявалі купцы ВКЛ, у прыватнасці ў справах {{нп3|Посольский приказ|Пасольскага|ru|}} прыказа, Рыжскай гандлёвай кнізе за 1280—1352 гады, у мытных рэестрах некаторых польскіх гарадоў. Захаваліся мытныя кнігі Брэста за 1583 і 1605 гады, Віцебска — за 1605, [[Гродна]] Гродна — за 1600, 1605, 1764, [[Магілёў|Магілёва]] — за 1612, 1708, Полацка 1708, [[Мінск]]а — за 1708. Яны дазваляюць меркаваць аб развіцці рамёстваў і гандлю ў гарадах ВКЛ, міжнародных гандлёвых шляхах, сувязях княства з Расіяй, Украінай, Прыбалтыкай<ref>{{артыкул|аўтар=[[Васіль Іванавіч Мялешка|Мелешко В. И.]]|загаловак=Таможенные книги как исторический источник|выданне= Весці АН БССР. Серыя грамадзянскіх навук|месца=Мн.|год=1959|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мелешко В. И.|загаловак= Новые белорусские таможенные книги первой половины XVII в.|выданне=Историчесий архив|месца=М.|выдавецтва=Академия наук СССР|год=1960|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=[[Залман Юдавіч Капыскі|Копысский З. Ю.]]|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. Недахопам мытных кніг з’яўляецца адсутнасць вестак аб таварах, якія ўвозіліся і вывозіліся шляхтай і духавенствам. Згодна з прывілеем [[Жыгімонт I Стары|Жыгімонта I]], шляхта і духавенства Польшчы вызвалася ад пошлін, калі тавары везлі не на продаж, а для ўласных патрэб. З сярэдзіны XVI стагоддзя да 1764 года ад платы за вываз са сваіх маёнткаў тавараў (лес, лён, пянька, паташ і інш.) шляхта таксама вызвалялася. Толькі ў 1772 годзе, падчас [[Першы падзел Рэчы Паспалітай|Першага падзелу Рэчы Паспалітай]], былі ўведзены тры пошліны, якія ахоплівалі ўсе сацыяльныя групы Рэчы Паспалітай: шляхецкае мыта, купецкае мыта і мыта ад солі. У мытных кнігах гэтыя пошліны фіксаваліся асобна<ref>{{кніга|аўтар= [[Сяргей Мікалаевіч Ходзін|Ходзін С. М.]]|загаловак= Крыніцы гісторыі Беларусі (спроба гісторыка-генетычнага і кампаратыўнага вывучэння)|спасылка= https://www.studmed.ru/hodzn-sm-kryncy-gstory-belarus-gstoryka-genetychnae-kamparatynae-vyvuchenne_a6ffb80502e.html?ysclid=la53sr261832233127|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=1999|старонак=193|isbn=985-445-155-0}}</ref>. Для найбольш эканамічна развітых рэгіёнаў улады маглі адмяніць мытныя зборы. Вялікакняскі прывілей (1432) брата [[Вітаўт]]а [[Жыгімонт Кейстутавіч|Жыгімонта Кейстутавіча]] гарантаваў жыхарам [[Вільнюс|Вільні]] права свабоднага гандлю. А [[Казімір IV Ягелончык]], даючы віленскім мяшчанам права не плаціць мытных пошлін на ўсёй тэрыторыі дзяржавы, у 1440 годзе спасылаўся на векавыя звычаі, устаноўленыя яшчэ пры [[Альгерд]]е<ref>{{кніга|загаловак= Помнікі права Беларусі XIV―XVI стст.: агульназемскія прывілеі і акты дзяржаўных уній: крыніцазнаўчы дапаможнік|месца=Мн.|выдавецтва=БелНДІДАС|год=2015|старонкі=34—39|старонак=384}}</ref>. Нягледзячы на [[Вайна Маскоўскай дзяржавы з Вялікім Княствам Літоўскім (1492—1494)|руска-літоўскую вайну 1487—1494 гг.]], купцы не пераставалі ездзіць, але скардзіліся на павышэнне пошлін, якія адвольна ўводзіліся мясцовымі ўладамі ВКЛ («смаленскі мыт», «прамытіліся есте менскія мыта»). Даходзіла да таго, што купцоў «садзілі ў калодкі». За вызваленне патрабавалі выкуп. Бывалі выпадкі канфіскацыі тавару, у асноўным гэта — футра, воск, зброя і даспехі. Вядомы выпадак з маскоўскім купцом Івашкам Пярфуравым, які ехаў у 1492 годзе з Царграда праз ВКЛ і памер у [[Крэва]]. Мясцовыя ўлады забралі ягоны тавар і не хацелі аддаваць сваякам. Скаргі дайшлі да караля. Мясцовыя ўлады апраўдваліся: каб не плаціць мыта, купцы ездзяць «новымі шляхамі», таму іх адлоўліваюць і штрафуюць (прамыты). З часам прамытам стала называцца кантрабанда, а прамытнікамі — кантрабандысты<ref>{{кніга|загаловак= Сборник Императорского Русского исторического общества|месца=СПб.|год=1882|том=35|старонкі=35, 44—46}}</ref>. Каб пазбегнуць пошлін, купцы часам спрабавалі спыняцца ў гарадскіх жыхароў. Таму ў 1567 годзе [[Жыгімонт ІІ Аўгуст]] загадаў усім мяшчанам ВКЛ пад пагрозай штрафу ў 500 кап грошаў не ўпускаць прыезджых купцоў, якія «тавары свае развязваючы, з возаў выкладваюць і ўтойваюць»<ref>Грамоты Великихъ князей Литовських с 1390 по 1569 годы / [под ред. В. Антоновича и К. Козловского]. — К., 1868. — № 48</ref>. [[Файл:Mahiloŭ, Čarnihaŭskaja brama. Магілёў, Чарнігаўская брама (1901-40).jpg|міні|Чарнігаўская брама ў Магілёве.]] Многія гарады ВКЛ мелі так званае «права склада», у адпаведнасці з якім іншаземныя купцы, якія не змаглі па нейкіх прычынах прадаць свае тавары ў канкрэтным горадзе, маглі везці іх далей толькі пасля вызначанага прывілеем тэрміну захоўвання, — да шасці месяцаў. Парушэнне каралася канфіскацыяй тавару. Такое права складзіравання было дадзена Гродна, Брэсту, Віцебску, Полацку і некаторым іншым гарадам (у першую чаргу размова ідзе аб прыгранічных гарадах). У прывілеі Магілёву склады называліся «каморамі для складання прамоў і тавараў». Сутнасць права заключалася ў тым, што іншаземныя купцы пакідалі свае тавары на складах, а далейшае перамяшчэнне тавараў па тэрыторыі ВКЛ праводзілася мясцовымі купцамі, якія як бы выступалі пасярэднікамі паміж іншаземнымі купцамі і пакупніком-адрасатам. Напрыклад, гэта прапісана ў прывілеях 1498 і 1580 годоў: «…вольна будзе таварамі і куплямі ўсякімі як у Полацку, так і ва ўсім панстве нашым… купчыці і гандляваць ніякага мыта гандлёвага не плацячы»<ref>{{артыкул|аўтар=Мисаревич Н. В.|загаловак=Правовой статус купцов в Великом княжестве Литовском (на примере городов с магдебургским правом)|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:AwYToVptFjoJ:https://www.wse.edu.pl/~/media/files/wydawnictwo/equlibrium_1_2_2021.pdf&cd=2&hl=ru&ct=clnk&gl=ru#70|выданне= Equilibrium — Zeszyty Naukowe WSE|месца= Białystok|год=2021|нумар=1-2 (8-9)|старонкі=70—73}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVI стагоддзі == [[Файл:GDL-1586.jpg|200px|thumb|Вялікае Княства Літоўскае ў 1586 г.]] Калі ў канцы XV стагоддзя ў ВКЛ налічвалася 83 гарады, то ўжо ў канцы XVI было 530, а без украінскіх і падляшскіх земляў, якія адышлі да Польшчы, — 380. Найбольш буйныя гарады гэтага перыяду — Брэст, Віцебск, Гродна, Мінск, [[Навагрудак]], Полацк. У XV стагоддзі гандлёва-рамеснымі цэнтрамі станавіліся і селішчы, раней былыя крэпасцямі: [[Ліда]], [[Орша]] і інш<ref>{{кніга|загаловак=Города, местечки и замки Великого Княжества Литовского. Энциклопедия|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=12819&lang=PL|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=2009|старонкі=9|старонак=312|isbn=978-985-11-0432-7}}</ref>. У XVI стагоддзі рамесная вытворчасць, якая развіваецца, спрыяла росту тавараабароту. Праз ВКЛ праходзілі гандлёвыя шляхі з Польшчы, [[Ганза|ганзейскіх гарадоў]], Крыма і т. д. Знешні гандаль вёўся купцамі і багатай шляхтай, якая са сваіх маёнткаў адпраўляла тавары да балтыйскіх партоў і далей у краіны Заходняй Еўропы. Гандлёвыя шляхі праходзілі праз [[Беларускае Падняпроўе]] (уключаючы [[Барысаў]], Оршу, [[Мсціслаў]], [[Бабруйск]], [[Рэчыца|Рэчыцу]]). Шэраг гандлёвых шляхоў ішоў з Усходу на Захад праз Смаленск, Полацк. Для зручнасці вядзення гандлю ў многіх гарадах ВКЛ размяшчаліся спецыяльныя двары, дзе жылі замежныя купцы: рускія, немцы, палякі і інш<ref>{{артыкул|аўтар= Mieleszko W.|загаловак= Handel i stosunki handlowe Białorusi Wschodniej z miastami nadbałtyckimi w końcu XVII i w XVIII wieku|выданне= Zapiski historyczne|месца= Toruń|выдавецтва= Państwowe Wydawnictwo Naukowe|год=1968|нумар=33}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= [[Міхаіл Фёдаравіч Спірыдонаў|Спиридонов М. Ф.]]|загаловак= Закрепощение крестьянства Беларуси (XV–XVI вв.)|месца=Мн.|выдавецтва=Навука і тэхніка|год=1993|старонкі=60—101|старонак=223}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Рудяк А. В.|загаловак=Влияние таможенного дела на экспорт и импорт движения товаров в Великом княжестве Литовском в конце XV—XVI вв.|спасылка= https://www.openrepository.ru/article?id=528393|выданне= Месца и роль Беларуси в историческом и геополитическом процессах. Материалы XII Междунар. науч. конф. студентов, магистрантов, аспирантов и молодых ученых, Гомель, 16–17 мая 2019 г.|месца=Гомель|год=2019|старонкі=35—37}}</ref>. Пры вялікім князю Аляксандру Ягелончыку ў 1492—1506 гадах створаны мытныя акругі (мыты). У XVI стагоддзі іх было 11: валынскі з галоўнымі каморамі ў [[Луцк]]у і ва [[Уладзімір (горад, Украіна)|Уладзіміру-Валынскім]], віленскі з каморамі ў Вільні і Мінску, віцебскі, дзісненскі, кіеўскі, ковенскі, магілёўскі, наваградскі, падляшскі з каморамі ў Брэсце і [[Бельск Падляскі|Бельску]], полацкі і смаленскі мыты. Цэнтрамі былі буйныя рэгіянальныя мытні — галоўныя мытныя каморы, якіх часам налічвалася некалькі. Ім падпарадкоўваліся мытныя каморы і іх падраздзяленні — [[прыкаморкі]]. У мястэчках і сёлах знаходзіліся пасты мытнай варты. Каморы і прыкаморкі былі ў [[Ашмяны|Ашмянах]], Бабруйску, Віцебску, [[Крычаў|Крычаве]], [[Мазыр]]ы, Навагрудку, [[Радашковічы|Радашковічах]], Рэчыцы, [[Вінніца|Вінніце]], [[Жытомір|Жітоміры]], [[Дубна (Украіна)|Дубне]] і інш. З 1643 года каморы працуюць у [[Бар (Украіна)|Бары]], [[Лоеў|Лоеве]], [[Нежын]]е, [[Чарнігаў|Чарнігаве]], [[Чарнобыль|Чарнобылі]]<ref>{{артыкул|аўтар=Мыслыка Г.|загаловак=Мытня|выданне=Беларуская энцыклапедыя ў 18 тт.|месца=Мн.|выдавецтва=Бел Эн|год=2000|том=11|старонкі=53|старонак=560|isbn=985-11-0188-5}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Грушевський О. С.|загаловак= Митні комори|спасылка= https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:E7G7Dge5D4EJ:https://chtyvo.org.ua/authors/Hrushevskyi_Oleksandr/Mytni_Kamory.pdf&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Україна|месца=К.|год=1918|том=1-2|старонкі=21—31}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Мялешка В.|загаловак=Камора|выданне=Энцыклапедыя гісторыі Беларусі|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1997|том=4|старонкі=53|старонак=432|isbn=985-11-0041-2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В. Г.|загаловак=Митна комора|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:wc-giPEWllAJ:resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe%3FZ21ID%3D%26I21DBN%3DEIU%26P21DBN%3DEIU1%26S21STN%3D1%26S21REF%3D10%26S21FMT%3Deiu_all%26C21COM%3DS%26S21CNR%3D20%26S21P01%3D0%26S21P02%3D0%26S21P03%3DTRN%3D%26S21COLORTERMS%3D0%26S21STR%3DMytna_komora&cd=1&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|выданне= Енциклопедія історії України|месца=К.|выдавецтва= НАН України. Інститут історії України. Наукова думка|год=2009|том=6|старонак=790}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Берковський В.|загаловак= Типологія і структура митної системи Волині в кінці XV – першій половині XVII ст.|выданне= Вісник Академії митної служби України|месца=К.|год=2006|нумар=1(29)}}</ref>. [[Файл:Metryka litewska.jpg|thumb|Літоўская метрыка 1511—1518 гг.]] Збор з солі і воску з пачатку XVI стагоддзя адбываўся ў асаблівых месцах — саляных і васковых каморах. Каморы знаходзіліся толькі ў вялікакняскіх гарадах, а прыкаморкі ў прыватнаўласніцкіх маёнтках. У Статутнай грамаце вялікага князя Жыгімонта [[Кіеўскае княства|Кіеўскай зямлі]] ад 8 снежня 1507 года гаворыцца: «…А мыта новыя так устаўляем: дзе б даўно не бывалі за продкаў нашых, за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта і перш за за бацькі нашага і за брата нашага караля яго літасці, тут і цяпер не патрэбы ваяводам нашым мыт новых уставлять, ніжлі старыя вечныя мыты маюць лаянкі па-даўнейшаму: бо мы даўніны не рушаем, а навіны не ўводзім, хочам усё па тым меці, як будзем было за вялікага князя Вітаўта і за Жыкгімонта»<ref>{{кніга|аўтар=Владимирский-Буданов М. Ф.|загаловак=Хрестоматия по истории русского права|спасылка=https://runivers.ru/lib/book8150/460283/|месца=Киев|выдавецтва=Тип. С. В. Кульженко|год=1887|старонкі=60—61|старонак=248|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225191053/https://runivers.ru/lib/book8150/460283/}}</ref>. Першыя дакументальна пацверджаныя звесткі аб мыце гарадзенскім адносяцца да 1480-х гадоў. У ліпені 1486 года вялікі князь [[Казімір IV Ягелончык|Казімір IV]] Казімір паведамляў гарадзенскага намесніка аб аддачы на водкуп маставога гарадзенскага мыта і патрабаваў сачыць каб перавоз тавару ажыццяўляўся толькі па гэтым мосце. Мост знаходзіўся пад адхонам [[Ніжні замак (Гродна)|Ніжняга замка (Акольнага горада)]]. Захавалася гродзенская мытная кніга за 1600 год, — «Рэестр мыта старога каморы мытнай за вытворчасцю Стэфана Ільковіча» на 123 лістах у скураной вокладцы. «Якуб Пратасевіч заявіў жалеза 18, даў мыта 215 грошаў… Ілля Шмайловіч, габрэй гродзенскі, заявіў у Вільні мёд 10, даў мыта 1 кап…. Абрам, габрэй гродзенскі накіраваў у Коўна на двух вазах мыла, мыта 5 грошаў… Ян Пшавобскі прывез у Гродна тры вазы жалеза, мыта 30 грошаў…»<ref>{{кніга|аўтар=Саяпин В. Ю.|загаловак=Пять веков Гродненской таможенной службы|месца=Гродно|выдавецтва=ГОУПП «Гродненская типография»|год=2003|старонак=400}}</ref>. З пачатку XVI стагоддзя соль і воск падвяргаюцца асабліваму падаткаабкладанню, за іх правоз плацяць васкоўнічае і салянічае. Саляныя і васковыя каморы размяшчалі па тым жа прынцыпе, што і мытныя, каб ахапіць, па магчымасці, усю сетку гандлёвых шляхоў. З 1520-х гадоў яны здаюцца ў арэнду. Салянымі каморамі называліся не толькі мытні, але і склады солі, прызначаныя для гандлёвага абароту<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. Для таго, каб гандляры не абышлі мытні па малых рэках, мыту з купцоў, якія ішлі або вярталіся з Рыгі, збіралі на Дзвіне і ў мястэчках: [[Друя|Друе]], [[Сар’я|Сар’е]], [[Дзісна|Дзісне]]. У XVI стагоддзі Друя была галоўным прыкаморкам для тавара, які ўвозіўся ў ВКЛ. Напрыклад, у 1552 годзе там бралася пошліна з кожнага струга грашыма (4 грошы з бочкі селядцоў «на караля», 10 грошаў са струга «на ваяводу полацкага») або натурай, — па два селядцы «на ваяводу полацкага», ці часткай тавару: соллю, шкурамі, кавалкаў воску і інш. З уваходжаннем Інфлянты ў склад Рэчы Паспалітай, [[Даўгаўпілс|Дынанбург]] ў 1682 годзе перахапіў статус галоўнага мытнага пункта на выхадзе з [[Лівонія|Лівоніі]] ў ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=[[Віктар Уладзіміравіч Якубаў|Якубаў В. У.]]|загаловак=Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя|спасылка= https://elib.psu.by/handle/123456789/17773?locale=ru|выданне=Вестник Полоцкого гос. университета. Гуманитарные науки. Исторические науки|месца=Полоцк|год=2016|нумар=9}}</ref>. У ВКЛ мелася вялікая колькасць разнавіднасцяў мыта, якія перайшлі з ранняга сярэднявечча: старое-звычайнае, новапавышанае, скопнае (за шкуры), раўнамернае (за абмер тавару), цяжэйшае, вазовае, маставое, васкоўнічае, салянае, рыбнае, перавознае, дарожнае, балотнае, аргішавае (караваннае), банарт (памежнае), грэбельное; розныя мясцовыя — наваградскае, мінскае, берасцейскае, гродзенскае, бельскае і інш. Кіраваліся мытныя акругі двума спосабамі: 1) загадванне мытнымі зборамі праз давераных асоб, якія атрымлівалі за службу фіксаваную плату, г.зн. «да дакладнай рукі»; 2) арэнда мытных збораў на пэўных умовах. Найбольш распаўсюджанай была аддача мытных збораў на водкуп. Такая сістэма існавала і да ўтварэння акруг. Напрыклад, у 1449 годзе дараваў «Казімір, Божай ласкай кароль польскі, вялікі князь літоўскі, рускі і жамойцкі і іншых… берасцейскае мыта Бэнку Шаневічу вечна, на кожны год па трыста кап грошаў. А калі мыта палепшыцца, яму падвышаць; а пад ім нікому не падкупляць». Гэта значыць, арандатар выплачваў у казну пэўную суму, астатняе пакідаў сабе. У 1487 годзе Казімір IV апавяшчаў свайго берасцейскага намесніка аб аддачы на водкуп мытаў: «Прадалі есьмо мыта Берасцейскае і Дарагічанскае і Бельскае і Гродзенскае на тры гады за тры тысячы кап грошай і за трыста кап грошай, на год па тысячы капаў і па сто капаў» . У пачатку XVI стагоддзя берасцейскі збор вырас да 1100 кап грошаў у год<ref>{{артыкул|аўтар=Саяпин В.|загаловак=«Берестейское мыто вечно…»|выданне=Таможня ВЭД: ежемесячный производственно-практический журнал|месца=Мн.|выдавецтва=Государственный таможенный комитет Республики Беларусь|год=2009|нумар=8|старонкі=42—43}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= [[Тодар Іванавіч Забела|Забела Т. І.]]|загаловак= Места Бярэсцейскае ў XVI сталецці (соцыяльна—экономічны нарыс)|выданне= Запіскі аддзелу гуманітарных навук|месца=Мн.|выдавецтва=Інбелкульт|год=1929|том=8|старонак=95}}</ref>. [[Файл:Mikałaj Sapieha. Мікалай Сапега (1709).jpg|thumb|Мікалай Сапега (1709).]] У 1556—1559 гг. арэндная плата магілёўскай каморы з прыкаморкамі складала тысячу [[Капа (лікавая адзінка)|кап]] грошаў літоўскіх у год, звыш таго мяхамі на 40 кап грошаў літоўскіх. У 1583 годзе яна ўзрасла да дзвюх тысяч кап грошаў. Арандатарамі магілёўскай каморы ў канцы XVI—першай палове XVII стагоддзя былі [[Алелькавічы|слуцкія князі]], [[Мікалай Паўлавіч Сапега|Мікалай Сапега]], віленскі купец Севасцьян Міхновіч. У 1579 годзе магілёўскую «камору» арандаваў брэсцкі ліхвяр Айзік Якубовіч, у 1643 — аршанскі Ісай Нахімовіч. Магілёўская камора здавалася разам з [[Беларуская карчма|кармамі]], васкабойняй, вагавым і іншымі гандлёвымі зборамі, якія спаганяліся ў горадзе<ref>{{кніга|аўтар= Мелешко В. И.|загаловак= Могилев в XVI—середине XVII в.|спасылка=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:Y-N0bt52NLoJ:samlib.ru/s/sredin_n_e/meleshko.shtml&cd=4&hl=ru&ct=clnk&gl=ru|месца=Мн.|выдавецтва=Наука и техника|год=1988|старонак=264|isbn=5-343-00207-2}}</ref>. [[Файл:Куфар у Лідскім гісторыка-культурным музеі 01.JPG|thumb|left|Куфар у [[Лідскі гісторыка-мастацкі музей|Лідскім гісторыка-мастацкім музеі.]]]] Мытнікі-адкупшчыкі звычайна кіравалі галаўной каморой. У кожнай мытні знаходзіліся ў штаце асаблівыя даведцы (паборцы) і пісары мытныя, якія прызначаюцца самімі мытнікамі. Непасрэдна аглядалі тавар і збіралі пошліны — «рабілі пабор» асаблівыя слугі — «даведцы паборавыя». У каморы было не менш за 10 чалавек. У кожнай мытні мелася [[пячатка]] — «сігнет». З XV стагоддзя ў кожнай каморы і прыкаморцы мелася «мытная скрынка» — [[куфар]] для сабраных грошай. Штогод вялікаму князю падавалася справаздача — «лічба». Стандартная працэдура тагачаснага мытнага афармлення (шацунка) выглядала так. Купец з таварам з’яўляўся ў мытную камору, або пасля накіраванага ім звароту да яго прыходзілі на гасціны двор паборцы. Яны «хілілі» (аглядалі) тавар і «давалі цэхі» (ставілі пячаткі). Пасля ўплаты мыта купец атрымліваў квітанцыю аб аплаце, якую павінен быў прад’яўляць на кожнай мытні<ref name="ReferenceA">{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=327|артыкул=Мытная справа|аўтар=Астрога В.}}</ref>. Дзяржаўны знешнегандлёвы збор — галаўное (генеральнае), спаганялі не толькі на памежных таможнях, але і змешчаных усярэдзіне княства. Напрыклад, іншаземныя купцы, якія вязлі тавары ў Літву на вазах або камягах праз луцкую мытню, аплачвалі цло не ў Луцку, а ў [[Гарадок|Гарадку]] або ў [[Пінск]]у<ref>{{кніга|аўтар=[[Мітрафан Віктаравіч Доўнар-Запольскі|Доўнар-Запольскі М. В.]]|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонкі=542|старонак=759}}</ref>. Сярод праязных пошлін вылучаюць маставое, грэбельное, перавознае. Іх збіралі ў залежнасці ад колькасці транспартных сродкаў і запрэжаных у іх коней ці жывёлы. У 1554 годзе шляхта прасіла вялікага князя вызваліць яе ад выплаты маставога і грэбяльнага пры транспарціроўцы лясных тавараў і збожжа, на што князь пагадзіўся. Працэдура верыфікацыі прыналежнасці тавару на мытні была такой: кармнік або даручанец прысягаў на словах, што тавар зроблены на продаж у гаспадарцы або набыты для асабістай патрэбы таго ці іншага шляхетнага чалавека, або паказваў пісьмовае пасведчанне ранейшай выплаты пошліны<ref>{{артыкул|аўтар=Акулич А. Н.|загаловак=Законодательное регулирование таможенных отношений в Великом княжестве Литовском|выданне= Беларусь и славянский мир в интеллектуальном контексте времени: Сборник материалов науч.-практ. конф., Брест, 14 марта 2019 г.|месца=Брест|выдавецтва= Брест. гос. ун-т имени А.С. Пушкина|год=2019|старонак=249|isbn=978-985-555-684-9}}</ref>. У 1442 годзе вялікі князь Казімір Ягелончык памёр, пакінуўшы сыну Аляксандру даўгі, у асноўным яўрэйскія. У 1495 годзе выйшаў указ, паводле якога яўрэі з Вялікага Княства Літоўскага выганяліся. Але хутка спатрэбіліся грошы для вайны з Масквой, і яўрэям дазволілі вярнуцца. Жыгімонт I у 1507 і 1514 пацвердзіў прывілеі яўрэяў. Часта яўрэі аб’ядноўваліся ў групы па 3-7 чалавек і арандавалі таможні на 2-3 гады. Напрыклад, у 1486 годзе кіеўскія і тракскія яўрэі атрымалі ў арэнду кіеўскія, вышгародскія і жытомірскія мытні на тры гады, а таксама мытні і карчмы [[пуціўль]]скія. У 1494 годзе брэсцкія яўрэі арандавалі берасцейскую, [[драгічын]]скую, гродзенскую і бельскую мытні на тры гады<ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Роль евреев-мытников в экономической системе Великого княжества Литовского в конце XV–середине XVI века|выданне= History and Culture of Baltic Region: Lithuania and Poland. Social History, Cultural Science|месца= Klaipeda|год=2007|старонкі=9—23}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб.наук.праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. З 86 грамат на арэнду мытных збораў па ўсёй тэрыторыі ВКЛ з канца XV да 1569 года 31 дагавор быў заключаны з хрысціянамі, 55 — з яўрэямі. Вялікія князі ахвотна аддавалі мыта яўрэям, якія, дзякуючы сваім капіталам, уносілі некаторую суму грошай наперад. Выступленні ў сеймах шляхты і заможнага мяшчанства скончыліся выдаленнем яўрэяў з мытаў і перамяшчэннем прадстаўнікоў яўрэйскіх фінансавых колаў у 1530—1540-х гадах на [[Падолле]], і ў [[Галічына|Галічіну]], а з 1569 года — на Валынь, Кіеўшчыну і [[Брацлаўшчына|Брацлаўшчыну]]. Яўрэям арэнда мытен была забаронена. Зноў яны выступаюць як арандатары толькі ў 1560-х гг<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О. О.|загаловак= Митні відносини на українських землях в документах Литовської метрики|выданне= Історіографічні та джерелознавчі проблеми історії України|месца = Дніпропетровськ|выдавецтва=РВВ ДНУ|год=2004|старонкі=154—171}}</ref>. [[Абрам Езафовіч|Абрахам Езафовіч]] арандаваў некалькі буйных каморэн, і настолькі атрымаў поспех у зборы пошлін, стаўшы асноўным вялікакняскім крэдыторам, што Жыгімонт I у 1507 годудаў яму шляхецкі тытул з [[Ляліва (герб)|гербам Ляліва]], затвердзіў яго старастай смаленскім, войтам менскім і берасцейскім. У падзяку Езафовіч падарыў каралеўскаму манетнаму двару тысячу грыўняў срэбрам. У канцы 1509 года кароль прызначыў яго [[Падскарбі вялікі літоўскі|подскарбіем земскім]], гэта значыць практычна міністрам фінансаў<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Подскарбий земский, или казначей ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=2|archive-date=25 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183003/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/a5c49cc54b9547da.html}}</ref>. Дзякуючы раздзяленню вялікакняскіх і асабістых даходаў вялікага князя, замене натуральных плацяжоў грашовымі, перадачы судовых даходаў у вядзенне вялікага князя, упарадкаванню манетнай справы, замене сістэмы водкупаў сістэмай кіравання праз давераных асоб, — Езафовіч значна павялічыў даходы. На працягу 1520-х гг. ён разам з таварышамі арандавалі мытні амаль па ўсёй тэрыторыі ВКЛ, акрамя ковенскай і віленскай акруг, — мыта гарадзенскай акругі ў 1523, 1529, 1531 гадах; у Мінску — 1525 і 1532 гады; у Полацку — 1530, 1531 гады; на Валыні —1531 год<ref>{{кніга|аўтар= [[Юзаф Вольф|Wolff J.]]|загаловак= Żyd ministrem króla Zygmunta. Szkic historyczny|месца= Kraków|выдавецтва= DRUK ARK I W Ł . L. AKCZYCA I SPÓŁKI|год=1885|старонак=56}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Abraham i Michał Ezofowicze (działacze gospodarczy XVI w.)|спасылка= http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|месца= Kraków|выдавецтва= Herbst|год= 1947|старонак= 460|archive-url= https://web.archive.org/web/20160405052938/http://ornatowski.com/lib/zydministrem.htm|archive-date= 5 красавіка 2016}}</ref>. Пасля яго смерці справу брата працягнуў Міхель Езафавіч, якому кароль таксама завітаў шляхецтва. Прычым, Міхель ад іудзейскай веры не адрокся, і быў у дадатак старшыной (абер-рабінам) усіх яўрэяў Вялікага Княства Літоўскага. Па матывах гісторыі сям’і Езафавічаў [[Эліза Ажэшка]] напісала раман «Меір Езафовіч», а польская кінастудыя «Sfinks» паставіла па ім у 1911 годзе мастацкі фільм<ref>{{артыкул|аўтар= Šiaučiūnaitė J.|загаловак= Michelis Jezofovičius — žymus Lietuvos Didžiosios Kuni gaikštystės verslininkas (XV a. pab.— XVI a. pitmasis ttečdalis)|выданне= Lietuvos Metrikos studijos|месца= Vilnius|год=1998|старонкі=99—123}}</ref>. [[Файл:Polish Jews 1765.png||thumb|left|Жыды ВКЛ. 1765.]] «Прывілегіраванае» становішча габрэяў-мытнікаў у параўнанні з мытнікамі іншых нацыянальнасцяў абумоўлівалася не этнічным паходжаннем, а важнасцю займанай імі пасады. Мытныя прывілеі па пытаннях арэнды яўрэям-мытнікам сведчаць, што апошнія мелі такі ж юрыдычны статус, што і мытнікі іншых нацыянальнасцей; у прыватнасці, судовы імунітэт перад мясцовымі ўладамі, і падлягалі суду толькі вялікага князя (з 1550-х гг. і падскарбія земскага). Гэта значыць, усе мытнікі, незалежна ад іх этнічнага паходжання, былі асаблівай катэгорыяй дзяржаўных служачых, якія ў сілу важнасці сваёй пасады не падлягалі юрысдыкцыі мясцовых улад, а толькі вярхоўнай<ref>{{артыкул|аўтар= Ващук Д., Жеребцова Л.|загаловак= Митні привілеї як джерело до вивчення правового становища євреїв-митників на території Великого князівства литовського (кінець XV – середи-XV – середина XVI ст.)|выданне= Проблеми історії країн центральної та східної Європи. Зб. наук. праць|месца= Кам’янець-Подільський|год=2011|нумар=2|старонкі=59—66}}</ref>. Пры Жыгімонце I (1506—1548) быў уведзены дадатковы збор для вывозімых за мяжу воску, мёда, рыбы, шкур, коней<ref>{{артыкул|аўтар=Грузицкий Ю.|загаловак=Роль таможни в формировании бюджета ВКЛ|спасылка=https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html|выданне=Финансы. Учёт. Аудит|месца=Мн.|выдавецтва=Министерство финансов РБ|год=2014|нумар=4|archive-date=26 снежня 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221226013036/https://minfin.gov.by/ru/journal/stuff/archive/2014/bc3758df60f4bd9a.html}}</ref>. Прававое рэгуляванне мытнай справы знайшло адлюстраванне ў [[Статуты Вялікага Княства Літоўскага|Статутах Вялікага княства Літоўскага]] — зборы законаў феадальнага права, які дзейнічаў у XVI стагоддзі. [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1529]] мае толькі адзін «мытны» артыкул, — «Хто б новыя мыты ўстаўляў». «Таксама загадваем, каб абыякавы чалавек у панстве нашым Вялікім Князьстве Літоўскім не адважваўся новых мыт выдумляць ані ўстаўляць ні на дарогах, ані на месцах, ані на масцях, і на веслах, і на водах, ані на таргах у імёнах сваіх, акрамя якія былі з старадаўна ўстаўленыя, а мелі б на тое лісты продкаў нашых вялікіх князёў ці нашы….»<ref>{{артыкул|аўтар= Дячок О.|загаловак= Регулювання митних відносин в Першому Литовському Статуті та боротьба шляхти за митні пільги|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=208}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Жеребцова Л.|загаловак= Роль Первого Литовского Статута в истории институционализации таможенной организации на украинских землях Великого княжества Литовского|выданне= Pirmasis Lietuvos Statutas: straipsni rinkinys|месца= Vilnius|выдавецтва= Vilniaus universiteto leidykla|год=2005|старонкі=195}}</ref>. [[Файл:Statut-1588.jpg|thumb|Тытульны ліст Статута ВКЛ (1588).]] Больш грунтоўна мытная справа разгледжана ў [[Статут Вялікага Княства Літоўскага 1588|Статуте 1588 года]]. Падзел Першы «Аб персоне нашай гаспадарскай», артыкул «Аб мандацех, у якіх прамовах маюць быць з канцылярыі нашай даваны», артыкул 29 «Пра мыты новыя, і пра вольнасць засаджэння мястэчак, і пра будоўлю мастоў або гробель у владаннях шляхецкіх», якая перайшла са Статута 1529 года і якая забараняла ўсталяванне новых мыт. У артыкуле 30 «Аб нябраце мыта ад шляхты і падвод іх» замацоўвалася вызваленне шляхты ад выплаты мытных пошлін. У параўнанні са Статутам 1566 года тут прыведзены тэкст прысягі шляхціча, які правозіць тавары са свайго маёнтка. У артыкуле 31 «Аб прачышчэнні рэк партовых» указваецца аб праве збору «партовага» мыта. У падзеле Трэцім «Аб хвалясцях шляхецкіх і аб размнажэнні Вялікага Княства Літоўскага» у артыкуле 48 «Аб вываджэнні прыпраў ваенных і вайскога жалеза да зямлі непрыяцельскае» забараняўся правоз у варожыя землі зброі і ваеннай маёмасці. Гэта каралася смяротным пакараннем і канфіскацыяй тавара і ўсёй маёмасці ў казну. У падзеле Чацвёртым «Аб судах і суддзях» у артыкуле 42 «Рокі завітыя ў якіх прамовах маюць быць складаныя ў суду земскага» усталёўваліся тэрміны разгляду мытных правапарушэнняў. У падзеле Сёмым «Аб запісах і продажах» у артыкуле 8 «Аб запісах людзей простых падобных і на арэнды дадзеных» усталёўваўся парадак арэнды мыта<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н., Пименов Д. А.|загаловак=Сравнительный анализ таможенных вопросов в Статуте 1588 г.|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|выданне=Беларусь в современном мире: материалы X Международной конференции, посвященной 90-летию образования Белорусского государственного университета, 28 октября 2011 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2011|старонкі=239—240|старонак=303|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182951/https://elib.bsu.by/handle/123456789/24603?ysclid=laqizmqs5v324942283|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З другой паловы 1530-х і да канца 1540-х гадоў вялікакняскімі мытнікамі кіравала [[Бона Сфорца]], жонка караля Жыгімонта I, маці Жыгімонта II Аўгуста. Падчас яе кіравання прыбыткі, якія атрымліваліся на мяжы, павялічыліся ў тры разы. Яна аддала кіраванне мытнямі дзяржаўным службоўцам, — спраўцам, правы і абавязкі якіх рэгламентаваліся. Такім чынам, мытні і збор пошлін перайшлі ад арандатараў да давернага кіравання. Польскі гісторык В. Пацэха лічыць, што Бона Сфорца мела намер цэнтралізаваць і уніфікаваць мытную адміністрацыю ВКЛ, пазбавіцца ад арандатараў-яўрэяў. Створаная Бонай Сфорца мытная сістэма пратрымалася да 1548 года, пасля яе ад’езду з Вялікага княства Літоўскага ўсё вярнулася назад на дзесяцігоддзі, — перадача мыта ў арэнду была адноўлена. Зноў мытныя каморы бралі ў арэнду яўрэі, пры арэнднай сістэме падскарбій земскі не датычыўся ўнутранага жыцця мытен. Пасля, у 1922 годзе, імем Боны Сфорцы была названа цэнтральная плошча мястэчка [[Моталь]]<ref>{{кніга|аўтар= Pociecha W.|загаловак= Królowa Bona (1494–1557). Czasy i ludzie odrodzenia|спасылка= https://www.wbc.poznan.pl/dlibra/publication/582677/edition/494382|месца= Poznań|выдавецтва= Czcionkami Drukarni Uniwersytetu Poznańskieg|год=1958|старонак=139}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Блануца А.|загаловак= Господарська політики королеви Бони у Великому князівстві Литовському (за матеріалами 32 книги записів литовської метрики)|выданне= Україна в центральносхідній Європі|месца=К.|год=2011|нумар=11|старонкі=191—206}}</ref>. [[Файл:Bona Sforza in 1517.jpg|thumb|Бона Сфорца (1517).]] У сакавіку 1569 года ў мытнай службе адбыліся змены, гэта было выклікана вяртаннем [[Падляшша]] і Валыні да [[Карона Каралеўства Польскага|Кароны Польскай]] з наступным падпісаннем у ліпені 1569 года [[Люблінская унія|Люблінскай уніі]] і ўтварэннем Рэчы Паспалітай. У выніку аб’яднання была скасавана мытная мяжа, але неўзабаве адноўлена да 1765 года. Сістэма мыта ВКЛ і парадак кіравання захоўвалі аўтаномію да 1760-х гадоў<ref>{{артыкул|аўтар=Мартюшевская Е. Н.|загаловак=Особенности проведения административной реформы при организации таможенного дела на территории белорусского государства в средневековье|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|выданне=Международные отношения: история, теория, практика : материалы IV науч.-практ. конф. молодых ученых фак. междунар. отношений БГУ, Минск, 4 февр. 2014 г.|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонак=216|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225182953/https://elib.bsu.by/handle/123456789/95787|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. Статут 1588 года даволі дэталёва рэгуляваў мытную сістэму. У той час усе гарады ВКЛ мелі мытныя ўстановы. Найбольш актыўна працавалі берасцейская, віленская, гарадзенская, ковенская, магілёўская і полацкая каморы і прыкаморкі. Толькі за 1605 год праз Бярэсце праехалі 573 купца з 370 гарадоў. Развівалася мытная служба і ў прыватнаўласніцкіх гарадах. Напрыклад, з XVI стагоддзя ўладальнік Слуцка мытныя зборы аддаваў у арэнду<ref name="ReferenceA"/>. [[ File:Poland and Lithuania in 1526.PNG|left|thumb|350px|Польшча і Літва перад Люблінскай уніяй у 1526.]] У 1558 годзе пачалася [[Лівонская вайна]], якая запатрабавала дадатковых грошай, таму вялікі князь падвышае тарыфную стаўку мыта на тавары, якія вывозяцца за мяжу. Узнікла новая ці «новапавышаная» мыта, дэкрэтаваная соймам 1561 года. Мытны збор 1566 года быў здадзены ў арэнду [[Гетман вялікі літоўскі|гетману вялікамі літоўскаму]] і адміністратару [[Лівонія|Лівоніі]] [[Ян Караль Хадкевіч|Яну Хадкевічу]] і былому падскарбію земскому літоўскаму [[Падканцлер літоўскі|падканцлеру літоўскаму]] [[Астафій Багданавіч Валовіч|Астафію Валовічу]] на год за 52000 кап грошаў. У чэрвені 1567 года кароль заключае з імі новую дамову арэнды на «паборы старыя і новыя» на тэрыторыі ВКЛ (акрамя полацкай мыты) на адзін год за 42000. Было паказана, што ад «заляжалых» тавараў сабралі новага мыта на суму 10000 кап грошаў<ref>{{кніга|аўтар= Доўнар-Запольскі М. В.|загаловак= Дзяржаўная гаспадарка Велікага княства Літоўскага пры Ягелонах|месца=Мн.|выдавецтва=Беларуская навука|год=2009|старонак=759}}</ref>. У цэлым жа для перыяду сярэдзіны XVI стагоддзі характэрна неаднаразовае падвышэнне мытных пошлін. Прычым гэта датычылася пераважна вывозімых тавараў, а не імпарту. Пры вывазе меркавалася атрымаць грошы з купца, а ва ўвозе замежных тавараў была зацікаўлена шляхта. У выніку мыта на некаторыя лясныя тавары перавышала іх кошт. Пошліна на вываз хлеба ці жывёлы вагалася ад 20 да 50 %. Такім чынам шляхта, якая мела мытныя прывілеі, пазбаўлялася ад канкурэнцыі купецтва пры вывазе тавараў<ref>{{артыкул|аўтар= [[Сцяпан Фёдаравіч Сокал|Сокал С. Ф.]]|загаловак= Гістарычныя асаблівасці ўзнікнення і станаўлення прававога рэгулявання гаспадарчых адносін у Беларусі ў дасавецкі перыяд|выданне= Сацыяльна-эканамічныя і прававыя даследаванні. Навукова-практычны і інфармацыйна-метадычны часопіс|месца=Мн.|выдавецтва= Прыватная ўстанова адукацыі «БІП ― Інстытут правазнаўства»|год=2012|нумар=2|старонкі=4—13}}</ref>. У 1576 годзе сойм пастанавіў, што без згоды вялікага князя ВКЛ кароль Рэчы Паспалітай не можа ўстанаўліваць пошлін, а ў 1586 годзе прыняў рашэнне не перадаваць каралю палову мытных збораў у ВКЛ<ref>{{артыкул|аўтар=Жеребцова Л. Ю.|загаловак= Історія митної справи Великого князівства Литовського та Речі Посполитої на українських землях: методи дослідженни|выданне= Наукові записки|месца=К.|год=2004|том=27|старонкі=22—28}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVII стагоддзі == [[Файл:Lithuania in the 17th century.png|thumb|Адміністратыўнае дзяленне Вялікага Княства Літоўскага на 1654 год.]] Згодна з мытнымі кнігамі першай паловы XVII стагоддзя, з усяго купецтва, якое займалася замежным гандлем, літвінаў было 80—85 % (ім належала да 90 % перавезеных тавараў), яўрэяў 9—10 % (асабліва моцны быў у гандлёва-крэдыторскім плане быў кагал у Берасці), палякаў, рускіх, шкотаў (шатландцаў), немцаў (пераважна з Вільні) 4-6 %<ref>{{артыкул|аўтар=Копысский З. Ю.|загаловак=Мытные книги|выданне=Белорусская ССР|месца=Мн.|выдавецтва=БелЭн|год=1979|том=1|старонкі=423|старонак=768}}</ref>. У першай палове XVII стагоддзя ў ВКЛ налічвалася каля 414 так званых «гарадоў» і мястэчак, у тым ліку 40 гарадоў з колькасцю насельніцтва больш за 5 тысяч жыхароў. Многія з гарадоў, асабліва буйныя гандлёвыя, на адлегласці дзённага пераходу, або на парогах, або на буйных прытоках на рэках (мелі мытні. Цэнтральным пунктам «Рускай мытнай каморы» ВКЛ, куды збіралася грошы мыта і дадзеныя аб прыналежнасці тавараў, стругоў, платоў і іх шляху з прыкаморкаў па Дзвіне (Дзвінск, Друя, Дрыса, Дзісна, Ула, Бешанковічы, Віцебск) месціўся ў Полацку<ref>{{Кніга|спасылка=https://uw.academia.edu/ViktarYakubau|загаловак=Якубаў, В. Да Рыгі і назад // Наша гісторыя – 2021. – №9. – с.78 – 83. \\ Yakubau V. To Riga and back // Nasza historya}}</ref>. Пасля стварэння Рэчы Паспалітай, у ВКЛ мыта і розныя зборы прызначаліся толькі адмысловымі ўхваламі на канвакацыях сенату і шляхты ВКЛ, або вальных [[Сойм Вялікага Княства Літоўскага|соймах]]. Ухваленыя мыты і цло збіраліся (або не збіраліся) асобна ад польскіх і ў тым памеры за якія прагаласавалі дэпутаты (паслы) ад ВКЛ і палякі над гэтым не мелі аніякай улады. Замежныя купцы плацілі 4 % ад кошту тавара, а купцы Рэчы Паспалітай — 2 %. Шляхціцы нярэдка ўвозілі соль, мёд, хлеб, рыбу для продажу, заяўляючы іх як тавары для ўласнага спажывання. За гэта мыта не бралі. Кароль [[Жыгімонт Ваза]] у 1632 годзе выдаў універсал, якім абавязаў усіх, хто ўвозіць тавары для продажу, плаціць мыта, а хто вывозіць не ўласнае, а набытае збожжа, плаціць цло (мыта, якое спаганяецца на мяжы). Аб мэце ўвозу тавара ў першым выпадку і яго паходжанні ў другім уласнік павінен быў прынесці прысягу<ref>{{кніга|аўтар=Тарарышкина Л. И., Острога В. А.|загаловак=Таможенные платежи: пособие|спасылка=https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|месца=Мн.|выдавецтва=БГУ|год=2014|старонкі=33|старонак=279|isbn=978-985-566-108-6|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225183021/https://elib.bsu.by/handle/123456789/115506|archive-date=25 снежня 2022}}</ref>. З 1607 г. тавары шляхты ВКЛ рашэннем вальнага сойму былі канчаткова вызваленыя ад мытных збораў<ref>{{Кніга|загаловак=Volumina legum, T. II – s. 449}}</ref>. Купцы і кармнікі, якія вязлі шляхецкія тавары павінны былі прысягнуць на крыжы, што тавар не купецкі і атрымаць квіт ад мытнага падкаморыя з якім бясплатна мог ехаць праз чарговыя мытныя гавані і парты да пункта прызначэння<ref>{{Кніга|спасылка=https://www.academia.edu/165948720/%D0%94%D0%B7%D0%B2%D1%96%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%BB%D1%8C_%D1%96_%D1%8F%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B0%D0%B0%D0%B1%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D0%B5_%D1%9E_%D0%BF%D0%B0%D1%87%D0%B0%D1%82%D0%BA%D1%83_XVII_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B4%D0%B7%D1%8F|загаловак=Якубаў В.У. Дзвінскі гандль і яго падаткаабкладанне ў пачатку XVII стагоддзя // Весн. Полац. дзярж. ун-та. – Серыя А. – Гуманіт. навукі. – 2016. – №9. – С. 83–91}}</ref>. У 1643 годзе ў Польшчы ўведзена новая імпартная мыта — «індукта», 4 % ад кошту прывазнога тавару. Палова гэтай мыты ішла ў каралеўскую казну, другая палова ў дзяржаўную. Падобныя пошліны неўзабаве былі ўведзены і ў ВКЛ. У 1696 годзе ў Рэчы Паспалітай прынята пастанова аб забароне ў Вялікім Княстве Літоўскім пісаць дзяржаўныя дакументы на беларускай мове, што прывяло да замены старой тэрміналогіі на новую, польскую, і цяпер мыта называлася цло, а таможня — цэльняй<ref>{{артыкул|аўтар= Manikowski A.|загаловак= Cło generalne|выданне= Encyklopedia gospodarcza Polski do 1945 roku|месца= Warszawa|год=1981|том=1|старонкі=105}}</ref><ref>{{кніга|аўтар= Filipczak-Kocur A.|загаловак= Skarb litewski za pierwszych dwu Wazόw: 1587–1648|месца= Wrocław|выдавецтва= Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego|год=1994|старонак=123}}</ref>. == Мытная сістэма ў XVIII стагоддзі == Для павелічэння паступленняў у казну неабходна было ўзмацніць кантроль дзяржавы над усімі магчымымі крыніцамі даходаў, сярод якіх важнае месца займалі даходы ад мытных пошлін. У сувязі з гэтым адной з прыярытэтных задач стала стварэнне мытнай службы ВКЛ як неад’емнага інстытуту ў сістэме дзяржаўнай выканаўчай улады. Рашэннем [[Канвакцыйны сойм 1764 года|Канвакцыйнага сойма 1764 года]] для паляпшэння кіраўніцтва фінансамі, павелічэння дзяржаўных даходаў, была створана [[Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага]] (Komisja Skarbowa Wielkiego Księstwa Litewskiego), якая падпарадкоўвалася сойму і дзейнічала праз бюро з 12 чалавек служачых. Старшынствавалі ў ёй па чарзе вялікі падскарбій літоўскі і надворны падскарбі літоўскі. У камісію ўваходзілі яшчэ два сенатары і сем камісараў-шляхцічаў, якіх выбіралі на сойме. За сваю службу яны атрымлівалі грашовы заробак з казны і не павінны былі прымаць ніякага іншага ўзнагароджання<ref>{{кніга|аўтар= [[Аляксандр Аляксандравіч Каваленя|Коваленя А. А.]] и др.|загаловак=История белорусской государственности: в 5 т. Белорусская государственность: от истоков до конца XVIII в.|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2018|том=1|старонкі=516—517|старонак=598|isbn=978-985-08-2388-5}}</ref>. Сфера дзейнасці Скарбавай камісіі была дастаткова шырокай: кантроль за фінансамі, збор пошлін, ажыццяўленне судовых функцый па фінансавых справах, прызначэнне і звальненне дзяржаўных служачых (афіцыялістаў), кантроль за гандлем і ў цэлым за эканомікай княства. Скарбавай камісіяй у 1765 годзе быў выпушчаны шэраг універсалаў, на аснове якіх рэабмежавалася мытная служба: «Аб каморах і мыце», «Аб генеральнай мыце і каморы», "Аб стварэнні прыкаморак, «Для ўсіх суперінтэндантаў і людзей купецкага стану»<ref>{{артыкул|аўтар=[[Ірына Фёдараўна Кітурка|Кітурка І. Ф.]]|загаловак=Архіў Скарбавай камісіі ВКЛ як аснаўны збор крыніц па вывученню мытнай справы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст.|выданне= Романовские чтения-10, посвященные 80-летию со дня основания исторического факультета: сб. статей Международной научной конференции|месца=Могилёв|выдавецтва=МГУ им. А. А. Кулешова|год=2015|старонак=260|isbn=978-985-043-8}}</ref>. Ліквідаваліся ўсе прыватныя мытныя пункты і пошліны (мыта), скасоўвалася права арэнды і ўводзілася так званая галоўная, генеральная мыта, — пошліна, якую, у адпаведнасці са спецыяльнай інструкцыяй, павінны былі плаціць усё, «пачынаючы ад караля да апошняга жыхара і купца»: 8 % ад кошту тавара для айчынных купцоў і 12 % для чужаземных. Адначасова былі адменены ўнутраныя пошліны за правоз тавару. Ад выплаты новай пошліны вызваляліся толькі шляхецкія тавары, якія перавозіліся з аднаго ўладання ў другое ці на гандаль, а таксама тавары, якія везлі з-за мяжы для ўласных патрэб. Для паўсюднага і дакладнага спагнання генеральнай мыты ўзнікла неабходнасць стварэння разгалінаванай сістэмы мытных пунктаў, значнага павелічэння колькасці служачых і рацыянальнай арганізацыі іх работы. У адпаведнасці з абазначанай структурай была дакладна акрэслена службовая іерархія службовых асоб мытных органаў. На чале рэпартыцый стаялі контррэгістратары, прызначаныя Скарбовай камісіяй ВКЛ. У іх абавязкі ўваходзіла агульнае кіраўніцтва сваёй мытнай акругай і выкананне кантрольных функцый. Яны неслі асабістую адказнасць за атрыманне прыбытку з курыруемай імі рэпартыцыі. У сваю чаргу контррэгістратары мелі права прапаноўваць на зацвярджэнне Скарбовай камісіі загадчыкаў мытных камор — суперінтэндантаў, а таксама мытных пісароў. Суперінтэнданты непасрэдна адказвалі за парадак у каморах і замацаваных за імі прыкаморках і вартавых, за агляд купцоў, за правільнае вядзенне мытных кніг і т. д. У іх непасрэдным падпарадкаванні знаходзіліся і іншыя службовыя асобы: пісары, обервартавыя, пешыя і конныя вартавыя. Таможны агляд праводзіўся непасрэдна ў каморах і падкаморках, там жа выпісваліся мытныя квітанцыі. Вартавыя-стражнікі павінны былі сачыць, каб купцы не аб’язджалі каморы таемнымі шляхамі, правяраць наяўнасць мытных квітанцый і пры іх адсутнасці накіроўваць купцоў у бліжэйшую камору ці прыкамарак. У 1767 годзе ў структуры мытнай службы ВКЛ з’яўляюцца памяшканні оберстражы, дзе оберстражнікі праводзілі догляд купцоў з невялікай колькасцю тавару, не больш чым на 50 польскіх злотых. На этапе першапачатковага фармавання дзяржаўнай мытнай службы ВКЛ не існавала адзінага дакумента, які апісвае правы і абавязкі службовых асоб. Роля службовай інструкцыі выконвалі спецыяльныя дакументы пад назвай «Інструмент», якія выдаваліся Скарбовай камісіяй канкрэтным асобам, якія прызначаліся на пасаду. Гэтыя «Пункты» ўдакладнялі абавязкі загадчыка каморы ў дачыненні да мясцовасці. Напрыклад, у мэтах скарачэння кантрабанды патрабавалася прааналізаваць рацыянальнасць расстаноўкі сямі вартаўнікоў і чатырох варт, якія ўваходзілі ў склад гродзенскай таможні, і прадставіць высновы на разгляд Скарбовай камісіі. Суперінтэндант павінен быў жыць у галаўной каморы, кожны тыдзень атрымліваць справаздачы з камор, аналізаваць змешчаныя ў іх звесткі, і штомесяц складаць табліцу з указаннем сумы даходу і віду манет. Раз у месяц ён быў абавязаны абыходзіць каморы. Акрамя таго, у «Пунктах» вызначаўся парадак надгляду, правілы суправаджэння купцоў, якія ідуць транзітам. Больш падрабязна асноўныя абавязкі розных катэгорый мытных служачых змяшчаліся ў тэксце прысягі, якую яны павінны былі прынесці перад камісарамі Скарбовай камісіі пры уступленні на пасаду. У студзені 1768 года зацверджаны «Мытны статут». У ім падрабязна апісваліся не толькі абавязкі службовых асоб, але і тып мытных дамоў з пералікам усяго неабходнага абсталявання і мэблі (сталы і падстрэшкі для агляду, шалі, прэсы, розныя прылады для праверкі тавараў, пячаткі і т. п.). Упершыню асобна выдзелены спецыяльны пункт пад назвай «Субардынацыя мытных афіцыялістаў», які ўстанаўліваў вертыкальны вектар падпарадкаванасці службовых асоб мытных органаў (зверху ўніз): контрконтррэгістрант—суперынтэндант—пісар—оберстражнік—стражнік. За сваю працу служачыя мытаў атрымлівалі жалаванне, якое выплачвалася штомесяц, яго велічыня залежала не толькі ад пасады, але і ад прапускной здольнасці мытных пунктаў. Спецыяльнай адукацыі для атрымання пасады ў мытні не патрабавалася, аднак для вядзення бухгалтарскага ўліку, правільнага афармлення накладных мытныя служачыя павінны былі ўмець чытаць, пісаць і рабіць разлікі<ref>{{Крыніцы/ЭВКЛ|том=2|старонкі=571, 572|артыкул=Скарбавая камісія Вялікага Княства Літоўскага|аўтар=Анішчанка Я.}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Рэарганізацыя мытнай службы ВКЛ як прыклад фарміравання дзяржаўнай адміністрацыйнай сістэмы ў другой палове ХУІІІ ст.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10452|выданне= Известия Гомельского государственного университета имени Ф. Скорины|месца=Гомель|выдавецтва=ГГУ|год=2014|нумар=4}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар= Китурко И. Ф.|загаловак=Деятельность Скарбовой комиссии Великого княжества Литовского по созданию таможенной службы как пример модернизации государственной системы управления во второй половине XVIII в.|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/10457|выданне= Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė: tarp tradicijų ir naujovių XVIII am ž i aus studijos|месца= Vilnius|выдавецтва= Lietuvos istorijos institutas Kražių|год=2014|isbn=978-9955-847-86}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Мытны служачы ў ВКЛ у другой палове XVIII ст. (па дадзеных архіўных матэрыялаў)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55710|выданне= Веснік Гродзенскага дзяржаўнага універсітэта ім. Янкі Купалы|месца=Гродна|выдавецтва=ГГУ|год=2019|нумар=3|старонкі=6—17}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Денежное обеспечение служащих государственной таможенной службы Великого княжества Литовского во второй половине XVIII в.|спасылка=http://vestnik-brgu.ru/?page_id=3827|выданне=Вестник Брянского государственного ун-та|месца=Брянск|год=2022|нумар=2}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Китурко И. Ф.|загаловак=Государственная таможенная служба ВКЛ во второй половине XVIII в.: создание и основные этапы реорганизации|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/55909|выданне= ХІІ міжнародна наукова конференція: Історія торгівлі, податків та мита: тези доповідей|месца= Київ|выдавецтва= Університет митної справи та фінансів|год=2018}}</ref>. Пасля адмены генеральнай пошліны ў 1766 годзе, шэраг унутраных камор быў скасаваны, і ў 1771 годзе на тэрыторыі ВКЛ засталося: 13 сухапутных камор, 4 сплаўныя каморы, 55 прыкаморак і 38 вартавых і оберстражнікаў. Акрамя таго, у адпаведнасці з пастановай Скарбавай камісіі ад 11 студзеня 1769 года было ліквідавана кіраўніцтва Рускай рэпартыцыі, паколькі ў сувязі з адменай унутраных камор у складзе гэтай рэпартыцыі засталіся толькі дзве сухапутныя каморы — брэсцкая і пінская<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Дзяржаўная мытная служба ВКЛ пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай: спробы ўпарадкавання (1772-1775)|спасылка= https://elib.grsu.by/doc/40934|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2017|нумар=32|старонкі=127—137}}</ref>. У 1775 годзе адноўлена генеральная пошліна, створаны Мытны дэпартамент. У 1775 і 1776 гг. прыбытак ад мытных пошлін дасягнуў 1,9 млн злотых пры агульным даходзе казны 12,8 млн злотых. Аднак ціск Прусіі прымусіў адмовіцца ад генеральнай пошліны ўжо ў 1766 годзе. У 1775 годзе яна была адноўлена і праіснавала да 1795 года. У 1775—1776 гг. мытні давалі 15 % усіх даходаў казны<ref>{{артыкул|аўтар=Кітурка І. Ф.|загаловак= Арганізацыя дзейнасці мытнай службы ВКЛ у 1775–1791 гг.|спасылка=https://elib.grsu.by/doc/58092|выданне= Гістарычна-археалагічны зборнік|месца=Мн.|выдавецтва= Беларуская навука|год=2019|нумар=34|старонкі=94—101}}</ref>. Скарбовая камісія ВКЛ у кастрычніку 1791 года добраахвотна дэлегавала свае паўнамоцтвы Скарбавай камісіі Рэчы Паспалітай. Але тая праіснавала ўсяго год і была скасаваная [[Таргавіцкая канфедэрацыя|Таргавіцкай канфедэрацыяй]] з адначасовым аднаўленнем асобных скарбавых камісій для Кароны і ВКЛ. Але ў 1794 годзе Скарбавая камісія практычна перастала працаваць, паколькі яе члены далучыліся да паўстання [[Тадэвуш Касцюшка|Касцюшкі]]. У кастрычніку 1795 года адбыўся [[Трэці падзел Рэчы Паспалітай]], і цяпер ужо ўся тэрыторыя ВКЛ увайшла ў склад [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]], дзе функцыянавала свая арыгінальная мытная служба. Ліквідацыя дзяржаўнасці былога Вялікага Княства Літоўскага запатрабавала рэарганізацыі мытнай сістэмы ўздоўж заходняй мяжы Расійскай імперыі. Па ўказе Сената ад 14 (25) снежня 1795 года на новай мяжы Расійскай імперыі з Аўстрыяй і Прусіяй былі заснаваны мытная варта, мытні і заставы. На заходняй мяжы было створана сем мытных пастоў: у Палангене, Юрбурге, у [[Пуні|Пунях]], на правым беразе Нёмана ў Гродне, ля вытокаў ракі Свіслач ля стыку межаў былых Брэсцкага і Навагрудскага ваяводстваў, у [[Крынкі (Лёзненскі раён)|Крынках]] і насупраць Уладава на правым беразе Заходняга Буга (цяпер [[Тамашоўка]]). Паводле «Палажэння аб устанаўленні памежнага мытнага ланцуга і варты ў Вялікім Княстве Літоўскім», мяжа ад Валынскай губерні да Палангена складала 674 вярсты і дзялілася на 3 участкі: 240 вёрст (ад Валынскай губерні да Гродна), 266 вёрст (ад Гродна да Юрбурга), 168 вёрст (ад Юрбурга да Палангена). 674-вёрстную пагранічную дыстанцыю ахоўвалі: на кожнай з 50-вёрстнай дыстанцыі па 13 чалавек, у тым ліку на кожную адлегласць па мытным стражніку і на кожныя 10 вёрст па два мытных абходчыкі (135 чалавек) і 27 чалавек для пасылак і папаўнення выбыў. У сукупнасці на штогадовае ўтрыманне мытнага ланцужка і аховы на мяжы ВКЛ пайшло 16 210 рублёў. На ўтрыманне літоўскай памежнай мытні і аховы штогод трацілася 34 380 рублёў з даходаў [[Літоўская губерня|Літоўскай губерні]]. У снежні 1798 года была адкрыта брэсцкая таможня. У адпаведнасці з указам Сената ад 19 сакавіка 1799 года гродзенская мытня была зачынена і зноў адкрыта ў сакавіку 1800 года разам з ковенскай мытняй<ref>{{артыкул|аўтар=[[:pl:Maria Puciatowa|Maria Puciatowa.]]|загаловак= Rzut oka na dzieje Komisji Skarbu Rzeczypospolitej W. Ks. Litewskiego za rządów targowickich i sejmu grodzieńskiego|выданне= Księga pamiątkowa koła historyków słuchaczy uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, 1923–1933|месца= Wilno|выдавецтва= Uniwersytet Stefana Batorego|год=1933|старонак=375}}</ref><ref>{{артыкул|аўтар=Ерашэвіч А.|загаловак=Арганізацыйна-штатная структура мытных устаноў на беларускім участку заходняй мяжы Расійскай імперыі канца XVIII—першай паловы XIX ст.|спасылка= https://kamunikat.org/usie_knihi.html?pubid=24967|выданне= Шлях да ўзаемнасці = Droga ku wzajemności: матэрыялы XV міжнар. навук. канф. (Гродна, 13 – 14 лістап. 2008 г.)|месца=Гродно|выдавецтва=ГрДУ|год=2009|старонак=449|isbn=978-985-515-232-4}}</ref>. {{зноскі}}{{Вонкавыя спасылкі}} {{Вялікае Княства Літоўскае}} [[Катэгорыя:Мытная справа]] [[Катэгорыя:Гісторыя падаткаабкладання]] [[Катэгорыя:Падаткаабкладанне ў Вялікім Княстве Літоўскім]] [[Катэгорыя:Эканоміка Беларусі]] dmvvvvxmzab5eugwpa7rk1yn0ya9bj3 0 732295 5144470 5116571 2026-05-21T12:42:49Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144470 wikitext text/x-wiki {{Картка гульні |даты выпуску={{ubl|'''PS5''', '''Windows''', '''Xbox X/S'''|10 лютага 2023|'''PS4''', '''Xbox One'''|4 красавіка 2023|'''Nintendo Switch'''|25 ліпеня 2023}} |выява=[[File:Hogwarts-Legacy-cover.jpg]] }} '''''Hogwarts Legacy''''' ({{Lang-be|Спадчына Хогвартса}}) — [[Action/RPG|ролевая экшан-гульня]] 2023 года, распрацаваная Avalanche Software і выдадзеная [[Warner Bros. Interactive Entertainment|Warner Bros. Games]] пад лэйблам Portkey Games. Дзеянне гульні разгортваецца ў чароўным сусвеце раманаў [[Серыя раманаў «Гары Потэр»|пра Гары Потэра]]. Гульня была выпушчана для [[PlayStation 5]], [[Microsoft Windows|Windows]] і [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]] 10 лютага 2023 года. Выпуск на [[PlayStation 4]], [[Xbox One]] адбыўся 5 мая 2023 года, на [[Nintendo Switch]] — 14 лістапада 2023 года. Дзеянне адбываецца перад падзеямі раманаў, гулец кіруе студэнтам [[Хогвартс|школы вядзьмарства і чараўніцтва Хогвартс]] у канцы 1800-х гадоў, які вучыцца валодаць рознымі магічнымі здольнасцямі і прадметамі пры дапамозе іншых студэнтаў і выкладчыкаў. ''Hogwarts Legacy'' — гэта першы рэліз Avalanche з моманту іх набыцця Warner Bros. у 2017 годзе. Распрацоўка пачалася ў 2018 годзе. Анансаваная ў 2020 годзе гульня была адкладзена спачатку да 2022 года, а пазней да канчатковай даты выпуску. Перад яго анонсам у 2018 годзе ў [[Інтэрнэт]] прасачыліся перадрэлізныя кадры гульнявога працэсу. Гульня атрымала ў цэлым спрыяльныя водгукі ад крытыкаў, з пахвалой за бой, [[дызайн]] свету і персанажаў і крытыку за пабочныя місіі і тэхнічныя праблемы. Перад выхадам гульня выклікала спрэчкі з-за поглядаў на транссэксуалаў стваральніцы ''Гары Потэра'' [[Джаан Роўлінг|Джоан Роўлінг]] і сцвярджэнняў, што гульня ўключала антысеміцкія тропы, што прывяло да заклікаў да байкоту. == Геймплэй == ''Hogwarts Legacy'' — гэта [[Action/RPG|ролевая экшан-гульня]], у якой гульцы могуць наведваць заняткі ў [[Хогвартс|школе вядзьмарства і чараўніцтва Хогвартс]]. Гульцы могуць даследаваць месцы з франшызы Wizarding World, такія як [[Хогвартс|Забаронены лес]], Дыягон Алея і Хогсмід.<ref name="Breslin 2020">{{Cite web|last=Breslin|first=Richard|title=New Harry Potter RPG Will Have a Morality System|website=GameByte|date=November 2, 2020|url=https://www.gamebyte.com/harry-potter-rpg-hogwarts-legacy-morality-system/|archive-date=October 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019201942/https://www.gamebyte.com/harry-potter-rpg-hogwarts-legacy-morality-system/|subtitle=live}}</ref> Сярод іншых абласцей, якія яшчэ не бачылі візуальна ў іншых СМІ, — агульныя пакоі [[Хогвартс|Хафлпафа]] і [[Хогвартс|Рэйвенкло]].<ref name="Hogwarts Legacy - Official Behind the Scenes 4K">{{Cite web|title=Hogwarts Legacy - Official Behind the Scenes 4K|website=Youtube|date=March 18, 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=sUvS8gCdEj0&t=1s|archive-date=March 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327150256/https://www.youtube.com/watch?v=sUvS8gCdEj0&t=1s|subtitle=live}}</ref> Па ходзе гульні інтэр’ер і экстэр’ер замка візуальна змяняюцца ў адпаведнасці з сезонамі году.<ref name="Jessop 2023">{{Cite web|last=Jessop|first=Vicky|date=February 10, 2023|title=Hogwarts Legacy: From goblins to gameplay, here's how to play|url=https://ca.movies.yahoo.com/hogwarts-legacy-goblins-gameplay-explore-160200902.html|website=Yahoo Movies Canada}}</ref> Падчас стварэння персанажа гулец можа выбраць яго знешні выгляд, [[Гендар|пол]] і адзін з чатырох [[Хогвартс|дамоў Хогвартса]]. Гульцы могуць наладзіць голас свайго персанажа, тып целаскладу і дадаць аксэсуары, такія як [[акуляры]].<ref>{{Cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-02/harry-potter-video-game-will-allow-for-transgender-characters|title=Harry Potter Video Game Will Allow Transgender Characters|first=Jason|last=Schreier|date=March 2, 2021|publisher=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|archive-date=March 2, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210302133124/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-03-02/harry-potter-video-game-will-allow-for-transgender-characters|subtitle=live}}</ref><ref name="Gamespot Nov Showcase"/> Павышэнне ўзроўню дазваляе гульцу атрымліваць і паляпшаць розныя загаворы, таленты і здольнасці. З дапамогай гульнявых выпрабаванняў персанаж гульца атрымлівае ачкі вопыту, каб атрымаць узроўні. Гэтыя выпрабаванні бываюць у выглядзе бою, квэстаў, даследаванняў, палявых даведнікаў і [[Хогвартс|Пакоя патрабаванняў]]. Нягледзячы на тое, што ачкі для чатырох дамоў Хогвартса гуляюць ролю ў сюжэце гульні, на іх не ўплываюць дзеянні гульца.<ref name="Gamespot Nov Showcase" /> У гульні ёсць элементы налады навакольнага асяроддзя; гульцы могуць змяняць Пакой патрабаванняў па меры павышэння ўзроўню ў гульні.<ref>{{Cite web|url=https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|title=Q hat is the Room of Requirement?|archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325000313/https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|subtitle=live}}</ref> Персанаж гульца вучыцца складаць розныя магічныя загаворы, варыць зелля і асвойваць баявыя здольнасці. Па меры прасоўвання гульцы выпрацоўваюць свой асаблівы стыль бою.<ref>{{Cite web|url=https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|title=Q: Can players customize their character in Hogwarts Legacy?|archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325000313/https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|subtitle=live}}</ref> Хоць наведванне заняткаў спрыяе паляпшэнню гульнявой механікі, такое вывучэнне загавораў само па сабе не з’яўляецца запланаваным элементам гульнявога працэсу. Заняткі будуць наведвацца ў рамках этапаў развіцця сюжэта.<ref name="Gamespot Nov Showcase"/> Гульцы могуць набываць баявыя прадметы шляхам гандлю або вырабу, якія могуць быць выкарыстаны для нанясення шкоды ворагам або прымянення бафаў да гульца. Гульцы змогуць прыручаць розных магічных звяроў, у тым ліку гіпагрыфаў і фестралаў, даглядаць за імі і ездзіць верхам. [[Цмок]]і, [[Троль|тролі]], акрамантулы, графарны, месяцовыя цяляты, фвуперы, кнізлы і ніфлеры — чароўныя істоты якія таксама ёсць ў гульне. Некаторых істот можна выкарыстоўваць у баі, напрыклад, выкарыстоўваць мандрагоры для аглушэння ворагаў.<ref name="Hogwarts Legacy - State of Play Official Gameplay Reveal">{{Cite web|title=Hogwarts Legacy - State of Play Official Gameplay Reveal|url=https://www.youtube.com/watch?v=2AZmuZNu5LA|archive-date=March 17, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220317233638/https://www.youtube.com/watch?v=2AZmuZNu5LA|subtitle=live}}</ref> Персанажы гульцоў могуць пасябраваць з персанажамі, якія не з’яўляюцца гульцамі . Па меры развіцця гэтых адносін школьныя таварышы становяцца кампаньёнамі, якія могуць суправаджаць гульцоў у іх падарожжы, пашыраць іх здольнасці і прапаноўваць унікальныя варыянты дыялогу, калі гульцы вывучаюць іх гісторыі.<ref>{{Cite web|url=https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|title=Q Will players establish friendships in Hogwarts Legacy?|archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325000313/https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|subtitle=live}}</ref> == Сюжэт == [[Файл:Hogwarts Legacy – Official 4K Reveal Trailer.webm|міні|Трэйлер ''Hogwarts Legacy''.]] ''Hogwarts Legacy'' разгортваецца ў канцы 1800-х гадоў і расказвае пра студэнта, які пачынае вучыцца ў [[Хогвартс]]е на пятым курсе.<ref>{{Cite web|url=https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|title=Q What is the original story of Hogwarts Legacy?|archive-date=March 25, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325000313/https://www.hogwartslegacy.com/en-us/faq|subtitle=live}}</ref> Гульцы бяруць пад кантроль новага вучня Хогвартса, якога агучваюць Себасцьян Крофт або Амелія Гетынг у англійскай агучцы. Паколькі гулец пачынае навучанне ў школе пазней, чым іншыя студэнты, [[Міністэрства магіі]] забяспечвае яго гідам-чараўніком. Завяршэнне раздзелаў гэтага кіраўніцтва шляхам вывучэння дае дадатковую інфармацыю і ачкі вопыту.<ref name="Gamespot Nov Showcase">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=E-uKPw70j5g|title=Hogwarts Legacy Gameplay Showcase|date=November 11, 2022|archive-date=November 14, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221114190716/https://www.youtube.com/watch?v=E-uKPw70j5g|subtitle=live}}</ref> Персанаж гульца, які валодае ключом да «старажытнай таямніцы, якая пагражае разарваць свет чараўнікоў», здольны маніпуляваць таямнічай старажытнай магіяй і яму трэба будзе дапамагчы раскрыць, чаму гэтая забытая магія раптоўна адрадзілася і тыя, якія адначасова спрабуюць яго выкарыстаць.<ref name="Jessop 2023"/> Новы персанаж, [[прафесар]] Элеазар Фіг выступае ў ролі настаўніка галоўнага героя. Сярод іншых новых персанажаў — студэнты Хогвартса Аміт Таккар (Асіф Алі), Эверэт Клоптан (Люк Янгблад), прафесары Онай (Кандэс Кейн) і Шах (Сом Капіла), Фінеас Нігелус Блэк ([[Сайман Пег|Сайман Пэгг]]) і прафесар Мацільда Уізлі (Леслі Нікал). Падчас сваіх прыгод галоўны герой можа пасябраваць з аднакурснікамі Натсаі Онай, Попі Суітынг і Себасцьянам Салаў, якія суправаджаюць іх у падарожжы ў якасці кампаньёнаў.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/wikis/hogwarts-legacy/Companions|title=Companions|archive-date=October 19, 2022}}</ref> Антаганісты, прадстаўленыя ў гульні, ўключаюць Ранрока, лідэра Паўстання Гоблінаў, і Віктара Руквуда, лідэра групы Цёмных Чараўнікоў.<ref>{{Cite web|title=Hogwarts Legacy: Your first look at extended gameplay|date=March 17, 2022|url=https://blog.playstation.com/2022/03/17/hogwarts-legacy-your-first-look-at-extended-gameplay/|archive-date=March 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220327070025/https://blog.playstation.com/2022/03/17/hogwarts-legacy-your-first-look-at-extended-gameplay/|subtitle=live}}</ref> == Распрацоўка == Гульня была распрацавана кампаніяй Avalanche Software, якая была набыта [[Warner Bros. Interactive Entertainment|Warner Bros.]] [[Warner Bros. Interactive Entertainment|Interactive Entertainment]] ад [[The Walt Disney Company|Disney]] у студзені 2017 г.<ref>{{Cite web|date=September 16, 2020|title=Hogwarts Legacy is an open world Harry Potter game coming to PS5, Xbox Series X, and PC|url=https://www.theverge.com/21440330/harry-potter-hogwarts-legacy-ps5-playstation-5-trailer-open-world-sony|website=[[The Verge]]|archive-date=September 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919100156/https://www.theverge.com/21440330/harry-potter-hogwarts-legacy-ps5-playstation-5-trailer-open-world-sony|subtitle=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2017/01/27/the-deanbeat-avalanche-software-disney-warner-bros/|title=The DeanBeat: How Warner Bros. rescued Avalanche Studios after Disney buried it|website=[[VentureBeat]]|date=January 27, 2017|archive-date=May 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508225237/https://venturebeat.com/2017/01/27/the-deanbeat-avalanche-software-disney-warner-bros/|subtitle=live}}</ref> У тым жа годзе [[Warner Brothers|Warner Bros.]] стварыла новы выдавецкі лэйбл пад назвай Portkey Games, які быў прысвечаны кіраванню ліцэнзіяй Wizarding World.<ref>{{Cite web|url=https://venturebeat.com/2017/11/08/warner-bros-interactive-conjures-up-portkey-games-to-oversee-harry-potter-license/|title=Warner Bros. Interactive conjures up Portkey Games to oversee Harry Potter licence|website=[[VentureBeat]]|date=November 8, 2017|archive-date=January 19, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180119175548/https://venturebeat.com/2017/11/08/warner-bros-interactive-conjures-up-portkey-games-to-oversee-harry-potter-license/|subtitle=live}}</ref> Стваральніца ''Гары Потэра'' [[Джаан Роўлінг|Джоан Роўлінг]] не ўдзельнічала ў распрацоўцы.<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2020/9/17/21443940/hogwarts-legacy-jk-rowling-transphobia-warner-bros-robert-galbraith|title=Warner Bros. reassures fans that J.&nbsp;K. Rowling isn't directly involved with new Harry Potter game|website=[[The Verge]]|date=September 17, 2020|archive-date=May 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210508225218/https://www.theverge.com/2020/9/17/21443940/hogwarts-legacy-jk-rowling-transphobia-warner-bros-robert-galbraith|subtitle=live}}</ref> У гульні выкарыстоўваецца рухавік Unreal Engine.<ref name="UE">{{Cite web|date=January 6, 2022|title=Awesome Unreal Engine-powered games of 2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=YuANN6dPgtQ|subtitle=live|website=YouTube|archive-date=January 16, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220116114218/https://www.youtube.com/watch?v=YuANN6dPgtQ&gl=US&hl=en}}</ref> Кадры гульнявога працэсу ўпершыню з’явіліся ў 2018 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/2018/10/02/harry-potter-rpg-leaked-gameplay-sends-internet-into-speculation|title=Harry Potter RPG Leaked Gameplay Has Fans Freaking Out|website=[[IGN]]|date=October 2, 2018|archive-date=September 25, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925081519/https://www.ign.com/articles/2018/10/02/harry-potter-rpg-leaked-gameplay-sends-internet-into-speculation|subtitle=live}}</ref> ''Hogwarts Legacy'' быў абвешчаны на мерапрыемстве PlayStation 5 у верасні 2020 года, з планамі выпусціць яго для [[PlayStation 4]], PlayStation 5, [[Microsoft Windows|Windows]], [[Xbox One]] і [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X/S]] у 2021 годзе.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/ps5-harry-potter-rpg|title=Harry Potter RPG Hogwarts Legacy Announced, Confirmed for PS5|website=[[IGN]]|date=September 16, 2020|archive-date=September 19, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200919100152/https://www.ign.com/articles/ps5-harry-potter-rpg|subtitle=live}}</ref> Гульня была адкладзена двойчы, спачатку на 2022 год, а потым на 10 лютага 2023 года.<ref>{{Cite web|date=January 13, 2021|title=Warner Bros. Delays Harry Potter Video Game Until 2022|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-13/warner-brothers-delays-harry-potter-video-game-until-2022?srnd=technology-vp|website=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|archive-date=January 16, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210116112106/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-01-13/warner-brothers-delays-harry-potter-video-game-until-2022?srnd=technology-vp|subtitle=live}}</ref> Версіі для PS4 і Xbox One былі адкладзены з лютага 2023 года на красавік.<ref name="HL Gem 2022">{{Cite web|url=https://www.gematsu.com/2022/12/hogwarts-legacy-for-ps4-and-xbox-one-delayed-to-april-4-2023-switch-version-launches-july-25|title=Hogwarts Legacy for PS4 and Xbox One delayed to April 4, 2023; Switch version launches July 25|website=Gematsu|date=December 13, 2022|archive-date=December 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221213164734/https://www.gematsu.com/2022/12/hogwarts-legacy-for-ps4-and-xbox-one-delayed-to-april-4-2023-switch-version-launches-july-25|subtitle=live}}</ref> Выпуск порта [[Nintendo Switch]] запланаваны на 25 ліпеня 2023 года.<ref name="HL Gem 2022" /> Ранні доступ быў даступны з 7 лютага 2023 года людзям, якія папярэдне заказалі фізічнае калекцыйнае выданне або Digital Deluxe выданне гульні на кансолі або ПК.<ref>{{Cite web|title=Here's The Exact Time 'Hogwarts Legacy' Early Access Begins On PS5, Xbox Series X And PC|url=https://www.forbes.com/sites/erikkain/2023/02/07/heres-the-exact-time-hogwarts-legacy-early-access-begins-on-ps5-xbox-series-x-and-pc/|website=Forbes|language=en}}</ref> Музыка ў ''Hogwarts Legacy'' змяняецца ў залежнасці ад месцазнаходжання персанажа ў адкрытым свеце, з прыкметнымі адрозненнямі ў пэўных агульных пакоях, да якіх могуць атрымаць доступ толькі гульцы, якія выбралі адпаведны школьны дом.<ref name="Gamespot Nov Showcase"/> == Крытыка ==  {{Рэйтынгі|rev1=Metecritic|rev1Score=(PC) 84/100<ref name="MCPC">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/pc/hogwarts-legacy/|title=Hogwarts Legacy for PC Reviews|website=[[Metacritic]]|access-date=February 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206121306/https://www.metacritic.com/game/pc/hogwarts-legacy|archive-date=6 лютага 2023|url-status=dead}}</ref><br>(PS5) 84/100<ref name="MCPS5">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/playstation-5/hogwarts-legacy/|title=Hogwarts Legacy for PlayStation 5 Reviews|website=[[Metacritic]]|access-date=February 11, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206063950/https://www.metacritic.com/game/playstation-5/hogwarts-legacy|archive-date=6 лютага 2023|url-status=dead}}</ref><br>(XSXS) 90/100<ref name="MCXSXS">{{cite web|url=https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/hogwarts-legacy/|title=Hogwarts Legacy for Xbox Series X Reviews|website=[[Metacritic]]|access-date=February 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230206131708/https://www.metacritic.com/game/xbox-series-x/hogwarts-legacy|archive-date=6 лютага 2023|url-status=dead}}</ref>|rev2=Destructoid|rev2Score=7/10<ref>{{cite web|last=Carter|first=Chris|date=February 10, 2023|url=https://www.destructoid.com/reviews/review-hogwarts-legacy/|title=Review: Hogwarts Legacy|website=[[Destructoid]]|access-date=February 10, 2023}}</ref>|rev3=Game Informer|rev3Score=9/10<ref>{{Cite magazine |last=Miller |first=Matt |date=February 10, 2023 |title=Hogwarts Legacy Review - A Potion Well-Brewed |url=https://www.gameinformer.com/review/hogwarts-legacy/a-potion-well-brewed |access-date=February 14, 2023 |magazine=[[Game Informer]] |language=en |archive-date=12 лютага 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212193416/https://www.gameinformer.com/review/hogwarts-legacy/a-potion-well-brewed |url-status=dead }}</ref>|rev4=IGN|rev4Score=9/10<ref name="IGN">{{cite web|last=Northup|first=Travis|date=February 6, 2023|url=https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-review-harry-potter-ps5-xbox-pc|title=Hogwarts Legacy Review|website=[[IGN]]|access-date=February 6, 2023}}</ref>|rev5=The Guardian|rev5Score={{Rating|3|5}}<ref>{{cite web|last=MacDonald|first=Keza|date=February 6, 2023|url=https://www.theguardian.com/games/2023/feb/06/hogwarts-legacy-review-wizarding-wish-fulfilment-whose-magic-wears-off|title=Hogwarts Legacy review – wizarding wish-fulfilment whose magic wears off|website=[[The Guardian]]|access-date=February 6, 2023}}</ref>|rev6=PC Gamer (US)|rev6Score=83/100<ref name="PCGUS">{{Cite web |last=Park |first=Morgan |date=February 11, 2023 |title=Hogwarts Legacy review |url=https://www.pcgamer.com/hogwarts-legacy-review/ |access-date=February 14, 2023 |website=[[PC Gamer]] |language=en}}</ref>|rev7=Digital Trends|rev7Score={{Rating|2.5|5}}<ref>{{cite web|last=Colantonio|first=Giovanni|date=February 9, 2023|url=https://www.digitaltrends.com/gaming/hogwarts-legacy-ps5-review/|title=Hogwarts Legacy review: uninspired Harry Potter game is deathly hollow|website=[[Digital Trends]]|access-date=February 9, 2023}}</ref>}}Гульня ўвайшла ў некалькі спісаў самых чаканых гульняў 2023 года: ''CNET'',<ref>{{Cite web|last=Boom|first=Daniel Van|title=Biggest Games Coming in 2023: All the Release Dates You Need to Know|url=https://www.cnet.com/tech/gaming/2023-video-game-release-dates-all-the-playstation-xbox-and-switch-games-to-know-about/|website=CNET|language=en}}</ref> [[CNN]],<ref>{{Cite web|last=Cabral|first=Matt|title=The 15 most anticipated games of 2023|url=https://www.cnn.com/cnn-underscored/electronics/most-anticipated-games-2023|website=CNN Underscored|language=en}}</ref> ComingSoon,<ref>{{Cite web|last=Leri|first=Michael|title=ComingSoon's 50 Most Anticipated 2023 Video Games|url=https://www.comingsoon.net/games/features/1257187-comingsoon-50-most-anticipated-video-games-of-2023|website=ComingSoon.net - Movie Trailers, TV & Streaming News, and More|language=en-US|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134829/https://www.comingsoon.net/games/features/1257187-comingsoon-50-most-anticipated-video-games-of-2023|subtitle=live}}</ref> ''Den of Geek'',<ref>{{Cite web|last=Byrd|first=Matthew|title=The Biggest New Games of 2023|url=https://www.denofgeek.com/games/the-biggest-new-games-in-2023/|website=Den of Geek|language=en-US|archive-date=4 студзеня 2023|subtitle=live|access-date=16 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230104080005/https://www.denofgeek.com/games/the-biggest-new-games-in-2023/|url-status=dead}}</ref> ''Game Rant'',<ref>{{Cite web|last=Duckworth|first=Joshua|title=The 20 Most Anticipated Games of 2023|url=https://gamerant.com/most-anticipated-video-game-release-dates-2023-best/|website=Game Rant|language=en|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134829/https://gamerant.com/most-anticipated-video-game-release-dates-2023-best/|subtitle=live}}</ref> ''GameSpot'',<ref>{{Cite web|title=Most Anticipated Games of 2023|url=https://www.gamespot.com/most-anticipated-games-of-2023/|website=GameSpot|language=en-US}}</ref> ''[[IGN]]'',<ref>{{Cite web|last=Sirani|first=Jordan|title=The Biggest Games Coming in 2023|url=https://www.ign.com/articles/biggest-games-of-2023|website=IGN|language=en|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134828/https://www.ign.com/articles/biggest-games-of-2023|subtitle=live}}</ref> ''PC Games'',<ref>{{Cite web|last=Schütz|first=Felix|title=PC-Spiele 2023: Großer Ausblick auf die PC-Highlights des Jahres|url=https://www.pcgames.de/Spiele-Thema-239104/Specials/2023-PC-Ausblick-Termine-Release-1410407/|subtitle=live|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134830/https://www.pcgames.de/Spiele-Thema-239104/Specials/2023-PC-Ausblick-Termine-Release-1410407/|website=PC Games|language=de}}</ref> [[National Public Radio|NPR]],<ref>{{Cite web|last=Mastromarino|first=James Perkins|title=NPR's most anticipated video games of 2023|url=https://www.npr.org/2023/01/13/1148436265/most-anticipated-games-2023|website=NPR}}</ref> ''Polygon'',<ref>{{Cite web|last=McWhertor|first=Michael|title=Polygon's 50 most anticipated games of 2023|url=https://www.polygon.com/gaming/23520658/2023-upcoming-video-games-pc-nintendo-switch-ps4-ps5-xbox|website=Polygon|language=en-US|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134829/https://www.polygon.com/gaming/23520658/2023-upcoming-video-games-pc-nintendo-switch-ps4-ps5-xbox|subtitle=live}}</ref> ''[[Time]]'', ''VentureBeat'',<ref>{{Cite web|last=Kaser|first=Rachel|title=The most anticipated video games of 2023|url=https://venturebeat.com/games/the-most-anticipated-video-games-of-2023/|subtitle=live|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134828/https://venturebeat.com/games/the-most-anticipated-video-games-of-2023/|website=VentureBeat|language=en-US}}</ref> ''VG247'',<ref>{{Cite web|last=Saed|first=Sherif|title=Upcoming video games and 2023 release schedule|url=https://www.vg247.com/video-game-release-dates-2023|website=VG247|language=en}}</ref> і ''GamesHub'' .<ref>{{Cite web|last=Williams|first=Leah J.|title=The biggest video games set to launch in 2023|url=https://www.gameshub.com/news/features/the-biggest-video-games-releasing-2023-27060/|website=GamesHub|language=en-AU|archive-date=https://web.archive.org/web/20230105134830/https://www.gameshub.com/news/features/the-biggest-video-games-releasing-2023-27060/|subtitle=live}}</ref> Падчас ранняга доступу гульня дасягнула піка ў больш чым 489 000 адначасовых гульцоў у [[Steam]] . Да гэтага часу ''Hogwarts Legacy'' дасягнула другога па велічыні гульца для любой платнай аднакарыстальніцкай гульні.<ref>{{Cite web|date=2023-02-09|title=Hogwarts Legacy Has One of Steam's Biggest Early Access Launches|url=https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-has-one-of-steams-biggest-early-access-launches|website=IGN|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hogwarts Legacy Is Putting Up Huge Numbers On Twitch And Steam|url=https://www.gamespot.com/articles/hogwarts-legacy-is-putting-up-huge-numbers-on-twitch-and-steam/1100-6511327/|website=GameSpot|language=en-US}}</ref> === Меркаванне крытыкаў === Згодна з агрэгатарам рэцэнзій [[Metacritic]], ''Hogwarts Legacy'' атрымаў «у цэлым спрыяльныя» водгукі за свае версіі для ПК і PlayStation 5 і «ўсеагульнае прызнанне» за сваю версію для [[Xbox Series X and Series S|Xbox Series X.]] ''[[IGN]]'' ацаніў розных персанажаў студэнтаў і прафесараў як «запамінальных» і «незаменных», сказаўшы, што яны пераадольваюць слабасць асноўнай сюжэтнай лініі і тэхнічнага выканання, каб стварыць «фантазію Хогвартса». ''PC Gamer'' спадабаўся погляд ''Legacy'' на Wizard Duels, але ён напісаў, што ў гульні можна было б выкарыстоўваць больш тэхнічную дасканаласць, заявіўшы: «Найбольш прыкметнымі з’яўляюцца кароткія, але частыя паўзы каля дзвярэй Хогвартса, калі гульня загружае ўсё, што ёсць на іншы бок». ''PCGamesN'' атрымліваў асалоду ад галаваломак і таямніц Хогвартса, але палічыў, што гульня не ўдалася, калі справа дайшла да пабочных квэстаў, апісваючы іх як «простыя заданні па здабычы, з некалькімі ворагамі, якіх трэба забіць па дарозе». === Спрэчкі === ==== Абвінавачванні ў антысемітызме ==== Пасля выхаду першага геймплэйнага трэйлера ў сакавіку 2022 года, гульня атрымала крытыку за тое, што заснавана на эпохе Паўстання гоблінаў у гісторыі Чарадзейнага свету з сюжэтнай лініяй гульні, засяроджанай на тым, што гулец падаўляе паўстанне гоблінаў. Веды Чарадзейнага свету, якія атачаюць гоблінаў, часта абвінавачвалі ў тым, што яны заснаваныя на антысеміцкіх тропах.<ref>{{Cite web|url=https://www.vice.com/en/article/n7nmzk/hogwarts-legacy-imagines-a-harry-potter-without-jk-rowling|title=Hogwarts Legacy Imagines a Harry Potter Without JK Rowling|website=[[Vice (magazine)|Vice]]|date=March 25, 2022|archive-date=April 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403110531/https://www.vice.com/en/article/n7nmzk/hogwarts-legacy-imagines-a-harry-potter-without-jk-rowling|subtitle=live}}</ref> Крытыка вынікала з меркаванняў, што асноўны пасыл гульні заключаўся ў тым, што група гоблінаў меншасці павінна лічыцца ворагам за тое, што яны паўсталі супраць свайго прыгнятальніка і змагаліся за свабоду і роўныя правы.<ref>{{Cite web|date=March 19, 2022|title=Did Hogwarts Legacy Seriously Just Make The Anti-Semitic Goblins The Villains?|url=https://www.thegamer.com/hogwarts-legacy-harry-potter-plot-anti-semitic-goblins-villains/|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325205111/https://www.thegamer.com/hogwarts-legacy-harry-potter-plot-anti-semitic-goblins-villains/|archive-date=March 25, 2022|website=The Gamer}}</ref><ref>{{Cite web|date=March 21, 2022|title=Hogwarts Legacy accused of using an anti-Semitic trope with goblin plot|url=https://www.dailydot.com/unclick/hogwarts-legacy-goblins-antisemitism/|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220322072522/https://www.dailydot.com/unclick/hogwarts-legacy-goblins-antisemitism/|archive-date=March 22, 2022|website=Daily Dot}}</ref> Цэнтральную сюжэтную лінію параўноўвалі з антысеміцкім міфам аб крывавым паклёпе, у якім габрэі крадуць і забіваюць дзяцей, каб выкарыстоўваць іх [[кроў]] у рытуалах, а таксама раскрытыкавалі тэкст пра выдуманае паўстанне гоблінаў у 1612 годзе з-за таго, што адбыўся сапраўдны пагром паміж 1612 і 1616 гг.<ref>{{Cite web|date=2023-02-10|title=Hogwarts Legacy Players Are Already Finding More Troubling Antisemitic References|url=https://www.themarysue.com/hogwarts-legacy-players-are-already-finding-more-troubling-antisemitic-references/|website=The Mary Sue|language=en}}</ref> Тым не менш, выява гоблінаў як у гульні, так і ў больш шырокім сусвеце ''Гары Потэра'' была абаронена некаторымі, у тым ліку Англа-габрэйскай кампаніяй супраць антысемітызму, якая выпусціла заяву, у якой гаворыцца, што «вобраз гоблінаў у серыі Гары Потэра з’яўляецца твор з іх адлюстраваннем у заходняй літаратуры ў цэлым і з’яўляецца большым сведчаннем стагоддзяў антысемітызму хрысціянскага свету, чым зласлівасці сучасных мастакоў. Гэтак жа і Джоан Роўлінг, якая за апошнія гады зарэкамендавала сябе як нястомная абаронца габрэйскай супольнасці». Трэвіс Нортап, які піша для ''IGN'', не пагаджаецца з тым, што ў гульні прысутнічаюць антысеміцкія тропы, напісаўшы ў Twitter: «Гісторыя не адлюстроўвае кабалу гоблінаў, якія кантралююць банкі, якія спрабуюць захапіць свет. Гаворка ідзе пра аднаго канкрэтнага гобліна, які паўстае супраць настойлівага патрабавання Чарадзейскага свету не дапускаць магіі да іх роду».<ref>{{Cite web|date=2023-02-11|language=en}}</ref> Джон Сцюарт, які раней ствараў у некаторых уражанне, што ён падтрымлівае абвінавачванні, удакладніў, што ён «не абвінавачвае Дж.&nbsp;К. Роўлінг быць антысемітам».<ref>{{Cite web|date=2022-01-05|language=en}}</ref> ==== Апазіцыя Дж.&nbsp;К. Роўлінг ==== ''Hogwarts Legacy'' стала прадметам спрэчак у адказ на супярэчлівыя погляды Роўлінг на транссэксуалаў.<ref>{{Cite web|last=Byrd|first=Matthew|date=6 February 2023|title=Hogwarts Legacy Controversy Explained: Why Are People Boycotting the Game?|url=https://www.denofgeek.com/games/hogwarts-legacy-controversy-explained-why-are-people-boycotting-the-game/|website=Den of Geek}}</ref><ref>{{Cite news|last=Jacobs|first=Julia|date=9 February 2023|title=Hogwarts Legacy Can't Cast Aside Debate Over J.K. Rowling|website=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/02/09/arts/hogwarts-legacy-jk-rowling.html}}</ref> Шмат хто ў апазіцыі да Роўлінг заклікаў байкатаваць гульню як сродак праявы салідарнасці з транссэксуальнай супольнасцю<ref name="BBC News Controversy">{{Cite web|last=Powell|first=Steffan|title=Hogwarts Legacy game comes out as online debate continues|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-64572328|website=BBC News|archive-date=https://web.archive.org/web/20230210040725/https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-64572328|date=February 10, 2023}}</ref> і каб перашкодзіць фінансавым выгодам, якія яна атрымае ад яе выпуску ў выглядзе выплаты ганарараў.<ref name="Polygon Controversy">{{Cite web|last=Good|first=Owen|title=Why is Hogwarts Legacy, a Harry Potter video game, so controversial?|url=https://www.polygon.com/23584328/hogwarts-legacy-controversy-jk-rowling-explainer-transphobia-release-boycott|website=Polygon|archive-date=https://web.archive.org/web/20230204155415/https://www.polygon.com/23584328/hogwarts-legacy-controversy-jk-rowling-explainer-transphobia-release-boycott|date=February 4, 2023}}</ref><ref name="The Guardian Controversy">{{Cite web|last=MacDonald|first=Keza|title=Pushing Buttons: 'We can survive without it' – the gamers boycotting Hogwarts Legacy|url=https://www.theguardian.com/games/2023/feb/08/pushing-buttons-hogwarts-legacy-jk-rowling|website=The Guardian|archive-date=https://web.archive.org/web/20230208120619/https://www.theguardian.com/games/2023/feb/08/pushing-buttons-hogwarts-legacy-jk-rowling|date=February 8, 2023}}</ref><ref name="IGN Asia Controversy">{{Cite web|last=Bahri|first=Syazwa|title=Here's Why Some Gamers Are Boycotting 'Hogwarts Legacy'|url=https://sea.ign.com/hogwarts-legacy/195258/news/heres-why-some-gamers-are-boycotting-hogwarts-legacy|website=IGN Southeast Asia|archive-date=https://web.archive.org/web/20230210031820/https://sea.ign.com/hogwarts-legacy/195258/news/heres-why-some-gamers-are-boycotting-hogwarts-legacy|date=February 10, 2023}}</ref> Іншыя, у тым ліку члены ЛГБТ-супольнасці, лічылі, што ''Hogwarts Legacy'' можна аддзяліць ад поглядаў стваральніка яе сусвету.<ref name="BBC News Controversy" /><ref name="The Guardian Controversy" /> У выніку спрэчкі некаторыя выданні вырашылі не асвятляць і не разглядаць ''Hogwarts Legacy''<ref name="The Guardian Controversy" /><ref name="IGN Asia Controversy" /> у той час як вэб-сайт форуму ResetEra забараніў любое абмеркаванне гэтай тэмы.<ref>{{Cite web|last=Dinsdale|first=Ryan|title=Hogwarts Legacy Discussion Banned From ResetEra Forum Site Over J.&nbsp;K. Rowling Controversy|url=https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-discussion-banned-from-resetera-forum-site-over-jk-rowling-controversy|website=IGN|archive-date=https://web.archive.org/web/20230124155818/https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-discussion-banned-from-resetera-forum-site-over-jk-rowling-controversy|date=January 24, 2023}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bergin|first=Laura|title=You can't talk about Hogwarts Legacy on ResetEra|url=https://www.pcgamesn.com/hogwarts-legacy/resetera-ban|website=PCGamesN|archive-date=https://web.archive.org/web/20230124102602/https://www.pcgamesn.com/hogwarts-legacy/resetera-ban|date=January 24, 2023}}</ref> У адказ на спрэчку, а таксама на меркаваныя антысеміцкія тропы, ''Wired'' прааналізаваў гульню, але паставіў ёй 1/10 бала, заявіўшы, што яна «ў лепшым выпадку сярэдняя, і яе рэальную шкоду немагчыма ігнараваць». За некалькі тыдняў да запуску акцёр Себасцьян Крофт, які агучвае персанажа ў гульні, дыстанцыяваўся ад поглядаў Роўлінг.<ref name="BBC News Controversy" /><ref name="The Guardian Controversy" /> Ютубер-трансгендэр Джэсі Эрл напісала, што абодва бакі дыскусіі павінны вывучыць яе складанасці і прыйсці да ўласных высноў. Яна палічыла, што, хоць хацець згуляць ''у «Hogwarts Legacy»'' не было злом, тыя, хто гэта зрабіў, не павінны сцвярджаць, што падтрымліваюць транссупольнасць.<ref name="GameSpot Transgender">{{Cite web|last=Earl|first=Jessie|title=JK Rowling's Anti-Transgender Stance And Hogwarts Legacy|url=https://www.gamespot.com/articles/jk-rowlings-anti-transgender-stance-and-hogwarts-legacy/1100-6501632/|website=GameSpot|archive-date=https://web.archive.org/web/20220317183637/https://www.gamespot.com/articles/jk-rowlings-anti-transgender-stance-and-hogwarts-legacy/1100-6501632/|date=February 6, 2023}}</ref> Avalanche і Warner Bros. адмаўлялі ўдзел Роўлінг у распрацоўцы гульні. Каманда таксама прадставіла транс-інклюзіўнага стваральніка персанажаў і першага трансгендэрнага персанажа франшызы, Сірону Раян. Адказваючы на спрэчку, студыя дадала, што «каманда палічыла, што вельмі важна стварыць гульню, якая адлюстроўвала б багаты і разнастайны свет Гары Потэра, а таксама групы людзей, якія гуляюць у гульні, у тым ліку LGBTQIA+ супольнасць.»<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/en_au/news/film/hogwarts-legacy-introduces-first-transgender-character-in-harry-potter-franchise-3394348|title='Hogwarts Legacy' introduces first transgender character in 'Harry Potter' franchise|first=Chris|last=Edwards|work=[[NME]]|date=February 7, 2023|access-date=February 8, 2023}}</ref> Уключэнне Раяна ў гульню было адхілена некаторымі геймерамі і назіральнікамі як няшчырае. Паведамляецца, што распрацоўшчыкі, звязаныя з ''Hogwarts Legacy,'' таксама заявілі, што Раян быў «перфарматыўным нішто, створаным для таго, каб муціць ваду і адхіляць крытыку».<ref name="Pink News Ryan">{{Cite web|last=Hansford|first=Amelia|title=Hogwarts Legacy's trans character Sirona Ryan slammed as 'forced' and 'ungenuine' by gamers|url=https://www.thepinknews.com/2023/02/09/hogwarts-legacy-sirona-ryan-included-to-shut-trans-people-up/|access-date=10 February 2023|archive-date=https://web.archive.org/web/20230209150559/https://www.thepinknews.com/2023/02/09/hogwarts-legacy-sirona-ryan-included-to-shut-trans-people-up/|date=9 February 2023|subtitle=live}}</ref> Пасля ранняга выпуску ''Hogwarts Legacy'' у лютым 2023 г. некаторыя стваральнікі кантэнту і стрымеры падвергліся крытыцы і пераследам з боку іншых, якія выступаюць супраць поглядаў Роўлінг, за прасоўванне і трансляцыю гульні.<ref name="IGN Asia Controversy"/><ref>{{Cite web|url=https://dotesports.com/streaming/news/asmongold-has-some-advice-for-streamers-that-get-harassed-for-playing-hogwarts-legacy|title=Asmongold has some advice for streamers who get harassed by Hogwarts Legacy boycotters|website=Dot Esports|date=February 7, 2023}}</ref> Нягледзячы на спробы байкатаваць гульню, 7 лютага яе колькасць праглядаў на сэрвісе жывых трансляцый Twitch дасягнула рэкорднага значэння ў 1,27 мільёна адначасовых гледачоў. Гэта зрабіла ''Hogwarts Legacy'' самай прагляданай аднакарыстальніцкай гульнёй усіх часоў сярод найбольшай колькасці гледачоў на платформе.<ref>{{Cite web|date=2023-02-07|title=Hogwarts Legacy Twitch Viewership Breaks 1 Million Mark|url=https://www.gamerevolution.com/news/934336-hogwarts-legacy-twitch-viewership-concurrent-1-million-watching|website=[[GameRevolution]]|language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web|title=Hogwarts Legacy sets Twitch world record, beating Cyberpunk 2077|url=https://www.pcgamesn.com/hogwarts-legacy/twitch-record-cyberpunk-2077-harry-potter-game|website=PCGamesN|language=en}}</ref> ==== Трой Лівіт ==== У лютым 2021 года шэраг паведамленняў і відэаролікаў у [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетках]], апублікаваных вядучым дызайнерам Avalanche Software і ''Hogwarts Legacy'' Троем Лівітам, у якіх выказвалася падтрымка культурнага прысваення і Gamergate, атрымалі шырокую крытыку.<ref name="Kotaku Developer">{{Cite web|last=Walker|first=Ian|date=February 21, 2021|title=Hogwarts Legacy Lead Designer Used To Run Anti-Social Justice YouTube Channel|url=https://kotaku.com/hogwarts-legacy-lead-designer-used-to-run-anti-social-j-1846316222|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325060910/https://kotaku.com/hogwarts-legacy-lead-designer-used-to-run-anti-social-j-1846316222|archive-date=March 25, 2022|website=Kotaku}}</ref> Пасля спрэчак вакол яго дзейнасці ў сацыяльных сетках Лівіт пакінуў Avalanche Software і праект ''«Hogwarts Legacy»'' ; ён сказаў, што гэта не мае дачынення да спрэчкі. Кампанія Warner Bros. адмовілася ад каментароў.<ref name="Kotaku Developer" /><ref>{{Cite web|last=Robertson|first=Adi|date=March 5, 2021|title=Hogwarts Legacy developer leaves after controversy over reactionary YouTube videos|url=https://www.theverge.com/2021/3/5/22315226/hogwarts-legacy-leavitt-resigns-developer-avalanche-youtube-gamergate|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220323091004/https://www.theverge.com/2021/3/5/22315226/hogwarts-legacy-leavitt-resigns-developer-avalanche-youtube-gamergate|archive-date=March 23, 2022|website=The Verge}}</ref><ref>{{Cite web|last=Skrebels|first=Joe|date=March 15, 2021|title=Hogwarts Legacy: Troy Leavitt Explains Decision to Leave the Project [Updated]|url=https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-lead-designer-quits-following-youtube-controversy|subtitle=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220325020100/https://www.ign.com/articles/hogwarts-legacy-lead-designer-quits-following-youtube-controversy|archive-date=March 25, 2022|website=IGN}}</ref> === Падзякі === ''Hogwarts Legacy'' была намінавана на «Самую чаканую гульню» на Game Awards 2022 і на «Самую жаданую гульню» на Golden Joystick Awards 2022, але абодва разы прайграла «[[The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom]]».<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/the-game-awards-2022-winners|title=The Game Awards 2022 Winners: The Full List|date=December 8, 2022|website=[[IGN]]|last=Plant|first=Logan|archive-url=https://web.archive.org/web/20221209041855/https://www.ign.com/articles/the-game-awards-2022-winners|archive-date=December 9, 2022|subtitle=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Loveridge|first=Sam|date=November 22, 2022|title=Here are all the Golden Joystick Awards 2022 winners|url=https://www.gamesradar.com/golden-joystick-awards-2022-winners/|website=[[GamesRadar+]]|language=en|archive-date=November 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221122212535/https://www.gamesradar.com/golden-joystick-awards-2022-winners/|subtitle=live}}</ref> {{зноскі}} == Спасылкі == * {{Афіцыйны сайт|https://www.hogwartslegacy.com/}} * {{Imdb title}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Гары Потэр}} [[Катэгорыя:Гульні для Xbox One]] [[Катэгорыя:Гульні для Windows]] [[Катэгорыя:Гульні для PlayStation 4]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні з адкрытым светам]] [[Катэгорыя:Action/RPG]] [[Катэгорыя:Камп’ютарныя гульні 2023 года]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] [[Катэгорыя:Відэагульні на Unreal Engine 4]] 0u9xighg25qktmowbtki2xpto0c6xo2 0 732638 5144699 5060092 2026-05-22T06:21:46Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144699 wikitext text/x-wiki {{Песня|Працягласць=3:19|Дата запісу=2002}} «'''Lost'''» («Згублены») — песня амерыканскага [[Рок-музыка|рок-гурта]] [[Linkin Park]]. Першапачаткова запісана падчас сесій для іх другога студыйнага альбома ''[[Meteora]]'' (2003), пазней ён быў афіцыйна выпушчаны 10 лютага 2023 года як першы сінгл з перавыдання альбома, прысвечанага 20-годдзю. == Гісторыя == Песня была першапачаткова запісаная ў 2002 годзе, калі Linkin Park запісвалі матэрыял для свайго другога студыйнага альбома ''Meteora'' (2003)<ref>{{Cite web|url=https://blabbermouth.net/news/linkin-park-shares-previously-unreleased-song-lost-announces-meteora-20th-anniversary-box-set|title=Linkin Park Shares Previously Unreleased Song 'Lost', Announces 'Meteora' 20th-Anniversary Box Set|website=[[Blabbermouth.net]]|date=February 10, 2023}}</ref>. Пасля таго, як гурт намякнуў на выпуск матэрыялу ў другой палове студзеня 2023 года<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/linkin-park-launch-mysterious-numb-referencing-countdown-3388496|title=Linkin Park launch mysterious 'Numb'-referencing countdown|website=[[NME]]|date=January 28, 2023}}</ref>, песня была афіцыйна выпушчана 10 лютага 2023 года ў рамках прасоўвання перавыдання ''Meteora'' з нагоды 20-годдзя гурта<ref>{{Cite web|url=https://www.nme.com/news/music/linkin-park-announce-20th-anniversary-edition-of-meteora-with-lead-single-lost-3396113|title=Linkin Park announce 20th anniversary edition of 'Meteora' with lead single 'Lost'|website=NME|date=February 10, 2023}}</ref>. Прома-ролік песні быў загружаны на старонкі гурта ў сацыяльных сетках, а пашыраны прома-ролік быў загружаны ў SoundCloud. [[Майк Шынода]] пісаў: «Знайсці „Lost“ было як знайсці любімую фатаграфію, якую ты забыўся зрабіць, быццам яна чакала зручнага моманту, каб паказаць сябе»<ref name="bb">{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/rock/linkin-park-meteora-20th-anniversary-edition-lost-chester-bennington-1235251600/|title=Linkin Park Announce 'Meteora' 20th Anniversary Set, Shares 'Lost' Single With Chester Bennington Vocals|website=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|date=February 10, 2023}}</ref>. Па словах Шыноды, фанаты прасілі песні з голасам нябожчыка вакаліста [[Чэстэр Бенінгтан|Чэстэра Бэнінгтана]] на працягу многіх гадоў, і заявілі, што «Lost» з’яўляецца адным з невыдадзеных трэкаў з вакалам Бэнінгтана, які будзе ўключаны ў 20-годдзе ''Meteora''<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/music-news/linkin-park-announces-lost-1234674870/|title=Linkin Park Release 'Never-Before-Heard' 2003 Song 'Lost' Featuring the Late Chester Bennington|website=[[Rolling Stone]]|date=February 6, 2023}}</ref>. == Кампазіцыя == «Lost» была апісана крытыкамі як [[ню-метал]] і электронная песня<ref>{{Cite web|url=https://www.loudersound.com/news/listen-to-previously-unreleased-linkin-park-song-lost-complete-with-a-dazzling-new-animated-video|title=Listen to previously unreleased Linkin Park song Lost, complete with a dazzling new animated video|website=[[Louder Sound]]|last=Alderslade|first=Merlin|date=February 10, 2023}}</ref><ref name="Yahoo">{{Cite web|url=https://www.yahoo.com/lifestyle/song-week-linkin-park-lost-193039702.html|title=Song of the Week: Linkin Park’s "Lost" Is an Emotional Reminder of What We Once Had|website=[[Yahoo]]|last=Regusa|first=Paolo|date=February 10, 2023|access-date=21 лютага 2023|archive-date=12 лютага 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230212134727/https://www.yahoo.com/lifestyle/song-week-linkin-park-lost-193039702.html|url-status=dead}}</ref>. Адзначалася, што «Lost» па гучанні нагадвае «Breaking the Habit» і «Numb»<ref name="Yahoo" />. == Музычнае відэа == 10 лютага 2023 года гурт выпусціў натхнёнае [[анімэ]] відэа на песню, створанае штучным інтэлектам. Ён змяшчае кліпы з выступу «Live In Texas», а таксама музычныя кліпы на «New Divide» і «Breaking the Habit». Яго стварылі прадзюсары і аніматары Мацей Куцяра і pplpleasr<ref>{{Cite web|url=https://www.metalsucks.net/2023/02/10/linkin-park-release-anime-inspired-music-video-for-lost-and-detail-the-20th-anniversary-set-of-meteora/|title=Linkin Park Release Anime-Inspired Music Video for "Lost" and Detail the 20th Anniversary Set of Meteora|last=Keenan|first=Hesher|website=[[MetalSucks]]|date=February 10, 2023}}</ref>. == Выкананне == * [[Чэстэр Бенінгтан|Чэстэр Бэнінгтан]] — вядучы [[вакал]] * [[Майк Шынода]] — вакал, клавішныя, сэмплер * [[Брэд Дэлсан]] — [[гітара]] * [[Джо Хан]] — [[дыджэй]] * [[Роб Бурдон]] — [[барабаны]] * [[Дэйв Фарэл]] — [[бас-гітара]] == Трэк-ліст == {{tracklist |title1=Lost |length1=3:18 }} {{Зноскі}} [[Катэгорыя:Песні на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Песні паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Песні 2002 года]] [[Катэгорыя:Сінглы 2023 года]] cod5egk0c8owid4lb5hkqpgrrx8pagm 0 736118 5144825 4455852 2026-05-22T10:30:13Z Pabojnia 135280 афармленне 5144825 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Рыза''' ({{lang-de|Riesa}}, {{Lang-hsb|Ryzawa}} альбо {{Lang-hsb2|Rěža}}) — горад у [[Германія|Германіі]], у зямлі [[Саксонія (федэральная зямля)|Саксонія]]. Падпарадкаваны зямельнай дырэкцыі Дрэздэн. Уваходзіць у склад раёна Рыза-Гросенгайн. Насельніцтва — {{num|34013|чалавек}} (на 31 снежня 2010 года). Плошча — 58,70 км². Афіцыйны код — 14 2 85 250. Горад падзяляецца на 16 гарадскіх раёнаў. == Вядомыя ўраджэнцы і жыхары == * [[Моніка Цэрт]], нямецкая лёгкаатлетка == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гарады Саксоніі]] 6ytv4u6llkptke1nk29devc6o1zci7u 0 747362 5144696 5110280 2026-05-22T05:57:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144696 wikitext text/x-wiki {{Сайт|logo=LinkedIn 2021.svg|logo_size=200px|screenshot=LinkedIn Headquarters Sunnyvale.jpg|caption=Штаб [[Санівейл (Каліфорнія)|Санівейл]] |URL={{URL|https://www.linkedin.com}}|language=Шматмоўны (24)|num_users={{increase}} 930 млн. (April 2023)|current_status=Active}} '''LinkedIn''' ( {{IPAc-en|l|I|ŋ|k|t|ˈ|ɪ|n}} ) — сацыяльная медыя-платформа, арыентаваная на бізнес і працаўладкаванне і якая працуе праз [[Сайт|вэб-сайты]] і [[Мабільная праграма|мабільныя праграмы]]. Яна была запушчана 5 мая 2003 года<ref name="about">{{Cite web|url=http://press.linkedin.com/about/|title=About|publisher=LinkedIn Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20141201020229/http://press.linkedin.com/about|archive-date=December 1, 2014|access-date=March 5, 2015|url-status=live|year=2015}}</ref>. У цяперашні час належыць кампаніі [[Microsoft]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://news.microsoft.com/announcement/microsoft-buys-linkedin/|title=Microsoft buys LinkedIn|website=Stories|access-date=2023-05-25}}</ref> . Платформа выкарыстоўваецца ў асноўным для прафесійных зносін і развіцця кар'еры, дазваляе суіскальнікам размяшчаць свае рэзюмэ, а працадаўцам – вакансіі. З 2015 года асноўную частку даходаў кампанія атрымлівала ад продажу доступу да інфармацыі аб сваіх удзельніках рекрутарам і спецыялістам па продажах. Са снежня 2016 гады кампанія з'яўляецца стоадсоткавым даччыным прадпрыемствам Microsoft. Па стане на сакавік 2023 года ў LinkedIn зарэгістравана больш за 900 млн. карыстальнікаў з больш як 200 краін і тэрыторый<ref name="about" />. LinkedIn дазваляе ўдзельнікам (як работнікам, так і працадаўцам) ствараць профілі і звязвацца адзін з адным у [[Сацыяльная сетка|сацыяльнай сетцы]]. Удзельнікі могуць запрасіць любога чалавека (як існуючага, так і не існуючага) стаць іх суразмоўцам. LinkedIn таксама можна выкарыстоўваць для арганізацыі афлайнавых мерапрыемстваў, уступлення ў групы, напісання артыкулаў, публікацыі аб'яў аб працы, размяшчэння фота- і відэаматэрыялаў і г.д.<ref name="Help.linkedin.com">{{Cite web|url=https://help.linkedin.com/app/answers/detail/a_id/1386|title=Account Restricted|date=December 20, 2013|publisher=LinkedIn Help Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819030609/https://www.linkedin.com/help/linkedin?lang=en|archive-date=August 19, 2020|access-date=June 13, 2023|url-status=live}}</ref> == Агляд кампаніі == Штаб-кватэра LinkedIn была заснавана ў горадзе [[Маўнцін-В’ю (Каліфорнія)|Маўцін-В'ю (Каліфорнія)]]. У цяперашні час знаходзіцца ў [[Санівейл (Каліфорнія)|Санівейле (Каліфорнія)]] і мае 33 прадстаўніцтва па ўсім свеце<ref>{{Cite web|url=https://careers.linkedin.com/Locations|title=Locations - LinkedIn Careers|website=LinkedIn|archive-url=https://web.archive.org/web/20211109234408/https://careers.linkedin.com/Locations|archive-date=November 9, 2021|access-date=November 10, 2021|url-status=live}}</ref> . У снежні 2022 года ў кампаніі працавала каля 21000 супрацоўнікаў. Цяперашні генеральны дырэктар LinkedIn - Раян Росланскі. Джэф Вайнер, раней генеральны дырэктар LinkedIn, цяпер выконвае абавязкі выканаўчага старшыні. Рэйд Хофман, заснавальнік LinkedIn, з'яўляецца старшынёй праўлення<ref name="hempel2013">{{cite news|last=Hempel|first=Jessi|date=July 1, 2013|title=LinkedIn: How It's Changing Business|pages=69–74|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]|url=https://archive.org/details/sim_fortune_2013-07-01_168_1/page/69<!--citation taken from print edition-->}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.linkedin.com/static?key=management|title=LinkedIn – Management|publisher=LinkedIn Corporation|archive-url=https://web.archive.org/web/20090220154549/http://press.linkedin.com/management|archive-date=February 20, 2009|access-date=December 7, 2009|url-status=live}}</ref>. Фінансаванне ажыццяўлялася кампаніямі Sequoia Capital, Greylock, Bain Capital Ventures<ref>{{Cite press release|url-status=dead|archivedate=2 жніўня 2013|title=LinkedIn Secures $53M of Funding Led by Bain Capital Ventures|url=http://press.linkedin.com/News-Releases/198/LinkedIn-Secures-53M-of-Funding-Led-by-Bain-Capital-Ventures|access-date=31 жніўня 2023|archive-url=https://archive.today/20130802032332/http://press.linkedin.com/News-Releases/198/LinkedIn-Secures-53M-of-Funding-Led-by-Bain-Capital-Ventures}}</ref>, Bessemer Venture Partners і European Founders Fund<ref>{{Cite press release|archivedate=2 жніўня 2013|url=http://press.linkedin.com/News-Releases/179/LinkedIn-Raises-12-8-Million-from-Bessemer-Venture-Partners-and-European-Founders-Fund-to-Accelerat|title=LinkedIn Raises $12.8 Million from Bessemer Venture Partners and European Founders Fund to Accelerate Global Growth|url-status=dead|access-date=31 жніўня 2023|archive-url=https://archive.today/20130802033056/http://press.linkedin.com/News-Releases/179/LinkedIn-Raises-12-8-Million-from-Bessemer-Venture-Partners-and-European-Founders-Fund-to-Accelerat}}</ref>. LinkedIn выйшла на даходнасць у сакавіку 2006 гады<ref>{{Cite press release|url-status=dead|archivedate=https://web.archive.org/web/20131101234634/http://press.linkedin.com/News-Releases/178/LinkedIn-Premium-Services-Finding-Rapid-Adoption|title=LinkedIn Premium Services Finding Rapid Adoption}}</ref>. Са студзеня 2011 года кампанія атрымала ў агульнай колькасці 103 млн. дал інвестыцый<ref name="IPO rumour Jan 2011">{{Cite web|url=http://kara.allthingsd.com/20110127/here-comes-another-web-ipo-linkedin-s-1-filing-imminent/|title=Here Comes Another Web IPO: LinkedIn S-1 Filing Imminent|author=Swisher|first=Kara|author-link=Kara Swisher|website=[[All Things Digital]]|date=January 27, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110526025742/http://allthingsd.com/20110127/here-comes-another-web-ipo-linkedin-s-1-filing-imminent/|archive-date=May 26, 2011|access-date=January 27, 2011|url-status=live}}</ref>.. Згодна з артыкулам [[The New York Times]], апублікаваным у 2016 годзе, амерыканскія старшакласнікі ствараюць профілі ў LinkedIn, каб уключаць іх у свае заявы ў каледж<ref>{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2016/11/06/technology/new-item-on-the-college-admission-checklist-linkedin-profile.html|title=New Item on the College Admission Checklist: LinkedIn Profile|website=The New York Times|date=November 5, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20201108130538/https://www.nytimes.com/2016/11/06/technology/new-item-on-the-college-admission-checklist-linkedin-profile.html|archive-date=November 8, 2020|access-date=February 15, 2017|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.wizeprep.com/blog/university-student-s-guide-to-creating-a-linkedin-profile|title=University Student's Guide to Creating a LinkedIn Profile|work=Wize|date=July 14, 2015|archivedate=https://web.archive.org/web/20210226103352/https://www.wizeprep.com/blog/university-student-s-guide-to-creating-a-linkedin-profile|url-status=live}}</ref>. LinkedIn, якая базуецца ў ЗША, па стане на 2013 год даступна на 24 мовах<ref name="hempel2013" /><ref>{{Cite web|url=http://blog.linkedin.com/2011/06/21/russian-romanian-turkish|title=Look who's talking Russian, Romanian and Turkish now!|author=Posner|first=Nico|website=LinkedIn Blog|date=June 21, 2011|publisher=LinkedIn|archive-url=https://web.archive.org/web/20110625132332/http://blog.linkedin.com/2011/06/21/russian-romanian-turkish/|archive-date=June 25, 2011|access-date=June 21, 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.translatemedia.com/translation-blog/linkedin-launches-in-japan/|title=LinkedIn launches in Japan|date=October 20, 2011|publisher=TranslateMedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20111026060901/http://www.translatemedia.com/news/LinkedIn-Launches-in-Japan~800616257.html|archive-date=October 26, 2011|access-date=June 4, 2020}}</ref>. LinkedIn падала заяўку на першаснае публічнае размяшчэнне акцый у студзені 2011 года, а ў маі правяла першаснае публічнае размяшчэнне сваіх акцый пад сімвалам "LNKD" на [[Нью-Ёркская фондавая біржа|Нью-Йоркскай фондавай біржы]]<ref>{{Cite web|url=https://money.cnn.com/2011/01/27/technology/linkedin_ipo/index.htm|title=LinkedIn IPO: Business social networking site to go public - Jan. 27, 2011|website=money.cnn.com|access-date=2024-03-14|archive-date=29 студзеня 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110129075603/http://money.cnn.com/2011/01/27/technology/linkedin_ipo/index.htm|url-status=dead}}</ref>. == Колькасць карыстальнікаў == [[Файл:Linkedin_Chocolates.jpg|справа|міні| Шакаладныя цукеркі брэнда LinkedIn]] Па стане на 2015 год у LinkedIn налічвалася больш за 400 млн. карыстальнікаў у больш чым 200 краінах і тэрыторыях<ref name="in">{{Cite web|url=http://blog.linkedin.com/2015/10/29/400-million-members/|title=400 Million Members!|website=LinkedIn Blog|date=October 29, 2015|publisher=LinkedIn|archive-url=https://web.archive.org/web/20151030235215/http://blog.linkedin.com/2015/10/29/400-million-members/|archive-date=October 30, 2015|access-date=October 29, 2015|url-status=live}}</ref>. Ён значна апярэджвае сваіх канкурэнтаў [[Viadeo]] (50&nbsp;мільёнаў на 2013 год)<ref name="thenextweb">{{Cite web|url=https://thenextweb.com/insider/2013/01/14/pealk-viadeo/|title=Now at 50&nbsp;m users, LinkedIn rival Viadeo acquires French startup Pealk and announces US innovation lab|date=January 14, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20180815200939/https://thenextweb.com/insider/2013/01/14/pealk-viadeo/|archive-date=August 15, 2018|access-date=June 18, 2018|url-status=live}}</ref> і [[СІН|XING]] (11 мільёнаў на 2016 год)<ref>{{Cite web|url=https://corporate.xing.com/no_cache/english/company/xing-ag/|title=XING AG|website=corporate.xing.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160803210856/https://corporate.xing.com/no_cache/english/company/xing-ag/|archive-date=August 3, 2016|access-date=September 10, 2016|url-status=dead}}</ref>. У 2011 годзе колькасць удзельнікаў праекта павялічвалася прыкладна на два новых чалавека кожную секунду<ref name="TwoMembersASecond">{{Cite web|url=https://techcrunch.com/2011/08/04/linkedin-now-adding-two-new-members-every-second|title=LinkedIn now adding two members every second|date=August 4, 2011|publisher=[[TechCrunch.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20111103140624/http://techcrunch.com/2011/08/04/linkedin-now-adding-two-new-members-every-second/|archive-date=November 3, 2011|access-date=October 31, 2011|url-status=live}}</ref>. У 2020 годзе колькасць карыстальнікаў LinkedIn перавысіла 690 млн. чалавек<ref name="about_linkedin">{{Cite web|lang=en|url=https://about.linkedin.com/|title=About LinkedIn|website=about.linkedin.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210528075044/https://about.linkedin.com/|archive-date=May 28, 2021|access-date=December 16, 2019|url-status=live}}</ref>. Па стане на верасень 2021 года ў LinkedIn зарэгістравана 774+ млн. карыстальнікаў з больш як 200 краін і тэрыторый<ref name="about_linkedin" />. {{зноскі}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сайты, якія з’явіліся ў 2002 годзе]] [[Катэгорыя:Сацыяльныя сеткі]] [[Катэгорыя:Сайты ЗША]] 4jf3802c8opnqzm5owrmngnf5i3snbo 0 749191 5144669 5106239 2026-05-22T04:30:11Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144669 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Прудыус}} {{Музыкант | Імя = Kola | Арыгінал імя = | Выява = | Подпіс = | Памер выявы = | Поўнае імя = Анастасія Алегаўна Прудыус | Дата нараджэння = 19.10.1992 | Месца нараджэння = | Дата смерці = | Месца смерці = | Пахаванне = | Гады = | Краіна = {{UKR}} | Нацыянальнасць = | Адукацыя = | Прафесія = | Спеўны голас = | Інструмент = | Жанр = | Мова = | Псеўданім = Kola | Калектыў = | Гурт = | Супраца = | Узнагароды = | Эфіры = | Лэйбл = | Сайт = }} '''Анастасія Алегаўна<ref name="х-фактор">{{YouTube|uMNR0siJfp0|Анастасия Прудиус&nbsp;— Cry Me A River&nbsp;— Nataly Cole&nbsp;— Кастинг в Харькове&nbsp;— Х-Фактор 4&nbsp;— 07.09.2013}} // Х-фактор.&nbsp;— 2013.</ref> Прудыус''' (сцэнічнае імя '''Kola'''; нар. {{ДН|19|10|1993}}, [[Харкаў]]<ref name="слух">''Комлєв, М.'' [https://slukh.media/texts/say-hi-to-kola/ Знайомимось: KOLA&nbsp;— нова потенційна попзірка в Україні] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20230331154430/https://slukh.media/texts/say-hi-to-kola/ |date=31 сакавіка 2023 }} // Слух.&nbsp;— 2022.&nbsp;— 27 червня.</ref>)&nbsp;— [[украінцы|украінская]] [[Спявак|спявачка]], аўтарка і выканаўца ўласных песень. Удзельніца талент-шоу «[[X-Фактор]]» (2013)<ref name="х-фактор" /> і «[[Голос країни|Голас краіны]]» (2016<ref name="слух" />, 2021<ref name="слух" />), нацыянальнага адбору песеннага конкурсу «[[Конкурс песні Еўрабачанне 2017|Еўрабачанне 2017]]». Музычным прадзюсарам спявачкі з’яўляецца {{нп5|Іван Пятровіч Кліменка|Іван Кліменка|uk|Клименко Іван Петрович}}, з якім спявачка піша песні, а таксама сама. == Біяграфія == Анастасія Прудыус нарадзілася ў горадзе [[Харкаў]]. У 2022 годзе кліп на песню «Чи разом» сабраў больш за 5 мільёнаў пераглядаў і патрапіў у трэнды [[YouTube]] і ўпэўнена трымаўся ўлетку на другім радку чарту топ-100 Apple Music ва Украіне<ref name="слух" /><ref>[https://marieclaire.ua/uk/lifestyle/650437 Про що жінка мовчить: співачка KOLA] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20221020155919/https://marieclaire.ua/uk/lifestyle/650437 |date=20 кастрычніка 2022 }} // Marie Claire.&nbsp;— 2022.&nbsp;— 22 червня.</ref>. У 2023 годзе сумесны кліп артысткі са спявачкай [[MamaRika]] «Люди» набраў больш за 10 мільёнаў пераглядаў. == Творчасць == === Кліпаграфія === * «Порічка» (2023, сумесна з [[YAKTAK]]) * «Люди» (2023, сумесна з [[MamaRika]]) * «Голос» (2022)<ref>{{YouTube|oYrxSrEe5Ig|KOLA&nbsp;— Голос}} // KOLA.&nbsp;— 2022.&nbsp;— 9 грудня.</ref> * «Листопад» (2022)<ref>[https://nashkiev.ua/news/sluhai-nove-kola-vipustila-osinnii-trek-listopad Слухай нове: KOLA випустила осінній трек «Листопад»] // Наш Київ.&nbsp;— 2022.&nbsp;— 18 листопада.</ref> * «Доньці» (2022, сумесна з Vyshebaba) * «Біля серця» (2022)<ref name="ск">''Івась, К.'' [https://suspilne.media/285570-kola-koli-ludina-nosit-bila-serca-kohanna-ce-vze-e-peremoga/ KOLA: «Коли людина носить біля серця кохання&nbsp;— це вже є перемога»] // Суспільне Культура.&nbsp;— 2022.&nbsp;— 28 вересня.</ref> * «Дочекаюсь» (2022)<ref name="ск" /><ref>''Гріцфельдт, Л.'' [https://viva.ua/stars/16340-spivachka-kola-pro-pershe-kohannya-stosunki-z-mamoyu-i-rozstavannya-z-narechenim Співачка KOLA&nbsp;— про перше кохання, стосунки з мамою і розставання з нареченим] // Viva.&nbsp;— 2022.&nbsp;— 12 серпня.</ref> * «Чи разом?» (2022) * «Маю» (2022) * «Парасолі» (2022) * «Україно&nbsp;— ми сила» (2022) * «Перше кохання» (2022) * «Карнізи» (2022), сумесна з [[DOVI]]<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DMQSm0yhRQY&ab_channel=DOVI DOVI feat. KOLA - Карнізи]</ref> * «Маленька дівчинка» (2022, суаўтар Skofka)<ref name="слух" /> * «Ба» (2021, суаўтар [[Skofka]])<ref>[https://novy.tv/ua/g-space/showbiznes/2021/10/25/koli-zaplyushhuyu-ochi-povertayus-u-vzhe-porozhnij-budinok-spivachka-kola-predstavlyaє-pisnyu-prisvyatu/ «Коли заплющую очі, повертаюсь у вже порожній будинок»: співачка KOLA представляє пісню-присвяту...] // Новий канал.&nbsp;— 2021.&nbsp;— 25 жовтня.</ref> * «Прохана гостя» (2021) * «Синхрофазатрон» (2020) * «Зомбі» (2018)<ref name="слух" /> == Узнагароды == {| class="wikitable" !Год !Прэмія !Намінацыя !Вынік !Заўвага !Крыніца |- |2023 |[[YUNA]] |Пісня незламної України |{{won|Перамога}} |Песня «Біля серця» |<ref>[https://www.ukrinform.ua/rubric-culture/3697860-ogoloseni-peremozci-muzicnoi-premii-yuna-2023.html Оголошені переможці музичної премії YUNA 2023] // Укрінформ.&nbsp;— 2023.&nbsp;— 19 квітня.</ref> |} == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Спасылкі == * [https://kworb.net/itunes/artist/kola.html KOLA] // kworb (чарты) {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Спявачкі Украіны]] [[Катэгорыя:Удзельнікі Х-фактара]] [[Катэгорыя:Удзельнікі праекта «Голос країни»]] ft2mbioqzkuk2054cnjr0mljza1mapa 0 751448 5144705 4941637 2026-05-22T06:51:47Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144705 wikitext text/x-wiki {{Стралковая зброя/Спроба | Назва = M2 Browning | выява = PEO Browning M2E2 QCB (c1).jpg | Тып = Кулямёт | Краіна = {{Сцягафікацыя|ЗША}} | Мадэфікацыі = P90 Standard, P90 Tactical | Канструктар = Дж.Браўнінг | Стварэнне прататыпа = | Серыйны выпуск = З 1921 года | Усяго вырабленна = | Выраблялася = [[FN Herstal]], Manroy, Pindad, U.S. Ordnance, S&T Dynamics, General Dynamics, Colt Manufacturing Company. | Маса = 38,22 кг (58,6 кг на станке) | Даўжыня = 1653 мм | Даўжыня ствала = 1143 мм | Нарэзка ствала = | Колькасць нарэзаў ствала = | Шырыня = | Вышыня = | Калібр = | Патроны = 12,7×99 мм НАТО | Тып агню = | Рэсурс (да чысткі) = | Агульны рэсурс = | Пачатковая хуткасць кулі = 800—895 м/с | Максімальная дальнасць палёта кулі = | Кучнасць пры стральбе на 25 метраў = | Кучнасць пры стральбе на 50 метраў = | вікісховішча = | Усяго выраблена = Больш 3 000 000 адз. | Прыцэльная дальнасць стральбы = 2000 м | Гады эксплуатацыі = З 1921 года }} '''M2 Browning''' (Кулямёт М2, або кулямёт Браўнінг калібра .50, неафіцыйна «Ma Deuce» <ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.24thmeu.marines.mil/News/Article/Article/510719/24th-meu-ace-lock-and-load-ma-deuce-photo-essay/|title=24th MEU ACE 'lock and load' Ma Deuce: photo essay|website=24th Marine Expeditionary Unit|access-date=2022-05-31|archive-date=26 верасня 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230926230308/https://www.24thmeu.marines.mil/News/Article/Article/510719/24th-meu-ace-lock-and-load-ma-deuce-photo-essay/|url-status=dead}}</ref>) — буйнакаліберны [[кулямёт]], распрацаваны [[Джон Браўнінг|Джонам Браўнінгам]] у канцы [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]]. Падобны да больш ранняга кулямёта [[Browning M1919]], які выкарыстоўваў патрон .30-06, M2 выкарыстоўвае больш доўгі і больш магутны патрон [[.50 BMG]] (12,7 мм). Кулямёт эфектыўны супраць пяхоты, небраняваных або лёгкабраніраваных машын і катэраў, лёгкіх умацаванняў і нізкалятаючых самалётаў. Кулямёт шырока выкарыстоўваўся ў якасці аўтамабільнага ўзбраення і для ўзбраення самалётаў у ЗША з 1930-х гадоў. Ён актыўна выкарыстоўваўся падчас [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]], [[Вайна ў Карэі|Карэйскай вайны]], [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]], [[Фалклендская вайна|Фалклендскай вайны]], [[Афганская вайна (1979—1989)|Савецка-афганскай]] [[Вайна ў Персідскім заліве|вайны, Вайны ў Персідскім заліве]], В[[Іракская вайна|айны ў Іраку]] і [[Вайна ў Афганістане (2001—2021)|вайны ў Афганістане]]. Гэта асноўны буйнакаліберны кулямёт у краінах [[НАТА]], які таксама выкарыстоўваўся шматлікімі іншымі краінамі. Узброеныя сілы ЗША выкарыстоўвалі '''Browning''' '''M2''' даўжэй, чым любую іншую агнястрэльную зброю, за выключэннем пісталета [[Colt M1911|M1911]] (які таксама быў распрацаваны Джонам Браўнінгам). == Гісторыя == Кулямёты актыўна выкарыстоўваліся ў Першую сусветную вайну, і зброя калібра большага за вінтовачны пачала з’яўляцца з абодвух бакоў канфлікту. Вялікія кулі былі неабходныя для прабіцця брані, якая з’яўлялася на поле бою, як на зямлі, так і ў паветры. Германія прадставіла самалёт Junkers JI, браня якога магла зрабіць неэфектыўнымі авіяцыйныя кулямёты, у якіх выкарыстоўваліся звычайныя вінтовачныя патроны, такія як [[.30-06]].<ref name="Chinn 1951 3332">{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}, stating «The Germans put a heavily armored plane into service during the closing days of World War I. This act made obsolete for all time the rifle-caliber machine gun for aerial use. Some countries were slower to accept the fact than others but nevertheless, it cannot be disputed. The United States was among the first to come to this realization.»</ref> Такім чынам, камандуючы [[Амерыканскія экспедыцыйныя сілы|амерыканскімі экспедыцыйнымі сіламі]] генерал [[Джон Першынг|Джон Дж. Першынг]] папрасіў кулямёт большага калібра.<ref>{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}</ref> Першынг звярнуўся да Дэпартамента армейскага ўзбраення з просьбай распрацаваць кулямёт калібрам не менш за 0.5 цалі (13 мм) і пачатковай хуткасцю не менш за 2 700 футаў у сякунду (прыкладна 820 м/с). Прыблізна ў ліпені 1917 года Джон Браўнінг пачаў пераробку свайго кулямёта [[Кулямёт М1917 Браўнінга|.30-06 M1917]] для большага і больш магутнага патрону. Першапачаткова новы патрон распрацоўвалі ў кампаніі Вінчэстар, дзе распрацоўвалі павялічаную версію патрона .30-06. У варыянце кампаніі Вінчэстар, на кулі першапачаткова быў абадок, таму што кампанія мела ідэю выкарыстоўваць патрон у супрацьтанкавай стрэльбе, але Першынг настаяў на тым, каб патрон быў без аправы.<ref name="Chinn1822">{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}</ref> Потым з-за шэрагу прычын распрацоўку перспектыўнага патрона працягнуў Дж. Браўнінг. Першы кулямёт пад патрон калібра .50 прайшоў выпрабаванні 15 кастрычніка 1918 года. Ён страляў з хуткастрэльнасцю менш за 500 стрэлаў у хвіліну, а пачатковая хуткасць складала ўсяго 700 м/с. Кулямёт быў цяжкі, цяжка кіраваўся, страляў занадта павольна для супрацьпяхотнай зброі і быў недастаткова магутны супраць брані.<ref>{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}</ref> <ref>{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}</ref> Патрабавалася далейшае паляпшэнее канструкыі.<ref>{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}</ref> Падчас распрацоўкі 50-га калібра было захоплена некалькі супрацьтанкавых стрэльбаў [[Mauser 1918 T-Gewehr]] калібра [[13,2×92 ммSR|13,2×92 мм]] і боепрыпасы да іх. 13,2-мм нямецкія патроны мелі пачатковую хуткасць 820 м/с, куля масай 52 гр, магла прабіваць браню ў 25 мм таўшчынёй з 230 метраў.<ref>{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}.</ref> У кампаніі Вінчэстар палепшылі патрон калібра .50, каб мець падобныя характарыстыкі. Канчатковая пачатковая хуткасць снарада склала 840 м/с.<ref>{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}</ref> Намаганні Браўнінга і Фрэда Т. Мура прывялі да стварэння кулямёта [[M1921 Browning]] з калібрам .50 і з вадзяным астуджэннемм, а таксама яго авіяцыйнай версіі. Гэтыя кулямёты эксперыментальна выкарыстоўваліся з 1921 па 1937 год. Яны мелі палегчаныя ствалы і падачу боепрыпасаў толькі з левага боку. Выпрабаванні выклікалі сумневы наконт таго, ці будуць кулямёты прыдатныя для самалётаў або для зенітнага выкарыстання. Для наземнай тэхнікі разглядалася выкарыстоўваць М1921 з цяжкім стволом.<ref>{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}</ref> Джон М. Браўнінг памёр у 1926 годзе. Паміж 1927 і 1932 гадамі С. Х. Грын вывучаў праблемы канструкцыі M1921 і патрэбы ўзброеных сіл. У выніку атрымалася адзіная ствольная скрынка, якую можна было ператварыць у сем тыпаў кулямётаў калібра .50 з дапамогай розных кампанентаў. Новая ствольная скрынка дапускала правую або левую бакавую падачу патронаў. У 1933 годзе Colt вырабіў некалькі прататыпаў кулямётаў Browning (уключаючы тое, што будзе вядома як M1921A1 і M1921E2). Пры падтрымцы ВМС кампанія Colt пачала вытворчасць кулямёта M2 у 1933 годзе <ref>{{Harvard citation no brackets|Chinn|1951}}</ref>, [[FN Herstal]] пачалі вырабляць кулямёт M2 з 1930-х гадоў <ref>{{Cite web|url=http://www.fnherstal.com/index.php?id=655|title=Major Product Achievements|website=FN Herstal|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927060025/http://www.fnherstal.com/index.php?id=655|archive-date=2011-09-27|access-date=2011-09-19}}</ref> , потым выраб пачалі General Dynamics, US Ordnance і Ohio Ordnance Works Inc. і інш. == Дэталі дызайну == [[Файл:Soldier Manning .50 Cal Heavy Machine Gun on Patrol in Gereshk, Afghanistan MOD 45152675.jpg|міні|275x275пкс|Кулямёт M2 на бронеаўтамабіле [[Jackal 2]]]] M2 Browning — гэта [[кулямёт]] [[Паветранае астуджэнне|з паветраным астуджэннем]] і [[Стужкавае боепітане|стужачным боепітаннем]]. M2 страляе з [[Закрыты ніт|закрытай засаўкі]], якая працуе па прынцыпе [[Аддача ствала|кароткай аддачы]]. M2 страляе патронам [[.50 BMG]], які забяспечвае вялікую далёкасць, большую дакладнасць і велізарную [[Паражальныя ўласцівасці кулі|спыняючую сілу]]. Закрыты цыкл стральбы засаўкі зрабіў M2 прыдатным для выкарыстання ў якасці сінхранізаванага кулямёта на самалётах да і падчас Другой сусветнай вайны, як і на ранніх версіях знішчальніка [[Curtiss P-40 Warhawk|Curtiss P-40]]. M2 — гэта павялічаная версія кулямёта Джона Браўнінга M1917 калібра .30. === Асаблівасці === Browning M2 мае розную цыклічную хуткасць стральбы ў залежнасці ад мадэлі. Наземны кулямёт M2HB з паветраным астуджэннем мае цыклічную хуткастрэльнасць 450—575 стрэлаў у хвіліну.<ref>{{Harvard citation no brackets|Dunlap|1948}}: «The official rate during WWII was 450—575&nbsp;rpm, but it was extremely rare to encounter an M2HB that exceeded 550&nbsp;rpm.»</ref> Раннія зенітныя кулямёты М2 з вадзяным астуджэннем мелі хуткастрэльнасць каля 450—600 стрэлаў у хвіліну.<ref>{{Cite web|url=http://www.navweaps.com/Weapons/WNUS_50cal-M2_MG.htm|title=USA 0.50"/90 (12.7 mm) M2 Browning Machine Gun|author=DiGiulian|first=Tony|website=Navweaps.com|date=2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20081102231537/http://www.navweaps.com/Weapons/WNUS_50cal-M2_MG.htm|archive-date=2008-11-02|url-status=dead}}</ref> Авіяцыйны кулямёт AN/M2 мае цыклічную хуткастрэльнасць 750—850 ст/хв; але максімальны тэмп у 1200 ст/хв характэрны для авіяцыйнага кулямёту AN/M3. Гэтыя максімальныя тэмпы стральбы звычайна не дасягаюцца пры выкарыстанні, паколькі працяглы агонь з такой хуткасцю зношвае канал ствала ўсяго за некалькіх тысяч стрэлаў, пасля чаго патрабна замены. У дадатак да поўнай аўтаматыкі, M2HB можа быць абраны для стральбы адзінкавымі стрэламі або з хуткасцю менш за 40 ст/хв, або з хуткасцю больш за 40ст/хв. <ref>{{Cite web|url=http://m2hb.net/manuals/fm23_65.pdf|title=FM 23-65: Browning Machine Gun Caliber .50 HB, M2|website=U.S. Department of the Army|date=December 2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430022123/http://m2hb.net/manuals/fm23_65.pdf|archive-date=2011-04-30|url-status=dead}}</ref> M2 мае эфектыўную далёкасць 1830 метраў і максімальную эфектыўную далёкасць 2000 метраў пры стральбе з трыножкі М3. У сваёй наземнай партатыўнай версіі M2HB, якая абслугоўваецца экіпажам, сам кулямёт важыць 38 кг, а спецыяльны штатыў M3 яшчэ 20 кг. У такой канфігурацыі V-вобразны курок «матылёк» размешчаны ў самай задняй частцы зброі з рукаяткамі тыпу «рыдлёўка» па абодва бакі ад кулямёта і замком засаўкі бліжэй да цэнтра. Стралок бярэцца за рукаяткі-рыдлёўкі, і націскае курок адным або абодвума вялікімі пальцамі. У адрозненне практычна ад усіх іншых сучасных кулямётаў, M2 доўгі час не меў засцерагальніка (выключэнне — версія M2A1), які толькі адносна нядаўна стаў усталёўвацца на новыя кулямёты. Распаўсюджанай стала практыка, калі вайскоўцы ў палявых умовах у якасці імправізаванай меры бяспекі ад выпадковага стрэлу падсоўваюлі адпрацаваную гільзу пад спускавы кручок. <ref>{{Cite web|url=http://mcdetflw.tecom.usmc.mil/usmc-mp2006/READ%20AHEAD/ADVANCE%20COURSE%20READ%20AHEAD/ADVANCE%20COURSE%20OUTLINES/Crew%20Served%20Weapons%20lesson%20plan.doc|title=Lesson Plan: Crew Served Weapons|website=United States Marine Corps|date=25 June 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227120628/http://mcdetflw.tecom.usmc.mil/usmc-mp2006/READ%20AHEAD/ADVANCE%20COURSE%20READ%20AHEAD/ADVANCE%20COURSE%20OUTLINES/Crew%20Served%20Weapons%20lesson%20plan.doc|archive-date=2009-02-27|url-status=dead}}</ref> [[Файл:Twin_M2HB_machine_gun.jpg|міні| Спараны кулямёт M2HB падчас вучэнняў (май 2005 года)]] Паколькі M2 быў распрацаваны для працы ў розных канфігурацыях, і яго нават можна прыстасаваць для падачы патронаў з левага або правага боку (прычым нават у палявых умовах). == Крыніцы == {{reflist}} == Літаратура == * {{Cite book |author-link=George M. Chinn |last=Chinn |first=George M. |title=The Machine Gun: History, Evolution and Development of Manually Operated, Full Automatic, and Power Driven Aircraft Machine Guns |year=1951 |volume=1 |publisher=Department of the Navy, Bureau of Ordnance}} * {{Cite book |last=Dunlap |first=Roy F. |year=1948 |title=Ordnance Went Up Front: Some Observations and Experiences of a Sergeant of Ordnance, who served throughout World War II with the United States Army in Egypt, the Philippines and Japan, including way stations |publisher=Small-Arms Technical Publishing Co. |location=Plantersville, SC |series=A Samworth Book on Firearms |oclc=6081851}} {{FN Herstal}} [[Катэгорыя:Кулямёты ЗША]] [[Катэгорыя:Зброя паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кулямёты]] 110pbd9tsg6kuvfou5oppma9tn7bruv 100 753274 5144532 5144087 2026-05-21T15:51:10Z NirvanaBot 40832 +12 новых 5144532 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Нісін (горад)|2026-05-21T13:00:03Z|Autumndancer}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Хаселт)|2026-05-21T10:26:48Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Портлендскі японскі сад|2026-05-21T10:09:26Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Музей Марыкамі і Японскія сады|2026-05-21T09:57:45Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|2026-05-21T09:43:43Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сад Нітабэ|2026-05-21T09:26:59Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад Мантэвідэа|2026-05-21T09:21:30Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Сінгапур)|2026-05-21T09:15:51Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Каўра (Новы Паўднёвы Уэльс)|2026-05-21T08:58:28Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|2026-05-21T08:48:12Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Яркаў|2026-05-21T08:42:37Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Японскі сад (Яркаў)|2026-05-21T08:24:15Z|Γλωσσολαλιά}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> epr6srk787lygv4fotc4yia0n9o83v3 100 753287 5144530 5144085 2026-05-21T15:50:43Z NirvanaBot 40832 +13 новых 5144530 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сядзіба Стралкаў (Стралкава)|2026-05-21T15:38:35Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Аляксандр Міхайлавіч Маёраў|2026-05-21T15:28:45Z|DBatura}} {{Новы артыкул|Сядзібна-паркавы комплекс Вендорфаў (Галынка)|2026-05-21T14:32:54Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Брацкая магіла (Арда)|2026-05-21T11:38:25Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Наступ (фракцыя)|2026-05-21T11:32:34Z|MocnyDuham}} {{Новы артыкул|Гета ў Крывічах|2026-05-21T11:15:41Z|Γλωσσολαλιά}} {{Новы артыкул|Сядзіба Лабецкіх (Цясноўка)|2026-05-21T11:11:58Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Адэля Мардасевіч|2026-05-21T09:53:08Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Навагрудскія мучаніцы|2026-05-21T09:32:46Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Аляксандр Аўгустыновіч|2026-05-20T22:32:14Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Вінцэнт Лабан|2026-05-20T22:07:34Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Баляслаў Сперскі|2026-05-20T20:18:10Z|JerzyKundrat}} {{Новы артыкул|Сташ Скубэ|2026-05-20T19:31:50Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Уладзімір Враньеш|2026-05-20T12:58:38Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 ГК Машэка Магілёў|2026-05-20T09:50:17Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Еўрапейскі выбар|2026-05-20T09:47:33Z|MocnyDuham}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> cvuygq57ol7l4mue4lp9h0tefdxusc5 0 756770 5144733 4699314 2026-05-22T08:02:59Z Feeleman 163471 афармленне 5144733 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Цёмны рыцар'''» ({{lang-en|The Dark Knight}}) — супергеройскі трылер, зняты сумесна [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]] у 2008 годзе [[Рэжысёр|рэжысёрам]], [[Прадзюсар|прадзюсарам]] і сааўтарам [[Сцэнарыст|сцэнарыя]] [[Крыстафер Нолан|Крыстаферам Ноланам]], другая частка трылогіі Нолана пра Бэтмэна. У галоўных ролях [[Крысціян Бейл]], [[Хіт Леджэр]], [[Аарон Экхарт]], [[Гэры Олдмен]], [[Мэгі Джыленхол]], [[Майкл Кейн]] і [[Морган Фрымэн]]. Карціна здымалася ў асноўным у [[Чыкага]], але таксама ў некаторых іншых месцах [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], Вялікабрытаніі і [[Ганконг|Ганконга]]. Для здымкі асобных сюжэтаў выкарыстоўваліся фотаапараты IMAX з плёнкай 70 мм. Фільм прысвечаны памяці Леджэра, які памёр 22 студзеня 2008 года, праз некалькі месяцаў пасля заканчэння здымак і за паўгода да выхаду фільма. Сусветная прэм’ера фільма «Цёмны рыцар» адбылася 14 ліпеня 2008 года ў Нью-Ёрку. У шырокі пракат фільм выйшаў 16 ліпеня 2008 года ў Аўстраліі, 18 ліпеня ў Паўночнай Амерыцы і 24 ліпеня ў Вялікабрытаніі. Кінакрытыкі лічаць фільм адным з лепшых фільмаў дзесяцігоддзя. Фільм атрымаў станоўчыя водгукі і ўстанавіў мноства касавых рэкордаў падчас выхаду. З даходам больш за 1 мільярд долараў ён займае 28-е месца ў спісе самых касавых фільмаў. Фільм атрымаў восем намінацый на «Оскар», дзве з якіх выйгралі. == Узнагароды == * «Цёмны рыцар» быў намінаваны на восем «[[Оскар|Оскараў]]», але атрымаў толькі два. Першую статуэтку атрымаў пасмяротна [[Хіт Леджэр]], а другую — за Найлепшы мантаж гуку. * Акрамя таго, Хіт Леджэр быў пасмяротна ўзнагароджаны «[[Залаты глобус|Залатым глобусам]]» за Найлепшую ролю другога плана. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb title|0468569|Цёмны рыцар}} {{Прэмія «Выбар крытыкаў» за найлепшы экшн-фільм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2008 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-сіквелы]] [[Катэгорыя:Фільмы Крыстафера Нолана]] [[Катэгорыя:Legendary Pictures]] [[Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]] 1cfjiw0s9zhd30371wr1vdis76lqrmy 5144747 5144733 2026-05-22T08:30:07Z Feeleman 163471 афармленне 5144747 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Цёмны рыцар'''» ({{lang-en|The Dark Knight}}) — супергеройскі трылер, зняты сумесна [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]] у 2008 годзе [[Рэжысёр|рэжысёрам]], [[Прадзюсар|прадзюсарам]] і сааўтарам [[Сцэнарыст|сцэнарыя]] [[Крыстафер Нолан|Крыстаферам Ноланам]], другая частка трылогіі Нолана пра [[Бэтмэн|Бэтмэна]]. У галоўных ролях [[Крысціян Бейл]], [[Хіт Леджэр]], [[Аарон Экхарт]], [[Гэры Олдмен]], [[Мэгі Джыленхол]], [[Майкл Кейн]] і [[Морган Фрымэн]]. Карціна здымалася ў асноўным у [[Чыкага]], але таксама ў некаторых іншых месцах [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], Вялікабрытаніі і [[Ганконг|Ганконга]]. Для здымкі асобных сюжэтаў выкарыстоўваліся фотаапараты IMAX з плёнкай 70 мм. Фільм прысвечаны памяці Леджэра, які памёр 22 студзеня 2008 года, праз некалькі месяцаў пасля заканчэння здымак і за паўгода да выхаду фільма. Сусветная прэм’ера фільма «Цёмны рыцар» адбылася 14 ліпеня 2008 года ў Нью-Ёрку. У шырокі пракат фільм выйшаў 16 ліпеня 2008 года ў Аўстраліі, 18 ліпеня ў Паўночнай Амерыцы і 24 ліпеня ў Вялікабрытаніі. Кінакрытыкі лічаць фільм адным з лепшых фільмаў дзесяцігоддзя. Фільм атрымаў станоўчыя водгукі і ўстанавіў мноства касавых рэкордаў падчас выхаду. З даходам больш за 1 мільярд долараў ён займае 28-е месца ў спісе самых касавых фільмаў. Фільм атрымаў восем намінацый на «Оскар», дзве з якіх выйгралі. == Узнагароды == * «Цёмны рыцар» быў намінаваны на восем «[[Оскар|Оскараў]]», але атрымаў толькі два. Першую статуэтку атрымаў пасмяротна [[Хіт Леджэр]], а другую — за Найлепшы мантаж гуку. * Акрамя таго, Хіт Леджэр быў пасмяротна ўзнагароджаны «[[Залаты глобус|Залатым глобусам]]» за Найлепшую ролю другога плана. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb title|0468569|Цёмны рыцар}} {{Прэмія «Выбар крытыкаў» за найлепшы экшн-фільм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2008 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-сіквелы]] [[Катэгорыя:Фільмы Крыстафера Нолана]] [[Катэгорыя:Legendary Pictures]] [[Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]] 9suldkyjneifexzp6k7uipnxkb4q9n7 5144748 5144747 2026-05-22T08:30:54Z Feeleman 163471 афармленне 5144748 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} «'''Цёмны рыцар'''» ({{lang-en|The Dark Knight}}) — супергеройскі трылер, зняты сумесна [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]] і [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніяй]] у 2008 годзе [[Рэжысёр|рэжысёрам]], [[Прадзюсар|прадзюсарам]] і сааўтарам [[Сцэнарыст|сцэнарыя]] [[Крыстафер Нолан|Крыстаферам Ноланам]], другая частка трылогіі Нолана пра [[Бэтмэн|Бэтмэна]]. У галоўных ролях [[Крысціян Бейл]], [[Хіт Леджэр]], [[Аарон Экхарт]], [[Гэры Олдмен]], [[Мэгі Джыленхол]], [[Майкл Кейн]] і [[Морган Фрымэн]]. Карціна здымалася ў асноўным у [[Чыкага]], але таксама ў некаторых іншых месцах [[Злучаныя Штаты Амерыкі|ЗША]], Вялікабрытаніі і [[Ганконг|Ганконга]]. Для здымкі асобных сюжэтаў выкарыстоўваліся фотаапараты IMAX з плёнкай 70 мм. Фільм прысвечаны памяці Леджэра, які памёр 22 студзеня 2008 года, праз некалькі месяцаў пасля заканчэння здымак і за паўгода да выхаду фільма. Сусветная прэм’ера фільма «Цёмны рыцар» адбылася 14 ліпеня 2008 года ў Нью-Ёрку. У шырокі пракат фільм выйшаў 16 ліпеня 2008 года ў Аўстраліі, 18 ліпеня ў Паўночнай Амерыцы і 24 ліпеня ў Вялікабрытаніі. Кінакрытыкі лічаць фільм адным з лепшых фільмаў дзесяцігоддзя. Фільм атрымаў станоўчыя водгукі і ўстанавіў мноства касавых рэкордаў падчас выхаду. З даходам больш за 1 мільярд долараў ён займае 28-е месца ў спісе самых касавых фільмаў. Фільм атрымаў восем намінацый на «Оскар», дзве з якіх выйгралі. == Узнагароды == * «Цёмны рыцар» быў намінаваны на восем «[[Оскар|Оскараў]]», але атрымаў толькі два. Першую статуэтку атрымаў пасмяротна [[Хіт Леджэр]], а другую — за Найлепшы мантаж гуку. * Акрамя таго, Хіт Леджэр быў пасмяротна ўзнагароджаны «[[Залаты глобус|Залатым глобусам]]» за Найлепшую ролю другога плана. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{IMDb title|0468569|Цёмны рыцар}} {{Бэтмэн у кіно}} {{Прэмія «Выбар крытыкаў» за найлепшы экшн-фільм}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Фільмы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Фільмы ЗША 2008 года]] [[Катэгорыя:Фільмы-сіквелы]] [[Катэгорыя:Фільмы Крыстафера Нолана]] [[Катэгорыя:Legendary Pictures]] [[Катэгорыя:Фільмы кампаніі Warner Bros.]] [[Катэгорыя:Нацыянальны рэестр фільмаў]] 6w7tm5tsein0f4thkwol18i8ougifq3 0 758969 5144706 5118337 2026-05-22T07:02:05Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144706 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Назва = M8L8TH | Фота = M8L8TH.png | Гады = з [[2003]] | Мовы = [[руская]], [[англійская]], [[украінская]], [[французская]] | Лэйблы = Stellar Winter Records, Lost Reich Records, Militant Zone | Звязаныя праекты = Нежеголь, Whisper of Runes, Adolfkvlt, WotanJugend, KoenigsGrab | Удзельнікі = * [[Аляксей Лёўкін]] – вакал * Юрый – бас-гітара * Рунгвар – ударныя * Родзін – сола-гітарыст * Лютабор – рытм-гітарыст | Былыя_ўдзельнікі = * Іван – барабаны * Павел – гітара | Іншыя назвы = М8Л8ТХ, МОЛОТХ | Краіны = {{RUS}} {{UKR}} | Жанры = [[Нацыянал-сацыялістычны блэк-метал|NS Black Metal]], [[Паган-метал|Pagan Metal]], [[Фолк-метал|Folk Metal]], Militant Black Metal (саманазва) | Сайт = https://militant.zone/ }} '''M8L8TH''', або '''М8Л8ТХ''', '''МОЛОТХ''' — [[Нацыянал-сацыялістычны блэк-метал|NSBM]]-гурт, створаны ў 2003 годзе ў [[Цвер|Цвяры]] ([[Расія]]). Паводле заснавальніка, назва расшыфроўваецца як «Молат [[Адольф Гітлер|Гітлера]]», а лічбы 8 замест двух літар «О» адсылаюць да [[14/88|вядомага лозунга]] неанацыстаў.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.sova-center.ru/racism-xenophobia/news/counteraction/2006/10/d9381/|title=В Твери арестован вокалист группы "МолотХ" / СОВА|website=www.sova-center.ru|access-date=2024-02-16}}</ref>{{Неаўтарытэтная крыніца|дата=сакавік 2026}} Гурт прапагандуе [[нацыянал-сацыялізм]], [[антысемітызм]], [[язычніцтва]] і антыхрысціянства.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.haaretz.com/world-news/europe/2019-12-12/ty-article/.premium/most-neo-nazi-music-festivals-are-closely-guarded-secrets-not-this-one/0000017f-e5e0-d97e-a37f-f7e5f4b80000|title=Most neo-Nazi Music Festivals Are Closely Guarded Secrets — Not This One in Ukraine|website=Haaretz|access-date=2024-02-16}}</ref> == Гісторыя == ==== Першая творчасць ==== Ад пачатку ў гурце ўдзельнічаў [[Аляксей Лёўкін]], пазней да іх далучыўся бубнач Іван, лідар цвярскога метал-праекта Hagl. У 2003 годзе выходзіць першы дэмазапіс гурта, улетку каманда дае жывыя выступы ў Цвяры. Восенню да іх далучаецца новы гітарыст Паўло. У 2004 годзе M8L8TH запісаў і выдаў свой дэбютны альбом «Чёрным крылом». ==== Арышты па справе «Цвярской групоўкі» ==== У 2006 годзе Лёўкіна і шмат яго пабрацімаў арыштавалі па справе «[[Справа «Цвярской групоўкі»|Цвярской групоўкі]]» і абвінавацілі ва ўзброеным нападзе. Сярод іншых абвінавачванняў лідару M8L8TH выстаўленыя тры забойствы і адзін замах на глебе нацыянальнай нецярпімасці, якія следства ўрэшце не даказала.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://88nsm.com/6459-intervyu-s-m8l8th-rossiya.html|title=Интервью с "М8Л8ТХ" » NSM - Media Portal|website=NSM - Media Portal|access-date=2024-02-16}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://heretic.camp/ru/m8l8th/|title=M8L8TH — Heretic Camp|last=HCamp|access-date=2024-02-16}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|url=https://aminoapps.com/c/metal/page/item/m8l8tkh/QKoC_YIZ1l0d1YzdX7XZXQlKEwq6g5|title=М8Л8ТХ {{!}} Wiki {{!}} Metal Amino|website=Metal {{!}} aminoapps.com|access-date=2024-02-16|url-status=dead}}</ref> Крымінальныя справы надоўга замарозілі дзейнасць гурта. На месца Аляксея ўзялі Івана, які на той момант ужо быў дзейным бубначом, але пасля запісу альбома «Непоколебимая вера» быў выключаны з гурта за неадпаведнасць ідэалогіі.<ref>{{Cite web|url=http://nezhegol.narod.ru/interw5.html|title=Сайт HEATHEN METAL группы НЕЖЕГОЛЬ|website=nezhegol.narod.ru|access-date=2024-02-17}}</ref> ==== WotanJugend ==== У 2008 годзе сумеснымі сіламі была створана арганізацыя, якая прапагандуе ідэі нацыянал-сацыялізму, а таксама германа-скандынаўскай культуры, пад назвай WotanJugend (у аналогіі з [[Гітлерюгенд]] — Моладзь [[Одзін|Вотана]]).<ref>{{Cite web|lang=ru|url=http://ww25.cis-emo.net/sites/default/files/imagesimce/doklad_ekstremisti.pdf?subid1=20240217-0012-13a8-a40e-b1866638ca3c|title=Wotanjugend Вотанюгенд – формация радикальных националистов, являющаяся выразителем субкультурных интересов правых радикалов. Основателем и идейным вдохновителем формации на этапе становления являлся Алексей Левкин,проходивший фигурантом дела тверского РНЕ. Во время становления формации являлся также и лидером музыкальной группы «Молотх» – официального голоса организации|website=ww25.cis-emo.net|access-date=2024-02-16}}</ref>. Удзельнікі арганізацыі стварылі магутны медыярэсурс у сетцы [[VK|ВКонтакте]], на якім пачалі публікаваць альбомы NSBM-калектываў, якія далучыліся да іх, а таксама арганізоўваць канцэрты, шэсці, паходы. У аб’яднанне ўваходзілі гурты «M8L8TH», «Нежеголь», «Архидея», «Башня Ледяных Воронов», «Шёпот Рун» і інш. У 2009 годзе, пасля выхаду альбому «Непоколебимая вера» прыступілі да запісу спліт-альбома разам з «Нежеголь». У 2010 годзе выйшаў зборнік «Scent of Blood / Rehearsal 2003 ab». Рэліз уключаў дэма 2003 года і рэпетыцыйны запіс. У 2011 годзе пасля пастаянных пераносаў выйшаў спліт-альбом «WotanJugend». У 2013 годзе выйшаў сінгл «Слёзы восені», запісаны сумесна з гуртом «Нежеголь». 21 лістапада 2013 года выйшаў трэці паўнафарматны альбом «Сага о Чёрном Марше». ==== Пераезд ва Украіну ==== З пачаткам у 2014 годзе [[Вайна на ўсходзе Украіны|вайны на паўднёвым усходзе Украіны]], рух «WotanJugend» пераехаў з Цверы ва Украіну і пачаў агітацыю сярод ультраправых у падтрымку батальёна «[[Азоў (брыгада МУС Украіны)|Азоў]]».<ref>{{Cite web|url=http://wotanjugend.info/articles/2014/09/foreign-policy-ob-ultra-pravom-batalone-azov/|title=Foreign Policy об ультра-правом батальоне “Азов” ‹ WotanJugend|website=web.archive.org|date=2014-09-18|access-date=2024-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140918003409/http://wotanjugend.info/articles/2014/09/foreign-policy-ob-ultra-pravom-batalone-azov/|archivedate=18 верасня 2014|url-status=}}</ref> У 2015 годзе Аляксей з прычыны пераследу з боку ўлады пакінуў Расію і пераехаў ва Украіну, дзе працягнуў праект з новай камандай. Пасля двух сінглаў «Шторм над Азовом» (2016) і «L.A.H. (Luciferian Aesthetics of Herrschaft)» (2017), у 2018 годзе M8L8TH выпусцілі міні-альбом «Coup de grâce» (супрацоўніцтва з лідарам французскага гурта Peste Noire) і чацвёрты поўнафарматны альбом. У тым жа годзе Лефортаўскі раённы суд Масквы санкцыянаваў завочны арышт<ref name=":2">{{Cite web|lang=ru|url=https://zona.media/news/2018/05/07/blackwing|title=Суд в Москве заочно арестовал вокалиста неонацистской блэк-метал группы М8Л8ТХ|website=Медиазона|access-date=2024-02-16}}</ref> вакаліста гурта Аляксея Лёўкіна па справе пра экстрэмізм і распальванне нянавісці і варожасці. У 2020 годзе ў эксперыментальным для сябе стылі гурт выпусціў трэк «Onslaught!», заснаваны на трэку «Мой одаль», і «Did-Dub-Snop» — кавер на песню трэк гурта «Нежеголь». У 2020 годзе выйшаў сінгл «Teorassologie». З пачаткам [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну]] суполка прымала ўдзел у баявых дзеяннях на баку Украіны. У прыватнасці, на пачатку Аляксей Лёўкін ваяваў у складзе палка «[[Азоў (брыгада МУС Украіны)|Азоў]]»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://militant.zone/two-months-of-a-full-scale-war/|title=War in Ukraine - Militant Zone|date=2022-05-01|access-date=2024-02-16}}</ref>, а станам на 2023 год лічыцца ў [[Рускі добраахвотніцкі корпус|РДК]], у складзе [[Узброеныя сілы Украіны|Узброеных сіл Украіны]].<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://ru.krymr.com/a/rdk-korpus-svoboda-rossiya-tavolzhanka-reyd-srochniki-granitsa/32450372.html|title=«После деоккупации Крыма в России начнется гражданская война» – начальник штаба «Русского добровольческого корпуса»|website=Крым.Реалии|date=2023-06-08|access-date=2024-02-16}}</ref> У 2022 годзе гурт выпусціў трэк «The Black Grave» для будучага аднайменнага альбома. У 2022 годзе выйшаў трэк «AzovStahl», прысвечаны гераічнай абароне Марыупаля і «[[Азоўсталь|Азоўсталі]]» у прыватнасці. У 2023 годзе анансаваны выпуск пятага поўнафарматнага альбома «Nekrokrator». == Легальны статус == Песня «Слёзы Осени» і «Знамёна Ввысь» унесены ў федэральны спіс экстрэмісцкіх матэрыялаў РФ.<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://minjust.gov.ru/ru/extremist-materials/?field_extremist_content_value=&page=22|title=Министерство Юстиции Российской Федерации, Экстремистские материалы|author=4461 Решение Куйбышевского районного суда г. Омска от 10.04.2018|access-date=16 лютага 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211015223439/https://minjust.gov.ru/ru/extremist-materials/?field_extremist_content_value=&page=22|archivedate=15 кастрычніка 2021|url-status=dead}}</ref> З 2018 года лідар гурта Аляксей Лёўкін завочна арыштаваны<ref name=":2" /> за «стварэнне экстрэмісцкай супольнасці і ўзбуджэнне нянавісці або варожасці», а таксама «прыніжэнне чалавечай годнасці, у тым ліку з выкарыстаннем інтэрнэту». 22 мая 2023 года быў паўторна аб’яўлены ў вышук<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/proisshestviya/17815215|title=Одного из предполагаемых диверсантов, проникших в Белгородскую область, объявили в розыск|website=TACC|access-date=2024-02-16}}</ref> за ўдзел у [[Рэйд у Белгарадскую вобласць (май 2023)|рэйдзе на Белгарадскую вобласць]]. == Дыскаграфія == {| class="wikitable" !Назва !Год !Тып |- |Reh. Demo |2003 |Demo |- |Чёрным крылом |2004 |Паўнафарматны альбом |- |Штурм |2006 |Канцэртны альбом |- |Непоколебимая вера |2009 |Паўнафарматны альбом |- |Scent of Blood / Rehearsal 2003 ab |2010 |Зборнік |- |WotanJugend |2011 |Спліт-альбом |- |Слёзы осени |2013 |Сінгл |- |Сага о чёрном марше |2013 |Паўнафарматны альбом |- |Шторм над Азовом |2016 |Сінгл |- |L. A. H. (Luciferian Aesthetics of Herrschaft) |2017 |Сінгл |- |Удар милосердия / Coup de grâce |2018 |Міні-альбом |- |Reconquista |2018 |Паўнафарматны альбом |- |Prophecies of Aryan Moon |2019 |Спліт-альбом |- |Onslaught! |2020 |Сінгл |- |Teorassologie |2020 |Сінгл |- |Teorassologie: There Is Nothing More Mystherious than Blood |2020 |Міні-альбом |- |Did-Dub-Snop |2020 |Сінгл |- |By the White Wolf’s Hammer |2021 |Сінгл |- |Libations of the Black Wing |2022 |Канцэртны альбом |- |The Black Grave |2022 |Сінгл |- |AzovStahl |2022 |Сінгл |- |Nekrokrator |2023 |Паўнафарматны альбом |} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Блэк-метал-гурты Расіі]] [[Катэгорыя:Блэк-метал-гурты Украіны]] [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2003 годзе]] eiisfqoo44wdyjo4e1dy4g2kvwyqpqn 0 760033 5144468 4685861 2026-05-21T12:38:36Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144468 wikitext text/x-wiki {{Таксон |image file = |image title = |image descr = |regnum = Расліны |parent = Himantoglossum |rang = Від |latin = Himantoglossum robertianum |author = |children name = |children = |wikispecies = Himantoglossum robertianum |commons = Category:Himantoglossum robertianum |grin = }} '''Himantoglossum robertianum''' — від [[Кветкавыя|кветкавых раслін]] сямейства {{bt-bellat|архідныя|Orchidaceae}}, які расце ў [[Міжземнамор’е|басейне Міжземнага мора]]. == Апісанне == ''Himantoglossum robertianum'' — [[Цыбуліна|цыбульная расліна]]<ref name="iberica">{{Cite web|url=http://www.floraiberica.es/floraiberica/texto/pdfs/21_189_21_Barlia.pdf|title=Himantoglossum robertianum|publisher=[[Flora Iberica]]|access-date=17 December 2020}}</ref>. Цвіце са студзеня па красавік<ref name="iucn">''[[Чырвоная кніга|IUCN Red List of Threatened Species]]''.</ref><ref name="flora-on">{{Cite web|url=https://flora-on.pt/#/1Barlia+robertiana|title=Barlia robertiana (Loisel.) Greuter|publisher=Flora-on|access-date=17 December 2020}}</ref>. Цыбуліна ядомая ў вараным выглядзе<ref name="iucn" />. == Распаўсюджанне і асяроддзе пражывання == ''Himantoglossum robertianum'' з’яўляецца родным для [[Міжземнамор’е|Міжземнаморскага басейна]] і сустракаецца ў [[Партугалія|Партугаліі]], [[Марока]], [[Іспанія|Іспаніі]], [[Балеарскія астравы|Балеарскіх астравах]], [[Францыя|Францыі]], [[Італія|Італіі]], [[Сардзінія|Сардзініі]], [[Корсіка|Корсіцы]], [[Алжыр]]ы, [[Лівія|Лівіі]], [[Харватыя|Харватыі]], [[Чарнагорыя|Чарнагорыі]] [[Харватыя|,]] [[Грэцыя|мацерыковай частцы]] [[Грэцыя|Грэцыі]], [[Эгейскія астравы|астравах Эгейскага мора]] і [[Крыт|Крыце]], [[Анатолія|Анатоліі]] і [[Кіпр]]ы<ref name="CoL">{{Cite web|url=https://www.catalogueoflife.org/data/taxon/3LXXT|title=Himantoglossum robertianum (Loisel.) P.Delforge|publisher=[[Catalogue of Life]]|access-date=17 December 2020}}</ref> і нядаўна (сакавік 2023) знойдзены ў [[Ізраіль|Ізраілі]]<ref name="NB">{{Cite web|url=https://israel.inaturalist.org/observations/150730217|title=Himantoglossum robertianum (Loisel.) P.Delforge|publisher=[[Catalogue of Life]]|access-date=12 March 2023|archive-date=12 сакавіка 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230312152042/https://israel.inaturalist.org/observations/150730217|url-status=dead}}</ref>. Сустракаецца на нізкарослых бедных лугах, [[гарыга]]х, хмызняках і адкрытых лясах. Аддае перавагу сухім перад вільготнымі, шчолачным і [[Вапняк|вапнавым]] субстратам<ref name="flora-on"/><ref name="iucn"/>. Від можна знайсці на вышынях да 1700 метраў<ref name="iucn" />. Расліна ўпершыню знойдзена ў [[Вялікабрытанія|Брытаніі]] ў 2022 годзе. Лічыцца, што арэал яе распаўсюджання пашыраецца з-за наступстваў змены клімату<ref>{{Cite web|url=https://www.theguardian.com/environment/2022/apr/01/giant-orchids-found-growing-wild-in-uk-for-first-time|title=Giant orchids found growing wild in UK for first time|website=[[TheGuardian.com]]|date=April 2022}}</ref>. <gallery> Файл:Orquídea.JPG Файл:H._robertianum.jpg </gallery> {{зноскі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2024-03-01}} [[Катэгорыя:Флора Паўночнай Афрыкі]] [[Катэгорыя:Архідныя]] 0yzmra474c1ibp0633ip6lj776bmd48 0 763481 5144681 4831751 2026-05-22T05:13:37Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144681 wikitext text/x-wiki {{Універсальная картка}} '''Land Rover Perentie'''<ref>{{Cite web |url=http://www.mapleleafup.net/forums/showpost.php?p=176252&postcount=22 |title=Comment on Perentie name by Mike Cecil Curator of vehicles, Australian War Memorial (Ret.) |access-date=16 красавіка 2024 |archive-date=3 снежня 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203064049/http://www.mapleleafup.net/forums/showpost.php?p=176252&postcount=22 |url-status=dead }}</ref> — бронеаўтамабіль, створаны JRA Limited на базе брытанскага [[Land Rover]] 110 для аўстралійскай арміі. Вырабляўся ў 1980-х і 1990-х гадах. Машына выраблялася ў варыянтах 4x4 і 6x6. Бронеаўтамабіль выкарыстоўваўся падчас аперацый у [[Самалі]], [[Усходні Тымор|Усходнім Тыморы]], на [[Саламонавы Астравы|Саламонавых Астравах]], [[Ірак]]у і [[Афганістан]]е<ref>{{Cite web|url=http://www.defence.gov.au/op/afghanistan/info/general.htm|archiveurl=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20130904160114/http://www.defence.gov.au/op/afghanistan/info/general.htm|title=Australian Operation in Afghanistan|publisher=Department of Defence|archivedate=4 верасня 2013|accessdate=2023-01-05|url-status=live}}</ref>. У версіі 6x6 колавая база ад пярэдняй восі да другой восі складае 3040 мм, а да задняй восі — 3940 мм. У лютым 2013 года аўтамабіль зняты з узбраення<ref>{{Cite web|url=http://www.defence.gov.au/dda/vehicles/index.htm|title=Australian Military Sales Office - Capability Acquisition and Sustainment|website=defence.gov.au|accessdate=13 березня 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.defence.gov.au/dmo/lsd/land121/|archiveurl=https://webarchive.nla.gov.au/awa/20140214021524/http://www.defence.gov.au/dmo/lsd/land121/|publisher=Defence Materiel Organisation|title=Field Vehicles and Trailers - Overlander Program - LAND 121 Phase 3A|date=1 травня 2013|archivedate=14 лютага 2014|accessdate=2023-01-05|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{Cite web|url=http://www.4wdonline.com/Perentie/Perentie.html|title=[LINK DEAD] Project Perentie|website=4wd Online|access-date=16 красавіка 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170723102828/http://www.4wdonline.com/Perentie/Perentie.html|archivedate=23 ліпеня 2017|url-status=dead}} {{Сучасныя колавыя БМП, БТР і БА}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Аўтамабілі Land Rover|Perentie]] [[Катэгорыя:Бронеаўтамабілі паводле алфавіта]] jhl3jbd2a4ezilxulzdf86dkk7j56og 100 763680 5144534 5144090 2026-05-21T15:51:41Z NirvanaBot 40832 +1 новых 5144534 wikitext text/x-wiki {{Новы артыкул|Сташ Скубэ|2026-05-20T19:31:50Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Уладзімір Враньеш|2026-05-20T12:58:38Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 ГК Машэка Магілёў|2026-05-20T09:50:17Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 ГК БДУФК-СКА Мінск|2026-05-20T07:58:16Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 ГК Гомель|2026-05-20T07:15:53Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 ГК Кронан Гродна|2026-05-20T05:48:01Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2021/2022 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-19T20:36:04Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Данііл Вяргейчык|2026-05-19T18:06:24Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Ягор Аляксандравіч Дырда|2026-05-19T16:32:05Z|Саша Крись}} {{Новы артыкул|Сезон 2022/2023 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-19T14:43:38Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Валянцін Куран|2026-05-17T05:38:23Z|Паўлюк Шапецька}} {{Новы артыкул|Сезон 2024/2025 ГК Мяшкоў Брэст|2026-05-16T07:21:24Z|Паўлюк Шапецька}} <noinclude> [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Спісы новых артыкулаў паводле тэм|{{PAGENAME}}]] </noinclude> qv9c0ww6cyvlud36115axo9jfkzcqcb 10 766585 5144703 5141259 2026-05-22T06:50:15Z KrBot 24355 обновление / update 5144703 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.imf.org/external/np/fin/data/rms_five.aspx?tsvflag=Y. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-05-21 | AED = 5.019250 | AUD = 1.918190 | BND = 1.748570 | BRL = 6.843270 | BWP = 18.006700 | CAD = 1.883740 | CHF = 1.076690 | CNY = 9.298000 | CZK = 28.625700 | DKK = 8.805450 | DZD = 181.592000 | EUR = 1.178300 | GBP = 1.018000 | ILS = 3.973030 | INR = 131.638000 | JPY = 217.129000 | KRW = 2063.320000 | KWD = 0.419307 | MUR = 64.903500 | MXN = 23.685800 | MYR = 5.424460 | NOK = 12.616600 | NZD = 2.332070 | OMR = 0.525500 | PEN = 4.657750 | PHP = 84.360400 | PLN = 4.992460 | QAR = 4.974830 | SAR = 5.125160 | SDR = 1 | SEK = 12.798100 | SGD = 1.748570 | THB = 44.642300 | TTD = 9.221430 | USD = 1.366710 | UYU = 54.558900 }} 8idnn7wduj1dy82cnja0yqexo24qctq 10 766586 5144702 5141258 2026-05-22T06:50:14Z KrBot 24355 обновление / update 5144702 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from https://www.ecb.europa.eu/stats/eurofxref/eurofxref-daily.xml. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-05-21 | AUD = 1.6273 | BRL = 5.8134 | CAD = 1.5972 | CHF = 0.9145 | CNY = 7.8899 | CZK = 24.292 | DKK = 7.4730 | EUR = 1 | GBP = 0.86433 | HKD = 9.0873 | HUF = 360.53 | IDR = 20504.02 | ILS = 3.3821 | INR = 111.5885 | ISK = 143.40 | JPY = 184.59 | KRW = 1749.99 | MXN = 20.1257 | MYR = 4.5961 | NOK = 10.7075 | NZD = 1.9802 | PHP = 71.447 | PLN = 4.2483 | RON = 5.2435 | SEK = 10.8615 | SGD = 1.4848 | THB = 37.911 | TRY = 52.9055 | USD = 1.1599 | ZAR = 19.2009 }} inxarqms8i3yif7cz3hticb4ookt32z 10 766592 5144704 5141260 2026-05-22T06:50:16Z KrBot 24355 обновление / update 5144704 wikitext text/x-wiki <noinclude> <!-- Эта страница автоматически обновляется роботом на основе данных http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=21.05.2026. Пожалуйста не модифицируйте её вручную, ваши изменения будут затёрты при очередном обновлении. This page is updated automatically. It is based on data from http://www.cbr.ru/scripts/XML_daily.asp?date_req=21.05.2026. Please do not modify this page. Your changes will be overwritten by bot during the next update. --> {{doc}} </noinclude> {{#switch: {{{1}}} | Date = 2026-05-21 | AED = 19 | AMD = 0.19 | AUD = 50 | AZN = 41 | BDT = 0.57 | BHD = 188 | BOB = 10 | BRL = 14 | BYN = 25 | CAD = 51 | CHF = 89 | CNY = 10 | CUP = 2.9 | CZK = 3.3 | DKK = 11 | DZD = 0.53 | EGP = 1.3 | ETB = 0.45 | EUR = 81 | GBP = 95 | GEL = 26 | HKD = 9 | HUF = 0.22 | IDR = 0.004 | INR = 0.73 | IRR = 0.000048 | JPY = 0.44 | KGS = 0.81 | KRW = 0.047 | KZT = 0.15 | MDL = 4 | MMK = 0.033 | MNT = 0.019 | NGN = 0.051 | NOK = 7.6 | NZD = 41 | OMR = 184 | PLN = 19 | QAR = 19 | RON = 15 | RSD = 0.7 | RUB = 1 | SAR = 18 | SEK = 7.5 | SGD = 55 | THB = 2.1 | TJS = 7.6 | TMT = 20 | TRY = 1.5 | UAH = 1.6 | USD = 70 | UZS = 0.0058 | VND = 0.0028 | XDR = 96 | ZAR = 4.2 }} d27kgi5gtqaxynrxnobvebl80yq7szx 0 776652 5144794 4869837 2026-05-22T09:40:34Z Feeleman 163471 афармленне 5144794 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мілер}} {{Асоба}} '''Фрэнк Мілер''' ({{lang-en|Frank Miller}}; нар. {{ДН|27|1|1957}} года, Олні, [[Мэрыленд]], [[ЗША]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[кінарэжысёр]], [[ілюстратар]] і аўтар [[Комікс|коміксаў]], найбольш вядомы сваімі графічнымі навэламі, выкананымі ў стылі нуар. Адзін з самых вядомых, папулярных і ўплывовых аўтараў коміксаў у свеце. Самыя вядомыя працы Мілера ўключаюць коміксы «[[Сарвігалава]]» (англ.: Daredevil), «Электра» (англ.: Elektra), «[[Бэтмэн: Год першы]]» (англ.: Batman: Year One), «[[Бэтмэн: Вяртанне Цёмнага Рыцара]]» (англ.: Batman. : The Dark Knight Returns), «[[Горад грахоў]]» (англ.: Sin City), «300» (англ. 300). == Крыніцы == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мілер Фрэнк}} 3l4or844w53oocs7j6ijv6tkxy88hrz 5144795 5144794 2026-05-22T09:41:12Z Feeleman 163471 дададзена [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5144795 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мілер}} {{Асоба}} '''Фрэнк Мілер''' ({{lang-en|Frank Miller}}; нар. {{ДН|27|1|1957}} года, Олні, [[Мэрыленд]], [[ЗША]]) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[кінарэжысёр]], [[ілюстратар]] і аўтар [[Комікс|коміксаў]], найбольш вядомы сваімі графічнымі навэламі, выкананымі ў стылі нуар. Адзін з самых вядомых, папулярных і ўплывовых аўтараў коміксаў у свеце. Самыя вядомыя працы Мілера ўключаюць коміксы «[[Сарвігалава]]» (англ.: Daredevil), «Электра» (англ.: Elektra), «[[Бэтмэн: Год першы]]» (англ.: Batman: Year One), «[[Бэтмэн: Вяртанне Цёмнага Рыцара]]» (англ.: Batman. : The Dark Knight Returns), «[[Горад грахоў]]» (англ.: Sin City), «300» (англ. 300). == Крыніцы == {{reflist}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{DEFAULTSORT:Мілер Фрэнк}} [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] nudgfpnen310g85o53iqlqf7bz4o5u7 0 776861 5144600 4902019 2026-05-21T19:49:47Z DobryBrat 5701 дапаўненне, вікіфікацыя, стыль 5144600 wikitext text/x-wiki {{Славутасць}} '''Сінагога ў [[Бая-Марэ]]''' — іудзейскі храм, помнік архітэктуры Румыніі. Пабудавана ў 1885—1886 гадах у стылі [[неабарока]]. З’яўлялася часткай яўрэйскага абшчыннага цэнтра з міквай, школай і ешыботам, домам равіна і залай для пасяджэнняў. == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == {{Commons}} [[Катэгорыя:Бая-Марэ]] [[Катэгорыя:Збудаванні ў стылі неабарока]] 0yzo42s50nwxw87hv3ud8gg9v8ty0du 2 783742 5144486 5143831 2026-05-21T13:40:13Z MocnyDuham 99818 5144486 wikitext text/x-wiki {{Заданні для адміністратараў}} {{Заданні для ўдзельнікаў}} '''Старонка для чарнавікоў''' * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/Джэймс Дэвід Вэнс]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/Беларускія добраахвотнікі пасля расійска-ўкраінскай вайны]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/bot-test]] * [[Удзельнік:MocnyDuham/Чарнавік/КР]] Тэматычнае: # [[Data breach]] # [[Anonymous]] # [[SQL injection]] # [[Information security]] # [[Cult of the Dead Cow]] # [[Chaos Computer Club]] # [[RedHack]] # [[LulzSec]] # [[BlueLeaks]] Дапрацаваць: # [[Шаблон:Аб’ект Сусветнай спадчыны]] Кнігі: * {{Кніга|ref=Лойка A. I.|спасылка=https://rep.bntu.by/bitstream/handle/data/138847/%D0%A4%D1%96%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%BE%D1%84%D1%96%D1%8F_%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D1%96%D1%8F_%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%8F%D1%81%D0%BF%D0%B5%D0%BA%D1%96.pdf?sequence=1&isAllowed=y|аўтар={{nobr|Лойка A. I.}}|загаловак=Філасофія і метадалогія кібербяспекі|год=2024|месца=Мінск|выдавецтва=БНТУ|старонак=258}} == Электаральная гісторыя == {| class="wikitable" ! colspan="6" |[[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада]] |- ! Выбары ! Лідар ! Галасоў ! % ! Колькасць мандатаў ! Статус |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2024)|2024]] | [[Аляксандр Дабравольскі]] | 605 | 9,00 | {{Партыя/Месцы|8|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |- ! [[Выбары ў Каардынацыйную раду (2026)|2026]] | [[Валерый Мацкевіч]] | 295 | 13,96 | {{Партыя/Месцы|11|80|#ffe30a}} | {{yes2|Прадстаўніцтва ў КР}} |} 2zniub524ggkgs6o4c8wmja644n9bmh 0 793586 5144798 5045569 2026-05-22T09:44:11Z Feeleman 163471 афармленне, арфаграфія 5144798 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Мур}} {{Асоба}} '''Алан Мур''' ({{lang-en|Alan Moore}}, {{ВД-Прэамбула}}) — [[Вялікабрытанія|англійскі]] [[пісьменнік]] і сцэнарыст, музыкант, аўтар коміксаў, сярод вядомых яго твораў: «Захавальнікі», «[[V — значыць вендэта]]», «З пекла», «[[Бэтмэн. Забойны жарт]]» і серыя «Ліга выбітных джэнтльменаў». Мур прызнаны «адным з найзначнейшых брытанскіх пісьменнікаў апошніх пяцідзесяці гадоў». Зрабіў вялікі ўплыў на многіх дзеячаў культуры і мастацтва, сярод якіх [[Ніл Гейман]], [[Джос Уідан]], [[Зак Снайдэр]] і [[Дэйман Ліндэлаф]]. Мур пачаў сваю кар’еру ў брытанскіх андэграўндных і альтэрнатыўных часопісах у канцы 1970-х. Першыя яго ўдалыя публікацыі з’явіліся ў часопісах як «2000AD» і «Warrior». Пасля яго запрасілі ў амерыканскае выдавецтва DC Comics, і ён стаў «першым аўтарам коміксаў, які жыве ў Вялікабрытаніі і працуе ў [[Злучаныя Штаты Амерыкі|Амерыцы]]». Падчас працы ў DC Comics ён працаваў над вядомымі персанажамі, такімі як Бэтмен, Супермэн, стварыў Джона Канстанціна, перапісаў гісторыю Балотнай Істоты. На працягу 1980-х Мур стаў адным з тых аўтараў коміксаў, якія дапамаглі змяніць адносіны да жанру ў Злучаных Штатах і Злучаным Каралеўстве. Яго коміксы называюць «Узорам высокага мастацтва». Алан Мур цікавіцца і практыкуе магію, гэта адлюстроўваецца ў яго некаторых творах (напрыклад выява Джона Канстанціна як мага). Нягледзячы на асабістую нязгоду Мура, многія з яго твораў экранізаваны [[Галівуд|Галівудам]]: «З пекла» (2001), «Ліга выбітных джэнтльменаў» (2003), «V значыць Вендэта» (2005) і «Захавальнікі» (2009 і 2019). == Крыніцы == {{Крыніцы}}{{DEFAULTSORT:Мур}} [[Катэгорыя:Пісьменнікі Вялікабрытаніі]] j34cthsed7i1lgorlqvy7nsdc5mtfvm 0 794086 5144791 5144332 2026-05-22T09:34:33Z M.L.Bot 261 ёсць заразОм, але ў слоўніках даецца як абласное, https://verbum.by/?q=заразом , а літаратурнае слова "заадно" трэба ўжываць 5144791 wikitext text/x-wiki {{Пісьменнік}} '''Васіль Пантэлевіч''' ({{lang-uk|Василь Пантелевич}}, {{lang-ru|Василий Пантелевич}}; {{ВДП}}) — [[кампазітар]], [[юрыст]], у часе [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] — другі кіраўнік брэсцкага ''Українського допомогового комітету''. == Біяграфія == Скончыў Холмскую духоўную семінарыю і юрыдычны факультэт [[Варшаўскі ўніверсітэт|Варшаўскага ўніверсітэта]]. Падчас [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] мабілізаваны ў Рускую імператарскую армію. Яго жонка Марыя Мішчанка разам з аднагадовым сынам Лявонціем (Лёсікам) выехала з Коданя ў [[Бежанства|прымусовую эвакуацыю]] ў Расію, у дарозе захварэла і памерла. Пасля Першай сусветнай вайны Пантэлевіч вярнуўся з сынам у Брэст, працаваў юрыстам і рэгентам у [[Свята-Мікалаеўская царква (Брэст)|Свята-Мікалаеўскай (Брацкай) царкве]] Брэста, вёў курсы для рэгентаў<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.realbrest.by//novosti/istorija-bresta/staryi-brest-dom-pantelevicha-i-ego-obitateli.html|title=Старый Брест. Дом Пантелевича и его обитатели|website=www.realbrest.by|access-date=2025-10-26}}</ref>. <blockquote>«Дзівосна спявае хор, адзін з найлепшых хораў Польшчы, пад кіраваннем незабыўнага Васіля Дзмітрыевіча Пантэлевіча. Рэгент Пантэлевіч, што валодаў рэдкім па прыгажосці і сіле тэнарам, да сваёй трагічнай смерці заставаўся верным сынам Царквы. Строгі, патрабавальны, ён не трываў фальшу ў спевах і карыстаўся любоўю пеўчых. Не крыўдзілася на Пантэлевіча і шаноўная дама-пеўчая, жонка вельмі паважанага ў горадзе лекара, калі рэгент збіваў з яе носа пенснэ: яна пакорліва падымала і ўздзявала яго на свой нос», — успамінаў настаяцель брэсцкай Свята-Мікалаеўскай царквы Мітрафан Зноска<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=https://stnikolas.by/prikhod/istoriya.html|title=В особняке с 90-летней историей по Гоголя д. 33 в Бресте продаётся квартира|website=Виртуальный Брест|access-date=2025-10-26}}</ref>.</blockquote>Меў папулярнасць сярод украінскай і расійскай інтэлігенцыі. Быў сябрам управы ўкраінскага таварыства «Просвіта» ў Брэсце з моманту яе заснавання. У 1923 годзе абраны намеснікам кіраўніка таварыства і кіраўніком тэатральна-музычнай секцыі. Ставіў у Брэсце оперы «Галька» [[Станіслаў Манюшка|Станіслава Манюшкі]], «Наталка Палтаўка», «[[Яўген Анегін (опера)|Яўген Анегін]]». Паклаў на музыку верш Алексы Старажэнкі «Україна» і выконваў разам са сваім хорам. Выступы праходзілі ў брэсцкім [[Тэатр Сарвера|тэатры Сарвера]] і зале рускамоўнай прыватнай гімназіі. У 1925 годзе стаў сакратаром Камітэта пабудовы Народнага дома ў Брэсце пры таварыстве «Просвіта на Поліссі»<ref>{{Артыкул|аўтар=Місіюк, В. (V. Misiiuk)|загаловак=Просвіта на Поліссі (1932-1938 рр.)(Prosvita on Polissia (1923–1938))|год=2013|выданне=Наукові записки Національного університету “Острозька академія”: Історичні науки|том=Вип.21|старонкі=137-141}}</ref>. Быў сябрам бацькоўскай апякунскай рады прыватнай рускамоўнай гімназіі Брэста і нават ажаніўся у 1928 годзе з яе выпускніцай, а заразом сваёй харысткай Аленай Дарковіч (нар. 1905). Спяваў з ёй дуэтам (тэнар і сапрана)<ref>{{Cite web|lang=ru-RU|url=https://brestmemory.com/darkovich-vasilij-matveevich/|title=Даркович Василий Матвеевич — Брест моей памяти|access-date=2025-10-26}}</ref>. У 1934 годзе выступіў сузаснавальнікам Юрыдычнага таварыства ў Брэсце. З прыходам савецкай улады ў верасні 1939 года пераехаў у [[Бяла Падляска|Бялу Падляску]], кіраваў там царкоўным хорам. З канца 1942 года — кіраўнік Украінскага камітэту дапамогі ў Брэсце (пазней перайменаваны ва Украінскі камітэт). На гэтай пасадзе планаваў стварыць пастаянны гастрольны тэатр, моладзевую і жаночую секцыі. Працягваў быць рэгентам Свята-Мікалаеўскай царквы, кіраваў хорамі брэсцкіх Украінскага тэатра мініяцюр і Клуба ўкраінскай моладзі<ref>{{Cite web|lang=be|url=https://izi.travel/en/browse/1d321dbe-67f1-437f-80de-2b63fa563f95/be|title=Берасце: украінскія гісторыі. Вялікі тур|website=IZI Travel|access-date=2025-10-26}}</ref>. Быў арыштаваны [[гестапа]] ў 1944 годзе — ці то як закладнік, ці то па абвінавачванні ў змаганні супраць нацыстаў. Сваякам паведамілі, што ў турме Пантэлевіч павесіўся на дзязе. Пра пахаванне Пантэлевіча паведамілі ў газеце, сабралася шматлюдная працэсія. Пахаваны на [[Трышынскія могілкі|Трышынскіх могілках]] Брэста<ref>{{Cite web|url=https://city-walk.brest-belarus.org/cemet/cemetery-brest_3.html|title=Brest, Belarus, list of buried|website=city-walk.brest-belarus.org|access-date=2025-10-26}}</ref>. У Брэсце жыў ва ўласным доме па адрасе Касцюшкі, 15 (цяпер Гогаля, 33), гэта сядзіба 1932 года па праекце архітэктара [[Мікалай Іванавіч Катовіч|Мікалая Катовіча]] з’яўляецца выбітным узорам брэсцкага [[Канструктывізм (мастацтва)|канструктывізму]]<ref name=":0" />. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Пантэлевіч Васіль}} [[Катэгорыя:Кампазітары Беларусі]] 7ih06u6tu0snpfzgzb5ro5mq6w7r9q3 14 795409 5144779 5062161 2026-05-22T09:14:42Z DzBar 156353 дададзена [[Катэгорыя:Кендрык Ламар]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5144779 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Альбомы паводле аўтараў]] [[Катэгорыя:Кендрык Ламар]] m103vwqwvlo0mv6ifi7qjk3kpiu7jb8 0 795579 5144689 5110565 2026-05-22T05:33:28Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144689 wikitext text/x-wiki {{Музычны калектыў | Гады = 2001–цяпер }} '''Leprous''' — нарвежскі [[Прагрэсіўны метал|прагрэсіў-метал]] гурт, які стварылі ў 2001 годзе вакаліст і клавішнік Эйнар Солберг і гітарыст Тор Одмунд Сурке. Пасля выпуску некалькіх дэма з адносна нестабільным складам гурт выпусціў свой першы студыйны альбом ''Tall Poppy Syndrome'' ў 2009 годзе. Пасля гэтага яны атрымалі вядомасць як гурт, які выступаў падтрымкай на канцэртах музы{{Націск}}кі {{Не перакладзена 3|Ішан (музыка)|Ішана|4=Ihsahn}} (Ішан — муж сястры Солберга, удзельнік гурта [[Emperor (гурт)|Emperor]] і ўдзельнік [[Ранняя нарвежская блэк-метал-сцэна|ранняй нарвежскай блэк-метал-сцэны]]), які, у сваю чаргу, удзельнічаў у запісе некалькіх рэлізаў Leprous у якасці запрошанага вакаліста і прадзюсара.<ref name="MU Interview">{{Cite web|url=http://www.metalunderground.com/news/details.cfm?newsid=70951|title=Einar Solberg Of Leprous Talks New Album ''Bilateral'', Working With Ihsahn, And More|last=Arthur|first=Ty|website=Metal Underground|date=18 August 2011|access-date=16 June 2013}}</ref><ref name="AllMusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/leprous-mn0001066753/biography|title=Leprous Biography|author=James Christopher Monger|publisher=[[AllMusic]]|access-date=4 December 2017}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://gunshyassassin.com/news/leprous-tap-ihsahn-wife-to-produce-new-disc/|title=Leprous Tap Ihsahn, Wife To Produce New Disc|last=Harris|first=Chris|website=Gun Shy Assassin|date=3 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130820053408/https://gunshyassassin.com/news/leprous-tap-ihsahn-wife-to-produce-new-disc/|archive-date=20 August 2013|access-date=16 June 2013|url-status=usurped}}</ref> Іх вядомы альбом 2011 года ''Bilateral'' прыцягнуў да сябе яшчэ большую ўвагу. Пасля двух альбомаў падобнага музычнага кірунку, ''Coal'' (2013) і ''The Congregation'' (2015), Leprous абраў менш металічны, больш рок-арыентаваны падыход у ''Malina'' (2017), іх першым альбоме без [[Гроўлінг|экстрэмальнага вакалу]].<ref name="InsideOut">{{Cite web|url=http://www.insideoutmusic.com/artist.aspx?IdArtist=488|title=LEPROUS|website=[[Inside Out Music]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20171205143510/http://www.insideoutmusic.com/artist.aspx?IdArtist=488|archive-date=5 December 2017|access-date=4 December 2017|url-status=dead}}</ref> Гурт далей эксперыментаваў у 2019 годзе на альбоме ''Pitfalls'', які спалучае ў сабе ўплывы [[арт-рок]]а, [[Поп-музыка|поп-музыкі]] і [[Прагрэсіўны рок|прагрэсіву]] ў сваім усталяваным гучанні.<ref>{{Cite web|url=https://www.loudersound.com/reviews/leprous-pitfalls-album-review|title=Leprous - Pitfalls album review|last=Lewry|first=Fraser|website=[[Prog (magazine)|Prog]]|date=25 October 2019|access-date=21 June 2021}}</ref> Leprous выпусцілі сёмы студыйны альбом ''Aphelion'' у 2021 годзе і восьмы студыйны альбом пад назвай ''Melodies of Atonement'' у 2024 годзе<ref>{{Cite web|url=https://metalinjection.net/upcoming-releases/leprous-announces-new-album-aphelion|title=LEPROUS Announces New Album Aphelion|last=Kennelty|first=Greg|website=Metal Injection|date=10 June 2021|access-date=21 June 2021}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=QKmaG5f9Zsg|title=LEPROUS - Running Low (OFFICIAL VIDEO)|date=25 June 2021|publisher=[[YouTube]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626043424/https://www.youtube.com/watch?v=QKmaG5f9Zsg|archive-date=26 чэрвеня 2021|access-date=26 June 2021|url-status=bot: unknown}}</ref> Іх альбомы атрымалі ў асноўным станоўчыя водгукі.<ref name="InsideOut" /> [[Файл:Leprous_at_Wacken_Open_Air_2013.jpg|міні|Leprous на Wacken Open Air 2013]] == Музычны стыль і ўплывы == Стыль Leprous звычайна класіфікуецца як [[Прагрэсіўны метал|прагрэсіў-метал]]<ref name="AllMusic"/><ref name="Allmusic TPS">{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/album/tall-poppy-syndrome-mw0000817270|title=Leprous: Tall Poppy Syndrome|last=Henderson|first=Alex|publisher=[[AllMusic]]|access-date=16 June 2013}}</ref><ref name="NAAU">{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/leprous-new-album-artwork-unveiled/|title=LEPROUS: New Album Artwork Unveiled|website=[[Blabbermouth.net]]|date=29 June 2011|access-date=12 November 2017}}</ref><ref name="bd">{{Cite web|url=https://bloody-disgusting.com/news/3308340/leprous-bilateral-limited-vinyl-details-released-want/|title=Leprous 'Bilateral' Limited Vinyl Details Released: I Want It!|last=Barkan|first=Jonathan|website=[[Bloody Disgusting]]|date=14 August 2014|access-date=17 November 2019}}</ref><ref name="AM">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/album/bilateral-mw0002189790|title=Bilateral - Leprous {{!}} Songs, Reviews, Credits|last=Henderson|first=Alex|publisher=[[AllMusic]]|access-date=17 November 2019}}</ref> або [[Прагрэсіўны рок|прагрэсіў-рок]]<ref name="bd" /><ref>{{Cite web|url=https://www.blabbermouth.net/news/leprous-frontman-einar-solberg-thinks-prog-rock-is-very-predictable-and-one-dimensional/|title=LEPROUS Frontman EINAR SOLBERG Thinks Prog Rock Is 'Very Predictable And One-Dimensional'|website=[[Blabbermouth.net]]|date=16 June 2019|access-date=17 November 2019}}</ref> і вылучаецца сваімі прагрэсіўнымі элементамі, своеасаблівымі [[Гармонія (музыка)|гармоніямі]], дасканалым вакалам і спалучэннем розных жанраў. Іх гучанне таксама класіфікуецца як авангардны метал<ref name="NAAU" /><ref>{{Cite web|url=http://exclaim.ca/music/article/ihsahn-parc_jean-drapeau_montreal_qc_august_9|title=Ihsahn Parc Jean-Drapeau, Montreal QC, August 9|last=Walschots|first=Natalie Zina|website=[[Exclaim!]]|date=10 August 2015|access-date=17 November 2019}}</ref> і [[альтэрнатыўны метал]]<ref name="AM" />. Аднак удзельнікі гурта не адносяць сябе да канкрэтнага жанру<ref name="InsideOut"/><ref name="Allmusic TPS" />. Нягледзячы на тое, што ўсе ўдзельнікі гурта ўносяць свой уклад у музыку Leprous, большую частку тэкстаў напісаў Тор Одмунд Сурке (гітарыст), а Эйнар Солберг (вакаліст і клавішнік) складае музычную аснову большасці песень; абодва — адзіныя пастаянныя ўдзельнікі ў складзе гурта.<ref name="ug">{{Cite web|url=https://www.ultimate-guitar.com/news/interviews/we_are_our_own_worst_critics_-_an_interview_with_leprous_tor_oddmund_suhrke.html|title='We Are Our Own Worst Critics' - An Interview With Leprous' Tor Oddmund Suhrke|last=Rosen|first=Steven|website=[[Ultimate Guitar]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223130814/https://www.ultimate-guitar.com/news/interviews/we_are_our_own_worst_critics_-_an_interview_with_leprous_tor_oddmund_suhrke.html|archive-date=23 February 2017|access-date=10 June 2020|url-status=live|quote=... there has never been any rules in Leprous when it comes to who being allowed to contribute to writing music or lyrics, but it's true that I wrote approximately half of the lyrics on ''Tall Poppy Syndrome'' together with our former bass player Halvor, all the lyrics on ''Bilateral'' and almost all lyrics on ''Coal'' except for "The Cloak" which is written by Einar. On ''The Congregation'', I also wrote most of the lyrics, ...}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metalblast.net/interviews/always-changing-an-interview-with-leprous/|title=Always Changing: An Interview with Leprous|last=Salmeron|first=J|website=Metalblast.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20150530001802/https://www.metalblast.net/interviews/always-changing-an-interview-with-leprous/|archive-date=30 May 2015|access-date=10 June 2020|url-status=live|quote=Interviewer: Regarding losing two members; was the songwriting divided among all of you before?<br/>Einar Solberg: On the previous albums I also had [composed] the majority of the albums, ...}}</ref> Гурт падкрэслівае свой намер выкарыстоўваць розныя падыходы да кожнага альбома.<ref name="aux">{{Cite web|url=http://auxportesdumetal.com/interviews/2015/Leprous2015-uk.html|title=Interview Einar Solberg|website=Auxportesdumetal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20150810142428/http://auxportesdumetal.com/interviews/2015/Leprous2015-uk.html|archive-date=10 August 2015|access-date=10 June 2020|url-status=live}}</ref> Выкарыстанне васьміструннай гітары было пастаянным элементам стылю гурта. Насуперак распаўсюджанаму выкарыстанню ў сучасным прагрэсіў-метале і [[Джэнт|джэнце]], стыль ігры Тора Одмунда Сурке ўключае ў сябе выкарыстанне складаных акордаў у розных альтэрнатыўных ладах гітары (часта гэта абумоўлена тым, што паслядоўнасці акордаў першапачаткова былі напісаны Эйнарам Солбергам на клавішных). Пачынаючы з ''Pitfalls'' выкарыстанне васьміструнных гітар паменшылася; замест гэтага гэта першы альбом гурта, у якім выкарыстоўваюцца акустычныя гітары, а таксама ўдзельнікі гурта чаргуюцца, каб граць на дадатковых клавішных і перкусіі на канцэртах. Сурке назваў чатырох найбольшых гітарных музыкаў, якія паўплывалі на яго ігру на гітары, — [[Амар Радрыгес-Лопес]] з [[The Mars Volta|Mars Volta]], [[Мікаэль Окерфельт]] з [[Opeth]], [[Стывен Уілсан]] з Porcupine Tree і Бэн Вайнман з Dillinger Escape Plan.<ref>{{Cite web|url=https://www.metalpaths.com/interviews/2015/09/01/interview-leprous-tor-oddmund-suhrke/|title=Interview: Leprous (Tor Oddmund Suhrke)|last=Koran|first=Andrew|website=Metal Paths|date=1 September 2015|access-date=5 December 2017}}</ref> == Удзельнікі гурта == [[Файл:Leprous_Euroblast_2014_01.jpg|міні|Эйнар Солберг выступае з Leprous у [[Кёльн]]е ў кастрычніку 2014 года.]] === Дзеючыя === * Эйнар Солберг — вакал, клавішныя <small>(2001 — цяперашні час)</small> * Тор Одмунд Сурке — [[Электрагітара|гітара]], бэк-вакал <small>(2001 — цяперашні час)</small> * Баард Колстад — [[Ударная ўстаноўка|барабаны]] <small>(2014 — цяперашні час)</small> * Сімэн Бёрвэн — [[бас-гітара]], бэк-вакал <small>(2015 — цяперашні час)</small> * Робін Огнедал — гітара, бэк-вакал <small>(2017 — цяперашні час)</small> == Дыскаграфія == === Студыйныя альбомы === * ''Tall Poppy Syndrome'' (2009) * ''Bilateral'' (2011) * ''Coal'' (2013) * ''The Congregation'' (2015) * ''Malina'' (2017) * ''Pitfalls'' (2019) * ''Aphelion'' (2021) * ''Melodies of Atonement'' (2024) === Канцэртныя альбомы === * ''Live at Rockefeller Music Hall'' (2016) * ''Live 2022'' (2023) * ''An Evening of Atonement'' (2025)<ref>{{Cite web|lang=de|url=https://www.powermetal.de/review/review-Leprous/An_Evening_Of_Atonement,45365.html|title=Review Leprous/An Evening Of Atonement - Peter Kubaschk|website=POWERMETAL.de|access-date=2025-10-24}}</ref> === Дэма === * ''Silent Waters'' (2004) * ''Aeolia'' (2006) == Крыніцы == {{Reflist}} == Знешнія спасылкі == * [http://www.leprous.net/ Афіцыйны сайт] {{Вонкавыя спасылкі}} {{ізаляваны артыкул|date=2025-12-01}} [[Катэгорыя:Музычныя калектывы, якія з’явіліся ў 2001 годзе]] [[Катэгорыя:Гурты прагрэсіўнага метала]] [[Катэгорыя:Рок-гурты Нарвегіі]] g1k50as3tyfzna5sz3ieahjfuhjyps3 2 795805 5144660 5065032 2026-05-22T00:47:26Z PK2 6708 add user pages for new Wikipedia editions 5144660 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" style="font-size:85%" |- | [[User:PK2/sandbox|This]] is where my sandbox pages in different languages are |} ;<div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto; font-size:85%">My user pages in different languages by language code</div> {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ A |- | [[:ab:User:PK2|User page]] in [[:en:Abkhaz language|Abkhaz]]<br />(code: <code>ab</code>) | [[:ace:User:PK2|User page]] in [[:en:Acehnese language|Acehnese]]<br />(code: <code>ace</code>) | [[:ady:User:PK2|User page]] in [[:en:Adyghe language|Adyghe]]<br />(code: <code>ady</code>) | [[:af:User:PK2|User page]] in [[:en:Afrikaans|Afrikaans]]<br />(code: <code>af</code>) | [[:als:User:PK2|User page]] in [[:en:Alemannic German|Alemannic German]]<br />(code: <code>als</code>) | [[:alt:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Altai language|Southern Altai]]<br />(code: <code>alt</code>) | [[:am:User:PK2|User page]] in [[:en:Amharic|Amharic]]<br />(code: <code>am</code>) | [[:ami:User:PK2|User page]] in [[:en:Amis language|Amis]]<br />(code: <code>ami</code>) | [[:an:User:PK2|User page]] in [[:en:Aragonese language|Aragonese]]<br />(code: <code>an</code>) | [[:ang:User:PK2|User page]] in [[:en:Old English|Old English]]<br />(code: <code>ang</code>) |- | [[:ann:User:PK2|User page]] in [[:en:Obolo language|Obolo]]<br />(code: <code>ann</code>) | [[:anp:User:PK2|User page]] in [[:en:Angika|Angika]]<br />(code: <code>anp</code>) | [[:ar:User:PK2|User page]] in [[:en:Arabic|Arabic]]<br />(code: <code>ar</code>) | [[:arc:User:PK2|User page]] in [[:en:Aramaic|Aramaic]] ([[:en:Syriac language|Syriac]])<br />(code: <code>arc</code>) | [[:ary:User:PK2|User page]] in [[:en:Moroccan Arabic|Moroccan Arabic]]<br />(code: <code>ary</code>) | [[:arz:User:PK2|User page]] in [[:en:Egyptian Arabic|Egyptian Arabic]]<br />(code: <code>arz</code>) | [[:as:User:PK2|User page]] in [[:en:Assamese language|Assamese]]<br />(code: <code>as</code>) | [[:ast:User:PK2|User page]] in [[:en:Asturleonese language|Asturleonese]] ([[:en:Asturian language|Asturian]])<br />(code: <code>ast</code>) | [[:atj:User:PK2|User page]] in [[:en:Atikamekw language|Atikamekw]]<br />(code: <code>atj</code>) | [[:av:User:PK2|User page]] in [[:en:Avar language|Avar]]<br />(code: <code>av</code>) |- | [[:avk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kotava|Kotava]]<br />(code: <code>avk</code>) | [[:awa:User:PK2|User page]] in [[:en:Awadhi language|Awadhi]]<br />(code: <code>awa</code>) | [[:ay:User:PK2|User page]] in [[:en:Aymara language|Aymara]]<br />(code: <code>ay</code>) | [[:az:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language|Azerbaijani]]<br />(code: <code>az</code>) | [[:azb:User:PK2|User page]] in [[:en:Azerbaijani language#South Azerbaijani|South Azerbaijani]]<br />(code: <code>azb</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ B |- | [[:ba:User:PK2|User page]] in [[:en:Bashkir language|Bashkir]]<br />(code: <code>ba</code>) | [[:ban:User:PK2|User page]] in [[:en:Balinese language|Balinese]]<br />(code: <code>ban</code>) | [[:bar:User:PK2|User page]] in [[:en:Bavarian language|Bavarian]]<br />(code: <code>bar</code>) | [[:bat-smg:User:PK2|User page]] in [[:en:Samogitian language|Samogitian]]<br />(code: <code>bat-smg</code>) | [[:bbc:User:PK2|User page]] in [[:en:Toba Batak language|Toba Batak]]<br />(code: <code>bbc</code>) | [[:bcl:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Bikol|Central Bikol]]<br />(code: <code>bcl</code>) | [[:bdr:User:PK2|User page]] in [[:en:Sama–Bajaw languages|West Coast Bajau]]<br />(code: <code>bdr</code>) | [[:be:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]]<br />(code: <code>be</code>) | [[:be-tarask:User:PK2|User page]] in [[:en:Belarusian language|Belarusian]] ([[:en:Taraškievica|Taraškievica]])<br />(code: <code>be-tarask</code>) | [[:bew:User:PK2|User page]] in [[:en:Betawi language|Betawi]]<br />(code: <code>bew</code>) |- | [[:bg:User:PK2|User page]] in [[:en:Bulgarian language|Bulgarian]]<br />(code: <code>bg</code>) | [[:bh:User:PK2|User page]] in [[:en:Bihari languages|Bihari]] ([[:en:Bhojpuri language|Bhojpuri]])<br />(code: <code>bh</code>) | [[:bi:User:PK2|User page]] in [[:en:Bislama|Bislama]]<br />(code: <code>bi</code>) | [[:bjn:User:PK2|User page]] in [[:en:Banjarese language|Banjarese]]<br />(code: <code>bjn</code>) | [[:blk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pa'O language|Pa'O]]<br />(code: <code>blk</code>) | [[:bm:User:PK2|User page]] in [[:en:Bambara language|Bambara]]<br />(code: <code>bm</code>) | [[:bn:User:PK2|User page]] in [[:en:Bengali language|Bengali]]<br />(code: <code>bn</code>) | [[:bo:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Tibetan|Central Tibetan]] ([[:en:Lhasa Tibetan|Lhasa Tibetan]])<br />(code: <code>bo</code>) | [[:bpy:User:PK2|User page]] in [[:en:Bishnupriya Manipuri|Bishnupriya Manipuri]]<br />(code: <code>bpy</code>) | [[:br:User:PK2|User page]] in [[:en:Breton language|Breton]]<br />(code: <code>br</code>) |- | [[:bs:User:PK2|User page]] in [[:en:Bosnian language|Bosnian]]<br />(code: <code>bs</code>) | [[:btm:User:PK2|User page]] in [[:en:Mandailing Batak language|Mandailing Batak]]<br />(code: <code>btm</code>) | [[:bug:User:PK2|User page]] in [[:en:Buginese language|Buginese]]<br />(code: <code>bug</code>) | [[:bxr:User:PK2|User page]] in [[:en:Buryat language|Buryat]] (Russia Buriat)<br />(code: <code>bxr</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ C |- | [[:ca:User:PK2|User page]] in [[:en:Catalan language|Catalan]]<br />(code: <code>ca</code>) | [[:cbk-zam:User:PK2|User page]] in [[:en:Chavacano|Chavacano]] (Zamboanga)<br />(code: <code>cbk-zam</code>) | [[:cdo:User:PK2|User page]] in [[:en:Eastern Min|Eastern Min]]<br />(code: <code>cdo</code>) | [[:ce:User:PK2|User page]] in [[:en:Chechen language|Chechen]]<br />(code: <code>ce</code>) | [[:ceb:User:PK2|User page]] in [[:en:Cebuano language|Cebuano]]<br />(code: <code>ceb</code>) | [[:ch:User:PK2|User page]] in [[:en:Chamorro language|Chamorro]]<br />(code: <code>ch</code>) | [[:chr:User:PK2|User page]] in [[:en:Cherokee language|Cherokee]]<br />(code: <code>chr</code>) | [[:chy:User:PK2|User page]] in [[:en:Cheyenne language|Cheyenne]]<br />(code: <code>chy</code>) |- | [[:ckb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Sorani|Sorani]])<br />(code: <code>ckb</code>) | [[:co:User:PK2|User page]] in [[:en:Corsican language|Corsican]]<br />(code: <code>co</code>) | [[:crh:User:PK2|User page]] in [[:en:Crimean Tatar language|Crimean Tatar]]<br />(code: <code>crh</code>) | [[:cs:User:PK2|User page]] in [[:en:Czech language|Czech]]<br />(code: <code>cs</code>) | [[:csb:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashubian language|Kashubian]]<br />(code: <code>csb</code>) | [[:cu:User:PK2|User page]] in [[:en:Old Church Slavonic|Old Church Slavonic]]<br />(code: <code>cu</code>) | [[:cv:User:PK2|User page]] in [[:en:Chuvash language|Chuvash]]<br />(code: <code>cv</code>) | [[:cy:User:PK2|User page]] in [[:en:Welsh language|Welsh]]<br />(code: <code>cy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ D |- | [[:da:User:PK2|User page]] in [[:en:Danish language|Danish]]<br />(code: <code>da</code>) | [[:dag:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagbani language|Dagbani]]<br />(code: <code>dag</code>) | [[:de:User:PK2|User page]] in [[:en:German language|German]]<br />(code: <code>de</code>) | [[:dga:User:PK2|User page]] in [[:en:Dagaare language|Dagaare]]<br />(code: <code>dga</code>) | [[:din:User:PK2|User page]] in [[:en:Dinka language|Dinka]]<br />(code: <code>din</code>) | [[:diq:User:PK2|User page]] in [[:en:Zaza language|Zaza]]<br />(code: <code>diq</code>) | [[:dsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Lower Sorbian language|Lower Sorbian]]<br />(code: <code>dsb</code>) | [[:dtp:User:PK2|User page]] in [[:en:Dusun language|Dusun]]<br />(code: <code>dtp</code>) | [[:dty:User:PK2|User page]] in [[:en:Doteli|Doteli]]<br />(code: <code>dty</code>) | [[:dv:User:PK2|User page]] in [[:en:Maldivian language|Maldivian]]<br />(code: <code>dv</code>) | [[:dz:User:PK2|User page]] in [[:en:Dzongkha|Dzongkha]]<br />(code: <code>dz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ E |- | [[:ee:User:PK2|User page]] in [[:en:Ewe language|Ewe]]<br />(code: <code>ee</code>) | [[:el:User:PK2|User page]] in [[:en:Greek language|Greek]]<br />(code: <code>el</code>) | [[:eml:User:PK2|User page]] in [[:en:Emilian–Romagnol|Emilian–Romagnol]]<br />(code: <code>eml</code>) | [[:en:User:PK2|User page]] in [[:en:English language|English]]<br />(code: <code>en</code>) | [[:eo:User:PK2|User page]] in [[:en:Esperanto|Esperanto]]<br />(code: <code>eo</code>) | [[:es:User:PK2|User page]] in [[:en:Spanish language|Spanish]]<br />(code: <code>es</code>) | [[:et:User:PK2|User page]] in [[:en:Estonian language|Estonian]]<br />(code: <code>et</code>) | [[:eu:User:PK2|User page]] in [[:en:Basque language|Basque]]<br />(code: <code>eu</code>) | [[:ext:User:PK2|User page]] in [[:en:Extremaduran language|Extremaduran]]<br />(code: <code>ext</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ F |- | [[:fa:User:PK2|User page]] in [[:en:Persian language|Persian]]<br />(code: <code>fa</code>) | [[:fat:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] ([[:en:Fante dialect|Fante]])<br />(code: <code>fat</code>) | [[:ff:User:PK2|User page]] in [[:en:Fula language|Fula]]<br />(code: <code>ff</code>) | [[:fi:User:PK2|User page]] in [[:en:Finnish language|Finnish]]<br />(code: <code>fi</code>) | [[:fiu-vro:User:PK2|User page]] in [[:en:Võro language|Võro]]<br />(code: <code>fiu-vro</code>) | [[:fj:User:PK2|User page]] in [[:en:Fijian language|Fijian]]<br />(code: <code>fj</code>) | [[:fo:User:PK2|User page]] in [[:en:Faroese language|Faroese]]<br />(code: <code>fo</code>) | [[:fon:User:PK2|User page]] in [[:en:Fon language|Fon]]<br />(code: <code>fon</code>) | [[:fr:User:PK2|User page]] in [[:en:French language|French]]<br />(code: <code>fr</code>) | [[:frp:User:PK2|User page]] in [[:en:Franco-Provençal|Franco-Provençal]]<br />(code: <code>frp</code>) | [[:frr:User:PK2|User page]] in [[:en:North Frisian language|North Frisian]]<br />(code: <code>frr</code>) | [[:fur:User:PK2|User page]] in [[:en:Friulian language|Friulian]]<br />(code: <code>fur</code>) | [[:fy:User:PK2|User page]] in [[:en:West Frisian language|West Frisian]]<br />(code: <code>fy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ G |- | [[:ga:User:PK2|User page]] in [[:en:Irish language|Irish]]<br />(code: <code>ga</code>) | [[:gag:User:PK2|User page]] in [[:en:Gagauz language|Gagauz]]<br />(code: <code>gag</code>) | [[:gan:User:PK2|User page]] in [[:en:Gan Chinese|Gan Chinese]]<br />(code: <code>gan</code>) | [[:gcr:User:PK2|User page]] in [[:en:French Guianese Creole|French Guianese Creole]]<br />(code: <code>gcr</code>) | [[:gd:User:PK2|User page]] in [[:en:Scottish Gaelic|Scottish Gaelic]]<br />(code: <code>gd</code>) | [[:gl:User:PK2|User page]] in [[:en:Galician language|Galician]]<br />(code: <code>gl</code>) | [[:glk:User:PK2|User page]] in [[:en:Gilaki language|Gilaki]]<br />(code: <code>glk</code>) | [[:gn:User:PK2|User page]] in [[:en:Guarani language|Guarani]]<br />(code: <code>gn</code>) | [[:gom:User:PK2|User page]] in [[:en:Konkani language|Konkani]] (Goan Konkani)<br />(code: <code>gom</code>) |- | [[:gor:User:PK2|User page]] in [[:en:Gorontalo language|Gorontalo]]<br />(code: <code>gor</code>) | [[:got:User:PK2|User page]] in [[:en:Gothic language|Gothic]]<br />(code: <code>got</code>) | [[:gpe:User:PK2|User page]] in [[:en:Ghanaian Pidgin English|Ghanaian Pidgin English]]<br />(code: <code>gpe</code>) | [[:gu:User:PK2|User page]] in [[:en:Gujarati language|Gujarati]]<br />(code: <code>gu</code>) | [[:guc:User:PK2|User page]] in [[:en:Wayuu language|Wayuu]]<br />(code: <code>guc</code>) | [[:gur:User:PK2|User page]] in [[:en:Farefare language|Farefare]]<br />(code: <code>gur</code>) | [[:guw:User:PK2|User page]] in [[:en:Gun language|Gun]]<br />(code: <code>guw</code>) | [[:gv:User:PK2|User page]] in [[:en:Manx language|Manx]]<br />(code: <code>gv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ H |- | [[:ha:User:PK2|User page]] in [[:en:Hausa language|Hausa]]<br />(code: <code>ha</code>) | [[:hak:User:PK2|User page]] in [[:en:Hakka Chinese|Hakka Chinese]]<br />(code: <code>hak</code>) | [[:haw:User:PK2|User page]] in [[:en:Hawaiian language|Hawaiian]]<br />(code: <code>haw</code>) | [[:he:User:PK2|User page]] in [[:en:Hebrew language|Hebrew]]<br />(code: <code>he</code>) | [[:hi:User:PK2|User page]] in [[:en:Hindi|Hindi]]<br />(code: <code>hi</code>) | [[:hif:User:PK2|User page]] in [[:en:Fiji Hindi|Fiji Hindi]]<br />(code: <code>hif</code>) | [[:hr:User:PK2|User page]] in [[:en:Croatian language|Croatian]]<br />(code: <code>hr</code>) | [[:hsb:User:PK2|User page]] in [[:en:Upper Sorbian language|Upper Sorbian]]<br />(code: <code>hsb</code>) | [[:ht:User:PK2|User page]] in [[:en:Haitian Creole|Haitian Creole]]<br />(code: <code>ht</code>) | [[:hu:User:PK2|User page]] in [[:en:Hungarian language|Hungarian]]<br />(code: <code>hu</code>) | [[:hy:User:PK2|User page]] in [[:en:Armenian language|Armenian]] ([[:en:Eastern Armenian|Eastern Armenian]])<br />(code: <code>hy</code>) | [[:hyw:User:PK2|User page]] in [[:en:Western Armenian|Western Armenian]]<br />(code: <code>hyw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ I |- | [[:ia:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingua|Interlingua]]<br />(code: <code>ia</code>) | [[:iba:User:PK2|User page]] in [[:en:Iban language|Iban]]<br />(code: <code>iba</code>) | [[:id:User:PK2|User page]] in [[:en:Indonesian language|Indonesian]]<br />(code: <code>id</code>) | [[:ie:User:PK2|User page]] in [[:en:Interlingue|Interlingue]]<br />(code: <code>ie</code>) | [[:ig:User:PK2|User page]] in [[:en:Igbo language|Igbo]]<br />(code: <code>ig</code>) | [[:igl:User:PK2|User page]] in [[:en:Igala language|Igala]]<br />(code: <code>igl</code>) | [[:ik:User:PK2|User page]] in [[:en:Iñupiaq language|Iñupiaq]]<br />(code: <code>ik</code>) | [[:ilo:User:PK2|User page]] in [[:en:Ilocano language|Ilocano]]<br />(code: <code>ilo</code>) | [[:inh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ingush language|Ingush]]<br />(code: <code>inh</code>) | [[:io:User:PK2|User page]] in [[:en:Ido|Ido]]<br />(code: <code>io</code>) | [[:is:User:PK2|User page]] in [[:en:Icelandic language|Icelandic]]<br />(code: <code>is</code>) | [[:it:User:PK2|User page]] in [[:en:Italian language|Italian]]<br />(code: <code>it</code>) | [[:iu:User:PK2|User page]] in [[:en:Inuktitut|Inuktitut]]<br />(code: <code>iu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ J |- | [[:ja:User:PK2|User page]] in [[:en:Japanese language|Japanese]]<br />(code: <code>ja</code>) | [[:jam:User:PK2|User page]] in [[:en:Jamaican Patois|Jamaican Patois]]<br />(code: <code>jam</code>) | [[:jbo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lojban|Lojban]]<br />(code: <code>jbo</code>) | [[:jv:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]]<br />(code: <code>jv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ K |- | [[:ka:User:PK2|User page]] in [[:en:Georgian language|Georgian]]<br />(code: <code>ka</code>) | [[:kaa:User:PK2|User page]] in [[:en:Karakalpak language|Karakalpak]]<br />(code: <code>kaa</code>) | [[:kab:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabyle language|Kabyle]]<br />(code: <code>kab</code>) | [[:kai:User:PK2|User page]] in [[:en:Karai-karai|Karai-karai]]<br />(code: <code>kai</code>) | [[:kaj:User:PK2|User page]] in [[:en:Jju language|Jju]]<br />(code: <code>kaj</code>) | [[:kbd:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabardian language|Kabardian]]<br />(code: <code>kbd</code>) | [[:kbp:User:PK2|User page]] in [[:en:Kabiye language|Kabiye]]<br />(code: <code>kbp</code>) | [[:kcg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tyap|Tyap]]<br />(code: <code>kcg</code>) | [[:kg:User:PK2|User page]] in [[:en:Kongo language|Kongo]]<br />(code: <code>kg</code>) | [[:kge:User:PK2|User page]] in [[:en:Komering language|Komering]]<br />(code: <code>kge</code>) | [[:ki:User:PK2|User page]] in [[:en:Kikuyu language|Kikuyu]]<br />(code: <code>ki</code>) | [[:kk:User:PK2|User page]] in [[:en:Kazakh language|Kazakh]]<br />(code: <code>kk</code>) | [[:km:User:PK2|User page]] in [[:en:Khmer language|Khmer]]<br />(code: <code>km</code>) |- | [[:kn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kannada|Kannada]]<br />(code: <code>kn</code>) | [[:knc:User:PK2|User page]] in [[:en:Central Kanuri|Central Kanuri]]<br />(code: <code>knc</code>) | [[:ko:User:PK2|User page]] in [[:en:Korean language|Korean]]<br />(code: <code>ko</code>) | [[:koi:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi-Permyak language|Komi-Permyak]]<br />(code: <code>koi</code>) | [[:krc:User:PK2|User page]] in [[:en:Karachay-Balkar|Karachay-Balkar]]<br />(code: <code>krc</code>) | [[:ks:User:PK2|User page]] in [[:en:Kashmiri language|Kashmiri]]<br />(code: <code>ks</code>) | [[:ksh:User:PK2|User page]] in [[:en:Ripuarian language|Ripuarian]]<br />(code: <code>ksh</code>) | [[:ku:User:PK2|User page]] in [[:en:Kurdish language|Kurdish]] ([[:en:Kurmanji|Kurmanji]])<br />(code: <code>ku</code>) | [[:kus:User:PK2|User page]] in [[:en:Kusaal language|Kusaal]]<br />(code: <code>kus</code>) | [[:kv:User:PK2|User page]] in [[:en:Komi language|Komi]]<br />(code: <code>kv</code>) | [[:kw:User:PK2|User page]] in [[:en:Cornish language|Cornish]]<br />(code: <code>kw</code>) | [[:ky:User:PK2|User page]] in [[:en:Kyrgyz language|Kyrgyz]]<br />(code: <code>ky</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ L |- | [[:la:User:PK2|User page]] in [[:en:Latin|Latin]]<br />(code: <code>la</code>) | [[:lad:User:PK2|User page]] in [[:en:Judaeo-Spanish|Judaeo-Spanish]]<br />(code: <code>lad</code>) | [[:lb:User:PK2|User page]] in [[:en:Luxembourgish|Luxembourgish]]<br />(code: <code>lb</code>) | [[:lbe:User:PK2|User page]] in [[:en:Lak language|Lak]]<br />(code: <code>lbe</code>) | [[:lez:User:PK2|User page]] in [[:en:Lezgian language|Lezgian]]<br />(code: <code>lez</code>) | [[:lfn:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingua Franca Nova|Lingua Franca Nova]]<br />(code: <code>lfn</code>) | [[:lg:User:PK2|User page]] in [[:en:Luganda|Luganda]]<br />(code: <code>lg</code>) | [[:li:User:PK2|User page]] in [[:en:Limburgish|Limburgish]]<br />(code: <code>li</code>) |- | [[:lij:User:PK2|User page]] in [[:en:Ligurian language|Ligurian]]<br />(code: <code>lij</code>) | [[:lld:User:PK2|User page]] in [[:en:Ladin language|Ladin]]<br />(code: <code>lld</code>) | [[:lmo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lombard language|Lombard]]<br />(code: <code>lmo</code>) | [[:ln:User:PK2|User page]] in [[:en:Lingala|Lingala]]<br />(code: <code>ln</code>) | [[:lo:User:PK2|User page]] in [[:en:Lao language|Lao]]<br />(code: <code>lo</code>) | [[:lt:User:PK2|User page]] in [[:en:Lithuanian language|Lithuanian]]<br />(code: <code>lt</code>) | [[:ltg:User:PK2|User page]] in [[:en:Latgalian language|Latgalian]]<br />(code: <code>ltg</code>) | [[:lv:User:PK2|User page]] in [[:en:Latvian language|Latvian]]<br />(code: <code>lv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ M |- | [[:mad:User:PK2|User page]] in [[:en:Madurese language|Madurese]]<br />(code: <code>mad</code>) | [[:mai:User:PK2|User page]] in [[:en:Maithili language|Maithili]]<br />(code: <code>mai</code>) | [[:map-bms:User:PK2|User page]] in [[:en:Javanese language|Javanese]] ([[:en:Banyumasan dialect|Banyumasan]])<br />(code: <code>map-bms</code>) | [[:mdf:User:PK2|User page]] in [[:en:Moksha language|Moksha]]<br />(code: <code>mdf</code>) | [[:mg:User:PK2|User page]] in [[:en:Malagasy language|Malagasy]]<br />(code: <code>mg</code>) | [[:mhr:User:PK2|User page]] in [[:en:Meadow Mari language|Meadow Mari]]<br />(code: <code>mhr</code>) | [[:mi:User:PK2|User page]] in [[:en:Māori language|Māori]]<br />(code: <code>mi</code>) | [[:min:User:PK2|User page]] in [[:en:Minangkabau language|Minangkabau]]<br />(code: <code>min</code>) | [[:mk:User:PK2|User page]] in [[:en:Macedonian language|Macedonian]]<br />(code: <code>mk</code>) | [[:ml:User:PK2|User page]] in [[:en:Malayalam|Malayalam]]<br />(code: <code>ml</code>) | [[:mn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mongolian language|Mongolian]]<br />(code: <code>mn</code>) |- | [[:mni:User:PK2|User page]] in [[:en:Meitei language|Meitei]]<br />(code: <code>mni</code>) | [[:mnw:User:PK2|User page]] in [[:en:Mon language|Mon]]<br />(code: <code>mnw</code>) | [[:m:mos:User:PK2|User page]] in [[:en:Mooré|Mooré]]<br />(code: <code>mos</code>) | [[:mr:User:PK2|User page]] in [[:en:Marathi language|Marathi]]<br />(code: <code>mr</code>) | [[:mrj:User:PK2|User page]] in [[:en:Hill Mari language|Hill Mari]]<br />(code: <code>mrj</code>) | [[:ms:User:PK2|User page]] in [[:en:Malay language|Malay]]<br />(code: <code>ms</code>) | [[:mt:User:PK2|User page]] in [[:en:Maltese language|Maltese]]<br />(code: <code>mt</code>) | [[:mwl:User:PK2|User page]] in [[:en:Mirandese language|Mirandese]]<br />(code: <code>mwl</code>) | [[:my:User:PK2|User page]] in [[:en:Burmese language|Burmese]]<br />(code: <code>my</code>) | [[:myv:User:PK2|User page]] in [[:en:Erzya language|Erzya]]<br />(code: <code>myv</code>) | [[:mzn:User:PK2|User page]] in [[:en:Mazanderani language|Mazanderani]]<br />(code: <code>mzn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ N |- | [[:nah:User:PK2|User page]] in [[:en:Nahuatl|Nahuatl]]<br />(code: <code>nah</code>) | [[:nap:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]]<br />(code: <code>nap</code>) | [[:nds:User:PK2|User page]] in [[:en:Low German|Low German]]<br />(code: <code>nds</code>) | [[:nds-nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch Low Saxon|Dutch Low Saxon]]<br />(code: <code>nds-nl</code>) | [[:ne:User:PK2|User page]] in [[:en:Nepali language|Nepali]]<br />(code: <code>ne</code>) | [[:new:User:PK2|User page]] in [[:en:Newar language|Newar]]<br />(code: <code>new</code>) | [[:nia:User:PK2|User page]] in [[:en:Nias language|Nias]]<br />(code: <code>nia</code>) | [[:nl:User:PK2|User page]] in [[:en:Dutch language|Dutch]]<br />(code: <code>nl</code>) | [[:nn:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Nynorsk|Nynorsk]])<br />(code: <code>nn</code>) |- | [[:no:User:PK2|User page]] in [[:en:Norwegian language|Norwegian]] ([[:en:Bokmål|Bokmål]])<br />(code: <code>no</code>) | [[:nov:User:PK2|User page]] in [[:en:Novial|Novial]]<br />(code: <code>nov</code>) | [[:nqo:User:PK2|User page]] in [[:en:N'Ko language|N'Ko]]<br />(code: <code>nqo</code>) | [[:nr:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Ndebele language|Southern Ndebele]]<br />(code: <code>nr</code>) | [[:nrm:User:PK2|User page]] in [[:en:Norman language|Norman]]<br />(code: <code>nrm</code>) | [[:nso:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sotho|Northern Sotho]]<br />(code: <code>nso</code>) | [[:nup:User:PK2|User page]] in [[:en:Nupe language|Nupe]]<br />(code: <code>nup</code>) | [[:nv:User:PK2|User page]] in [[:en:Navajo language|Navajo]]<br />(code: <code>nv</code>) | [[:ny:User:PK2|User page]] in [[:en:Chewa language|Chewa]]<br />(code: <code>ny</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ O |- | [[:oc:User:PK2|User page]] in [[:en:Occitan language|Occitan]]<br />(code: <code>oc</code>) | [[:olo:User:PK2|User page]] in [[:en:Livvi-Karelian language|Livvi-Karelian]]<br />(code: <code>olo</code>) | [[:om:User:PK2|User page]] in [[:en:Oromo language|Oromo]]<br />(code: <code>om</code>) | [[:or:User:PK2|User page]] in [[:en:Odia language|Odia]]<br />(code: <code>or</code>) | [[:os:User:PK2|User page]] in [[:en:Ossetian language|Ossetian]]<br />(code: <code>os</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ P |- | [[:pa:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]]<br />(code: <code>pa</code>) | [[:pag:User:PK2|User page]] in [[:en:Pangasinan language|Pangasinan]]<br />(code: <code>pag</code>) | [[:pam:User:PK2|User page]] in [[:en:Kapampangan language|Kapampangan]]<br />(code: <code>pam</code>) | [[:pap:User:PK2|User page]] in [[:en:Papiamento|Papiamento]]<br />(code: <code>pap</code>) | [[:pcd:User:PK2|User page]] in [[:en:Picard language|Picard]]<br />(code: <code>pcd</code>) | [[:pcm:User:PK2|User page]] in [[:en:Nigerian Pidgin|Nigerian Pidgin]]<br />(code: <code>pcm</code>) | [[:pdc:User:PK2|User page]] in [[:en:Pennsylvania Dutch language|Pennsylvania Dutch]]<br />(code: <code>pdc</code>) | [[:pfl:User:PK2|User page]] in [[:en:Palatine German dialects|Palatine German]]<br />(code: <code>pfl</code>) | [[:pi:User:PK2|User page]] in [[:en:Pali|Pali]]<br />(code: <code>pi</code>) |- | [[:pl:User:PK2|User page]] in [[:en:Polish language|Polish]]<br />(code: <code>pl</code>) | [[:pms:User:PK2|User page]] in [[:en:Piedmontese language|Piedmontese]]<br />(code: <code>pms</code>) | [[:pnb:User:PK2|User page]] in [[:en:Punjabi language|Punjabi]] (Western Punjabi)<br />(code: <code>pnb</code>) | [[:pnt:User:PK2|User page]] in [[:en:Pontic Greek|Pontic Greek]]<br />(code: <code>pnt</code>) | [[:ppl:User:PK2|User page]] in [[:en:Nawat language|Nawat]]<br />(code: <code>ppl</code>) | [[:ps:User:PK2|User page]] in [[:en:Pashto|Pashto]]<br />(code: <code>ps</code>) | [[:pt:User:PK2|User page]] in [[:en:Portuguese language|Portuguese]]<br />(code: <code>pt</code>) | [[:pwn:User:PK2|User page]] in [[:en:Paiwan language|Paiwan]]<br />(code: <code>pwn</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Q |- | [[:qu:User:PK2|User page]] in [[:en:Quechuan languages|Quechua]] ([[:en:Southern Quechua|Southern Quechua]])<br />(code: <code>qu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ R |- | [[:rki:User:PK2|User page]] in [[:en:Rakhine language|Rakhine]]<br />(code: <code>rki</code>) | [[:rm:User:PK2|User page]] in [[:en:Romansh language|Romansh]]<br />(code: <code>rm</code>) | [[:rmy:User:PK2|User page]] in [[:en:Romani language|Romani]] ([[:en:Vlax Romani language|Vlax Romani]])<br />(code: <code>rmy</code>) | [[:rn:User:PK2|User page]] in [[:en:Kirundi|Kirundi]]<br />(code: <code>rn</code>) | [[:ro:User:PK2|User page]] in [[:en:Romanian language|Romanian]]<br />(code: <code>ro</code>) | [[:roa-rup:User:PK2|User page]] in [[:en:Aromanian language|Aromanian]]<br />(code: <code>roa-rup</code>) | [[:roa-tara:User:PK2|User page]] in [[:en:Neapolitan language|Neapolitan]] ([[:en:Tarantino dialect|Tarantino]])<br />(code: <code>roa-tara</code>) | [[:rsk:User:PK2|User page]] in [[:en:Pannonian Rusyn|Pannonian Rusyn]]<br />(code: <code>rsk</code>) | [[:ru:User:PK2|User page]] in [[:en:Russian language|Russian]]<br />(code: <code>ru</code>) | [[:rue:User:PK2|User page]] in [[:en:Rusyn language|Rusyn]]<br />(code: <code>rue</code>) | [[:rw:User:PK2|User page]] in [[:en:Kinyarwanda|Kinyarwanda]]<br />(code: <code>rw</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ S |- | [[:sa:User:PK2|User page]] in [[:en:Sanskrit|Sanskrit]]<br />(code: <code>sa</code>) | [[:sah:User:PK2|User page]] in [[:en:Yakut language|Yakut]]<br />(code: <code>sah</code>) | [[:sat:User:PK2|User page]] in [[:en:Santali language|Santali]]<br />(code: <code>sat</code>) | [[:sc:User:PK2|User page]] in [[:en:Sardinian language|Sardinian]]<br />(code: <code>sc</code>) | [[:scn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sicilian language|Sicilian]]<br />(code: <code>scn</code>) | [[:sco:User:PK2|User page]] in [[:en:Scots language|Scots]]<br />(code: <code>sco</code>) | [[:sd:User:PK2|User page]] in [[:en:Sindhi language|Sindhi]]<br />(code: <code>sd</code>) | [[:se:User:PK2|User page]] in [[:en:Northern Sámi|Northern Sámi]]<br />(code: <code>se</code>) | [[:sg:User:PK2|User page]] in [[:en:Sango language|Sango]]<br />(code: <code>sg</code>) | [[:sh:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbo-Croatian|Serbo-Croatian]]<br />(code: <code>sh</code>) | [[:shi:User:PK2|User page]] in [[:en:Shilha language|Shilha]]<br />(code: <code>shi</code>) |- | [[:shn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shan language|Shan]]<br />(code: <code>shn</code>) | [[:si:User:PK2|User page]] in [[:en:Sinhala language|Sinhala]]<br />(code: <code>si</code>) | [[:simple:User:PK2|User page]] in [[:en:Basic English|Basic English]]<br />(code: <code>simple</code>) | [[:sk:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovak language|Slovak]]<br />(code: <code>sk</code>) | [[:skr:User:PK2|User page]] in [[:en:Saraiki language|Saraiki]]<br />(code: <code>skr</code>) | [[:sl:User:PK2|User page]] in [[:en:Slovene language|Slovene]]<br />(code: <code>sl</code>) | [[:sm:User:PK2|User page]] in [[:en:Samoan language|Samoan]]<br />(code: <code>sm</code>) | [[:smn:User:PK2|User page]] in [[:en:Inari Sámi language|Inari Sámi]]<br />(code: <code>smn</code>) | [[:sn:User:PK2|User page]] in [[:en:Shona language|Shona]]<br />(code: <code>sn</code>) | [[:so:User:PK2|User page]] in [[:en:Somali language|Somali]]<br />(code: <code>so</code>) | [[:sq:User:PK2|User page]] in [[:en:Albanian language|Albanian]]<br />(code: <code>sq</code>) |- | [[:sr:User:PK2|User page]] in [[:en:Serbian language|Serbian]]<br />(code: <code>sr</code>) | [[:srn:User:PK2|User page]] in [[:en:Sranan Tongo|Sranan Tongo]]<br />(code: <code>srn</code>) | [[:ss:User:PK2|User page]] in [[:en:Swazi language|Swazi]]<br />(code: <code>ss</code>) | [[:st:User:PK2|User page]] in [[:en:Sotho language|Sotho]]<br />(code: <code>st</code>) | [[:stq:User:PK2|User page]] in [[:en:Saterland Frisian language|Saterland Frisian]]<br />(code: <code>stq</code>) | [[:su:User:PK2|User page]] in [[:en:Sundanese language|Sundanese]]<br />(code: <code>su</code>) | [[:sv:User:PK2|User page]] in [[:en:Swedish language|Swedish]]<br />(code: <code>sv</code>) | [[:sw:User:PK2|User page]] in [[:en:Swahili language|Swahili]]<br />(code: <code>sw</code>) | [[:syl:User:PK2|User page]] in [[:en:Sylheti language|Sylheti]]<br />(code: <code>syl</code>) | [[:szl:User:PK2|User page]] in [[:en:Silesian language|Silesian]]<br />(code: <code>szl</code>) | [[:szy:User:PK2|User page]] in [[:en:Sakizaya language|Sakizaya]]<br />(code: <code>szy</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ T |- | [[:ta:User:PK2|User page]] in [[:en:Tamil language|Tamil]]<br />(code: <code>ta</code>) | [[:tay:User:PK2|User page]] in [[:en:Atayal language|Atayal]]<br />(code: <code>tay</code>) | [[:tcy:User:PK2|User page]] in [[:en:Tulu language|Tulu]]<br />(code: <code>tcy</code>) | [[:tdd:User:PK2|User page]] in [[:en:Tai Nuea language|Tai Nuea]]<br />(code: <code>tdd</code>) | [[:te:User:PK2|User page]] in [[:en:Telugu language|Telugu]]<br />(code: <code>te</code>) | [[:tet:User:PK2|User page]] in [[:en:Tetum language|Tetum]]<br />(code: <code>tet</code>) | [[:tg:User:PK2|User page]] in [[:en:Tajik language|Tajik]]<br />(code: <code>tg</code>) | [[:th:User:PK2|User page]] in [[:en:Thai language|Thai]]<br />(code: <code>th</code>) | [[:ti:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigrinya language|Tigrinya]]<br />(code: <code>ti</code>) | [[:tig:User:PK2|User page]] in [[:en:Tigre language|Tigre]]<br />(code: <code>tig</code>) | [[:tk:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkmen language|Turkmen]]<br />(code: <code>tk</code>) | [[:tl:User:PK2|User page]] in [[:en:Tagalog language|Tagalog]]<br />(code: <code>tl</code>) | [[:tly:User:PK2|User page]] in [[:en:Talysh language|Talysh]]<br />(code: <code>tly</code>) |- | [[:tn:User:PK2|User page]] in [[:en:Tswana language|Tswana]]<br />(code: <code>tn</code>) | [[:to:User:PK2|User page]] in [[:en:Tongan language|Tongan]]<br />(code: <code>to</code>) | [[:tok:User:PK2|User page]] in [[:en:Toki Pona|Toki Pona]]<br />(code: <code>tok</code>) | [[:tpi:User:PK2|User page]] in [[:en:Tok Pisin|Tok Pisin]]<br />(code: <code>tpi</code>) | [[:tr:User:PK2|User page]] in [[:en:Turkish language|Turkish]]<br />(code: <code>tr</code>) | [[:trv:User:PK2|User page]] in [[:en:Seediq language|Seediq]]<br />(code: <code>trv</code>) | [[:ts:User:PK2|User page]] in [[:en:Tsonga language|Tsonga]]<br />(code: <code>ts</code>) | [[:tt:User:PK2|User page]] in [[:en:Tatar language|Tatar]]<br />(code: <code>tt</code>) | [[:tum:User:PK2|User page]] in [[:en:Tumbuka language|Tumbuka]]<br />(code: <code>tum</code>) | [[:tw:User:PK2|User page]] in [[:en:Akan language|Akan]] (Twi)<br />(code: <code>tw</code>) | [[:ty:User:PK2|User page]] in [[:en:Tahitian language|Tahitian]]<br />(code: <code>ty</code>) | [[:tyv:User:PK2|User page]] in [[:en:Tuvan language|Tuvan]]<br />(code: <code>tyv</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ U |- | [[:udm:User:PK2|User page]] in [[:en:Udmurt language|Udmurt]]<br />(code: <code>udm</code>) | [[:ug:User:PK2|User page]] in [[:en:Uyghur language|Uyghur]]<br />(code: <code>ug</code>) | [[:uk:User:PK2|User page]] in [[:en:Ukrainian language|Ukrainian]]<br />(code: <code>uk</code>) | [[:ur:User:PK2|User page]] in [[:en:Urdu|Urdu]]<br />(code: <code>ur</code>) | [[:uz:User:PK2|User page]] in [[:en:Uzbek language|Uzbek]]<br />(code: <code>uz</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ V |- | [[:ve:User:PK2|User page]] in [[:en:Venda language|Venda]]<br />(code: <code>ve</code>) | [[:vec:User:PK2|User page]] in [[:en:Venetian language|Venetian]]<br />(code: <code>vec</code>) | [[:vep:User:PK2|User page]] in [[:en:Veps language|Veps]]<br />(code: <code>vep</code>) | [[:vi:User:PK2|User page]] in [[:en:Vietnamese language|Vietnamese]]<br />(code: <code>vi</code>) | [[:vls:User:PK2|User page]] in [[:en:West Flemish|West Flemish]]<br />(code: <code>vls</code>) | [[:vo:User:PK2|User page]] in [[:en:Volapük|Volapük]]<br />(code: <code>vo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ W |- | [[:wa:User:PK2|User page]] in [[:en:Walloon language|Walloon]]<br />(code: <code>wa</code>) | [[:war:User:PK2|User page]] in [[:en:Waray language|Waray]]<br />(code: <code>war</code>) | [[:wo:User:PK2|User page]] in [[:en:Wolof language|Wolof]]<br />(code: <code>wo</code>) | [[:wuu:User:PK2|User page]] in [[:en:Wu Chinese|Wu Chinese]]<br />(code: <code>wuu</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ X |- | [[:xal:User:PK2|User page]] in [[:en:Oirat language|Oirat]] ([[:en:Kalmyk Oirat|Kalmyk Oirat]])<br />(code: <code>xal</code>) | [[:xh:User:PK2|User page]] in [[:en:Xhosa language|Xhosa]]<br />(code: <code>xh</code>) | [[:xmf:User:PK2|User page]] in [[:en:Mingrelian language|Mingrelian]]<br />(code: <code>xmf</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Y |- | [[:yi:User:PK2|User page]] in [[:en:Yiddish|Yiddish]]<br />(code: <code>yi</code>) | [[:yo:User:PK2|User page]] in [[:en:Yoruba language|Yoruba]]<br />(code: <code>yo</code>) |} {| class="wikitable" style="text-align: center; font-size:85%" |+ Z |- | [[:za:User:PK2|User page]] in [[:en:Zhuang languages|Zhuang]] ([[:en:Standard Zhuang|Standard Zhuang]])<br />(code: <code>za</code>) | [[:zea:User:PK2|User page]] in [[:en:Zeelandic|Zeelandic]]<br />(code: <code>zea</code>) | [[:zgh:User:PK2|User page]] in [[:en:Standard Moroccan Amazigh|Standard Moroccan Amazigh]]<br />(code: <code>zgh</code>) | [[:zh:User:PK2|User page]] in [[:en:Chinese language|Chinese]] ([[:en:Mandarin Chinese|Mandarin Chinese]])<br />(code: <code>zh</code>) | [[:zh-classical:User:PK2|User page]] in [[:en:Classical Chinese|Classical Chinese]]<br />(code: <code>zh-classical</code>) | [[:zh-min-nan:User:PK2|User page]] in [[:en:Southern Min|Southern Min]]<br />(code: <code>zh-min-nan</code>) | [[:zh-yue:User:PK2|User page]] in [[:en:Cantonese|Cantonese]]<br />(code: <code>zh-yue</code>) | [[:zu:User:PK2|User page]] in [[:en:Zulu language|Zulu]]<br />(code: <code>zu</code>) |} dud3tixug1qffje4pl8q76cccmmhg8l 0 797507 5144543 5075130 2026-05-21T16:16:20Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5144543 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] 07fcetzedw1gbqi4n0hg9dkmazzt0we 5144544 5144543 2026-05-21T16:18:57Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5144544 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] 4cbn3mvh4kx005ww5iunicb07a5xari 5144547 5144544 2026-05-21T16:49:55Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5144547 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] 07fcetzedw1gbqi4n0hg9dkmazzt0we 5144590 5144547 2026-05-21T19:27:02Z JerzyKundrat 174 5144590 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Сям'я == Быў жанаты з Зоф'яй Даманскай, дачкой Тадэвуша і Ганны з Ваньковічаў. Меў сыноў Тадэвуша (1913—1940) і Казіміра (нар. 1911), які пасля вайны трапіў у [[Бельгійскае Конга]], а затым асеў у [[Бельгія|Бельгіі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] 9gw6g5q5ll2mabiahmbynpsnerr4fjq 5144592 5144590 2026-05-21T19:28:11Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5144592 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача [[Густаў Чарноцкі|Густава Чарноцкага]]. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Сям'я == Быў жанаты з Зоф'яй Даманскай, дачкой Тадэвуша і Ганны з Ваньковічаў. Меў сыноў Тадэвуша (1913—1940) і Казіміра (нар. 1911), які пасля вайны трапіў у [[Бельгійскае Конга]], а затым асеў у [[Бельгія|Бельгіі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] o2okraixg9p75mwaa0gkn8j5akkrw8d 5144593 5144592 2026-05-21T19:29:16Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5144593 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача [[Густаў Чарноцкі|Густава Чарноцкага]] і Юзэфы са Свянціцкіх. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Сям'я == Быў жанаты з Зоф'яй Даманскай, дачкой Тадэвуша і Ганны з Ваньковічаў. Меў сыноў Тадэвуша (1913—1940) і Казіміра (нар. 1911), які пасля вайны трапіў у [[Бельгійскае Конга]], а затым асеў у [[Бельгія|Бельгіі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] 80l4dip8sfqhvdpve09siacvsufqhvr 5144594 5144593 2026-05-21T19:33:42Z JerzyKundrat 174 5144594 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Сям'я == Быў жанаты з Зоф'яй Даманскай, дачкой Тадэвуша і Ганны з Ваньковічаў. Меў сыноў Тадэвуша (1913—1940) і Казіміра (нар. 1911), які пасля вайны трапіў у [[Бельгійскае Конга]], а затым асеў у [[Бельгія|Бельгіі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] 0m9rwcumsab5uhy0v8oz4h8cum10uwc 5144595 5144594 2026-05-21T19:34:54Z JerzyKundrat 174 Адкат праўкі [[Special:Diff/5144594|5144594]] аўтарства [[Special:Contributions/JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[User talk:JerzyKundrat|размовы]]) 5144595 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача [[Густаў Чарноцкі|Густава Чарноцкага]] і Юзэфы са Свянціцкіх. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Сям'я == Быў жанаты з Зоф'яй Даманскай, дачкой Тадэвуша і Ганны з Ваньковічаў. Меў сыноў Тадэвуша (1913—1940) і Казіміра (нар. 1911), які пасля вайны трапіў у [[Бельгійскае Конга]], а затым асеў у [[Бельгія|Бельгіі]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] 80l4dip8sfqhvdpve09siacvsufqhvr 5144598 5144595 2026-05-21T19:47:42Z JerzyKundrat 174 5144598 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{lang-pl|Stefan Czarnocki}}; {{ВД-Прэамбула}}) — польскі геолаг, горны інжынер, падарожнік. == Біяграфія == Нарадзіўся ў в. Гайлянцы на Віленшчыне ў сям’і ўрача. Скончыў рэальнае вучылішча ў г. [[Сумы]] і першы курс Харкаўскага тэхналагічнага інстытута. У 1906 г. у [[Санкт-Пецярбургскі горны інстытут|Санкт-Пецярбургскім горным інстытуце]] атрымаў дыплом горнага інжынера. Падчас вучобы С. Чарноцкі па запрашэнні Расійскага геалагічнага камітэта ўдзельнічаў у разліку рэсурсаў Дамброўскага вугальнага басейна (зараз Польшча). У далейшым працягваў працу ў гэтым камітэце. Даследаваў радовішчы нафты, прыроднага газу, выкапнёвага вугалю, будаўнічых матэрыялаў на [[Каўказ]]е, праводзіў інжынерна-геалагічныя пошукі пад будаўніцтва дарогі [[Туапсэ]]—[[Сухумі]] ўздоўж узбярэжжа Чорнага мора. У 1922 годзе С. Чарноцкі быў запрошаны на працу ў {{нп3|Польскі дзяржаўны геалагічны інстытут||pl|Państwowy Instytut Geologiczny}}. На працягу пятнаццаці гадоў займаў пасаду начальніка аддзела вугалю і нафты, некаторы час з’яўляўся віцэ-дырэктарам і дырэктарам інстытута. Навуковая дзейнасць С. Чарноцкага ў гэты перыяд была звязана з геалогіяй Польскага вугальнага басейна. Ён арганізаваў сістэматычныя даследаванні [[вугаль]]ных радовішчаў, склаў карту іх размяшчэння, правёў разлік агульнай колькасці рэсурсаў і вызначыў найбольш перспектыўныя радовішчы з эканамічнага пункту гледжання, апублікаваў шэраг навуковых прац, прысвечаных Польскай вугальнай зоне і геалогіі нафты. Пад яго рэдакцыяй выканана карта карысных выкапняў Польшчы (1931). У 1938 г. С. Чарноцкі ўзначаліў кафедру прыкладной геалогіі Кракаўскай горнай акадэміі, дзе займаўся вывучэннем геалогіі паўднёвых раёнаў Польшчы. У гады Другой сусветнай вайны вучоны некаторы час утрымліваўся ў канцлагеры [[Заксенхаўзен]]. Потым выкладаў у Кракаўскай тэхнічнай школе, у 1945—1947 гг. з’яўляўся прэзідэнтам Польскага геалагічнага таварыства. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [https://bis.nlb.by/by/documents/137784 Беларусь у асобах i падзеях] {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Геолагі Польшчы]] 4cbn3mvh4kx005ww5iunicb07a5xari 0 803287 5144691 5106368 2026-05-22T05:41:19Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144691 wikitext text/x-wiki {{Кампанія | назва = lifecell | лагатып = Lifecell 2016 logo - Wordmark.svg | сайт = lifecell.ua | матчына кампанія = NJJ Capital | заснавана = 2004 | галіна = тэлекамунікацыі }}'''lifecell''' (раней '''DCC''', потым '''life:)''') — гэта украінская [[Сувязь (тэхніка)|тэлекамунікацыйная]] кампанія з штаб-кватэрай у [[Кіеў|Кіеве]] . Гэта трэці па велічыні ўкраінскі [[Сотавая сувязь|аператар мабільнай сувязі]] (пасля [[Кіеўстар|«Кіяўстар»]] і «Vodafone Украіна »), які пакрывае 98,82% населенай тэрыторыі Украіны. KKR з'яўляецца матчынай кампаніяй Lifecell. Мабільныя кады Lifecell: +38063, +38093 і +38073. <ref>{{Cite web|url=http://www.pcweek.ua/themes/detail.php?ID=148009|title=life:) получил новый код сети – 73 - PC Week/UE|website=www.pcweek.ua|access-date=29 June 2017|archive-date=24 сакавіка 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170324091337/http://www.pcweek.ua/themes/detail.php?ID=148009|url-status=dead}}</ref> На канец трэцяга квартала 2014 года ўкраінскі [[GSM]] аператар life:) абслугоўвае 13,6 мільёнаў абанентаў перадаплаты, кантрактнай і карпаратыўнай падпіскі. Кампанія прадастаўляе магчымасць роўмінгу ў 184 краінах, праз больш чым 456 роўмінгавых партнёраў. <ref name="scmholding.com">{{Cite web|url=http://www.scmholding.com/en/media-centre/news/view/1793/|title=SCM - Media centre - Press releases|archive-url=https://archive.today/20141106081101/http://www.scmholding.com/en/media-centre/news/view/1793/|archive-date=2014-11-06|access-date=2014-11-06|url-status=dead}}</ref> Аператар быў першым мабільным сеткавым аператарам ва Украіне, які запусціў тэхналогію EDGE, якая забяспечвае высокую хуткасць перадачы дадзеных. Цяпер тэхналогія ўключана ў 100% сетцы life:). На сённяшні дзень у 103 гарадах Украіны працуюць шэсць цэнтраў абслугоўвання кліентаў і 193 эксклюзіўныя крамы lifecell. Акрамя таго, абаненты life:) могуць заказаць паслугі life:) праз 153 брэндавыя пункты прадажы і 49 487 пунктаў прадажаў GSM і не-GSM па ўсёй Украіне. <ref name="scmholding.com"/> {{ізаляваны артыкул|date=2026-03-02}} km64oizxj3q0s17t9i8997ityw085dv 0 804169 5144568 5144184 2026-05-21T17:44:43Z Hanylka 41646 Адхілена апошняя змена (зробленая [[Адмысловае:Contributions/~2026-30475-88|~2026-30475-88]]) і адноўлена версія 5112877, зробленая DzBar 5144568 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Тып=студыйны альбом|Назва=Herzeleid|Працягласць=49:22|Наступны альбом=[[Sehnsucht]]|Наст_год=1997|Храналогія=студыйных альбомаў|Іншае={{Спіс сінглаў | Назва = Herzeleid | Тып = студыйны альбом | Сінгл 1 = Du riechst so gut | Сінгл 1 дата = 28 жніўня 1995 | Сінгл 2 = Seemann | Сінгл 2 дата = 8 студзеня 1996 | Сінгл 3 = Du riechst so gut '98 | Сінгл 3 дата = 25 мая 1998 | Сінгл 4 = Asche zu Asche | Сінгл 4 дата = 15 студзеня 2001 }}}}'''''Herzeleid''''' (з [[Нямецкая мова|ням]]. — "Сардэчны боль") — дэбютны студыйны альбом нямецкага гурта [[Rammstein]], выдадзены 25 верасня 1995 года на лэйбле Motor Music.<ref name="MHfeature">{{cite web|url=https://www.loudersound.com/features/rammstein-the-birth-of-a-legend|title=Rammstein: The birth of a legend|website=[[Metal Hammer]]|date=4 July 2019|publisher=[[Future plc]]|access-date=8 January 2021|last1=Everley|first1=Dave}}</ref> == Прадзюсаванне і запіс == Пасля падпісання кантракту з Motor Music гурту было даручана знайсці прадзюсара, пра што яны нават не ведалі, бо гэта было незвычайна ва Усходняй Германіі. Спачатку яны прапанавалі Боба Рока і Рыка Рубіна, але лэйбл папрасіў іх быць менш амбіцыйнымі. У рэшце рэшт гэтая роля была даручана Якабу Хелнеру, вядомаму сваёй працай з [[Clawfinger]].<ref name="MHfeature">{{Cite web|url=https://www.loudersound.com/features/rammstein-the-birth-of-a-legend|title=Rammstein: The birth of a legend|author=Everley|first=Dave|website=[[Metal Hammer]]|date=4 July 2019|publisher=[[Future plc]]|access-date=8 January 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEverley2019">Everley, Dave (4 July 2019). [https://www.loudersound.com/features/rammstein-the-birth-of-a-legend "Rammstein: The birth of a legend"]. ''[[Metal Hammer]]''. [[Future plc]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 January</span> 2021</span>.</cite></ref> Гітарыст Рыхард Круспе ўспамінае цяжкасці гурта падчас іх знаходжання ў [[Стакгольм|Стакгольме]] (Швецыя), дзе альбом запісваўся ў студыях Polar і BomKrash, уласнай студыі Хелнера. Паколькі не было мовы, на якой маглі б размаўляць і ўдзельнікі, і прадзюсар, гурт не мог належным чынам выказаць сваё незадавальненне тым, якое Хелнер надае ім гучанне. Праблему вырашыў галандскі інжынер Рональд Прэнт, які выступаў пасярэднікам паміж Rammstein і Хелнерам.<ref name="MHfeature">{{Cite web|url=https://www.loudersound.com/features/rammstein-the-birth-of-a-legend|title=Rammstein: The birth of a legend|author=Everley|first=Dave|website=[[Metal Hammer]]|date=4 July 2019|publisher=[[Future plc]]|access-date=8 January 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEverley2019">Everley, Dave (4 July 2019). [https://www.loudersound.com/features/rammstein-the-birth-of-a-legend "Rammstein: The birth of a legend"]. ''[[Metal Hammer]]''. [[Future plc]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 January</span> 2021</span>.</cite></ref> Ім спатрэбілася сем дзён, каб скончыць першую песню, з-за пастаяннага неўхвалення гуртом прапаноў Хелнера і Прэнта. У інтэрв'ю ''Metal Hammer'' у 2019 годзе Прэнт сказаў, што кожны раз, калі трэба было прыняць рашэнне, удзельнікі праводзілі тое, што ён называў «Нямецкай канферэнцыяй» — сустрэчы на адкрытым паветры, якія маглі доўжыцца ад дзесяці хвілін да дзвюх гадзін, пакуль усе шэсць удзельнікаў не дасягалі пагаднення.<ref name="MHfeature">{{Cite web|url=https://www.loudersound.com/features/rammstein-the-birth-of-a-legend|title=Rammstein: The birth of a legend|author=Everley|first=Dave|website=[[Metal Hammer]]|date=4 July 2019|publisher=[[Future plc]]|access-date=8 January 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEverley2019">Everley, Dave (4 July 2019). [https://www.loudersound.com/features/rammstein-the-birth-of-a-legend "Rammstein: The birth of a legend"]. ''[[Metal Hammer]]''. [[Future plc]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 January</span> 2021</span>.</cite></ref> Нягледзячы на нязначную няўдачу, Хелнер працягваў працаваць з Rammstein на працягу 14 гадоў, выпусціўшы з імі яшчэ пяць альбомаў, пакуль у 2009 годзе не выйшаў ''[[Liebe ist für alle da]].'' == Прыём і спадчына == {{Рэйтынгі|загаловак=|state=|rev1=[[AllMusic]]|rev1Score={{Rating|3|5}}<ref>{{cite web|last=Raggett|first=Ned|url=http://www.allmusic.com/album/herzeleid-mw0000050665|title=Herzeleid – Rammstein|website=allmusic.com|access-date=13 November 2021}}</ref>|rev2=''[[Rock Hard (magazine)|Rock Hard]]''|rev2Score=8.5/10<ref>{{cite magazine|last=Albrecht|first=Frank|url=https://www.rockhard.de/reviews/rammstein-herzeleid_191421.html|title=RAMMSTEIN – Herzeleid|language=de|magazine=[[Rock Hard (magazine)|Rock Hard]]|issue=<!--RH-->101|access-date=13 November 2021}}</ref>|rev3=''Sputnikmusic''|rev3Score={{Rating|4|5}}<ref>{{cite web|author=Simon K.|url=https://www.sputnikmusic.com/review/67571/Rammstein-Herzeleid/|title=Rammstein - Herzeleid|date=27 June 2015|website=sputnikmusic.com|access-date=13 November 2021}}</ref>}}У 2005 годзе альбом ''Herzeleid'' заняў 303-е месца ў спісе ''500 найвялікшых рок- і метал-альбомаў усіх часоў'' па версіі часопіса ''Rock Hard''.<ref>{{cite book|title=Best of Rock & Metal - Die 500 stärksten Scheiben aller Zeiten|language=de|publisher=[[Rock Hard (magazine)|Rock Hard]]|year=2005|isbn=3-89880-517-4|page=91}}</ref> == Спіс трэкаў == {{Tracklist|all_writing=Rammstein|title1=Wollt ihr das Bett in Flammen sehen<!--The punctuation mark ("?") has never been printed in the physical tracklist, but it can often be found on Internet sources-->|length1=5:17|title2=Der Meister|length2=4:08|title3=Weißes Fleisch|length3=3:35|title4=Asche zu Asche|length4=3:51|title5=Seemann|length5=4:48|title6=[[Du riechst so gut]]|length6=4:49|title7=Das alte Leid|length7=5:44|title8=Heirate mich|length8=4:44|title9=Herzeleid|length9=3:41|title10=Laichzeit|length10=4:20|title11=Rammstein|length11=4:25|total_length=49:22}} == Персанал == Інфармацыя пра аўтараў, выканаўцаў і прадзюсараў узятая з вокладкі альбома.<ref>{{Cite AV media notes|title=Herzeleid|others=[[Rammstein]]|year=1995|url=https://img.discogs.com/tLZt6ZnsaKZRNw8tmKd2uyOil_0=/fit-in/600x600/filters:strip_icc():format(jpeg):mode_rgb():quality(90)/discogs-images/R-97215-1177874570.jpeg.jpg|type=liner notes|publisher=[[Motor Music]]|id=529160-2|access-date=9 November 2021}}</ref> '''Rammstein*''' * [[Ціль Ліндэман]] — вакал * Рыхард Круспе — гітара * Пол Ландэрс — гітара * Крысціян Лорэнц — клавішныя * Олівер Рыдэль — бас-гітара * Крыстаф Шнайдэр — барабаны {{Small|<nowiki>*</nowiki> Імёны ўдзельнікаў не пазначаліся, толькі назва гурта}} '''Вытворчасць''' * Якаб Хельнер, Карл-Майкл Херлёфсан - прадакшн * Ronald Prent - міксаванне ў Chateau du Pape * Эмануэль Фіялік, Олаў Брун - дадатковы прадакшн у "Seemann" '''Візуальнае афармленне''' * Ян «Пралер» Хофман (пазначаны як Praler) — фатаграфія, ідэя вокладкі * Дырк Рудольф — дызайн == Зноскі == {{Крыніцы}}{{Rammstein}}{{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Альбомы Rammstein]] [[Катэгорыя:Дэбютныя альбомы]] [[Катэгорыя:Альбомы 1995 года]] [[Катэгорыя:Альбомы на нямецкай мове]] doqbqbw2pri3h90pzpll0ajpt13brjv 0 804253 5144847 5113483 2026-05-22T11:55:55Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144847 wikitext text/x-wiki {{Кампанія}} '''NeuroSky'''— амерыканская тэхналагічная кампанія, якая распрацоўвае біясэнсарныя сістэмы, сістэмы нейракамп’ютарных інтэрфейсаў (Brain–Computer Interface, BCI) і прылады для рэгістрацыі электрычнай актыўнасці мозгу<ref>{{Артыкул|спасылка=http://www.highbeam.com/doc/1G1-204240743.html|загаловак=Uncle Milton and NeuroSky Announce Exclusive Partnership for Science Toys.|год=2009-07-28|выданне=Journal of Technology|archive-date=6 лістапада 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121106005402/http://www.highbeam.com/doc/1G1-204240743.html}}</ref>. Кампанія заснавана ў 2004 годзе ў горадзе Сан-Хасэ (штат Каліфорнія, ЗША)<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2010-aug-08-la-fi-mind-reader-20100808-story.html|title=Mind reading is on the market|first=Shan Li Shan Li covered the|last=retail|website=Los Angeles Times|date=2010-08-08|access-date=2026-03-16|last2=economy|first2=restaurant industries for the Los Angeles Times She previously reported on the California|last3=native|first3=the technology sector A. Texas|last4=University|first4=she graduated from the business school at New York|last5=in 2017|first5=where she decided journalism was much more interesting than a job on Wall Street She left The Times}}</ref>. Яе прадукцыя заснавана галоўным чынам на тэхналогіях электраэнцэфалаграфіі (EEG) і выкарыстоўваецца ў сферах адукацыі, навукі, забаўляльнай індустрыі, аховы здароўя<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.engadget.com/2007-04-30-brain-reading-biofeedback-caps-on-the-rise-neurosky-returns.html|title=Brain-reading biofeedback caps on the rise, NeuroSky returns|website=Engadget|date=2007-04-30|access-date=2026-03-16}}</ref>. == Гісторыя == Кампанія NeuroSky была заснавана ў 2004 годзе ў [[Крэмніевая даліна|Крэмніевай даліне]]. Заснавальнікамі лічацца Стэнлі Ян (Stanley Yang), Джон Джын Лім (JongJin Lim) і Ку Хён Лі (KooHyoung Lee). Штаб-кватэра кампаніі размешчана ў [[Сан-Хасэ (Каліфорнія)|Сан-Хасэ]], а дзейнасць ахоплівае сусветны рынак. З моманту стварэння кампанія сканцэнтравалася на адаптацыі лабараторных метадаў рэгістрацыі мазгавой актыўнасці для масавага спажывецкага рынку. Асноўнай задачай стала распрацоўка танных і зручных для карыстання сенсараў, здольных счытваць сігналы мозгу без выкарыстання кантактнага геля, які звычайна выкарыстоўваецца ў медыцынскіх EEG-сістэмах.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://bit-tech.net/reviews/tech/peripherals/control-your-pc-with-your-mind/2/|title=Control Your PC With Your Mind {{!}} bit-tech.net|website=bit-tech.net|access-date=2026-03-16}}</ref> == Тэхналогіі == Тэхналогіі NeuroSky заснаваныя на вымярэнні электрычнай актыўнасці мозгу праз скуру галавы. Электрычныя імпульсы, якія ўзнікаюць у нейронах, утвараюць сумарныя ваганні — так званыя мазгавыя хвалі, якія можна рэгістраваць з дапамогай EEG-датчыкаў. Розныя стану мозгу характарызуюцца рознымі частотамі хваль. Напрыклад: * альфа-хвалі (8–12 Гц) звязаны са станам расслабленасці; * бэта-хвалі (12–30 Гц) часта асацыююцца з канцэнтрацыяй увагі. Кампанія распрацавала ўласную платформу апрацоўкі сігналаў ThinkGear, якая выкарыстоўваецца ў шэрагу прадуктаў і інтэграцыйных модуляў і здольная фільтраваць электрычныя перашкоды і інтэрпрэтаваць EEG-сігналы ў рэжыме рэальнага часу. Гэта дазволіла выкарыстоўваць нейраінтэрфейсы ў масавых электронных прыладах. == Прадукцыя == Сярод найбольш вядомых прадуктаў NeuroSky: * MindSet — ранняя гарнітура для счытвання мазгавых хваль. * MindWave — спажывецкая EEG-гарнітура, выпушчаная ў 2010 годзе, прызначаная для адукацыйных і забаўляльных праграм. Яна стала адной з найбольш даступных EEG-прылад на рынку. * ThinkGear ASIC Module (TGAM) — апаратны модуль для дэкадавання EEG-сігналаў. Прылады NeuroSky выкарыстоўваюцца ў адукацыйных праграмах, даследаваннях у галіне нейратэхналогій, а таксама ў інтэрактыўных і забаўляльных сістэмах. == Супрацоўніцтва і даследаванні == NeuroSky супрацоўнічае з універсітэтамі і даследчымі цэнтрамі, у тым ліку: * Універсітэт Джонса Хопкінса * Brown University * Duke University * University of California San Diego * Trinity College Dublin Таксама тэхналогіі кампаніі выкарыстоўваліся ў падрыхтоўцы зборнай ЗША па стральбе з лука для трэніроўкі канцэнтрацыі і псіхалагічнай стабільнасці спартсменаў. == Гл. таксама == * [[Нейраінжынерыя]] * [[Emotiv]] * [[Уільям Генры Добел]] == Спасылкі == * [http://www.neurosky.com/ Афіцыйная старонка кампаніі] == Зноскі == <references /> [[Катэгорыя:Нейрабіялогія]] [[Катэгорыя:Інтэрфейсы]] [[Катэгорыя:Канструктарскія бюро]] b7te78c3haczqhqmqijyuuzzti0bcj6 0 805237 5144809 5119978 2026-05-22T09:55:40Z Autumndancer 168015 /* Фільмаграфія */ 5144809 wikitext text/x-wiki {{Кінематаграфіст}} '''Рабер Дальбан''' ({{lang-fr|Robert Dalban}}, сапраўднае імя ''Гастан Поль Барэ''; {{ДН|19|7|1903}}, Сель-сюр-Бель — {{ДС|3|4|1987}}, VIII акруга Парыжа) — французскі [[акцёр]]. Граў пераважна эпізадычныя або другарадныя ролі. Нарадзіўся ў камуне Сель-сюр-Бель дэпартамента Дэ-Сеўр Францыі. Агулам сыграў каля 202 роляў. == Фільмаграфія == * (1964) «[[Фантамас (фільм, 1964)|Фантамас]]» — ''рэдактар газеты «Світанак»'' * (1967) «[[Ідыёт у Парыжы]]» — ''Патую'' * (1966) «[[Рэстаран спадара Септыма]]» — ''французскі змоўшчык'' * (1972) «[[Высокі бландзін у чорным чаравіку]]» — ''чалавек Мілана ў фургоне'' * (1978) «[[Уцёкі (фільм, 1978)|Уцёкі]]» — ''бармэн'' * (1980) «[[Укол парасонам]]» — ''стары ў кінатэатры'' {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Дальбан}} [[Катэгорыя:Акцёры Францыі]] p4v59ku4ttsdbv9xx6jkbio8wipzb7n 0 806686 5144605 5139484 2026-05-21T20:21:56Z CheburekWithMeat 166412 дадаў фота 5144605 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падаляка}} {{Лёгкаатлет |імя=Уладзімір Падаляка |грамадзянства={{USSR}}→{{BLR}} |клуб=[[Працоўныя Рэзервы]] ([[Мінск]]) |дата нараджэння={{Дата нараджэння і ўзрост|1|5|1956|}} |трэнеры=[[Анатоль Іванавіч Юлін]] |IAAF=14350794 |800м=1:46.24 |спецыялізацыя=[[Бег на сярэдняй дыстанцыі]]|выява=[[File:Vladimir Podolyako.jpg|thumb|Уладзімір Сяменавіч Падаляка, беларускі лёгкаатлет і трэнер. 2026 год]]}} '''''Уладзімір Сямёнавіч Падаляка''''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і беларускі лёгкаатлет і трэнер, спецыяліст па бегу на сярэднія дыстанцыі. Выступаў на ўсесаюзным узроўні ў 1976–1981 гадах, чэмпіён СССР, былы рэкардсмен свету ў эстафеце 4 × 800 метраў, фіналіст чэмпіянату Еўропы ў Празе. Прадстаўляў Мінск і спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Майстар спорту СССР міжнароднага класа. Трэнер па лёгкай атлетыцы. == Біяграфія == Нарадзіўся 1 мая 1956 года. Лёгкай атлетыкай пачаў занімацца ў [[Наваполацк|Наваполацку]], затым пастаянна пражываў у [[Мінск|Мінску]]. Праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам заслужанага майстра спорту і заслужанага трэнера СССР [[Анатоль Іванавіч Юлін|Анатоля Іванавіча Юліна]], выступаў за добраахвотнае спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Упершыню заявіў пра сябе ў сезоне 1976 года, калі ў бегу на 800 метраў стаў чацвёртым на спаборніцтвах у Кіеве. У 1977 годзе ў той самай дысцыпліне атрымаў перамогу на спаборніцтвах у Падольску. У 1978 годзе ў 800-метровым бегу перамог усіх сапернікаў на Мемарыяле братоў Знаменскіх у Вільні. На ўсесаюзных спаборніцтвах «Дзень бегуна» у Падольску разам з [[Мікалаем Кіраў|Мікалаем Кіравым]], [[Анатоль Рашэтняк|Анатолем Рашэтняком]] і [[Ўладзімір Малаземлін|Ўладзімірам Малаземляным]] усталяваў сусветны рэкорд у эстафеце 4 × 800 метраў — 7:08.1<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|title=World Record Progression of 4x800 Metres Relay|author=|date=|publisher=[[World Athletics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111052403/https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|archive-date=2021-11-11|access-date=2022-10-05|url-status=live}}</ref>. Дзякуючы серыі паспяховых выступаў трапіў у асноўны склад савецкай зборнай і атрымаў права абараняць гонар краіны на [[Чэмпіянат Еўропы ў Празе|чэмпіянаце Еўропы ў Празе]] — у фінале дысцыпліны 800 метраў з асабістым рэкордам 1:46.24 прыйшоў да фінішу пятым. Таксама ў гэтым сезоне адзначыўся выступленнем на [[Чэмпіянат СССР у Тбілісі|чэмпіянаце СССР у Тбілісі]], дзе разам з беларускай камандай выйграў бронзавы медаль у эстафеце 4 × 800 метраў. У 1979 годзе ў бегу на 800 метраў стаў сярэбраным прызёрам на дамашнім зімовым чэмпіянаце СССР у Мінску. На летнім чэмпіянаце краіны ў межах VII Спартакіяды народаў СССР у Маскве атрымаў срэбра ў індывідуальным бегу на 800 метраў і заваяваў залатую ўзнагароду ў эстафеце 4 × 800 метраў. У 1980 годзе ў дысцыпліне 800 метраў паказаў пяты вынік на Мемарыяле Знаменскіх у [[Масква|Маскве]]. У 1981 годзе выйграў 800 метраў на спаборніцтвах ў Падольску, перамог у эстафеце 4 × 800 метраў на [[Чэмпіянат СССР у Маскве|чэмпіянаце СССР у Маскве]]<ref>{{IAAF|id=14350794|name=Владимир Подоляко}}</ref>. За выдатныя спартыўныя дасягненні ўдастоены ганаровага звання «[[Майстар спорту СССР міжнароднага класа]]». Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры заняўся трэнерскай дзейнасцю, працаваў у Рэспубліканскай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства ў Мінску, займаў пасаду старэйшага трэнера нацыянальнай зборнай Беларусі па скачках і па эстафетным бегу. Сярод яго выхаванцаў такія лёгкаатлеты як Ганна Кацянкова, Сяргей Сабалеўскі, Таццяна Булойчык, Аляксандр Козіч<ref>{{Cite web|url=https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|title=С юбилеем, Владимир Семёнович Подоляко!|author=|date=2021-05-01|publisher=Белорусская федерация лёгкой атлетики|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230034/https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|archive-date=2022-10-04|access-date=2022-09-27|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} {{DEFAULTSORT:Падаляка Уладзімір Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лёгкай атлетыцы]] [[Катэгорыя:Бегуны на сярэднія дыстанцыі СССР]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі]] jn9v6rb8kr8465cozpdu21u3bg9193i 5144606 5144605 2026-05-21T20:26:08Z CheburekWithMeat 166412 больш акуратнае размяшчэнне фота 5144606 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падаляка}} {{Лёгкаатлет |імя=Уладзімір Падаляка |грамадзянства={{USSR}}→{{BLR}} |клуб=[[Працоўныя Рэзервы]] ([[Мінск]]) |дата нараджэння={{Дата нараджэння і ўзрост|1|5|1956|}} |трэнеры=[[Анатоль Іванавіч Юлін]] |IAAF=14350794 |800м=1:46.24 |спецыялізацыя=[[Бег на сярэдняй дыстанцыі]]|выява=Vladimir Podolyako.jpg}} '''''Уладзімір Сямёнавіч Падаляка''''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і беларускі лёгкаатлет і трэнер, спецыяліст па бегу на сярэднія дыстанцыі. Выступаў на ўсесаюзным узроўні ў 1976–1981 гадах, чэмпіён СССР, былы рэкардсмен свету ў эстафеце 4 × 800 метраў, фіналіст чэмпіянату Еўропы ў Празе. Прадстаўляў Мінск і спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Майстар спорту СССР міжнароднага класа. Трэнер па лёгкай атлетыцы. == Біяграфія == Нарадзіўся 1 мая 1956 года. Лёгкай атлетыкай пачаў занімацца ў [[Наваполацк|Наваполацку]], затым пастаянна пражываў у [[Мінск|Мінску]]. Праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам заслужанага майстра спорту і заслужанага трэнера СССР [[Анатоль Іванавіч Юлін|Анатоля Іванавіча Юліна]], выступаў за добраахвотнае спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Упершыню заявіў пра сябе ў сезоне 1976 года, калі ў бегу на 800 метраў стаў чацвёртым на спаборніцтвах у Кіеве. У 1977 годзе ў той самай дысцыпліне атрымаў перамогу на спаборніцтвах у Падольску. У 1978 годзе ў 800-метровым бегу перамог усіх сапернікаў на Мемарыяле братоў Знаменскіх у Вільні. На ўсесаюзных спаборніцтвах «Дзень бегуна» у Падольску разам з [[Мікалаем Кіраў|Мікалаем Кіравым]], [[Анатоль Рашэтняк|Анатолем Рашэтняком]] і [[Ўладзімір Малаземлін|Ўладзімірам Малаземляным]] усталяваў сусветны рэкорд у эстафеце 4 × 800 метраў — 7:08.1<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|title=World Record Progression of 4x800 Metres Relay|author=|date=|publisher=[[World Athletics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111052403/https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|archive-date=2021-11-11|access-date=2022-10-05|url-status=live}}</ref>. Дзякуючы серыі паспяховых выступаў трапіў у асноўны склад савецкай зборнай і атрымаў права абараняць гонар краіны на [[Чэмпіянат Еўропы ў Празе|чэмпіянаце Еўропы ў Празе]] — у фінале дысцыпліны 800 метраў з асабістым рэкордам 1:46.24 прыйшоў да фінішу пятым. Таксама ў гэтым сезоне адзначыўся выступленнем на [[Чэмпіянат СССР у Тбілісі|чэмпіянаце СССР у Тбілісі]], дзе разам з беларускай камандай выйграў бронзавы медаль у эстафеце 4 × 800 метраў. У 1979 годзе ў бегу на 800 метраў стаў сярэбраным прызёрам на дамашнім зімовым чэмпіянаце СССР у Мінску. На летнім чэмпіянаце краіны ў межах VII Спартакіяды народаў СССР у Маскве атрымаў срэбра ў індывідуальным бегу на 800 метраў і заваяваў залатую ўзнагароду ў эстафеце 4 × 800 метраў. У 1980 годзе ў дысцыпліне 800 метраў паказаў пяты вынік на Мемарыяле Знаменскіх у [[Масква|Маскве]]. У 1981 годзе выйграў 800 метраў на спаборніцтвах ў Падольску, перамог у эстафеце 4 × 800 метраў на [[Чэмпіянат СССР у Маскве|чэмпіянаце СССР у Маскве]]<ref>{{IAAF|id=14350794|name=Владимир Подоляко}}</ref>. За выдатныя спартыўныя дасягненні ўдастоены ганаровага звання «[[Майстар спорту СССР міжнароднага класа]]». Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры заняўся трэнерскай дзейнасцю, працаваў у Рэспубліканскай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства ў Мінску, займаў пасаду старэйшага трэнера нацыянальнай зборнай Беларусі па скачках і па эстафетным бегу. Сярод яго выхаванцаў такія лёгкаатлеты як Ганна Кацянкова, Сяргей Сабалеўскі, Таццяна Булойчык, Аляксандр Козіч<ref>{{Cite web|url=https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|title=С юбилеем, Владимир Семёнович Подоляко!|author=|date=2021-05-01|publisher=Белорусская федерация лёгкой атлетики|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230034/https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|archive-date=2022-10-04|access-date=2022-09-27|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} {{DEFAULTSORT:Падаляка Уладзімір Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лёгкай атлетыцы]] [[Катэгорыя:Бегуны на сярэднія дыстанцыі СССР]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі]] 52ejpr47chmxfymo8cnw0ab7rm4x6a6 5144611 5144606 2026-05-21T20:38:56Z CheburekWithMeat 166412 удакладненне біяграфіі 5144611 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падаляка}} {{Лёгкаатлет |імя=Уладзімір Падаляка |грамадзянства={{USSR}}→{{BLR}} |клуб=[[Працоўныя Рэзервы]] ([[Мінск]]) |дата нараджэння={{Дата нараджэння і ўзрост|1|5|1956|}} |трэнеры=[[Анатоль Іванавіч Юлін]] |IAAF=14350794 |800м=1:46.24 |спецыялізацыя=[[Бег на сярэдняй дыстанцыі]]|выява=Vladimir Podolyako.jpg}} '''''Уладзімір Сямёнавіч Падаляка''''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і беларускі лёгкаатлет і трэнер, спецыяліст па бегу на сярэднія дыстанцыі. Выступаў на ўсесаюзным узроўні ў 1976–1981 гадах, чэмпіён СССР, былы рэкардсмен свету ў эстафеце 4 × 800 метраў, фіналіст чэмпіянату Еўропы ў Празе. Прадстаўляў Мінск і спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Майстар спорту СССР міжнароднага класа. Трэнер па лёгкай атлетыцы. == Біяграфія == Нарадзіўся 1 мая 1956 года. Лёгкай атлетыкай пачаў занімацца ў [[Наваполацк|Наваполацку]], затым пастаянна пражываў у [[Мінск|Мінску]]. Праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам заслужанага майстра спорту і заслужанага трэнера СССР [[Анатоль Іванавіч Юлін|Анатоля Іванавіча Юліна]], выступаў за добраахвотнае спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Упершыню заявіў пра сябе ў сезоне 1976 года, калі ў бегу на 800 метраў стаў чацвёртым на спаборніцтвах у Кіеве. У 1977 годзе ў той самай дысцыпліне атрымаў перамогу на спаборніцтвах у Падольску. У 1978 годзе ў 800-метровым бегу перамог усіх сапернікаў на Мемарыяле братоў Знаменскіх у Вільні. На ўсесаюзных спаборніцтвах «Дзень бегуна» у Падольску разам з [[Мікалаем Кіраў|Мікалаем Кіравым]], [[Анатоль Рашэтняк|Анатолем Рашэтняком]] і [[Ўладзімір Малаземлін|Ўладзімірам Малаземляным]] усталяваў сусветны рэкорд у эстафеце 4 × 800 метраў — 7:08.1<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|title=World Record Progression of 4x800 Metres Relay|author=|date=|publisher=[[World Athletics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111052403/https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|archive-date=2021-11-11|access-date=2022-10-05|url-status=live}}</ref>. Дзякуючы серыі паспяховых выступаў трапіў у асноўны склад савецкай зборнай і атрымаў права абараняць гонар краіны на [[Чэмпіянат Еўропы ў Празе|чэмпіянаце Еўропы ў Празе]] — у фінале дысцыпліны 800 метраў з асабістым рэкордам 1:46.24 прыйшоў да фінішу пятым. Таксама ў гэтым сезоне адзначыўся выступленнем на [[Чэмпіянат СССР у Тбілісі|чэмпіянаце СССР у Тбілісі]], дзе разам з беларускай камандай выйграў бронзавы медаль у эстафеце 4 × 800 метраў. У 1979 годзе ў бегу на 800 метраў стаў сярэбраным прызёрам на дамашнім зімовым чэмпіянаце СССР у Мінску. На летнім чэмпіянаце краіны ў межах VII Спартакіяды народаў СССР у Маскве атрымаў срэбра ў індывідуальным бегу на 800 метраў і заваяваў залатую ўзнагароду ў эстафеце 4 × 800 метраў. У 1980 годзе ў дысцыпліне 800 метраў паказаў пяты вынік на Мемарыяле Знаменскіх у [[Масква|Маскве]]. У 1981 годзе выйграў 800 метраў на спаборніцтвах ў Падольску, перамог у эстафеце 4 × 800 метраў на [[Чэмпіянат СССР у Маскве|чэмпіянаце СССР у Маскве]]<ref>{{IAAF|id=14350794|name=Владимир Подоляко}}</ref>. За выдатныя спартыўныя дасягненні ўдастоены ганаровага звання «[[Майстар спорту СССР міжнароднага класа]]». Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры заняўся трэнерскай дзейнасцю, працаваў у Рэспубліканскай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства ў Мінску, займаў пасаду старэйшага трэнера нацыянальнай зборнай Беларусі па скачках і па эстафетным бегу. Сярод яго выхаванцаў такія лёгкаатлеты як Ганна Кацянкова, Сяргей Сабалеўскі, Таццяна Булойчык, Аляксандр Козіч, Алексей Лазараў<ref>{{Cite web|url=https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|title=С юбилеем, Владимир Семёнович Подоляко!|author=|date=2021-05-01|publisher=Белорусская федерация лёгкой атлетики|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230034/https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|archive-date=2022-10-04|access-date=2022-09-27|url-status=live}}</ref>. З 2023 па цяперашні час — настаўнік фізічнай культуры ў Каладзішчанскай сярэдняй школе №1.<ref>{{Артыкул|загаловак=Штатны расклад ДУА "Каладзішчанская сярэдняя школа №1"|выданне=}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} {{DEFAULTSORT:Падаляка Уладзімір Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лёгкай атлетыцы]] [[Катэгорыя:Бегуны на сярэднія дыстанцыі СССР]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі]] g8l50zdqtxjpqw17l7is6g7efkgu2p0 5144766 5144611 2026-05-22T08:54:43Z M.L.Bot 261 5144766 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Падаляка}} {{Лёгкаатлет |грамадзянства={{USSR}}→{{BLR}} |клуб=[[Працоўныя рэзервы]] ([[Мінск]]) |800м=1:46.24 |спецыялізацыя=[[Бег на сярэдняй дыстанцыі]] }} '''Уладзімір Сямёнавіч Падаляка''' ({{ВД-Прэамбула}}) — савецкі і беларускі лёгкаатлет і трэнер, спецыяліст па бегу на сярэднія дыстанцыі. Выступаў на ўсесаюзным узроўні ў 1976—1981 гадах, чэмпіён СССР, былы рэкардсмен свету ў эстафеце 4 × 800 метраў, фіналіст чэмпіянату Еўропы ў Празе. Прадстаўляў Мінск і спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Майстар спорту СССР міжнароднага класа. Трэнер па лёгкай атлетыцы. == Біяграфія == Нарадзіўся 1 мая 1956 года. Лёгкай атлетыкай пачаў занімацца ў [[Наваполацк]]у, затым пастаянна пражываў у [[Мінск]]у. Праходзіў падрыхтоўку пад кіраўніцтвам заслужанага майстра спорту і заслужанага трэнера СССР [[Анатоль Іванавіч Юлін|Анатоля Іванавіча Юліна]], выступаў за добраахвотнае спартыўнае таварыства «[[Працоўныя рэзервы]]». Упершыню заявіў пра сябе ў сезоне 1976 года, калі ў бегу на 800 метраў стаў чацвёртым на спаборніцтвах у Кіеве. У 1977 годзе ў той самай дысцыпліне атрымаў перамогу на спаборніцтвах у Падольску. У 1978 годзе ў 800-метровым бегу перамог усіх сапернікаў на Мемарыяле братоў Знаменскіх у Вільні. На ўсесаюзных спаборніцтвах «Дзень бегуна» у Падольску разам з [[Мікалаем Кіраў|Мікалаем Кіравым]], [[Анатоль Рашэтняк|Анатолем Рашэтняком]] і [[Уладзімір Малаземлін|Уладзімірам Малаземляным]] усталяваў сусветны рэкорд у эстафеце 4 × 800 метраў — 7:08.1<ref>{{cite web|lang=en|url=https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|title=World Record Progression of 4x800 Metres Relay|author=|date=|publisher=[[World Athletics]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111052403/https://www.worldathletics.org/records/by-progression/459?type=1|archive-date=2021-11-11|access-date=2022-10-05|url-status=live}}</ref>. Дзякуючы серыі паспяховых выступаў трапіў у асноўны склад савецкай зборнай і атрымаў права абараняць гонар краіны на [[Чэмпіянат Еўропы ў Празе|чэмпіянаце Еўропы ў Празе]] — у фінале дысцыпліны 800 метраў з асабістым рэкордам 1:46.24 прыйшоў да фінішу пятым. Таксама ў гэтым сезоне адзначыўся выступленнем на [[Чэмпіянат СССР у Тбілісі|чэмпіянаце СССР у Тбілісі]], дзе разам з беларускай камандай выйграў бронзавы медаль у эстафеце 4 × 800 метраў. У 1979 годзе ў бегу на 800 метраў стаў сярэбраным прызёрам на дамашнім зімовым чэмпіянаце СССР у Мінску. На летнім чэмпіянаце краіны ў межах VII Спартакіяды народаў СССР у Маскве атрымаў срэбра ў індывідуальным бегу на 800 метраў і заваяваў залатую ўзнагароду ў эстафеце 4 × 800 метраў. У 1980 годзе ў дысцыпліне 800 метраў паказаў пяты вынік на Мемарыяле Знаменскіх у [[Масква|Маскве]]. У 1981 годзе выйграў 800 метраў на спаборніцтвах у Падольску, перамог у эстафеце 4 × 800 метраў на [[Чэмпіянат СССР у Маскве|чэмпіянаце СССР у Маскве]]<ref>{{IAAF|id=14350794|name=Владимир Подоляко}}</ref>. За выдатныя спартыўныя дасягненні ўдастоены ганаровага звання «[[Майстар спорту СССР міжнароднага класа]]». Пасля завяршэння спартыўнай кар’еры заняўся трэнерскай дзейнасцю, працаваў у Рэспубліканскай школе вышэйшага спартыўнага майстэрства ў Мінску, займаў пасаду старэйшага трэнера нацыянальнай зборнай Беларусі па скачках і па эстафетным бегу. Сярод яго выхаванцаў такія лёгкаатлеты як Ганна Кацянкова, Сяргей Сабалеўскі, Таццяна Булойчык, Аляксандр Козіч,<ref>{{Cite web|url=https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|title=С юбилеем, Владимир Семёнович Подоляко!|author=|date=2021-05-01|publisher=Белорусская федерация лёгкой атлетики|archive-url=https://web.archive.org/web/20221004230034/https://bfla.eu/news/rezultaty/s-yubileem-vladimir-semyenovich-podolyako/|archive-date=2022-10-04|access-date=2022-09-27|url-status=live}}</ref> Аляксей Лазараў. З 2023 года — настаўнік фізічнай культуры ў Каладзішчанскай сярэдняй школе № 1.{{крыніца?|comment=трэба або лінк на Штатны расклад, або наогул нічога, тупіковы надпіс "Штатны расклад ДУА "Каладзішчанская сярэдняя школа №1" і роўны практычна нулю.}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-04-21}} {{DEFAULTSORT:Падаляка Уладзімір Сямёнавіч}} [[Катэгорыя:Майстры спорту СССР міжнароднага класа]] [[Катэгорыя:Чэмпіёны СССР па лёгкай атлетыцы]] [[Катэгорыя:Бегуны на сярэднія дыстанцыі СССР]] [[Катэгорыя:Лёгкаатлеты Беларусі]] 7a3k27wbukobap1q4ojj1fum4p3febx 0 806735 5144810 5130590 2026-05-22T09:57:13Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144810 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]]|Год=2010|Назва=My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Kanye West - My Beautiful Dark Twisted Fantasy cover 1.png|Аўтар=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=22 лістапада 2010|Запісаны=2009—2010|Працягласць=68:36|Прадзюсары={{hlist|[[Канье Уэст]]|Jay-Z|No I.D.|DJ Premier|[[Q-Tip]]|[[RZA]]|Піт Рок|DJ Toomp|[[Madlib]]|Strange Fruit Project|[[Soulja Boy]]|[[Джасцін Вернан]]|Лекс Лагер}}|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Пап_год=2010|Наст_год=2011|Папярэдні альбом=[[VH1 Storytellers]]|Наступны альбом=[[Watch the Throne]]|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | Сінгл 1 = [[Power (песня Канье Уэста)|Power]] | Сінгл 1 дата = 1 ліпеня 2010 | Сінгл 2 = [[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]] | Сінгл 2 дата = 4 кастрычніка 2010 | Сінгл 3 = [[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]] | Сінгл 3 дата = 23 кастрычніка 2010 | Сінгл 4 = [[All of the Lights]] | Сінгл 4 дата = 18 студзеня 2011 }}}}'''''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''''' (першапачаткова названы ''Good Ass Job'', пазней пераназваны ў ''Dark Twisted Fantasy'') — пяты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст|Канье Уэста]], які выйшаў [[22 лістапада]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010 года]]<ref name="Release Date">{{Cite web|lang=en|url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|title=Kanye West Pushes Back Album And Reveals Possible Album Name [Video]|author=Jason Weintraub|date=2010-08-09|publisher=HipHopWired|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF1CJDP?url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-08-09|url-status=dead}}</ref>. Запіс альбома праходзіў на востраве {{Не перакладзена 3|Дайманд-Хед|Дайманд-Хед|ru|Дайамонд-Хед}} з 2008 па 2010 год, пры ўдзеле некалькіх [[Музычны прадзюсар|прадзюсараў]], сярод якіх сам Уэст, {{Не перакладзена|Джэф Баскер|Джэф Баскер|en|Jeff Bhasker}} , {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена|Кен Льюіс (кампазітар)|Кен Льюіс|en|Ken Lewis (songwriter)}} , {{Не перакладзена|No I.D.||en|No I.D.}} , {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Майк Дын}} і іншыя. Чатыры песні з альбома былі выпушчаныя на [[Сінгл|сінглах]] : "Power", "Runaway", "Monster" і "All of the Lights". Усе чатыры сінглы трапілі ў розныя [[Хіт-парад|чарты]], некаторыя з іх занялі там верхнія радкі. Адразу пасля выхаду альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, якія адзначалі ў песнях разнастайнасць стыляў, а таксама [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, закранутыя Уэстам. Альбом узначальваў чарты ''[[Billboard]]'' у шасці катэгорыях адначасова. == Стварэнне == У 2010 годзе {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Дрэйк|ru|Дрейк (рэпер)}} распавёў, што Уэст працуе над праектам<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, які, па заяве самога рэпера, павінен быў стаць «адным з лепшых хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў». Адразу пасля гэтага ён заявіў, што прадзюсаваць гэты альбом будуць вядомыя {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, RZA, {{Не перакладзена 3|DJ Premier|3=ru|4=DJ Premier}} і {{Не перакладзена 3|Піт Рок|3=ru|4=Пит Рок}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985|title=Kanye West’s Next Album To Drop In June &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-04-08|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF3S6gm?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985/title.kanye-wests-next-album-to-drop-in-june|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|title=Pete Rock Calls Kanye West "Hip-Hop", Confirms Working W/ Him In Hawaii|author=Cyrus Langhorne|date=2010-04-08|publisher=Sohh.Com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF47jqX?url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. DJ Premier заявіў, што Уэст збіраецца вярнуць папулярнасць [[Семпл|сэмплаў]] старых запісаў. {{Пачатак цытаты}} Добра, па-першае, калі паглядзець на ўсю творчасць Канье Уэста, то можна ўбачыць, што ён аднавіў тэхналогію семплирования, і ў яго гэта добра атрымліваецца. Хоць ён галоўны артыст, яго новы альбом — гэта цяжкі біт і рытм. Ён цалкам скончыў з электроннай музыкай. Вы будзеце здзіўлены, калі пачуеце гэта. {{Арыгінальны тэкст||Well, first of all, if you look at all of Kanye West’s output, he actually did a lot to bring back sampling and make it cool again, even though he’s more of a mainstream artist… but his new album is strictly hard beats and rhyme. He’s totally done with electro. You’re gonna be surprised what you hear.}} — DJ Premier<ref>{{cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|title=Premo says: Kanye's new album is strictly hard beats and rhyme &#124; The Amajanese Blog|publisher=Amajanese.blogspot.com|date=2010-04-09|access-date=2010-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF4jsxJ?url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|archive-date=2012-05-06|url-status=dead|lang=en}}</ref>{{Канец цытаты}} У розны час у якасці запрошаных артыстаў былі названыя {{Не перакладзена|Dwele||en|Dwele}} , Дрэйк, [[Нікі Мінаж]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсан|en|Charlie Wilson (singer)}} , Common, {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасцін Вернан|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Биг Шон}}, [[Ліл Уэйн]], {{Не перакладзена 3|Jay-Z|3=ru|4=Jay-Z}}, {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рос|Рык Рос|ru|Рик Росс}}, {{Не перакладзена|Тоні Уільямс (соўл-спявак)|Тоні Уільямс|en|Tony Williams (soul singer)}} {{Не перакладзена 3|T.I.||ru|T.I.}} , [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|M.I.A.|3=ru|4=M.I.A.}}, Seal, {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}, {{Не перакладзена 3|Soulja Boy|3=ru|4=Soulja Boy}}, [[Eminem|Эмінем]], [[Аліша Кіз]], {{Не перакладзена 3|Сантыголд|3=ru|4=Сантиголд}} і {{Не перакладзена 3|La Roux|3=ru|4=La Roux}}<ref name="ex"/><ref>[http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 Tony Williams Talks Studio Sessions with Kayne West] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241205134426/https://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 |date=5 снежня 2024 }}{{Недоступная ссылка|date=2019-07|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|title=Exclusive: Kanye West Enlists Ники Минаж for New Album|date=2010-06-30|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF5CVdF?url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|title=DJ Toomp Praises Kanye’s New Album x T.I. Confirmed As Guest|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094936/http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|archive-date=2010-08-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|title=We Don’t Believe You: Kanye West – Good Ass Job (Tracklist) « DDotOmen.com: The DMV's Front Office|date=2010-07-08|publisher=Ddotomen.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF65wPY?url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nme.com/news/mia/53089|title=MIA announces collaboration for Kanye West album ‘Dark Twisted Fantasy’ {{!}} News {{!}} NME.COM|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924093553/http://www.nme.com/news/mia/53089|archive-date=2010-09-24|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Adds M.I.A., La Roux And Alicia Keys To Album — Music, Celebrity, Artist News {{!}} MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010002012/http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|archive-date=2010-10-10|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|title=M.I.A. The Latest Artist To Go Into The Studio With Kanye West {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922185349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|archive-date=2010-09-22|access-date=2010-10-12|url-status=dead}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Madlib|3=ru|4=Madlib}} заявіў, што ён зрабіў пяць бітаў для новага альбома Канье Уэста<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567|title=Madlib Says Kanye West Requested Beats For "Good Ass Job" &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-06-25|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7DMFc?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567/title.madlib-says-kanye-west-requested-beats-for-good-ass-job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прамоўшн == === Назва === Назва пятага студыйнага альбома Канье Уэста ''Good Ass Job'' рэгулярна з'яўлялася ў розных крыніцах, пачынаючы з 2008 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|title=New Kanye West Album “Good Ass Job”|date=2008-09-05|publisher=Hiphop.popcrunch.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7jYxF?url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|title=Kanye West Getting Good Ass Job in 2008?|date=2008-09-05|publisher=sonic slang|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF8SQIv?url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, але яго запіс пачаўся толькі ў 2010 годзе. Першым гэтую назву альбома анансаваў рэпер Big Sean<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|title=Big Sean Workin’ On Kanye’s “Good Ass Job”|date=2010-02-14|publisher=Rap Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF9QhtE?url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, аднак пасля высветлілася, што ён аказаўся няправільным. Таксама гэты альбом меркавалася выдаць пасля [[Graduation (альбом)|''Graduation'']], замест [[808s & Heartbreak|''808s&Heartbreak'']]. 24 ліпеня 2010 года ў блогу Канье Уэста з'явіўся банэр з надпісам ''My Dark Twisted Fantasy Trailer'' . 28 ліпеня 2010 года Уэст паведаміў праз свой [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]]-блог: {{Пачатак цытаты}} Альбом больш не называецца ''Good ass Job''. Я зараз абдумваю іншыя варыянты назвы. {{Арыгінальны тэкст||The album is no longer called “Good Ass Job”. I’m bouncing a couple of titles around now.}} — Канье Уэст<ref name="twitter-3594">{{Cite web |url=https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |title=Twitter / Kanye West: The album is no longer cal …<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-09-29 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731171913/https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |url-status=live |lang=en }}</ref>{{Канец цытаты}} === Сінглы === 28 мая 2010 года ў інтэрнэт выцекла незавершаная версія трэка "Power", выкананая сумесна з Dwele<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355|title=S1 Explains Co-Producing Kanye West’s “Power” &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|author=May 28, 2010 05:05:00 PM CDT by Jake Paine|date=2010-05-28|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAL0E2?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355/title.s1-explains-co-producing-kanye-wests-power|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. 30 чэрвеня ён афіцыйна з'явіўся ў [[iTunes]]. Таксама быў анансаваны {{Не перакладзена 3|Рэмікс|рэмікс|ru|Ремикс}} гэтага трэка, выкананы сумесны з Jay-Z і Swizz Beatz<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow|title=Kanye West To Release «Power (Remix)» With Jay-Z Tomorrow {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301034349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow/|archive-date=2011-03-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref>. Ён быў выкананы 20 жніўня ў 12:00 на радыё {{Не перакладзена|WQHT|Hot 97|en|WQHT}} . 14 кастрычніка адбыўся рэліз другога сінгла — "Runaway", выкананага сумесна з Pusha T. Замест кліпа на гэтую песню быў зняты 35-хвілінны фільм, у якім змяшчаліся ўрыўкі іншых трэкаў альбома. Трэцім сінглам стаў трэк "Monster", выпушчаны 23 кастрычніка 2010 г пасродкам [[iTunes]]. Першапачаткова трэк быў выпушчаны 27 жніўня ў рамках праекту {{Не перакладзена|G.O.O.D. Fridays||en|G.O.O.D. Fridays}} , сутнасць якога складаецца ў тым, што з лістапада да [[Нараджэнне Хрыстова|Калядаў]] 2010 года Канье Уэст выкладваў у інтэрнэт па адным новым трэку. === Вокладкі альбома === 17 кастрычніка 2010 года Канье Уэст паведаміў праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што некаторыя крамы адмовіліся прадаваць альбом з-за вокладкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|title=Twitter / Kanye West: Yoooo they banned my album ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021051549/http://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|archive-date=2010-10-21|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|title=Twitter / Kanye West: Banned in the USA!!! They ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023091211/http://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|archive-date=2010-10-23|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref>. На ёй намаляваны распрануты Уэст, які ляжыць на сіняй канапе і трымае ў правай руцэ бутэльку, а на ім ляжыць крылатая жанчына без рук. Гэта выява размешчана ў жоўтай рамцы на чырвоным фоне<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/20101018/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Reveals 'Banned' Cover Art For My Beautiful Dark Twisted Fantasy|author=Gil Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAsYOA?url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/kanye-west-reveals-banned-cover-art-my-beautiful-dark-twisted-fantasy.jhtml|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-11-24|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}}, Уэст заявіў, што ўсяго будзе пяць вокладак, намаляваных мастаком {{Не перакладзена 3|Джордж Кондо|Джорджам Кондам|ru|Кондо, Джордж}}, а таксама, што ўсе яны будуць даступныя пры куплі альбома<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Says ''Twisted Fantasy'' Will Have Five Different Covers|date=2010-10-19|author=James Montgomery, Kara Warner|publisher=[[MTV News]]|access-date=2010-11-24|lang=en|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213194147/http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml}}</ref>. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 34-е месца ў спісе найлепшых вокладак альбомаў усіх часоў на думку чытачоў інтэрнэт-выдання {{Не перакладзена 3|MusicRadar|3=ru|4=MusicRadar}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|access-date=2011-05-16|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=|title1=Dark Fantasy|length1=4:40|extra1=|title2=Gorgeous|note2=сумесна з {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|Kid Cudi|ru|Кид Кади}} & {{Не перакладзена 3|Raekwon|Raekwon|ru|Raekwon}}|length2=5:57|extra2=|title3=[[Power (песня Канье Уэста)|Power]]|note3=сумесна з {{Не перакладзена 3|Dwele|Dwele|en|Dwele}}|length3=4:52|extra3=|title4=All of the Lights|note4=інтэрлюдыя|length4=1:02|title5=[[All of the Lights]]|note5=|length5=4:59|extra5=|title6=[[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]]|note6=сумесна з Jay-Z, Рык Рос, [[Нікі Мінаж]] і Bon Iver|length6=6:18|extra6=|title7=So Appalled|note7=сумесна з Jay-Z, Pusha T, CyHi Da Prynce, Swizz Beatz & RZA|length7=6:37|extra7=|title8=Devil in a New Dress|note8=сумесна з Рыкам Росам|length8=5:51|extra8=|title9=[[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]]|note9=сумесна з Pusha T|length9=9:07|extra9=|title10=Hell of a Life|length10=5:27|extra10=|title11=Blame Game|note11=сумесна з Джонам Леджэндам|length11=7:49|extra11=|title12=Lost in the World|note12=сумесна з Bon Iver|length12=4:16|extra12=|title13=Who Will Survive in America|length13=1:38}} {{Tracklist|extra_column=|headline=Бонус трэкі|title14=See Me Now|note14=сумесна з Big Sean, [[Беёнсэ]] і {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсанам|en|Charlie Wilson (singer)}}|length14=6:04|extra14=}} == Семплы == {{col-begin}} {{col-2}} * '''«Dark Fantasy»''' ** «In High Places» — {{Не перакладзена 3|Майк Олдфілд|Майк Олдфілд|ru|Олдфилд, Майк}} * '''«Who Will Survive in America»''' ** «Comment No. 1» — {{Не перакладзена 3|Гіл Скот-Херон|Гіл Скот-Херон|ru|Скотт-Херон, Гил}} * '''«Lost in the World»''' ** «Soul Makossa» — {{Не перакладзена 3|Ману Дыбанга|Ману Дыбанга|ru|Дибанго, Ману}} ** «Think (About It)» — {{Не перакладзена 3|Лін Колінз|Лін Колінз|ru|Коллинз, Лин}} ** «The Woods» — {{Не перакладзена 3|Bon Iver|Bon Iver|ru|Bon Iver}} ** «Comment No. 1» — Гіл Скот-Херон * '''«Blame Game»''' ** «Avril 14» — [[Aphex Twin|Рычард Джэймс]] * '''«Runaway»''' ** «The Basement» — Pete Rock & C.L. Smooth ** «Live at Long Beach, CA’ 1981» — {{Не перакладзена 3|Рык Джэймс|Рык Джэймс|ru|Рик Джеймс}} ** «Introduction To 'Startime' (Live At The Apollo/2001)» — Фрэнкі Крокер {{col-2}} * '''«Hell of a Life»''' ** «She’s My Baby» — {{iw|The Mojo Men||en|The Mojo Men}} ** «Stud-Spider» — {{iw|Уайт, Тони Джо|Тоні Джо Уайт|en|Tony Joe White}} ** «Iron Man» — [[Black Sabbath]] * '''«Devil in a New Dress»''' ** «Will You Still Love Me Tomorrow» — [[Смокі Робінсан]] * '''«So Appalled»''' ** «You Are – I Am» — [[Manfred Mann’s Earth Band]] * '''«Power»''' ** «It’s Your Thing» — Cold Grits ** «Afromerica» — Continent Number 6 ** «[[21st Century Schizoid Man]]» — {{Не перакладзена 3|King Crimson|King Crimson|ru|King Crimson}} {{col-end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * My Beautiful Dark Twisted Fantasy на сайце Discogs * [http://www.metacritic.com/music/my-beautiful-dark-twisted-fantasy My Beautiful Dark Twisted Fantasy]{{In lang|en}} на сайце [[Metacritic]] * [http://www.lookatme.ru/flows/muzyika/posts/110981-albom-kane-uesta-rukovodstvo-polzovatelya Подробный разбор альбома] на сайце {{Не перакладзена 3|Look At Me|3=ru|4=Look At Me}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] 9kxyod8zixx4du3606f29nel2bl0c4x 5144826 5144810 2026-05-22T10:31:49Z Pabojnia 135280 /* Стварэнне */ афармленне 5144826 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанры=[[Хіп-хоп]]|Год=2010|Назва=My Beautiful Dark Twisted Fantasy|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Kanye West - My Beautiful Dark Twisted Fantasy cover 1.png|Аўтар=[[Канье Уэст|Канье Уэста]]|Выпушчаны=22 лістапада 2010|Запісаны=2009—2010|Працягласць=68:36|Прадзюсары={{hlist|[[Канье Уэст]]|Jay-Z|No I.D.|DJ Premier|[[Q-Tip]]|[[RZA]]|Піт Рок|DJ Toomp|[[Madlib]]|Strange Fruit Project|[[Soulja Boy]]|[[Джасцін Вернан]]|Лекс Лагер}}|Лэйблы=Roc-A-Fella, [[Def Jam]]|Пап_год=2010|Наст_год=2011|Папярэдні альбом=[[VH1 Storytellers]]|Наступны альбом=[[Watch the Throne]]|Яшчэ={{Спіс сінглаў | Назва = My Beautiful Dark Twisted Fantasy | Сінгл 1 = [[Power (песня Канье Уэста)|Power]] | Сінгл 1 дата = 1 ліпеня 2010 | Сінгл 2 = [[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]] | Сінгл 2 дата = 4 кастрычніка 2010 | Сінгл 3 = [[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]] | Сінгл 3 дата = 23 кастрычніка 2010 | Сінгл 4 = [[All of the Lights]] | Сінгл 4 дата = 18 студзеня 2011 }}}}'''''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''''' (першапачаткова названы ''Good Ass Job'', пазней пераназваны ў ''Dark Twisted Fantasy'') — пяты [[студыйны альбом]] [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскага]] [[хіп-хоп]] артыста [[Канье Уэст|Канье Уэста]], які выйшаў [[22 лістапада]] [[2010 год у гісторыі музыкі|2010 года]]<ref name="Release Date">{{Cite web|lang=en|url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|title=Kanye West Pushes Back Album And Reveals Possible Album Name [Video]|author=Jason Weintraub|date=2010-08-09|publisher=HipHopWired|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF1CJDP?url=http://hiphopwired.com/2010/08/08/kanye-west-pushes-back-album-and-reveals-possible-album-name-30097/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-08-09|url-status=dead}}</ref>. Запіс альбома праходзіў на востраве {{Не перакладзена 3|Дайманд-Хед|Дайманд-Хед|ru|Дайамонд-Хед}} з 2008 па 2010 год, пры ўдзеле некалькіх [[Музычны прадзюсар|прадзюсараў]], сярод якіх сам Уэст, {{Не перакладзена|Джэф Баскер|Джэф Баскер|en|Jeff Bhasker}} , {{Не перакладзена 3|RZA|3=ru|4=RZA}}, {{Не перакладзена|Кен Льюіс (кампазітар)|Кен Льюіс|en|Ken Lewis (songwriter)}} , {{Не перакладзена|No I.D.||en|No I.D.}} , {{Не перакладзена 3|Майк Дын (музычны прадзюсар)|Майк Дын|ru|Майк Дын}} і іншыя. Чатыры песні з альбома былі выпушчаныя на [[Сінгл|сінглах]] : "Power", "Runaway", "Monster" і "All of the Lights". Усе чатыры сінглы трапілі ў розныя [[Хіт-парад|чарты]], некаторыя з іх занялі там верхнія радкі. Адразу пасля выхаду альбом атрымаў станоўчыя водгукі крытыкаў, якія адзначалі ў песнях разнастайнасць стыляў, а таксама [[Лірыка|лірычныя]] тэмы, закранутыя Уэстам. Альбом узначальваў чарты ''[[Billboard]]'' у шасці катэгорыях адначасова. == Стварэнне == У 2010 годзе {{Не перакладзена 3|Дрэйк (рэпер)|Дрэйк|ru|Дрейк (рэпер)}} распавёў, што Уэст працуе над праектам<ref name="ex">{{Cite web|lang=en|url=http://exclaim.ca/articles/generalarticlesynopsfullart.aspx?csid1=140&csid2=844&fid1=44519|title=Exclaim News: Drake Gives Update on Kanye West’s Good Ass Job|date=|publisher=Exclaim.ca|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF2aPHh?url=http://exclaim.ca/News/drake_gives_update_on_kanye_wests_good_ass_job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, які, па заяве самога рэпера, павінен быў стаць «адным з лепшых хіп-хоп альбомаў за апошнія 10 гадоў». Адразу пасля гэтага ён заявіў, што прадзюсаваць гэты альбом будуць вядомыя {{Не перакладзена 3|Q-Tip|3=ru|4=Q-Tip}}, RZA, {{Не перакладзена 3|DJ Premier|3=ru|4=DJ Premier}} і {{Не перакладзена 3|Піт Рок|3=ru|4=Пит Рок}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985|title=Kanye West’s Next Album To Drop In June &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-04-08|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF3S6gm?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10985/title.kanye-wests-next-album-to-drop-in-june|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|title=Pete Rock Calls Kanye West "Hip-Hop", Confirms Working W/ Him In Hawaii|author=Cyrus Langhorne|date=2010-04-08|publisher=Sohh.Com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF47jqX?url=http://www.sohh.com/2010/04/pete_rock_calls_kanye_west_hip-hop_confi.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. DJ Premier заявіў, што Уэст збіраецца вярнуць папулярнасць [[Семпл|сэмплаў]] старых запісаў. {{Пачатак цытаты}} Добра, па-першае, калі паглядзець на ўсю творчасць Канье Уэста, то можна ўбачыць, што ён аднавіў тэхналогію семплирования, і ў яго гэта добра атрымліваецца. Хоць ён галоўны артыст, яго новы альбом — гэта цяжкі біт і рытм. Ён цалкам скончыў з электроннай музыкай. Вы будзеце здзіўлены, калі пачуеце гэта. {{Арыгінальны тэкст||Well, first of all, if you look at all of Kanye West’s output, he actually did a lot to bring back sampling and make it cool again, even though he’s more of a mainstream artist… but his new album is strictly hard beats and rhyme. He’s totally done with electro. You’re gonna be surprised what you hear.}} — DJ Premier<ref>{{cite web|url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|title=Premo says: Kanye's new album is strictly hard beats and rhyme &#124; The Amajanese Blog|publisher=Amajanese.blogspot.com|date=2010-04-09|access-date=2010-07-14|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF4jsxJ?url=http://amajanese.blogspot.com/2010/04/premo-says-kanyes-new-album-is-strictly.html|archive-date=2012-05-06|url-status=dead|lang=en}}</ref>{{Канец цытаты}} У розны час у якасці запрошаных артыстаў былі названыя {{Не перакладзена|Dwele||en|Dwele}} , Дрэйк, [[Нікі Мінаж]], [[Беёнсэ]], {{Не перакладзена|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсан|en|Charlie Wilson (singer)}} , Common, {{Не перакладзена 3|Джасцін Вернан|Джасцін Вернан|ru|Вернон, Джастин}}, {{Не перакладзена 3|Big Sean|3=ru|4=Биг Шон}}, [[Ліл Уэйн]], [[Jay-Z]], {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|3=ru|4=Кид Кади}}, {{Не перакладзена 3|Рык Рос|Рык Рос|ru|Рик Росс}}, {{Не перакладзена|Тоні Уільямс (соўл-спявак)|Тоні Уільямс|en|Tony Williams (soul singer)}} {{Не перакладзена 3|T.I.||ru|T.I.}} , [[Mos Def]], {{Не перакладзена 3|Pusha T|3=ru|4=Pusha T}}, {{Не перакладзена 3|M.I.A.|3=ru|4=M.I.A.}}, Seal, {{Не перакладзена 3|Swizz Beatz|3=ru|4=Swizz Beatz}}, {{Не перакладзена 3|Soulja Boy|3=ru|4=Soulja Boy}}, [[Eminem|Эмінем]], [[Аліша Кіз]], {{Не перакладзена 3|Сантыголд|3=ru|4=Сантиголд}} і {{Не перакладзена 3|La Roux|3=ru|4=La Roux}}<ref name="ex"/><ref>[http://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 Tony Williams Talks Studio Sessions with Kayne West] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20241205134426/https://www.hiphopdx.com/index/news/id.10992 |date=5 снежня 2024 }}{{Недоступная ссылка|date=2019-07|bot=InternetArchiveBot}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|title=Exclusive: Kanye West Enlists Ники Минаж for New Album|date=2010-06-30|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF5CVdF?url=http://www.rap-up.com/2010/06/30/exclusive-kanye-west-enlists-nicki-minaj-for-new-album/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|title=DJ Toomp Praises Kanye’s New Album x T.I. Confirmed As Guest|archive-url=https://web.archive.org/web/20100801094936/http://www.ddotomen.com/2010/07/27/dj-toomp-praises-kanyes-new-album-x-t-i-confirmed-as-guest/|archive-date=2010-08-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|title=We Don’t Believe You: Kanye West – Good Ass Job (Tracklist) « DDotOmen.com: The DMV's Front Office|date=2010-07-08|publisher=Ddotomen.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF65wPY?url=http://www.ddotomen.com/2010/07/08/we-dont-believe-you-kanye-west-good-ass-job-tracklist/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nme.com/news/mia/53089|title=MIA announces collaboration for Kanye West album ‘Dark Twisted Fantasy’ {{!}} News {{!}} NME.COM|archive-url=https://web.archive.org/web/20100924093553/http://www.nme.com/news/mia/53089|archive-date=2010-09-24|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|title=Soulja Boy talks working with Kanye West|archive-url=https://web.archive.org/web/20101001152351/http://www.mtv.com/news/articles/1644479/20100726/soulja_boy_tellem.jhtml|archive-date=2010-10-01|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Adds M.I.A., La Roux And Alicia Keys To Album — Music, Celebrity, Artist News {{!}} MTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20101010002012/http://www.mtv.com/news/articles/1649541/20101007/west_kanye.jhtml|archive-date=2010-10-10|access-date=2010-10-12|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|title=M.I.A. The Latest Artist To Go Into The Studio With Kanye West {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20100922185349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.12290/title.mia-the-latest-artist-to-go-into-the-studio-with-kanye-west|archive-date=2010-09-22|access-date=2010-10-12|url-status=dead}}</ref>. {{Не перакладзена 3|Madlib|3=ru|4=Madlib}} заявіў, што ён зрабіў пяць бітаў для новага альбома Канье Уэста<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567|title=Madlib Says Kanye West Requested Beats For "Good Ass Job" &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|date=2010-06-25|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7DMFc?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11567/title.madlib-says-kanye-west-requested-beats-for-good-ass-job|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. == Рэліз і прамоўшн == === Назва === Назва пятага студыйнага альбома Канье Уэста ''Good Ass Job'' рэгулярна з'яўлялася ў розных крыніцах, пачынаючы з 2008 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|title=New Kanye West Album “Good Ass Job”|date=2008-09-05|publisher=Hiphop.popcrunch.com|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF7jYxF?url=http://hiphop.popcrunch.com/new-kanye-west-album-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|title=Kanye West Getting Good Ass Job in 2008?|date=2008-09-05|publisher=sonic slang|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF8SQIv?url=http://www.sonicslang.com/sonic_slang/2008/09/kanye-west-gett.html|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, але яго запіс пачаўся толькі ў 2010 годзе. Першым гэтую назву альбома анансаваў рэпер Big Sean<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|title=Big Sean Workin’ On Kanye’s “Good Ass Job”|date=2010-02-14|publisher=Rap Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/67SF9QhtE?url=http://rapradar.com/2010/02/14/big-sean-workin-on-kanyes-good-ass-job/|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>, аднак пасля высветлілася, што ён аказаўся няправільным. Таксама гэты альбом меркавалася выдаць пасля [[Graduation (альбом)|''Graduation'']], замест [[808s & Heartbreak|''808s&Heartbreak'']]. 24 ліпеня 2010 года ў блогу Канье Уэста з'явіўся банэр з надпісам ''My Dark Twisted Fantasy Trailer'' . 28 ліпеня 2010 года Уэст паведаміў праз свой [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]]-блог: {{Пачатак цытаты}} Альбом больш не называецца ''Good ass Job''. Я зараз абдумваю іншыя варыянты назвы. {{Арыгінальны тэкст||The album is no longer called “Good Ass Job”. I’m bouncing a couple of titles around now.}} — Канье Уэст<ref name="twitter-3594">{{Cite web |url=https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |title=Twitter / Kanye West: The album is no longer cal …<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2017-09-29 |archive-date=2010-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731171913/https://twitter.com/kanyewest/status/19758633594 |url-status=live |lang=en }}</ref>{{Канец цытаты}} === Сінглы === 28 мая 2010 года ў інтэрнэт выцекла незавершаная версія трэка "Power", выкананая сумесна з Dwele<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355|title=S1 Explains Co-Producing Kanye West’s “Power” &#124; Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales|author=May 28, 2010 05:05:00 PM CDT by Jake Paine|date=2010-05-28|publisher=HipHopDX|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAL0E2?url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11355/title.s1-explains-co-producing-kanye-wests-power|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-07-14|url-status=dead}}</ref>. 30 чэрвеня ён афіцыйна з'явіўся ў [[iTunes]]. Таксама быў анансаваны {{Не перакладзена 3|Рэмікс|рэмікс|ru|Ремикс}} гэтага трэка, выкананы сумесны з Jay-Z і Swizz Beatz<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow|title=Kanye West To Release «Power (Remix)» With Jay-Z Tomorrow {{!}} Get The Latest Hip Hop News, Rap News & Hip Hop Album Sales {{!}} HipHopDX|archive-url=https://web.archive.org/web/20110301034349/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.11932/title.kanye-west-to-release-power-remix-with-jay-z-tomorrow/|archive-date=2011-03-01|access-date=2010-08-14|url-status=dead}}</ref>. Ён быў выкананы 20 жніўня ў 12:00 на радыё {{Не перакладзена|WQHT|Hot 97|en|WQHT}} . 14 кастрычніка адбыўся рэліз другога сінгла — "Runaway", выкананага сумесна з Pusha T. Замест кліпа на гэтую песню быў зняты 35-хвілінны фільм, у якім змяшчаліся ўрыўкі іншых трэкаў альбома. Трэцім сінглам стаў трэк "Monster", выпушчаны 23 кастрычніка 2010 г пасродкам [[iTunes]]. Першапачаткова трэк быў выпушчаны 27 жніўня ў рамках праекту {{Не перакладзена|G.O.O.D. Fridays||en|G.O.O.D. Fridays}} , сутнасць якога складаецца ў тым, што з лістапада да [[Нараджэнне Хрыстова|Калядаў]] 2010 года Канье Уэст выкладваў у інтэрнэт па адным новым трэку. === Вокладкі альбома === 17 кастрычніка 2010 года Канье Уэст паведаміў праз [[X (сацыяльная сетка)|Twitter]], што некаторыя крамы адмовіліся прадаваць альбом з-за вокладкі<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|title=Twitter / Kanye West: Yoooo they banned my album ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101021051549/http://twitter.com/kanyewest/status/27670348888|archive-date=2010-10-21|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en|url=https://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|title=Twitter / Kanye West: Banned in the USA!!! They ...|date=2010-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20101023091211/http://twitter.com/kanyewest/status/27679949756|archive-date=2010-10-23|access-date=2010-10-17|url-status=live}}</ref>. На ёй намаляваны распрануты Уэст, які ляжыць на сіняй канапе і трымае ў правай руцэ бутэльку, а на ім ляжыць крылатая жанчына без рук. Гэта выява размешчана ў жоўтай рамцы на чырвоным фоне<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/20101018/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Reveals 'Banned' Cover Art For My Beautiful Dark Twisted Fantasy|author=Gil Kaufman|publisher=[[MTV]]|archive-url=https://www.webcitation.org/67SFAsYOA?url=http://www.mtv.com/news/articles/1650171/kanye-west-reveals-banned-cover-art-my-beautiful-dark-twisted-fantasy.jhtml|archive-date=2012-05-06|access-date=2010-11-24|url-status=dead}}</ref>. У інтэрв'ю {{Не перакладзена 3|MTV News|3=ru|4=MTV News}}, Уэст заявіў, што ўсяго будзе пяць вокладак, намаляваных мастаком {{Не перакладзена 3|Джордж Кондо|Джорджам Кондам|ru|Кондо, Джордж}}, а таксама, што ўсе яны будуць даступныя пры куплі альбома<ref>{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml|title=Kanye West Says ''Twisted Fantasy'' Will Have Five Different Covers|date=2010-10-19|author=James Montgomery, Kara Warner|publisher=[[MTV News]]|access-date=2010-11-24|lang=en|archive-date=2010-12-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213194147/http://www.mtv.com/news/articles/1650328/20101019/west_kanye.jhtml}}</ref>. У 2011 годзе вокладка альбома заняла 34-е месца ў спісе найлепшых вокладак альбомаў усіх часоў на думку чытачоў інтэрнэт-выдання {{Не перакладзена 3|MusicRadar|3=ru|4=MusicRadar}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|title=The 50 greatest album covers of all time|publisher=Music Radar|archive-url=https://www.webcitation.org/6127GBNps?url=http://www.musicradar.com/news/guitars/the-50-greatest-album-covers-of-all-time-444093|archive-date=2011-08-18|access-date=2011-05-16|url-status=dead}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|extra_column=|title1=Dark Fantasy|length1=4:40|extra1=|title2=Gorgeous|note2=сумесна з {{Не перакладзена 3|Kid Cudi|Kid Cudi|ru|Кид Кади}} & {{Не перакладзена 3|Raekwon|Raekwon|ru|Raekwon}}|length2=5:57|extra2=|title3=[[Power (песня Канье Уэста)|Power]]|note3=сумесна з {{Не перакладзена 3|Dwele|Dwele|en|Dwele}}|length3=4:52|extra3=|title4=All of the Lights|note4=інтэрлюдыя|length4=1:02|title5=[[All of the Lights]]|note5=|length5=4:59|extra5=|title6=[[Monster (песня Канье Уэста)|Monster]]|note6=сумесна з Jay-Z, Рык Рос, [[Нікі Мінаж]] і Bon Iver|length6=6:18|extra6=|title7=So Appalled|note7=сумесна з Jay-Z, Pusha T, CyHi Da Prynce, Swizz Beatz & RZA|length7=6:37|extra7=|title8=Devil in a New Dress|note8=сумесна з Рыкам Росам|length8=5:51|extra8=|title9=[[Runaway (песня Канье Уэста)|Runaway]]|note9=сумесна з Pusha T|length9=9:07|extra9=|title10=Hell of a Life|length10=5:27|extra10=|title11=Blame Game|note11=сумесна з Джонам Леджэндам|length11=7:49|extra11=|title12=Lost in the World|note12=сумесна з Bon Iver|length12=4:16|extra12=|title13=Who Will Survive in America|length13=1:38}} {{Tracklist|extra_column=|headline=Бонус трэкі|title14=See Me Now|note14=сумесна з Big Sean, [[Беёнсэ]] і {{Не перакладзена 3|Чарлі Уілсан (спявак)|Чарлі Уілсанам|en|Charlie Wilson (singer)}}|length14=6:04|extra14=}} == Семплы == {{col-begin}} {{col-2}} * '''«Dark Fantasy»''' ** «In High Places» — {{Не перакладзена 3|Майк Олдфілд|Майк Олдфілд|ru|Олдфилд, Майк}} * '''«Who Will Survive in America»''' ** «Comment No. 1» — {{Не перакладзена 3|Гіл Скот-Херон|Гіл Скот-Херон|ru|Скотт-Херон, Гил}} * '''«Lost in the World»''' ** «Soul Makossa» — {{Не перакладзена 3|Ману Дыбанга|Ману Дыбанга|ru|Дибанго, Ману}} ** «Think (About It)» — {{Не перакладзена 3|Лін Колінз|Лін Колінз|ru|Коллинз, Лин}} ** «The Woods» — {{Не перакладзена 3|Bon Iver|Bon Iver|ru|Bon Iver}} ** «Comment No. 1» — Гіл Скот-Херон * '''«Blame Game»''' ** «Avril 14» — [[Aphex Twin|Рычард Джэймс]] * '''«Runaway»''' ** «The Basement» — Pete Rock & C.L. Smooth ** «Live at Long Beach, CA’ 1981» — {{Не перакладзена 3|Рык Джэймс|Рык Джэймс|ru|Рик Джеймс}} ** «Introduction To 'Startime' (Live At The Apollo/2001)» — Фрэнкі Крокер {{col-2}} * '''«Hell of a Life»''' ** «She’s My Baby» — {{iw|The Mojo Men||en|The Mojo Men}} ** «Stud-Spider» — {{iw|Уайт, Тони Джо|Тоні Джо Уайт|en|Tony Joe White}} ** «Iron Man» — [[Black Sabbath]] * '''«Devil in a New Dress»''' ** «Will You Still Love Me Tomorrow» — [[Смокі Робінсан]] * '''«So Appalled»''' ** «You Are – I Am» — [[Manfred Mann’s Earth Band]] * '''«Power»''' ** «It’s Your Thing» — Cold Grits ** «Afromerica» — Continent Number 6 ** «[[21st Century Schizoid Man]]» — {{Не перакладзена 3|King Crimson|King Crimson|ru|King Crimson}} {{col-end}} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * My Beautiful Dark Twisted Fantasy на сайце Discogs * [http://www.metacritic.com/music/my-beautiful-dark-twisted-fantasy My Beautiful Dark Twisted Fantasy]{{In lang|en}} на сайце [[Metacritic]] * [http://www.lookatme.ru/flows/muzyika/posts/110981-albom-kane-uesta-rukovodstvo-polzovatelya Подробный разбор альбома] на сайце {{Не перакладзена 3|Look At Me|3=ru|4=Look At Me}} [[Катэгорыя:Альбомы Канье Уэста]] jt0ixutdyzriyd1o3tsbrqy11ncxxlt 0 807282 5144799 5143413 2026-05-22T09:46:17Z Feeleman 163471 афармленне 5144799 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тартакоўскі}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1988 — наш час }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ({{Lang-en|Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] аніматар, [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Яўрэі|яўрэйскага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і [[Adult Swim]], у тым ліку «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Таксама супрацоўнічаў са студыямі [[Hanna-Barbera]] і [[Cartoon Network Studios]]<ref name=":0" />. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы жахаў і мінімальныя дыялогі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993-95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996-99, 2003 |[[Лабараторыя Дэкстэра]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998-2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001-04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003-05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010-11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019-цяпер |{{Не перакладзена 5|Першабытны|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Сцэнарыст, ілюстратар |- | 2001 | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Сцэнарыст, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} mix1l4ffpafim8qw4kusyuhy2gt2rnb 5144800 5144799 2026-05-22T09:48:02Z Feeleman 163471 афармленне 5144800 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тартакоўскі}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1988 — наш час }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ({{Lang-en|Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак-мультыплікатар]], [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Яўрэі|яўрэйскага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультыплікацыя|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і [[Adult Swim]], у тым ліку «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў анімацыйны фільм для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Таксама супрацоўнічаў са студыямі [[Hanna-Barbera]] і [[Cartoon Network Studios]]<ref name=":0" />. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем [[Мультыплікацыя|анімацыі]], які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы жахаў і мінімальныя дыялогі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Фільмы === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993-95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996-99, 2003 |[[Лабараторыя Дэкстэра]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998-2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001-04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003-05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010-11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019-цяпер |{{Не перакладзена 5|Першабытны|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Сцэнарыст, ілюстратар |- | 2001 | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Сцэнарыст, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} rpeiw44tm6w4r3uuqswqmb359btngnv 5144803 5144800 2026-05-22T09:49:21Z Feeleman 163471 афармленне 5144803 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Тартакоўскі}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1988 — наш час }} '''Генадзь Барысавіч «Гендзі» Тартакоўскі''' ({{Lang-en|Gennady Borisovich «Genndy» Tartakovsky}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[мастак-мультыплікатар]], [[сцэнарыст]], [[кінапрадзюсар]] і [[рэжысёр]] [[Яўрэі|яўрэйскага паходжання]]<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. Найбольш вядомы як стваральнік шэрагу папулярных [[Мультсерыял|мультсерыялаў]] для [[Cartoon Network]] і [[Adult Swim]], у тым ліку «[[Лабараторыя Дэкстэра]]», «[[Самурай Джэк]]», «{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}}», «{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}}», «{{Не перакладзена 5|Першабытныя|4=Primal}}» і «{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}}»<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://animationclub.school/blog/who-is-genndy-tartakovsky/|title=Genndy Tartakovsky: Cartoon Network's Storytelling Icon|website=Animationclub School|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.pastemagazine.com/tv/adult-swim/genndy-tartakovsky-primal-sequel-unicorn-warriors-eternal-interview|title=Genndy Tartakovsky Shares News of a Primal Sequel and How Unicorn Survived the WB-Discovery Purge|website=Paste Magazine|access-date=2026-05-04}}</ref>. Для студыі [[Sony Pictures Animation]] Гендзі выступіў [[рэжысёр]]ам першых трох фільмаў серыі «{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}}» і стаў [[сцэнарыст]]ам чацвёртай часткі франшызы. Таксама ён зняў [[Мультыплікацыя|мультыплікацыйны фільм]] для [[Дарослы|дарослай]] аўдыторыі «{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}}''»'' і працуе над новым фільмам — «Чорны рыцар''»''<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.latimes.com/entertainment/movies/la-xpm-2012-aug-25-la-et-mn-hotel-transylvania-20120826-story.html|title=Genndy Tartakovsky gets 'Hotel Transylvania' open for business|website=Los Angeles Times|date=2012-08-25|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.dreadcentral.com/news/94750/hotel-transylvania-2-dracs-pack-is-back-in-new-artwork/|title=Hotel Transylvania 2 - Drac's Pack is Back in New Artwork|first=Steve|last=Barton|website=Dread Central|date=2015-03-26|access-date=2026-05-04}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://deadline.com/2018/07/hotel-transylvania-helmer-genndy-tartakovsky-fixed-black-knight-sony-pictures-animation-1202433175/|title=‘Hotel Transylvania’ Helmer Genndy Tartakovsky Sets New Projects At Sony Pictures Animation|first=Amanda|last=N'Duka|website=Deadline|date=2018-07-25|access-date=2026-05-04}}</ref>. Таксама супрацоўнічаў са студыямі [[Hanna-Barbera]] і [[Cartoon Network Studios]]<ref name=":0" />. Акрамя таго, Тартакоўскі быў адным з ключавых удзельнікаў у стварэнні мультсерыяла «{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}}», а таксама працаваў над такімі праектамі, як «{{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}}» і «{{Не перакладзена 5|Бэтмэн (мультсерыял, 1992)|Бэтмэн|4=Batman: The Animated Series}}»<ref name=":0" />. Гендзі вядомы сваім унікальным стылем мультыплікацыі, які ўключае дынамічныя [[Баявік (кінажанр)|баявікі]], элементы жахаў і мінімальныя дыялогі<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=wQRCUS4mYBY|title=Genndy Tartakovsky's 'Primal' has gritty dinosaurs, no dialogue|last=Los Angeles Times|date=2019-07-24|access-date=2026-05-04}}</ref>. За сваю кар’еру атрымаў пяць прэмій «[[Эмі]]», тры прэміі «[[Эні (прэмія)|Эні]]», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Animation Magazine|WAC|4=Animation Magazine}}», адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Міжнародны анімацыйны фестываль Атавы|Міжнароднага анімацыйнага фестывалю Атавы|4=Ottawa International Animation Festival}}» і адну прэмію «{{Не перакладзена 5|Прэмія Уінзара Мак-Кея|Уінзара Мак-Кея|4=Winsor McCay Award}}»<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0850733/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Genndy Tartakovsky {{!}} Awards|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-04}}</ref>. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар |- |2011 |{{Не перакладзена 5|Priest (фільм, 2011)|Priest|4=Priest (2011 film)}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2012 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль “Трансільванія”|4=Hotel Transylvania}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2015 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 2||4=Hotel Transylvania 2}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- |2018 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|Гатэль «Трансільванія» 3: Летнія канікулы|4=Hotel Transylvania 3: Summer Vacation}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |- |2022 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|Гатэль «Трансільванія»: Трансфарманія|4=Hotel Transylvania: Transformania}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2025 |{{Не перакладзена 5|Бясконцыя прыгоды|4=Fixed}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |TBA | ''Чорны рыцар'' |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва !Рэжысёр !Сцэнарыст !Прадзюсар !Стваральнік !Раскадроўшчык !Гукарэжысёр |- | 1993-95 | {{Не перакладзена 5|2 Stupid Dogs}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |- |1996-99, 2003 |[[Лабараторыя Дэкстэра]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1998-2002 |{{Не перакладзена 5|Суперкрошкі|4=The Powerpuff Girls}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{yes}} |- |1999 |{{Не перакладзена 5|Лабараторыя Дэкстэра: Падарожжа Эга|4=Dexter’s Laboratory: Ego Trip}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- | 2001 | {{Не перакладзена 5|The Flintstones: On the Rocks}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2001-04, 2017 |[[Самурай Джэк]] |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2003-05 |{{Не перакладзена 5|Зорныя войны: Войны клонаў|4=Star Wars: Clone Wars}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |- | 2004 | {{Не перакладзена 5|Periwinkle Around the World}} |{{yes}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |2010-11 |{{Не перакладзена 5|Тытан Сімбіёнік|4=Sym-Bionic Titan}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2019-цяпер |{{Не перакладзена 5|Першабытны|4=Primal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2023 |{{Не перакладзена 5|Unicorn: Warriors Eternal}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |{{yes}} |- |2027 |{{Не перакладзена 5|Гатэль «Трансільванія»|Гатэль «Трансільванія»|4=Hotel Transylvania}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |{{no}} |- |TBA |''Heist Safari''<ref>{{Cite web|url=https://www.animationmagazine.net/2025/06/genndy-tartakovsky-developing-heist-safari-animated-series-for-adult-swim/|title=Genndy Tartakovsky Developing 'Heist Safari' Animated Series for Adult Swim|website=Animation Magazine|date=June 12, 2025|access-date=June 12, 2025}}</ref> |{{no}} |{{no}} |{{no}} |{{yes}} |{{no}} |{{no}} |} == Бібліяграфія == {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва ! Выдавец ! Заўвагі |- | 1999 | ''Dexter’s Laboratory'': «Comic Relief» | [[DC Comics]] | rowspan="2" | Сцэнарыст, ілюстратар |- | 2001 | ''Dexter’s Laboratory'': «Stubble Trouble» | [[DC Comics]] |- | 2016 | {{Не перакладзена 5|Люк Кейдж|Кейдж!|4=Luke Cage}} | [[Marvel Comics]] | Сцэнарыст, ілюстратар <ref>{{Cite web|lang=en|url=http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|title=Genndy Tartakovsky Brings His Cartoon Style To 'Cage' #1[Preview]|date=2016-09-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20161105161246/http://comicsalliance.com/genndy-tartakovsky-cage-preview/|archive-date=2016-10-05|access-date=2026-05-04|url-status=dead}}</ref> |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|850733}} {{Вонкавыя спасылкі}} [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Мультыплікатары ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры Расіі]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінарэжысёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Кінапрадзюсары XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Пісьменнікі Расіі XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Эні»]] [[Катэгорыя:Імігравалі ў ЗША з СССР]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1970 годзе]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Cartoon Network Studios]] {{DEFAULTSORT:Тартакоўскі Гендзі}} c2c6ll1sutxswxctzdzz5z3dqizp3de 0 807320 5144667 5139568 2026-05-22T03:36:58Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144667 wikitext text/x-wiki {{Музыкант | Жанры = [[Хіп-хоп ўсходняга ўзбярэжжа]], [[гангста-рэп]], [[хіп-хоп]] | Сайт = {{URL|lifeandtimes.com|Официальный сайт}} | Імя = Джэй-Зі | Арыгінал імя = {{lang-en|Jay-Z}} | Імя пры нараджэнні = Шон Коры Картэр | Дата нараджэння = 04.12.1969 | Месца нараджэння = {{МесцаНараджэння|Бруклін}}, [[Нью-Йорк]], [[ЗША]] | Прафесіі = [[рэпер]], аўтар песень, [[музычны прадзюсар]], [[выканаўчы прадзюсар]], [[прадпрымальнік]] | Гады актыўнасці = [[1988 год у музыцы|1988]] — цяперашні час | Лэйблы = Roc Nation, [[Atlantic Records|Atlantic]], [[Def Jam Recordings|Def Jam]], Roc-A-Fella, [[Priority Records|Priority]] | Выява = Jay-Z @ Shawn 'Jay-Z' Carter Foundation Carnival (crop 2).jpg | Подпіс = Jay-Z sig.svg | Калектыў = The Carters }} '''Шон Коры Картэр''' ({{Lang-en|Shawn Corey Carter}} ; нар. [[4 снежня]] [[1969|1969 года]] ([[Бруклін]], [[Нью-Ёрк]])<ref>{{Cite web|url=http://www.biography.com/people/jay-z-507696|title=Jay Z|date=|publisher=Biography.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115113820/http://www.biography.com/people/jay-z-507696|archive-date=2016-11-15|access-date=2019-12-03|url-status=live}}</ref>, больш вядомы пад {{Не перакладзена 3|Сцэнічнае імя|сцэнічным псеўданімам|ru|Сценическое имя}} '''Jay-Z''' ({{Tr-en|Джэй-Зі}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[рэп]]ер, аўтар песень, [[музычны прадзюсар]], [[выканаўчы прадзюсар]] і [[прадпрымальнік]]. Падчас сваёй кар’еры выкарыстаў рознае напісанне свайго псеўданіма: '''Jaÿ-Z''', '''Jay Z''' і '''Jay:Z'''<ref>{{Cite web|url=http://www.factmag.com/2015/04/29/jay-z-is-spelling-his-name-with-an-umlaut-again/|title=Jay Z is spelling his name with an umlaut again|date=2019-12-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20180617142224/http://www.factmag.com/2015/04/29/jay-z-is-spelling-his-name-with-an-umlaut-again/|archive-date=2018-06-17|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://revolt.tv/stories/2017/06/20/timeline-jayzs-hyphens-umlauts-07004cadba|title=JAY-Z's Name: A Complete Timeline of Shawn Carter's Rap Alias|first=William E.|last=Ketchum III|date=2017-06-20|publisher=[[Revolt (TV network)|Revolt]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20170704012914/https://revolt.tv/stories/2017/06/20/timeline-jayzs-hyphens-umlauts-07004cadba|archive-date=2017-07-04|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Ён з’яўляецца заснавальнікам і саўладальнікам лэйбла Roc-A-Fella Records, а таксама былым генеральным дырэктарам лэйбла {{Не перакладзена 3|Def Jam Recordings|3=ru|4=Def Jam Recordings}}<ref>{{Cite web|url=http://ru.themusic-world.com/artist/jay-z/news/7702|title=Jay-Z отказывается от президентского кресла|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610195100/http://ru.themusic-world.com/artist/jay-z/news/7702|archive-date=2015-06-10|access-date=2011-11-11|url-status=live}}</ref>, з’яўляецца саўладальнікам 40/40 Club, заснавальнікам лініі адзення Rocawear і саўладальнікам клуба [[Нацыянальная баскетбольная асацыяцыя|НБА]] — [[Бруклін Нетс|Бруклін Нэтс]]<ref>{{Cite web|lang=en|url=http://www.nba.com/2011/news/09/26/jayz-nets/index.html|title=NBA.xom – Jay-Z makes it official: 'Brooklyn Nets' for 2012–13|date=2011-09-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6FctuxR9o?url=http://www.nba.com/2011/news/09/26/jayz-nets/index.html|archive-date=2013-04-04|access-date=2011-12-06}}</ref>. Jay-Z нарадзіўся і вырас у [[Нью-Ёрк]]у. Вядомы як «Jazzy» у сваім раёне, Картэр пазней узяў сабе сцэнічнае імя «Jay-Z» у гонар свайго настаўніка Jaz-O, з якім ён запісаў некалькі трэкаў у канцы 80-х гадоў. Пасля заканчэння кантракта Jay-Z стаў вулічным гандляром, пры гэтым з’яўляючыся на трэках {{Не перакладзена 3|Big Daddy Kane|3=ru|4=Биг Дэдди Кейн}} і гурта Original Flavor. Jay-Z выпусціў 13 альбомаў, якія атрымалі ў цэлым станоўчы прыём крытыкаў і камерцыйны поспех, уключаючы ''{{Не перакладзена 3|The Blueprint|4=The Blueprint}}''(2001) і ''{{Не перакладзена 3|The Black Album (альбом Jay-Z)|The Black Album|4=The Black Album (Jay-Z album)}}''(2003)<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-reasonable-doubt-19691231|title=Rolling Stone ranks Reasonable Doubt No. 250 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120602131243/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-reasonable-doubt-19691231|archive-date=2012-06-02|access-date=2019-12-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-blueprint-19691231|title=Rolling Stone ranks The Blueprint No. 252 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120604051250/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-blueprint-19691231|archive-date=2012-06-04|access-date=2019-12-04|url-status=dead}}</ref>. Jay-Z таксама выпусціў сумесныя альбомы ''The Best of Both Worlds'' (2002) і ''Unfinished Business''(2004) з {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=Ар Келли}}, ''{{Не перакладзена 3|Collision Course|3=ru|4=Collision Course}}''(2004) з [[Linkin Park]], ''[[Watch the Throne]]''(2011) з [[Канье Уэст|Kanye West]] і ''{{Не перакладзена 3|Everything Is Love|3=ru|4=Everything Is Love}}''(2018) з жонкай [[Беёнсэ|Beyoncé]]<ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-black-album-20120524|title=Rolling Stone ranks The Black Album No. 349 on its list of the 500 greatest albums of all time|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130819011215/http://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531/jay-z-the-black-album-20120524|archive-date=2013-08-19|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Jay-Z лічыцца адным з найвялікшых рэпераў усіх часоў<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/photos/6723017/best-rappers-of-all-time|title=The 10 Best Rappers of All Time (November 12, 2015)|publisher=billboard.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160120180940/http://www.billboard.com/photos/6723017/best-rappers-of-all-time|archive-date=2016-01-20|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Ён быў прызнаны музычнымі выданнямі ''[[Billboard]]'' і ''[[Rolling Stone]]'' як адзін з «100 найвялікшых артыстаў усіх часоў»<ref>{{Cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009|title=Billboard – Music Charts, Music News, Artist Photo Gallery & Free Video|website=Billboard|archive-url=https://web.archive.org/web/20091020115513/http://www.billboard.com/#/charts-decade-end/artists-of-the-decade?year=2009|archive-date=2009-10-20|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/jay-z-20110426|title=100 Greatest Artists: Jay-Z|website=[[Rolling Stone]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924181453/http://www.rollingstone.com/music/lists/100-greatest-artists-of-all-time-19691231/jay-z-20110426|archive-date=2015-09-24|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. У 2017 годзе ён стаў першым рэперам, які быў удастоены гонару ў «{{Не перакладзена 3|Зала славы аўтараў песень|Зале славы аўтараў песень|ru|Зал славы авторов песен}}»<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/02/22/arts/music/jay-z-songwriters-hall-of-fame.html|title=Jay Z to Be the First Rapper in the Songwriters Hall of Fame|language=en|archive-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920165902/https://www.nytimes.com/2017/02/22/arts/music/jay-z-songwriters-hall-of-fame.html|access-date=2019-12-04}}</ref>, а ў 2018 годзе атрымаў памятную ўзнагароду «Salute to Industry Icons» на {{Не перакладзена 3|60-я цырымонія «Грэмі»|60-й цырымоніі «Грэмі»|ru|60-я церемония «Грэмми»}}<ref>{{Cite news|url=https://people.com/music/jay-z-grammy-salute-to-industry-icons-honoree/|title=JAY-Z to Receive 2018 Grammy Salute to Industry Icons Award|work=PEOPLE.com|access-date=2019-12-04|language=en|archive-date=2018-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920161306/https://people.com/music/jay-z-grammy-salute-to-industry-icons-honoree/}}</ref>. У агульнай складанасці ён выйграў 22 прэміі «[[Грэмі]]», у асноўным, у якасці рэпера, і з’яўляецца рэкардсменам па колькасці альбомаў, якія займалі першае месца ў чарце ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'' амерыканскага часопіса ''[[Billboard]]'' <ref>{{Cite web|url=http://www.rap-up.com/2011/08/17/jay-z-and-kanye-west-conquer-albums-chart-with-watch-the-throne/|title=Jay-Z and Kanye West Conquer Albums Chart with 'Watch the Throne'|date=2011-08-17|publisher=Rap-Up.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160104170617/http://www.rap-up.com/2011/08/17/jay-z-and-kanye-west-conquer-albums-chart-with-watch-the-throne/|archive-date=2016-01-04|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref> . Jay-Z з’яўляецца адным з {{Не перакладзена 3|Спіс самых прадаваных музычных выканаўцаў|самых прадаваных музычных выканаўцаў усіх часоў|ru|Список самых продаваемых музыкальных исполнителей}} з больш за 100 мільёнамі запісаў, прададзеных па ўсім свеце<ref>{{Cite web|url=https://www.songhall.org/profile/shawn_jay_z_carter|title=Shawn "Jay Z" Carter {{!}} Songwriters Hall of Fame|website=www.songhall.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027073849/https://www.songhall.org/profile/shawn_jay_z_carter|archive-date=2021-10-27|access-date=2019-11-17|url-status=live}}</ref>. У чэрвені 2019 года часопіс ''[[Forbes]]'' ацаніў яго багацце ў 1 мільярд долараў, што зрабіла яго самым багатым хіп-хоп выканаўцам<ref name="Forbes 2019">{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/06/13/hip-hops-next-billionaires-richest-rappers-2019/#6cb7105a2edd|title=Hip-Hop’s Next Billionaires: Richest Rappers 2019|first=Zack O'Malley|last=Greenburg|author-link=Zack O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|date=2019-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207031228/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/06/13/hip-hops-next-billionaires-richest-rappers-2019/#6cb7105a2edd|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref> і трэцім самым багатым [[Афраамерыканцы|афраамерыканцам]]<ref name="networth2">{{Cite news|url=https://www.businessinsider.com/jay-z-net-worth-2019-9|title=Jay-Z is worth $1 billion — see how the rapper-turned-mogul makes and spends his fortune|work=Business Insider|access-date=2019-12-04|archive-date=2020-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801230134/https://www.businessinsider.com/jay-z-net-worth-2019-9}}</ref>. Па стане на красавік 2021 года багацце Jay-Z ацэньвалася ў $1,4 млрд<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/profile/jay-z/|title=Jay-Z|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429132537/https://www.forbes.com/profile/jay-z/|archive-date=2021-04-29|access-date=2021-04-28|url-status=live}}</ref>. Па-за сваёй музычнай кар’ерай Jay-Z таксама дамогся значнага поспеху і ўвагі сродкаў масавай інфармацыі за сваю кар’еру ў якасці бізнэсмэна. У 1999 годзе ён заснаваў кампанію па продажы адзення Rocawear<ref name="Luxury">{{Кніга|год=2012|isbn=978-1-118-17176-9}}</ref>, а ў 2003 годзе ён заснаваў сетку раскошных спартыўных бараў 40/40 Club. Абодва бізнэсу выраслі да шматмільённых карпарацый і дазволілі Jay-Z фінансаваць запуск забаўляльнай кампаніі Roc Nation, якая была заснавана ў 2008 годзе. У 2015 годзе ён набыў тэхналагічную кампанію Aspiro, і ўзяў на сябе адказнасць за іх струменевы сэрвіс мультымедыя [[Tidal]], які з тых часоў стаў трэцяй па велічыні ў свеце кампаніяй, якая займаецца струменевым анлайн-вяшчаннем<ref>{{Cite web|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/05/17/beyonce-and-jay-z-are-officially-a-billion-dollar-couple/|title=Beyoncé And Jay Z Are Officially A Billion-Dollar Couple|first=Zack|last=O'Malley Greenburg|website=[[Forbes]]|date=2017-05-17|publisher=Forbes, Inc.|archive-url=https://web.archive.org/web/20191217030745/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2017/05/17/beyonce-and-jay-z-are-officially-a-billion-dollar-couple/|archive-date=2019-12-17|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. У 2019 годзе ўвайшоў у спіс самых высокааплатных музыкаў года па версіі часопіса ''[[Forbes]]'' . Заробленая сума за год склала $81 млн, гэта шостае месца ў рэйтынгу<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|title=The World’s Top-Earning Musicians Of 2019|author=Zack O'Malley Greenburg|publisher=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207204922/https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2019/12/06/the-worlds-top-earning-musicians-of-2019/|archive-date=2019-12-07|access-date=2019-12-08|url-status=live}}</ref>. У 2023 годзе рэдакцыя часопіса ''[[Billboard]]'' назвала Jay-Z найвялікшым рэперам усіх часоў за яго выдатны ўклад у рэп-індустрыю<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.billboard.com/lists/best-rappers-all-time|title=50 Greatest Rappers of All Time|author=Carl Lamarre, Gail Mitchell, Keith Murphy, Michael Saponara, Datwon Thomas, Mark Elibert, Eric Diep, William E. Ketchum III, Heran Mamo, Neena Rouhani|website=Billboard|date=2023-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20230216015518/https://www.billboard.com/lists/best-rappers-all-time/|archive-date=2023-02-16|access-date=2023-02-16|url-status=live}}</ref>. У 2025 годзе часопіс ''[[Forbes]]'' прызнаў Jay-Z самым багатым музыкам у свеце (стан дасягнуў $2,6 млрд)<ref>{{Cite news|title=Названо имя самого богатого артиста в мире|author=Ольга Коровина|url=https://lenta.ru/news/2025/08/29/nazvano-imya-samogo-bogatogo-artista-v-mire/|website=Lenta.ru|date=2025-08-29}}</ref> Jay Z нарадзіўся ў [[Бруклін]]е. Яго бацька сышоў з сям’і, калі ён быў яшчэ дзіцем. Шон Картэр быў вядомы як Jazzy, што пазней ператварылася ў Jay-Z. У працэсе ён змяніў некалькі імёнаў: Jiggaman, HOV і Hova. Пачаў запісвацца ў пачатку 1990-х, выступаў разам з рэперамі Big Daddy Kane і {{Не перакладзена 3|The Notorious B.I.G.|3=ru|4=The Notorious B.I.G.}} Яго выканальніцкая манера была практычна цалкам заснавана на {{Не перакладзена 3|Экспромт (музыка)|экспромце|ru|Экспромт (музыка)}}. Ведаючы, што гуказапісвальныя кампаніі эксплуатуюць артыстаў, Jay Z з Дэйманам Дэшам (Damon Dash) і Карыімам «Biggs» Бэркам арганізоўваюць свой лэйбл {{Не перакладзена 3|Roc-a-Fella Records|4=Roc-a-Fella Records}} (слова Roc узята ад прозвішча ''Rockefeller''). У 1995 году яны арганізавалі Roc-A-Fella Enterprises. У групу кампаній уваходзяць: * Roc-A-Fella Records (гуказапісвальны рэп лэйбл) * Roc-A-Fella Films (кінавытворчасць) * ''Roc-A-Wear (вытворчасць і продаж хіп-хоп адзення, заснавана ў 1999)'' * Team Roc * Roc World. У 1995 годзе разам з сябрамі Дэйманам Дэшам і Карымам «Бігс» Бэркам ён стварыў лэйбл Roc-a-Fella Records, на якім праз год выпусціў свой дэбютны студыйны альбом ''{{Не перакладзена 3|Reasonable Doubt|3=ru|4=Reasonable Doubt}}''<ref name="allmusic">{{Cite web|url=https://www.allmusic.com/artist/jay-z-mn0000224257/biography|title=Jay-Z на сайте AllMusic|website=allmusic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20190723104723/https://www.allmusic.com/artist/jay-z-mn0000224257/biography|archive-date=2019-07-23|access-date=2019-12-04|url-status=live}}</ref>. Альбом быў выпушчаны з вялікім поспехам і ўмацаваў ягоныя пазіцыі ў музычнай індустрыі. 4 лістапада 1997 года, выйшаў другі альбом Jay-Z — ''{{Не перакладзена 3|In My Lifetime, Vol. 1|3=ru|4=In My Lifetime, Vol. 1}}''. На пачатку 98-га альбом атрымаў плацінавы статус. У адрозненне ад ''Reasonable Doubt'', на ''In My Lifetime, Vol.'' ''1'' пераважае глянцавы гук, які быў разлічаны на вялікі поспех у мэйнстрыме. Сам рэпер сыходзіў ад тэматыкі мафіёза-рэпу ў бок свайго ўласна выхваляння. Крытыкі станоўча ўспрынялі гэты рэліз, адзначыўшы выдатнае спалучэнне жорсткага рэпу з поп-арыентаваным гукам. 29 верасня 1998 года выйшаў трэці альбом Jay-Z — {{Не перакладзена 3|Vol. 2... Hard Knock Life|4=Vol. 2... Hard Knock Life}} . Гэты альбом самы камерцыйна паспяховы ў кар’еры Jay-Z. Ён з’яўляецца 5 разоў плацінавым, а ўсяго ў ЗША прададзена больш за 5,5 мільёна копій. Гэта таксама апошняя кружэлка Jay-Z, у якой прыняў удзел яго настаўнік — Big Jaz, раней вядомы як Jaz-O. Рэпер стаў больш музычным і выбарчым у плане гучання. Тут як поп-хіты, так і больш жорсткія тэмы. Рэпер цалкам адмовіўся ад дапамогі з лэйбла Bad Boy, якія моцна змякчалі яго гук. Ён паклікаў больш разнастайную каманду і не пралічыўся. Рэліз спадабаўся абсалютна розным пластам насельніцтва. ''Vol. 2…'' ''Hard Knock Life'' — сапраўдны прыклад для пераймання ўсяму мэйнстрым-рэпу. У 1999-м годзе Jay-Z атрымаў узнагароду Грэмі за гэтую пласцінку ў намінацыі «Лепшы рэп-альбом». 28 снежня 1999 года выйшаў чацвёрты альбом Jay-Z — {{Не перакладзена 3|Vol. 3... Life and Times of S. Carter|4=Vol. 3... Life and Times of S. Carter}}. У лютым 2001 года альбом атрымаў тройчы плацінавы статус. Гэтая кружэлка адзначыла вяртанне Jay-Z да больш вулічнага гуку, які дамінаваў на яго дэбютніку ''Reasonable Doubt''. Многія крытыкі і слухачы сышліся ў меркаванні, што ''Vol. 3…'' ''Life and Times of S. Carter'' найлепшы альбом Jay-Z, якім ён пацвердзіў свой статус аднаго з самых цікавых MC у гісторыі. Jay-Z прадэманстраваў свой флоу і ўражлівыя рыфмы. Яшчэ ў 1999 годзе Джэй-Зі чытаў рэп у песні ў кліпе [[Мэрая Кэры|Мэраі Кэры]] «Heartbreaker», якая ўзначаліла [[Billboard Hot 100]]. У 2003 годзе Джэй-Зі вярнуўся на вяршыню поп-чартаў ЗША з трэкам «Crazy in Love», запісаным сумесна з яго сяброўкай, а цяпер жонкай [[Беёнсэ|Беёнс]]<ref>[http://www.musictube.ru/main/news?news_id=751 Jay-Z заботится о Beyonce] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20130513172654/http://www.musictube.ru/main/news?news_id=751|date=2013-05-13}}</ref>. == Асабістае жыццё == [[Файл:Beyoncé_e_Jay-Z.jpg|справа|міні|Джэй-Зі і Беёнс выконваюць «Crazy in Love» 15 лістапада 2009 года.]] Джэй-Зі жанаты на амерыканскай поп-спявачцы [[Беёнсэ|Беёнс]]. У 2002 годзе яны працавалі над песняй «'03 Bonnie & Clyde». Джэй-Зі таксама з’явіўся ў знакамітым сінгле Беёнс «Crazy in Love» з яе дэбютнага альбома ''{{Не перакладзена 3|Dangerously in Love|3=ru|4=Dangerously in Love}}''. Удзельнічаў у стварэнні песень «Déjà Vu» і «Upgrade U» з альбома ''{{Не перакладзена 3|B’Day|3=ru|4=B’Day}}''. У кліпе на апошнюю песню Беёнс гумарыстычна перайграла яго паводзіны<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=6nr8hPnZfMU|title=Клип Бейонсе с участием Jay-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20171117094443/https://www.youtube.com/watch?v=6nr8hPnZfMU|archive-date=2017-11-17|access-date=2017-09-28|url-status=live}}</ref>. Беёнс сцвярджае, што адсутнасць публічнага абмеркавання іх асабістага жыцця дапамагло ім. Яны ажаніліся 4 красавіка 2008 года<ref>[http://www.wday.ru/novosty/zvezdy/_article/9181/ Jay-Z и Бейонсе поженились]{{Недаступная спасылка}}{{Недоступная ссылка}}</ref>. * дачка {{Не перакладзена 3|Блю Айві Картэр|3=ru|4=Картер, Блю Айви}} (нар. 7 студзеня 2012)<ref>{{Cite web|url=http://www.woman.ru/stars/events/article/65102/|title=У четы Картер-Ноулз появилась наследница|archive-url=https://web.archive.org/web/20121027145825/http://www.woman.ru/stars/events/article/65102/|archive-date=2012-10-27|access-date=2012-11-13|url-status=live}}</ref> * дачка Румі Картэр (нар. 12 чэрвеня 2017 года) * сын Сэр Картэр (нар. 12 чэрвеня 2017 года). == Музычны стыль == === Уплыў === Па словах Джэй-Зі, упершыню да музыкі яго размясціла калекцыя пласцінак бацькоў, якая складалася ў асноўным з {{Не перакладзена 3|Соўл|соўл|ru|Соул}}-выканаўцаў, такіх як [[Марвін Гэй]] і {{Не перакладзена 3|Доні Хатауэй|Доні Хатауэй|ru|Хатауэй, Донни}}. Джэй-Зі сказаў: «Я вырас на музыцы, слухаючы зусім розных выканаўцаў… Мне падабаецца музыка, у якую ўклалі душу, няхай гэта будзе [[рэп]], [[Рытм-н-блюз|R&B]], [[поп-музыка]], што заўгодна. Пакуль у песні адчуваецца душа, я буду яе слухаць.»<ref name="MTV News">{{Cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1619380/20090824/jay_z.jhtml|title=A Young Jay-Z Describes His Early Influences|first=Kyle|last=Anderson|date=2009-08-24|publisher=[[MTV News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20091003114113/http://www.mtv.com/news/articles/1619380/20090824/jay_z.jhtml|archive-date=2009-10-03|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref> Рэпер часта бярэ за аснову {{Не перакладзена 3|Сніпет|сніпеты|ru|Сниппет}} з падобных трэкаў. Такім чынам, фрагмент песні Kanye West’а стаў пачаткам ''The Blueprint''<ref name="MTV News" />. === Рэп-стыль === У кнізе {{Не перакладзена 3|Royce da 5’9"|3=ru|4=Royce da 5’9"}} і {{Не перакладзена 3|Fredro Starr|3=ru|4=Fredro Starr}} з групы {{Не перакладзена 3|Onyx (гурт)|Onyx|ru|Onyx (группа)}} {{Не перакладзена 3|How to Rap|3=ru|4=How to Rap}} акцэнтуецца ўвага на флоу Джэй-Зі — Starr піша, што рэпер — «майстар чыткі, ён можа чытаць як вельмі хутка, так і павольна<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|title=A Brief History Of Chopping: The Fastest Flows Ever|author=Findlay, Mitch|website=www.hotnewhiphop.com|date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215194932/https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref>». Ранні стыль падачы Джэй-Зі ў часопісе {{Не перакладзена 3|Vibe|3=ru|4=Vibe}} абвяшчаецца вельмі падобным на тое, як рэп-гурт {{Не перакладзена 3|Das EFX|3=ru|4=Das EFX}}<ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|title=A Brief History Of Chopping: The Fastest Flows Ever|author=Findlay, Mitch|website=www.hotnewhiphop.com|date=2020-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215194932/https://www.hotnewhiphop.com/a-brief-history-of-chopping-the-fastest-flows-ever-news.101882.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.hotnewhiphop.com/jaz-o-is-the-originator-reflections-on-jay-z-big-and-creating-the-triplet-flow-news.88588.html|title=Jaz-O Is The Originator: Reflections On Jay-Z, B.I.G, & Creating The Triplet Flow|first=Mitch|last=Finlay|website=www.hotnewhiphop.com|date=2019-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20200215095215/https://www.hotnewhiphop.com/jaz-o-is-the-originator-reflections-on-jay-z-big-and-creating-the-triplet-flow-news.88588.html|archive-date=2020-02-15|access-date=2020-02-29|url-status=live|quote=The reason I did it was because in one-sixteenth cadence and your average four-fourth time signature beat, if you have more than sixteen syllables in a measure, all of the sudden, you’re stuck with a dilemma to express yourself in a certain way or to get your point across the way you choose. I had to stuff those words, those extra syllables in the sixteen so it would transform those syllables into twenty-fourths, which became a triplet of an eighth. That’s why I called it the triplet style.}}</ref>. == Дыскаграфія == '''Сольныя альбомы''' {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Год ! rowspan="2" |Назва ! colspan="4" |Пазіцыі ў чартах<ref>{{Cite web|url=http://www.mariah-charts.com/chartdata/PJayZ.htm|title=Chart Data|archive-url=https://web.archive.org/web/20110914025732/http://www.mariah-charts.com/chartdata/PJayZ.htm|archive-date=2011-09-14|access-date=2011-11-11|url-status=live}}</ref> ! rowspan="2" |Продаж<ref>{{Cite web|url=https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|title=RIAA Gold and Platinum Search for albums by jay-z|archive-url=https://web.archive.org/web/20130331234333/http://riaa.com/goldandplatinumdata.php?content_selector=gold-platinum-searchable-database|archive-date=2013-03-31|access-date=2017-09-28|url-status=live}}</ref> |- ! width="40" |<small>U.S.</small> ! width="40" |<small>U.S. R&amp;amp;B</small> ! width="40" |<small>CAN</small> ! width="40" |<small>UK</small> |- |1996 |''Reasonable Doubt'' * Дата выхаду: 25 чэрвеня 1996 * Лейбл: [[Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella]]/Priority | align="center" |23 | align="center" |3 | align="center" |— | align="center" |140 |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 1,5 млн [https://web.archive.org/web/20071226031420/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1002650778] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1002650778}} |- |1997 |''In My Lifetime, Vol. 1'' * Дата выхаду: 4 лістапада 1997 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |3 | align="center" |2 | align="center" |36 | align="center" |— |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 1,4 млн. |- |1998 |''[[Vol. 2… Hard Knock Life]]'' * Дата выхаду: 29 верасня 1998 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |13 | align="center" |109 |Сертыфікацыя RIAA: 5x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 5,7 млн. |- |1999 |''[[Vol. 3… Life and Times of S. Carter]]'' * Дата выхаду: 28 снежня 1999 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |8 | align="center" |155 |Сертыфікацыя RIAA: 3x Platinum [https://web.archive.org/web/20071226031447/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=781286] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=781286}}<br /><br />Прададзена ў ЗША: 3 млн. |- |2000 |''[[The Dynasty: Roc La Familia]]'' * Дата выхаду: 25 кастрычніка 2000 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |5 | align="center" |86 |Сертыфікацыя RIAA: 2x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH] <br /><br />Прададзена ў ЗША: 2,5 млн [https://web.archive.org/web/20071226031435/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1058742] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1058742}} |- |2001 |''{{Не перакладзена|The Blueprint (альбом)|The Blueprint||The Blueprint}}'' * Дата выхаду: 11 верасня 2001 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |3 | align="center" |30 |Сертыфікацыя RIAA: 2x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 2,2 млн [https://web.archive.org/web/20071226031441/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1765966] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1765966}} |- |2002 |''[[The Blueprint²: The Gift & the Curse]]'' * Дата выхаду: 12 лістапада 2002 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |8 | align="center" |23 |Сертыфікацыя RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 3 млн. |- |2003 |''[[The Black Album (альбом Jay-Z)|The Black Album]]'' * Дата выхаду: 14 лістапада 2003 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |12 | align="center" |34 |Сертыфікацыя RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 3,3 млн [https://web.archive.org/web/20070624031308/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003410038] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003410038}} |- |2006 |''[[Kingdom Come (альбом Jay-Z)|Kingdom Come]]'' * Дата выхаду: 21 лістапада 2006 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |6 | align="center" |35 |Сертыфікацыя RIAA: 3x Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br />Прададзена ў ЗША: 3 млн [https://web.archive.org/web/20071221202339/http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003644055] {{Недаступная спасылка|url=http://www.billboard.com/bbcom/search/google/article_display.jsp?vnu_content_id=1003644055}} |- |2007 |''[[American Gangster]]'' * Дата выхаду: 6 лістапада 2007 * Лейбл: Roc-A-Fella/Def Jam | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |3 | align="center" |30 |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> Прададзена ў ЗША: 1,2 млн<ref name="autogenerated1">{{Cite web|url=http://www.hiphopdx.com/index/news/id.6302/title.hip-hop-album-sales-week-ending-1-27-08|title=Hip Hop Album Sales: Week Ending 1/27/08 {{!}} Hip Hop News > HipHopDX.com<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005183709/http://www.hiphopdx.com/index/news/id.6302/title.hip-hop-album-sales-week-ending-1-27-08|archive-date=2013-10-05|access-date=2008-02-06|url-status=dead}}</ref> <br /><br /> |- |2009 |''[[The Blueprint 3]]'' * Дата выхаду: 10 верасня 2009 * Лейбл: Roc Nation/Atlantic Records | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |4 |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> Прададзена ў ЗША: 1,7 млн<ref name="autogenerated1" /> <br /><br /> |- |2013 |''Magna Carta Holy Grail'' * Дата выхаду: 4 ліпеня 2013 * Лейбл: Roc-A-Fella, Roc Nation, IDJMG | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 | align="center" |1 |Сертыфікацыя RIAA: 2× Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> |- |2017 |''4:44'' * Дата выхаду: 30 чэрвеня 2017 * Лейбл: Roc Nation | align="center" |1 | align="center" |— | align="center" |1 | align="center" |3 |Сертыфікацыя RIAA: Platinum [https://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH]<br /><br /> |- |} '''Сумесныя альбомы''' * 2002 — ''The Best of Both Worlds'' (з {{Не перакладзена 3|R. Kelly|3=ru|4=Ар Келли}}) * 2004 — ''Unfinished Business'' (з R. Kelly) * 2004 — ''{{Не перакладзена 3|Collision Course|3=ru|4=Collision Course}}'' (з [[Linkin Park]]) * 2011 — ''[[Watch the Throne]]'' (з [[Канье Уэст]]) * 2018 — ''Everything Is Love'' (з [[Беёнсэ|Беёнс]]) == Фільмаграфія == {| class="wikitable" ! rowspan="1" align="center" width="214" |Фільм ! rowspan="1" align="center" width="320" | Год |- | ''Streets Is Watching'' | 1998 |- | ''Задні план'' | 2000 |- | ''Пажыццёвы тэрмін'' | 2002 |- | ''Папяровыя салдаты'' | 2002 |- | ''Сыход у чорнае'' | 2004 |- | ''Diary of Jay-Z: Water for Life'' | 2006 |- | ''Кароткаметражны фільм «NY-Z» пра канцэрт Jay-Z у Нью-Йрку'' | 2010 |} == Кампутарныя гульні == У 2011 годзе песня Джэй-Зі «99 Problems» з альбома ''The Black Album'' была выкарыстана ў якасці саўндтрэку аднаго з трэйлераў гульні Battlefield 3<ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2011/09/23/battlefield-3-tv-spot-teased-with-jay-z-track/|title=Battlefield 3 TV spot teased with Jay-Z track|website=[[VG247]]|date=2011-09-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20181014060440/https://www.vg247.com/2011/09/23/battlefield-3-tv-spot-teased-with-jay-z-track/|archive-date=2018-10-14|access-date=2018-10-14|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2011/09/26/full-bf3-jay-z-tv-ad-goes-above-and-beyond-the-call/|title=Full BF3-Jay-Z TV ad goes “above and beyond the call”|website=[[VG247]]|date=2011-09-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVJLAL7P?url=http://www.vg247.com/2011/09/26/full-bf3-jay-z-tv-ad-goes-above-and-beyond-the-call/|archive-date=2012-10-18|access-date=2018-10-14}}</ref>. У 2012 годзе Джэй-Зі выступіў выканаўчым прадзюсарам гульні NBA 2K13 і асабіста адабраў трэкі для саўндтрэку<ref name="2K confirms Jay Z as executive producer on NBA 2K13, reveals soundtrack">{{Cite web|url=https://www.vg247.com/2012/08/01/2k-confirms-jay-z-as-executive-producer-on-nba-2k13-reveals-soundtrack/|title=2K confirms Jay Z as executive producer on NBA 2K13, reveals soundtrack|author=Stephany Nunneley|website=[[VG247]]|date=2012-08-01|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVJKCBqz?url=http://www.vg247.com/2012/08/01/2k-confirms-jay-z-as-executive-producer-on-nba-2k13-reveals-soundtrack/|archive-date=2012-10-18|access-date=2012-09-26}}</ref>. Яго песні «Trouble» і «Dead Presidents II» прысутнічаюць у відэагульні [[Grand Theft Auto V]] на [[Саўндтрэк Grand Theft Auto V|радыёстанцыях West Coast Classics і Blonded Los Santos 97.8 FM]] == Крыніцы == {{крыніцы}} [[Катэгорыя:Уладальнікі каманд Нацыянальнай баскетбольнай асацыяцыі]] [[Катэгорыя:Мільярдэры ЗША]] [[Катэгорыя:Мецэнаты ЗША]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты GLAAD Media Awards]] [[Катэгорыя:Пераможцы MTV Video Music Awards]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Лаўрэаты прэміі BRIT Awards]] [[Катэгорыя:Рэперы ЗША]] [[Катэгорыя:Музычныя прадзюсары ЗША]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы з крыніцамі з Вікіданых]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Брукліне]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1969 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся 4 снежня]] [[Катэгорыя:Старонкі з недагледжанымі перакладамі]] 9v4gj2a0rf8fy55k3yaxt7uz8paclx7 0 807691 5144793 5140832 2026-05-22T09:39:17Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144793 wikitext text/x-wiki {{Картка:Альбом|Жанр=[[хіп-хоп Заходняга ўзбярэжжа]], [[свядомы хіп-хоп]]|Год=2022|Назва=Mr. Morale & The Big Steppers|Тып=[[Студыйны альбом]]|Вокладка=Mr. Morale & The Big Steppers.jpg|Выканаўца=[[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]]|Выпушчаны=13 мая 2022|Працягласць=78:37|Лэйблы=* PGLang * [[Top Dawg Entertainment|Top Dawg]] * [[Aftermath Entertainment|Aftermath]] * [[Interscope Records|Interscope]]|Папярэдні альбом=[[Чорная пантэра (саўндтрэк)|Black Panther: The Album]]|Наступны альбом=[[GNX (альбом)|GNX]]|Пап_год=2018|Наст_год=2024|Прадзюсары={{hlist|The Alchemist|Baby Keem|Boi-1da|DJ Dahi| DJ Khalil|Эміль Хейні| Кендрык Ламар| Sounwave| Duval Timothy| Фаррелл Уильямс}}}} '''''Mr. Morale & The Big Steppers''''' — пяты [[студыйны альбом]] амерыканскага рэпера [[Кендрык Ламар|Кендрыка Ламара]], выпушчаны 13 мая [[2022 год у гісторыі музыкі|2022 года]]. Гэта першы ягоны альбом пасля выпуску ''[[DAMN.]]'' у красавіку 2017. Гэты альбом стаў яго першым рэлізам у рамках яго творчай кампаніі PGLang і яго апошнім праектам як з {{Не перакладзена 3|Top Dawg Entertainment|3=|4=Top Dawg Entertainment}} (TDE), так і з {{Не перакладзена 3|Aftermath Entertainment|Aftermath|ru|Aftermath Entertainment}}<ref name="XXL">{{Cite web|url=https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Appears to Announce New Album Mr. Morale and The Big Steppers|first=C. Vernon|last=Coleman II|website=XXL Mag|date=2022-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418182308/https://www.xxlmag.com/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref>. Ламар, які выступіў выканаўчым прадзюсарам альбома пад псеўданімам Oklama, уз'яднаўся з частымі суаўтарамі Sounwave, J. Lbs, DJ Dahi і Bekon для большай часткі працы над альбомам. ''Mr. Morale & The Big Steppers'' — гэта [[канцэптуальны альбом]], у якім ён аналізуе і разважае пра свой жыццёвы вопыт падчас праходжання курсу [[Тэрапія|тэрапіі]]. Тэксты песень закранаюць самыя розныя асабістыя тэмы, уключаючы [[дзяцінства]] і траўмы пакаленняў, шлюбную няслушнасць і пакланенне знакамітасцям. Альбом, у першую чаргу, напісаны ў стылі [[хіп-хоп]], эксперыментуе з мінімалістычным выкананнем, у той жа час увабраўшы ў сябе элементы [[Джаз|джаза]], [[Рытм-н-блюз|R&B]], трэпа і соўла. У запісе прынялі ўдзел Уітні Элфард і {{Не перакладзена 3|Экхарт Толе|3=ru|4=Толле, Экхарт}}, а таксама запрошаныя музыкі {{Не перакладзена 3|Blxst|3=ru|4=Blxst}}, {{Не перакладзена 3|Cover Drive|Аманда Райфер|4=Cover Drive}}, {{Не перакладзена 3|Sampha|4=Sampha}}, {{Не перакладзена 3|Тэйлар Пэйдж|3=ru|4=Пейдж, Тейлор}}, {{Не перакладзена 3|Саммер Уокер|4=Summer Walker}}, {{Не перакладзена 3|Ghostface Killah|3=ru|4=Ghostface Killah}}, {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}}, {{Не перакладзена 3|Kodak Black|3=ru|4=Kodak Black}}, {{Не перакладзена 3|Sam Dew|4=Sam Dew}}, {{Не перакладзена 3|Tanna Leone|4=Tanna Leone}} і {{Не перакладзена 3|Бэт Гібонс|3=ru|4=Гиббонс, Бет}} з {{Не перакладзена 3|Portishead|3=ru|4=Portishead}}. Пасля выхаду ''Mr. Morale & The Big Steppers'' быў шырока сустрэты крытыкамі, якія высока ацанілі лірыку Ламара і маштаб альбома, хоць некаторыя палічылі яго непаслядоўным, а знешні выгляд Kodak Black спрэчным. У падтрымку альбома было выпушчана тры сінглы: «N95», «Silent Hill», і «Die Hard», усе яны ўвайшлі ў топ 10 амерыканскага [[Billboard Hot 100|''Billboard'' Hot 100]]. Іншыя рэкламныя ініцыятывы ўключалі выступы ў якасці хэдлайнераў на фестывалях {{Не перакладзена 3|Гластанберы (фестываль)|Гластанберы|ru|Гластонбери (фестиваль)}} і {{Не перакладзена 3|Rolling Loud|4=Rolling Loud}}, а таксама ўдзел у якасці музычнага госця ў прэм'еры 48-га сезона {{Не перакладзена 3|Saturday Night Live|3=ru|4=Saturday Night Live}}. ''Mr. Morale & The Big Steppers'' дэбютавалі на вяршыні ''{{Не перакладзена 3|Billboard 200|3=ru|4=Billboard 200}}'', стаўшы чацвёртым альбомам Ламара, які заняў першае месца ў Злучаных Штатах. Альбом быў прызнаны «[[Прэмія «Грэмі» за найлепшы рэп-альбом|Лепшым рэп-альбомам]]» на {{Не перакладзена 3|65-я цырымонія «Грэмі»|65-й штогадовай прэміі «Грэмі»|ru|65-я церемония «Грэмми»}} і атрымаў восем намінацый, уключаючы «{{Не перакладзена 3|Прэмія «Грэмі» за лепшы альбом года|Альбом года|ru|Премия «Грэмми» за лучший альбом года}}». Для далейшага прасоўвання альбома Ламар адправіўся ў свой чацвёрты сольны тур у якасці хэдлайнера пад назвай ''The Big Steppers Tour'', які наведаў Еўропу, Паўночную Амерыку і Акіянію. == Гісторыя == Пасля выхаду свайго чацвёртага студыйнага альбома [[DAMN.]] (2017) [[Кендрык Ламар]] узяў пяцігадовы музычны перапынак<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.forbes.com/sites/laurenalvarez/2020/05/24/where-is-hip-hops-reigning-king-kendrick-lamar/|title=Where Is Hip-Hop's Reigning King Kendrick Lamar?|first=Lauren|last=Alvarez|website=Forbes|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.forbes.com/sites/laurenalvarez/2020/05/24/where-is-hip-hops-reigning-king-kendrick-lamar/|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. За гэты час ён стаў выканаўчым прадзюсарам альбома саўндтрэкаў да супергеройскага фільма ''[[Чорная пантэра (фільм, 2018)|Чорная пантэра]]'' (2018)<ref>{{Cite news|last1=Carmichael|first1=Rodney|last2=Madden|first2=Sidney|date=February 21, 2018|title='Black Panther: The Album' Is Kendrick Lamar's Parallel, Pan-African Universe|language=en|work=NPR|url=https://www.npr.org/sections/allsongs/2018/02/21/587334273/black-panther-the-album-is-kendrick-lamar-s-parallel-pan-african-universe|access-date=December 29, 2022|archive-date=December 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.npr.org/sections/allsongs/2018/02/21/587334273/black-panther-the-album-is-kendrick-lamar-s-parallel-pan-african-universe|url-status=live}}</ref>, стаў бацькам дваіх дзяцей ад сваёй даўняй рамантычнай партнёркі Уітні Элфард<ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.okayplayer.com/music/kendrick-lamar-fiancee-whitney-alford-welcome-first-child.html|title=Kendrick Lamar and Fiancée Whitney Alford Welcome Baby Girl|author=Zo|website=Okayplayer|date=July 27, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20201030012615/https://www.okayplayer.com/music/kendrick-lamar-fiancee-whitney-alford-welcome-first-child.html|archive-date=October 30, 2020|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en-US|url=https://www.etonline.com/kendrick-lamar-details-unconditional-love-for-his-children-in-rare-interview-192546|title=Kendrick Lamar Details 'Unconditional Love' for His Children in Rare Interview|first=Mona|last=Khalifeh|website=[[Entertainment Tonight]]|date=October 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220449/https://www.etonline.com/kendrick-lamar-details-unconditional-love-for-his-children-in-rare-interview-192546|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>, і заснаваў кампанію па прадастаўленні крэатыўных паслуг {{Не перакладзена 3|PGLang|3=ru|4=PGLang}} разам са сваім крэатыўным партнёрам {{Не перакладзена 3|Dave Free|4=Dave Free}}<ref>{{Cite web|language=en-us|url=https://www.vulture.com/2020/03/kendrick-lamar-pglang-explained.html|title=Kendrick Lamar, Pulitzer Prize Winner, Launches Something 'Selfless'|first=Rebecca|last=Alter|website=Vulture|date=March 5, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220447/https://www.vulture.com/2020/03/kendrick-lamar-pglang-explained.html|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. Ламар называе двухгадовы {{Не перакладзена 3|Творчы крызіс|творчы крызіс|ru|Творческий кризис}} адной з прычын сваёй доўгай адсутнасці<ref>{{Cite web|language=en-US|url=http://www.ebony.com/kendrick-lamar-makes-his-triumphant-return-with-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Makes His Triumphant Return With 'Mr. Morale and the Big Steppers'|first=Rashad|last=Grove|website=Ebony|date=May 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220500/https://www.ebony.com/kendrick-lamar-makes-his-triumphant-return-with-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref>. У снежні 2020 года фестываль у {{Не перакладзена 3|Фестываль у Раскіле|Раскіле|ru|Фестиваль в Роскилле}} абвясціў, што Ламар будзе хэдлайнерам мерапрыемства, прысвечанага 50-годдзю фестывалю ў 2021 годзе, адзначыўшы, што "новы матэрыял ужо ў дарозе"<ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.roskilde-festival.dk/en/years/2021/news/kendrick-lamar-roskilde-festival-2021/|title=Kendrick Lamar Is a New Headliner at Roskilde Festival|date=December 30, 2020|publisher=[[Roskilde Festival]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210102060634/https://www.roskilde-festival.dk/en/years/2021/news/kendrick-lamar-roskilde-festival-2021/|archive-date=January 2, 2021|access-date=January 4, 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|language=en|url=https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamar-has-new-material-dropping-soon-say-roskilde-festival-2847064|title=Kendrick Lamar has 'new material' dropping soon, say Roskilde Festival|first=Will|last=Richards|website=[[NME]]|date=December 31, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201231075053/https://www.nme.com/news/music/kendrick-lamar-has-new-material-dropping-soon-say-roskilde-festival-2847064|archive-date=December 31, 2020|access-date=January 4, 2021|url-status=live}}</ref>. Аднак у маі 2021 года фестываль быў адменены з-за абмежаванняў, звязаных з [[COVID-19]]<ref>{{Cite web|language=en-GB|url=https://www.nme.com/news/music/roskilde-festival-2021-cancelled-due-to-coronavirus-restrictions-2932773|title=Roskilde Festival 2021 cancelled due to coronavirus restrictions|first=Tom|last=Skinner|website=NME|date=May 4, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220448/https://www.nme.com/news/music/roskilde-festival-2021-cancelled-due-to-coronavirus-restrictions-2932773|archive-date=December 29, 2022|access-date=December 29, 2022|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite magazine|last=Brandle|first=Lars|date=May 4, 2021|title=Roskilde Festival 2021 Is Cancelled Due to COVID-19|url=https://www.billboard.com/music/music-news/roskilde-festival-2021-cancelled-covid-19-9566896/|access-date=December 29, 2022|magazine=Billboard|language=en-US|archive-date=December 29, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229220449/https://www.billboard.com/music/music-news/roskilde-festival-2021-cancelled-covid-19-9566896/|url-status=live}}</ref>. У жнівеньскім пасце ў блогу Ламар абвясціў, што ён знаходзіцца ў працэсе прадзюсавання свайго апошняга альбома пад кіраўніцтвам Top Dawg Entertainment, напісаўшы: {{Цытата|Я праводжу большую частку сваіх дзён з мімалётнымі думкамі. Пісаць. Слухаць. І калекцыяную старыя Beach cruisers. Ранішнія паездкі трымаюць мяне на ўзгорку цішыні. Хаджу месяцы без тэлефона. Каханне, страта і гора парушылі маю зону камфорту, але пробліскі Бога кажуць праз маю музыку і сям'ю. Пакуль свет вакол мяне развіваецца, я разважаю пра самае важнае. Жыццё, у якой мае словы прызямліцца ў наступны раз. Калі я прадзюсую свой апошні альбом на TDE, я адчуваю радасць ад таго, што стаў часткай такога культурнага адбітка праз 17 гадоў. Барацьба. Поспех. І самае галоўнае, Братэрства. Хай працягне Усявышні выкарыстоўваць Top Dawg ў якасці пасудзіны для шчырых творцаў. Пакуль я працягваю прытрымлівацца пакліканню свайго жыцця. У завяршэнні ёсць прыгажосць. І заўсёды вера ў невядомае. Дзякуй, што трымаеш мяне ў сваіх думках. Я маліўся за вас усіх. Убачымся досыць хутка.<ref name="announcement-letter-nu-thoughts">{{Cite web |title=nu thoughts |url=https://oklama.com/nuthoughts |access-date=2022-04-18 |website=oklama.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820171330/https://oklama.com/nuthoughts |archive-date=2021-08-20 |url-status=live}}</ref>}}{{Схаваны|Загаловак=Арыгінальны тэкст|Утрыманне=I spend most of my days with fleeting thoughts. Writing. Listening. And collecting old Beach cruisers. The morning rides keep me on a hill of silence. I go months without a phone. Love, loss, and grief have disturbed my comfort zone, but the glimmers of God speak through my music and family. While the world around me evolves, I reflect on what matters the most. The life in which my words will land next. As I produce my final TDE album, I feel joy to have been a part of such a cultural imprint after 17 years. The Struggles. The Success. And most importantly, the Brotherhood. May the Most High continue to use Top Dawg as a vessel for candid creators. As I continue to pursue my life's calling. There's beauty in completion. And always faith in the unknown. Thank you for keeping me in your thoughts. I've prayed for you all. See you soon enough.}} 18 красавіка 2022 года Ламар абвясціў у сацыяльных сетках у лісце праз PGLang, што ён выпусціць ''Mr. Morale & the Big Steppers'' 13 мая<ref>{{Cite web|language=en|url=https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-announces-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|title=Kendrick Lamar Announces New Album Mr. Morale & The Big Steppers|first=Jazz|last=Monroe|website=[[Pitchfork]]|date=2022-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418180611/https://pitchfork.com/news/kendrick-lamar-announces-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers/|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref><ref name="announcement-letter-oklama">{{Cite web|url=https://oklama.com/step|title=step|website=oklama.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418180951/https://oklama.com/step|archive-date=2022-04-18|access-date=2022-04-18|url-status=live}}</ref>. == Тур == ''Mr. Morale & The Big Steppers'' уяўляе сабой [[падвойны альбом]], які складаецца з 18 песень, падзеленых на дзве часткі па дзевяць трэкаў. Тэматыка пласцінкі прысвечана сацыяльным, сузіральным і рэлігійным тэмам, такім як [[Сацыяльная сетка|сацыяльныя сеткі]] і [[Культура скасавання|культура адмены]], [[капіталізм]], {{Не перакладзена 3|Бацькоўскія правы|бацькоўства|ru|Родительские права}}, [[хрысціянства]] і [[рамантыка]]<ref name="NYTimes">{{Cite web|url=https://www.nytimes.com/2022/05/13/arts/music/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers.html|title=Kendrick Lamar Returns With 'Mr. Morale & the Big Steppers'|first=Ben|last=Sisario|website=[[The New York Times]]|date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220514002708/https://www.nytimes.com/2022/05/13/arts/music/kendrick-lamar-new-album-mr-morale-and-the-big-steppers.html|archive-date=2022-05-14|access-date=2022-05-13|url-status=live}}</ref><ref name="NPR">{{Cite web|url=https://www.npr.org/2022/05/10/1048194633/kendrick-lamar-new-album-may-2022|title=Kendrick Lamar returns, 5 years later and a world away|website=NPR|date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513014929/https://www.npr.org/2022/05/10/1048194633/kendrick-lamar-new-album-may-2022|archive-date=2022-05-13|access-date=2022-05-13|url-status=live|last1=Cills|first1=Hazel|last2=Pointer|first2=Ashley}}</ref>. == Рэакцыя == {{Рэйтынгі | загаловак = | state = | ADM = 8.7/10<ref name="AnyDecentMusic?">{{Cite web|url=http://www.anydecentmusic.com/review/13287/Kendrick-Lamar-Mr-Morale--the-Big-Steppers.aspx|title=Mr. Morale & the Big Steppers by Kendrick Lamar reviews|website=[[AnyDecentMusic?]]|access-date=2022-12-29|archive-date=29 лістапада 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129043031/http://www.anydecentmusic.com/review/13287/Kendrick-Lamar-Mr-Morale--the-Big-Steppers.aspx|url-status=live}}</ref> | MC = 85/100<ref name="Metacritic" /> | rev1 = ''[[Clash (журнал)|Clash]]'' | rev1Score = 10/10<ref>{{cite magazine |last=Murray |first=Robin |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'' |url=https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers |magazine=[[Clash (журнал)|Clash]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513152811/https://www.clashmusic.com/reviews/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers |url-status=live }}</ref> | rev1score = | rev2 = ''[[The Daily Telegraph]]'' | rev2Score = {{rating|4|5}}<ref>{{Cite news |last=McCormick |first=Neil |author-link=Neil McCormick |last2=Hall |first2=James |last3=Lloyd |first3=Kate |last4=Pritchard |first4=Will |date=2022-05-13 |title=Florence gets Dance Fever, the Stones open their archive – the week’s best albums |work=[[The Daily Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ |url-status=live |access-date=2022-05-13 |archive-url=https://archive.today/20220513125510/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ |archive-date=2022-05-13 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513170412/https://www.telegraph.co.uk/music/what-to-listen-to/florence-gets-dance-fever-stones-open-archive-weeks-best-albums/ }}</ref> | rev3 = ''[[Evening Standard]]'' | rev3Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Smyth |first=David |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'' review: Still light years ahead of the game |url=https://www.standard.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-review-b999623.html |newspaper=[[Evening Standard]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513130245/https://www.standard.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-review-b999623.html }}</ref> | rev4 = ''[[The Guardian]]'' | rev4Score = {{rating|5|5}}<ref name="Guardian" /> | rev5 = ''[[i (газета)|i]]'' | rev5Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Solomon |first=Kate |title=Kendrick Lamar – ''Mr Morale & The Big Steppers'', review: On a near-perfect album, the rapper finds peace |url=https://inews.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review-on-a-near-perfect-album-the-rapper-finds-peace-1628928 |newspaper=[[i (газета)|i]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513134436/https://inews.co.uk/culture/music/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review-on-a-near-perfect-album-the-rapper-finds-peace-1628928 }}</ref> | rev6 = ''[[The Independent]]'' | rev6Score = {{rating|5|5}}<ref name="indyreview" /> | rev7 = ''[[The Line of Best Fit]]'' | rev7Score = 10/10<ref>{{cite web |last=Loftin |first=Steve |title=''Mr. Morale & The Big Steppers'' is Kendrick Lamar's New Testament |url=https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-album-review |website=[[The Line of Best Fit]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513151359/https://www.thelineofbestfit.com/reviews/albums/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-album-review |url-status=live }}</ref> | rev8 = ''[[NME]]'' | rev8Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite magazine |last=Williams |first=Kyann-Sian |title=Kendrick Lamar – ''Mr. Morale & The Big Steppers'' review: a cathartic, soul-bearing autobiography |url=https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-3225059 |magazine=[[NME]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513161924/https://www.nme.com/reviews/album/kendrick-lamar-mr-morale-and-the-big-steppers-3225059 |url-status=live }}</ref> | rev9 = ''[[The Times]]'' | rev9Score = {{rating|5|5}}<ref>{{cite news |last=Hodgkinson |first=Will |title=Kendrick Lamar: ''Mr Morale & the Big Steppers'' review – a complicated, troubled masterpiece |url=https://www.thetimes.com/culture/music/article/kendrick-lamar-mr-morale-amp-the-big-steppers-review-a-complicated-troubled-masterpiece-nfgg8xf2j |newspaper=[[The Times]] |date=2022-05-13 |access-date=2022-05-13 |url-access=subscription |archive-date=2022-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220513160824/https://www.thetimes.co.uk/article/kendrick-lamar-mr-morale-amp-the-big-steppers-review-a-complicated-troubled-masterpiece-nfgg8xf2j }}</ref> }}13 мая 2022 года ў падтрымку альбома Ламар аб'явіў аб 65-дзённым канцэртным туры The Big Steppers Tour. {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}} і Tanna Leone будуць выступаць на разагрэве на ўсіх трох этапах тура<ref>{{Cite tweet|author=Kendrick Lamar|user=kendricklamar|number=1525145963160932354|title=The Big Steppers Tour https://oklama.com/tour|date=2022-05-13}}</ref>. === Водгукі === Альбом атрымаў высокія адзнакі ад {{Не перакладзена 3|Музычная крытыка|крытыкаў|ru|Музыкальная критика}}. На сайце-агрэгатары [[Metacritic]] сярэдні бал складае 85/100 на аснове 26 аглядаў<ref name="Metacritic">{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/music/mr-morale-the-big-steppers/kendrick-lamar/critic-reviews|title=Critic Reviews for ''Mr. Morale & The Big Steppers'' by Kendrick Lamar|website=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221021102355/https://www.metacritic.com/music/mr-morale-the-big-steppers/kendrick-lamar/critic-reviews|archive-date=2022-10-21|access-date=2022-12-29|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.metacritic.com/browse/albums/score/metascore/year/filtered|title=Best Music and Albums for 2022|publisher=[[Metacritic]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512082004/https://www.metacritic.com/browse/albums/score/metascore/year/filtered|archive-date=2022-05-12|access-date=2022-05-13|url-status=live}}</ref>. Бэн Браянт з [[The Independent]] назваў альбом «далікатным опусам вызначальнага паэта свайго пакалення», напісаўшы: «Першы альбом рэпера за пяць гадоў — гэта дакучлівы і дзіўны роздум аб бацькоўстве і сям'і»<ref name="indyreview">{{Cite news|last=Bryant|first=Ben|date=2022-05-13|title=Kendrick Lamar’s Mr Morale and the Bigsteppers is a tender, delicate opus – review|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/kendrick-lamar-review-mr-morale-b2078296.html|access-date=2022-05-13|newspaper=[[The Independent]]|language=en|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513123613/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/kendrick-lamar-review-mr-morale-b2078296.html}}</ref>. У аглядзе [[The Guardian]] Алексіс Петрыдзіс высока ацаніў тэмы, лірызм і стыль<ref name="Guardian">{{cite news|last=Petridis|first=Alexis|author-link=Alexis Petridis|title=Kendrick Lamar: ''Mr Morale & the Big Steppers'' review – rap genius bares heart, soul and mind|url=https://www.theguardian.com/music/2022/may/13/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review|newspaper=[[The Guardian]]|date=2022-05-13|access-date=2022-05-13|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513170739/https://www.theguardian.com/music/2022/may/13/kendrick-lamar-mr-morale-the-big-steppers-review}}</ref>. === Папулярнасць === Рэліз заняў першае месца ў сусветным топе сайта тэкстаў песень {{Не перакладзена 3|Genius (сайт)|Genius|ru|Genius (сайт)}} па выніках 2022 года<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://genius.com/a/the-top-albums-of-2022-according-to-genius-data|title=The Top Albums Of 2022 According To Genius Data|author=Ken Partridge|website=[[Genius (сайт)|Genius]]|date=2022-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221230112519/https://genius.com/a/the-top-albums-of-2022-according-to-genius-data|archive-date=2022-12-30|access-date=2022-12-30|url-status=live}}</ref>. == Спіс кампазіцый == {{Tracklist|headline=Volume 1 – ''Big Steppers''|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=34:49|title1=United in Grief|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Kendrick Duckworth]]|Sam Dew|Mark Spears|Jason Pounds|Duval Timothy|Matt Schaeffer|Johnny Kosich|Jake Kosich|Timothy Maxey}}|extra1={{hlist|[[Кендрык Ламар|OKLAMA]]|Sounwave|J.LBS|Duval Timothy|Beach Noise|Tim Maxey}}|length1=4:15|title2=N95|writer2={{hlist|Duckworth|Dew|Matthew Samuels|Spears|Jahaan Sweet|Hykeem Carter}}|extra2={{hlist|[[Boi-1da]]|Sounwave|Jahaan Sweet|[[Baby Keem]]}}|length2=3:15|title3=Worldwide Steppers|writer3={{hlist|Duckworth|Dew|Spears|[[Digi+Phonics|Donte Perkins]]|Pounds|[[Vincent Crane]]|Pat Darnell}}|extra3={{hlist|Sounwave|[[Digi+Phonics|Tae Beast]]|J.LBS}}|length3=3:23|title4=Die Hard|note4=сумесна з Blxst і Amanda Reifer|writer4={{hlist|Duckworth|Matthew Burdette|Cover Drive|Amanda Reifer|Dew|[[Thundercat (музыкант)|Stephen Bruner]]|Victor Ekpo|Spears|[[DJ Dahi|Dacoury Natche]]|Carter|Pounds|[[FnZ|Michael Mulé]]|[[FnZ|Isaac De Boni]]|M. Smith|R. Smith}}|extra4={{hlist|Sounwave|[[DJ Dahi]]|Baby Keem|J.LBS|[[FnZ]]}}|length4=3:59|title5=Father Time|note5=сумесна з [[Sampha]]|writer5={{hlist|Duckworth|[[Sampha|Sampha Sisay]]|Spears|Natche|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich|[[Bekon|Daniel Tannenbaum]]|Timothy|Ekpo|K. Jones}}|extra5={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|Beach Noise|[[Bekon]]|Timothy|Grandmaster Vic}}|length5=3:42|title6=Rich (Interlude)|writer6={{hlist|[[Kodak Black|Bill Kapri]]|Dew|Timothy}}|extra6=Timothy|length6=1:43|title7=Rich Spirit|writer7={{hlist|Duckworth|Dew|Spears|Natche|Frano Huett|A. Thomas|D. Dennis|G. Jackson|M. Hall}}|extra7={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|franO}}|length7=3:22|title8=We Cry Together|note8=сумесна з [[Taylour Paige]]|writer8={{hlist|Duckworth|[[The Alchemist (музыкант)|Daniel Maman]]|Pounds|Tannenbaum|[[Florence Welch]]|G. Peacock}}|extra8={{hlist|[[The Alchemist]]|J.LBS|Bekon}}|length8=5:41|title9=Purple Hearts|note9=сумесна з [[Summer Walker]] і [[Ghostface Killah]]|writer9={{hlist|Duckworth|[[Summer Walker]]|[[Ghostface Killah|Dennis Coles]]|Dew|Anthony Dixon|Spears|[[DJ Khalil|Khalil Abdul-Rahman]]|Pounds|Schaffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra9={{hlist|Sounwave|[[DJ Khalil]]|J.LBS|Beach Noise}}|length9=5:29|writing_credits=yes}}{{Tracklist|headline=Volume 2 – ''Mr. Morale''|extra_column=Прадзюсар(ы)|total_length=38:16|title1=Count Me Out|writer1={{hlist|[[Кендрык Ламар|Duckworth]]|Dew|Spears|Natche|Pounds}}|extra1={{Hlist|OKLAMA|Sounwave|DJ Dahi|J.LBS|Maxey}}|length1=4:43|title2=Crown|writer2={{hlist|Duckworth|Dew|Timothy}}|extra2=Timothy|length2=4:24|title3=Silent Hill|note3=сумесна з Kodak Black|writer3={{hlist|Duckworth|Kapri|Samuels|Spears|Sweet|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra3={{hlist|Boi-1da|Sounwave|Sweet|Beach Noise}}|length3=3:40|title4=Savior (Interlude)|writer4={{hlist|Duckworth|Carter|Spears|Pounds}}|extra4={{hlist|OKLAMA|Sounwave|J.LBS}}|length4=2:32|title5=Savior|note5=сумесна з Baby Keem і Sam Dew|writer5={{hlist|Duckworth|Dew|Tannenbaum|Spears|Ronald LaTour|Pounds|Mario Luciano|Tobias Breuer|Tommy Paxton-Beesley}}|extra5={{hlist|OKLAMA|Sounwave|Cardo|J.LBS|Mario Luciano|Rascal}}|length5=3:44|title6=Auntie Diaries|writer6={{hlist|Duckworth|Homer Steinweiss|Daniel Krieger|Tannenbaum|Tyler Mehlenbacher|Sergiu Gherman|Craig Balmoris|Schaeffer|Jo. Kosich|Ja. Kosich}}|extra6={{hlist|Bekon|The Donuts|Craig Balmoris|Beach Noise}}|length6=4:41|title7=Mr. Morale|note7=сумесна з [[TannaLeone]]|writer7={{hlist|Duckworth|Dew|Avante Santana|Pharrell Williams}}|extra7=Pharrell Williams|length7=3:30|title8=Mother I Sober|note8=сумесан з [[Beth Gibbons]]|writer8={{hlist|Duckworth|[[Beth Gibbons]]|Dew|Bruner|Spears|Tannenbaum|Pounds}}|extra8={{hlist|Sounwave|Bekon|J.LBS}}|length8=6:46|title9=Mirror|writer9={{hlist|Duckworth|Krieger|Stuart Johnson|Spears|Natche|Tannenbaum|Mehlenbacher|Gherman|Balmoris|Maxey}}|extra9={{hlist|Sounwave|DJ Dahi|Bekon|The Donuts|Balmoris|Maxey}}|length9=4:16|writing_credits=yes}} ''Нататкі'' * {{Sup|{{note|a|[a]}}}} сапрадзюсар * {{Sup|{{note|b|[b]}}}} дадатковы прадзюсер * «Worldwide Steppers» змяшчае неадзначаны вакал ад {{Не перакладзена 3|Kodak Black|3=ru|4=Kodak Black}} * «Rich (Interlude)» змяшчае неадзначаны вакал ад Kodak Black * «We Cry Together» змяшчае [[Семпл|сэмпл]] «June» ад {{Не перакладзена 3|Florence + The Machine|3=ru|4=Florence + The Machine}} * «Savior (Interlude)» змяшчае неадзначаны вакал ад {{Не перакладзена 3|Baby Keem|3=ru|4=Baby Keem}} == Нататкі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Канцэптуальныя альбомы]] [[Катэгорыя:Альбомы на англійскай мове]] [[Катэгорыя:Альбомы Кендрыка Ламара]] [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Артыкулы са спасылкамі на элементы Вікіданых без беларускага подпісу]] [[Катэгорыя:Альбомы — лаўрэаты прэміі «Грэмі»]] [[Катэгорыя:Альбомы Interscope Records]] [[Катэгорыя:Альбомы Aftermath Entertainment]] [[Катэгорыя:Альбомы, спрадзюсаваныя Boi-1da]] 5emz3278gtfupq68ezzzuh06ajomxgt 0 807941 5144491 5143482 2026-05-21T14:03:13Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)]] у [[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)]] 5143482 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. == Перадгісторыя == Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. ==Ход падзей == Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні<ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}</ref>. 15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры<ref name=":2"/>. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя<ref name=":3"/>. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}</ref>. Усяго 88 памерлых і 336 інфікаваных.<ref name="AP17May">{{Cite news |date=17 May 2026 |title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda |url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="NPR16May">{{Cite news |last=Lupkin |first=Sydney |date=16 May 2026 |title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo |url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people |access-date=17 May 2026 |work=[[NPR]] |language=en}}</ref> 17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскага аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных<ref name=":4" />. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}</ref>. Тым часам колькасць смярцей ад Эболы перавысіла 100 чалавек<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |access-date=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]] * [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] dpbz9cqnc3061k4ysub5p9bt99ril2t 5144562 5144491 2026-05-21T17:30:40Z DBatura 73587 5144562 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. == Перадгісторыя == Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. ==Ход падзей == Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні<ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}</ref>. 15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры<ref name=":2"/>. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя<ref name=":3"/>. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}</ref>. Усяго 88 памерлых і 336 інфікаваных.<ref name="AP17May">{{Cite news |date=17 May 2026 |title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda |url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="NPR16May">{{Cite news |last=Lupkin |first=Sydney |date=16 May 2026 |title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo |url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people |access-date=17 May 2026 |work=[[NPR]] |language=en}}</ref> 17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскага аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных<ref name=":4" />. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}</ref>. Тым часам колькасць смярцей ад Эболы перавысіла 100 чалавек<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |access-date=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref>. == Мерапрыемствы == 18 мая 2026 года амерыканскі Цэнтр па кантролі і прафілактыцы захворванняў квёў 30-дзённую забарону на ўезд у Злучаныя Штаты для асоб, якія не з’яўляюцца грамадзянамі краіны, якія знаходзіліся ў ДРК, Угандзе або Паўднёвым Судане на працягу папярэдніх 21 дня<ref>{{Cite web |last1=Merelli |first1=Annalisa |last2=Branswell |first2=Helen |date=18 May 2026 |title=U.S. bans entry from Ebola-affected countries as American patient is identified |url=https://www.statnews.com/2026/05/18/cdc-ebola-travel-ban-announced-uganda-congo-south-sudan/ |access-date=18 May 2026 |website=STAT |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhattacharya |first=Jay |date=18 May 2026 |title=Order Suspending The Right To Introduce Certain Persons From Countries Where A Quarantinable Communicable Disease Exists |url=https://www.cdc.gov/port-health/media/pdfs/2026-05-18-Title-42-Order.pdf |url-status=live |archive-url= |access-date=19 May 2026}}</ref>. 19 мая ўрад Уганды часова забараніў поціску рукі, абдымкі і непатрэбны фізічны кантакт<ref>{{cite web |title=Uganda bans hugs and handshakes as two cases of Ebola are confirmed |url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/science-and-disease/who-chief-deeply-concerned-at-scale-of-drcs-ebola-outbreak/ |website=The Telegraph |access-date=19 May 2026}}</ref>. Нацыянальная футбольная каманда ДР Конга адмяніла частку свайго трэніровачнага збору перад [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|Чэмпіянатам свету па футболе 2026]]<ref>{{Cite web |last=Cai |first=Sophia |last2=Johansen |first2=Ben |date=19 May 2026 |title=World Cup’s Ebola factor |url=https://www.politico.com/newsletters/west-wing-playbook-remaking-government/2026/05/19/world-cups-ebola-factor-00928376 |access-date=19 May 2026 |website=Politico |language=en}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]] * [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] f8whrxkvdhd8s2h6cy2pxhuooy3uopx 5144563 5144562 2026-05-21T17:32:18Z DBatura 73587 /* Ход падзей */ 5144563 wikitext text/x-wiki {{Бягучыя падзеі}} У маі [[2026]] года ў правінцыі [[Ітуры (правінцыя)|Ітуры]] [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] была зарэгістраваная эпідэмія [[гемарагічная ліхаманка Эбола|ліхаманкі Эбола]]. Завозныя выпадкі з вобласці былі зарэгістраваныя ў [[Кіншаса|Кіншасе]] і правінцыі [[Паўночнае Ківу (правінцыя)|Паўночнае Ківу]], а таксама ў сталіцы [[Уганда|Уганды]] [[Кампала|Кампале]]. Эпідэмія выкліканая вірусам Bundibugyo ebolavirus, што ўскладняе меры рэагавання, паколькі існуючыя вакцыны і метады лячэння былі распрацаваны для віруса Zaire ebolavirus<ref>{{Cite web|url=https://arstechnica.com/health/2026/05/ebola-outbreak-confirmed-in-congo-and-uganda-246-suspected-cases-65-deaths/|title=Ebola outbreak with uncommon strain erupts in Congo and Uganda; 65 deaths|lang=en|first=Beth|last=Mole|website=Ars Technica|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. == Перадгісторыя == Раней ужо былі зафіксаваныя дзве ўспышкі віруса Bundibugyo: адна ў раёне [[Бундэбугіа (акруга)|Бундэбугіа]] ва Угандзе ў 2007—2008 гадах, у гонар якога ён і атрымаў сваю назву, і іншая ў 2012 годзе ў [[Ісіра]] ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга. Паводле ацэнак, смяротнасць ад гэтага віруса складае ад 30 да 40%<ref>{{Cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/health/ebola-congo-uganda-bundibugyo-virus-b2978137.html|title=What we know about latest Ebola outbreak and rare Bundibugyo strain|lang=en|website=The Independent|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. ==Ход падзей == Першым меркаваным выпадкам эпідэміі стаў мужчына, у якога сімптомы пачалі выяўляцца 24 красавіка 2026 года. Ён памёр праз тры дні<ref name=":0">{{Cite web|url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d|title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda|lang=en|first=CHINEDU ASADU Leer en|last=español|website=AP News|date=2026-05-17|access-date=2026-05-17}}</ref>. 5 мая [[СААЗ]] была папярэджана аб патэнцыйнай успышцы ліхаманкі Эбола, накіраваўшы групу рэагавання<ref name=":2">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/africa-cdc-says-ebola-outbreak-confirmed-congos-ituri-province-2026-05-15/|title=Congo confirms new Ebola outbreak, 80 deaths|lang=en|website=Рейтер|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17}}</ref>. Першапачатковыя ўзоры паказалі адмоўны вынік на вірус Эбола, паколькі тэсты выяўлялі толькі вірус штаму Заір, а не вірус Бундыбугіа. Пазней былі выкарыставаны іншыя тэсты, і 14-га чысла пацверджаны першыя станоўчыя вынікі<ref name=":3">{{Cite news|title=Large Ebola Outbreak Is Declared in Congo|first=Matthew Mpoke|last=Bigg|url=https://www.nytimes.com/2026/05/15/world/africa/congo-ebola-outbreak.html|website=The New York Times|id=0362-4331|date=2026-05-15|access-date=2026-05-17|lang=en-US}}</ref>. 15 мая органы аховы здароўя ДР Конга пацвердзілі сотні выпадкаў захворвання ліхаманкай Эбола ў правінцыі Ітуры<ref name=":2"/>. Эксперты ў галіне аховы здароўя былі ўстрывожаныя тым, што да моманту першага паведамлення аб успышцы захворвання было выяўлена ўжо сотні меркаваных выпадкаў. Эпідэміёлаг Джэніфер Нуцо выказала здагадку, што затрымка ў выяўленні можа быць вынікам скарачэння фінансавання глабальных праграм аховы здароўя<ref name=":3"/>. Да 16 мая ў трох медыцынскіх зонах Ітуры (Бунія, Рвампара і Мангбвалу) былі пацверджаны або падазраваліся выпадкі захворвання, а таксама выпадкі былі пацверджаны ў сталіцы ДРК Кіншасе і сталіцы Уганды Кампале<ref name=":4">{{Cite web|url=https://www.who.int/news/item/17-05-2026-epidemic-of-ebola-disease-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-uganda-determined-a-public-health-emergency-of-international-concern|title=Epidemic of Ebola Disease caused by Bundibugyo virus in the Democratic Republic of the Congo and Uganda determined a public health emergency of international concern|lang=en|website=www.who.int|access-date=2026-05-17}}</ref>. Усяго 88 памерлых і 336 інфікаваных.<ref name="AP17May">{{Cite news |date=17 May 2026 |title=WHO declares global health emergency over Ebola outbreak in Congo and Uganda |url=https://apnews.com/article/congo-ebola-uganda-who-africa-emergency-6f93a87ff28107bdda8990599bbcd52d |access-date=17 May 2026 |publisher=[[Associated Press]]}}</ref><ref name="NPR16May">{{Cite news |last=Lupkin |first=Sydney |date=16 May 2026 |title=A new Ebola outbreak has already killed 87 people in Democratic Republic of Congo |url=https://www.npr.org/2026/05/16/g-s1-122494/a-new-ebola-outbreak-has-already-killed-87-people |access-date=17 May 2026 |work=[[NPR]] |language=en}}</ref> 17 мая СААЗ абвясціла эпідэмію надзвычайнай сітуацыяй у галіне грамадскага аховы здароўя міжнароднага маштабу. У заяве СААЗ паведаміла аб васьмі лабараторна пацверджаных выпадках заражэння вірусам Бундэбугіа ў Ітуры, адным пацверджаным выпадку ў Кіншасе і двух пацверджаных выпадках у Кампале, а таксама аб агменях меркаваных выпадкаў, якія з’явіліся ў розных раёнах усходняй часткі ДРК. Па гэтай прычыне СААЗ не змагла ўсталяваць геаграфічнае распаўсюджванне эпідэміі або сапраўдны лік інфіцыраваных<ref name=":4" />. Органы аховы здароўя таксама пацвердзілі станоўчы выпадак захворвання ў [[Гома|Гоме]] ў правінцыі Паўночнае Ківу, падкантрольнай баевікам [[рух 23 сакавіка|руху «23 сакавіка»]]. Інфікаванай апынулася жанчына, якая прыехала туды з Ітуры<ref>{{Cite web|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/5/17/who-declares-ebola-outbreak-in-dr-congo-uganda-a-global-health-emergency|title=WHO declares Ebola outbreak in DR Congo, Uganda a global health emergency|lang=en|first=Al Jazeera|last=Staff|website=Al Jazeera|access-date=2026-05-17}}</ref>. Тым часам колькасць смярцей ад Эболы перавысіла 100 чалавек<ref name="BBC18May">{{Cite web |date=2026-05-18 |title=WHO to give update on hantavirus and Ebola after outbreaks |url=https://www.bbc.com/news/live/c99l70zy1j7t |access-date=2026-05-18 |website=[[BBC News]] |language=en-GB}}</ref>. Станам на 21-га чысла лік загінулых склаў 165 чалавек<ref name="BNO">{{cite news |title=Daily Ebola update |url= https://x.com/BNOFeed/status/2057438954320699802?s=20 |access-date=21 May 2026 |work=BNO Feed|date=21 May 2026}}</ref>. == Мерапрыемствы == 18 мая 2026 года амерыканскі Цэнтр па кантролі і прафілактыцы захворванняў квёў 30-дзённую забарону на ўезд у Злучаныя Штаты для асоб, якія не з’яўляюцца грамадзянамі краіны, якія знаходзіліся ў ДРК, Угандзе або Паўднёвым Судане на працягу папярэдніх 21 дня<ref>{{Cite web |last1=Merelli |first1=Annalisa |last2=Branswell |first2=Helen |date=18 May 2026 |title=U.S. bans entry from Ebola-affected countries as American patient is identified |url=https://www.statnews.com/2026/05/18/cdc-ebola-travel-ban-announced-uganda-congo-south-sudan/ |access-date=18 May 2026 |website=STAT |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bhattacharya |first=Jay |date=18 May 2026 |title=Order Suspending The Right To Introduce Certain Persons From Countries Where A Quarantinable Communicable Disease Exists |url=https://www.cdc.gov/port-health/media/pdfs/2026-05-18-Title-42-Order.pdf |url-status=live |archive-url= |access-date=19 May 2026}}</ref>. 19 мая ўрад Уганды часова забараніў поціску рукі, абдымкі і непатрэбны фізічны кантакт<ref>{{cite web |title=Uganda bans hugs and handshakes as two cases of Ebola are confirmed |url=https://www.telegraph.co.uk/global-health/science-and-disease/who-chief-deeply-concerned-at-scale-of-drcs-ebola-outbreak/ |website=The Telegraph |access-date=19 May 2026}}</ref>. Нацыянальная футбольная каманда ДР Конга адмяніла частку свайго трэніровачнага збору перад [[Чэмпіянат свету па футболе 2026|Чэмпіянатам свету па футболе 2026]]<ref>{{Cite web |last=Cai |first=Sophia |last2=Johansen |first2=Ben |date=19 May 2026 |title=World Cup’s Ebola factor |url=https://www.politico.com/newsletters/west-wing-playbook-remaking-government/2026/05/19/world-cups-ebola-factor-00928376 |access-date=19 May 2026 |website=Politico |language=en}}</ref>. == Гл. таксама == * [[Успышка хантавіруса на MV Hondius]] * [[Эпідэмія ліхаманкі Эбола ў Заходняй Афрыцы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Май 2026 года]][[Катэгорыя:Красавік 2026 года]][[Катэгорыя:Катастрофы 2026 года]][[Катэгорыя:Эпідэміі]][[Катэгорыя:Гісторыя Дэмакратычнай Рэспублікі Конга]] bocc6zdwy1t99qt2lj4yk1mfs2al644 0 807971 5144774 5143714 2026-05-22T09:07:30Z InternetArchiveBot 89999 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5144774 wikitext text/x-wiki '''Millennium Challenge 2002''' («'''Выклік тысячыгоддзя 2002»''') — маштабныя вучэнні, праведзеныя [[Узброеныя сілы ЗША|ўзброенымі сіламі ЗША]] з [[24 ліпеня]] па [[15 жніўня]] [[2002]] года. Размах вучэнняў дазваляе назваць іх самымі буйнабюджэтнымі ў амерыканскай ваеннай гісторыі — 250 мільёнаў [[Долар ЗША|долараў]]. == Ход вучэнняў == Паводле легенды, «чырвоныя», прадстаўляючы ўмоўную краіну [[Блізкі Усход|Блізкага Усходу]], пад камандаваннем [[генерал-лейтэнант]]а [[Корпус марской пяхоты ЗША|марской пяхоты ЗША]] (у адстаўцы) [[Пол Ван Рыпер|Пола Вана Рыпера]], выкарыстоўваючы старыя метады для ўхілення ад больш сучасных электронных сістэм сачэння і цэлеўказання «сініх», якія прадстаўлялі амерыканскае войска, выкарыстоўвалі сувязістаў на матацыклах для перадачы загадаў на перадавыя лініі абароны, а таксама светлавыя сігналы часоў [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]] для запуску самалётаў ва ўмовах поўнага радыёмаўчання. «Чырвоныя» атрымалі ультыматум ад «сініх» з патрабаваннем поўнай капітуляцыі на працягу 24 гадзін. Атрымаўшы звесткі аб набліжэнні флоту «сініх», «чырвоныя» выкарыстоўвалі флот з невялікіх судоў для вызначэння месцазнаходжання караблёў праціўніка на другі дзень вучэнняў. Пасля гэтага яны нанеслі масіраваны папераджальны ўдар крылатымі ракетамі па карабельным злучэнням, выклікаўшы перагрузку іх сістэм [[СПА]]/[[Супрацьракетная абарона|СРА]] і ўмоўна знішчыўшы 16 караблёў, сярод якіх былі — авіяносец, 10 крэйсераў і 5 з 6-ці дэсантных караблёў. Эквівалент такога поспеху ў рэальных баявых дзеяннях прывёў бы да гібелі больш чым 20 тыс. чалавек асабовага складу. Неўзабаве пасля першага ўдару значная частка сіл «сініх» была ўмоўна патоплена «чырвонымі», якія ўжылі разам з класічнымі баявымі дзеяннямі тактыку «[[камікадзэ]]», дзеянні якіх праціўнік не змог ні адбіць, ні прадбачыць<ref name="r1">Arquilla, John, [http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/02/22/the_new_rules_of_war?page=0,0 «The New Rules of War»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121007105402/http://www.foreignpolicy.com/articles/2010/02/22/the_new_rules_of_war?page=0,0 |date=2012-10-07 }}, Foreign Policy, March/April 2010.</ref>. У гэты момант вучэнні былі прыпыненыя, сілы «сініх» былі «ажыўлены», а правілы вучэнняў былі змененыя. Гэта было апраўдана генералам [[Пітэр Пэйс|Пітэрам Пэйсам]] наступным чынам: «''Вы забілі мяне ў першы ж дзень вучэнняў і я магу праседзець 13 наступных дзён проста так; ці ж вы можаце вярнуць мяне ў строй і тады я атрымаю 13 дзён навучання. Што лепш?''»<ref name="r2">Borger, Julian (2002-09-06). [http://www.guardian.co.uk/world/2002/sep/06/usa.iraq «Wake-up call»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20080228203338/http://www.guardian.co.uk/world/2002/sep/06/usa.iraq |date=28 лютага 2008 }}. The Guardian (London). Retrieved 2010-05-12</ref>. Пасля перазагрузкі абодвум бакам было загадана прытрымлівацца пэўнага сцэнару, складзеным такім чынам, каб забяспечыць перамогу «сініх». Сярод іншых патрабаванняў, уключаных у сцэнар, было прадпісанне сілам «чырвоных» у абавязковым парадку актываваць усе радары сістэм СПА такім чынам, каб «сінія» змаглі іх знішчыць. Пры гэтым «чырвоныя» не мелі права збіваць транспартныя ЛА, якія дастаўляюць сілы праціўніка да месца дэсантавання<ref name="r3">[http://www.military.com/opinion/0,15202,95496,00.html «Rumsfeld’s War Games»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504005348/http://www.military.com/opinion/0%2C15202%2C95496%2C00.html |date=2006-05-04 }}. Military.com. 2006-04-26. Retrieved 2012-01-03</ref>. Ван Рыпер заявіў, што арганізатары вучэнняў фактычна адкінулі магчымасць выкарыстання яго вопыту і тактычных прыёмаў супраць сіл «сініх», запатрабавалі ад «чырвоных» не выкарыстоўваць пэўнае ўзбраенне і нават загадалі раскрыць «сінім» месцазнаходжанне пэўных злучэнняў сіл «чырвоных»<ref name="r4">[http://www.armytimes.com/legacy/new/0-292925-1060102.php «War games rigged? General says Millennium Challenge 02 ‘was almost entirely scripted’»]. 2002-08-26. Retrieved 2012-01-03.</ref>. Усё гэта прывяло да абвінавачванняў, што вучэнні з сумленнага баявога спаборніцтва накіраванага на праверку баяздольнасці амерыканскіх злучэнняў, ператварыліся ў строга кантраляваную паслядоўнасць дзеянняў. Гэта гарантавана прыводзіла б да перамогі сіл «сініх»<ref name= "r3"/>, што азначала «цалкам бескарысную растрату 250 мільёнаў долараў»<ref name="r5">[http://www.pbs.org/wgbh/nova/wartech/nature.html «The Immutable Nature of War»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20100330090034/http://www.pbs.org/wgbh/nova/wartech/nature.html |date=30 сакавіка 2010 }}. Nova. PBS.</ref>. == Наступствы == Лічачы непрымальным свой удзел у цалкам інсцэніраваных вучэннях, Ван Рыпер адмовіўся ад сваёй пасады. Пазней ён выказаў занепакоенасць тым фактам, што сутнасць баявых гульняў была скажоная і накіравана толькі на тое, каб узмацніць ўражанне аб наяўнай ваеннай дактрыне і меркаванне аб бязгрэшнасці ваеннага кіраўніцтва ЗША, а не на атрыманне новага вопыту. Ван Рыпер таксама заявіў, што ход вучэнняў кантраляваўся настолькі, каб стваралася бачнасць сучаснай ваеннай канцэпцыі прымянення ўсіх родаў войск<ref name="r4"/>. Як працытаваў яго [[ZDF]]-[[New York Times]] у дакументальным фільме «The Perfect War»<ref name="r6">[http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_March_23/ai_114531926 «New York Times Television Co-Produces News Documentary The Perfect War with Germany’s ZDF»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20101005223741/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0EIN/is_2004_March_23/ai_114531926/ |date=5 кастрычніка 2010 }}. Business Wire. 2004-03-23.</ref>, ён убачыў той жа самы падыход [[Міністэрства абароны ЗША]], які прасоўваўся [[Роберт Мак-Намара|Робертам МакНамара]] шмат гадоў таму падчас [[Вайна ў В’етнаме|В’етнамскай вайны]], а менавіта што амерыканскія войскі ні пры якіх умовах не могуць пацярпець паражэнне. У адказ на крытыку Ван Рыпера віцэ-адмірал Марці Маер, які праводзіў вучэнні і адказваў за развіццё канцэпцыі і патрабаванняў да сумесных дзеянняў розных родаў войскаў, заявіў<ref name="r4"/>: {{Пачатак цытаты}}Генерал Ван Рыпер, мабыць, адчуваў сябе ў занадта цесных рамках. Я магу толькі сказаць, што былі пэўныя вобласці, у якіх ён не быў абмежаваны, але былі таксама і такія, дзе абмежаванні сапраўды прысутнічалі для таго, каб можна было правесці пэўныя эксперыменты і практыкаванні.{{Канец цытаты}} Прадстаўнік [[Міжвідавае камандаванне Узброеных Сіл ЗША|міжвідавага камандавання аб’яднаных сіл]] капітан 1 рангу [[ВМС ЗША]] Джон Кармэн заявіў, што вучэнні адпаведным чынам пацвердзілі ўсе галоўныя канцэпцыі, якія прымяняюцца сіламі «сініх», ігнаруючы штучныя абмежаванні, якія ўводзяцца сіламі «чырвоных» пад кіраўніцтвам Ван Рыпера, што і прывяло іх да поспеху<ref name="r4" />. == Реакцыя == Калі ў 2012 годзе віцэ-прэзідэнт [[Іран]]а [[Махамад Рэза Рахімі]] пагражаў перакрыць пастаўкі нафты праз [[Армузскі праліў]], выдавецтва [[The Christian Science Monitor]] спаслаўся на гэтыя вучэнні, выказваючы меркаванні, што Іран сапраўды валодае досыць вывастранай стратэгіяй асіметрычнага адказу<ref name="r7">Peterson, Scott (January 26, 2012). [http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military/%28page%29/2 «How Iran could beat up on America’s superior military»] {{Архівавана|url=https://web.archive.org/web/20120802101148/http://www.csmonitor.com/World/Middle-East/2012/0126/How-Iran-could-beat-up-on-America-s-superior-military/%28page%29/2 |date=2 жніўня 2012 }}. Christian Science Monitor: p. 2. «America’s defense budget is roughly 90 times bigger than Iran’s. But Iran has a well-honed strategy of asymmetric warfare.»</ref>. == Крыніцы == {{Крыніцы}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-19}} [[Катэгорыя:Ваенныя вучэнні]][[Катэгорыя:2002 год у ЗША]][[Катэгорыя:Ліпень 2002 года]][[Катэгорыя:Жнівень 2002 года]] cmtibf7lnpj10qkpe7010m4prxowu3j 0 808004 5144723 5144426 2026-05-22T07:29:01Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5144723 wikitext text/x-wiki {{Футбаліст|імя=Яго Дырда}} '''Ягор Аляксандравіч Дырда''' ({{lang-uk|Єгор Олександрович Дирда}}; {{ВДП}}) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле ўкраінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім быў футбаліст, абстралялі расійскія вайскоўцы падчас эвакуацыі. У выніку загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв’ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар’ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Таксама вядомым сваім футбольным кантэнтам ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] * [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырды на сайце УАФ] * [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] * [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} {{DEFAULTSORT:Дырда Ягор Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] 3bj0tyd2bvji7r7qlpsvpeltz8661nm 5144787 5144723 2026-05-22T09:24:03Z M.L.Bot 261 не выдаляйце шаблон на выдаленне, пакуль не будзе рашэння на УкрВікі 5144787 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю}} {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда}} '''Ягор Аляксандравіч Дырда''' ({{lang-uk|Єгор Олександрович Дирда}}; {{ВДП}}) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]], [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле ўкраінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім быў футбаліст, абстралялі расійскія вайскоўцы падчас эвакуацыі. У выніку загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв’ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар’ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Таксама вядомым сваім футбольным кантэнтам ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] * [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырды на сайце УАФ] * [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] * [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} {{DEFAULTSORT:Дырда Ягор Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] 1nczcw1yff6h1b9ow0xm7uvk2s7johj 5144788 5144787 2026-05-22T09:24:32Z M.L.Bot 261 5144788 wikitext text/x-wiki {{да выдалення|залежна ад вынікаў на УкрВікі, таму на нашу старонку не дадаю}} {{Футбаліст|імя=Ягор Дырда}} '''Ягор Аляксандравіч Дырда''' ({{lang-uk|Єгор Олександрович Дирда}}; {{ВДП}}) — [[Украіна|украінскі]] [[Футбол|футбаліст]] і [[блогер]]. == Біяграфія == Падчас поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну ў 2022 годзе Ягор Дырда трапіў пад абстрэл у Харкаўскай вобласці. Паводле ўкраінскіх спартыўных СМІ, аўтобус з мірнымі жыхарамі, у якім быў футбаліст, абстралялі расійскія вайскоўцы падчас эвакуацыі. У выніку загінулі людзі, а сам Дырда атрымаў раненні. Пазней футбаліст распавёў пра перажытыя падзеі ў інтэрв’ю ўкраінскім спартыўным выданням. Пасля рэабілітацыі Дырда вярнуўся да футбольнай дзейнасці і працягнуў удзельнічаць у спартыўных і медыйных праектах.<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://sport.novyny.live/ukrayinskii-futbolist-rozpoviv-iak-buv-poranenii-rosiianami-u-2022-rotsi-323936.html|title=Футболіст Дирда згадав, як росіяни стріляли в нього у 2022 році|website=Novyny.LIVE|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/news/1777375193-telefon-buv-ves-u-krovi-ukrayinskiy-futbolist-zgadav-rozstril-avtobusa-na-harkivschini-u-2022-roci.html|title=Телефон був весь у крові: український футболіст згадав розстріл автобуса на Харківщині у 2022 році|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sport.ua/news/863282-ukrainskiy-futbolist-dumal-oni-nas-tochno-rasstrelyayut-pogiblo-8-chelovek|title=Украинский футболист: «Думал, они нас точно расстреляют. Погибло 8 человек»|first=Олег|last=Вахоцкий|website=СПОРТ.UA|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3168593-yehor-dyrda-biohrafiya-ukrayinskoho-mediafutbolista-ta-futboln/|title=Єгор Дирда — біографія українського медіафутболіста та футбольного блогера|last=Футбол 1919|website=Tribuna.com|date=2026-05-11|access-date=2026-05-19}}</ref> == Футбольная кар’ера == Пасля вяртання ў спорт Ягор Дырда стаў удзельнікам украінскага медыяфутбола. У канцы 2023 года далучыўся да медыяфутбольнага клуба «Армат», у якім гуляў разам з былым нападнікам зборнай Украіны Яўгенам Селязнёвым.<ref>{{Cite web|url=https://tv.kyivstar.ua/ua/movie/688a1fbec9b4321bda5ab73e-2025-armat-profan|title=Онлайн-кінотеатр Київстар ТБ - дивитись онлайн фільми, канали, серіали в хорошій якості|website=tv.kyivstar.ua|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://www.ua-football.com/ua/ukrainian/ukrainians/1777363597-sosiski-kambek-i-krik-u-rozdyagalni-vidomo-scho-seleznov-vitvoryaye-u-mediafutboli.html|title=Сосиски, камбек і крик у роздягальні: відомо, що Селезньов витворяє у медіафутболі|website=www.ua-football.com|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3167266-yehor-dyrda-shcho-vidbuvayetsya-za-lashtunkamy-mediafutbolu-ta/|title=Єгор Дирда: що відбувається за лаштунками медіафутболу та як живе ФК «Армат» Селезньова|first=Nadia|last=Stefanyshyn|website=Tribuna.com|date=2026-04-29|access-date=2026-05-19}}</ref> У сваёй медыяфутбольнай дзейнасці Дырда ўдзельнічаў у футбольных матчах, спартыўных выкліках і медыяпраектах з удзелам украінскіх футбалістаў і блогераў. Таксама вядомым сваім футбольным кантэнтам ў сацыяльных сетках, у прыватнасці ў [[TikTok]], [[Instagram]].<ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://ukrfootball.ua/rizne/prosto-buv-ne-v-gumori-bloger-nazvav-zirku-ukrayinskogo-futbolu-yakii-vidmovivsya-vid-ziomok-video/|title=Дирда отримав відмову від Годвіна: легенда Карпат був не в гуморі - UkrFootball|website=ukrfootball.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|lang=uk|url=https://meta.ua/uk/news/sports/rozkrito-zarplati-milevskogo-ta-alieva-v-mediafutboli-skilki-platyat-zirkam-1184645/|title=Розкрито зарплати Мілевського та Алієва в медіафутболі: скільки платять зіркам|first=Владислав|last=Гол|website=Meta.ua|date=2026-04-28|access-date=2026-05-19}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ua.tribuna.com/uk/football/blogs/3169371-yehor-dyrda-pidpysav-kapitana-zbirnoyi-ukrayiny-u19-kyryla-dih/|title=Єгор Дирда “підписав” капітана збірної України U19 Кирила Дігтяря у свою команду|first=кент|last=Футболу|website=Tribuna.com|date=2026-05-18|access-date=2026-05-19}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == {{навігацыя}} * [https://uasteel.media/player?playerId=P278 Профіль футбаліста на афіцыйным сайце UA STEEL] * [https://start.uaf.ua/players/22129734 Афіцыйны профіль Ягора Дырды на сайце УАФ] * [https://www.instagram.com/egordyrda_99/ Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[Instagram]] * [https://www.tiktok.com/@egordyrda_99?is_from_webapp=1&sender_device=pc Афіцыйная старонка Ягора Дырды] ў сацыяльнай сетцы [[TikTok]] {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} {{DEFAULTSORT:Дырда Ягор Аляксандравіч}} [[Катэгорыя:Футбалісты Украіны]] gu3s9dmsyn43dw3nludfqkofkn28u5v 10 808017 5144709 5143643 2026-05-22T07:18:54Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Шаблон:Датанараджэння]] 5144709 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Датанараджэння]] 0762jnz09fpd43d7ym6iz2mi2sqbmku 14 808035 5144463 5144394 2026-05-21T12:00:19Z MocnyDuham 99818 удакладненне 5144463 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады|Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады|Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] bf3nsydn4a0gdfrsu0crvhcnwegv4bo 14 808043 5144461 5144395 2026-05-21T11:59:34Z MocnyDuham 99818 удакладненне 5144461 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады|Еўрапейскі выбар]] [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады]|Еўрапейскі выбар] gzvatar52azgc0m981vcj8hv9t7v5ix 5144462 5144461 2026-05-21T12:00:01Z MocnyDuham 99818 упс 5144462 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады|Еўрапейскі выбар]] [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады|Еўрапейскі выбар]] emp0kb3h8u0v5ybaic18pe6ncr72vuy 10 808049 5144651 5144360 2026-05-21T23:01:36Z Γλωσσολαλιά 164873 5144651 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] | стыль_загалоўкаў = background:#FFFFFF; |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#FFFFFF; |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = У Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Ёёгі|Ёёгі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] | загаловак2 = Па-за Японіяй | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * {{iw|Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца|de|Japanischer Garten (Bad Langensalza)}} 🇩🇪 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * {{iw|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн|de|Japanischer Garten (Kaiserslautern)}} 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * {{iw|Мінскі японскі сад|Мінск|d|Q139865318}} 🇧🇾 * [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * {{iw|Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон|d|Q3364184}} 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * {{iw|Японскі сад (Чыкага)|Чыкага||Garden of the Phoenix}} 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі|Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месячны мост]] *[[Пераходныя камяні]] *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-одосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Цясіцу (чайны домік)]] *[[Торо (ліхтар)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Японія]]</noinclude> inlopzrkk1nyb0sim3godjgvb0rgn6p 5144757 5144651 2026-05-22T08:39:28Z M.L.Bot 261 5144757 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] | стыль_загалоўкаў = background:#FFFFFF; |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#FFFFFF; |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = У Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Ёёгі|Ёёгі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] | загаловак2 = Па-за Японіяй | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * {{iw|Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца|de|Japanischer Garten (Bad Langensalza)}} 🇩🇪 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * {{iw|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн|de|Japanischer Garten (Kaiserslautern)}} 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * {{iw|Мінскі японскі сад|Мінск|d|Q139865318}} 🇧🇾 * [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * {{iw|Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон|d|Q3364184}} 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * {{iw|Японскі сад (Чыкага)|Чыкага||Garden of the Phoenix}} 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі|Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месячны мост]] *[[Пераходныя камяні]] *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-одосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Цясіцу (чайны домік)]] *[[Таро (ліхтар)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Японія]]</noinclude> 0qxrgsk0olc3df0ff1ul24wu8j20gqa 5144831 5144757 2026-05-22T10:48:43Z Γλωσσολαλιά 164873 5144831 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Японскія сады | загаловак = [[Японскі сад|Японскія сады]] | стыль_загалоўкаў = background:#FFFFFF; |стыль_асноўнага_загалоўка = background:#FFFFFF; |выява = [[Файл:Logoprojetbonsai.png|65px]] |клас_спісаў = hlist hlist-items-nowrap |загаловак1 = У Японіі | спіс1 = *[[Тры знакамітыя паркі Японіі]] *[[Парк Ёёгі|Ёёгі]] *[[Парк Інакасіра|Інакасіра]] *[[Кайраку-эн]] *[[Сад Кансэн-эн|Кансэн-эн]] *[[Сад Кіёсумі|Кіёсумі]] *[[Кораку-эн]] *[[Сад Коісікава Коракуэн|Коісікава Коракуэн]] *[[Кэнроку-эн]] *[[Сад Окума|Окума]] *[[Роан-дзі|Роан-дзі]] *[[Сад Рыкугіэн|Рыкугіэн]] *[[Сюкэйэн|Сюкэйэн]] *[[Сад Сін-Эдагава|Сін-Эдагава]] *[[Сад Тындзан-со|Тындзан-со]] *[[Тофуку-дзі]] *[[Уэна (парк)|Уэна]] *[[Сады Хамарыкю|Хамарыкю]] *[[Парк Хібія|Хібія]] | загаловак2 = Па-за Японіяй | спіс2 = * [[Японскі сад (Адэлаіда)|Адэлаіда]] 🇦🇺 * {{iw|Японскі сад (Бад-Лангэнзальца)|Бад-Лангэнзальца|de|Japanischer Garten (Bad Langensalza)}} 🇩🇪 * [[Японскі сад (Белен-дэ-Эскабар)|Белен-дэ-Эскабар]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Бон)|Бон]] 🇩🇪 * [[Японскі сад (Буэнас-Айрэс)|Буэнас-Айрэс]] 🇦🇷 * [[Японскі сад (Яўрэмавац)|Бялград]] 🇷🇸 * [[Сад Нітабэ|Ванкувер]] 🇨🇦 * [[Японскі сад (Дыжон)|Дыжон]] 🇫🇷 * {{iw|Японскі сад (Кайзерслаўтэрн)|Кайзерслаўтэрн|de|Japanischer Garten (Kaiserslautern)}} 🇩🇪 * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры|Каўра]] 🇦🇺 * [[Японскі сад (Ла-Серэна)|Ла-Серэна]] 🇨🇱 * {{iw|Японскі сад (Мажучай)|Мажучай|d|Q139857964}} 🇱🇹 * [[Японскі сад (Манака)|Манака]] 🇲🇨 * [[Японскі сад Мантэвідэа|Мантэвідэа]] 🇺🇾 * [[Японскі сад у Маскве|Масква]] 🇷🇺 * {{iw|Мінскі японскі сад|Мінск|d|Q139865318}} 🇧🇾 * [[Японскі сад Іль-дэ-Версаль|Нант]] 🇫🇷 * {{iw|Ніка Юка|||Nikka Yuko Japanese Garden}} 🇨🇦 * [[Музей Марыкамі і Японскія сады|Палм-Біч]] 🇺🇸 * [[Портлендскі японскі сад|Портленд]] 🇺🇸 * {{iw|Японскі сад (Руэй-Мальмезон)|Руэй-Мальмезон|d|Q3364184}} 🇫🇷 * {{iw|Чайны сад (Сан-Францыска)|Сан-Францыска||Japanese Tea Garden (San Francisco)}} 🇺🇸 * [[Японскі сад (Санкт-Пецярбург)|Санкт-Пецярбург]] 🇷🇺 * [[Японскі сад (Санцьяга)|Санцьяга]] 🇨🇱 * [[Японскі сад (Сінгапур)|Сінгапур]] 🇸🇬 * [[Японскі сад Балталімані|Стамбул]] 🇹🇷 * [[Японскі сад (Тулуза)|Тулуза]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Уроцлаў)|Уроцлаў]] 🇵🇱 * [[Японскі сад (Хаселт)|Хаселт]] 🇧🇪 * [[Японскі сад (Хожаў)|Хожаў]] 🇵🇱 * {{iw|Японскі сад (Чыкага)|Чыкага||Garden of the Phoenix}} 🇺🇸 * [[Японскі сад ЮНЕСКА|ЮНЕСКА]] 🇫🇷 * [[Японскі сад (Яркаў)|Яркаў]] 🇵🇱 | загаловак3 = Стылі і кірункі | спіс3 = *[[Сад камянёў]] *[[Бансай]] *[[Ро-дзі|Ро-дзі (чайны сад)]] *{{iw|сад Чыстай зямлі||ja|浄土式庭園}} *[[Сакутэйкі]] *[[Цубаніва]] *[[Японскі сад]] | загаловак4 = Элементы | спіс4 = *[[Бансай]] *[[Месячны мост]] *[[Пераходныя камяні]] *{{iw|Сэндзай||ja|前栽}} *[[Сісі-одосі]] *[[Суікінкуцу]] *[[Цясіцу|Цясіцу (чайны домік)]] *[[Таро (ліхтар)]] *[[Харайсан]] *[[Цукубаі]] {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Катэгорыя:Японскі сад]]}} }} <noinclude>{{doc}}[[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Японія]]</noinclude> bwyeenrzvszv4x2rrp6polyrcs1qij7 0 808051 5144722 5143993 2026-05-22T07:27:45Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5144722 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Малчанаў}} {{Асоба}} '''Уладзімір Кірылавіч Малчанаў''' ({{lang-ru|Влади́мир Кири́ллович Молча́нов}}; {{ДН|7|10|1950}}, {{МН|Масква||}} — {{ДС|12|5|2026}}, {{МС|Масква||}}) — расійскі тэле- і радыёвядучы, журналіст. Аўтар і вядучы тэлепраграмы «Да і пасля паўночы» у канцы 1980-х — пачатку 1990-х гадоў на савецкім тэлебачанні. Член Акадэміі расійскага тэлебачання з 1994 года, кіраўнік Майстэрні факультэта журналістыкі ў Маскоўскім інстытуце тэлебачання і радыёвяшчання «Астанкіна». == Біяграфія == У 1967 годзе паступіў у МДУ на філалагічны факультэт, дзе вывучаў [[нідэрландская мова|нідэрландскую мову]]. У 1973 годзе абараніў дыплом па тэме «Праблемы дэкадансу ў раманах [[Луі Купейрус]]а». Тады ж уступіў у [[КПСС]]. З 1973 па 1986 год працаваў у АПН, у заходнееўрапейскай рэдакцыі. Быў рэдактарам, уласным карэспандэнтам у [[Нідэрланды|Нідэрландах]]. Са студзеня 1987 па люты 2014 года — на тэлебачанні. На працу быў запрошаны Леанідам Краўчанкам. Быў аформлены ў штат у канцы снежня 1986 года. У кнізе «Улад Лісцьеў. Старонні рэквіем» сцвярджаецца, што Краўчанка разглядаў кандыдатуру Малчанава як вядучага праграмы «Погляд». З-за віленскіх падзеяў 13 студзеня 1991 г. па ўласнай ініцыятыве перастаў весці праграму «Время» і выйшаў з кампартыі разам са сваім выпускаючым рэдактарам. Першапачаткова Малчанаў збіраўся весці эфір, пачаўшы выпуск з тэмы Вільнюса, але паступіў званок ад кіраўніцтва з дырэктывай прыбраць матэрыял з праграмы. У выніку Малчанаў падпісаў пісьмовую адмову ад вядзення праграмы «Время». Аднак бліжэйшы эфір «Да і пасля паўночы» быў прысвечаны падзеям у Літве. З 21 лістапада 2005 па 28 чэрвеня 2020 года на «Радыё Арфей» вёў перадачу «Рандэву з дылетантам». Праграма выходзіла днём па нядзелях. На тэлеканале «Настальгія» вёў штотыднёвае ток-шоў «Да і пасля з Уладзімірам Малчанавым» (з 2009 па 2012), з верасня 2007 па ліпень 2013 года вёў тэлепраграму «Паўночнікі» (са жніўня 2012 года). {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} {{DEFAULTSORT:Малчанаў}} [[Катэгорыя:Журналісты Расіі]] 1ozmgwxahcq4t4le1io4hudafmy8c0z 0 808058 5144721 5144044 2026-05-22T07:27:31Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5144721 wikitext text/x-wiki '''Закон загалоўкаў Бэтрыджа''' ({{lang-en|Betteridge's law of headlines}}) — [[Журналістыка|журналісцкі]] [[афарызм]], які абвяшчае: «На любы загаловак, што заканчваецца [[пытальнік]]ам, можна адказаць словам „не“». Гэты прынцып грунтуецца на тым, што калі б выдаўцы былі ўпэўненыя ў праўдзівасці інфармацыі, яны б сфармулявалі загаловак як сцвярджэнне. Выкарыстанне ж пытальнай формы дазваляе зняць з сябе адказнасць за верагоднасць матэрыялу. == Гісторыя ўзнікнення == Хоць сучасная назва замацавалася за канцэпцыяй у 2009 годзе дзякуючы брытанскаму [[Інфармацыйныя тэхналогіі|IT]]-журналісту Яну Бэтрыджу{{sfn|Betteridge|2009}}, сама максіма сустракалася пад іншымі назвамі і значна раней. Так, яшчэ ў 1991 годзе ў адным з апублікаваных зборнікаў варыянтаў [[Закон Мёрфі|закона Мёрфі]] яна была названая «законам Дэвіса». Гэты тэрмін і сёння можна сустрэць у інтэрнэце, прычым без ніякіх тлумачэнняў таго, кім менавіта быў гэты Дэвіс{{sfn|Bloch|1991|p=163}}{{sfn|Anvari|2006}}<ref>{{cite web |url=http://www.houseofgoldbergs.com/Docs/Humor/murphyAll.txt |title=List of variants of Murphy's Law |access-date=2026-05-20}}</ref>{{sfn|Liberman|2006}}. Правіла таксама называлі «журналісцкім прынцыпам», а ў 2007 годзе яно фігуравала ў каментарыях як «старая ісціна сярод журналістаў»{{sfn|Götz|1997|loc=Journalistic Principle}}<ref>{{cite news |url=https://meatrobot.org.uk/post/20793051/its-an-old-truism-among-journalists-that-if-a |title="It's an old truism among journalists..." |newspaper=Tumblr |publisher=MeatRobot.org.uk |date=4 December 2007 |access-date=2026-05-20}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dcscience.net/2007/11/21/dont-trust-boots/#comment-816 |title=The Vitamin B scam. Don't trust Boots |date=22 November 2007 |access-date=2026-05-20}}</ref>. Імя самога Бэтрыджа пачало трывала асацыявацца з гэтым прынцыпам пасля выхаду ягонага артыкула ў лютым 2009 года. У ім журналіст раскрытыкаваў папярэднюю публікацыю выдання «[[TechCrunch]]», якая выйшла пад загалоўкам «Ці сапраўды ''[[Last.fm]]'' толькі што перадаў даныя пра праслухоўванні карыстальнікаў ''[[RIAA]]''?» ({{lang-en2|Did Last.fm Just Hand Over User Listening Data to the RIAA?}}){{sfn|Schonfeld|2009}}. Бэтрыдж адзначыў, што выданні часта ставяць пытальнік, каб апублікаваць сумнеўныя чуткі без належнай факталагічнай базы: {{цытата|аўтар=Ян Бэтрыдж|Гэтая гісторыя — выдатная дэманстрацыя майго прынцыпу, згодна з якім на любы загаловак, што заканчваецца пытальнікам, можна адказаць словам «не». Журналісты выкарыстоўваюць такі стыль загалоўкаў па адной прычыне: яны ўсведамляюць, што гісторыя, хутчэй за ўсё, — лухта, і ў іх няма ні крыніц, ні фактаў для яе пацверджання, але яны ўсё адно жадаюць яе апублікаваць{{sfn|Betteridge|2009}}.{{oq|en|This story is a great demonstration of my maxim that any headline which ends in a question mark can be answered by the word "no". The reason why journalists use that style of headline is that they know the story is probably bullshit, and don't actually have the sources and facts to back it up, but still want to run it.}}}} Варта адзначыць, што яшчэ раней, у 2004 годзе, брытанскі газетны рэдактар [[Эндру Мар]] раіў чытачам скептычна ставіцца да падобных артыкулаў, паколькі часцей за ўсё за пытальнікам хаваецца штучна раздутая [[сенсацыя]] або «страшылка», на якую не варта марнаваць час. У сваёй кнізе «My Trade» (2004), даючы парады па інтэрпрэтацыі газетных тэкстаў, ён напісаў{{sfn|Marr|2004|p=253}}: {{цытата|аўтар=Эндру Мар|Калі загаловак ставіць пытанне, паспрабуйце адказаць «не». Ці гэта сапраўдны твар брытанскай моладзі? (Разумны чытач адкажа: Не.) Ці знайшлі мы лекі ад [[СНІД]]у? (Не; інакш навошта быў бы пытальнік.) Ці з’яўляецца гэтая карта ключом да міру? (Хутчэй за ўсё, не.) Загаловак з пытальнікам на канцы ў пераважнай большасці выпадкаў сведчыць пра тое, што матэрыял тэндэнцыйны або штучна раздуты. Часта гэта проста страшылка або спроба ператварыць пасрэдны рэпартаж у прадмет нацыянальнай дыскусіі і, пажадана, панікі. Для занятага журналіста, які шукае рэальную інфармацыю, такі пытальнік азначае адно: «не марнуйце час на чытанне гэтага матэрыялу».{{oq|en|If the headline asks a question, try answering 'no'. Is This the True Face of Britain's Young? (Sensible reader: No.) Have We Found the Cure for AIDS? (No; or you wouldn't have put the question mark in.) Does This Map Provide the Key for Peace? (Probably not.) A headline with a question mark at the end means, in the vast majority of cases, that the story is tendentious or over-sold. It is often a scare story, or an attempt to elevate some run-of-the-mill piece of reporting into a national controversy and, preferably, a national panic. To a busy journalist hunting for real information a question mark means 'don't bother reading this bit'.}}}} == Даследаванні == У 2016 годзе даследчыкі прааналізавалі выбарку навуковых часопісаў (не звяртаючыся да навінавых выданняў), каб праверыць закон Бэтрыджа і правіла Хінчліфа. Высветлілася, што ў акадэмічным асяроддзі загалоўкі-пытанні сустракаюцца рэдка. Больш за тое, сярод іх амаль не было пытанняў закрытага тыпу (якія патрабавалі б адназначнага адказу «так» або «не»), а калі такія і трапляліся, у самім тэксце аўтары часцей адказвалі на іх «так», а не «не»{{sfn|Cook|Plourde|2016}}. Даследаванне 2018 года, якое ахапіла {{num|2585}} артыкулаў у чатырох навуковых часопісах па экалогіі, таксама пацвердзіла гэтую тэндэнцыю. Аналіз паказаў, што пытальныя загалоўкі выкарыстоўваліся вельмі рэдка: * Толькі 1,82 % загалоўкаў утрымлівалі спецыяльныя пытанні (з пытальнымі словамі накшталт «хто», «што», «чаму» і г.д.). * Толькі 2,15 % былі агульнымі пытаннямі, што прадугледжвалі адказ «так» або «не». Размеркаванне адказаў для гэтых 2,15 % пытанняў закрытага тыпу было наступным: у 44 % выпадкаў аўтары давалі станоўчы адказ («так»), у 34 % — неадназначны («магчыма»), і толькі 22 % артыкулаў фактычна пацвярджалі закон Бэтрыджа, завяршаючыся адказам «не»{{sfn|Mola|2017|p=11}}. У 2015 годзе спецыяліст па аналізе даных апублікаваў у сваім блогу вынікі даследавання {{num|26000}} артыкулаў з 13 розных навінавых сайтаў. Яно паказала, што большасць пытальных загалоўкаў у медыя (54 %) сапраўды патрабавала адказу «так/не». Аднак самі адказы ў тэкстах артыкулаў размеркаваліся наступным чынам (у працэнтах ад агульнай колькасці пытальных загалоўкаў): * 20 % артыкулаў утрымлівалі адказ «так»; * 17 % — адказ «не»; * яшчэ ў 16 % выпадкаў аўтар даследавання не змог вызначыць дакладны адказ{{sfn|Linander|2015}}. == У замежнай медыяпрасторы == Выкарыстанне загалоўкаў у форме пытанняў — гэта тактыка, да якой часта звяртаюцца выданні, калі ім вельмі трэба апублікаваць гучны матэрыял, але «бракуе рэальных фактаў для падмацавання асноўнай думкі артыкула»{{sfn|Berthon|Fedorenko|Pitt|Ferguson|2019|p=257}}{{sfn|Murtha|2015}}. Як трапна адзначаў амерыканскі журналіст [[Роджэр Сайман (журналіст)|Роджэр Сайман]], гэты хітры прыём дазваляе апраўдаць публікацыю фактычна любой інфармацыі, якой бы неверагоднай ці абсурднай яна ні здавалася. Каб прадэманстраваць гэта, ён прыводзіў гіпатэтычныя, але вельмі паказальныя прыклады: «Ці заменіць [[Хілары Клінтан|Хілары]] [[Джо Байдэн|Байдэна]] ў выбарчым спісе?» або «Ці падтрымае [[Уілард Міт Ромні|Ромні]] аднаполыя шлюбы паміж карпарацыямі?»{{sfn|Paul|Moss|2015|p=275}}{{sfn|Simon|2012}}. У рэальнасці ж падобны падыход актыўна выкарыстоўваўся, напрыклад, падчас асвятлення ўнутрыпартыйнага канфлікту ў [[Індыйская народная партыя|Індыйскай народнай партыі]] ў 2004 годзе. Паколькі ніводны палітык тады афіцыйна не пацвярджаў і не абвяргаў чуткі пра адстаўкі, прэса проста стракацела загалоўкамі накшталт: «Ці збіраецца [[Венкая Найду]] сысці?»{{sfn|Saxena|2006|pp=95–96}}. Усведамляючы, што дасведчаны чытач адразу бачыць гэты танны падтэкст, аўтары прафесійных дапаможнікаў настойліва рэкамендуюць рэдактарам пазбягаць падобных фармулёвак{{sfn|Saxena|2006|p=95}}. Многія аўтарытэтныя дзеячы медыя ставіліся да такіх загалоўкаў вельмі крытычна. Незалежны пісьменнік Р. Томас Бернер называў іх проста «таннымі трукамі»{{sfn|Berner|2007|p=233}}, а Грант Мілнар Хайд падкрэсліваў, што яны адразу ствараюць уражанне, нібыта газета сама не ўпэўнена ў тым, што публікуе{{sfn|Hyde|1931|p=154}}. Цікава, што пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] ў брытанскім выданні «[[Daily Mail]]» існавала нават жорсткае правіла на гэты конт. Яго ўвёў уладальнік газеты [[лорд Норткліф]]: пытальныя загалоўкі былі строга забароненыя, за выключэннем тых рэдкіх сітуацый, калі само пытанне тычылася праблемы агульнанацыянальнага маштабу{{sfn|Andrews|1964|p=106}}. З [[Юрыдычная адказнасць|юрыдычнага]] пункту гледжання пытальнік у канцы сказа таксама не з’яўляецца надзейнай абаронай ад [[Абвінавачанне|абвінавачванняў]] у [[паклёп]]е{{sfn|Sack|1999|pp=2–48}}. Яшчэ ў далёкім 1913 годзе [[Вярхоўны суд Аклахомы|Вярхоўны суд амерыканскага штата Аклахома]] ў сваім рашэнні па справе «Спенсер супраць Мініка» пастанавіў: чалавек не можа беспакарана ўзводзіць паклёп на іншага, публікуючы словы з відавочным шкодным сэнсам, і пры гэтым спрабаваць пазбегнуць адказнасці толькі дзякуючы выкарыстанню пытальніка{{sfn|Oklahoma|1913}}{{sfn|Sack|1999|pp=2–48}}. Нягледзячы на гэта, практыка прымянення такіх загалоўкаў дзеля таннай [[Сенсацыйнасць|сенсацыйнасці]] мае вельмі доўгую гісторыю. Яркім прыкладам можа служыць артыкул у газеце [[Джозеф Пулітцэр|Джозефа Пулітцэра]] «[[New York World]]» ад 9 чэрвеня 1883 года, які выйшаў пад назвай «Гэта была „Мятная Мэры“?» ({{lang-en|Was It Peppermint Mary?}}){{sfn|Juergens|2015|pp=63–64}}. У тэксце распавядалася пра ювелірную краму, якая спрабавала забараніць сваім супрацоўніцам фліртаваць з мінакамі. Нейкая Мэры згадвалася там толькі ў самым канцы як магчымая вінаватая інцыдэнту, аднак прамога адказу на пастаўленае ў загалоўку пытанне чытач так і не атрымаў{{sfn|Juergens|2015|pp=63–64}}. Тая ж газета «New York World» увайшла ў гісторыю і тым, што выкарыстала пытальны загаловак як банальную перастрахоўку. Гэта адбылося падчас асвятлення заблытаных вынікаў [[Прэзідэнцкія выбары ў ЗША 1916|прэзідэнцкіх выбараў у ЗША 1916 года]]{{sfn|Kahn|1965|p=181}}{{sfn|Gies|1979|p=64}}. Пакуль большасць іншых [[Нью-Ёрк|нью-ёркскіх]] выданняў упэўнена друкавалі катэгарычныя сцвярджэнні кшталту «Х’юз абраны» (''«Hughes Is Elected»'', «[[The Sun (Нью-Ёрк)|The Sun]]»), «Х’юз — наступны прэзідэнт» (''«Hughes the Next President»'', «[[The Journal of Commerce]]») або «Нацыя ў руках Х’юза!» (''«Nation Swept by Hughes!»'', «[[New York Journal-American|New York American]]»), рэдакцыя «World» у апошні момант выдала асцярожны матэрыял: «Х’юз абраны ў напружанай барацьбе?» (''«Hughes Elected in Close Contest?»''){{sfn|O'Keefe|2013|p=154}}. Гэты крок стаў вынікам умяшання журналіста [[Герберт Баярд Своўп|Герберта Баярда Своўпа]], які атрымаў інсайд ад знаёмых гульцоў на таталізатары і літаральна ўгаварыў рэдактара дадаць пытальнік паміж выпускамі тыражу{{sfn|Kahn|1965|pp=52, 181}}{{sfn|Ellis|1975|p=305}}. Цікава, што пад гэтым загалоўкам усё яшчэ красавалася фатаграфія [[Чарлз Эванс Х’юз|Чарлза Х’юза]] з подпісам «Абраны прэзідэнт». Аднак урэшце адказам на пытанне стала гучнае «не»: перамог [[Томас Вудра Вільсан|Вудра Вільсан]], і праз два дні газета паведаміла пра гэта ўжо ў сцвярджальнай форме{{sfn|Kahn|1965|p=181}}{{sfn|O'Keefe|2013|p=154}}. У адрозненне ад журналістыкі, рэкламадаўцы і [[Маркетынг|маркетолагі]] свядома і вельмі ахвотна выкарыстоўваюць пытанні закрытага тыпу. Але тут ёсць адзін важны нюанс: яны робяць гэта толькі тады, калі ўпэўненыя, што чытач адкажа «так». Логіка простая — калі чалавек мысленна адказвае на рэкламнае пытанне адмоўна, ён амаль гарантавана праігнаруе ўвесь далейшы тэкст{{sfn|Zacher|1961|p=118}}. Вядомым прыкладам такога паспяховага падыходу з’яўляецца рэклама курсаў англійскай мовы Шэрвіна Кодзі, якая выходзіла з 1919 па 1959 год пад нязменным загалоўкам: «Ці робіце вы гэтыя памылкі ў англійскай мове?». Пагаджаючыся з уласнымі недахопамі, чытач адказваў «так» і паглыбляўся ў чытанне{{sfn|De Voe|1956|pp=198, 262}}{{sfn|Battistella|2009|pp=6, 39–40}}. Навуковы аналіз, праведзены партнёрам рэкламнага агенцтва Віктарам Швабам, пацвердзіў, што гэты варыянт быў значна больш эфектыўным за любыя альтэрнатыўныя сцвярджэнні, абапіраючыся на даныя аб даходах і запытах кліентаў за дзесяць гадоў{{sfn|Schwab|1939}}{{sfn|De Voe|1956|pp=198, 262}}{{sfn|Battistella|2009|pp=6, 39–40}}. Праз дзесяцігоддзі, у 2013 годзе, даследаванне [[Сацыяльная сетка|сацыяльных сетак]] даказала тое ж самае: загалоўкі-пытанні з прамым зваротам ў ''[[Twitter]]'' і на ''[[eBay]]'' дэманструюць значна больш высокі паказчык клікабельнасці, чым звычайныя рытарычныя пытанні{{sfn|Jarrett|2013}}{{sfn|Lai|Farbrot|2013}}. Варта памятаць важны нюанс: закон Бэтрыджа працуе выключна з пытаннямі закрытага тыпу, дзе патрабуецца адказ «так» ці «не». Ён не распаўсюджваецца на адкрытыя фармулёўкі{{sfn|Murtha|2015}}. Фраза «Чаго нам чакаць ад зменаў у імпартна-экспартнай палітыцы?» — гэта запрашэнне да развагі, у той час як пытанне «Ці варта нам чакаць эмбарга на віджэты?» ужо выразна трапляе пад дзеянне гэтага правіла. == У беларускай медыяпрасторы == У айчыннай медыяпрасторы таксама можна знайсці нямала прыкладаў, якія ідэальна ілюструюць гэты закон. Выданні часта выкарыстоўваюць такія загалоўкі, каб прыцягнуць увагу да вострых сацыяльных, эканамічных або жыццёвых тэм, ствараючы інтрыгу там, дзе адказ часцей за ўсё відавочны. Адзін з прыкладаў можна знайсці ў матэрыялах на эканамічную тэматыку. Выданні часам публікуюць артыкулы з правакацыйнымі назвамі накшталт: «Ці пачнецца [[дэвальвацыя беларускага рубля]]?»<ref>{{cite news |first=Уладзімер |last=Глод |title=Ці пачнецца дэвальвацыя беларускага рубля? |url=https://www.svaboda.org/a/1323654.html |work=[[Беларуская служба Радыё «Свабода»|Радыё Свабода]] |publisher= |date=8 кастрычніка 2008 |access-date=2026-05-20 }}</ref> або «Курс беларускага рубля рэзка абваліцца? Прагноз эканаміста»<ref>{{cite news |title=Курс беларускага рубля рэзка абваліцца? Прагноз эканаміста |url=https://euroradio.fm/kurs-belaruskaga-rublya-rezka-abvalicca-pragnoz-ekanamista |work=[[Еўрарадыё]] |publisher= |date=16 студзеня 2025 |access-date=2026-05-20 }}</ref>. Чытач адразу ж чакае найгоршага сцэнарыя і пераходзіць па спасылцы. Аднак, згодна з законам Бэтрыджа, адказваецца на гэтае пытанне адмоўна. У самім тэксце эксперты супакойваюць аўдыторыю, тлумачачы, што перадумоў для менавіта «рэзкага абвалу» ці маментальнай [[Дэвальвацыя|дэвальвацыі]] на дадзены момант няма, а чакаецца толькі паступовае зніжэнне курсу. Іншы папулярны кірунак — тэма лайфстайлу і [[Псіхалогія|псіхалогіі]]. Напрыклад, выданне «[[Zerkalo.io|Zerkalo]]» неяк апублікавала матэрыял з загалоўкам: «Ці працуе сэкс па-сяброўску? Беларусы <…> падзяліліся сваім досведам»<ref>{{cite news |title=Ці працуе сэкс па-сяброўску? Беларусы і беларускі, якія гэта паспрабавалі, падзяліліся сваім досведам |url=https://news.zerkalo.io/life/60114.html |work=[[Zerkalo.io]] |publisher= |date=1 лютага 2024 |access-date=2026-05-20 }}</ref>. І зноў правіла спрацоўвае бездакорна: нягледзячы на інтрыгуючую пастаноўку пытання, пасля прачытання жыццёвых гісторый герояў становіцца зразумела, што адказ — «не». У большасці выпадкаў такі фармат адносін прыводзіў да разбурэння сяброўства або выклікаў няўзаемныя пачуцці, даказваючы, што падобная практыка не працуе так, як хацелася б удзельнікам. == Правіла Хінчліфа == У [[Фізіка элементарных часціц|фізіцы элементарных часціц]] падобная канцэпцыя вядомая як ''правіла Хінчліфа'', названае ў гонар фізіка [[Ян Хінчліф|Яна Хінчліфа]]. Ён сфармуляваў прынцып: калі назва навуковай даследчай працы ўяўляе сабой пытанне з магчымым адказам «так» або «не», то адказ на гэтае пытанне будзе адмоўным.{{sfn|Carroll|2006}}{{sfn|Shieber|2015}} Гэтае выслоўе натхніла фізіка [[Барыс Кайзер|Барыса Кайзера]] на стварэнне жартаўлівай варыяцыі [[Парадокс хлуса|парадоксу хлуса]]. У 1988 годзе пад псеўданімам «Барыс Піён» (''Boris Peon'') ён апублікаваў працу пад назвай «Ці справядлівае правіла Хінчліфа?» (''«Is Hinchliffe’s Rule True?»'').{{sfn|Peon|1988}}{{sfn|Sher|2013}}{{sfn|Shieber|2015}} == Гл. таксама == * [[Клікбейт]] * [[Правакацыйнае пытанне]] * [[Спіс імянных законаў і правіл]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Andrews |first=Linton |author-link1=Лінтан Эндрус |year=1964 |title=The Autobiography of a Journalist |publisher=E. Benn }} * {{cite web |url=http://www.anvari.org/fortune/Laws/227_daviss-law-if-a-headline-ends-in-a-question-mark-the-answer-is-no.html |title=Davis's Law |first=Ahmad |last=Anvari |date=2006 |work=anvari.org |access-date=2026-05-20 }} * {{cite book |last=Battistella |first=Edwin L |year=2009 |title=Do You Make These Mistakes in English?: The Story of Sherwin Cody's Famous Language School |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195367126}} * {{cite book |last=Berner |first=R. Thomas |year=2007 |title=Fundamentals of Journalism: Reporting, Writing and Editing |publisher=Marquette Books |isbn=9780922993765 }} * {{cite web |url=http://www.technovia.co.uk/2009/02/techcrunch-irresponsible-journalism.html |title=TechCrunch: Irresponsible journalism |first=Ian |last=Betteridge |date=23 February 2009 |publisher=Technovia.co.uk |archive-url=https://web.archive.org/web/20090226202006/http://www.technovia.co.uk/2009/02/techcrunch-irresponsible-journalism.html |archive-date=26 лютага 2009 |url-status=dead |access-date=2026-05-20 }} * {{cite book |last1=Berthon |first1=Pierre R. |last2=Fedorenko |first2=Ivan |last3=Pitt |first3=Leyland F. |last4=Ferguson |first4=Sarah Lord |editor-last1=Parvatiyar |editor-first1=Atul |editor-last2=Sisodia |editor-first2=Rajendra |year=2019 |chapter=Can Brand Custodians Cope with Fake News? Marketing Assets in the Age of Truthiness and Post-fact |title=Handbook of Advances in Marketing in an Era of Disruptions: Essays in Honour of Jagdish N. Sheth |publisher=SAGE Publications India |isbn=9789352808182 }} * {{cite book |last=Bloch |first=Arthur |year=1991 |title=The Complete Murphy's Law: A Definitive Collection |url=https://archive.org/details/completemurphysl00bloc |edition=revised |location=Los Angeles, California |publisher=Price Stern Sloan |isbn=9780843129687 |url-access=registration }} * {{cite magazine |last=Carroll |first=Sean |date=7 December 2006 |title=Guest Blogger: Joe Polchinski on the String Debates |url=http://blogs.discovermagazine.com/cosmicvariance/2006/12/07/guest-blogger-joe-polchinski-on-the-string-debates/ |magazine=[[Discover Magazine]] |archive-date=10 ліпеня 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710024030/http://blogs.discovermagazine.com/cosmicvariance/2006/12/07/guest-blogger-joe-polchinski-on-the-string-debates/ |url-status=dead |access-date=2026-05-20 }} * {{cite journal |last1=Cook |first1=James M. |last2=Plourde |first2=Dawn |date=25 June 2016 |title=Do scholars follow Betteridge's Law? The use of questions in journal article titles |journal=[[Scientometrics]] |volume=108 |issue=3 |pages=1119–1128 |issn=0138-9130 |doi=10.1007/s11192-016-2030-2 |s2cid=16494221 |url=https://www.gwern.net/docs/statistics/2016-cook.pdf}} * {{cite book |last1=De Voe |first=Merrill |year=1956 |title=Effective advertising copy |publisher=Macmillan }} * {{cite book |last1=Ellis |first=Edward Robb |year=1975 |title=Echoes of distant thunder: life in the United States, 1914–1918 |publisher=Coward, McCann, & Geoghegan }} * {{cite book |last=Gies |first=Joseph |year=1979 |title=The Colonel of Chicago |url=https://archive.org/details/colonelofchicago00gies |publisher=Dutton |isbn=9780525082675 |url-access=registration }} * {{cite web |url=http://murphyslaws.net/edition.htm |title=The Complete Edition of Murphy's Laws |first=Andreas |last=Götz |date=1997 |publisher=MurphysLaws.net |archive-url=https://web.archive.org/web/20181017225650/http://murphyslaws.net/edition.htm#J |archive-date=17 October 2018 |url-status=dead |access-date=2026-05-20}} * {{cite book |last=Hyde |first=Grant Milnor |year=1931 |chapter=Headline Writing |title=Newspaper Editing: A Manual for Editors, Copyreaders, and Students of Newspaper Desk Work |edition=2nd |publisher=D. Appleton }} * {{cite journal |last=Jarrett |first=Christian |date=4 November 2013 |title=Are you more likely to click headlines that are phrased as a question? |url=https://digest.bps.org.uk/2013/11/04/are-you-more-likely-to-click-headlines-that-are-phrased-as-a-question/ |journal=Research Digest |publisher=British Psychological Society |doi=10.1080/15534510.2013.847859 |s2cid=55530539 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Juergens |first=George |year=2015 |chapter=Sensationalism |title=Joseph Pulitzer and the New York World |publisher=Princeton University Press |isbn=9781400877959 }} * {{cite book |last=Kahn |first=Ely Jacques |year=1965 |title=The world of Swope |publisher=Simon and Schuster |location=New York }} * {{cite journal |last1=Lai |first1=Linda |last2=Farbrot |first2=Audun |date=25 October 2013 |title=What makes you click? The effect of question headlines on readership in computer-mediated communication |journal=Social Influence |publisher=Taylor and Francis |volume=9 |issue=4 |pages=289–299 |doi=10.1080/15534510.2013.847859 |s2cid=55530539}} * {{cite web |url=http://itre.cis.upenn.edu/~myl/languagelog/archives/003585.html |title=Rhetorical questions: threat or menace? |last=Liberman |first=Mark |author-link=Марк Ліберман |date=17 September 2006 |website=[[Language Log]] |access-date=2026-05-20 }} * {{cite web |url=http://calmerthanyouare.org/2015/03/19/betteridges-law.html |title=is betteridge's law of headlines correct? |first=Mats |last=Linander |date=19 March 2015 |work=calmer than you are |location=New York }} * {{cite book |last=Marr |first=Andrew |author-link=Эндру Мар |year=2004 |title=My Trade: a short history of British journalism |publisher=Macmillan |location=London |isbn=9781405005364}} * {{cite magazine |last=Mola |first=John |date=4 April 2017 |title=Betteridge's Law in Ecology |url=https://aggiebrickyard.github.io/assets/brickyardpdfs/TAB_WQ2017_FINAL_reduced75.pdf |magazine=The Aggie Brickyard |volume=4 |publisher=Ecology Graduate Group, UC Davis}} ([http://johnmola.com/2018-11-29-betteridge/ archived by Mola]) * {{cite journal |last=Murtha |first=Jack |date=September–October 2015 |title=Can You Really Tell an Entire Story in a Headline? |journal=Columbia Journalism Review |volume=54 |url=https://www.cjr.org/analysis/betteridges_law.php}} * {{cite book |last=O'Keefe |first=Kevin |year=2013 |chapter=The press and the politics of neutrality |title=A Thousand Deadlines: The New York City Press and American Neutrality, 1914–17 |publisher=Springer |isbn=9789401576086}} * {{cite book |last1=Paul |first1=Richard |last2=Moss |first2=Steven |year=2015 |title=We Could Not Fail: The First African Americans in the Space Program |url=https://archive.org/details/wecouldnotfailfi0000paul |publisher=University of Texas Press |isbn=9780292772496 |url-access=registration }} * {{cite web |last=Peon |first=Boris |url=http://ccdb5fs.kek.jp/cgi-bin/img/allpdf?199007095 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160410022155/http://ccdb5fs.kek.jp/cgi-bin/img/allpdf?199007095 |url-status=dead |archive-date=10 April 2016 |title=Is Hinchliffe's Rule True? |date=4 August 1988 |access-date=2026-05-20 }} * {{cite book |ref={{harvid|Oklahoma|1913}} |date=20 December 1913 |title=Spencer v. Minnick Okla. opinion 613, P.130 |url=https://law.justia.com/cases/oklahoma/supreme-court/1913/14139.html |volume=41 }} * {{cite book |last=Sack |first=Robert D. |author-link=Роберт Дэвід Сак |date=1999 |chapter=The Cause of Action |title=Sack on defamation: libel, slander, and related problems |volume=1 |edition=3rd |publisher=Practising Law Institute }} * {{cite book |last=Saxena |first=Sunil |year=2006 |chapter=Question Headlines |title=Headline Writing |publisher=SAGE |isbn=9780761934219}} * {{cite news |first=Erick |last=Schonfeld |title=Did Last.fm Just Hand Over User Listening Data To the RIAA? |url=https://techcrunch.com/2009/02/20/did-lastfm-just-hand-over-user-listening-data-to-the-riaa |newspaper=[[TechCrunch]] |date=20 February 2009 }} * {{cite journal |last=Schwab |first=Victor O. |date=September 1939 |title=An Advertisement That Is Never Changed |journal=Printers' Ink Monthly |pages=10–11, 64–65}} * {{cite journal |last=Shieber |first=Stuart M. |date=May–June 2015 |title=Is This Article Consistent with Hinchliffe's Rule? |journal=Annals of Improbable Research |volume=21 |number=3 |url=https://www.improbable.com/airchives/paperair/volume21/v21i3/Consistent-with-Hinchliffe-21-3.pdf |access-date=2026-05-20 }} * {{cite web |url=https://profmattstrassler.com/2013/07/02/a-second-higgs-particle/#comment-67479 |title=comment on 'A Second Higgs Particle?' |first=Marc |last=Sher |date=4 July 2013}} * {{cite magazine |last=Simon |first=Roger |author-link=Роджэр Сайман (журналіст) |date=8 May 2012 |title=Empty seats haunt Obama |url=https://www.politico.com/story/2012/05/empty-seats-haunt-obama-076017 |magazine=[[Politico (часопіс)|Politico]] }} * {{cite book |last=Zacher |first=Robert Vincent |year=1961 |title=Advertising Techniques and Management |publisher=R. D. Irwin }} {{refend}} == Дадатковае чытанне == * {{cite book |last=Gooden |first=Philip |year=2015 |chapter=Arts |title=Skyscrapers, Hemlines and the Eddie Murphy Rule |trans-title=Хмарачосы, падолы і правіла Эдзі Мёрфі |edition=1st |publisher=Bloomsbury Information |isbn=9781472915023 }} * {{cite magazine |date=4 February 1957 |title=The Press: Question Mark Magazines |url=http://content.time.com/time/magazine/article/0,9171,723802,00.html |magazine=[[Time]] |volume=69 |issue=5}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} [[Катэгорыя:Імянныя законы і правілы]] [[Катэгорыя:Парэміялогія]] [[Катэгорыя:Скептыцызм]] khkuzi237mxsrtd9iiopnknfou8pym9 0 808066 5144720 5144103 2026-05-22T07:27:24Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5144720 wikitext text/x-wiki {{Авіякатастрофа}} '''Катастрофа L-410 у Бандунду''' — [[авіяцыйная катастрофа]], якая адбылася [[25 жніўня]] [[2010]] года. Самалёт [[Let L-410|Let L-410 Turbolet]] кангалезскай авіякампаніі Filair, які выконваў рэйс з [[Кіншаса|Кіншасы]] ў [[Бандунду]], паваліўся на жылы дом пры заходзе на пасадку. З 21 чалавека на борце выжыў толькі адзін. Прычынай стаў [[Кракадзілы|кракадзіл]], якога пасажыр правёз кантрабандай на борт. Жывёла выбралася з сумкі, выклікала паніку і прывяла да страты кіравання<ref name="telegraph">{{cite web |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/democraticrepublicofcongo/8078612/Aircraft-crashes-after-crocodile-on-board-escapes-and-sparks-panic.html |title=Aircraft crashes after crocodile on board escapes and sparks panic |publisher=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |date=2010-10-21 |accessdate=2026-05-10}}</ref><ref name="asn">{{cite web |url=https://aviation-safety.net/wikibase/321254 |title=Accident Let L-410UVP-E20C 9Q-CCN, 25 August 2010 |publisher=[[Aviation Safety Network]] |accessdate=2026-05-10}}</ref><ref name="lenta">{{cite web |url=https://lenta.ru/news/2010/10/22/crocodile/ |title=Разбившийся в Конго самолет упал из-за крокодила |publisher=[[Lenta.ru]] |date=2010-10-22 |accessdate=2026-05-10}}</ref>. == Самалёт == Самалёт [[Let L-410 Turbolet|Let L-410UVP-E20C Turbolet]] (рэгістрацыйны нумар 9Q-CCN, завадскі 912608) быў выпушчаны ў [[1991]] годзе і абсталёўваўся двума турбавінтавымі рухавікамі Walter M-601E. Раней быў зарэгістраваны як ES-LLB і эксплуатаваўся эстонскай авіякампаніяй Airest да 2007 года. У 2009 годзе яго не набыла Filair<ref>{{Cite web|url=https://www.planes.cz/en?win_res=1024|title=planes.cz - Civil aviation portal for the Czech Republic and the world|website=www.planes.cz|access-date=2026-05-10}}</ref>, прыватная кангалезская кампанія з Кіншасы<ref name="avherald2">{{cite web|url=http://avherald.com/h?article=43015f1b|title=Crash: Filair L410 at Bandundu on Aug 25th 2010, impacted building|date=2010-08-25|publisher=[[The Aviation Herald]]|accessdate=2026-05-10}}</ref>. == Экіпаж і пасажыры == На борце знаходзіліся 18 пасажыраў і 3 члены экіпажа<ref name="asn"/>: * [[Камандзір паветранага судна]] — 62-гадовы бельгіец Дэні Філемот, які таксама быў уладальнікам авіякампаніі Filair<ref name="korrespondent">{{cite web |url=https://korrespondent.net/world/1129285-prichinoj-krusheniya-samoleta-v-dr-kongo-stal-krokodil |title=Причиной крушения самолета в ДР Конго стал крокодил |publisher=[[Корреспондент.net]] |date=2010-10-22 |accessdate=2026-05-10}}</ref>. * [[Другі пілот]] — 39-гадовы брытанец Крыс Уілсан з Шэрдынгтана, графства [[Глостэршыр]]<ref name="korrespondent" /><ref name="telegraph" />. * [[Сцюардэса]] — грамадзянка ДР Конга. Адзіным выжылым апынуўся пасажыр — грамадзянін ДР Конга. Яго імя не выдавалася. == Ход падзей == [[Файл:Crash-avion-FIL-AIR5.jpg|міні|злева|Абломкі самалёта]] 25 жніўня 2010 года самалёт выконваў рэйс Кіншаса — Кіры — Бакора — Семендва — Бандунду — Кіншаса. Адзін з пасажыраў таемна ўзяў на борт жывога кракадзіла. Ён схаваў рэптылію ў вялікую спартыўную сумку, плануючы выгадна прадаць жывёлу на мяса ў Бандунду<ref name="telegraph" /><ref name=" guinness"/>. Калі самалёт пачаў зніжэнне для заходу на пасадку ў аэрапорце Бандунду, кракадзіл прагрыз сумку і выбраўся вонкі<ref name=":1">{{Cite web|url=https://www.kp.ru/daily/24579/750169/|title=Крокодил «уронил» самолет|date=2010-10-22|publisher=[[Комсомольская правда]]|access-date=2026-05-10}}</ref>. З’яўленне рэптыліі ў салоне выклікала паніку сярод пасажыраў<ref name="telegraph" />. Сцюардэса, спрабуючы выратавацца, кінулася ў бок кабіны пілотаў, за ёй рушылі ўслед і астатнія пасажыры. Маса людзей, засяродзілася ў пярэдняй частцы салона, прывяла да рэзкага зрушэння [[Цэнтр мас|цэнтра масы]] самалёта. Нягледзячы на адчайныя спробы пілотаў выраўнаваць машыну, кіраванне было страчана. Самалёт паваліўся на дом у некалькіх сотнях метраў ад узлётна-пасадачнай паласы<ref name="telegraph" /><ref name=":1" />. У выніку катастрофы загінулі 20 чалавек. Выжыў толькі адзін пасажыр, які атрымаў цяжкія траўмы. Нароўні з адзіным выжылым чалавекам катастрофу перажыў і сам кракадзіл. Аднак рэптылія, калі выбралася з абломкаў, неўзабаве была засечаная [[мачэтэ]] ратавальнікамі, якія прыбылі на месца крушэння<ref name="telegraph" /><ref name=":0">{{Cite web|url=https://life.ru/p/41448|title=Очевидец: Самолет в Конго упал из-за крокодила|lang=ru|website=Life.ru|date=2010-10-22|access-date=2026-05-10}}</ref>. Газета [[The Daily Telegraph]] іранічна заўважыла, што кракадзіл стаў «адзіным пасажырам, які выжыў у катастрофе, але не перажыў сустрэчы з брыгадай ратавальнікаў»<ref name="telegraph" />. == Расследванне == Першапачаткова вылучалася версія пра недахоп паліва, аднак прадстаўнік Filair абверг яе: у баках заставалася 150 літраў. Тэхнічных няспраўнасцяў таксама выяўлена не было<ref name=" asn"/><ref name=" avherald2"/>. Канчатковая версія была ўсталяваная пасля допыту адзінага выжылага пасажыра <ref name=":0"/>. Следчы аддзела расследавання авіяцыйных здарэнняў, пачуўшы гісторыю выжылага, заявіў, што гэта сцвярджэнне «вельмі малаверагодна»», але яны «не сталі б цалкам яго выключаць»<ref>{{Cite news|title=Escaped crocodile may have caused Congo plane crash|first=Press|last=Association|url=https://www.theguardian.com/world/2010/oct/22/escaped-crocodile-congo-plane-crash|website=The Guardian|id=0261-3077|date=2010-10-21|access-date=2026-05-10|lang=en-GB}}</ref>. Пазней яны заявілі, што не могуць зрабіць ніякіх канчатковых высноў з-за адсутнасці дадзеных [[бартавы самапісец|бартавога самапісца]]<ref>[https://news.sky.com/story/croc-on-a-plane-reptile-may-have-caused-crash-10397037 "Croc On A Plane: Reptile 'May Have Caused Crash'"]</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ibtimes.co.uk/british-pilot-died-when-crocodile-plane-caused-congo-crash-1456386|title=British Pilot Died When Crocodile On Plane Caused Congo Crash|lang=en|first=Mark|last=Piggott|website=International Business Times UK|date=2014-07-12|access-date=2026-05-10}}</ref>. У 2011 годзе гэты выпадак быў зарэгістраваны [[Кніга рэкаордаў Гінеса|Кнігай рэкордаў Гінеса]] як «першая авіякатастрофа, выкліканая кракадзілам»<ref name="guinness">{{cite web |url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/95715-first-plane-crash-caused-by-a-crocodile |title=First plane crash caused by a crocodile |publisher=[[Guinness World Records]] |accessdate=2026-05-10}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} [[Катэгорыя:Жнівень 2010 года]][[Катэгорыя:Падзеі 25 жніўня]] [[Катэгорыя:Авіяцыйныя здарэнні ў Дэмакратычнай Рэспубліцы Конга]] fzp7ckwqbdovbb9kpdviv87wrt91aky 0 808081 5144467 5144147 2026-05-21T12:15:49Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Клубная кар'ера */ 5144467 wikitext text/x-wiki {{Гандбаліст2}} '''Сташ Скубэ''' ({{lang-sl|Staš Skube}}; нар. {{ДН|15|11|1989}}, [[Нова-Места]], [[Славенія]]) — [[Славенія|славенскі]] [[гандбаліст]]. == Клубная кар’ера == Пачынаў прафесійную кар’еру ва «Трыма». Там ён правёў сем гадоў і дэбютаваў у еўракубках — Кубку ўладальнікаў кубкаў і Кубку ЕГФ. У 2013 годзе апынуўся ва «Гарэнье» і тры гады падрад браў срэбра славенскага чэмпіянату, а таксама ўпершыню згуляў у Лізе чэмпіёнаў, дзе закінуў 72 мячы ва 12 матчах. Вялікі поспех прыйшоў да яго з пераездам у «Пік» з [[Сегед]]а ў 2016 годзе. У складзе каманды ўзяў золата нацыйнай першасці і двойчы быў у плэй-оф ЛЧ. Пяройдучы ў 2018 годзе ў «Вардар», дзе адразу стаў пераможцам галоўнага клубнага турніру Еўропы. {{зноскі}} == Спасылкі == * [https://meshkovbrest.by/stash-skube Сташ Скубе] * [https://shop.eurohandball.com/player/Z8PG_QqFxhA-6PTQ4gcCSA/Stas-Skube/ Skube, STAS] {{DEFAULTSORT:Скубэ Сташ}} {{Склад БГК імя Мяшкова}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Гандбалісты Славеніі]] [[Катэгорыя:Ігракі зборнай Славеніі па гандболе]] e5s6pupfyl24r3tg314auvsw2wh3quw 0 808090 5144842 5144340 2026-05-22T11:28:20Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Гісторыя */ 5144842 wikitext text/x-wiki {{Парк |Назва = Сад Хімедзі |Нацыянальная назва = en/Himeji Garden |Выява = Himeji Gardens 8.JPG |Подпіс выявы = |Каардынаты = -34.935721/138.609762 |Краіна = Аўстралія |Рэгіён = |Раён = |Горад = Адэлаіда |Раён горада = |Гістарычны раён = |Тып = [[японскі сад]] |Заснаваны = 1982 |Архітэктар = Ёсітака Кумада |Плошча = |Метро = |Час працы = |Наведвальнікі = |Статус = |Сайт = }} '''Сад Хімедзі''' — гэта традыцыйны [[японскі сад]] у [[Адэлаіда|Адэлаідзе]], [[Паўднёвая Аўстралія]], падораны [[Хімедзі (горад)|Хімедзі]], горадам-пабрацімам Адэлаіды, у 1982 годзе.<ref name=citygen>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.au/see-and-do/parks-gardens/adelaideparklands/city-squares-formal-gardens/#himeji|title=Сад Хімедзі ў Адэлаідзе|website=Горад Адэлаіда|access-date=20 кастрычніка 2019}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.wilmap.com.au/atts/42.html |title=Японскія сады Хімедзі |accessdate=2006-06-23 |publisher=Wilkins Tourist Maps |author=Пітэр У. Уілкінс |year=2002|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507083933/http://www.wilmap.com.au/atts/42.html|archive-date=7 мая 2013}}</ref> == Гісторыя == Першапачатковы праект сада быў зроблены супрацоўнікамі савета ў кансультацыі з японскай абшчынай Адэлаіды пасля ўстанаўлення Адэлаідай і [[Хімедзі]] адносін [[гарады-пабрацімы|пабрацімства]] ў 1982 годзе. Аднак праект быў раскрытыкаваны, у прыватнасці за [[Сетка Рабіца|агароджу з рабіцы]] і адсутнасць увагі да дэталяў.<ref name=ar>{{cite web|website=The Adelaide Review|url=https://www.adelaidereview.com.au/form/adelaide-himeji-garden/|title=Як японскі ландшафтны дызайнер выратаваў «сад спакою» Адэлаіды|date=4 кастрычніка 2019|first=Уолтэр|last=Марш|access-date=20 кастрычніка 2019}}</ref> У 1986 годзе японскі ландшафтны дызайнер Ёсітака Кумада прадставіў планы па рэканструкцыі сада, якія ўключалі куплю дрэў і кустоў з [[Мельбурн]]а і камянёў з наваколляў Адэлаіды. Пасля [[сінтаізм|сінтаісцкай]] цырымоніі закладкі падмурка ў маі 1987 года пачаліся работы, пры гэтым сам Кумада кіраваў праектам. Невялікае возера было зменена, [[сад камянёў|«Мора пяску»]] было пашырана, а астатні сад быў запоўнены старанна адабранымі раслінамі і ўпрыгажэннямі, каб дапоўніць гранітны [[Окуна-ін|ліхтар Окуна-ін]], падораны горадам Хімедзі ў 1985 годзе.<ref name=ar/> Пераробка была цалкам скончана ў 1989 годзе, але Кумада працягваў наведваць яго кожны год у пачатку 1990-х гадоў, дапрацоўваючы дэталі і навучаючы тэхніцы садоўнікаў савета.<ref name=ar/> == Апісанне == Многія прынцыпы дызайну Кумады да гэтага часу відавочныя. Тратуарная плітка зроблена такога памеру, што прымушае дарослага пешахода запаволіць крок.<ref name=ar/> Сад падзелены на ''[[шань-шуй]]'' (山水), «сад гор і азёр», і ''[[сад камянёў|карэ-шаншуй]]'' (枯山水), «сухі сад камянёў», прызначаны для таго, каб выклікаць ва ўяўленні горы, акружаныя вадой, ці нават морам.<ref name=guide>{{cite web|url=https://d31atr86jnqrq2.cloudfront.net/docs/himeji-garden-map-brochure.pdf|title=Сад Хімедзі ў Адэлаідзе: Сад уяўлення|publisher=Горад Адэлаіда|access-date=20 кастрычніка 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://explore.cityofadelaide.com.au/business-listings/adelaide-himeji-garden/|title=Сад Хімедзі ў Адэлаідзе|website=Горад Адэлаіда|access-date=20 кастрычніка 2019}}</ref> Каманда [[садаводства|садоўнікаў]] савета да гэтага часу выкарыстоўвае метады, якім навучаў сам Кумада, што перадаюцца па меры змены персаналу. Догляд за «Морам пяску» патрабуе вялікай увагі, каб захаваць яго асноўны ўзор, які перадае хвалі, што адыходзяць ад астравоў, і прамыя лініі акіяна.<ref name=ar/> == Галерэя == <gallery> Himeji Gardens 10.JPG|Возера ў садзе Хімедзі Himeji Gardens 6.JPG|Ліхтар і цукубаі Himeji Gardens gate.jpg|Уваход у сад Хімедзі Himeji Gardens 5.JPG|Інфармацыйная таблічка Himejigardensadelaide.jpg|Возера ў садзе Хімедзі Himeji Gardens 13.JPG|Калона Himeji Gardens 19.JPG|«Мора пяску» </gallery> == Спасылкі == {{Commons category}} * [https://www.cityofadelaide.com.au/park/adelaide-himeji-garden/ Муніцыпальная старонка сада] {{ВС}} == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Японскія сады}} [[Катэгорыя:Сады і паркі Аўстраліі]] [[Катэгорыя:Адэлаіда]] [[Катэгорыя:Японскі сад|Адэлаіда]] [[Катэгорыя:Аўстралійска-японскія адносіны]] rh07zp389omv8owtwim5ni08q42om6n 0 808093 5144719 5144221 2026-05-22T07:26:47Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5144719 wikitext text/x-wiki '''Дыяле́ктныя зо́ны белару́скай мо́вы''' — буйныя тэрытарыяльныя аб'яднанні [[Беларускія гаворкі|беларускіх гаворак]], вылучаныя ў [[Лінгвагеаграфія|лінгвагеаграфіі]] пераважна на аснове [[Лексіка|лексічных]], [[Семантыка|семантычных]] і часткова [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалагічных]] адрозненняў. На геаграфічнай карце [[ізаглоса|ізаглосы]] дыялектных зон накладваюцца на асноўныя дыялектныя масівы ([[Паўночна-ўсходні дыялект беларускай мовы|паўночна-ўсходні дыялект]], [[Паўднёва-заходні дыялект беларускай мовы|паўднёва-заходні дыялект]] і [[Сярэднебеларускія гаворкі|сярэднебеларускія гаворкі]]), з аднаго боку дапаўняючы іх геаграфічна, а з другога&nbsp;— перасякаючы іх і не супадаючы з іх межамі{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=197—200}}{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=125}}. Паняцце дыялектнай зоны было ўведзена ў даследаванні па беларускай лінгвагеаграфіі ў другой палове XX стагоддзя падчас фундаментальнага аналізу матэрыялаў «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы]]» калектывам аўтараў пад кіраўніцтвам [[Рубэн Іванавіч Аванесаў|Р.&nbsp;І.&nbsp;Аванесава]] і [[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Ю.&nbsp;Ф.&nbsp;Мацкевіч]]{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=6}}. Выдзяленне пяці асноўных дыялектных зон (усходняй, заходняй, паўночна-заходняй, паўднёва-ўсходняй і цэнтральнай) дазволіла навукоўцам больш глыбока зразумець спецыфіку беларускіх гаворак, іх кантакты з суседнімі мовамі і ролю культурна-гістарычных працэсаў у іх фарміраванні{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=125—126}}. == Гісторыя вывучэння і метадалогія == У традыцыйнай [[дыялекталогія|дыялекталогіі]], пачынаючы з фундаментальных прац [[Яўхім Фёдаравіч Карскі|Я.&nbsp;Ф.&nbsp;Карскага]] і заканчваючы даследаваннямі першай паловы XX стагоддзя, падзел [[беларуская мова|беларускай мовы]] ажыццяўляўся амаль выключна на аснове [[Фанетыка|фанетыка]]-[[Граматыка|граматычных]] крытэрыяў, якія лічыліся найбольш рэгулярнымі і стабільнымі{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=13—14}}. На гэтай базе былі вылучаны два асноўныя масівы: паўночна-ўсходні дыялект, якому ўласціва [[дысімілятыўнае аканне]] і мяккае вымаўленне гука ''[р']'', і паўднёва-заходні дыялект з недысімілятыўным аканнем і цвёрдым ''[р]'', паміж якімі пралягае паласа пераходных сярэднебеларускіх гаворак{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=120}}. Гэты фанетыка-граматычны падыход, нягледзячы на сваю навуковую абгрунтаванасць, не адлюстроўваў усёй складанасці моўнай прасторы Беларусі і не заўсёды мог патлумачыць спецыфіку лексічнага размеркавання{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=18}}. Змяненне падыходу адбылося пасля стварэння і комплекснага аналізу «[[Дыялекталагічны атлас беларускай мовы|Дыялекталагічнага атласа беларускай мовы]]» ў 1963 годзе. Лінгвісты звярнулі ўвагу на тое, што ізаглосы шэрагу моўных з'яў, і ў першую чаргу лексічных, ахопліваюць вялікія тэрыторыі, якія геаграфічна цалкам не супадаюць з вызначанымі межамі асноўных дыялектаў{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=125}}. Лексіка як моўная сістэма з'яўляецца найбольш адкрытай да [[інтэрферэнцыя (лінгвістыка)|інтэрферэнцыі]] і хутчэй паддаецца зменам пад уплывам гістарычных, палітычных і сацыяльных фактараў{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=16}}. Нанясенне на карту лексічных адрозненняў паказала, што ўнутры беларускай мовы існуюць іншыя буйныя тэрытарыяльныя супольнасці, якія яднаюць часткі розных дыялектаў. Гэтыя супольнасці і атрымалі назву дыялектных зон{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=13—18}}. Выдзяленне дыялектных зон стала найважнейшым крокам у развіцці ўсходнеславянскай лінгвагеаграфіі і дало магчымасць дакладна апісаць працэсы канвергенцыі і дывергенцыі ў беларускай мове ў розныя гістарычныя эпохі{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=203—205}}. У адрозненне ад дыялектаў, якія маюць адносна выразную фанетычную мяжу, дыялектныя зоны вызначаюцца цэлымі пучкамі ізаглос. Гэтыя пучкі могуць разыходзіцца ў розных напрамках і ўтвараць шырокія палосы паступовага пераходу адной з'явы ў іншую. Вызначэнне дыялектных зон дало магчымасць растлумачыць многія з'явы на перыферыі беларускага моўнага арэала, а таксама ўплыў суседніх моў: [[польская мова|польскай]], [[літоўская мова|літоўскай]], [[латышская мова|латгальскай]], [[руская мова|рускай]] і [[Украінская мова|ўкраінскай]]{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=203}}. Сёння ў беларускай лінгвагеаграфіі прынята вылучаць пяць асноўных дыялектных зон{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=194—201}}{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=125}}. == Тэрытарыяльны падзел дыялектных зон == На тэрыторыі Беларусі даследчыкі вылучаюць пяць асноўных дыялектных зон, якія аб'ядноўваюцца ў пэўныя пары паводле прынцыпу супрацьпастаўлення: заходняя і ўсходняя, паўночна-заходняя і паўднёва-ўсходняя, а таксама цэнтральная (сярэдняя) зона, якая займае асаблівае месца ў фарміраванні беларускай літаратурнай мовы{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=125—126}}. === Заходняя дыялектная зона === {{Асноўны артыкул|Заходняя дыялектная зона беларускай мовы}} [[Файл:Nina Barszczewska, Mirosław Jankowiak. Dialektologia białoruska. Zone of Western dialects map.jpg|thumb|Заходняя дыялектная зона беларускай мовы]] Заходняя дыялектная зона ахоплівае пераважна тэрыторыі заходняй і цэнтральнай Беларусі. Яе ўсходняя мяжа праходзіць прыблізна на захад ад лініі [[Полацк]]&nbsp;— [[Лепель]]&nbsp;— [[Барысаў]]&nbsp;— [[Мар’іна Горка|Мар’іна Горка]]&nbsp;— [[Бабруйск]] і далей цягнецца на поўдзень. Зона характарызуецца перш за ўсё наяўнасцю граматычных і лексічных асаблівасцей, якія гістарычна сфарміраваліся пад уплывам [[Польская мова|польскай мовы]] ў часы [[Вялікае Княства Літоўскае|Вялікага Княства Літоўскага]] і [[Рэч Паспалітая|Рэчы Паспалітай]]{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=200—201}}. Да характэрных фанетычных і граматычных рыс заходняй зоны адносяцца: * Захаванне цвёрдага вымаўлення спалучэння ''[чн]'' у словах ''мало́чны''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=200}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 130.</ref>. * Шырокае ўжыванне ўказальных займеннікаў з прыстаўным гукам ''[ɣ]'': ''ɣе́ты'', ''ɣе́ны''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=200}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 132.</ref>. * Спецыфічнае кіраванне ў [[Сінтаксіс|сінтаксічных]] канструкцыях накшталт ''мне балі́ць галава́'' (замест усходняга ''у мяне́ балі́ць галава́''){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=200}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 223.</ref>. * Утварэнне вышэйшай ступені [[прыметнік]]аў з дапамогай суфікса ''-ш-'': ''вы́шшы'', ''ні́шшы'', ''глы́бшы''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=200}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 130.</ref>. * Наяўнасць лічэбнікаў тыпу ''паўтраця́'' (два з паловай), ''паўпята́'' (чатыры з паловай) і іншых{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=200}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 147.</ref>. * У запазычаннях захоўваецца цвёрдае вымаўленне зычных перад гукам ''[е]'', што ілюструецца словамі ''шкарпэткі'', ''ɣазэ́та'', ''патэ́льня''{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=127}}. Лексічны склад заходняй зоны адрозніваецца наяўнасцю слоў, якія часта маюць польскія адпаведнікі або ўласцівыя толькі гэтаму рэгіёну. Да іх належаць словы ''ро́вар'', ''валі́ска'', ''гавэ́нда'', ''асабоўка'' ў значэнні лёгкавога аўтамабіля{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=127}}. Згодна з даследаваннямі Р.&nbsp;І.&nbsp;Аванесава, для гэтай тэрыторыі характэрна пашырэнне слоў ''гаспада́р'', ''кава́ль'', ''хво́ры'', ''гной'', ''падло́га'', ''сві́ран'', ''вясе́лле''<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 338. Звесткі прыведзены паводле: {{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=201}}.</ref>. Акрамя таго, для абазначэння працэсу ўборкі лёну тут ужываецца дзеяслоў ''рваць''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=201}}. === Усходняя дыялектная зона === {{Асноўны артыкул|Усходняя дыялектная зона беларускай мовы}} [[Файл:Nina Barszczewska, Mirosław Jankowiak. Dialektologia białoruska. Zone of Eastern dialects map.jpg|thumb|Усходняя дыялектная зона беларускай мовы]] Усходняя дыялектная зона супрацьпастаўляецца заходняй і ахоплівае тэрыторыі [[Віцебская вобласць|Віцебшчыны]], [[Магілёўская вобласць|Магілёўшчыны]] і часткова [[Гомельская вобласць|Гомельшчыны]]. Яе максімальны заходні абсяг пралягае на ўсход ад лініі [[Браслаў]]&nbsp;— [[Глыбокае]]&nbsp;— [[Вілейка]]&nbsp;— [[Слуцк]]&nbsp;— [[Салігорск]]{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}. Гэтая тэрыторыя гістарычна раней трапіла пад мацнейшы ўплыў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] і рускай мовы, а таксама зберагла шэраг архаічных усходнеславянскіх рыс{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}. Сярод адметных фанетычных і граматычных асаблівасцей усходняй зоны вылучаюцца: * Спалучэнне ў ''[шн]'' у словах тыпу ''мало́шны''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 130.</ref>, ''рушні́к'', ''паграні́шнік''{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=127}}. * Наяўнасць указальных займеннікаў без прыстаўнога ''[й]'', з [[Ётацыя|ётацыяй]]: ''йе́ты'', ''йе́ны''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 132.</ref>. * Выкарыстанне прыметнікаў у форме ''ма́лы'', ''прасты́''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карты № 198, 199.</ref>. * Канструкцыі з прыназоўнікам ''к'' і [[Давальны склон|давальным склонам]] для абазначэння кірунку: ''пайшо́ў к ба́цьку''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 223.</ref>. * У запазычаных словах адзначаецца мяккае вымаўленне зычных перад гукам ''[е]'', што фіксуецца ў формах ''кваце́ра'', ''універсіце́т'', ''целеɣра́ма''{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=127}}. У лексіцы ўсходняй зоны распаўсюджаны словы, агульныя з рускімі гаворкамі: ''амба́р'' (замест заходняга ''свіран''), ''хазя́ін'' (гаспадар), ''кузне́ц'' (каваль), ''бальны́'' (хворы), ''наво́з'' (гной){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199—200}}{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=127}}. У якасці назвы вясельнага абраду пашырана слова ''сва́дзьба'', а слова ''мост'' часта ўжываецца ў значэнні падлогі{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}. Уборка ільну ў гэтым рэгіёне пазначаецца дзеясловам ''браць''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=200}}. === Паўночна-заходняя дыялектная зона === {{Асноўны артыкул|Паўночна-заходняя дыялектная зона беларускай мовы}} [[Файл:Nina Barszczewska, Mirosław Jankowiak. Dialektologia białoruska. Zone of North-Western dialects map.jpg|thumb|Паўночна-заходняя дыялектная зона беларускай мовы]] Паўночна-заходняя дыялектная зона сфарміравалася як вынік этнічна-моўных працэсаў на [[Балцкі субстрат|балцка-славянскім]] памежжы, якія доўжыліся звыш тысячы гадоў{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=131}}. Яе ізаглосы праходзяць цераз [[Віцебская вобласць|Віцебскую]], [[Мінская вобласць|Мінскую]] і [[Гродзенская вобласць|Гродзенскую вобласці]], а таксама ахопліваюць сумежныя тэрыторыі сучасных [[Літва|Літвы]] і [[Латвія|Латвіі]]. У склад гэтай зоны ўваходзяць гаворкі Гродзеншчыны, паўночнай Міншчыны да рэк [[Нёман]] і [[Вілія]], а таксама [[Браслаўшчына]] і [[Беларускае Паазер'е]]{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. У галіне [[Фанетыка|фанетыкі]] і [[Марфалогія (лінгвістыка)|марфалогіі]] моўную характарыстыку паўночна-заходняй зоны складаюць наступныя спецыфічныя рысы: * Пераважнае пашырэнне [[Інфінітыў|інфінітыва]] ''ісці́''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * Ненаціскны канчатак ''[-’а]'' ў форме [[Месны склон|меснага склону]] адзіночнага ліку [[Назоўнік|назоўнікаў]]: ''у ха́ц’а'', ''у л’е́с’а''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * Форма [[Творны склон|творнага склону]] з аднаскладовым канчаткам ''-ой'' назоўнікаў жаночага роду тыпу ''гусь'': ''ɣус’о́й'', ''пуц’о́й''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * Наяўнасць указальнага [[Займеннік|займенніка]] ''гэ́ны''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * Ужыванне [[Дзеепрыслоўе|дзеепрыслоўяў]] прошлага часу ў ролі выказніка тыпу ''тут вада́'' (''была'') ''перасо́хшы''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * Поўнае [[Яканне|яканне]] (''у ляся́'', ''у хаця́'') і частае выкарыстанне выбухнога гука ''[г]'' у запазычаннях накшталт ''газэ́та'' (ў арыгінальным запісе даследчыкаў: ''gaz'eta'') або ''га́рнак'' (арыг. ''g'arnak''){{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=130}}. Зона надзвычай багатая на спецыфічную [[Лексіка|лексіку]], якая ўтварылася ў тым ліку пад уплывам балцкага субстрату або была запазычана з [[Польская мова|польскай]] і [[Літоўская мова|літоўскай]] моў. Сярод адметнасцей слоўнікавага складу паводле даных Р. І. Аванесава вылучаюцца: * Пашырэнне слова ''фасо́ль'' (''фасо́ля'')<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 44.</ref>{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * ''дзірва́н'' (з варыянтамі ''дзерва́н'', ''дзярва́н'') — назва абложнай зямлі{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * ''наро́г'' — назва лемяша ў плузе{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * ''мэ́ндаль'', ''мэ́ндлік'', ''мэ́тлік'', ''мэ́ндля'' і вытворныя — назва малой укладкі снапоў у полі{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * ''асве́р'' і вытворныя ад яго (''сві́ршня'', ''сві́рсня'', ''перасве́р'') — назва вагі ў студні з жураўлём{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * ''ко́наўка'' — назва пасудзіны, якой чэрпаюць ваду з вядра{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * ''вары́ўня'' — назва будынка для гародніны{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * Назвы адзення і прадметаў побыту: ''кашу́ля'' (сарочка), ''по́рткі'' (назва верхніх мужчынскіх штаноў), ''дзя́га'' (рэмень), ''абру́с'' і яго варыянт ''о́брус'' (настольнік){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. * ''зі́мна'' — у значэнні «халодна»{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=198}}. У працах іншых даследчыкаў таксама адзначаюцца словы ''па́стыр'' (у значэнні пастуха, арыг. ''p'astyr''), ''по́шар'' (сухая карма для жывёлы, арыг. ''p'ošar''), ''по́ўсць'' (шэрсць, арыг. ''poṷs'c' ''), а таксама арніталагічныя і энтамалагічныя назвы: ''ка́чка'' (арыг. ''k'ačka''), ''бонк'' (авадзень, арыг. ''bonk''), ''скаўро́нак'' (жаваранак, арыг. ''skaṷr'onak''){{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=129}}. === Паўднёва-ўсходняя дыялектная зона === {{Асноўны артыкул|Паўднёва-ўсходняя дыялектная зона беларускай мовы}} [[Файл:Nina Barszczewska, Mirosław Jankowiak. Dialektologia białoruska. Zone of South-Eastern dialects map.jpg|thumb|Паўднёва-ўсходняя дыялектная зона беларускай мовы]] Паўднёва-ўсходняя дыялектная зона ўключае ў сябе ўсходнюю частку паўднёва-заходняга дыялекту ([[Мазыр|Мазыршчына]]), прылягае да паўднёвай часткі сярэднебеларускіх гаворак ([[Бабруйшчына (рэгіён)|Бабруйшчына]], [[Гомельшчына]]) і пераходзіць на поўдні і ўсходзе ва ўкраінскія гаворкі ([[Чарнігаўшчына]]) і рускія паўднёва-заходнія гаворкі ([[Браншчына]]). У гістарычным фарміраванні гэтай зоны вялікую ролю адыгралі старажытныя славянскія плямёны [[дрыгавічы|дрыгавічоў]], [[радзімічы|радзімічаў]] і [[севяране|севяран]]{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=194}}. Сярод найбольш значных фанетычных і марфалагічных рыс паўднёва-ўсходняй зоны: * Захаванне галосных ''[о]'', ''[е]'' ў закрытых складах пад націскам, якія не перайшлі ў іншыя гукі: ''кон, ''дом'', ''печ'', ''м'од'' (ці ''мед''), якія ў некаторых гаворках рэалізуюцца як [[дыфтонг]]і ''[уо]'', ''[іе]'' (''куон, ''піеч''){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=194}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карты № 4, 10, 11, 14, 26—29.</ref>. * Цвёрдасць звонкіх зычных перад мяккімі, адсутнасць асіміляцыйнага памякчэння: ''сн'эг'', ''зл'іць''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=194}}. * Вымаўленне ўказальных і асабовых займеннікаў з прыстаўным гукам ''[в]'': ''вон'', ''вона'', ''воно'', ''воны''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=194}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карта № 132.</ref>. * Асаблівыя формы [[Родны склон|роднага склону]] адзіночнага ліку займеннікаў: ''майэйу'', ''тваейу'', ''свае́йу'' (замест ''маёй'', ''тваёй''){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=194}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карты № 125, 126.</ref>. * Формы назоўнікаў ніякага роду тыпу ''цяляты'', ''парасяты'' або ''цяля'', ''парася''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=194}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карты № 84, 86, 88.</ref>. Лексічны склад зоны ўтрымлівае мноства слоў, агульных з паўднёварускай і ўкраінскай моўнай прасторай: ''кашара'' (агароджанае месца для жывёлы), ''стайбун'' (гліняны посуд), ''стаўпец'', ''карэц'' (конаўка){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=195—196}}. === Сярэдняя (цэнтральная) дыялектная зона === {{Асноўны артыкул|Сярэдняя дыялектная зона беларускай мовы}} [[Файл:Nina Barszczewska, Mirosław Jankowiak. Dialektologia białoruska. Zone of Central dialects map.jpg|thumb|Сярэдняя дыялектная зона беларускай мовы]] Сярэдняя (або цэнтральная) дыялектная зона геаграфічна ў асноўным супадае з паласой сярэднебеларускіх пераходных гаворак. Гэтая зона не з'яўляецца першаснай у генетычным плане; яна ўтварылася значна пазней у выніку паступовага накладання і ўзаемадзеяння паўночна-ўсходняга і паўднёва-заходняга дыялектаў{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}. У ёй суіснуюць рысы абодвух масіваў, аднак за стагоддзі развіцця зона выпрацавала і свае ўласныя спецыфічныя з'явы. Менавіта гаворкі цэнтральнай зоны паслужылі падмуркам для нармалізацыі беларускай літаратурнай мовы ў канцы XIX і пачатку XX стагоддзяў{{sfn|Barszczewska, Jankowiak|2012|с=136}}. Для цэнтральнай зоны характэрна поўнае недысімілятыўнае аканне, пры якім галосныя ''[о]'' і ''[е]'' ў ненаціскных складах заўсёды пераходзяць у выразны гук ''[а]'' (напрыклад, ''вада'', ''трава''){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}. Сярод іншых фанетычных рыс адзначаецца наяўнасць цвёрдага ці зацвярдзелага вымаўлення гука ''[р]'' і спецыфічнае вымаўленне ўказальных займеннікаў ''увесь'', ''усё''{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}. У марфалогіі вылучаецца канчатак ''-ам'' у давальным склоне множнага ліку для назоўнікаў ніякага і мужчынскага роду (напрыклад, ''сталам'', ''нажам'') і канчатак ''-ах'' у [[Месны склон|месным склоне]] множнага ліку (''у сталах'', ''у нажах''){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}<ref>Дыялекталагічны атлас беларускай мовы. Мінск, 1963. Карты № 104, 129.</ref>. Таксама адметнай з'яўляецца форма роднага склону адзіночнага ліку ўказальнага займенніка жаночага роду ''тае'' (або ''тые''){{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199}}. Да ліку спецыфічнай лексікі зоны належаць словы, якія ў сучаснасці ўспрымаюцца як агульнанацыянальныя стандарты: ''малады'', ''новы'', ''сіні'', ''сёння'' і іншыя{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=199—201}}. == Значэнне выдзялення зон == Вывучэнне дыялектных зон паказвае, што тэрыторыя Беларусі ў лексічным плане з'яўляецца ў значнай ступені маналітнай, нягледзячы на фанетычныя ці марфалагічныя адрозненні паміж асноўнымі дыялектамі. Камплексны аналіз ізаглос дазволіў лінгвістам давесці, што геаграфічныя межы многіх моўных з'яў супадаюць з гістарычнымі межамі сярэднявечных дзяржаў, такіх як Вялікае Княства Літоўскае, шляхамі міграцыі насельніцтва і тэрыторыямі шчыльнага кантактавання з суседнімі этнасамі{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=203—205}}. Выдзяленне дыялектных зон стала найважнейшым крокам у развіцці ўсходнеславянскай лінгвагеаграфіі і дало магчымасць дакладна апісаць працэсы канвергенцыі і дывергенцыі ў беларускай мове ў розныя гістарычныя эпохі{{sfn|Аванесаў, Мацкевіч|1968|с=203—205}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{кніга |аўтар=[[Рубэн Іванавіч Аванесаў|Аванесаў Р. І.]], [[Кандрат Крапіва|Крапіва К. К.]], [[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Мацкевіч Ю. Ф.]] |загаловак=Дыялекталагічны атлас беларускай мовы |месца=Мінск |выдавецтва=Выдавецтва Акадэміі навук БССР |год=1963 |старонак=338 |ref=ДАБМ}} * {{кніга |аўтар=[[Рубэн Іванавіч Аванесаў|Аванесаў Р. І.]], [[Юзэфа Фларыянаўна Мацкевіч|Мацкевіч Ю. Ф.]] і інш. |загаловак=Лінгвістычная геаграфія і групоўка беларускіх гаворак |месца=Мінск |выдавецтва=Навука і тэхніка |год=1968 |старонак=318 |ref=Аванесаў, Мацкевіч}} * {{кніга |аўтар=[[Ніна Баршчэўская|Barszczewska N.]], [[Міраслаў Янковяк|Jankowiak M.]] |загаловак=Dialektologia białoruska |месца=Warszawa |выдавецтва=Instytut Slawistyki PAN |год=2012 |старонак=312 |isbn=978-83-89191-14-4 |ref=Barszczewska, Jankowiak |lang=pl}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} [[Катэгорыя:Беларуская дыялекталогія]] [[Катэгорыя:Беларуская мова]] 5zc25wehjmjns6ebrmwa0t1b3kepdjs 0 808099 5144753 5144228 2026-05-22T08:36:59Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Торо (ліхтар)]] у [[Таро (ліхтар)]]: у беларускай толькі адно націскное "о", нягледзячы, што ў японскай толькі танізацыя, і парады транскрыпцыі кажуць рабіць націск на самае апошняе о/ё у слове 5144228 wikitext text/x-wiki [[Файл:HiroshimaShukkeienLantern7324.jpg|thumb|250px|Торо ў садзе Сукэй-эн]] {{nihongo|'''Торо'''|灯籠}} або {{lang-ja2|灯篭}}, {{lang-ja2|灯楼}} ''то:ро:'', «кошык святла», «вежа святла»)<ref group="note">«灯篭» — гэта проста спрошчаная форма «灯籠».</ref> — традыцыйны японскі свяцільнік, зроблены з каменя, дрэва або металу. Як і многія іншыя элементы традыцыйнай [[Архітэктура Японіі|японскай архітэктуры]], ён мае кітайскае паходжанне. У Японіі торо звычайна выкарыстоўваліся каля [[Будысцкая архітэктура Японіі|будысцкіх храмаў]], дзе яны ўсталёўваліся ў лінію і асвятлялі дарожкі<ref>{{cite web|url=http://www.huntington.org/uploadedFiles/Files/PDFs/BGJGlanterns.pdf|title=Japanese Stone Lanterns|publisher=The Huntington, Library, Art collections and Botanical Gardens|access-date=2010-04-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6CtPROUzb?url=http://www.huntington.org/uploadedFiles/Files/PDFs/BGJGlanterns.pdf|archive-date=2012-12-14|url-status=live}}</ref>. На працягу [[Перыяд Хэйан|перыяду Хэйан]] (794—1185) яны сталі выкарыстоўвацца каля [[дзіндзя|сінтаісцкіх свяцілішчаў]], а таксама ў прыватных дамах. Самыя старыя з захаваных бронзавых і каменных свяцільнікаў могуць быць знойдзены ў [[Нара, Нара|Нары]]. У храме Тайма-дэра ёсць каменны свяцільнік [[перыяд Нара|перыяду Нара]]<ref name="yahoo">{{cite web|url=http://100.yahoo.co.jp/detail/%E7%81%AF%E7%B1%A0/|title=Tōrō|work=Shogakukan Encyclopedia on line|publisher=Yahoo! Japan|lang=ja|access-date=2010-04-19|archive-url=https://archive.today/20130111222241/http://100.yahoo.co.jp/detail/%E7%81%AF%E7%B1%A0/|archive-date=2013-01-11|url-status=dead}}</ref>. На працягу [[перыяд Адзуці-Мамаяма|перыяду Адзуці-Мамаяма]] (1568—1600) каменныя свяцільнікі сталі папулярныя дзякуючы майстрам [[Японская чайная цырымонія|чайных цырымоній]], якія выкарыстоўвалі іх для ўпрыгожвання [[Ро-дзі (чайны сад)|садоў]]. Неўзабаве яны ж пачалі вынайсці новыя разнавіднасці свяцільнікаў для сваіх патрэб. У сучасных садах і парках яны маюць чыста дэкаратыўнае прызначэнне і размяшчаюцца бліжэй да дарожак, вады ці сцен будынка. [[Файл:Фонари торо, Канадзава.JPG|thumb|294x294px|Ліхтары торо ў садзе дома-музея самураяў, [[Канадзава]], Японія.]] Торо можна падзяліць на два галоўныя тыпы: {{nihongo|''цуры-дора''|釣灯籠・掻灯・吊り灯籠|падвесная лямпа}}, якія звычайна падвешваліся пад карнізам даху, і {{nihongo|''дай-дора''|台灯籠|лямпа на платформе}}, якія выкарыстоўваліся ў садах і ўздоўж падыходаў да ''сандо'' храма або свяцілішча. Два найбольш часта сустракаемыя тыпы ''дай-дора'' — гэта бронзавы або каменны свяцільнік, які выглядае як свяцільнік з ножкамі, размешчаны на пастаменце. Па матэрыяле, з якога выраблены, наземныя ліхтары дзеляцца на каменныя (ісі-торо), металічныя (кіндзоку-торо) і драўляныя (тамаягата-торо)<ref>{{cite web|title=Торо - каменный японский садовый фонарь|url=https://gardenmodern.ru/toro-yaponskij-sadovyj-fonar/|website=GardenModern|access-date=2022-12-20|archive-date=2022-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221220000316/https://gardenmodern.ru/toro-yaponskij-sadovyj-fonar/|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Diagram of a Japanese three-legged garden lamp.jpg|thumb|Схема каменнага свяцільніка. A. Ходзю або хосю, B. Укэбана, C. Каса, D. Хібукура, E. Цюдай, F. Сао.]] == Галерэя == === Падвесныя свяцільнікі === <gallery perrow=4 widths=160px heights=120px> File:Sponsored lantern at temple.jpg| File:Rokkaku-tsuri-toro nishiwaki-narita-san 六角釣灯篭1014722.jpg|Шасцікутны падвесны свяцільнік File:Fushimi Inari lantern 01.jpg|Падвесны свяцільнік у храме [[Фусімі Інары]] File:Kasuga-taisha17ns4592.jpg| </gallery> === Бронзавыя свяцільнікі === <gallery perrow=4 widths=160px heights=120px> File:Horyu-ji43s3200.jpg|Бронзавы свяцільнік у [[Хору-дзі]] File:NaraTodaijiL0202.jpg|Бронзавы свяцільнік у [[Тодай-дзі]] (Нацыянальны здабытак) File:NikkoRotatingLantern4994.jpg| File:Latarnia w Miyajima.JPG|Бронзавы свяцільнік у свяцілішчы [[Іцукусіма]] </gallery> === Каменныя свяцільнікі === <gallery perrow=4 widths=160px heights=120px> File:Kasuga-taisha30bs4592.jpg|' File:TojiKanchiinKirishitan.jpg| ''Кірысітан-дора'' File:Dogakuji 08.JPG|Ікэкомі-дора (тып «Кірысітан-дора») File:Kita-in Kawagoe Okidourou.jpg| Окі-дора File:Manninko-Joyato01.jpg|Нодзура-дора File:Jochi-ji-stone lantern.jpg|Свяцільнік у форме пагады File:Hiromine-jinja Stone Lanterns.jpg| {{nihongo|''Каку-дора''|角灯籠|Квадратны свяцільнік}} File:Korea-Busan-Beomeosa 3299-06 Stone Lantern.JPG|Каменны свяцільнік з Карэі </gallery> === Свяцільнікі ў варыянце «Юкімі-дора» === <gallery perrow=4 widths=160px heights=120px> File:Yuko-En on the Elkhorn, Tahara Snow Lantern.jpg| ''Юкімі-дора'' на чатырох ножках File:IMG 2660.jpg|Трохногі ''Юкімі-дора''. Адна нага размешчана на зямлі, дзве — у вадзе File:IMG 2590.jpg|Юкімі-дора на дзвюх нагах File:Rankei-dourou.jpg|Юкімі-дора на адной назе </gallery> {{Перакласці|en|Tōrō}} == Крыніцы == {{крыніцы}} <references group="note"/> {{Японскія сады}} [[Катэгорыя:Японскі сад]] gsawy03yn75h1btqkl5j1lp5x4vtopc 5144756 5144753 2026-05-22T08:39:12Z M.L.Bot 261 5144756 wikitext text/x-wiki [[Файл:HiroshimaShukkeienLantern7324.jpg|thumb|250px|Таро ў садзе Сукэй-эн]] {{nihongo|'''Таро'''|灯籠}} або {{lang-ja2|灯篭}}, {{lang-ja2|灯楼}} ''то:ро:'', «кошык святла», «вежа святла»)<ref group="note">«灯篭» — гэта проста спрошчаная форма «灯籠».</ref> — традыцыйны японскі свяцільнік, зроблены з каменя, дрэва або металу. Як і многія іншыя элементы традыцыйнай [[Архітэктура Японіі|японскай архітэктуры]], ён мае кітайскае паходжанне. У Японіі таро звычайна выкарыстоўваліся каля [[Будысцкая архітэктура Японіі|будысцкіх храмаў]], дзе яны ўсталёўваліся ў лінію і асвятлялі дарожкі<ref>{{cite web|url=http://www.huntington.org/uploadedFiles/Files/PDFs/BGJGlanterns.pdf|title=Japanese Stone Lanterns|publisher=The Huntington, Library, Art collections and Botanical Gardens|access-date=2010-04-21|archive-url=https://www.webcitation.org/6CtPROUzb?url=http://www.huntington.org/uploadedFiles/Files/PDFs/BGJGlanterns.pdf|archive-date=2012-12-14|url-status=live}}</ref>. На працягу [[Перыяд Хэйан|перыяду Хэйан]] (794—1185) яны сталі выкарыстоўвацца каля [[дзіндзя|сінтаісцкіх свяцілішчаў]], а таксама ў прыватных дамах. Самыя старыя з захаваных бронзавых і каменных свяцільнікаў могуць быць знойдзены ў [[Нара, Нара|Нары]]. У храме Тайма-дэра ёсць каменны свяцільнік [[перыяд Нара|перыяду Нара]]<ref name="yahoo">{{cite web|url=http://100.yahoo.co.jp/detail/%E7%81%AF%E7%B1%A0/|title=Tōrō|work=Shogakukan Encyclopedia on line|publisher=Yahoo! Japan|lang=ja|access-date=2010-04-19|archive-url=https://archive.today/20130111222241/http://100.yahoo.co.jp/detail/%E7%81%AF%E7%B1%A0/|archive-date=2013-01-11|url-status=dead}}</ref>. На працягу [[перыяд Адзуці-Мамаяма|перыяду Адзуці-Мамаяма]] (1568—1600) каменныя свяцільнікі сталі папулярныя дзякуючы майстрам [[Японская чайная цырымонія|чайных цырымоній]], якія выкарыстоўвалі іх для ўпрыгожвання [[Ро-дзі (чайны сад)|садоў]]. Неўзабаве яны ж пачалі вынайсці новыя разнавіднасці свяцільнікаў для сваіх патрэб. У сучасных садах і парках яны маюць чыста дэкаратыўнае прызначэнне і размяшчаюцца бліжэй да дарожак, вады ці сцен будынка. [[Файл:Фонари торо, Канадзава.JPG|thumb|294x294px|Ліхтары таро ў садзе дома-музея самураяў, [[Канадзава]], Японія.]] Таро можна падзяліць на два галоўныя тыпы: {{nihongo|''цуры-дора''|釣灯籠・掻灯・吊り灯籠|падвесная лямпа}}, якія звычайна падвешваліся пад карнізам даху, і {{nihongo|''дай-дора''|台灯籠|лямпа на платформе}}, якія выкарыстоўваліся ў садах і ўздоўж падыходаў да ''сандо'' храма або свяцілішча. Два найбольш часта сустракаемыя тыпы ''дай-дора'' — гэта бронзавы або каменны свяцільнік, які выглядае як свяцільнік з ножкамі, размешчаны на пастаменце. Па матэрыяле, з якога выраблены, наземныя ліхтары дзеляцца на каменныя (ісі-таро), металічныя (кіндзоку-таро) і драўляныя (тамаягата-таро)<ref>{{cite web|title=Торо - каменный японский садовый фонарь|url=https://gardenmodern.ru/toro-yaponskij-sadovyj-fonar/|website=GardenModern|access-date=2022-12-20|archive-date=2022-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20221220000316/https://gardenmodern.ru/toro-yaponskij-sadovyj-fonar/|url-status=live}}</ref>. [[Файл:Diagram of a Japanese three-legged garden lamp.jpg|thumb|Схема каменнага свяцільніка. A. Ходзю або хосю, B. Укэбана, C. Каса, D. Хібукура, E. Цюдай, F. Сао.]] == Галерэя == === Падвесныя свяцільнікі === <gallery perrow=4 widths=160px heights=120px> File:Sponsored lantern at temple.jpg| File:Rokkaku-tsuri-toro nishiwaki-narita-san 六角釣灯篭1014722.jpg|Шасцікутны падвесны свяцільнік File:Fushimi Inari lantern 01.jpg|Падвесны свяцільнік у храме [[Фусімі Інары]] File:Kasuga-taisha17ns4592.jpg| </gallery> === Бронзавыя свяцільнікі === <gallery perrow=4 widths=160px heights=120px> File:Horyu-ji43s3200.jpg|Бронзавы свяцільнік у [[Хору-дзі]] File:NaraTodaijiL0202.jpg|Бронзавы свяцільнік у [[Тодай-дзі]] (Нацыянальны здабытак) File:NikkoRotatingLantern4994.jpg| File:Latarnia w Miyajima.JPG|Бронзавы свяцільнік у свяцілішчы [[Іцукусіма]] </gallery> === Каменныя свяцільнікі === <gallery perrow=4 widths=160px heights=120px> File:Kasuga-taisha30bs4592.jpg|' File:TojiKanchiinKirishitan.jpg| ''Кірысітан-дора'' File:Dogakuji 08.JPG|Ікэкомі-дора (тып «Кірысітан-дора») File:Kita-in Kawagoe Okidourou.jpg| Окі-дора File:Manninko-Joyato01.jpg|Нодзура-дора File:Jochi-ji-stone lantern.jpg|Свяцільнік у форме пагады File:Hiromine-jinja Stone Lanterns.jpg| {{nihongo|''Каку-дора''|角灯籠|Квадратны свяцільнік}} File:Korea-Busan-Beomeosa 3299-06 Stone Lantern.JPG|Каменны свяцільнік з Карэі </gallery> === Свяцільнікі ў варыянце «Юкімі-дора» === <gallery perrow=4 widths=160px heights=120px> File:Yuko-En on the Elkhorn, Tahara Snow Lantern.jpg| ''Юкімі-дора'' на чатырох ножках File:IMG 2660.jpg|Трохногі ''Юкімі-дора''. Адна нага размешчана на зямлі, дзве — у вадзе File:IMG 2590.jpg|Юкімі-дора на дзвюх нагах File:Rankei-dourou.jpg|Юкімі-дора на адной назе </gallery> {{Перакласці|en|Tōrō}} == Крыніцы == {{крыніцы}} <references group="note"/> {{Японскія сады}} [[Катэгорыя:Японскі сад]] 1qdcn1z12vai4kzi9dqgxjv2e62qjlu 0 808124 5144708 5144338 2026-05-22T07:18:44Z EmausBot 10096 Бот: Выпраўленьне падвойнага перанакіраваньня → [[Ян XII]] 5144708 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Ян XII]] gpjj9gxkodm76n540dwpnva6xc4qy37 0 808125 5144718 5144344 2026-05-22T07:26:15Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5144718 wikitext text/x-wiki {{Іншыя значэнні|Каўра}} {{НП}} '''Каўра''' ({{lang-en|Cowra}}, {{IPAc-en|ˈ|k|aʊ|r|ə}})<ref>{{cite book|chapter=Cowra|chapter-url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195517965.001.0001/m-en_au-msdict-00001-0012554|title=Australian Oxford Dictionary|edition=2nd|year=2004|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=0-19-551796-2}}</ref> — гарадок у рэгіёне [[Цэнтральны Захад, Новы Паўднёвы Уэльс|Цэнтральны Захад]] [[Новы Паўднёвы Уэльс|Новага Паўднёвага Уэльса]], Аўстралія. Гэта найбуйнейшы населены пункт і адміністрацыйны цэнтр [[Графства Каўра|графства Каўра]], з насельніцтвам 8 254 чалавекі. <ref name=census>Census 2021 AUS|id=UCL114007|name=Cowra|accessdate=1 December 2018</ref> Каўра размешчана прыкладна ў {{convert|310|m|ft|0|abbr=on}} над узроўнем мора, на беразе [[Лаклан (рака)|ракі Лаклан]], у даліне Лаклан. Па дарозе гэта прыкладна {{convert|310|km|mi|0|abbr=on}} на захад<ref>{{cite web | url=https://www.google.com.au/maps/dir/Cowra+NSW/Sydney+NSW/@-29.1121716,148.8210381,8z | title=Cowra to Sydney }}</ref> ад сталіцы штата, [[Сідней|Сіднея]], і {{convert|189|km|mi|0|abbr=on}} на поўнач ад сталіцы краіны, [[Канбера|Канберы]].<ref>[https://www.google.com.au/maps/dir/Cowra+NSW/Canberra+ACT/@-34.4464296,147.639039,8z/data=!4m13!4m12!1m5!1m1!1s0x6b1091574157384d:0x40609b4904378e0!2m2!1d148.6912183!2d-33.8347103!1m5!1m1!1s0x6b164d69b05c9021:0x500ea6ea7695660!2m2!1d149.1286843!2d-35.2819998 Google Maps @ (34.4464296,147.639039)]</ref> Горад размешчаны на скрыжаванні трох дзяржаўных аўтамагістралей: [[Mid-Western Highway|Мід-Вестэрн Хайвей]], [[Olympic Highway|Алімпік Хайвей]] і [[Lachlan Valley Way|Лаклан Вэлі Вэй]]. == Славутасці == [[File:Cowra Railway Station 01.jpg|thumb|станцыя Каўра]] * [[Японскі культурны цэнтр і сад у Каўры]] * Вуліца Эванс: Месца лагера для ваеннапалонных у Каўры * Чыгуначны мост праз раку Лаклан * Чыгуначная станцыя Каўра == Вінаградарства == [[Вінаградарства]] з'яўляецца значнай галіной у раёне Каўра. Першыя вінаграднікі былі закладзены ў 1970-х гадах і пераважна складаліся з [[Шарданэ]]. Шэраг мясцовых сартоў, уключаючы [[Мурведр]] і [[Тэмпранільё]], цэняцца ў аматараў віна.<ref>{{cite web |url=http://www.winesofcowra.com.au/ |title=Вінаграднікі Каўры і Канавіндры, Цэнтральныя хрыбты Новага Паўднёвага Уэльса |publisher=Cowra Region Vineyard Association Inc. |access-date=2016-10-29}}</ref> == Клімат == Згодна з [[Класіфікацыя кліматаў Кёпена|класіфікацыяй кліматаў Кёпена]], Каўра мае [[вільготны субтрапічны клімат]] (''Cfa'') са [[Семіарыдны клімат|стэпавым]] (''BSk'') уплывам. Сярэднія максімальныя тэмпературы вар'іруюцца ад 32°C летам да 14°C у сярэдзіне зімы, у той час як мінімальныя тэмпературы вар'іруюцца ад 16°C да 2°C.<ref>{{Cite web |url=http://www.dpi.nsw.gov.au/content/research/centres/cowra/our-location |title=Клімат на сельскагаспадарчай даследчай і кансультатыўнай станцыі Коўра &#124; Дэпартамент першаснай прамысловасці Новага Паўднёвага Уэльса |access-date=2016-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160530080054/http://www.dpi.nsw.gov.au/content/research/centres/cowra/our-location |archive-date=2016-05-30 |url-status=dead }}</ref> Каўра ўключана ў рэгіён рэгістрацыі ападкаў і прагнозу надвор'я для Цэнтральна-Заходніх схілаў і раўнін у прагнозах [[Бюро метэаралогіі]].<ref>[http://www.bom.gov.au/nsw/forecasts/centralwestslopes.shtml Цэнтральна-Заходнія схілы і раўніны] Бюро метэаралогіі</ref> {{Клімат мясцовасці | Горад_род = [[Аэрапорт Каўра]] даныя (1966–2011); 300 м над узроўнем мора; 33.85° пд.ш., 148.65° у.д. | rain colour = green | Крыніца = [[Бюро метэаралогіі]]<ref name="ReferenceA">BoM Aust stats|site_ref=cw_065091_All|site_name=COWRA AIRPORT COMPARISON |access-date=26 April 2013 |date=April 2013</ref> | date = Красавік 2013 | Сту_а_макс = 46.6 | Лют_а_макс = 44.2 | Сак_а_макс = 39.5 | Кра_а_макс = 36.0 | Май_а_макс = 27.0 | Чэр_а_макс = 24.0 | Ліп_а_макс = 22.0 | Жні_а_макс = 34.4 | Вер_а_макс = 33.5 | Кас_а_макс = 36.7 | Ліс_а_макс = 43.8 | Сне_а_макс = 41.8 | Год_а_макс = 46.6 | Сту_сяр_макс = 32.2 | Лют_сяр_макс = 31.4 | Сак_сяр_макс = 28.1 | Кра_сяр_макс = 23.6 | Май_сяр_макс = 18.6 | Чэр_сяр_макс = 14.7 | Ліп_сяр_макс = 13.7 | Жні_сяр_макс = 15.5 | Вер_сяр_макс = 18.6 | Кас_сяр_макс = 22.7 | Ліс_сяр_макс = 26.7 | Сне_сяр_макс = 30.2 | Год_сяр_макс = 23.0 | Сту_сяр_мін = 15.6 | Лют_сяр_мін = 15.6 | Сак_сяр_мін = 12.5 | Кра_сяр_мін = 8.3 | Май_сяр_мін = 5.1 | Чэр_сяр_мін = 3.1 | Ліп_сяр_мін = 2.1 | Жні_сяр_мін = 2.8 | Вер_сяр_мін = 4.5 | Кас_сяр_мін = 7.0 | Ліс_сяр_мін = 10.2 | Сне_сяр_мін = 13.1 | Год_сяр_мін = 8.3 | Сту_а_мін = 5.0 | Лют_а_мін = 5.0 | Сак_а_мін = 0.6 | Кра_а_мін = -3.0 | Май_а_мін = -5.0 | Чэр_а_мін = -5.5 | Ліп_а_мін = -8.0 | Жні_а_мін = -6.0 | Вер_а_мін = -3.0 | Кас_а_мін = -2.0 | Ліс_а_мін = -2.0 | Сне_а_мін = 2.0 | Год_а_мін = -8.0 | Сту_сяр_апад = 59.6 | Лют_сяр_апад = 52.9 | Сак_сяр_апад = 40.4 | Кра_сяр_апад = 42.8 | Май_сяр_апад = 46.3 | Чэр_сяр_апад = 40.5 | Ліп_сяр_апад = 52.5 | Жні_сяр_апад = 47.8 | Вер_сяр_апад = 52.5 | Кас_сяр_апад = 56.3 | Ліс_сяр_апад = 53.3 | Сне_сяр_апад = 53.4 | Год_сяр_апад=598.3 | Сту_апад = 6.5 | Лют_апад = 5.7 | Сак_апад = 5.8 | Кра_апад = 5.5 | Май_апад = 7.6 | Чэр_апад = 9.4 | Ліп_апад = 11.0 | Жні_апад = 10.2 | Вер_апад = 9.1 | Кас_апад = 8.2 | Ліс_апад = 7.8 | Сне_апад = 6.5 | Год_апад = 93.3 | humidity colour = green | Сту_влажн = 34 | Лют_влажн = 37 | Сак_влажн = 39 | Кра_влажн = 44 | Май_влажн = 54 | Чэр_влажн = 63 | Ліп_влажн = 62 | Жні_влажн = 57 | Вер_влажн = 53 | Кас_влажн = 47 | Ліс_влажн = 39 | Сне_влажн = 32 | Год_влажн = 47 }} == Людзі, звязаныя з горадам == * [[Кар, Эдвін]] * [[Карпентэр, Элі]] * [[Накадзіма, Такешы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} {{няма катэгорый|date=2026-05-22}} [[Катэгорыя:Населеныя пункты Новага Паўднёвага Уэльса]] 0lx7ylngeuxqehybgbx2mqu8ibyw65m 0 808132 5144716 5144367 2026-05-22T07:26:00Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5144716 wikitext text/x-wiki [[Файл:Onigiri 002.jpg|thumb|Анігіры]] '''Анігіры''' — страва [[японская кухня|японскай кухні]] з прэснага [[рыс]]у, злепленага ў выглядзе пірамідкі або шара. Звычайна ў яныгіры кладуць начынне і заварочваюць у лісце сушанага багавіння [[норы]]. Начынне таксама можа быць раўнамерна прымяшана ў рыс, а ў якасці абгорткі замест норы часам выкарыстоўваецца лісце салаты, амлет і нават лустачкі [[вяндліна|вяндліны]]. У Японіі вельмі папулярная страва, існуюць спецыялізаваныя крамы, якія прадаюць толькі анігіры. == Прыгатаванне == У далонь накладваюць цёплы рыс, у сярэдзіну кладуць начынне і пачынаюць асцярожна сціскаць, «абгортваючы» рыс вакол начыння. Вельмі важна не «пераціснуць» рыс, анігіры не павінен развальвацца, але спрасаваны рыс значна пагаршае смакавыя якасці і эстэтычную асалоду стравай. {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} [[Катэгорыя:Японская кухня]] pn02n2e8ht7yhuan16h0of6od3vv2sx 0 808140 5144469 5144432 2026-05-21T12:38:41Z Feeleman 163471 афармленне 5144469 wikitext text/x-wiki {{Цёзкі2|Грэг}} {{Кінематаграфіст |Гады актыўнасці=1988 – наш час }} '''Роберт Кларк Грэг-малодшы''' ({{Lang-en|Robert Clark Gregg Jr.}}; {{ВД-Прэамбула}}) — [[Злучаныя Штаты Амерыкі|амерыканскі]] [[акцёр]], [[рэжысёр]] і [[сцэнарыст]]. Найбольш вядомы роляй Філа Коўлсана ў [[Фільм|фільмах]] і [[Тэлесерыял|тэлесерыялах]] [[Кінематаграфічны сусвет Marvel|кінасусвету Marvel]], дзе ён з’яўляўся з 2008 па 2024 год. Акрамя жывых здымак, акцёр таксама агучваў гэтага персанажа ў [[мультсерыял]]ах і [[відэагульня]]х<ref name=":0">{{Cite web|lang=en|url=https://www.imdb.com/name/nm0163988/bio/?ref_=nm_ov_bio_sm|title=Clark Gregg {{!}} Biography|website=www.imdb.com|access-date=2026-05-21}}</ref>. Таксама Грэг выканаў ролю [[Федэральнае бюро расследаванняў|спецыяльнага агента ФБР]] Майка Каспера ў палітычным [[Драма (жанр)|драматычным]] серыяле «[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]]» (2001—2004), а пазней сыграў Рычарда — былога мужа Крысцін Кэмпбэл — у [[сітком]]е «{{Не перакладзена 5|Новыя прыгоды старой Крысцін|4=The New Adventures of Old Christine}}'''»''' (2006—2010)<ref name=":0" />. == Біяграфія == Грэг нарадзіўся 2 красавіка 1962 года ў [[Бостан]]е у сям’і Мэры Лэйн Грэг і Роберта Кларка Грэга-старэйшага — [[Епіскапальная царква|епіскапальнага святара]] і прафесара [[Стэнфардскі ўніверсітэт|Стэнфардскага ўніверсітэта]]<ref>{{cite web|lang=en|url=http://news.stanford.edu/pr/97/971105gregg.html|title=Priestly passions: Dean Robert Gregg talks about what's dear to his heart|date=1997-10-05|publisher=[[Стэнфардскі ўніверсітэт]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100730210517/http://news.stanford.edu/pr/97/971105gregg.html|archive-date=2010-07-30|access-date=2026-05-21|url-status=dead}}</ref>. З-за працы сям’я часта пераязджала, і да сямнаццаці гадоў Грэг паспеў пажыць у сямі розных гарадах. Сярэднюю адукацыю ён атрымаў у [[Чапел-Хіл (Паўночная Караліна)|Чапел-Хіле]], дзе яго бацька выкладаў ва [[Універсітэт імя В. Дзюка|ўніверсітэце імя В. Дзюка]]<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.huffpost.com/entry/clark-gregg-avengers_n_1468283|title='The Avengers'' Agent Coulson Hates Loki And Hates The Lakers|website=HuffPost|date=2012-05-01|access-date=2026-05-21}}</ref><ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.ibiblio.org/carrborocitizen/mill/2011/12/caught-on-film-5/|title=CAUGHT ON FILM – The Mill|access-date=2026-05-21}}</ref>. Пасля школы Грэг два гады вучыўся ва [[Уэсліянскі універсітэт Агаё|Уэсліянскім універсітэце Агаё]], пасля чаго пакінуў навучанне і пераехаў у [[Манхэтэн]]. У той час ён шмат дзе працаваў — памочнікам бармена, ахоўнікам у музеі Гугенхайма і паркоўшчыкам аўтамабіляў у рэстаране<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.indiewire.com/news/general-news/park-city-08-interview-choke-director-clark-gregg-73281/|title=PARK CITY ’08 INTERVIEW {{!}} “Choke” Director Clark Gregg|last=Indiewire|website=IndieWire|date=2008-01-03|access-date=2026-05-21}}</ref>. Пазней паступіў у [[Тышская школа мастацтваў|Тышскую школу мастацтваў]] пры [[Нью-Ёркскі ўніверсітэт|Нью-Ёркскім ўніверсітэце]]. Навучанне скончыў у 1986 годзе<ref name="NYU">{{cite journal|url=http://www.nyu.edu/alumni.magazine/issue22/culture_1.html|title=No Cape? No Problem|last=Alfuso|first=Renee|journal=NYU Alumni Magazine|publisher=New York University|issue=22|date=Восень 2014|access-date=21 мая 2026}}</ref>. == Фільмаграфія == === Кіно === {| class="wikitable" !Год !Назва |- |1988 |Things Change |- |1989 |Fat Man and Little Boy |- |1991 |Lana in Love |- | rowspan="3" |1994 |Ride Me |- |I Love Trouble |- |Clear and Present Danger |- | rowspan="2" |1995 |[[Звычайныя падазроныя]] |- |Above Suspicion |- | rowspan="3" |1997 |The Spanish Prisoner |- |The Last Time I Committed Suicide |- |Six Ways to Sunday |- |1998 |The Adventures of Sebastian Cole |- |1999 |[[Магнолія (фільм)|Магнолія]] |- | rowspan="2" |2000 |State and Main |- |What Lies Beneath |- | rowspan="2" |2001 |[[Штучны розум (фільм)|Штучны розум]] |- |Lovely &amp;amp; Amazing |- | rowspan="2" |2002 |One Hour Photo |- |We Were Soldiers |- | rowspan="3" |2003 |Northfork |- |11:14 |- |The Human Stain |- | rowspan="3" |2004 |Spartan |- |In Enemy Hands |- |In Good Company |- | rowspan="3" |2006 |When a Stranger Calls |- |Bickford Shmeckler’s Cool Ideas |- |Hoot |- | rowspan="2" |2007 |In the Land of Women |- |The Air I Breathe |- | rowspan="2" |2008 |Choke |- |[[Жалезны чалавек (фільм)|Жалезны чалавек]] |- |2009 |500 Days of Summer |- |2010 |[[Жалезны чалавек 2]] |- | rowspan="4" |2011 |[[Тор (фільм)|Тор]] |- |Mr. Popper’s Penguins |- |The Consultant |- |A Funny Thing Happened on the Way to Thor’s Hammer |- | rowspan="3" |2012 |[[Мсціўцы (фільм, 2012)|Мсціўцы]] |- |Much Ado About Nothing |- |Brightest Star |- | rowspan="3" |2013 |The To Do List |- |Labor Day |- |Trust Me |- |2014 |Very Good Girls |- |2015 |Thrilling Adventure Hour Live |- |2016 |Live by Night |- |2018 |Spinning Man |- |2019 |[[Капітан Марвел (фільм)|Капітан Марвел]] |- |2020 |Run Sweetheart Run |- | rowspan="2" |2021 |Moxie |- |Being the Ricardos |- |2022 |The Anthrax Attacks: In the Shadow of 9/11 |- |2024 |Thelma |- | rowspan="2" |2025 |G20 |- |War of the Worlds |} === Тэлебачанне === {| class="wikitable" !Год !Назва |- |1988 |Lip Service |- | rowspan="3" |1991 |Law &amp;amp; Order |- |Shannon’s Deal |- |A Woman Named Jackie |- |1993 |[[Хронікі маладога Індыяны Джонса]] |- |1994 |The George Carlin Show |- | rowspan="3" |1995 |Tyson |- |The Commish |- |Central Park West |- |1996 |Touched by an Angel |- | rowspan="3" |2000 |Sports Night |- |Секс у вялікім горадзе |- |The Practice |- |2001-2004 |[[Заходняе крыло (тэлесерыял)|Заходняе крыло]] |- | rowspan="2" |2002 |My Sister’s Keeper |- |Live from Baghdad |- |2003 |Will &amp;amp; Grace |- |2004 |The Shield |- |2005 |CSI: NY |- |2006 |The Road to Christmas |- |2006-2010 |{{Не перакладзена 5|Новыя прыгоды старой Крысцін|4=The New Adventures of Old Christine}} |- |2012-2017 |Ultimate Spider-Man |- |2013 |Comedy Bang! Bang! |- |2013-2020 |Agents of S.H.I.E.L.D. |- |2015 |Agents of S.H.I.E.L.D.: Double Agent |- | rowspan="4" |2016 |Lip Sync Battle |- |BattleBots |- |Agents of S.H.I.E.L.D.: Academy |- |Agents of S.H.I.E.L.D.: Slingshot |- |2019 |SMILF |- |2020 |The Conners |- |2021; 2024 |[[Што, калі...? (серыял)|Што, калі…?]] |- | rowspan="3" |2023 |Florida Man |- |How I Met Your Father |- |Painkiller |- | rowspan="3" |2024 |Criminal Minds: Evolution |- |Will Trent |- |Snowpiercer |- |2025 |Zero Day |} === Відэагульні === {| class="wikitable sortable" !Год ! Назва |- | rowspan="2" | 2013 |[[Lego Marvel Super Heroes (відэагульня)|Lego Marvel Super Heroes]] |- |[[Marvel Heroes (відэагульня)|Marvel Heroes]] |- | 2016 |[[Lego Marvel's Avengers (відэагульня)|Lego Marvel’s Avengers]] |} == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Спасылкі == * {{Imdb імя|163988|Кларк Грэг}} * {{Ibdb}} * {{Twitter}} {{Вонкавыя спасылкі}} {{Прэмія «Сатурн» найлепшаму кінаакцёру другога плана}} {{DEFAULTSORT:Грэг Кларк}} [[Катэгорыя:Вікіпедыя:Біяграфіі сучаснікаў]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1962 годзе]] [[Катэгорыя:Акцёры паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Кінаакцёры ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры тэлебачання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры агучвання ЗША]] [[Катэгорыя:Акцёры XXI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Акцёры XX стагоддзя]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты паводле алфавіта]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты ЗША]] [[Катэгорыя:Сцэнарысты XXI стагоддзя]] e3eia873w74a9ldgr6alj50hvenct76 0 808149 5144475 5144408 2026-05-21T12:53:47Z Autumndancer 168015 5144475 wikitext text/x-wiki [[Файл:DoubleSuikinkutsu IwasakiCastle.jpg|thumb|300px|right|Двайны суйкінкуцу ў крэпасці Івасакі, [[Нісін, Аіці]]]] '''Суйкінкуцу ''' ({{lang-ja|水琴窟}}, літаральна пячора воднага [[кота (музычны інструмент)|кота]]) — музычнае прыстасаванне, якое выкарыстоўваецца ў [[японскі сад|японскіх садах]]. Суйкінкуцу складаецца з перавернутага, закапанага ў зямлі гаршка, над якім размяшчаецца лужынка вады. Кроплі вады, паступова пранікаючы ў гаршчок праз адтуліны ў донцы, выдаюць прыемныя булькатлівыя гукі, якія фарміруюць нескладаныя мелодыі. Гукі суйкінкуцу можна параўнаць са званочкам або японскай цытрай [[кота (музычны інструмент)|кота]]. Нярэдка суйкінкуцу абсталёўваюць каля японскага рукамыйніка [[цукубаі]] для мыцця рук перад [[Японская чайная цырымонія|чайнай цырымоніяй]]. == Традыцыйная канструкцыя == Усе кампаненты суйкінкуцу павінны быць настроены з высокай дакладнасцю і зроблены гранічна акуратна для атрымання добрых акустычных уласцівасцяў. Гістарычна выкарыстоўвалі гаршкі для захоўвання рысу або вады, керамічныя глазураваныя альбо неглазураваныя. Пазней пачалі выкарыстоўваць металічныя гаршкі, асабліва ў камерцыйных суйкінкуцу. Больш грубыя керамічныя гаршкі лічацца лепшымі. Вышыня гаршка — ад 30 см да 1 м. Горлышка мае дыяметр каля 2 см. Суйкінкуцу звініць падобна званочку, але калі гаршчок з трэшчынай, гук рэзка губляе якасць. == Мадэрнізаваныя варыянты суйкінкуцу == У пазнейшы час з'явілася нямала ўдасканаленняў суйкінкуцу. * Сучасныя суйкінкуцу не абавязкова ўсталёўваюць каля рукамыйніка [[цёцубасі]]. * Суйкінкуцу будуюць на бесперапынным патоку вады. * У апошні час вырабляюць суйкінкуцу з металічнымі гаршкамі. * Прылады, падобныя да суйкінкуцу, усталёўваюць у парках як частку скульптурных кампазіцый. * Суйкінкуцу будуюць унутры жылых памяшканняў. * У рэстаранах або крамах камерцыйныя суйкінкуцу паляпшаюць сістэмай электроннага ўзмацнення гуку і прайгравання праз гукамаўляльнікі. * Дадаюць трубы для пераносу гуку. == Гісторыя == [[Файл:Suikinkutsu CrossSection.jpg|alt=Image:USS-BUNKER-HILL.jpg|thumb|120px|left|Суйкінкуцу ў разрэзе]] Першапачаткова інструмент называўся ''тасуймон'' (洞水門), але ён не выкарыстоўваўся ў японскіх садах. Расказваюць, што аднойчы для дрэнажу сада быў выкарыстаны гаршчок з адтулінай, і садоўнікі, здзівіўшыся вытанчанаму гуку, сталі абсталёўваць сады такімі гаршкамі. Папулярнасць суйкінкуцу ўзрасла ў [[перыяд Эда]] ([[1603]]—[[1867]]), тады быў укаранёны рукамыйнік цёцубаці. Вынаходнікам суйкінкуцу лічаць таксама майстра гарбатных цырымоній [[Кадоры Энсю]]. У пазнейшы час мастацтва было забыта, і да [[1959]] у Японіі змаглі знайсці толькі два суйкінкуцу. У [[1982]] у газеце [[Асахі Сімбун]] было прыведзена падрабязнае апісанне суйкінкуцу, а ў [[1985]] цэнтральны тэлеканал [[NHK]] арганізаваў цыкл перадач, і суйкінкуцу зноў набыло папулярнасць. == Філасофія == {{Listen | filename = Suikinkutsu5740.ogg | title = ''Суйкінкуцу'' | description = (Запіс мелодыі суйкінкуцу) }} Важнай ідэяй суйкінкуцу з'яўляецца тое, што інструмент схаваны і гукі ўзнікаюць з-пад зямлі. Гэта ўражвае гасцей, якія прыходзяць мыць рукі. Цырымонія мыцця рук ператвараецца ў ігру на схаваным музычным інструменце. Гук капаючай вады дзейнічае заспакаяльна і дастаўляе асалоду. == Гл. таксама == * [[Сісі-одосі]] == Спасылкі == {{Навігацыя}} * Yoshio Watanabe: ''Analytic Study of Acoustic Mechanism of «Suikinkutsu»''. Japanese Journal of Applied Physics, Vol. 43 (9A), 2004; 6429-6443 ([http://www.suikinkutsu.com/watanabeJJAP43-9A.pdf PDF-Download]) * [https://web.archive.org/web/20040502194524/http://www.suikinkutsu.net/english/suikinkutsu-e.html What is a Sui-kin-kutsu?] * [http://www.jgarden.org/features.asp?ID=15 Suikinkutsu Construction Details] * [https://web.archive.org/web/20070311003800/http://otokoyama.hokkai.or.jp/english/otoko_b/otoko_b2/otoko_b24/index.html Suikinkutsu, with sound sample] * [http://www.suikinkutsu.com Japan Suikinkutsu Forum] {{Японскія сады}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Японскія музычныя інструменты]] [[Катэгорыя:Японскі сад]] [[Катэгорыя:Садовыя ўпрыгажэнні]] 4guqok9snp42dqg7jhwryany16deazl 5144476 5144475 2026-05-21T12:55:27Z Autumndancer 168015 5144476 wikitext text/x-wiki [[Файл:DoubleSuikinkutsu IwasakiCastle.jpg|thumb|300px|right|Двайны суйкінкуцу ў крэпасці Івасакі, [[Нісін (горад)|Нісін (Аіці)]]]] '''Суйкінкуцу ''' ({{lang-ja|水琴窟}}, літаральна пячора воднага [[кота (музычны інструмент)|кота]]) — музычнае прыстасаванне, якое выкарыстоўваецца ў [[японскі сад|японскіх садах]]. Суйкінкуцу складаецца з перавернутага, закапанага ў зямлі гаршка, над якім размяшчаецца лужынка вады. Кроплі вады, паступова пранікаючы ў гаршчок праз адтуліны ў донцы, выдаюць прыемныя булькатлівыя гукі, якія фарміруюць нескладаныя мелодыі. Гукі суйкінкуцу можна параўнаць са званочкам або японскай цытрай [[кота (музычны інструмент)|кота]]. Нярэдка суйкінкуцу абсталёўваюць каля японскага рукамыйніка [[цукубаі]] для мыцця рук перад [[Японская чайная цырымонія|чайнай цырымоніяй]]. == Традыцыйная канструкцыя == Усе кампаненты суйкінкуцу павінны быць настроены з высокай дакладнасцю і зроблены гранічна акуратна для атрымання добрых акустычных уласцівасцяў. Гістарычна выкарыстоўвалі гаршкі для захоўвання рысу або вады, керамічныя глазураваныя альбо неглазураваныя. Пазней пачалі выкарыстоўваць металічныя гаршкі, асабліва ў камерцыйных суйкінкуцу. Больш грубыя керамічныя гаршкі лічацца лепшымі. Вышыня гаршка — ад 30 см да 1 м. Горлышка мае дыяметр каля 2 см. Суйкінкуцу звініць падобна званочку, але калі гаршчок з трэшчынай, гук рэзка губляе якасць. == Мадэрнізаваныя варыянты суйкінкуцу == У пазнейшы час з'явілася нямала ўдасканаленняў суйкінкуцу. * Сучасныя суйкінкуцу не абавязкова ўсталёўваюць каля рукамыйніка [[цёцубасі]]. * Суйкінкуцу будуюць на бесперапынным патоку вады. * У апошні час вырабляюць суйкінкуцу з металічнымі гаршкамі. * Прылады, падобныя да суйкінкуцу, усталёўваюць у парках як частку скульптурных кампазіцый. * Суйкінкуцу будуюць унутры жылых памяшканняў. * У рэстаранах або крамах камерцыйныя суйкінкуцу паляпшаюць сістэмай электроннага ўзмацнення гуку і прайгравання праз гукамаўляльнікі. * Дадаюць трубы для пераносу гуку. == Гісторыя == [[Файл:Suikinkutsu CrossSection.jpg|alt=Image:USS-BUNKER-HILL.jpg|thumb|120px|left|Суйкінкуцу ў разрэзе]] Першапачаткова інструмент называўся ''тасуймон'' (洞水門), але ён не выкарыстоўваўся ў японскіх садах. Расказваюць, што аднойчы для дрэнажу сада быў выкарыстаны гаршчок з адтулінай, і садоўнікі, здзівіўшыся вытанчанаму гуку, сталі абсталёўваць сады такімі гаршкамі. Папулярнасць суйкінкуцу ўзрасла ў [[перыяд Эда]] ([[1603]]—[[1867]]), тады быў укаранёны рукамыйнік цёцубаці. Вынаходнікам суйкінкуцу лічаць таксама майстра гарбатных цырымоній [[Кадоры Энсю]]. У пазнейшы час мастацтва было забыта, і да [[1959]] у Японіі змаглі знайсці толькі два суйкінкуцу. У [[1982]] у газеце [[Асахі Сімбун]] было прыведзена падрабязнае апісанне суйкінкуцу, а ў [[1985]] цэнтральны тэлеканал [[NHK]] арганізаваў цыкл перадач, і суйкінкуцу зноў набыло папулярнасць. == Філасофія == {{Listen | filename = Suikinkutsu5740.ogg | title = ''Суйкінкуцу'' | description = (Запіс мелодыі суйкінкуцу) }} Важнай ідэяй суйкінкуцу з'яўляецца тое, што інструмент схаваны і гукі ўзнікаюць з-пад зямлі. Гэта ўражвае гасцей, якія прыходзяць мыць рукі. Цырымонія мыцця рук ператвараецца ў ігру на схаваным музычным інструменце. Гук капаючай вады дзейнічае заспакаяльна і дастаўляе асалоду. == Гл. таксама == * [[Сісі-одосі]] == Спасылкі == {{Навігацыя}} * Yoshio Watanabe: ''Analytic Study of Acoustic Mechanism of «Suikinkutsu»''. Japanese Journal of Applied Physics, Vol. 43 (9A), 2004; 6429-6443 ([http://www.suikinkutsu.com/watanabeJJAP43-9A.pdf PDF-Download]) * [https://web.archive.org/web/20040502194524/http://www.suikinkutsu.net/english/suikinkutsu-e.html What is a Sui-kin-kutsu?] * [http://www.jgarden.org/features.asp?ID=15 Suikinkutsu Construction Details] * [https://web.archive.org/web/20070311003800/http://otokoyama.hokkai.or.jp/english/otoko_b/otoko_b2/otoko_b24/index.html Suikinkutsu, with sound sample] * [http://www.suikinkutsu.com Japan Suikinkutsu Forum] {{Японскія сады}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Японскія музычныя інструменты]] [[Катэгорыя:Японскі сад]] [[Катэгорыя:Садовыя ўпрыгажэнні]] 8ua1d53p2e3ce030841fmuiws1xf5rs 5144477 5144476 2026-05-21T12:56:49Z Autumndancer 168015 5144477 wikitext text/x-wiki [[Файл:DoubleSuikinkutsu IwasakiCastle.jpg|thumb|300px|right|Двайны суйкінкуцу ў крэпасці Івасакі, [[Нісін (горад)|Нісін (Айты)]]]] '''Суйкінкуцу ''' ({{lang-ja|水琴窟}}, літаральна пячора воднага [[кота (музычны інструмент)|кота]]) — музычнае прыстасаванне, якое выкарыстоўваецца ў [[японскі сад|японскіх садах]]. Суйкінкуцу складаецца з перавернутага, закапанага ў зямлі гаршка, над якім размяшчаецца лужынка вады. Кроплі вады, паступова пранікаючы ў гаршчок праз адтуліны ў донцы, выдаюць прыемныя булькатлівыя гукі, якія фарміруюць нескладаныя мелодыі. Гукі суйкінкуцу можна параўнаць са званочкам або японскай цытрай [[кота (музычны інструмент)|кота]]. Нярэдка суйкінкуцу абсталёўваюць каля японскага рукамыйніка [[цукубаі]] для мыцця рук перад [[Японская чайная цырымонія|чайнай цырымоніяй]]. == Традыцыйная канструкцыя == Усе кампаненты суйкінкуцу павінны быць настроены з высокай дакладнасцю і зроблены гранічна акуратна для атрымання добрых акустычных уласцівасцяў. Гістарычна выкарыстоўвалі гаршкі для захоўвання рысу або вады, керамічныя глазураваныя альбо неглазураваныя. Пазней пачалі выкарыстоўваць металічныя гаршкі, асабліва ў камерцыйных суйкінкуцу. Больш грубыя керамічныя гаршкі лічацца лепшымі. Вышыня гаршка — ад 30 см да 1 м. Горлышка мае дыяметр каля 2 см. Суйкінкуцу звініць падобна званочку, але калі гаршчок з трэшчынай, гук рэзка губляе якасць. == Мадэрнізаваныя варыянты суйкінкуцу == У пазнейшы час з'явілася нямала ўдасканаленняў суйкінкуцу. * Сучасныя суйкінкуцу не абавязкова ўсталёўваюць каля рукамыйніка [[цёцубасі]]. * Суйкінкуцу будуюць на бесперапынным патоку вады. * У апошні час вырабляюць суйкінкуцу з металічнымі гаршкамі. * Прылады, падобныя да суйкінкуцу, усталёўваюць у парках як частку скульптурных кампазіцый. * Суйкінкуцу будуюць унутры жылых памяшканняў. * У рэстаранах або крамах камерцыйныя суйкінкуцу паляпшаюць сістэмай электроннага ўзмацнення гуку і прайгравання праз гукамаўляльнікі. * Дадаюць трубы для пераносу гуку. == Гісторыя == [[Файл:Suikinkutsu CrossSection.jpg|alt=Image:USS-BUNKER-HILL.jpg|thumb|120px|left|Суйкінкуцу ў разрэзе]] Першапачаткова інструмент называўся ''тасуймон'' (洞水門), але ён не выкарыстоўваўся ў японскіх садах. Расказваюць, што аднойчы для дрэнажу сада быў выкарыстаны гаршчок з адтулінай, і садоўнікі, здзівіўшыся вытанчанаму гуку, сталі абсталёўваць сады такімі гаршкамі. Папулярнасць суйкінкуцу ўзрасла ў [[перыяд Эда]] ([[1603]]—[[1867]]), тады быў укаранёны рукамыйнік цёцубаці. Вынаходнікам суйкінкуцу лічаць таксама майстра гарбатных цырымоній [[Кадоры Энсю]]. У пазнейшы час мастацтва было забыта, і да [[1959]] у Японіі змаглі знайсці толькі два суйкінкуцу. У [[1982]] у газеце [[Асахі Сімбун]] было прыведзена падрабязнае апісанне суйкінкуцу, а ў [[1985]] цэнтральны тэлеканал [[NHK]] арганізаваў цыкл перадач, і суйкінкуцу зноў набыло папулярнасць. == Філасофія == {{Listen | filename = Suikinkutsu5740.ogg | title = ''Суйкінкуцу'' | description = (Запіс мелодыі суйкінкуцу) }} Важнай ідэяй суйкінкуцу з'яўляецца тое, што інструмент схаваны і гукі ўзнікаюць з-пад зямлі. Гэта ўражвае гасцей, якія прыходзяць мыць рукі. Цырымонія мыцця рук ператвараецца ў ігру на схаваным музычным інструменце. Гук капаючай вады дзейнічае заспакаяльна і дастаўляе асалоду. == Гл. таксама == * [[Сісі-одосі]] == Спасылкі == {{Навігацыя}} * Yoshio Watanabe: ''Analytic Study of Acoustic Mechanism of «Suikinkutsu»''. Japanese Journal of Applied Physics, Vol. 43 (9A), 2004; 6429-6443 ([http://www.suikinkutsu.com/watanabeJJAP43-9A.pdf PDF-Download]) * [https://web.archive.org/web/20040502194524/http://www.suikinkutsu.net/english/suikinkutsu-e.html What is a Sui-kin-kutsu?] * [http://www.jgarden.org/features.asp?ID=15 Suikinkutsu Construction Details] * [https://web.archive.org/web/20070311003800/http://otokoyama.hokkai.or.jp/english/otoko_b/otoko_b2/otoko_b24/index.html Suikinkutsu, with sound sample] * [http://www.suikinkutsu.com Japan Suikinkutsu Forum] {{Японскія сады}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Японскія музычныя інструменты]] [[Катэгорыя:Японскі сад]] [[Катэгорыя:Садовыя ўпрыгажэнні]] cl9oje8isnff1zb1odskjz6emqvkg5m 0 808153 5144629 5144434 2026-05-21T21:55:56Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5144629 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Выява = Цясноўка. Алея каля Нагорнаўскай школы (03).jpg }} '''Сядзіба Лабецкіх''' — помнік жылой архітэктуры ў в. [[Цясноўка]] Клецкага раёна. Займае прыпаднятую лагчынападобную даліну плошчай каля 20 га. Маёнтак і ўсе асноўныя будынкі былі ўзведзены ў сярэдзіне XIX стагоддзя ў стылі [[неакласіцызм]]у. Захаваліся фрагменты. == Сучасны стан == Перад домам захаваліся контуры авальнага партэра, на якім насаджэннямі апошняга часу сфарміраваліся густыя зараслі з розных парод. З левага боку ад дарогі, перад сядзібным домам размешчаны невялікі будынак былой старожкі ў аварыйным стане, затым фрагменты сядзібнага дома ў руйнаваным стане і знаходзіцца будынак афіцыны. З правага боку, за партэрам, размешчаны драўляны свіран, лядоўня (ці склеп), падмурак неўстаноўленага страчанага будынка і побач з ім, аднапавярховы драўляны будынак (магчыма раней жылы дом). Далей размяшчаўся гаспадарчы двор з асобнымі пабудовамі ў нездавальняючым стане, якія захаваліся да цяперашняга моманту. Будынкі сядзібы не выкарыстоўваюцца. [[Файл:Цясноўка._Алея_каля_Нагорнаўскай_школы_(01).jpg|thumb|left|Алея.]] Алея з [[дуб звычайны|дуба чарэшчатага]] захавалася на працягу 250 м уздоўж дарогі ў напрамку да выезду. Таксама гэты від дуба прысутнічае ў ахоўным абсаджванні сядзібы з заходняга і паўночнага боку. Захаваўся ўчастак пладовага саду на паўночна-заходняй ускраіне тэрыторыі і фрагментарна прасочваюцца рэшткі садоў, больш старых, у паўночнай і паўночна-ўсходняй частках. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000211}} * [https://heritage.gov.by/catalog/fragmenty-kompleksu-byloi-siadziby-reshtki-siadzibnaga-doma-reshtki-afitcyny-reshtki-gaspadarchai-pabudovy-211 heritage.gov.by] * {{radzima|3829}} [[Катэгорыя:Сядзібы Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Цясноўка]] ggqf6yanww6xix43ykvfp66t5qymgu0 0 808155 5144715 5144435 2026-05-22T07:25:33Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}} 5144715 wikitext text/x-wiki [[Файл:Drugstore aisle sign with euphemisms.jpg|міні|250пкс|Вывеска амерыканскай аптэчнай сеткі ''[[Rite Aid]]'' з распаўсюджанымі эўфемізмамі для абазначэння: [[кантрацэпцыя|супрацьзачаткавых сродкаў]], [[спрынцоўка|спрынцаванняў]], [[гінекалагічны тампон|гінекалагічных тампонаў]] і [[гігіенічная пракладка|жаночых гігіенічных пракладак]]]] '''Эўфемі́зм''' (ад {{lang-el|ἐυφήμη}} «добрагалоссе» ← {{lang-grc|[[wikt:εὖ#Древнегреческий|εὖ]]}} «добра» + {{lang-grc2|[[wikt:φήμη#Древнегреческий|φήμη]]}} «мова, пагалоска») — нейтральнае па сэнсе і эмацыйнай «нагрузцы» [[слова]] або апісальнае выражэнне, якое звычайна выкарыстоўваецца ў тэкстах і публічных выказваннях для замены іншых слоў і выражэнняў, што лічацца непрыстойнымі або недарэчнымі. У палітыцы эўфемізмы часта выкарыстоўваюцца для змякчэння некаторых слоў і выражэнняў з мэтай увядзення грамадскасці ў зман і фальсіфікацыі рэчаіснасці. Напрыклад, выкарыстанне выражэння «[[допыт з прыстрасцю]]» замест слова «[[катаванні]]»<ref>{{кніга |аўтар = |загаловак = Словарь эвфемизмов русского языка |адказны = Сеничкина Е.П. |серыя = |спасылка = |выданне = |месца = Масква |выдавецтва = Флинта. Наука |год = 2004 |том = |старонак = 464 |isbn = 978-5-9765-0219-2 |тыраж = }}</ref>, «акцыя» у [[нацыст]]аў для завуаляванай назвы масавых расстрэлаў і г. д. Эўфемізмы выкарыстоўваюцца ў маўленчых або друкаваных тэкстах для замены слоў, прызнаных грубымі або «непрыстойнымі», напрыклад, лаянкавых і [[Абсцэная лексіка|нецэнзурных]] слоў. Часам у якасці эўфемізмаў выкарыстоўваюцца «нелітаратурныя» словы з меншай адмоўнай «нагрузкай», чым [[Абсцэная лексіка|лаянка]] і [[Мат|мат]] — [[прастамоўе|прастамоўныя]], [[жаргон]]ныя, аўтарскія. Выкарыстанне эўфемізмаў значна змякчае негатыўную «нагрузку» на тэкст лаянкавых або мацюкальных слоў, хоць у большасці выпадкаў па эўфемізме альбо па сэнсе тэксту можна вызначыць, якое слова ён замяняе. У аснове з'явы эўфемізму ляжаць: * здаўна вядомыя моўныя [[табу]], якія забаранялі вымаўляць прамыя найменні такіх небяспечных прадметаў і з'яў, як, напрыклад, [[бог]]і або [[хвароба|хваробы]], паколькі акт іх згадвання, як лічылася, можа выклікаць саму з'яву. Таксама вядомыя шырока ўжывальныя і дагэтуль эўфемізмы, абумоўленыя рэлігійнымі перакананнямі, тыпу «нячысты» замест «[[чорт]]». * фактары сацыяльнай [[дыялекталогія|дыялекталогіі]]. Па меры таго, як становяцца больш тонкімі формы быту чалавека, прамыя абазначэнні вядомых прадметаў і з'яў (напрыклад, некаторых [[фізіялогія|фізіялагічных]] актаў і частак чалавечага цела) пачынаюць лічыцца адыёзнымі і выганяюцца з мовы, асабліва з яе літаратурнага адлюстравання. Так, для знатнага [[Патрыцыі|патрыцыя]] ў эпоху росквіту эканамічнай і палітычнай моцы [[Старажытны Рым|Рыма]] становяцца непрымальнымі некаторыя абароты больш ранняй эпохі: {{lang-la|Noli dici morte Africani “castratam” esse rem publicam}} ([[Цыцэрон]], «De oratore», II)<ref>{{Cite web|url=http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le4/le4-0522.htm?cmd=p&istext=1|title=ФЭБ: Евфемизм, или эвфемизм // Литературная энциклопедия. Т. 4. — 1930|website=feb-web.ru|accessdate=2021-01-21|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128210958/http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le4/le4-0522.htm?cmd=p&istext=1|url-status=live}}</ref>{{няма АІ|08|10|2020}}. Сярэднявечнае [[рыцарства]] пазбягае ў [[куртуазная паэзія|куртуазнай паэзіі]] прамых абазначэнняў [[палавыя органы|палавых органаў]], якія дэманстратыўна захоўваюцца ў сваёй мове [[трэцяе саслоўе|трэцім саслоўем]], што вылучаецца («[[Раман пра Розу]]»). Асаблівай схільнасцю да эўфемізмаў вызначаецца звычайна мова ў момант стабілізацыі культуры, напрыклад моўнае [[wikt:манернасць|манерніцтва]] ў [[арыстакратыя|арыстакратычных]] салонах XVI—XVII стагоддзяў, мова [[літаратура|літаратуры]] XIX стагоддзя. Не толькі ў зносінах прымяняюцца іншыя формы звароту, але і пра [[загана|заганы]] або [[праступкі]] гаворыцца ў асабліва змякчаных выражэннях. На «выяўленні» падобных эўфемізмаў будуюцца часта формы [[сатыра|сатыры]] і [[іронія|іранічнай]] [[антыфраза|антыфразы]]. == Эўфемізмы ў нашай мове == === Эўфемізмы мацюкальных слоў === Згодна з Макіенкам<ref name=moki>Валерый Міхайлавіч Макіенка. [http://www.philology.ru/linguistics2/mokiyenko-94.htm Руская лаянкавая лексіка: цэнзурнае і нецэнзурнае] {{Wayback|url=http://www.philology.ru/linguistics2/mokiyenko-94.htm |date=20150319062202 }}. // Русістыка, № 1/2 (С. 50-73): Берлін; 1994</ref>, папулярным эўфемізмам «[[Хуй|першага члена]]» [[Абсцэнная трыяда|абсцэннай трыяды]] з’яўляецца абарот «тры літары». Акрамя відавочна эўфемістычных мацюкальных слоў і словазлучэнняў (''блін, блін гарэлы, бляха муха, ядрон батон, японда біхер, японскі гарадавы''), Макіенка ўказвае на «падкалодную змяю рускага мату» ў бяскрыўдных на выгляд эўфемізмах «ёлачкі зялёныя!» і «матухны мае!». Для шэрага эўфемізмаў (''хер'', ''хрэн'', ''фіг'', ''даўбаць'', ''зорка'' і т. п.) характэрны амаль поўны перанос багатай словаўтваральнай [[Парадыгма (лінгвістыка)|парадыгмы]] зыходнага мацюкальнага слова з захаваннем семантыкі: ''херня'', ''да хрэнішча'', ''афігіцельны'', ''задаўбаўся'', ''звяздзёж'' і г. д. Такія эўфемізмы маюць даволі высокі патэнцыял абсцэнізацыі. У прыватнасці, ужо амаль цалкам абсцэнным стаў корань ''хер'' (першапачаткова назва [[Х (кірыліца)|літары Х]] у [[Стараславянская кірыліца|стараславянскім алфавіце]]). Даследчыкі-філолагі, якія працуюць у гэтай галіне, самі выкарыстоўваюць эўфемізмы, звычайна з намерам «пашырыць кола адрасатаў»<ref name="sep">Сенічкіна Е. П. [https://books.google.com/books?id=8Y7LAAAAQBAJ Слоўнік эўфемізмаў рускай мовы]. — М.: Флінта: Навука, 2008. ISBN 978-5-9765-0219-2, ISBN 978-5-02-034859-2.</ref> іх прац. Макіенка ўказвае на эўфемістычны псеўданім {{lang-en|Boris Sukitch Razvratnikov}}, пад якім публікаваў свае працы па абсцэннай лексіцы амерыканскі [[Славістыка|славіст]] [[Фрыдман, Віктар (лінгвіст)|Віктар Фрыдман]]<ref name="moki" />. [[Сенічкіна, Алена Паўлаўна|А. П. Сенічкіна]] ў сваім слоўніку эўфемізмаў для захавання навуковага стылю выкарыстоўвае тэрмін «замест прамога абазначэння» і, у адзінкавых выпадках, замену літар у «прамых найменнях» зорачкамі; пры гэтым аматары моцных слоў адсылаюцца да слоўніка В. Буя «Руская запаветная ідыяматыка»<ref>Васіль Буй. Руская запаветная ідыяматыка: вясёлы слоўнік народных выразаў. «Альта-Прынт», 2005. 367 с.</ref>, у якім з «вычарпальнай паўнатой» апісаны пазалітаратурныя эўфемізмы<ref name="sep" />. [[Плуцэр-Сарно, Аляксей Юр’евіч|А. Плуцэр-Сарно]] ўказвае на тое, што, з прычыны адносна слабай табуяванасці мату і высокага патэнцыялу словаўтварэння ад мацюкальных каранёў, эўфемізм мацюкальнага слова можа ўспрымацца проста як больш вытанчаны і выразны варыянт зыходнага выразу<ref name="sarno">''[[Плуцэр-Сарно, Аляксей Юр’евіч|Плуцэр-Сарно А. Ю.]]'' Пра семантыку слова «мат». // Вялікі слоўнік мату. Том 1. Лімбус Прэс, 2005.</ref>. == Сацыяльна значныя эўфемізмы == У дакументах, паведамленнях сродкаў масавай інфармацыі часта выкарыстоўваюцца эўфемізмы, якія змяняюць эмацыйную афарбоўку паведамлення. Напрыклад: «[[негр]]» (амерыканскі) → «[[афраамерыканец]]», «[[інвалід]]» → «асоба з абмежаванымі магчымасцямі», «асоба з асаблівасцямі псіхафізічнага развіцця», «іншы чалавек» (у некаторых краінах); [[турма]] → «месцы пазбаўлення волі», «месцы не гэтак аддаленыя». У савецкія часы словы «беспародны [[касмапаліт]]» і «[[сіяніст]]» часта служылі заменай слоў «[[Яўрэі|яўрэй]]» або «[[Жыд#Сучаснае ўжыванне слова|жыд]]»<ref>{{ЭЕЭ|12203|Касмапаліты}}</ref><ref>[http://www.migdal.ru/times/47/4195/ Мігдаль Times № 47, «Яўрэі і жыды»] {{Wayback|url=http://www.migdal.ru/times/47/4195/ |date=20100826024238 }}, Усевалад Віхновіч</ref><ref>[http://holocaust.ioso.ru/history/29.htm Праект Халакост, «Лёс яўрэяў у СССР у пасляваенныя дзесяцігоддзі»] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120120173533/http://holocaust.ioso.ru/history/29.htm |date=2012-01-20 }}</ref>. Выраз «[[крымінальны аўтарытэт|аўтарытэтны]] бізнесмен» («аўтарытэтны прадпрымальнік») ужываецца прэсай у якасці эўфемізма, калі аўтар хоча празрыста намякнуць на дачыненне дадзенай асобы да злачыннай дзейнасці, але асцерагаецца прэтэнзій і абвінавачванняў у бяздоказнасці. Назвы малапрэстыжных работ таксама атрымліваюць эўфемізмы: [[асенізатар]] → «залатар», [[кур’ер]] → «экспедытар», [[Сакратар-рэферэнт|сакратар]] → «офіс-менеджар», «асістэнт», прыбіральшчык памяшканняў → «клінінг-менеджар», «аператар прафесійнай уборкі», прыбіральшчыца → «тэхнічка», дворнік → «наглядчык», [[вартаўнік]] → «ахоўнік». Такое перайменаванне, якое прыводзіць да вялікай колькасці пасад з назвамі «[[менеджар]]», характарызуе жарт: «дворнік — менеджэр па знешняй экалогіі» і «хаўскіпінканвайзер», «грузчык — менеджэр лагістыкі», «ахоўнік — менеджэр па няштатных сітуацыях». == Рэлігійныя мілагучнасці == Каб абысці [[табу]] на прамое ўжыванне імя [[д’ябал]]а, раней ужывалі такія эўфемізмы, як «[[блазан]]», «рагаты», «лукавы», «нячысты» і інш. У [[іудаізм]]е лічыцца недапушчальным вымаўляць імя Бога ўсуе (гэта значыць дарэмна, без прычыны), асабліва недапушчальным лічыцца вымаўляць уласнае імя Бога. Таму пры чытанні [[яўрэйская Біблія|яўрэйскай Бібліі]] ў месцах, дзе згадана ўласнае імя Бога ({{lang-he|יהוה}}), вымаўляецца «Аданай» — «Гасподзь» (падрабязней гл. [[Тэтраграматон]], [[яўрэйская мова]] і [[Егова]]). == Ператварэнне эўфемізмаў у табуяваныя словы == Новыя абазначэнні «непрыстойных» прадметаў і з’яў з цягам часу губляюць характар эўфемізмаў, пачынаюць успрымацца як прамое ўказанне на «непрыстойны» прадмет і ў сваю чаргу становяцца «непрыстойнымі». Так, у нейтральнай мове для абазначэння [[певень|пеўня]] і [[Свойскі асёл|асла]] ў англійскай мове выкарыстоўваюцца адпаведна «''rooster''» і «''donkey''», а для ласкавага звароту да [[кошка|кошак]] — «''kitty''», у той час як за першапачатковымі «''cock''», «''ass''» і «''pussy''» трывала замацавалася абсцэнная форма. На гэтай уласцівасці эўфемізмаў будуецца адзін з улюбёных прыёмаў «грубай комікі» — гульня так званымі «празрыстымі» эўфемізмамі (напрыклад, раздзел IX «[[Гарганцюа]]» [[Рабле, Франсуа|Рабле]]). Падобная сітуацыя адбылася і з ланцужком «''negro''» → «''black''» → «''afro-american''» (амерыканскі негр) або «''lame''» → «''crippled''» → «''handicapped''» → «''disabled''» → «''differently abled''» ([[інвалід]]). Класічны ланцужок з рускай мовы: ''нужник'' → ''сортир'' → ''уборная'' → ''клозет'' → ''туалет''<ref>Яськова Наталля «Папулярная і займальная філалогія»</ref>. Зрэшты, такая ж сітуацыя існуе і з [[дысфемізм]]амі: дысфемізм з часам можа страціць сваю табуяванасць, напрыклад, {{lang-fr|tête}}, {{lang-it|testa}} — галава < {{lang-la|testa}} — гаршчок пры нейтральным ''caput''. == Гл. таксама == {{вікіслоўнік}} * [[Паліткарэктнасць]] * [[Прэцыёзная паэзія]] * [[Эсхрафемізм]] == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Літаратура == * {{Кніга|частка=Эвфемизм|слупкі= 1217|аўтар=|загаловак=Литературная энциклопедия терминов и понятий|адказны=Пад рэд. [[Нікалюкін, Аляксандр Мікалаевіч|А. М. Нікалюкіна]]|выданне=|месца=[[Інстытут навуковай інфармацыі па грамадскіх навуках РАН]]|выдавецтва=Інтэлвак|год=2001|старонак=1596|isbn=5-93264-026-X|ref=}} * {{кніга|частка= Эвфемизм|старонкі= 459|аўтар= |загаловак= Словарь литературоведческих терминов|адказны= Рэдкал.-склад.: [[Цімафееў, Леанід Іванавіч|Л. І. Цімафееў]] і [[Тураў, Сяргей Васільевіч|С. В. Тураў]]|месца= М.|выдавецтва= «Просвещение»|год=1974|старонак= 509|тыраж= 300000|ref= }} * ''[[Масквін, Васіль Паўлавіч|Масквін В. П.]]''. Эвфемизмы в лексической системе современного русского языка. — 5-е выд. — М. : УРСС, 2017. * ''Крысін Л. П.'' [http://www.philology.ru/linguistics2/krysin-94.htm Эвфемизмы в современной русской речи] * [http://feb-web.ru/feb/litenc/encyclop/le4/le4-0522.htm Евфемизм, или эвфемизм] // Литературная энциклопедия : в 11 т. — [М.], 1929—1939. * Сенічкіна Е. П. [https://books.google.com/books?id=8Y7LAAAAQBAJ Словарь эвфемизмов русского языка]. — М. : Флінта : Навука, 2008. — ISBN 978-5-9765-0219-2, ISBN 978-5-02-034859-2. * ''Яськова, Наталля''. Популярная и занимательная филология. * {{ЛЭ-ОД|author1=[[Шор, Разалія Восіпаўна|R. S.]]|d1=1939}} == Спасылкі == {{ВС}} {{Рытарычныя фігуры}} {{няма катэгорый|date=2026-05-22}} [[Катэгорыя:Эўфемізмы| ]] ou0rwu5vmuncsxtun6zaxlxonjcedcb 14 808160 5144464 5144446 2026-05-21T12:00:35Z MocnyDuham 99818 удакладненне 5144464 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Члены Каардынацыйнай рады|Наступ]] [[Катэгорыя:Фракцыі Каардынацыйнай рады|Наступ]] ejne9pybrkhhpmx77bzw01p965ls6b6 0 808163 5144478 2026-05-21T13:00:03Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Нісін''' (яп. 日進市 Нісін-сі) — горад у [[Японія|Японіі]], размешчаны ў паўночна-заходняй частцы [[Айты (прэфектура)|прэфектуры Айты]]. У 1906 годзе быў заснаваны пасёлак Нісін на аснове зліцця шэрагу суседніх вёсак. 1 кастрычніка 1994 г. пасёлку быў нададз...» 5144478 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Нісін''' (яп. 日進市 Нісін-сі) — горад у [[Японія|Японіі]], размешчаны ў паўночна-заходняй частцы [[Айты (прэфектура)|прэфектуры Айты]]. У 1906 годзе быў заснаваны пасёлак Нісін на аснове зліцця шэрагу суседніх вёсак. 1 кастрычніка 1994 г. пасёлку быў нададзены статус горада. Нісін грае ролю аднаго са спальных раёнаў [[Нагоя|Нагоі]]. [[Катэгорыя:Гарады прэфектуры Айты]] c1m31f4ybzh5g0k1nv49727vcihvvfl 5144480 5144478 2026-05-21T13:03:21Z Autumndancer 168015 5144480 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Нісін''' (яп. 日進市 Нісін-сі) — горад у [[Японія|Японіі]], размешчаны ў паўночна-заходняй частцы [[Айты (прэфектура)|прэфектуры Айты]]. У 1906 годзе быў заснаваны пасёлак Нісін на аснове зліцця шэрагу суседніх вёсак. 1 кастрычніка 1994 г. пасёлку быў нададзены статус горада. Нісін грае ролю аднаго са спальных раёнаў [[Нагоя|Нагоі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} [[Катэгорыя:Гарады прэфектуры Айты]] lzuz9i38r67uxyidaqxwpga3ss69wns 5144481 5144480 2026-05-21T13:03:39Z Autumndancer 168015 5144481 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Нісін''' (яп. 日進市 Нісін-сі) — горад у [[Японія|Японіі]], размешчаны ў паўночна-заходняй частцы [[Айты (прэфектура)|прэфектуры Айты]]. У 1906 годзе быў заснаваны пасёлак Нісін на аснове зліцця шэрагу суседніх вёсак. 1 кастрычніка 1994 г. пасёлку быў нададзены статус горада. Нісін грае ролю аднаго са спальных раёнаў [[Нагоя|Нагоі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады прэфектуры Айты]] 2vsd9w9l5k06v5aflg0vlh7f5c9ygi1 0 808164 5144479 2026-05-21T13:01:19Z Autumndancer 168015 Перасылае да [[Нісін (горад)]] 5144479 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Нісін (горад)]] bkcx5qvh8hbak9jbnh3fa3uv7sfx2b4 2 808165 5144487 2026-05-21T13:52:13Z MocnyDuham 99818 Новая старонка: «{{Навігацыйная табліца | імя = Каардынацыйная рада Беларусі | загаловак = [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада Беларусі]] | state = {{{state|autocollapse}}} | выява = [[File:Лягатып Каардынацыйнае рады па забесьпячэньні трансфэру ўлады.svg|150px]] | стыль_цела = hlist...» 5144487 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Каардынацыйная рада Беларусі | загаловак = [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада Беларусі]] | state = {{{state|autocollapse}}} | выява = [[File:Лягатып Каардынацыйнае рады па забесьпячэньні трансфэру ўлады.svg|150px]] | стыль_цела = hlist hlist-items-nowrap | уверсе = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Спікеры | спіс1 = * [[Андрэй Ягораў]] (2023-2024) * [[Анжаліка Мельнікава]] (2024-2025) * [[Станіслава Гліннік]] (2025; в.а.) * [[Арцём Брухан]] (2025-2026) | загаловак2 = Фракцыі | спіс2 = * [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] * [[Еўрапейскі выбар]] * [[Наступ (фракцыя)|Наступ]] | загаловак3 = Дэлегаты | спіс3 = * [[Каардынацыйная рада 3-га склікання|3-га склікання]] * [[Каардынацыйная рада 4-га склікання|4-га склікання]] }} <nowiki> <noinclude>{{doc-inline}} {{Навігацыйная табліца/TemplateData}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Палітыка Беларусі]] </noinclude> </nowiki> 5dghht4ebqgkujiy1o5vpbdax85gwek 5144490 5144487 2026-05-21T13:58:59Z MocnyDuham 99818 5144490 wikitext text/x-wiki {{Навігацыйная табліца | імя = Каардынацыйная рада Беларусі | загаловак = [[Каардынацыйная рада (Беларусь)|Каардынацыйная рада Беларусі]] | state = {{{state|autocollapse}}} | выява = [[File:Лягатып Каардынацыйнае рады па забесьпячэньні трансфэру ўлады.svg|150px]] | стыль_цела = hlist hlist-items-nowrap | уверсе = | клас_спісаў = hlist | загаловак1 = Спікеры | спіс1 = * [[Андрэй Ягораў]] (2023-2024) * [[Анжаліка Мельнікава]] (2024-2025) * [[Станіслава Гліннік]] (2025; в.а.) * [[Арцём Брухан]] (2025-2026) | загаловак2 = Фракцыі | спіс2 = * [[Кааліцыя Латушкі і рух «За свабоду»]] * [[Еўрапейскі выбар]] * [[Наступ (фракцыя)|Наступ]] * [[Воля (фракцыя)|Воля]] * [[Хопіць баяцца]] | загаловак3 = Дэлегаты | спіс3 = * [[Каардынацыйная рада 3-га склікання|3-га склікання]] * [[Каардынацыйная рада 4-га склікання|4-га склікання]] }} <nowiki> <noinclude>{{doc-inline}} {{Навігацыйная табліца/TemplateData}} {{doc-end}} [[Катэгорыя:Навігацыйныя шаблоны:Палітыка Беларусі]] </noinclude> </nowiki> a5kn51jroim98r5v5bxvdz1y6g95wkl 0 808166 5144492 2026-05-21T14:03:13Z JerzyKundrat 174 JerzyKundrat перанёс старонку [[Успышка Эболы ў Ітуры (2026)]] у [[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)]] 5144492 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Успышка ліхаманкі Эболы ў Ітуры (2026)]] 6zf6pf8gwoo9c6frrl2r8vhbqv0wxpr 0 808167 5144498 2026-05-21T14:32:54Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Славутасць | Выява = Галынка. Капліца (01).jpg }} '''Сядзібна-паркавы комплекс Вендорфаў''' — помнік сядзібнай архітэктуры ў в. [[Галынка (Клецкі раён)]], захаваліся фрагменты. == Гісторыя == З пісьмовых крыніц вядома, што маёнтак у Лецяшыне быў вотчынай дваранск...» 5144498 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Выява = Галынка. Капліца (01).jpg }} '''Сядзібна-паркавы комплекс Вендорфаў''' — помнік сядзібнай архітэктуры ў в. [[Галынка (Клецкі раён)]], захаваліся фрагменты. == Гісторыя == З пісьмовых крыніц вядома, што маёнтак у Лецяшыне быў вотчынай дваранскага роду Вендорфаў. Сядзіба была сфарміравана ў XVIII ст. у барочных формах на рачной тэрасе р. [[Нача (прыток Лані)]]. Па жаночай лініі маёнтак перайшоў у валоданне Лазінскіх, якім належаў да 1939 года. Сядзіба згарэла ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Захаваліся фрагменты парку, руіны падмуркаў будынкаў, руіны капліцы, рэшткі галубятні. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000196}} * [https://heritage.gov.by/catalog/fragmenty-siadzibna-parkavaga-kompleksu-galynka-ruiny-kaplitcy-fragmenty-parku-ruiny-bylykh-zbudavanniau-reshtki-galubiatni-196 heritage.gov.by] * {{radzima|7301}} [[Катэгорыя:Галынка (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] j2eoli8r5a1mvg1r8yxbw1umgtmstbe 5144500 5144498 2026-05-21T14:47:02Z JerzyKundrat 174 5144500 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Выява = Галынка. Капліца (01).jpg }} '''Сядзібна-паркавы комплекс Вендорфаў''' — помнік сядзібнай архітэктуры ў в. [[Галынка (Клецкі раён)]], захаваліся фрагменты. == Гісторыя == З пісьмовых крыніц вядома, што маёнтак у Лецяшыне быў вотчынай дваранскага роду Вендорфаў. Сядзіба была сфарміравана ў XVIII ст. у барочных формах на рачной тэрасе р. [[Нача (прыток Лані)]]. Па жаночай лініі маёнтак перайшоў у валоданне Лазінскіх, якім належаў да 1939 года. Сядзіба згарэла ў гады Вялікай Айчыннай вайны. Захаваліся фрагменты парку, руіны падмуркаў будынкаў, руіны капліцы, рэшткі галубятні. == Былыя збудаванні == [[Файл:Hałynka, Vendorf. Галынка, Вэндорф (J. Bułhak, 1925) (2).jpg|thumb|left|Галынка, фота Я. Булгака, 1925.]] Да былых збудаванняў адносіўся будынак, які размяшчаўся ў заходняй частцы ад партэра, насупраць «Імбара». Па захаванай гістарычнай фатаграфіі, выкананай [[Я. Булгак]]ам у 1925 годзе, можна апісаць вонкавы выгляд галоўнага фасада дадзенай пабудовы. Асноўны аб’ём будынка прамавугольны ў плане, па асобных знешніх прыкметах нагадвае архітэктуру сядзібнага дома: тыя ж афарбаваная ў белы колер вуглавыя і аконныя ліштвы, здвоеныя пары калон на ганку, якія падтрымліваюць падстрэшак над ім, які з’яўляецца працягам даху, высокі двухсхільны дах з шырокай пячной трубой па каньку даху. З заходняга боку захаваўся яшчэ адзін ганак з двума ступенямі. Вонкавы прэзентабельны выгляд хутчэй за ўсё адказвае жылому прызначэнню, верагодна, афіцына (ці флігель) — спецыяльная надворная пабудова шляхецкай сядзібы ў Беларусі, куды пераносіўся комплекс службовых памяшканняў, што дазваляла пакінуць у сядзібным доме толькі парадныя і жылыя памяшканні. == Капліца == [[Файл:Галынка. Капліца (03).jpg|thumb|Надпіс на камяні ў цагляным муры галоўнага фасада капліцы.]] Згодна з надпісам, высечаным на камяні, які ўмураваны ў цагляны мур галоўнага фасада, капліца была пабудавана ў 1809 г. Узор класіцызму ў беларускай архітэктуры малых форм. Па захаваных фрагментах сцен можна зрабіць выснову, што гэта быў сіметрычны квадратны невялікі ў плане цагляны будынак 5.0 х 5.0 м, вышынёй ад зямлі да карніза каля 3.2 м, з двума трохвугольнымі франтонамі па галоўнай восі і двухсхільным дахам, які быў сарваны падчас урагану ў пачатку 1960-х гадоў. Па захаваных вуглавых фрагментах мура можна мяркаваць, што раней памяшканне было перакрыта крыжовым цагляным скляпеннем, да цяперашняга моманту страчанага. == Галубятня == [[Файл:Галынка._Свіран_(04).jpg|thumb|Галубятня.]] З малых архітэктурных формаў упрыгожваннем маёнтка была галубятня (паводле надпісу на ўмураваным у мур камені — 1811 года). Васьмікутны ў плане будынак з агульнымі габарытамі 7.4 х 7.4 і вышынёй каля 5.0 м, (з даўжынёй усіх граняў роўна па 3.08 м), быў складзены з чырвонай цэглы на вапнавым растворы з шырокімі швамі і раней звонку быў атынкаваны. Сцены таўшчынёй у ніжнім ярусе 0,8 м, у верхнім 0,65 м, з вялікімі прамавугольнымі праёмамі закладзены цэглай у шахматным парадку, што стварае жывапісныя рады прадушын для вентыляцыі. Дэкаратыўны павільён парка выконваў раней ўтылітарную функцыю (тут захоўвалі гаспадарчы інвентар на першым узроўні) і служыў жыллём для галубоў. Традыцыя разводзіць галубоў у магнацкіх і шляхецкіх сядзібах узыходзіць да XVI ст. і звязана з паштовымі патрэбамі, а таксама для ўпрыгожання ландшафту. == Парк == У наш час парк практычна цалкам страчаны. Прасочваюцца месцы размяшчэння сядзібнага дома, афіцыны. На руінах падмурка растуць маладыя бярозы і вербы. Выяўлена тэрыторыя былога газона, па краі якога растуць адзіночныя дрэвы ліпы, клён і прыгожае буйное дрэва вяза вышынёй да 30 м. На былым газоне з даўніх часоў вядуцца адзіночныя кусты бэзу і шыпшынніка, уздоўж тэрасы таполі. Вадаёмы даўно спушаны, параслі алешынай. Злёгку ўзгадваецца месцазнаходжанне тэрас рэгулярнага парка. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000196}} * [https://heritage.gov.by/catalog/fragmenty-siadzibna-parkavaga-kompleksu-galynka-ruiny-kaplitcy-fragmenty-parku-ruiny-bylykh-zbudavanniau-reshtki-galubiatni-196 heritage.gov.by] * {{radzima|7301}} [[Катэгорыя:Галынка (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] d30muqmjrzlmzzhfaoytituizr5fpxa 0 808168 5144504 2026-05-21T15:06:09Z Feeleman 163471 Новая старонка: «'''Ха́ўзер''' ({{Lang-de|Hauser}}) – нямецкае прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Пол Уолтэр Хаўзер]] (нар. 1986) – амерыканскі акцёр і прафесійны рэстлер * [[Коўл Хаўзер]] (нар. 1975) – амерыканскі акцёр * [[Эрых Хаўзер]] (1930–2004) – нямецкі скульптар == Тапонім == === ЗША === * Х...» 5144504 wikitext text/x-wiki '''Ха́ўзер''' ({{Lang-de|Hauser}}) – нямецкае прозвішча, тапонім. == Прозвішча == * [[Пол Уолтэр Хаўзер]] (нар. 1986) – амерыканскі акцёр і прафесійны рэстлер * [[Коўл Хаўзер]] (нар. 1975) – амерыканскі акцёр * [[Эрых Хаўзер]] (1930–2004) – нямецкі скульптар == Тапонім == === ЗША === * [[Хаўзер (Айдаха)]] * [[Хаўзер (Арэгон)]] {{спіс цёзак2}}{{неадназначнасць}} eta4hczz9ljmqo4f7rgevwiz9kajegz 15 808169 5144507 2026-05-21T15:20:08Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144507 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 1 808170 5144509 2026-05-21T15:23:26Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144509 wikitext text/x-wiki {{Паведамленне ЦВВ|даты=[[8 мая]] 2026 года|тэкст=Аснова плаўніка '''[[кісцяпёрыя рыбы|кісцяпёрых рыб]]''' уяўляе сабой мускулістую лопасць, унутры якой знаходзіцца моцны [[шкілет]].|архіў=08-05-2026}} m7c53umn1n4tsp4rxr7qigorp6j3xmz 1 808171 5144510 2026-05-21T15:23:59Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144510 wikitext text/x-wiki {{Паведамленне ЦВВ|даты=[[8 мая]] 2026 года|тэкст='''[[Балтыйская града]]''' цягнецца ад [[Данія|Даніі]] на захадзе да [[Дзвіна|Дзвіны]] на ўсходзе.|архіў=08-05-2026}} 2bjwmaglveffdw4rsgq7p1ofza3hn84 1 808172 5144511 2026-05-21T15:24:29Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144511 wikitext text/x-wiki {{Паведамленне ЦВВ|даты=[[8 мая]] 2026 года|тэкст=У анамальна засушлівае і гарачае лета з [[Дзвіна|Дзвіны]] ўдалося дастаць '''[[Барысаў камень (Друя)|Барысаў камень]]''', які лічыўся страчаным.|архіў=08-05-2026}} lau4wxrybm2wo8ucfdc1qbi8m4l96lf 15 808173 5144512 2026-05-21T15:25:18Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144512 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 15 808174 5144513 2026-05-21T15:25:26Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144513 wikitext text/x-wiki {{Загаловак размовы}} a9200z9n5wjm5ox50abbqixg5h3jiz6 1 808175 5144514 2026-05-21T15:25:59Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144514 wikitext text/x-wiki {{Паведамленне ЦВВ|даты=[[8 мая]] 2026 года|тэкст=Пасля [[Вывад савецкіх войск з Афганістана|вываду савецкіх войск]] з [[Афганістан]]а ў краіне заставалася група '''[[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Афганістане|ваенных спецыялістаў]]'''.|архіў=08-05-2026}} gb2kjcewt8mzq5r0g83pec90y5it3n4 1 808176 5144515 2026-05-21T15:26:36Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144515 wikitext text/x-wiki {{Паведамленне ЦВВ|даты=[[8 мая]] 2026 года|тэкст=Падчас прэзідэнцтва [[Джордж Уокер Буш|Джорджа Буша-малодшага]] ў [[Белы дом|Белым доме]] жыла '''[[Індыя (котка)|Індыя]]'''.|архіў=08-05-2026}} b52qdtbrwopmbbikswqju36hakp9qwe 1 808177 5144516 2026-05-21T15:28:00Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144516 wikitext text/x-wiki {{Паведамленне ЦВВ|даты=[[8 мая]] 2026 года|тэкст='''[[Пустынныя ваўкі|Калумбійскіх наймітаў]]''' на [[Трэцяя грамадзянская вайна ў Судане|вайну ў Судане]] вербавалі падманам.|архіў=08-05-2026}} 6af0022igb58tk9ovdpqf3lflezuxni 1 808178 5144518 2026-05-21T15:28:33Z Emilia Noah 155537 /* */ 5144518 wikitext text/x-wiki {{Паведамленне ЦВВ|даты=[[8 мая]] 2026 года|тэкст=Сэрвіс '''[[Discord]]''' быў папулярызаваны [[геймер]]амі.|архіў=08-05-2026}} 9n690slycrpmc70uwbeta1pnra26e8s 0 808179 5144519 2026-05-21T15:28:45Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Ваенны дзеяч}} '''Аляксандр Міхайлавіч Маёраў''' ({{lang-ru|Андрей Михайлович Майоров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі военачальнік, [[генерал арміі]] ([[1977]]), удзельнік [[аперацыя «Дунай»|увода войск Арганізацыі Варшаўскай дамовы на тэрыторыю Чэхаславакіі]] як кама...» 5144519 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Аляксандр Міхайлавіч Маёраў''' ({{lang-ru|Андрей Михайлович Майоров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі военачальнік, [[генерал арміі]] ([[1977]]), удзельнік [[аперацыя «Дунай»|увода войск Арганізацыі Варшаўскай дамовы на тэрыторыю Чэхаславакіі]] як камандуючы 38-й арміі і [[Афганская вайна (1979—1989)|вайны ў Афганістане]] як Галоўны ваенны саветнік Узброеных Сіл ДРА. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле [[Пакурлей (Саратаўская вобласць)|Пакурлей]] (цяпер — [[Саратаўская вобласць]]) у сям’і заможнага селяніна. У верасні [[1940]] года паступіў у [[Златавустаўскае ваенна-інжынернае вучылішча]], якое скончыў у пачатку Вялікай Айчыннай вайны. На працягу двух гадоў, будучы намеснікам і камандзірам сапёрнай роты на курсах малодшых палітрукоў [[Прываложская ваенная акруга|Прыволжскай ваеннай акругі]], займаўся падрыхтоўкай афіцэрскіх кадраў для фронту. У студзені [[1943]] года быў прызначаны дывізіённым інжынерам [[8-я гвардзейская кавалерыйская дывізія|8-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі]]. Прымаў удзел у баях на [[Варонежскі фронт|Варонежскім]], [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходнім]], [[1-ы Украінскі фронт|1-м]] і [[2-і Украінскі фронт|2-м Украінскім франтах]], вызваляў [[Венгрыя|Венгрыю]] і [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]]. Пасля заканчэння вайны камандаваў [[батальён]]ам, адначасова праходзіў навучанне ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ]], якую скончыў у [[1951]] годзе. Далейшую службу праходзіў ва ўпраўленні штаба ваеннай акругі. З [[1954]] года паслядоўна камандаваў мотастралковым і механізаваным палкамі, праз некалькі гадоў — мотастралковай брыгадай. Са студзеня 1960 па ліпень 1961 года камандаваў [[32-я танкавая дывізія (СССР, 2-га фарміравання)|32-й танкавай дывізіяй]]. У [[1963]] годзе скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]], у ліпені 1963 года быў прызначаны 1-м намеснікам начальніка штаба [[Прыволжскай ваеннай акругі]]. З [[1965]] па [[1966]] знаходзіўся ў распараджэнні [[Галоўнае ўпраўленне Міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва|10-га Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР]] (міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва) і па лініі гэтага кіравання кіраваў [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце|групай савецкіх ваенных саветнікаў]] у [[Егіпет|Егіпце]]. У ліпені 1966 года быў прызначаны камандуючым войскамі [[38-я армія (СССР)|38-й арміі]] ([[Прыкарпацкая ваенная акруга]]). Улетку [[1968]] года Маёращ са сваёй арміяй удзельнічаў ва ўварванні войск [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]] на тэрыторыю [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. У кастрычніку 1968 года прызначаны першым камандуючым створанай на тэрыторыі Чэхаславакіі [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]] і на чале яе праслужыў больш за чатыры гады. З ліпеня [[1972]] па жнівень [[1980]] камандаваў войскамі [[Прыбалтыйская ваенная акруга|Прыбалтыйскай ваеннай акругі]]. У ліпені 1980 года быў прызначаны першым намеснікам галоўнакамандуючага Сухапутных войск. На гэтай пасадзе, з’яўляючыся адначасова з 4 жніўня 1980 па 29 кастрычніка [[1981]] год галоўным ваенным саветнікам Узброеных Сіл [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]],спланаваў і ажыццявіў першыя буйныя агульнавайсковыя аперацыі Савецкай Арміі ва ўзаемадзеянні з узброенымі сіламі ДРА. З лютага [[1987]] года знаходзіўся ў [[Група генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР|групе генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР]]. З чэрвеня 1992 года — у адстаўцы. Кандыдат у члены [[ЦК КПСС]] (1971—1981). Дэпутат [[Савет нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР|Савета нацыянальнасцей]] [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 8—11 скліканняў (1970—1989) ад [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай ССР]]<ref>{{Cite web |url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |title=Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва |access-date=2013-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |archive-date=2011-09-26 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[14 студзеня]] [[2008]] года. пахаваны на [[Кунцаўскіх могілках|Кунцаўскіх могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Калашников К. А., Додонов И. Ю. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 1. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2013. — ISBN 978-601-7378-16-5. — С.163—164. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20071223021729/http://www.hronos.km.ru/biograf/bio_m/mayorov_am.html Биография А. М. Майорова на сайте «Хронос»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/nashi-avtory/288.html Биография А. М. Майорова на сайте издательства «Права Человека»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/contacts/vedrashko/526.html Воспоминания генерала армии А. М. Майорова о событиях в Чехословакии в 1968 году] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генералы арміі СССР]][[Катэгорыя:Кавалерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Сапёры Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] ft4cwp8hmdi15jy95uev2yrjz0ej8rb 5144520 5144519 2026-05-21T15:29:39Z DBatura 73587 5144520 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Аляксандр Міхайлавіч Маёраў''' ({{lang-ru|Андрей Михайлович Майоров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі военачальнік, [[генерал арміі]] ([[1977]]), удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]], [[аперацыя «Дунай»|увода войск Арганізацыі Варшаўскай дамовы на тэрыторыю Чэхаславакіі]] як камандуючы 38-й арміі і [[Афганская вайна (1979—1989)|вайны ў Афганістане]] як Галоўны ваенны саветнік Узброеных Сіл ДРА. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле [[Пакурлей (Саратаўская вобласць)|Пакурлей]] (цяпер — [[Саратаўская вобласць]]) у сям’і заможнага селяніна. У верасні [[1940]] года паступіў у [[Златавустаўскае ваенна-інжынернае вучылішча]], якое скончыў у пачатку Вялікай Айчыннай вайны. На працягу двух гадоў, будучы намеснікам і камандзірам сапёрнай роты на курсах малодшых палітрукоў [[Прываложская ваенная акруга|Прыволжскай ваеннай акругі]], займаўся падрыхтоўкай афіцэрскіх кадраў для фронту. У студзені [[1943]] года быў прызначаны дывізіённым інжынерам [[8-я гвардзейская кавалерыйская дывізія|8-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі]]. Прымаў удзел у баях на [[Варонежскі фронт|Варонежскім]], [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходнім]], [[1-ы Украінскі фронт|1-м]] і [[2-і Украінскі фронт|2-м Украінскім франтах]], вызваляў [[Венгрыя|Венгрыю]] і [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]]. Пасля заканчэння вайны камандаваў [[батальён]]ам, адначасова праходзіў навучанне ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ]], якую скончыў у [[1951]] годзе. Далейшую службу праходзіў ва ўпраўленні штаба ваеннай акругі. З [[1954]] года паслядоўна камандаваў мотастралковым і механізаваным палкамі, праз некалькі гадоў — мотастралковай брыгадай. Са студзеня 1960 па ліпень 1961 года камандаваў [[32-я танкавая дывізія (СССР, 2-га фарміравання)|32-й танкавай дывізіяй]]. У [[1963]] годзе скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]], у ліпені 1963 года быў прызначаны 1-м намеснікам начальніка штаба [[Прыволжскай ваеннай акругі]]. З [[1965]] па [[1966]] знаходзіўся ў распараджэнні [[Галоўнае ўпраўленне Міжнароднага ваеннага супрацоўніцтва|10-га Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР]] (міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва) і па лініі гэтага кіравання кіраваў [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце|групай савецкіх ваенных саветнікаў]] у [[Егіпет|Егіпце]]. У ліпені 1966 года быў прызначаны камандуючым войскамі [[38-я армія (СССР)|38-й арміі]] ([[Прыкарпацкая ваенная акруга]]). Улетку [[1968]] года Маёращ са сваёй арміяй удзельнічаў ва ўварванні войск [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]] на тэрыторыю [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. У кастрычніку 1968 года прызначаны першым камандуючым створанай на тэрыторыі Чэхаславакіі [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]] і на чале яе праслужыў больш за чатыры гады. З ліпеня [[1972]] па жнівень [[1980]] камандаваў войскамі [[Прыбалтыйская ваенная акруга|Прыбалтыйскай ваеннай акругі]]. У ліпені 1980 года быў прызначаны першым намеснікам галоўнакамандуючага Сухапутных войск. На гэтай пасадзе, з’яўляючыся адначасова з 4 жніўня 1980 па 29 кастрычніка [[1981]] год галоўным ваенным саветнікам Узброеных Сіл [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]],спланаваў і ажыццявіў першыя буйныя агульнавайсковыя аперацыі Савецкай Арміі ва ўзаемадзеянні з узброенымі сіламі ДРА. З лютага [[1987]] года знаходзіўся ў [[Група генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР|групе генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР]]. З чэрвеня 1992 года — у адстаўцы. Кандыдат у члены [[ЦК КПСС]] (1971—1981). Дэпутат [[Савет нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР|Савета нацыянальнасцей]] [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 8—11 скліканняў (1970—1989) ад [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай ССР]]<ref>{{Cite web |url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |title=Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва |access-date=2013-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |archive-date=2011-09-26 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[14 студзеня]] [[2008]] года. пахаваны на [[Кунцаўскіх могілках|Кунцаўскіх могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Калашников К. А., Додонов И. Ю. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 1. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2013. — ISBN 978-601-7378-16-5. — С.163—164. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20071223021729/http://www.hronos.km.ru/biograf/bio_m/mayorov_am.html Биография А. М. Майорова на сайте «Хронос»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/nashi-avtory/288.html Биография А. М. Майорова на сайте издательства «Права Человека»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/contacts/vedrashko/526.html Воспоминания генерала армии А. М. Майорова о событиях в Чехословакии в 1968 году] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генералы арміі СССР]][[Катэгорыя:Кавалерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Сапёры Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] 7ix6v9g72a2u6fkcnf35cww9whvmi17 5144522 5144520 2026-05-21T15:31:17Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5144522 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Аляксандр Міхайлавіч Маёраў''' ({{lang-ru|Андрей Михайлович Майоров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі военачальнік, [[генерал арміі]] ([[1977]]), удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]], [[аперацыя «Дунай»|увода войск Арганізацыі Варшаўскай дамовы на тэрыторыю Чэхаславакіі]] як камандуючы 38-й арміі і [[Афганская вайна (1979—1989)|вайны ў Афганістане]] як Галоўны ваенны саветнік Узброеных Сіл ДРА. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле [[Пакурлей (Саратаўская вобласць)|Пакурлей]] (цяпер — [[Саратаўская вобласць]]) у сям’і заможнага селяніна. У верасні [[1940]] года паступіў у [[Златавустаўскае ваенна-інжынернае вучылішча]], якое скончыў у пачатку Вялікай Айчыннай вайны. На працягу двух гадоў, будучы намеснікам і камандзірам сапёрнай роты на курсах малодшых палітрукоў [[Прываложская ваенная акруга|Прыволжскай ваеннай акругі]], займаўся падрыхтоўкай афіцэрскіх кадраў для фронту. У студзені [[1943]] года быў прызначаны дывізіённым інжынерам [[8-я гвардзейская кавалерыйская дывізія|8-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі]]. Прымаў удзел у баях на [[Варонежскі фронт|Варонежскім]], [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходнім]], [[1-ы Украінскі фронт|1-м]] і [[2-і Украінскі фронт|2-м Украінскім франтах]], вызваляў [[Венгрыя|Венгрыю]] і [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]]. Пасля заканчэння вайны камандаваў [[батальён]]ам, адначасова праходзіў навучанне ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ]], якую скончыў у [[1951]] годзе. Далейшую службу праходзіў ва ўпраўленні штаба ваеннай акругі. З [[1954]] года паслядоўна камандаваў мотастралковым і механізаваным палкамі, праз некалькі гадоў — мотастралковай брыгадай. Са студзеня 1960 па ліпень 1961 года камандаваў [[32-я танкавая дывізія (СССР, 2-га фарміравання)|32-й танкавай дывізіяй]]. У [[1963]] годзе скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]], у ліпені 1963 года быў прызначаны 1-м намеснікам начальніка штаба [[Прыволжскай ваеннай акругі]]. З [[1965]] па [[1966]] знаходзіўся ў распараджэнні 10-га Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР (міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва) і па яго лініі кіраваў [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце|групай савецкіх ваенных саветнікаў]] у [[Егіпет|Егіпце]]. У ліпені 1966 года быў прызначаны камандуючым войскамі [[38-я армія (СССР)|38-й арміі]] ([[Прыкарпацкая ваенная акруга]]). Улетку [[1968]] года Маёращ са сваёй арміяй удзельнічаў ва ўварванні войск [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]] на тэрыторыю [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. У кастрычніку 1968 года прызначаны першым камандуючым створанай на тэрыторыі Чэхаславакіі [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]] і на чале яе праслужыў больш за чатыры гады. З ліпеня [[1972]] па жнівень [[1980]] камандаваў войскамі [[Прыбалтыйская ваенная акруга|Прыбалтыйскай ваеннай акругі]]. У ліпені 1980 года быў прызначаны першым намеснікам галоўнакамандуючага Сухапутных войск. На гэтай пасадзе, з’яўляючыся адначасова з 4 жніўня 1980 па 29 кастрычніка [[1981]] год галоўным ваенным саветнікам Узброеных Сіл [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]],спланаваў і ажыццявіў першыя буйныя агульнавайсковыя аперацыі Савецкай Арміі ва ўзаемадзеянні з узброенымі сіламі ДРА. З лютага [[1987]] года знаходзіўся ў [[Група генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР|групе генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР]]. З чэрвеня 1992 года — у адстаўцы. Кандыдат у члены [[ЦК КПСС]] (1971—1981). Дэпутат [[Савет нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР|Савета нацыянальнасцей]] [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 8—11 скліканняў (1970—1989) ад [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай ССР]]<ref>{{Cite web |url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |title=Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва |access-date=2013-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |archive-date=2011-09-26 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[14 студзеня]] [[2008]] года. пахаваны на [[Кунцаўскіх могілках|Кунцаўскіх могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Калашников К. А., Додонов И. Ю. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 1. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2013. — ISBN 978-601-7378-16-5. — С.163—164. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20071223021729/http://www.hronos.km.ru/biograf/bio_m/mayorov_am.html Биография А. М. Майорова на сайте «Хронос»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/nashi-avtory/288.html Биография А. М. Майорова на сайте издательства «Права Человека»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/contacts/vedrashko/526.html Воспоминания генерала армии А. М. Майорова о событиях в Чехословакии в 1968 году] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генералы арміі СССР]][[Катэгорыя:Кавалерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Сапёры Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] k1c0rrqas4kir78i1ce00fnefpevpi5 5144523 5144522 2026-05-21T15:32:48Z DBatura 73587 /* Біяграфія */ 5144523 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Аляксандр Міхайлавіч Маёраў''' ({{lang-ru|Андрей Михайлович Майоров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі военачальнік, [[генерал арміі]] ([[1977]]), удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]], [[аперацыя «Дунай»|увода войск Арганізацыі Варшаўскай дамовы на тэрыторыю Чэхаславакіі]] як камандуючы 38-й арміі і [[Афганская вайна (1979—1989)|вайны ў Афганістане]] як Галоўны ваенны саветнік Узброеных Сіл ДРА. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле [[Пакурлей (Саратаўская вобласць)|Пакурлей]] (цяпер — [[Саратаўская вобласць]]) у сям’і заможнага селяніна. У верасні [[1940]] года паступіў у [[Златавустаўскае ваенна-інжынернае вучылішча]], якое скончыў у пачатку Вялікай Айчыннай вайны. На працягу двух гадоў, будучы намеснікам і камандзірам сапёрнай роты на курсах малодшых палітрукоў [[Прываложская ваенная акруга|Прыволжскай ваеннай акругі]], займаўся падрыхтоўкай афіцэрскіх кадраў для фронту. У студзені [[1943]] года быў прызначаны дывізіённым інжынерам [[8-я гвардзейская кавалерыйская дывізія|8-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі]]. Прымаў удзел у баях на [[Варонежскі фронт|Варонежскім]], [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходнім]], [[1-ы Украінскі фронт|1-м]] і [[2-і Украінскі фронт|2-м Украінскім франтах]], вызваляў [[Венгрыя|Венгрыю]] і [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]]. Пасля заканчэння вайны камандаваў [[батальён]]ам, адначасова праходзіў навучанне ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ]], якую скончыў у [[1951]] годзе. Далейшую службу праходзіў ва ўпраўленні штаба ваеннай акругі. З [[1954]] года паслядоўна камандаваў мотастралковым і механізаваным палкамі, праз некалькі гадоў — мотастралковай брыгадай. Са студзеня 1960 па ліпень 1961 года камандаваў [[32-я танкавая дывізія (СССР, 2-га фарміравання)|32-й танкавай дывізіяй]]. У [[1963]] годзе скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]], у ліпені 1963 года быў прызначаны 1-м намеснікам начальніка штаба [[Прыволжскай ваеннай акругі]]. З [[1965]] па [[1966]] знаходзіўся ў распараджэнні 10-га Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР (міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва) і па яго лініі кіраваў [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце|групай савецкіх ваенных саветнікаў]] у [[Егіпет|Егіпце]]. У ліпені 1966 года быў прызначаны камандуючым войскамі [[38-я армія (СССР)|38-й арміі]] ([[Прыкарпацкая ваенная акруга]]). Улетку [[1968]] года са сваёй арміяй удзельнічаў ва ўварванні войск [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]] на тэрыторыю [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. У кастрычніку 1968 года прызначаны першым камандуючым створанай на тэрыторыі Чэхаславакіі [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]] і на чале яе праслужыў больш за чатыры гады. З ліпеня [[1972]] па жнівень [[1980]] камандаваў войскамі [[Прыбалтыйская ваенная акруга|Прыбалтыйскай ваеннай акругі]]. У ліпені 1980 года быў прызначаны першым намеснікам галоўнакамандуючага Сухапутных войск. На гэтай пасадзе, з’яўляючыся адначасова з 4 жніўня 1980 па 29 кастрычніка [[1981]] год галоўным ваенным саветнікам Узброеных Сіл [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], спланаваў і ажыццявіў першыя буйныя агульнавайсковыя аперацыі Савецкай Арміі ва ўзаемадзеянні з узброенымі сіламі ДРА. З лютага [[1987]] года знаходзіўся ў [[Група генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР|групе генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР]]. З чэрвеня 1992 года — у адстаўцы. Кандыдат у члены [[ЦК КПСС]] (1971—1981). Дэпутат [[Савет нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР|Савета нацыянальнасцей]] [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 8—11 скліканняў (1970—1989) ад [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай ССР]]<ref>{{Cite web |url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |title=Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва |access-date=2013-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |archive-date=2011-09-26 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[14 студзеня]] [[2008]] года. пахаваны на [[Кунцаўскіх могілках|Кунцаўскіх могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Калашников К. А., Додонов И. Ю. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 1. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2013. — ISBN 978-601-7378-16-5. — С.163—164. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20071223021729/http://www.hronos.km.ru/biograf/bio_m/mayorov_am.html Биография А. М. Майорова на сайте «Хронос»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/nashi-avtory/288.html Биография А. М. Майорова на сайте издательства «Права Человека»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/contacts/vedrashko/526.html Воспоминания генерала армии А. М. Майорова о событиях в Чехословакии в 1968 году] {{ВС}} [[Катэгорыя:Генералы арміі СССР]][[Катэгорыя:Кавалерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Сапёры Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] o5ro8fxyij365a963789xdt58i83iwi 5144524 5144523 2026-05-21T15:35:28Z DBatura 73587 /* Спасылкі */ 5144524 wikitext text/x-wiki {{Ваенны дзеяч}} '''Аляксандр Міхайлавіч Маёраў''' ({{lang-ru|Андрей Михайлович Майоров}}; {{ВД-Прэамбула}}) — савецкі военачальнік, [[генерал арміі]] ([[1977]]), удзельнік [[Вялікая Айчынная вайна|Вялікай Айчыннай]], [[аперацыя «Дунай»|увода войск Арганізацыі Варшаўскай дамовы на тэрыторыю Чэхаславакіі]] як камандуючы 38-й арміі і [[Афганская вайна (1979—1989)|вайны ў Афганістане]] як Галоўны ваенны саветнік Узброеных Сіл ДРА. == Біяграфія == Нарадзіўся ў сяле [[Пакурлей (Саратаўская вобласць)|Пакурлей]] (цяпер — [[Саратаўская вобласць]]) у сям’і заможнага селяніна. У верасні [[1940]] года паступіў у [[Златавустаўскае ваенна-інжынернае вучылішча]], якое скончыў у пачатку Вялікай Айчыннай вайны. На працягу двух гадоў, будучы намеснікам і камандзірам сапёрнай роты на курсах малодшых палітрукоў [[Прываложская ваенная акруга|Прыволжскай ваеннай акругі]], займаўся падрыхтоўкай афіцэрскіх кадраў для фронту. У студзені [[1943]] года быў прызначаны дывізіённым інжынерам [[8-я гвардзейская кавалерыйская дывізія|8-й гвардзейскай кавалерыйскай дывізіі]]. Прымаў удзел у баях на [[Варонежскі фронт|Варонежскім]], [[Заходні фронт (Вялікая Айчынная вайна)|Заходнім]], [[1-ы Украінскі фронт|1-м]] і [[2-і Украінскі фронт|2-м Украінскім франтах]], вызваляў [[Венгрыя|Венгрыю]] і [[Чэхаславакія|Чэхаславакію]]. Пасля заканчэння вайны камандаваў [[батальён]]ам, адначасова праходзіў навучанне ў [[Ваенная акадэмія імя М. В. Фрунзэ|Ваеннай акадэміі імя М. В. Фрунзэ]], якую скончыў у [[1951]] годзе. Далейшую службу праходзіў ва ўпраўленні штаба ваеннай акругі. З [[1954]] года паслядоўна камандаваў мотастралковым і механізаваным палкамі, праз некалькі гадоў — мотастралковай брыгадай. Са студзеня 1960 па ліпень 1961 года камандаваў [[32-я танкавая дывізія (СССР, 2-га фарміравання)|32-й танкавай дывізіяй]]. У [[1963]] годзе скончыў [[Ваенная акадэмія Генеральнага штаба Узброеных Сіл Расійскай Федэрацыі|Ваенную акадэмію Генеральнага штаба]], у ліпені 1963 года быў прызначаны 1-м намеснікам начальніка штаба [[Прыволжскай ваеннай акругі]]. З [[1965]] па [[1966]] знаходзіўся ў распараджэнні 10-га Галоўнага ўпраўлення Генеральнага штаба Узброеных Сіл СССР (міжнароднае ваеннае супрацоўніцтва) і па яго лініі кіраваў [[Група савецкіх ваенных спецыялістаў у Егіпце|групай савецкіх ваенных саветнікаў]] у [[Егіпет|Егіпце]]. У ліпені 1966 года быў прызначаны камандуючым войскамі [[38-я армія (СССР)|38-й арміі]] ([[Прыкарпацкая ваенная акруга]]). Улетку [[1968]] года са сваёй арміяй удзельнічаў ва ўварванні войск [[Варшаўскі дагавор|Варшаўскага дагавора]] на тэрыторыю [[Чэхаславакія|Чэхаславакіі]]. У кастрычніку 1968 года прызначаны першым камандуючым створанай на тэрыторыі Чэхаславакіі [[Цэнтральная група войск|Цэнтральнай групы войск]] і на чале яе праслужыў больш за чатыры гады. З ліпеня [[1972]] па жнівень [[1980]] камандаваў войскамі [[Прыбалтыйская ваенная акруга|Прыбалтыйскай ваеннай акругі]]. У ліпені 1980 года быў прызначаны першым намеснікам галоўнакамандуючага Сухапутных войск. На гэтай пасадзе, з’яўляючыся адначасова з 4 жніўня 1980 па 29 кастрычніка [[1981]] год галоўным ваенным саветнікам Узброеных Сіл [[Дэмакратычная Рэспубліка Афганістан|Дэмакратычнай Рэспублікі Афганістан]], спланаваў і ажыццявіў першыя буйныя агульнавайсковыя аперацыі Савецкай Арміі ва ўзаемадзеянні з узброенымі сіламі ДРА. З лютага [[1987]] года знаходзіўся ў [[Група генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР|групе генеральных інспектараў Міністэрства абароны СССР]]. З чэрвеня 1992 года — у адстаўцы. Кандыдат у члены [[ЦК КПСС]] (1971—1981). Дэпутат [[Савет нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР|Савета нацыянальнасцей]] [[Вярхоўны Савет СССР|Вярхоўнага Савета СССР]] 8—11 скліканняў (1970—1989) ад [[Узбекская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|Узбекскай ССР]]<ref>{{Cite web |url=http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |title=Список депутатов Верховного Совета СССР 11 созыва |access-date=2013-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926213742/http://www.knowbysight.info/1_SSSR/07797.asp |archive-date=2011-09-26 |url-status=dead }}</ref>. Памёр [[14 студзеня]] [[2008]] года. пахаваны на [[Кунцаўскіх могілках|Кунцаўскіх могілках]]. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * Калашников К. А., Додонов И. Ю. Высший командный состав Вооружённых сил СССР в послевоенный период. Справочные материалы (1945—1975 гг.). Том 1. Усть-Каменогорск: «Медиа-Альянс», 2013. — ISBN 978-601-7378-16-5. — С.163—164. == Спасылкі == * [https://web.archive.org/web/20071223021729/http://www.hronos.km.ru/biograf/bio_m/mayorov_am.html Биография А. М. Майорова на сайте «Хронос»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/nashi-avtory/288.html Биография А. М. Майорова на сайте издательства «Права Человека»] * [http://www.hrpublishers.org/ru/contacts/vedrashko/526.html Воспоминания генерала армии А. М. Майорова о событиях в Чехословакии в 1968 году] {{Генералы арміі СССР}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Генералы арміі СССР]][[Катэгорыя:Кавалерысты Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Сапёры Вялікай Айчыннай вайны]][[Катэгорыя:Мемуарысты СССР]][[Катэгорыя:Удзельнікі Афганскай вайны (1979—1989)]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXIV з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVI з’езда КПСС]][[Катэгорыя:Дэлегаты XXVII з’езда КПСС]] r76s49phlt14nsnm9ssc3fb5w5cfe6p 0 808180 5144525 2026-05-21T15:38:35Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Славутасць | Выява = Стралкава. Сядзіба (01).jpg }} '''Сядзіба Стралкаў''' — помнік сядзібнай архітэктуры пачатку XX стагоддзя ў в. [[Стралкава]] Клецкага раёна. Ансамбль сядзібы мае рэгулярную планіроўку, уключае сядзібны дом, свіран, браму, пад’язную алею. З...» 5144525 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Выява = Стралкава. Сядзіба (01).jpg }} '''Сядзіба Стралкаў''' — помнік сядзібнай архітэктуры пачатку XX стагоддзя ў в. [[Стралкава]] Клецкага раёна. Ансамбль сядзібы мае рэгулярную планіроўку, уключае сядзібны дом, свіран, браму, пад’язную алею. З’яўляецца помнікам архітэктуры [[неакласіцызм]]у. Сядзібны дом уяўляе сабой аднапавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак на бутавым цокалі. Накрыты высокім вальмавым дахам з люкарнамі. Мае сіметрычную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Манументальнасць галоўнага ўвахода падкрэслена шырокім ганкам, які выкладзены з блокаў ружовага вапняку. Характэрная рыса інтэр’еру — адкрытыя балечныя столі. Сцены прарэзаны шырокімі аконнымі праёмамі. Дваровы фасад з паўкруглым эркерам у цэнтры раскрапаваны шырокімі лапаткамі. Планіроўка будынка анфіладная. У цэнтры знаходзіцца вестыбюль і вялікая зала. Дзе групы бакавых памяшканняў маюць тарцовыя выхады. У інтэр’еры захаваўся кафляны камін. Зараз аб’ект не выкарыстоўваецца. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000209}} * [https://heritage.gov.by/catalog/siadziba-000209 heritage.gov.by] * {{radzima|2882}} [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Стралкава]] oxkr8l6qlc5wmc8y9ceo6nwrqa8c1wu 5144628 5144525 2026-05-21T21:55:33Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5144628 wikitext text/x-wiki {{Славутасць | Выява = Стралкава. Сядзіба (01).jpg }} '''Сядзіба Стралкаў''' — помнік сядзібнай архітэктуры пачатку XX стагоддзя ў в. [[Стралкава]] Клецкага раёна. Ансамбль сядзібы мае рэгулярную планіроўку, уключае сядзібны дом, свіран, браму, пад’язную алею. З’яўляецца помнікам архітэктуры [[неакласіцызм]]у. Сядзібны дом уяўляе сабой аднапавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак на бутавым цокалі. Накрыты высокім вальмавым дахам з люкарнамі. Мае сіметрычную аб’ёмна-прасторавую кампазіцыю. Манументальнасць галоўнага ўвахода падкрэслена шырокім ганкам, які выкладзены з блокаў ружовага вапняку. Характэрная рыса інтэр’еру — адкрытыя балечныя столі. Сцены прарэзаны шырокімі аконнымі праёмамі. Дваровы фасад з паўкруглым эркерам у цэнтры раскрапаваны шырокімі лапаткамі. Планіроўка будынка анфіладная. У цэнтры знаходзіцца вестыбюль і вялікая зала. Дзе групы бакавых памяшканняў маюць тарцовыя выхады. У інтэр’еры захаваўся кафляны камін. Зараз аб’ект не выкарыстоўваецца. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000209}} * [https://heritage.gov.by/catalog/siadziba-000209 heritage.gov.by] * {{radzima|2882}} [[Катэгорыя:Сядзібы Клецкага раёна]] [[Катэгорыя:Стралкава]] otzvcdvfpqbgm2libicslfydk973pcn 0 808181 5144535 2026-05-21T15:55:12Z DBatura 73587 Новая старонка: «[[File:Ghetto Zabrezie 3b.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Забрэззі''' (чэрвень 1941 — 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Забрэззе]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] Мін...» 5144535 wikitext text/x-wiki [[File:Ghetto Zabrezie 3b.jpg|міні|Помнік загінулым вязням гета.]] '''Гета ў Забрэззі''' (чэрвень 1941 — 1942) — [[гета ў перыяд Другой сусветнай вайны|яўрэйскае гета]], месца прымусовага перасялення [[яўрэі|яўрэяў]] вёскі [[Забрэззе]] [[Валожынскі раён|Валожынскага раёна]] [[Мінская вобласць|Мінскай вобласці]] і бліжэйшых населеных пунктаў у працэсе [[Халакост у Беларусі|пераследу і знішчэння яўрэяў]] падчас [[Нямецкая акупацыя Беларусі (1941—1944)|акупацыі тэрыторыі Беларусі]] войскамі [[Трэці рэйх|нацысцкай Германіі]] ў перыяд [[Другая Сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. ==Гісторыя == У вёсцы Забрэззе перад вайной яўрэі складалі значную частку насельніцтва<ref name=autogenerated2>''М. Новак.'' «Кровавый след в истории». Газета «Працоўная слава» Воложинского районного исполнительного комитета, № 174—175 (8342-8343), 10 ноября 2009 года, с. 5{{ref|be}}</ref>. Вёска была акупавана [[Вермахт|нямецкімі войскамі]] з 25 чэрвеня 1941 года да 5 ліпеня 1944 года{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=319}}. У першыя ж дні пасля акупацыі немцы, рэалізуючы нацысцкую [[канчатковае рашэнне яўрэйскага пытання|праграму знішчэння яўрэяў]], сагналі яўрэяў у гета{{sfn|«Памяць. Валожынскi раён»|1996|с=162}}. Тэрыторыя гета была абнесена дашчаным плотам і некалькімі радамі [[калючы дрот|калючага дроту]]. Яўрэям пад страхам смерці забаранялася з’яўляцца без апазнавальнага знака — прышытай на вопратку [[жоўтая зорка|латы]]<ref name=autogenerated2 />. Над вязнямі беспакарана здзекаваліся. Напрыклад, часта немцы і паліцыі пад гукі музыкі выганялі габрэяў з гета, прымушалі ўстаць на карачкі і ў такім выглядзе гналі на полі, дзе прымушалі зубамі выскубаць траву і вырываць дзёран, а таксама піць з лужын брудную ваду. Тых, хто адмаўляўся гэта рабіць, забівалі да смерці бізунамі і дубінкамі<ref name=autogenerated2 />. У ліпені (зімой<ref name=autogenerated2 />) 1942 года вязняў гета замкнулі ў хляве, які аблілі бензінам, і спалілі жыўцом. Загінула каля 180 (136{{sfn|Холокост на территории СССР|2011|с=319}}{{sfn|Свидетельствуют палачи|2010|с=174}}) чалавек<ref name=autogenerated2 />. == Памяць == У 1946 годзе ў цэнтры вёскі, за 100 метраў ад сельсавета, на брацкай магіле яўрэяў быў усталяваны помнік{{sfn|«Памяць. Валожынскi раён»|1996|с=443}}. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{h|Холокост на территории СССР|2011|Холокост на территории СССР. Энциклопедия / Гл. ред. И. А. Альтман. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: РОССПЭН, 2011. — 1143 с. — ISBN 978-5-8243-1463-2.}} * {{h|«Памяць. Валожынскi раён»|1996|Л.К. Лявонаў, В.I. Малішэўскi, А.Л. Петрашкевіч i iнш. (рэдкал.), Я.Я. Янушкевіч (укладальнік). «Памяць. Валожынскi раён». — Минск: «Мастацкая літаратура», 1996. — 454 с. — ISBN 985-02-0387-0.}} {{Гета на Беларусі}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гета ў Беларусі|Забрэззе]] [[Катэгорыя:Гісторыя Валожынскага раёна]] [[Катэгорыя:Забрэззе]] a5rf5i3hytntf6q2twn9pkgh6ve73m6 0 808182 5144536 2026-05-21T15:55:55Z JerzyKundrat 174 Перасылае да [[Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх (Лецяшын)]] 5144536 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх (Лецяшын)]] rfj1j3l7id18mbfg1il43wrlopkbv9d 0 808183 5144537 2026-05-21T16:01:24Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «[[Файл:Leciašyn, Čarnocki. Лецяшын, Чарноцкі (1919-39) (2).jpg|thumb|Сядзіба Чарноцкіх, Лецяшын, да 1939&nbsp;г.]] '''Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх''' — gомнiк жылой архiтэктуры ў в. [[Лецяшын (Клецкі раён)]]. == Гісторыя == Сядзіба ў в. Лецяшын сфарміравалася ў канцы ХVІІІ ст. Ф. Ч...» 5144537 wikitext text/x-wiki [[Файл:Leciašyn, Čarnocki. Лецяшын, Чарноцкі (1919-39) (2).jpg|thumb|Сядзіба Чарноцкіх, Лецяшын, да 1939&nbsp;г.]] '''Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх''' — gомнiк жылой архiтэктуры ў в. [[Лецяшын (Клецкі раён)]]. == Гісторыя == Сядзіба ў в. Лецяшын сфарміравалася ў канцы ХVІІІ ст. [[Ф. Чарноцкі]]м на адкрытай жывапіснай мясцовасці. У новы дом сям’я пераехала ў 1793 г. з суседняга ляснога фальварка Заранкоўцы (у чатырох вярстах ад Лецяшына). Новая сядзіба ўключала: сядзібны дом, афіцыну, парк, дзве брамы з жалезнымі варотамі, капліцу, стайню і інш. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сядзіба ў Ляцяшыне знаходзілася паблізу ад тылу рускага фронту. Усю бібліятэку, карціны і больш каштоўныя прадметы ўладальнікі паспелі вывезці ў [[Мінск]], дзе яны ўцалелі і адкуль у 1920 г. былі дастаўлены ў [[Варшава|Варшаву]]. А ўсё, што засталося на месцы, было разрабавана і знішчана. Нават у склепе капліцы былі апаганены грабніцы. Двор згарэў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Са збудаванняў у цяперашні час застаўся драўляны свіран (пач. 20 ст.) і гаспадарчая пабудова. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000204}} * [https://heritage.gov.by/catalog/fragmenty-kompleksu-byloi-siadziby-reshtki-siadzibnaga-doma-reshtki-afitcyny-reshtki-gaspadarchai-pabudovy-211 heritage.gov.by] * {{radzima|7310}} [[Катэгорыя:Лецяшын (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] 2a67vclzg96l3ji7lidi5jia6c4olop 5144538 5144537 2026-05-21T16:03:58Z JerzyKundrat 174 5144538 wikitext text/x-wiki [[Файл:Leciašyn, Čarnocki. Лецяшын, Чарноцкі (1919-39) (2).jpg|thumb|Сядзіба Чарноцкіх, Лецяшын, да 1939&nbsp;г.]] '''Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх''' — помнiк жылой архiтэктуры ў в. [[Лецяшын (Клецкі раён)]]. == Гісторыя == Сядзіба ў в. Лецяшын сфарміравалася ў канцы ХVІІІ ст. [[Ф. Чарноцкі]]м на адкрытай жывапіснай мясцовасці. У новы дом сям’я пераехала ў 1793 г. з суседняга ляснога фальварка Заранкоўцы (у чатырох вярстах ад Лецяшына). Новая сядзіба ўключала: сядзібны дом, афіцыну, парк, дзве брамы з жалезнымі варотамі, капліцу, стайню і інш. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сядзіба ў Ляцяшыне знаходзілася паблізу ад тылу рускага фронту. Усю бібліятэку, карціны і больш каштоўныя прадметы ўладальнікі паспелі вывезці ў [[Мінск]], дзе яны ўцалелі і адкуль у 1920 г. былі дастаўлены ў [[Варшава|Варшаву]]. А ўсё, што засталося на месцы, было разрабавана і знішчана. Нават у склепе капліцы былі апаганены грабніцы. Двор згарэў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Са збудаванняў у цяперашні час застаўся драўляны свіран (пач. 20 ст.) і гаспадарчая пабудова. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000204}} * [https://heritage.gov.by/catalog/fragmenty-kompleksu-byloi-siadziby-reshtki-siadzibnaga-doma-reshtki-afitcyny-reshtki-gaspadarchai-pabudovy-211 heritage.gov.by] * {{radzima|7310}} [[Катэгорыя:Лецяшын (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] b8a05w379h9l4fgqgb3ik33wey07df3 5144539 5144538 2026-05-21T16:05:19Z JerzyKundrat 174 5144539 wikitext text/x-wiki [[Файл:Leciašyn, Čarnocki. Лецяшын, Чарноцкі (1919-39) (2).jpg|thumb|Сядзіба Чарноцкіх, Лецяшын, да 1939&nbsp;г.]] '''Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх''' — gомнiк жылой архiтэктуры ў в. [[Лецяшын (Клецкі раён)]]. == Гісторыя == Сядзіба ў в. Лецяшын сфарміравалася ў канцы ХVІІІ ст. [[Ф. Чарноцкі]]м на адкрытай жывапіснай мясцовасці. У новы дом сям’я пераехала ў 1793 г. з суседняга ляснога фальварка Заранкоўцы (у чатырох вярстах ад Лецяшына). Новая сядзіба ўключала: сядзібны дом, афіцыну, парк, дзве брамы з жалезнымі варотамі, капліцу, стайню і інш. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сядзіба ў Ляцяшыне знаходзілася паблізу ад тылу рускага фронту. Усю бібліятэку, карціны і больш каштоўныя прадметы ўладальнікі паспелі вывезці ў [[Мінск]], дзе яны ўцалелі і адкуль у 1920 г. былі дастаўлены ў [[Варшава|Варшаву]]. А ўсё, што засталося на месцы, было разрабавана і знішчана. Нават у склепе капліцы былі апаганены грабніцы. Двор згарэў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Са збудаванняў у цяперашні час застаўся драўляны свіран (пач. 20 ст.) і гаспадарчая пабудова. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000204}} * [https://heritage.gov.by/catalog/fragmenty-kompleksu-byloi-siadziby-reshtki-siadzibnaga-doma-reshtki-afitcyny-reshtki-gaspadarchai-pabudovy-211 heritage.gov.by] * {{radzima|7310}} [[Катэгорыя:Лецяшын (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] 0no8zgm8jakak5uro5ifiqhw5mib4dv 5144540 5144539 2026-05-21T16:07:20Z JerzyKundrat 174 5144540 wikitext text/x-wiki [[Файл:Leciašyn, Čarnocki. Лецяшын, Чарноцкі (1919-39) (2).jpg|thumb|Сядзіба Чарноцкіх, Лецяшын, да 1939&nbsp;г.]] '''Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх''' — gомнiк жылой архiтэктуры ў в. [[Лецяшын (Клецкі раён)]]. == Гісторыя == Сядзіба ў в. Лецяшын сфарміравалася ў канцы ХVІІІ ст. [[Ф. Чарноцкі]]м на адкрытай жывапіснай мясцовасці. У новы дом сям’я пераехала ў 1793 г. з суседняга ляснога фальварка Заранкоўцы (у чатырох вярстах ад Лецяшына). Новая сядзіба ўключала: сядзібны дом, афіцыну, парк, дзве брамы з жалезнымі варотамі, капліцу, стайню і інш. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сядзіба ў Ляцяшыне знаходзілася паблізу ад тылу рускага фронту. Усю бібліятэку, карціны і больш каштоўныя прадметы ўладальнікі паспелі вывезці ў [[Мінск]], дзе яны ўцалелі і адкуль у 1920 г. былі дастаўлены ў [[Варшава|Варшаву]]. А ўсё, што засталося на месцы, было разрабавана і знішчана. Нават у склепе капліцы былі апаганены грабніцы. Двор згарэў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Са збудаванняў у цяперашні час застаўся драўляны свіран (пач. 20 ст.) і гаспадарчая пабудова. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000204}} * [https://heritage.gov.by/catalog/byly-siadzibna-parkavy-kompleks-fragmenty-parku-fragmenty-sadu-sviran-204 heritage.gov.by] * {{radzima|7310}} [[Катэгорыя:Лецяшын (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] dla33u0s8tsugqja4daaq7z3yxssbh9 5144541 5144540 2026-05-21T16:08:24Z JerzyKundrat 174 5144541 wikitext text/x-wiki [[Файл:Leciašyn, Čarnocki. Лецяшын, Чарноцкі (1919-39) (2).jpg|thumb|Сядзіба Чарноцкіх, Лецяшын, да 1939&nbsp;г.]] '''Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх''' — gомнiк жылой архiтэктуры ў в. [[Лецяшын (Клецкі раён)]]. == Гісторыя == Сядзіба ў в. Лецяшын сфарміравалася ў канцы ХVІІІ ст. [[Ф. Чарноцкі]]м на адкрытай жывапіснай мясцовасці. У новы дом сям’я пераехала ў 1793 г. з суседняга ляснога фальварка Заранкоўцы (у чатырох вярстах ад Лецяшына). Новая сядзіба ўключала: сядзібны дом, афіцыну, парк, дзве брамы з жалезнымі варотамі, капліцу, стайню і інш. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сядзіба ў Ляцяшыне знаходзілася паблізу ад тылу рускага фронту. Усю бібліятэку, карціны і больш каштоўныя прадметы ўладальнікі паспелі вывезці ў [[Мінск]], дзе яны ўцалелі і адкуль у 1920 г. былі дастаўлены ў [[Варшава|Варшаву]]. А ўсё, што засталося на месцы, было разрабавана і знішчана. Нават у склепе капліцы былі апаганены грабніцы. Двор згарэў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Са збудаванняў у цяперашні час застаўся драўляны свіран (пач. 20 ст.) і гаспадарчая пабудова. Захаваліся фрагменты парку, фрагменты саду. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000204}} * [https://heritage.gov.by/catalog/byly-siadzibna-parkavy-kompleks-fragmenty-parku-fragmenty-sadu-sviran-204 heritage.gov.by] * {{radzima|7310}} [[Катэгорыя:Лецяшын (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] forka5gh8kcr1ydqu7gtv7hjgfwt42q 5144560 5144541 2026-05-21T17:25:29Z JerzyKundrat 174 5144560 wikitext text/x-wiki [[Файл:Leciašyn, Čarnocki. Лецяшын, Чарноцкі (1919-39) (2).jpg|thumb|Сядзіба Чарноцкіх, Лецяшын, да 1939&nbsp;г.]] '''Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх''' — помнiк жылой архiтэктуры ў в. [[Лецяшын (Клецкі раён)]]. == Гісторыя == Сядзіба ў в. Лецяшын сфарміравалася ў канцы ХVІІІ ст. [[Ф. Чарноцкі]]м на адкрытай жывапіснай мясцовасці. У новы дом сям’я пераехала ў 1793 г. з суседняга ляснога фальварка Заранкоўцы (у чатырох вярстах ад Лецяшына). Новая сядзіба ўключала: сядзібны дом, афіцыну, парк, дзве брамы з жалезнымі варотамі, капліцу, стайню і інш. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сядзіба ў Ляцяшыне знаходзілася паблізу ад тылу рускага фронту. Усю бібліятэку, карціны і больш каштоўныя прадметы ўладальнікі паспелі вывезці ў [[Мінск]], дзе яны ўцалелі і адкуль у 1920 г. былі дастаўлены ў [[Варшава|Варшаву]]. А ўсё, што засталося на месцы, было разрабавана і знішчана. Нават у склепе капліцы былі апаганены грабніцы. Двор згарэў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Са збудаванняў у цяперашні час застаўся драўляны свіран (пач. 20 ст.) і гаспадарчая пабудова. Захаваліся фрагменты парку, фрагменты саду. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000204}} * [https://heritage.gov.by/catalog/byly-siadzibna-parkavy-kompleks-fragmenty-parku-fragmenty-sadu-sviran-204 heritage.gov.by] * {{radzima|7310}} [[Катэгорыя:Лецяшын (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] 54vnhemv373pfqp4svw7xtm1e212v90 5144625 5144560 2026-05-21T21:46:59Z JerzyKundrat 174 5144625 wikitext text/x-wiki [[Файл:Leciašyn, Čarnocki. Лецяшын, Чарноцкі (1919-39) (2).jpg|thumb|Сядзіба Чарноцкіх, Лецяшын, да 1939&nbsp;г.]] '''Cядзібна-паркавы комплекс Чарноцкіх''' — помнiк жылой архiтэктуры ў в. [[Лецяшын (Клецкі раён)]]. == Гісторыя == Сядзіба ў в. Лецяшын сфарміравалася ў канцы ХVІІІ ст. [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішкам Чарноцкі]]м на адкрытай жывапіснай мясцовасці. У новы дом сям’я пераехала ў 1793 г. з суседняга ляснога фальварка Заранкоўцы (у чатырох вярстах ад Лецяшына). Новая сядзіба ўключала: сядзібны дом, афіцыну, парк, дзве брамы з жалезнымі варотамі, капліцу, стайню і інш. У час [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] сядзіба ў Ляцяшыне знаходзілася паблізу ад тылу рускага фронту. Усю бібліятэку, карціны і больш каштоўныя прадметы ўладальнікі паспелі вывезці ў [[Мінск]], дзе яны ўцалелі і адкуль у 1920 г. былі дастаўлены ў [[Варшава|Варшаву]]. А ўсё, што засталося на месцы, было разрабавана і знішчана. Нават у склепе капліцы былі апаганены грабніцы. Двор згарэў у гады [[Другая сусветная вайна|Другой сусветнай вайны]]. Са збудаванняў у цяперашні час застаўся драўляны свіран (пач. ХХ ст.) і гаспадарчая пабудова. Захаваліся фрагменты парку, фрагменты саду. == Спасылкі == {{ГККРБ|613Г000204}} * [https://heritage.gov.by/catalog/byly-siadzibna-parkavy-kompleks-fragmenty-parku-fragmenty-sadu-sviran-204 heritage.gov.by] * {{radzima|7310}} [[Катэгорыя:Лецяшын (Клецкі раён)]] [[Катэгорыя:Славутасці Клецкага раёна]] 9f8ql4b5jxrasvyon1f2g6yc3yymkfj 1 808184 5144552 2026-05-21T17:03:38Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «@[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], я б раіў не выкарыстоўваць прозвішчы ўладальнікаў у назвах сядзіб, бо многія з іх па некалькі разоў змянялі ўласнікаў, таму прозвішча ў назве можа быць зусім не прозвішчам тых, хто быў асноўным будаўніком. І пазбягаць гэтых с...» 5144552 wikitext text/x-wiki @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], я б раіў не выкарыстоўваць прозвішчы ўладальнікаў у назвах сядзіб, бо многія з іх па некалькі разоў змянялі ўласнікаў, таму прозвішча ў назве можа быць зусім не прозвішчам тых, хто быў асноўным будаўніком. І пазбягаць гэтых сядзібна-паркавы комплекс/палацава-паркавы комплекс/сядзібна-паркавы ансамбль/палацава-паркавы ансамбль - аднаму Богу вядома чым адрозніваюцца гэтыя варыянты паміж сабой. Лепш нейтральнае Лецяшынская сядзіба. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:03, 21 мая 2026 (+03) 6s7c69k8401egbss2xx9p1gcepphsbe 5144559 5144552 2026-05-21T17:23:07Z JerzyKundrat 174 5144559 wikitext text/x-wiki @[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]], я б раіў не выкарыстоўваць прозвішчы ўладальнікаў у назвах сядзіб, бо многія з іх па некалькі разоў змянялі ўласнікаў, таму прозвішча ў назве можа быць зусім не прозвішчам тых, хто быў асноўным будаўніком. І пазбягаць гэтых сядзібна-паркавы комплекс/палацава-паркавы комплекс/сядзібна-паркавы ансамбль/палацава-паркавы ансамбль - аднаму Богу вядома чым адрозніваюцца гэтыя варыянты паміж сабой. Лепш нейтральнае Лецяшынская сядзіба. [[Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў|Чаховіч Уладзіслаў]] ([[Размовы з удзельнікам:Чаховіч Уладзіслаў|размовы]]) 20:03, 21 мая 2026 (+03) : Так у аўтарытэтных крыніцах, я не вінават. --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 20:23, 21 мая 2026 (+03) f201koedfg5p6763fhovrl8shds7da0 0 808185 5144575 2026-05-21T18:17:10Z DBatura 73587 Новая старонка: «{{Орган выканаўчай улады}} '''Урад Літоўскай Рэспублікі''' — орган [[Выканаўчая ўлада|выканаўчай улады]] ў [[Літва|Літве]]. Урад выконвае законы і пастановы [[Сейм Літвы|Сейма]] і прэзідэнцкія ўказы, кіруе дзяржаўнай уласнасцю, вядзе нацыянальныя справы і су...» 5144575 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады}} '''Урад Літоўскай Рэспублікі''' — орган [[Выканаўчая ўлада|выканаўчай улады]] ў [[Літва|Літве]]. Урад выконвае законы і пастановы [[Сейм Літвы|Сейма]] і прэзідэнцкія ўказы, кіруе дзяржаўнай уласнасцю, вядзе нацыянальныя справы і сумесна з кіраўніком дзяржавы ажыццяўляе знешнюю палітыку краіны. Мае права заканадаўчай ініцыятывы, складае дзяржаўны бюджэт і прадстаўляе яго на зацвярджэнне парламенту. Паўнамоцтвы органа вызначаны ў Канстытуцыі і Законе аб урадзе. Узначальвае ўрад прэм’ер-міністр, які прызначаецца прэзідэнтам з адабрэння Сейма. Ён з адабрэння кіраўніка дзяржавы фарміруе кабінет з 14 міністраў. Міністры падсправаздачныя Сейму і Прэзідэнту і непасрэдна падпарадкоўваюцца прэм’ер-міністру.<ref name="vle-1">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-vyriausybe/ Lietuvos Respublikos Vyriausybė]</ref><ref>[https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.5807/CCHSimTmLk Vyriausybės įstatymas].</ref> У склад урада ўваходзяць наступныя міністэрствы: навакольнага асяроддзя<ref name="vle-2">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-aplinkos-ministerija/ Lietuvos Respublikos aplinkos ministerija]</ref>, энергетыкі<ref name="vle-3">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-energetikos-ministerija/ Lietuvos Respublikos energetikos ministerija]</ref>, эканомікі і інавацый<ref name="vle-4">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-ekonomikos-ir-inovaciju-ministerija/ Lietuvos Respublikos ekonomikos ir inovacijų ministerija]</ref>, фінансаў<ref name="vle-5">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-finansu-ministerija/ Lietuvos Respublikos finansų ministerija]</ref>, нацыянальнй абароны<ref name="vle-6">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-krasto-apsaugos-ministerija/ Lietuvos Respublikos krašto apsaugos ministerija]</ref>, культуры<ref name="vle-7">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-kulturos-ministerija/ Lietuvos Respublikos kultūros ministerija]</ref>, сацыяльнага забяспячэння і працы<ref name="vle-8">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-socialines-apsaugos-ir-darbo-ministerija/ Lietuvos Respublikos socialinės apsaugos ir darbo ministerija]</ref>, транспарту<ref name="vle-9">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-susisiekimo-ministerija/ Lietuvos Respublikos susisiekimo ministerija]</ref>, аховы здароўя<ref name="vle-10">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-sveikatos-apsaugos-ministerija/ Lietuvos Respublikos sveikatos apsaugos ministerija]</ref>, адукацыі, навукі і спорту<ref name="vle-11">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-svietimo-mokslo-ir-sporto-ministerija/ Lietuvos Respublikos švietimo, mokslo ir sporto ministerija]</ref>, юстыцыі<ref name="vle-12">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-teisingumo-ministerija/ Lietuvos Respublikos teisingumo ministerija]</ref>, знешняй палітыкі<ref name="vle-13">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-uzsienio-reikalu-ministerija/ Lietuvos Respublikos užsienio reikalų ministerija]</ref>, унутраных спраў<ref name="vle-14">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-vidaus-reikalu-ministerija/ Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerija]</ref>, сельскай гаспадаркі<ref name="vle-15">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-zemes-ukio-ministerija/ Lietuvos Respublikos žemės ūkio ministerija]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Літвы]][[Катэгорыя:палітыка Літвы]] 9wa77bql2c04yuvgin2x7qa14aljxvx 5144576 5144575 2026-05-21T18:33:13Z DBatura 73587 5144576 wikitext text/x-wiki {{Орган выканаўчай улады}} '''Урад Літоўскай Рэспублікі''' — орган [[Выканаўчая ўлада|выканаўчай улады]] ў [[Літва|Літве]]. Урад выконвае законы і пастановы [[Сейм Літвы|Сейма]] і прэзідэнцкія ўказы, кіруе дзяржаўнай уласнасцю, вядзе нацыянальныя справы і сумесна з кіраўніком дзяржавы ажыццяўляе знешнюю палітыку краіны. Мае права заканадаўчай ініцыятывы, складае дзяржаўны бюджэт і прадстаўляе яго на зацвярджэнне парламенту. Паўнамоцтвы органа вызначаны ў Канстытуцыі і Законе аб урадзе. Узначальвае ўрад прэм’ер-міністр, які прызначаецца прэзідэнтам з адабрэння Сейма. Ён з адабрэння кіраўніка дзяржавы фарміруе кабінет з 14 міністраў. Міністры падсправаздачныя Сейму і Прэзідэнту і непасрэдна падпарадкоўваюцца прэм’ер-міністру.<ref name="vle-1">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-vyriausybe/ Lietuvos Respublikos Vyriausybė]</ref><ref>[https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.5807/CCHSimTmLk Vyriausybės įstatymas].</ref> У склад урада ўваходзяць наступныя міністэрствы: навакольнага асяроддзя<ref name="vle-2">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-aplinkos-ministerija/ Lietuvos Respublikos aplinkos ministerija]</ref>, энергетыкі<ref name="vle-3">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-energetikos-ministerija/ Lietuvos Respublikos energetikos ministerija]</ref>, эканомікі і інавацый<ref name="vle-4">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-ekonomikos-ir-inovaciju-ministerija/ Lietuvos Respublikos ekonomikos ir inovacijų ministerija]</ref>, фінансаў<ref name="vle-5">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-finansu-ministerija/ Lietuvos Respublikos finansų ministerija]</ref>, нацыянальнй абароны<ref name="vle-6">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-krasto-apsaugos-ministerija/ Lietuvos Respublikos krašto apsaugos ministerija]</ref>, культуры<ref name="vle-7">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-kulturos-ministerija/ Lietuvos Respublikos kultūros ministerija]</ref>, сацыяльнага забяспячэння і працы<ref name="vle-8">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-socialines-apsaugos-ir-darbo-ministerija/ Lietuvos Respublikos socialinės apsaugos ir darbo ministerija]</ref>, транспарту<ref name="vle-9">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-susisiekimo-ministerija/ Lietuvos Respublikos susisiekimo ministerija]</ref>, аховы здароўя<ref name="vle-10">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-sveikatos-apsaugos-ministerija/ Lietuvos Respublikos sveikatos apsaugos ministerija]</ref>, адукацыі, навукі і спорту<ref name="vle-11">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-svietimo-mokslo-ir-sporto-ministerija/ Lietuvos Respublikos švietimo, mokslo ir sporto ministerija]</ref>, юстыцыі<ref name="vle-12">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-teisingumo-ministerija/ Lietuvos Respublikos teisingumo ministerija]</ref>, знешняй палітыкі<ref name="vle-13">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-uzsienio-reikalu-ministerija/ Lietuvos Respublikos užsienio reikalų ministerija]</ref>, унутраных спраў<ref name="vle-14">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-vidaus-reikalu-ministerija/ Lietuvos Respublikos vidaus reikalų ministerija]</ref>, сельскай гаспадаркі<ref name="vle-15">[https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublikos-zemes-ukio-ministerija/ Lietuvos Respublikos žemės ūkio ministerija]</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{ВС}} {{Выканаўчая ўлада Літвы}} [[Катэгорыя:Дзяржаўны лад Літвы]][[Катэгорыя:палітыка Літвы]] r9zs0n6stwr7z4c3ovmjz94so3poo7l 0 808186 5144578 2026-05-21T18:36:12Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Францішак Ксаверый Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) {{пішу}} {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Францішак Ксаверый}}» 5144578 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Францішак Ксаверый Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) {{пішу}} {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Францішак Ксаверый}} kev76tl4csztxct7q5baapxs8b910lp 5144579 5144578 2026-05-21T18:41:42Z JerzyKundrat 174 5144579 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Францішак Ксаверый Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) Продкі гэтай галіны роду паходзілі з Палясся і Падляшша, аднак з пачатку XVIII стагоддзя трывала аселі ў Мінскім і Навагрудскім ваяводствах ВКЛ. Дзед, [[Ян Мнішак Чарноцкі]], у 1704 годзе набыў маёнтак Ляды пад Мінскам. Бацька меў пецярых братоў, і паколькі радавы маёнтак Ляды пасля смерці дзеда давялося дзяліць паміж шматлікімі спадчыннікамі, Францыск быў вымушаны самастойна пашыраць сямейныя ўладанні. Гэта падштурхнула яго да куплі новых зямель у Навагрудскім ваяводстве (у тым ліку [[Лецяшын (Клецкі раён)|Лецяшына]] ў 1788 годзе і [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Начы]] ў 1798 годзе). {{пішу}} {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Францішак Ксаверый}} 5jkyeyys308gkzidu1na4j3dqa7z809 5144584 5144579 2026-05-21T19:12:37Z JerzyKundrat 174 5144584 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Францішак Ксаверый Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ураднік [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]], падстолі віцебскі (1783), пазней ротмістр віцебскі. == Біяграфія == Сын Андрэя Чарноцкага і Ганны з Бялінскіх. Продкі гэтай галіны роду Чарноцкіх паходзілі з Палясся і Падляшша, аднак з пачатку XVIII стагоддзя трывала аселі ў Мінскім і Навагрудскім ваяводствах [[ВКЛ]]. Дзед, [[Ян Мнішак Чарноцкі]], у 1704 годзе набыў маёнтак Ляды пад Мінскам. Бацька меў пецярых братоў, і паколькі радавы маёнтак Ляды пасля смерці дзеда давялося дзяліць паміж шматлікімі спадчыннікамі, Францыск быў вымушаны самастойна пашыраць сямейныя ўладанні. Гэта падштурхнула яго да куплі новых зямель у Навагрудскім ваяводстве (у тым ліку [[Лецяшын (Клецкі раён)|Лецяшына]] ў 1788 годзе і [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Начы]] ў 1798 годзе). У шлюбе са Схаластыкай з Даўгялаў меў дачок Фларэнціну і Юлію, сыноў Міхала і Караля. Міхал Чарноцкі (1784—1861) атрымаў у спадчыну маёнтак Нача. Караль Чарноцкі (1793—1870) атрымаў у спадчыну Лецяшын. == Спасылкі == * [https://www.radzima.org/pl/object/7310.html radzima.org] {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Францішак Ксаверый}} [[Катэгорыя:Чарноцкія|Францішак Ксаверый]] 7na2tx5vwv3vh4ianojfrg78vwtmqfc 5144585 5144584 2026-05-21T19:13:59Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5144585 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Францішак Ксаверый Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ураднік [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]], падстолі віцебскі (1783), пазней ротмістр віцебскі. == Біяграфія == Сын Андрэя Чарноцкага і Ганны з Бялінскіх. Продкі гэтай галіны роду Чарноцкіх паходзілі з Палясся і Падляшша, аднак з пачатку XVIII стагоддзя трывала аселі ў Мінскім і Навагрудскім ваяводствах [[ВКЛ]]. Прадзед, [[Ян Мнішак Чарноцкі]], у 1704 годзе набыў маёнтак Ляды пад Мінскам. Бацька меў пецярых братоў, і паколькі радавы маёнтак Ляды давялося дзяліць паміж шматлікімі спадчыннікамі, Францыск быў вымушаны самастойна пашыраць сямейныя ўладанні. Гэта падштурхнула яго да куплі новых зямель у Навагрудскім ваяводстве (у тым ліку [[Лецяшын (Клецкі раён)|Лецяшына]] ў 1788 годзе і [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Начы]] ў 1798 годзе). У шлюбе са Схаластыкай з Даўгялаў меў дачок Фларэнціну і Юлію, сыноў Міхала і Караля. Міхал Чарноцкі (1784—1861) атрымаў у спадчыну маёнтак Нача. Караль Чарноцкі (1793—1870) атрымаў у спадчыну Лецяшын. == Спасылкі == * [https://www.radzima.org/pl/object/7310.html radzima.org] {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Францішак Ксаверый}} [[Катэгорыя:Чарноцкія|Францішак Ксаверый]] 1svg00s2cbnvic5b2aj8sg89l3kuv5z 5144586 5144585 2026-05-21T19:16:50Z JerzyKundrat 174 /* Біяграфія */ 5144586 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Францішак Ксаверый Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ураднік [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]], падстолі віцебскі (1783), пазней ротмістр віцебскі. == Біяграфія == Сын Андрэя Чарноцкага і Ганны з Бялінскіх. Продкі гэтай галіны роду Чарноцкіх паходзілі з Палясся і Падляшша, аднак з пачатку XVIII стагоддзя трывала аселі ў Мінскім і Навагрудскім ваяводствах [[ВКЛ]]. Прадзед, [[Ян Мнішак Чарноцкі]], у 1704 годзе набыў маёнтак Ляды пад Мінскам. Бацька меў чацвёра братоў, і паколькі радавы маёнтак Ляды давялося дзяліць паміж шматлікімі спадчыннікамі, Францыск быў вымушаны самастойна пашыраць сямейныя ўладанні. Гэта падштурхнула яго да куплі новых зямель у Навагрудскім ваяводстве (у тым ліку [[Лецяшын (Клецкі раён)|Лецяшына]] ў 1788 годзе і [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Начы]] ў 1798 годзе). У шлюбе са Схаластыкай з Даўгялаў меў дачок Фларэнціну і Юлію, сыноў Міхала і Караля. Міхал Чарноцкі (1784—1861) атрымаў у спадчыну маёнтак Нача. Караль Чарноцкі (1793—1870) атрымаў у спадчыну Лецяшын. == Спасылкі == * [https://www.radzima.org/pl/object/7310.html radzima.org] {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Францішак Ксаверый}} [[Катэгорыя:Чарноцкія|Францішак Ксаверый]] nn043ng7a3su31o9umdzwufy8dhdja2 5144588 5144586 2026-05-21T19:18:25Z JerzyKundrat 174 /* Спасылкі */ 5144588 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Францішак Ксаверый Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — ураднік [[ВКЛ|Вялікага Княства Літоўскага]], падстолі віцебскі (1783), пазней ротмістр віцебскі. == Біяграфія == Сын Андрэя Чарноцкага і Ганны з Бялінскіх. Продкі гэтай галіны роду Чарноцкіх паходзілі з Палясся і Падляшша, аднак з пачатку XVIII стагоддзя трывала аселі ў Мінскім і Навагрудскім ваяводствах [[ВКЛ]]. Прадзед, [[Ян Мнішак Чарноцкі]], у 1704 годзе набыў маёнтак Ляды пад Мінскам. Бацька меў чацвёра братоў, і паколькі радавы маёнтак Ляды давялося дзяліць паміж шматлікімі спадчыннікамі, Францыск быў вымушаны самастойна пашыраць сямейныя ўладанні. Гэта падштурхнула яго да куплі новых зямель у Навагрудскім ваяводстве (у тым ліку [[Лецяшын (Клецкі раён)|Лецяшына]] ў 1788 годзе і [[Нача (Ляхавіцкі раён)|Начы]] ў 1798 годзе). У шлюбе са Схаластыкай з Даўгялаў меў дачок Фларэнціну і Юлію, сыноў Міхала і Караля. Міхал Чарноцкі (1784—1861) атрымаў у спадчыну маёнтак Нача. Караль Чарноцкі (1793—1870) атрымаў у спадчыну Лецяшын. == Спасылкі == * [https://www.radzima.org/pl/object/7310.html radzima.org] {{нашчадкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Францішак Ксаверый}} 02110dofs0cwzthfhcbv94h2y9oa9lj 0 808187 5144601 2026-05-21T20:08:42Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1940}}) — землеўласнік і грамадскі дзеяч на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, апошні ўладальнік [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Узначальваў аддзяленне Крэсавага саюза земнаўласнікаў у [[Нясвіж]]ы і С...» 5144601 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1940}}) — землеўласнік і грамадскі дзеяч на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, апошні ўладальнік [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Узначальваў аддзяленне Крэсавага саюза земнаўласнікаў у [[Нясвіж]]ы і Стаўбцах Сын Густава Чарноцкага і Юзэфы са Свянціцкіх. {{продкі}} hruzk0lkn8unnv3i7m3xbmc0wn340l4 5144604 5144601 2026-05-21T20:12:40Z JerzyKundrat 174 5144604 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1940}}) — землеўласнік і грамадскі дзеяч на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, апошні ўладальнік [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Узначальваў аддзяленне Крэсавага саюза земнаўласнікаў у [[Нясвіж]]ы і Стаўбцах Сын Густава Чарноцкага і Юзэфы са Свянціцкіх. Ажаніўся з Зоф'яй Даманскай . Быў арыштаваны [[НКУС]] і, хутчэй за ўсё, загінуў у мінскай турме. {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} 1zrshzq18l1jznktshswhlsywcgt7d7 5144607 5144604 2026-05-21T20:26:48Z JerzyKundrat 174 5144607 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1940}}) — землеўласнік і грамадскі дзеяч на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, апошні ўладальнік [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Узначальваў аддзяленне Крэсавага саюза земнаўласнікаў у [[Нясвіж]]ы і Стаўбцах Сын [[Густаў Чарноцкі|Густава Чарноцкага]] (пам. 1890) і Юзэфы са Свянціцкіх (пам. 1896). Каля 1910 года ажаніўся з Зоф’яй Даманскай, дачкой Тадэвуша і Ганны з Ваньковічаў. Быў арыштаваны [[НКУС]] пасля падзей 1939 года і, хутчэй за ўсё, загінуў у мінскай турме. Меў сыноў Казіміра (нар. 1911) і Тадэвуша (нар. 1913). Казімір Чарноцкі разам з маці і сваёй сям’ёй падчас Другой сусветнай вайны быў дэпартаваны ў Сібір. Пасля вайны трапіў у [[Бельгійскае Конга]], а затым асеў у [[Бельгія|Бельгіі]]. Тадэвуш Чарноцкі нарадзіўся ў Лецяшыне. Быў падпаручнікам кавалерыі рэзерву польскага войска. Падчас Другой сусветнай вайны трапіў у савецкі палон і загінуў у Катыні ў 1940 годзе (унесены ў афіцыйныя Катыньскія спісы ахвяр). {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} q9z7q2ei2wun7uk6sm1k8is7yaw6tll 5144613 5144607 2026-05-21T20:46:43Z JerzyKundrat 174 5144613 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1940}}) — землеўласнік і грамадскі дзеяч на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, апошні ўладальнік [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Узначальваў аддзяленне Крэсавага саюза земнаўласнікаў у [[Нясвіж]]ы і Стаўбцах Сын [[Густаў Чарноцкі|Густава Чарноцкага]] (пам. 1890) і Юзэфы са Свянціцкіх (пам. 1896). Каля 1910 года ажаніўся з Зоф’яй Даманскай, дачкой Тадэвуша і Ганны з Ваньковічаў. Быў арыштаваны [[НКУС]] пасля падзей 1939 года і, хутчэй за ўсё, загінуў у мінскай турме. Меў сыноў Казіміра (нар. 1911) і Тадэвуша (нар. 1913). Казімір Чарноцкі разам з маці і сваёй сям’ёй падчас Другой сусветнай вайны быў дэпартаваны ў Сібір. Пасля вайны трапіў у [[Бельгійскае Конга]], а затым асеў у [[Бельгія|Бельгіі]]. Тадэвуш Чарноцкі нарадзіўся ў Лецяшыне. Быў падпаручнікам кавалерыі рэзерву польскага войска. Падчас Другой сусветнай вайны трапіў у савецкі палон і загінуў у Катыні ў 1940 годзе (унесены ў афіцыйныя Катыньскія спісы ахвяр). {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Чарноцкія герба «Ліс»|Стэфан]] dt4jce1f4c3wdb3xx91nvpacetcx5g7 5144640 5144613 2026-05-21T22:23:53Z JerzyKundrat 174 5144640 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Стэфан Чарноцкі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1940}}) — землеўласнік і грамадскі дзеяч на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, апошні ўладальнік [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Узначальваў аддзяленне Крэсавага саюза землеўласнікаў у [[Нясвіж]]ы і Стаўбцах Сын [[Густаў Чарноцкі|Густава Чарноцкага]] (пам. 1890) і Юзэфы са Свянціцкіх (пам. 1896). Каля 1910 года ажаніўся з Зоф’яй Даманскай, дачкой Тадэвуша і Ганны з Ваньковічаў. Быў арыштаваны [[НКУС]] пасля падзей 1939 года і, хутчэй за ўсё, загінуў у мінскай турме. Меў сыноў Казіміра (нар. 1911) і Тадэвуша (нар. 1913). Казімір Чарноцкі разам з маці і сваёй сям’ёй падчас Другой сусветнай вайны быў дэпартаваны ў Сібір. Пасля вайны трапіў у [[Бельгійскае Конга]], а затым асеў у [[Бельгія|Бельгіі]]. Тадэвуш Чарноцкі нарадзіўся ў Лецяшыне. Быў падпаручнікам кавалерыі рэзерву польскага войска. Падчас Другой сусветнай вайны трапіў у савецкі палон і загінуў у Катыні ў 1940 годзе (унесены ў афіцыйныя Катыньскія спісы ахвяр). {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Стэфан}} [[Катэгорыя:Чарноцкія герба «Ліс»|Стэфан]] 6grlp3mlqp0hy39e19xopcqiczk20z2 0 808188 5144608 2026-05-21T20:29:43Z JerzyKundrat 174 Новая старонка: «{{Асоба}} '''Густаў Чарноцкі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1940}}) — землеўласнік і ўраднік на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, сын Караля, унук [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Густаў}}» 5144608 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Густаў Чарноцкі''' ({{ДН|||1876}} — {{ДС|||1940}}) — землеўласнік і ўраднік на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, сын Караля, унук [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Густаў}} i5qcj5moffq1amov2bqbobpyq98ytd7 5144610 5144608 2026-05-21T20:35:00Z JerzyKundrat 174 5144610 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Густаў Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — землеўласнік і ўраднік на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, сын Караля, унук [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]], заснавальніка радавой [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Меў чатырох братоў — Маўрыцыя, Уладзіміра, Францішка (каталіцкі святар) і Грацыяна. Скончыў [[Дэрпцкі ўніверсітэт]], дзе вывучаў правазнаўства і дыпламатыю. Уваходзіў у склад студэнцкай карпарацыі ''Konwent Polonia'' (прыняты ў другім семестры 1843 года). {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Густаў}} lfsklk0hmjh3gi3lo5w6trklc53fmsc 5144612 5144610 2026-05-21T20:43:27Z JerzyKundrat 174 5144612 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Густаў Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — землеўласнік і ўраднік на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, сын Караля, унук [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]], заснавальніка радавой [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Меў чатырох братоў — Маўрыцыя, Уладзіміра, Францішка (каталіцкі святар) і Грацыяна. Скончыў [[Дэрпцкі ўніверсітэт]], дзе вывучаў правазнаўства і дыпламатыю. Уваходзіў у склад студэнцкай карпарацыі ''Konwent Polonia'' (прыняты ў другім семестры 1843 года). Напачатку працаваў хатнім настаўнікам у шляхецкіх маёнтках і на дзяржаўнай службе (быў расійскім чыноўнікам). Пасля смерці бацькі (1870) стаў наступным уладальнікам Лецяшына, поўнасцю прысвяціў сябе гаспадарцы. Пры Густаве ў Лецяшыне была праведзена маштабная рэканструкцыя. Стары драўляны дом быў грунтоўна перабудаваны і пашыраны. Быў закладзены пейзажны парк. Гаспадарка маёнтка была мадэрнізавана і арыентавана на рынкавы продаж прадукцыі, што зрабіла Лецяшын адным з самых заможных фальваркаў Слуцкага павета. Каля 1870 года ажаніўся з Юзэфай Свянціцкай, якая паходзіла з суседняга маёнтка Нача. Іх сын, [[Стэфан Чарноцкі (1876)]], пераняў у спадчыну Лецяшын і стаў апошнім уладальнікам маёнтка перад падзеямі 1939 года. {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Густаў}} 2x5toq78k4wj9d4o3fan28u7z7w83eo 5144614 5144612 2026-05-21T20:47:04Z JerzyKundrat 174 5144614 wikitext text/x-wiki {{Асоба}} '''Густаў Чарноцкі''' ({{ВД-Прэамбула}}) — землеўласнік і ўраднік на Міншчыне. З роду Чарноцкіх, сын Караля, унук [[Францішак Ксаверый Чарноцкі|Францішка Ксаверыя]], заснавальніка радавой [[Сядзіба Чарноцкіх (Лецяшын)|сядзібы ў Лецяшыне]]. Меў чатырох братоў — Маўрыцыя, Уладзіміра, Францішка (каталіцкі святар) і Грацыяна. Скончыў [[Дэрпцкі ўніверсітэт]], дзе вывучаў правазнаўства і дыпламатыю. Уваходзіў у склад студэнцкай карпарацыі ''Konwent Polonia'' (прыняты ў другім семестры 1843 года). Напачатку працаваў хатнім настаўнікам у шляхецкіх маёнтках і на дзяржаўнай службе (быў расійскім чыноўнікам). Пасля смерці бацькі (1870) стаў наступным уладальнікам Лецяшына, поўнасцю прысвяціў сябе гаспадарцы. Пры Густаве ў Лецяшыне была праведзена маштабная рэканструкцыя. Стары драўляны дом быў грунтоўна перабудаваны і пашыраны. Быў закладзены пейзажны парк. Гаспадарка маёнтка была мадэрнізавана і арыентавана на рынкавы продаж прадукцыі, што зрабіла Лецяшын адным з самых заможных фальваркаў Слуцкага павета. Каля 1870 года ажаніўся з Юзэфай Свянціцкай, якая паходзіла з суседняга маёнтка Нача. Іх сын, [[Стэфан Чарноцкі (1876)]], пераняў у спадчыну Лецяшын і стаў апошнім уладальнікам маёнтка перад падзеямі 1939 года. {{продкі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Чарноцкі Густаў}} [[Катэгорыя:Чарноцкія герба «Ліс»|Густаў]] j9ldt9w9a700w2t3qkf8gq2yrim9vzs 0 808189 5144615 2026-05-21T20:47:44Z M.L.Bot 261 Новая старонка: «{{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог, вайсковец, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы Гродзенскай губерні ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў Свіслацкую настаўніцкую се...» 5144615 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог, вайсковец, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы Гродзенскай губерні ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў Магілёўскі настаўніцкі інстытут.{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк.{{r|ria1914}} У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у Белы рух на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлам каля хутара Міхайлаўскага атрымаў цяжкія раненні: скразное кулявое раненне ў грудзі, а таксама раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі войск Белых эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года Сцяпан Сіцько звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі Ян Ермачэнка накіраваў міністру Аляксандру Цвікевічу ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на Віленшчыну для работы «народным настаўнікам».{{r|zapisy}} З Канстанцінопаля Сцяпан Сіцько пераехаў у Літву, дзе камандаваў 2-й ротай Беларускага асобнага батальёна літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года Сцяпан Сіцько жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам Беларускага нацыянальнага камітэта (БНК) у Рызе.{{r|ria1914}} У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}}{{r|zapisy}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934 годзе).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} rgufuz7elw8r73a02nt3slhn7s0vf4w 5144616 5144615 2026-05-21T20:48:05Z M.L.Bot 261 дададзена [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] з дапамогай [[Вікіпедыя:Гаджэты/HotCat|HotCat]] 5144616 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог, вайсковец, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы Гродзенскай губерні ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў Магілёўскі настаўніцкі інстытут.{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк.{{r|ria1914}} У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у Белы рух на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлам каля хутара Міхайлаўскага атрымаў цяжкія раненні: скразное кулявое раненне ў грудзі, а таксама раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі войск Белых эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года Сцяпан Сіцько звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі Ян Ермачэнка накіраваў міністру Аляксандру Цвікевічу ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на Віленшчыну для работы «народным настаўнікам».{{r|zapisy}} З Канстанцінопаля Сцяпан Сіцько пераехаў у Літву, дзе камандаваў 2-й ротай Беларускага асобнага батальёна літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года Сцяпан Сіцько жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам Беларускага нацыянальнага камітэта (БНК) у Рызе.{{r|ria1914}} У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}}{{r|zapisy}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934 годзе).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] jrppnvdkajoqf8dhgp7q096jroffxjk 5144617 5144616 2026-05-21T20:59:56Z M.L.Bot 261 5144617 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог, вайсковец, грамадскі дзеяч. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў [[Малая Бераставіца|Малой Бераставіцы]] Гродзенскай губерні ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў Магілёўскі настаўніцкі інстытут.{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк. У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у [[Белы рух]] на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлом каля хутара Міхайлаўскага цяжка паранены: скразное кулявое раненне ў грудзі, раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі войск Белых эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года Сцяпан Сіцько звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]] накіраваў міністру [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандру Цвікевічу]] ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на [[Віленшчына|Віленшчыну]] для работы «народным настаўнікам».{{r|zapisy}} З Канстанцінопаля Сцяпан Сіцько пераехаў у Літву, камандаваў 2-й ротай [[Беларускі асобны батальён|Беларускага асобнага батальёна]] літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года Сцяпан Сіцько жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933{{r|zapisy}}) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам Беларускага нацыянальнага камітэта (БНК) у Рызе. У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934 годзе).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] 1aan8b53a0tcw8tyjoq70pppq4r2huh 5144618 5144617 2026-05-21T21:02:39Z M.L.Bot 261 5144618 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы Гродзенскай губерні ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў Магілёўскі настаўніцкі інстытут.{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк. У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у [[Белы рух]] на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлом каля хутара Міхайлаўскага цяжка паранены: скразное кулявое раненне ў грудзі, раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі войск Белых эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года Сцяпан Сіцько звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]] накіраваў міністру [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандру Цвікевічу]] ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на [[Віленшчына|Віленшчыну]] для работы «народным настаўнікам».{{r|zapisy}} З Канстанцінопаля Сцяпан Сіцько пераехаў у Літву, камандаваў 2-й ротай [[Беларускі асобны батальён|Беларускага асобнага батальёна]] літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года Сцяпан Сіцько жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933{{r|zapisy}}) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рыга)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Рызе. У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934 годзе).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] q68vdwa0uwegxzpjhop9w4dv23sg9yi 5144619 5144618 2026-05-21T21:03:35Z M.L.Bot 261 5144619 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў Свіслацкую настаўніцкую семінарыю. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў [[Магілёўскі настаўніцкі інстытут]].{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк. У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у [[Белы рух]] на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлом каля хутара Міхайлаўскага цяжка паранены: скразное кулявое раненне ў грудзі, раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі войск Белых эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года Сцяпан Сіцько звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]] накіраваў міністру [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандру Цвікевічу]] ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на [[Віленшчына|Віленшчыну]] для работы «народным настаўнікам».{{r|zapisy}} З Канстанцінопаля Сцяпан Сіцько пераехаў у Літву, камандаваў 2-й ротай [[Беларускі асобны батальён|Беларускага асобнага батальёна]] літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года Сцяпан Сіцько жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933{{r|zapisy}}) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рыга)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Рызе. У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934 годзе).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] sftskbj28qh06oi9skw15lnpepvygr2 5144620 5144619 2026-05-21T21:05:08Z M.L.Bot 261 5144620 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя|Свіслацкую настаўніцкую семінарыю]]. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў [[Магілёўскі настаўніцкі інстытут]].{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк. У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у [[Белы рух]] на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлом каля хутара Міхайлаўскага цяжка паранены: скразное кулявое раненне ў грудзі, раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі войск Белых эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года Сцяпан Сіцько звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]] накіраваў міністру [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандру Цвікевічу]] ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на [[Віленшчына|Віленшчыну]] для работы «народным настаўнікам».{{r|zapisy}} З Канстанцінопаля Сцяпан Сіцько пераехаў у Літву, камандаваў 2-й ротай [[Беларускі асобны батальён|Беларускага асобнага батальёна]] літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года Сцяпан Сіцько жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933{{r|zapisy}}) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рыга)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Рызе. У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934 годзе).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] nfs04bkh94r97rfcjh5wxjoxy9ddhfp 5144623 5144620 2026-05-21T21:20:31Z M.L.Bot 261 5144623 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя|Свіслацкую настаўніцкую семінарыю]]. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў [[Магілёўскі настаўніцкі інстытут]].{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк. У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у [[Белы рух]] на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлом каля хутара Міхайлаўскага цяжка паранены: скразное кулявое раненне ў грудзі, раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі войск Белых эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года Сцяпан Сіцько звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]] накіраваў міністру [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандру Цвікевічу]] ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на [[Віленшчына|Віленшчыну]] для работы «народным настаўнікам»{{r|zapisy}}. З Канстанцінопаля Сцяпан Сіцько пераехаў у Літву, камандаваў 2-й ротай [[Беларускі асобны батальён|Беларускага асобнага батальёна]] літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года Сцяпан Сіцько жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933{{r|zapisy}}) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рыга)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Рызе. У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934 годзе).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] ikbfx6vyrv917xhw80h97box81pjk7v 5144624 5144623 2026-05-21T21:34:13Z M.L.Bot 261 /* Крыніцы */ 5144624 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя|Свіслацкую настаўніцкую семінарыю]]. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў [[Магілёўскі настаўніцкі інстытут]].{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк. У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у [[Белы рух]] на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлом каля хутара Міхайлаўскага цяжка паранены: скразное кулявое раненне ў грудзі, раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі войск Белых эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года Сцяпан Сіцько звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]] накіраваў міністру [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандру Цвікевічу]] ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на [[Віленшчына|Віленшчыну]] для работы «народным настаўнікам»{{r|zapisy}}. З Канстанцінопаля Сцяпан Сіцько пераехаў у Літву, камандаваў 2-й ротай [[Беларускі асобны батальён|Беларускага асобнага батальёна]] літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года Сцяпан Сіцько жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933{{r|zapisy}}) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рыга)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Рызе. У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934 годзе).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://knihi.com/none/Bielaruskaja_skola_u_Latvii_pdf.zip.html#1933-004.pdf_15|аўтар=Езавітаў К.|загаловак=25 вучыцельскае працы С. Л. Сіцько|год=1933|выданне=Беларуская школа ў Латвіі|нумар=4 (21)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] r1lvy1ftd6xzg6qwcjpuoia2sjqrbg2 5144630 5144624 2026-05-21T21:57:30Z M.L.Bot 261 5144630 wikitext text/x-wiki {{асоба}} '''Сцяпан Лаўрэнцьевіч Сіцько''' ({{ВДП}}) — беларускі педагог. == Біяграфія == Нарадзіўся 19 снежня 1887 года ў Малой Бераставіцы ў сялянскай сям’і.{{r|ria1914}} У 1907 годзе скончыў [[Свіслацкая настаўніцкая семінарыя|Свіслацкую настаўніцкую семінарыю]]. У 1907—1913 гадах працаваў настаўнікам пачатковай школы ў Любішчыцах каля Слоніма. У 1916 годзе скончыў [[Магілёўскі настаўніцкі інстытут]].{{r|ria1914}} Паступіў на вайсковую службу 1 чэрвеня 1916 года. Залічаны ў Аляксееўскае ваеннае вучылішча (паводле іншых звестак — Аляксандраўскае{{r|zapisy}}) для праходжання паскоранага курсу. Па сканчэнні курсу 1 снежня 1916 года ўзведзены ў чын прапаршчыка і прызначаны ў 119-ы пяхотны запасны полк. У Калузе 9 студзеня 1918 года вызвалены з дзейнай вайсковай службы і звольнены ў запас як настаўнік.{{r|ria1914}} Уступіў у [[Белы рух]] на Поўдні Расіі 22 верасня 1919 года, прыбыўшы ў 3-і Карнілаўскі ўдарны полк. У кастрычніку 1919 года пад Арлом каля хутара Міхайлаўскага цяжка паранены: скразное кулявое раненне ў грудзі, раненні правага пляча і перадплечча. Эвакуіраваны спачатку ў Харкаў, затым у Севастопаль.{{r|ria1914}} Пасля выздараўлення ў 20-х чыслах снежня 1919 года накіраваны ў Севастопальскую артылерыйскую школу, дзе атрымаў прызначэнне ў 3-ю батарэю, якая тады фармавалася. Пасля расфарміравання батарэі пераведзены ў 13-ю артылерыйскую брыгаду.{{r|ria1914}} З рэшткамі Белых войск эвакуіраваны ў Канстанцінопаль{{r|ria1914}}. 31 мая 1921 года звярнуўся ў консульства Беларускай Народнай Рэспублікі ў Канстанцінопалі з заявай пра бясплатную выдачу пашпарта з прычыны нястачы сродкаў («в виду несостояния»){{r|zapisy}}. 1 чэрвеня 1921 года атрымаў пашпарт БНР за № 4{{r|zapisy}}. 5 лістапада 1921 года дыпламатычны прадстаўнік БНР у Турцыі [[Іван Абрамавіч Ермачэнка|Іван Ермачэнка]] накіраваў міністру [[Аляксандр Іванавіч Цвікевіч|Аляксандру Цвікевічу]] ліст (№ 301), якім прасіў аказаць дапамогу Сцяпану Сіцьку ў пераездзе на [[Віленшчына|Віленшчыну]] для работы «народным настаўнікам»{{r|zapisy}}. З Канстанцінопаля пераехаў у Літву, камандаваў 2-й ротай [[Беларускі асобны батальён|Беларускага асобнага батальёна]] літоўскай арміі.{{r|ria1914}} З 1923 года жыў у Латвіі. Працаваў выкладчыкам, а з 1927 года (паводле іншых звестак — у 1923—1933{{r|zapisy}}) дырэктарам Беларускай асноўнай школы ў Рызе.{{r|ria1914}} Падчас 2-й сусветнай вайны быў членам і скарбнікам [[Беларускі нацыянальны камітэт (Рыга)|Беларускага нацыянальнага камітэта]] ў Рызе. У 1945 годзе арыштаваны савецкімі ўладамі і высланы з Латвіі ва ўнутраныя раёны СССР.{{r|ria1914}} Далейшы лёс невядомы. Аўтар гісторыка-педагагічнай брашуры «Дзесяцігоддзе 1-ай Рыжскай Беларускай асноўнай школы, 1923—1933» (выдадзена ў 1934).{{r|zapisy}} == Крыніцы == {{reflist|refs= <ref name="zapisy">{{cite web |url=https://www.facebook.com/groups/zapisybelarusaveda/posts/439980170484099/ |title=<nowiki>[Письмо И. Ермаченко А. Цвикевичу из Константинополя в Берлин]</nowiki> |author=[[Ігар Ігаравіч Барынаў|Игорь Баринов]] |date=2021-11-05 |website=Запісы беларусаведа |access-date=2026-05-21 }}</ref> <ref name="ria1914">{{cite web |url=https://ria1914.info/index.php?title=%D0%A1%D0%B8%D1%86%D1%8C%D0%BA%D0%BE_%D0%A1%D1%82%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9B%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87 |title=Сицько Степан Лаврентьевич |author= |date=2025-05-17 |website=Офицеры русской императорской армии |access-date=2026-05-21 |language=ru}}</ref> }} == Літаратура == * {{Артыкул|спасылка=https://knihi.com/none/Bielaruskaja_skola_u_Latvii_pdf.zip.html#1933-004.pdf_15|аўтар=Езавітаў К.|загаловак=25 вучыцельскае працы С. Л. Сіцько|год=1933|выданне=Беларуская школа ў Латвіі|нумар=4 (21)}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Сіцько Сцяпан Лаўрэнцьевіч}} [[Катэгорыя:Беларусы ў Латвіі]] eez98bagzcjqokdm1ltrxgksh5yike3 0 808190 5144622 2026-05-21T21:15:18Z M.L.Bot 261 Перасылае да [[Сцяпан Сіцько]] 5144622 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Сцяпан Сіцько]] 7rjuvoyml33lpwrhfgonf76squk6l2b 0 808191 5144657 2026-05-21T23:40:02Z Archway Islands 165839 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47750995|Речдок (телесеріал)]]» 5144657 wikitext text/x-wiki «Рэчдок» — цыкл крымінальных дакудрам з расследаваннем заблытаных крымінальных спраў. Кожная серыя праекта — гэта асобная гісторыя, заснаваная на рэальных падзеях. Многія такія злачынствы маглі б застацца нераскрытымі, а злачынец — пазбегнуць пакарання, калі б не выяўленая следчым дэталь, якая становіцца ключом да разгадкі: згубленая шпілька, страчаны гузік або падкінутая запіска[1][2][3]. == Сюжэт == Серыял «Рэчдок» распавядае пра злачынствы, учыненыя ў перыяд 1945−1985 гадоў. Гледачы даведаюцца гісторыю гадзінніка вядомага адэскага рабаўніка Мішкі Япончыка, азнаёмяцца са справай пра зубную пломбу, што загубіла дырэктара днепрапятроўскай абутковай фабрыкі, убачаць, які рэчавы доказ дапамог расследаваць гібель пасажыраў львоўскага аўтобуса, што выбухнуў у далёкім 1978 годзе. У тую эпоху следчыя расплутвалі найскладанейшыя злачынствы без сучасных сродкаў назірання, толькі з дапамогай інтуіцыі, ведаў і досведу.[3] == Франшызы == «Рэчдок. Асаблівы выпадак» — гэта спецыяльны падпраект «Рэчдоку», які факусуецца на асобных, асабліва рэзанансных крымінальных справах, раскрываючы іх праз дэталёвыя рэканструкцыі і аналіз ключавых доказаў. «Рэчдок. Асабістая справа» — гэта дакументальна-мастацкі праект, які распавядае пра рэзанансныя крымінальныя справы мінулага праз рэканструкцыю падзей і сведчанні відавочцаў. «Рэчдок. Апярэджваючы час» — гэта падпраект «Рэчдоку», што засяроджваецца на расследаваннях крымінальных спраў часоў Савецкага Саюза, дзе следчыя выкарыстоўвалі інтуіцыю і дэдукцыю для раскрыцця злачынстваў, часта без доступу да сучасных тэхналогій. «Рэчдок. Тэрмін даўнасці» — гэта спецыяльны праект «Рэчдоку», прысвечаны расследаванню злачынстваў, тэрмін даўнасці якіх мінуў, але яны былі раскрыты дзякуючы новым доказам ці пераасэнсаванню старых матэрыялаў. Праз поўнамаштабнае ўварванне Расіі ва Украіну гэты праект так і не выйшаў у эфір тэлеканала Інтэр, замест яго пачалі тэлемарафон Єдині новини. «Рэчдок. Вялікая справа» — асобная лінейка выпускаў, дзе разглядаюцца самыя гучныя крымінальныя справы. Украінізаваная версія праекта выйшла ў эфір тэлеканала НТН з 16 верасня 2024 года[4]. == Заўвагі == # «Вещдок»: крымінальная дакудрама з жыцця лісічак і штыроў. detector.media (рус.). 10 лістапада 2016. # Серыял «Рэчавы доказ» © Кінорыум. ua.kinorium.com. # Veschdok, 07 Production, 7 лістапада 2016. # Дэтэктыўны праект «Рэчдок» вяртаецца — з новымі выпускамі і «вялікімі справамі»! Тэлеканал Інтэр (укр.). 18 верасня 2024. j3bmquz03pqz4p0fo47tiyjpqsqihgx 5144658 5144657 2026-05-22T00:08:39Z Archway Islands 165839 5144658 wikitext text/x-wiki «Рэчдок» — цыкл крымінальных дакудрам з расследаваннем заблытаных крымінальных спраў. Кожная серыя праекта — гэта асобная гісторыя, заснаваная на рэальных падзеях. Многія такія злачынствы маглі б застацца нераскрытымі, а злачынец — пазбегнуць пакарання, калі б не выяўленая следчым дэталь, якая становіцца ключом да разгадкі: згубленая шпілька, страчаны гузік або падкінутая запіска[1][2][3]. == Сюжэт == Серыял «Рэчдок» распавядае пра злачынствы, учыненыя ў перыяд 1945−1985 гадоў. Гледачы даведаюцца гісторыю гадзінніка вядомага адэскага рабаўніка Мішкі Япончыка, азнаёмяцца са справай пра зубную пломбу, што загубіла дырэктара днепрапятроўскай абутковай фабрыкі, убачаць, які рэчавы доказ дапамог расследаваць гібель пасажыраў львоўскага аўтобуса, што выбухнуў у далёкім 1978 годзе. У тую эпоху следчыя расплутвалі найскладанейшыя злачынствы без сучасных сродкаў назірання, толькі з дапамогай інтуіцыі, ведаў і досведу.[3] == Франшызы == «Рэчдок. Асаблівы выпадак» — гэта спецыяльны падпраект «Рэчдоку», які факусуецца на асобных, асабліва рэзанансных крымінальных справах, раскрываючы іх праз дэталёвыя рэканструкцыі і аналіз ключавых доказаў. «Рэчдок. Асабістая справа» — гэта дакументальна-мастацкі праект, які распавядае пра рэзанансныя крымінальныя справы мінулага праз рэканструкцыю падзей і сведчанні відавочцаў. «Рэчдок. Апярэджваючы час» — гэта падпраект «Рэчдоку», што засяроджваецца на расследаваннях крымінальных спраў часоў Савецкага Саюза, дзе следчыя выкарыстоўвалі інтуіцыю і дэдукцыю для раскрыцця злачынстваў, часта без доступу да сучасных тэхналогій. «Рэчдок. Тэрмін даўнасці» — гэта спецыяльны праект «Рэчдоку», прысвечаны расследаванню злачынстваў, тэрмін даўнасці якіх мінуў, але яны былі раскрыты дзякуючы новым доказам ці пераасэнсаванню старых матэрыялаў. Праз поўнамаштабнае ўварванне Расіі ва Украіну гэты праект так і не выйшаў у эфір тэлеканала Інтэр, замест яго пачалі тэлемарафон Єдині новини. «Рэчдок. Вялікая справа» — асобная лінейка выпускаў, дзе разглядаюцца самыя гучныя крымінальныя справы. Украінізаваная версія праекта выйшла ў эфір тэлеканала НТН з 16 верасня 2024 года[4]. == Заўвагі == # [https://detector.media/kritika/article/120464/2016-11-10-veshchdok-krymynalnaya-dokudrama-yz-zhyzny-lysychek-y-shtyrey/ «Вещдок»: крымінальная дакудрама з жыцця лісічак і штыроў.] detector.media (рус.). 10 лістапада 2016. # [https://detector.media/kritika/article/120464/2016-11-10-veshchdok-krymynalnaya-dokudrama-yz-zhyzny-lysychek-y-shtyrey/ Серыял «Рэчавы доказ» © Кінорыум.] ua.kinorium.com. # [[imdbtitle:10079670|Veschdok]], 07 Production, 7 лістапада 2016. # [https://inter.ua/ua/news/detektivnij-proyekt-rechdok-povertayetsya-z-novimi-vipuskami-ta-velikimi-spravami Дэтэктыўны праект «Рэчдок» вяртаецца — з новымі выпускамі і «вялікімі справамі»!] Тэлеканал Інтэр (укр.). 18 верасня 2024. 55zh0u2e9sv9rxjw8vjgv8rdpmaaubw 5144659 5144658 2026-05-22T00:10:13Z Archway Islands 165839 5144659 wikitext text/x-wiki «Рэчдок» — цыкл крымінальных дакудрам з расследаваннем заблытаных крымінальных спраў. Кожная серыя праекта — гэта асобная гісторыя, заснаваная на рэальных падзеях. Многія такія злачынствы маглі б застацца нераскрытымі, а злачынец — пазбегнуць пакарання, калі б не выяўленая следчым дэталь, якая становіцца ключом да разгадкі: згубленая шпілька, страчаны гузік або падкінутая запіска[1][2][3]. == Сюжэт == Серыял «Рэчдок» распавядае пра злачынствы, учыненыя ў перыяд 1945−1985 гадоў. Гледачы даведаюцца гісторыю гадзінніка вядомага адэскага рабаўніка Мішкі Япончыка, азнаёмяцца са справай пра зубную пломбу, што загубіла дырэктара днепрапятроўскай абутковай фабрыкі, убачаць, які рэчавы доказ дапамог расследаваць гібель пасажыраў львоўскага аўтобуса, што выбухнуў у далёкім 1978 годзе. У тую эпоху следчыя расплутвалі найскладанейшыя злачынствы без сучасных сродкаў назірання, толькі з дапамогай інтуіцыі, ведаў і досведу.[3] == Франшызы == «Рэчдок. Асаблівы выпадак» — гэта спецыяльны падпраект «Рэчдоку», які факусуецца на асобных, асабліва рэзанансных крымінальных справах, раскрываючы іх праз дэталёвыя рэканструкцыі і аналіз ключавых доказаў. «Рэчдок. Асабістая справа» — гэта дакументальна-мастацкі праект, які распавядае пра рэзанансныя крымінальныя справы мінулага праз рэканструкцыю падзей і сведчанні відавочцаў. «Рэчдок. Апярэджваючы час» — гэта падпраект «Рэчдоку», што засяроджваецца на расследаваннях крымінальных спраў часоў Савецкага Саюза, дзе следчыя выкарыстоўвалі інтуіцыю і дэдукцыю для раскрыцця злачынстваў, часта без доступу да сучасных тэхналогій. «Рэчдок. Тэрмін даўнасці» — гэта спецыяльны праект «Рэчдоку», прысвечаны расследаванню злачынстваў, тэрмін даўнасці якіх мінуў, але яны былі раскрыты дзякуючы новым доказам ці пераасэнсаванню старых матэрыялаў. Праз поўнамаштабнае ўварванне Расіі ва Украіну гэты праект так і не выйшаў у эфір тэлеканала Інтэр, замест яго пачалі тэлемарафон Єдині новини. «Рэчдок. Вялікая справа» — асобная лінейка выпускаў, дзе разглядаюцца самыя гучныя крымінальныя справы. Украінізаваная версія праекта выйшла ў эфір тэлеканала НТН з 16 верасня 2024 года[4]. == Заўвагі == # [https://detector.media/kritika/article/120464/2016-11-10-veshchdok-krymynalnaya-dokudrama-yz-zhyzny-lysychek-y-shtyrey/ «Вещдок»: крымінальная дакудрама з жыцця лісічак і штыроў.] detector.media (рус.). 10 лістапада 2016. # [https://ua.kinorium.com/1605252/ Серыял «Рэчавы доказ» © Кінорыум.] ua.kinorium.com. # [[imdbtitle:10079670|Veschdok]], 07 Production, 7 лістапада 2016. # [https://inter.ua/ua/news/detektivnij-proyekt-rechdok-povertayetsya-z-novimi-vipuskami-ta-velikimi-spravami Дэтэктыўны праект «Рэчдок» вяртаецца — з новымі выпускамі і «вялікімі справамі»!] Тэлеканал Інтэр (укр.). 18 верасня 2024. azc9mo9xhvwrexmrildwa4z2fm8f5o5 5144714 5144659 2026-05-22T07:24:58Z KrBot 24355 + {{няма катэгорый}}, + {{тупіковы артыкул}}, + {{ізаляваны артыкул}} 5144714 wikitext text/x-wiki «Рэчдок» — цыкл крымінальных дакудрам з расследаваннем заблытаных крымінальных спраў. Кожная серыя праекта — гэта асобная гісторыя, заснаваная на рэальных падзеях. Многія такія злачынствы маглі б застацца нераскрытымі, а злачынец — пазбегнуць пакарання, калі б не выяўленая следчым дэталь, якая становіцца ключом да разгадкі: згубленая шпілька, страчаны гузік або падкінутая запіска[1][2][3]. == Сюжэт == Серыял «Рэчдок» распавядае пра злачынствы, учыненыя ў перыяд 1945−1985 гадоў. Гледачы даведаюцца гісторыю гадзінніка вядомага адэскага рабаўніка Мішкі Япончыка, азнаёмяцца са справай пра зубную пломбу, што загубіла дырэктара днепрапятроўскай абутковай фабрыкі, убачаць, які рэчавы доказ дапамог расследаваць гібель пасажыраў львоўскага аўтобуса, што выбухнуў у далёкім 1978 годзе. У тую эпоху следчыя расплутвалі найскладанейшыя злачынствы без сучасных сродкаў назірання, толькі з дапамогай інтуіцыі, ведаў і досведу.[3] == Франшызы == «Рэчдок. Асаблівы выпадак» — гэта спецыяльны падпраект «Рэчдоку», які факусуецца на асобных, асабліва рэзанансных крымінальных справах, раскрываючы іх праз дэталёвыя рэканструкцыі і аналіз ключавых доказаў. «Рэчдок. Асабістая справа» — гэта дакументальна-мастацкі праект, які распавядае пра рэзанансныя крымінальныя справы мінулага праз рэканструкцыю падзей і сведчанні відавочцаў. «Рэчдок. Апярэджваючы час» — гэта падпраект «Рэчдоку», што засяроджваецца на расследаваннях крымінальных спраў часоў Савецкага Саюза, дзе следчыя выкарыстоўвалі інтуіцыю і дэдукцыю для раскрыцця злачынстваў, часта без доступу да сучасных тэхналогій. «Рэчдок. Тэрмін даўнасці» — гэта спецыяльны праект «Рэчдоку», прысвечаны расследаванню злачынстваў, тэрмін даўнасці якіх мінуў, але яны былі раскрыты дзякуючы новым доказам ці пераасэнсаванню старых матэрыялаў. Праз поўнамаштабнае ўварванне Расіі ва Украіну гэты праект так і не выйшаў у эфір тэлеканала Інтэр, замест яго пачалі тэлемарафон Єдині новини. «Рэчдок. Вялікая справа» — асобная лінейка выпускаў, дзе разглядаюцца самыя гучныя крымінальныя справы. Украінізаваная версія праекта выйшла ў эфір тэлеканала НТН з 16 верасня 2024 года[4]. == Заўвагі == # [https://detector.media/kritika/article/120464/2016-11-10-veshchdok-krymynalnaya-dokudrama-yz-zhyzny-lysychek-y-shtyrey/ «Вещдок»: крымінальная дакудрама з жыцця лісічак і штыроў.] detector.media (рус.). 10 лістапада 2016. # [https://ua.kinorium.com/1605252/ Серыял «Рэчавы доказ» © Кінорыум.] ua.kinorium.com. # [[imdbtitle:10079670|Veschdok]], 07 Production, 7 лістапада 2016. # [https://inter.ua/ua/news/detektivnij-proyekt-rechdok-povertayetsya-z-novimi-vipuskami-ta-velikimi-spravami Дэтэктыўны праект «Рэчдок» вяртаецца — з новымі выпускамі і «вялікімі справамі»!] Тэлеканал Інтэр (укр.). 18 верасня 2024. {{няма катэгорый|date=2026-05-22}} {{тупіковы артыкул|date=2026-05-22}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} 6uunsxhx3drwdn27usvvnwvtg13my05 0 808192 5144661 2026-05-22T00:50:43Z Aurel Iepureanu 168368 я запачаткаваў старонку і буду працаваць над ёй далей, думаю дадаць розныя спасылкі. 5144661 wikitext text/x-wiki '''Урыэль Вайнрайх''' (23 траўня 1926, Вільня--30 сакавіка 1967, Бронкс, Ніўёрк), амэрыканскі лінгвіст і асьветнік, нарадзіўся ў Вільні, у сям’і мовазнаўцы і арганізатара навукі  Макса Вайнрайха. Дзедам па маці быў выбітны лекар і грамадскі дзеяч Цэмах Шабад. Атмасфэра ў сям’і была прасякнутая ідышызмам і настроямі здабыцьця лепшай долі для ўсходне-эўрапэйскага гэбрайства. Ужо ў маладыя гады Урыэля прываблівала мовазнаўства, і шматнацыянальная Вільня, зь ейнай культурніцкай і моўнай разнастайнасьцю шмат паўплывала на кшталтаваньне сьветапогляду і зацікаўленьняў юнака. Урыель вучыўся ў Віленскай рэальнай гімназіі, дзе мовай выкладаньня быў ідыш, які лічыўся нацыянальнай мовай ашкенаскага гэбрайства і адной з галоўных падвалінаў мадэрнай гэбрайскай тоеснасьці. 1gekt62qaya0suomi3rirvsk1w6dchc 5144662 5144661 2026-05-22T01:38:39Z MocnyDuham 99818 афармленне 5144662 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Урыэль Вайнрайх''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі лінгвіст і асьветнік, нарадзіўся ў Вільні, у сям’і мовазнаўцы і арганізатара навукі Макса Вайнрайха. Дзедам па маці быў выбітны лекар і грамадскі дзеяч Цэмах Шабад. Атмасфэра ў сям’і была прасякнутая ідышызмам і настроямі здабыцьця лепшай долі для ўсходне-эўрапэйскага гэбрайства. Ужо ў маладыя гады Урыэля прываблівала мовазнаўства, і шматнацыянальная Вільня, зь ейнай культурніцкай і моўнай разнастайнасьцю шмат паўплывала на кшталтаваньне светапогляду і зацікаўленьняў юнака. Урыель вучыўся ў Віленскай рэальнай гімназіі, дзе мовай выкладаньня быў ідыш, які лічыўся нацыянальнай мовай ашкенаскага гэбрайства і адной з галоўных падвалінаў мадэрнай гэбрайскай тоеснасьці. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} jardiwuqksf0cebgh85w971xafffkjh 5144666 5144662 2026-05-22T03:33:18Z Aurel Iepureanu 168368 Аднавіў зьнікшы артыкул 5144666 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Урыэль Вайнрайх''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі лінгвіст і асьветнік, дасьледчык у галіне агульнага мовазнаўства, дыялекталёгіі, соцыялінгвістыкі, структурнай лінгвістыкі і сэмантыкі. Стваральнік амэрыканскай сістэмы акадэмічнага вывучэньня і выкладаньня мовы і культуры ідыш. Аўтар нарматыўнага Сучаснага англа-ідыш і ідыш-ангельскага слоўніка, стваральнік канцэпцыі Моўнага і культурніцкага атласа ашкенаскага гэбрайства. == Біяграфія == Урыэль Вайнрайх нарадзіўся ў Вільні, у сям’і мовазнаўцы і арганізатара навукі Макса Вайнрайха. Дзедам па маці быў выбітны лекар і грамадскі дзеяч Цэмах Шабад. Атмасфэра ў сям’і была прасякнутая ідышызмам і настроямі здабыцьця лепшай долі для ўсходне-эўрапэйскага гэбрайства. Ужо ў маладыя гады Урыэля прываблівала мовазнаўства, і шматнацыянальная Вільня, зь ейнай культурніцкай і моўнай разнастайнасьцю шмат паўплывала на кшталтаваньне светапогляду і зацікаўленьняў юнака. Урыель вучыўся ў Віленскай рэальнай гімназіі, дзе мовай выкладаньня быў ідыш, які лічыўся нацыянальнай мовай ашкенаскага гэбрайства і адной з галоўных падвалінаў мадэрнай гэбрайскай тоеснасьці. З пачаткам Другой сусьветнай вайны сям’я Вайнрайхаў апынулася ў Амэрыцы. Урыэль далучыўся да мясцовай ідышысцкай грамады, затым у 1944-1946 гг. служыў  у амэрыканскім войску ў Нямеччыне. Дэмабілізаваўшыся, скончыў штудыі ў Калюмбіўскім унівэрсітэце. Ён апублікаваў падручнік ідыш для вышэйай адукацыі College Yiddish (1949, з прадмовай Рамана Якабсона) і ў 1951 годзе атрымаў доктарскую ступень па лінгвістыцы, і праз год узначаліў Атран-катэдру па культуры і мове ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце. Разам з Максам Вайнрайхам ён быў дзейным сябрам Інстытуту Гэбрайскіх досьледаў ІВО ў Нью Ёрку. <ref>{{Артыкул|аўтар=Roman Jacobson|загаловак=Funeral Eulogy for Uriel Weinreich (1926-1967)|год=1969|выданне=YIVO Annual XIV|том=|нумар=|старонкі=9}}</ref> Жонка Урыэля Вайнрайха, Бэатрыс-Біна Сыльверман-Вайнрайх (1928-2008), была  дасьледчыцай у галіне мовзнаўства і фальклору ідыш. У іх было двое дзяцей, дачка Шыфра і сын Дон. Урыэль Вайнрайх заўчасна, на 41-м годзе жыцьця, памёр у 1967 годзе. == Навуковая дзейнасьць == З юнацкіх гадоў Урыэль Вайнрайх цікавіўся тэарэтычнымі пытаньнямі мовазнаўства. Застаючыся чынным актывістам культуры ідыш, і стаўшы ў 1952 годзе прафэсарам ідыш-штудыяў у Калюмбійскім унівэрсітэце,  Урыэль Вайнрайх пашырыў свае досьледы на больш шырокія пытаньні мовазнаўства, уключаючы соцыялінгвістыку і пытаньні моўнага кантакту, высьвятляючы, як мовы разьвіваюцца, мяняюцца, узаемадзейнічаюць і ўплываюць адна на адну. Прыкладам уціску і дамінацыі  ў моўнай галіне была русыфікацыя нацыянальных моваў пад Саветамі, якой Вайнрайх прысьвяціў адмысловы артыкул.<ref>{{Артыкул|аўтар=Yakov Malkiel, University of California, Berkeley|загаловак=URIEL WEINREICH (1926-1967)|год=1967|выданне=Language|том=Vol. 43|нумар=2|старонкі=605-606}}</ref> У сваіх падыходах Урыэль Вайнрайх здолеў спалучыць эўрапэйскі й амэрыканскі досьвед. На падставе сваёй доктарскай працы Вайнрайх апублікаваў манаграфію “Мовы ў кантакце” (1953), што адразу прыцягнула ўвагу навукоўцаў, была некалькі разоў перавыдадзеная і перакладзденая на іншыя мовы. Вайнрайх пад кіраўніцтвам выбітнага швайцарскага лінгвіста Андрэ Мартынэ вывучаў білінгвалізм і мультылінгвалізм. У 1953-1960 гг.Вйнрайх  быў су-рэдактарам аўтарытэтнага часапісу па лінгвістыцы Word. Вайнрайх плённа працаваў таксама ў галінах структурнай лінгвістыкі сэмантыкі, супрацоўнічаючы са сваімі вучнямі Марвінам Гэрцагам і Ўылямам Лабавам над працай ''Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry''  (Моўны і культурніцкі Атлас ашкенаскага гэбрайства). Паралельна ён займаўся вялікім лексікаграфічным праектам—нарматыўным Сучасным англа-ідыш і ідыш-ангельскім слоўнікам, што выйшаў неўзабаве пасьля ягонай сьмерці. Цікава адзначыць, што сярод працаў Урыэля Вайнрайха ёсьць грунтоўны артыкул “Геаграфічны лад беларускага ідышу” (1969), з зьвесткамі пра беларускую мову і з  мапамі дыялекталягічных ізаглосаў. У архіве У. Вайнрайха ў Інстытуце ІВО захоўваецца пераклад артыкулу на беларускую мову. <ref>{{Артыкул|аўтар=Урыэль Вайнрайх|загаловак=Геаграфічны лад беларускага ідыш|год=Лета 1996|выданне=ФОРУМ|тып=часопіс|нумар=4|старонкі=24-37}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} 72uioy4z139i17sh6sko99oi2qci2ir 5144668 5144666 2026-05-22T03:41:36Z Aurel Iepureanu 168368 дробныя праўкі 5144668 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Урыэль Вайнрайх''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі лінгвіст і асьветнік, дасьледчык у галіне агульнага мовазнаўства, дыялекталёгіі, соцыялінгвістыкі, структурнай лінгвістыкі і сэмантыкі. Стваральнік амэрыканскай сістэмы акадэмічнага вывучэньня і выкладаньня мовы і культуры ідыш. Аўтар нарматыўнага Сучаснага англа-ідыш і ідыш-ангельскага слоўніка, стваральнік канцэпцыі Моўнага і культурніцкага атласа ашкенаскага гэбрайства. == Біяграфія == Урыэль Вайнрайх нарадзіўся ў Вільні, у сям’і мовазнаўцы і арганізатара навукі Макса Вайнрайха. Дзедам па маці быў выбітны лекар і грамадскі дзеяч Цэмах Шабад. Атмасфэра ў сям’і была прасякнутая ідышызмам і настроямі здабыцьця лепшай долі для ўсходне-эўрапэйскага гэбрайства. Ужо ў маладыя гады Урыэля прываблівала мовазнаўства, і шматнацыянальная Вільня, зь ейнай культурніцкай і моўнай разнастайнасьцю шмат паўплывала на кшталтаваньне светапогляду і зацікаўленьняў юнака. Урыель вучыўся ў Віленскай рэальнай гімназіі, дзе мовай выкладаньня быў ідыш, які лічыўся нацыянальнай мовай ашкенаскага гэбрайства і адной з галоўных падвалінаў мадэрнай гэбрайскай тоеснасьці. З пачаткам Другой сусьветнай вайны сям’я Вайнрайхаў апынулася ў Амэрыцы. Урыэль далучыўся да мясцовай ідышысцкай грамады, затым у 1944-1946 гг. служыў  у амэрыканскім войску ў Нямеччыне. Дэмабілізаваўшыся, скончыў штудыі ў Калюмбіўскім унівэрсітэце. Ён апублікаваў падручнік ідыш для вышэйай адукацыі College Yiddish (1949, з прадмовай Рамана Якабсона) і ў 1951 годзе атрымаў доктарскую ступень па лінгвістыцы, і праз год узначаліў Атран-катэдру па культуры і мове ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце. Разам з Максам Вайнрайхам ён быў дзейным сябрам Інстытуту Гэбрайскіх досьледаў ІВО ў Нью Ёрку. <ref>{{Артыкул|аўтар=Roman Jacobson|загаловак=Funeral Eulogy for Uriel Weinreich (1926-1967)|год=1969|выданне=YIVO Annual XIV|том=|нумар=|старонкі=9}}</ref> Жонка Урыэля Вайнрайха, Бэатрыс-Біна Сыльверман-Вайнрайх (1928-2008), была  дасьледчыцай і калегай у галіне мовазнаўства і фальклору ідыш. У іх было двое дзяцей, дачка Шыфра і сын Дон. Урыэль Вайнрайх заўчасна, на 41-м годзе жыцьця, памёр у 1967 годзе. == Навуковая дзейнасьць == З юнацкіх гадоў Урыэль Вайнрайх цікавіўся тэарэтычнымі пытаньнямі мовазнаўства. Застаючыся чынным актывістам культуры ідыш, і стаўшы ў 1952 годзе прафэсарам мовы і кульутыр ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце,  Урыэль Вайнрайх пашырыў свае досьледы на больш шырокія пытаньні мовазнаўства, уключаючы соцыялінгвістыку і пытаньні моўнага кантакту, высьвятляючы, як мовы разьвіваюцца, мяняюцца, узаемадзейнічаюць і ўплываюць адна на адну. Прыкладам уціску і дамінацыі  ў моўнай галіне была русыфікацыя нацыянальных моваў пад Саветамі, якой Вайнрайх прысьвяціў адмысловы артыкул.<ref>{{Артыкул|аўтар=Yakov Malkiel, University of California, Berkeley|загаловак=URIEL WEINREICH (1926-1967)|год=1967|выданне=Language|том=Vol. 43|нумар=2|старонкі=605-606}}</ref> У сваіх падыходах Урыэль Вайнрайх здолеў спалучыць эўрапэйскі й амэрыканскі досьвед. На падставе сваёй доктарскай працы Вайнрайх апублікаваў манаграфію “Мовы ў кантакце” (1953), што адразу прыцягнула ўвагу навукоўцаў, была некалькі разоў перавыдадзеная і перакладзденая на іншыя мовы. Вайнрайх пад кіраўніцтвам выбітнага швайцарскага лінгвіста Андрэ Мартынэ вывучаў білінгвалізм і мультылінгвалізм. У 1953-1960 гг.Вйнрайх  быў су-рэдактарам аўтарытэтнага часапісу па лінгвістыцы Word. Вайнрайх плённа працаваў таксама ў галінах структурнай лінгвістыкі й сэмантыкі, супрацоўнічаючы са сваімі вучнямі Марвінам Гэрцагам і Ўылямам Лабавам над працай ''Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry''  (Моўны і культурніцкі Атлас ашкенаскага гэбрайства). Паралельна ён займаўся вялікім лексікаграфічным праектам—нарматыўным Сучасным англа-ідыш і ідыш-ангельскім слоўнікам, што выйшаў неўзабаве пасьля ягонай сьмерці. Цікава адзначыць, што сярод працаў Урыэля Вайнрайха ёсьць грунтоўны артыкул “Геаграфічны лад беларускага ідышу” (1969), з зьвесткамі пра беларускую мову і з  мапамі дыялекталягічных ізаглосаў. У архіве У. Вайнрайха ў Інстытуце ІВО захоўваецца пераклад артыкулу на беларускую мову. <ref>{{Артыкул|аўтар=Урыэль Вайнрайх|загаловак=Геаграфічны лад беларускага ідыш|год=Лета 1996|выданне=ФОРУМ|тып=часопіс|нумар=4|старонкі=24-37}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} q5aq86z09fz9av08vjbpn3sboepgdbd 5144684 5144668 2026-05-22T05:21:28Z Aurel Iepureanu 168368 дадаў інфармацыю 5144684 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Урыэль Вайнрайх''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амерыканскі лінгвіст і асьветнік, дасьледчык у галіне агульнага мовазнаўства, дыялекталёгіі, соцыялінгвістыкі, структурнай лінгвістыкі і сэмантыкі. Стваральнік амэрыканскай сістэмы акадэмічнага вывучэньня і выкладаньня мовы і культуры ідыш. Аўтар нарматыўнага Сучаснага англа-ідыш і ідыш-ангельскага слоўніка, стваральнік канцэпцыі Моўнага і культурніцкага атласа ашкенаскага гэбрайства. == Біяграфія == Урыэль Вайнрайх нарадзіўся ў Вільні, у сям’і мовазнаўцы і арганізатара навукі Макса Вайнрайха. Дзедам па маці быў выбітны лекар і грамадскі дзеяч Цэмах Шабад. Атмасфэра ў сям’і была прасякнутая ідышызмам і настроямі здабыцьця лепшай долі для ўсходне-эўрапэйскага гэбрайства. Ужо ў маладыя гады Урыэля прываблівала мовазнаўства, і шматнацыянальная Вільня, зь ейнай культурніцкай і моўнай разнастайнасьцю, шмат паўплывала на кшталтаваньне светапогляду і зацікаўленьняў юнака. Урыель вучыўся ў Віленскай рэальнай гімназіі, дзе мовай выкладаньня быў ідыш, які лічыўся нацыянальнай мовай ашкенаскага гэбрайства і адной з галоўных падвалінаў мадэрнай гэбрайскай тоеснасьці. З пачаткам Другой сусьветнай вайны сям’я Вайнрайхаў апынулася ў Амэрыцы. Урыэль далучыўся да мясцовай ідышысцкай грамады, затым у 1944-1946 гг. служыў  у амэрыканскім войску ў Нямеччыне. Дэмабілізаваўшыся, скончыў штудыі ў Калюмбіўскім унівэрсітэце. Ён апублікаваў падручнік ідыш для вышэйшай адукацыі College Yiddish (1949, з прадмовай Рамана Якабсона) і ў 1951 годзе атрымаў доктарскую ступень па лінгвістыцы, і праз год узначаліў Атран-катэдру па культуры і мове ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце. Разам з Максам Вайнрайхам ён быў дзейным сябрам Інстытуту Гэбрайскіх досьледаў ІВО ў Нью Ёрку. <ref>{{Артыкул|аўтар=Roman Jacobson|загаловак=Funeral Eulogy for Uriel Weinreich (1926-1967)|год=1969|выданне=YIVO Annual XIV|том=|нумар=|старонкі=9}}</ref> Жонка Урыэля Вайнрайха, Бэатрыс-Біна Сыльверман-Вайнрайх (1928-2008), была  дасьледчыцай і калегай у галіне мовазнаўства і фальклору ідыш. У іх было двое дзяцей, дачка Шыфра і сын Дон. Урыэль Вайнрайх заўчасна, на 41-м годзе жыцьця, памёр у 1967 годзе. == Навуковая дзейнасьць == З юнацкіх гадоў Урыэль Вайнрайх цікавіўся тэарэтычнымі пытаньнямі мовазнаўства. Застаючыся чынным актывістам культуры ідыш, і стаўшы ў 1952 годзе прафэсарам мовы і кульутыр ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце,  Урыэль Вайнрайх пашырыў свае досьледы на больш шырокія пытаньні мовазнаўства, уключаючы соцыялінгвістыку і пытаньні моўнага кантакту, высьвятляючы, як мовы разьвіваюцца, мяняюцца, узаемадзейнічаюць і ўплываюць адна на адну. Прыкладам уціску і дамінацыі  ў моўнай галіне была русыфікацыя нацыянальных моваў пад Саветамі, якой Вайнрайх прысьвяціў адмысловы артыкул.<ref>{{Артыкул|аўтар=Yakov Malkiel, University of California, Berkeley|загаловак=URIEL WEINREICH (1926-1967)|год=1967|выданне=Language|том=Vol. 43|нумар=2|старонкі=605-606}}</ref> У сваіх падыходах Урыэль Вайнрайх здолеў спалучыць эўрапэйскі й амэрыканскі досьвед. На падставе сваёй доктарскай працы Вайнрайх апублікаваў манаграфію “Мовы ў кантакце” (1953), што адразу прыцягнула ўвагу навукоўцаў, была некалькі разоў перавыдадзеная і перакладзденая на іншыя мовы. Вайнрайх пад кіраўніцтвам выбітнага швайцарскага лінгвіста Андрэ Мартынэ вывучаў білінгвалізм і мультылінгвалізм. У 1953-1960 гг.Вйнрайх  быў су-рэдактарам аўтарытэтнага часапісу па лінгвістыцы Word. Вайнрайх плённа працаваў таксама ў галінах структурнай лінгвістыкі й сэмантыкі, супрацоўнічаючы са сваімі вучнямі Марвінам Гэрцагам і Ўылямам Лабавам над працай ''Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry''  (Моўны і культурніцкі Атлас ашкенаскага гэбрайства). Паралельна ён займаўся вялікім лексікаграфічным праектам—нарматыўным Сучасным англа-ідыш і ідыш-ангельскім слоўнікам, што выйшаў неўзабаве пасьля ягонай сьмерці. Цікава адзначыць, што сярод працаў Урыэля Вайнрайха ёсьць грунтоўны артыкул “Геаграфічны лад беларускага ідышу” (1969), з зьвесткамі пра беларускую мову і з  мапамі дыялекталягічных ізаглосаў. У архіве У. Вайнрайха ў Інстытуце ІВО захоўваецца аўтарызаваны пераклад артыкулу на беларускую мову. <ref>{{Артыкул|аўтар=Урыэль Вайнрайх|загаловак=Геаграфічны лад беларускага ідыш|год=Лета 1996|выданне=ФОРУМ|тып=часопіс|нумар=4|старонкі=24-37}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} 8ieoo7mq5yuwa3a7igetb7rwob1iliv 5144685 5144684 2026-05-22T05:22:30Z Aurel Iepureanu 168368 праўка памылак 5144685 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Урыэль Вайнрайх''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амэрыканскі лінгвіст і асьветнік, дасьледчык у галіне агульнага мовазнаўства, дыялекталёгіі, соцыялінгвістыкі, структурнай лінгвістыкі і сэмантыкі. Стваральнік амэрыканскай сістэмы акадэмічнага вывучэньня і выкладаньня мовы і культуры ідыш. Аўтар нарматыўнага Сучаснага англа-ідыш і ідыш-ангельскага слоўніка, стваральнік канцэпцыі Моўнага і культурніцкага атласа ашкенаскага гэбрайства. == Біяграфія == Урыэль Вайнрайх нарадзіўся ў Вільні, у сям’і мовазнаўцы і арганізатара навукі Макса Вайнрайха. Дзедам па маці быў выбітны лекар і грамадскі дзеяч Цэмах Шабад. Атмасфэра ў сям’і была прасякнутая ідышызмам і настроямі здабыцьця лепшай долі для ўсходне-эўрапэйскага гэбрайства. Ужо ў маладыя гады Урыэля прываблівала мовазнаўства, і шматнацыянальная Вільня, зь ейнай культурніцкай і моўнай разнастайнасьцю, шмат паўплывала на кшталтаваньне светапогляду і зацікаўленьняў юнака. Урыель вучыўся ў Віленскай рэальнай гімназіі, дзе мовай выкладаньня быў ідыш, які лічыўся нацыянальнай мовай ашкенаскага гэбрайства і адной з галоўных падвалінаў мадэрнай гэбрайскай тоеснасьці. З пачаткам Другой сусьветнай вайны сям’я Вайнрайхаў апынулася ў Амэрыцы. Урыэль далучыўся да мясцовай ідышысцкай грамады, затым у 1944-1946 гг. служыў  у амэрыканскім войску ў Нямеччыне. Дэмабілізаваўшыся, скончыў штудыі ў Калюмбіўскім унівэрсітэце. Ён апублікаваў падручнік ідыш для вышэйшай адукацыі College Yiddish (1949, з прадмовай Рамана Якабсона) і ў 1951 годзе атрымаў доктарскую ступень па лінгвістыцы, і праз год узначаліў Атран-катэдру па культуры і мове ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце. Разам з Максам Вайнрайхам ён быў дзейным сябрам Інстытуту Гэбрайскіх досьледаў ІВО ў Нью Ёрку. <ref>{{Артыкул|аўтар=Roman Jacobson|загаловак=Funeral Eulogy for Uriel Weinreich (1926-1967)|год=1969|выданне=YIVO Annual XIV|том=|нумар=|старонкі=9}}</ref> Жонка Урыэля Вайнрайха, Бэатрыс-Біна Сыльверман-Вайнрайх (1928-2008), была  дасьледчыцай і калегай у галіне мовазнаўства і фальклору ідыш. У іх было двое дзяцей, дачка Шыфра і сын Дон. Урыэль Вайнрайх заўчасна, на 41-м годзе жыцьця, памёр у 1967 годзе. == Навуковая дзейнасьць == З юнацкіх гадоў Урыэль Вайнрайх цікавіўся тэарэтычнымі пытаньнямі мовазнаўства. Застаючыся чынным актывістам культуры ідыш, і стаўшы ў 1952 годзе прафэсарам мовы і кульутыр ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце,  Урыэль Вайнрайх пашырыў свае досьледы на больш шырокія пытаньні мовазнаўства, уключаючы соцыялінгвістыку і пытаньні моўнага кантакту, высьвятляючы, як мовы разьвіваюцца, мяняюцца, узаемадзейнічаюць і ўплываюць адна на адну. Прыкладам уціску і дамінацыі  ў моўнай галіне была русыфікацыя нацыянальных моваў пад Саветамі, якой Вайнрайх прысьвяціў адмысловы артыкул.<ref>{{Артыкул|аўтар=Yakov Malkiel, University of California, Berkeley|загаловак=URIEL WEINREICH (1926-1967)|год=1967|выданне=Language|том=Vol. 43|нумар=2|старонкі=605-606}}</ref> У сваіх падыходах Урыэль Вайнрайх здолеў спалучыць эўрапэйскі й амэрыканскі досьвед. На падставе сваёй доктарскай працы Вайнрайх апублікаваў манаграфію “Мовы ў кантакце” (1953), што адразу прыцягнула ўвагу навукоўцаў, была некалькі разоў перавыдадзеная і перакладзденая на іншыя мовы. Вайнрайх пад кіраўніцтвам выбітнага швайцарскага лінгвіста Андрэ Мартынэ вывучаў білінгвалізм і мультылінгвалізм. У 1953-1960 гг.Вйнрайх  быў су-рэдактарам аўтарытэтнага часапісу па лінгвістыцы Word. Вайнрайх плённа працаваў таксама ў галінах структурнай лінгвістыкі й сэмантыкі, супрацоўнічаючы са сваімі вучнямі Марвінам Гэрцагам і Ўылямам Лабавам над працай ''Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry''  (Моўны і культурніцкі Атлас ашкенаскага гэбрайства). Паралельна ён займаўся вялікім лексікаграфічным праектам—нарматыўным Сучасным англа-ідыш і ідыш-ангельскім слоўнікам, што выйшаў неўзабаве пасьля ягонай сьмерці. Цікава адзначыць, што сярод працаў Урыэля Вайнрайха ёсьць грунтоўны артыкул “Геаграфічны лад беларускага ідышу” (1969), з зьвесткамі пра беларускую мову і з  мапамі дыялекталягічных ізаглосаў. У архіве У. Вайнрайха ў Інстытуце ІВО захоўваецца аўтарызаваны пераклад артыкулу на беларускую мову. <ref>{{Артыкул|аўтар=Урыэль Вайнрайх|загаловак=Геаграфічны лад беларускага ідыш|год=Лета 1996|выданне=ФОРУМ|тып=часопіс|нумар=4|старонкі=24-37}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} pahg6l730mxe3668dys94jo9kwn9p2u 5144686 5144685 2026-05-22T05:25:27Z Aurel Iepureanu 168368 праўка памылак 5144686 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Урыэль Вайнрайх''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амэрыканскі лінгвіст і асьветнік, дасьледчык у галіне агульнага мовазнаўства, дыялекталёгіі, соцыялінгвістыкі, структурнай лінгвістыкі і сэмантыкі. Стваральнік амэрыканскай сістэмы акадэмічнага вывучэньня і выкладаньня мовы і культуры ідыш. Аўтар нарматыўнага Сучаснага англа-ідыш і ідыш-ангельскага слоўніка, стваральнік канцэпцыі Моўнага і культурніцкага атласа ашкенаскага гэбрайства. == Біяграфія == Урыэль Вайнрайх нарадзіўся ў Вільні, у сям’і мовазнаўцы і арганізатара навукі Макса Вайнрайха. Дзедам па маці быў выбітны лекар і грамадскі дзеяч Цэмах Шабад. Атмасфэра ў сям’і была прасякнутая ідышызмам і настроямі здабыцьця лепшай долі для ўсходне-эўрапэйскага гэбрайства. Ужо ў маладыя гады Урыэля прываблівала мовазнаўства, і шматнацыянальная Вільня, зь ейнай культурніцкай і моўнай разнастайнасьцю, шмат паўплывала на кшталтаваньне светапогляду і зацікаўленьняў юнака. Урыэль вучыўся ў Віленскай рэальнай гімназіі, дзе мовай выкладаньня быў ідыш, які лічыўся нацыянальнай мовай ашкенаскага гэбрайства і адной з галоўных падвалінаў мадэрнай гэбрайскай тоеснасьці. З пачаткам Другой сусьветнай вайны сям’я Вайнрайхаў апынулася ў Амэрыцы. Урыэль далучыўся да мясцовай ідышысцкай грамады, затым у 1944-1946 гг. служыў  у амэрыканскім войску ў Нямеччыне. Дэмабілізаваўшыся, скончыў штудыі ў Калюмбійскім унівэрсітэце. Ён апублікаваў падручнік ідыш для вышэйшай адукацыі, College Yiddish (1949, з прадмовай Рамана Якабсона) і ў 1951 годзе атрымаў доктарскую ступень па лінгвістыцы, і праз год узначаліў Атран-катэдру па культуры і мове ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце. Разам з Максам Вайнрайхам ён быў дзейным сябрам Інстытуту Гэбрайскіх досьледаў ІВО ў Нью Ёрку. <ref>{{Артыкул|аўтар=Roman Jacobson|загаловак=Funeral Eulogy for Uriel Weinreich (1926-1967)|год=1969|выданне=YIVO Annual XIV|том=|нумар=|старонкі=9}}</ref> Жонка Урыэля Вайнрайха, Бэатрыс-Біна Сыльверман-Вайнрайх (1928-2008), была  дасьледчыцай і калегай у галіне мовазнаўства і фальклору ідыш. У іх нарадзілася двое дзяцей, дачка Шыфра і сын Дон. Урыэль Вайнрайх заўчасна, на 41-м годзе жыцьця, памёр у 1967 годзе. == Навуковая дзейнасьць == З юнацкіх гадоў Урыэль Вайнрайх цікавіўся тэарэтычнымі пытаньнямі мовазнаўства. Застаючыся чынным актывістам культуры ідыш, і стаўшы ў 1952 годзе прафэсарам мовы і кульутыр ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце,  Урыэль Вайнрайх пашырыў свае досьледы на больш шырокія пытаньні мовазнаўства, уключаючы соцыялінгвістыку і пытаньні моўнага кантакту, высьвятляючы, як мовы разьвіваюцца, мяняюцца, узаемадзейнічаюць і ўплываюць адна на адну. Прыкладам уціску і дамінацыі  ў моўнай галіне была русыфікацыя нацыянальных моваў пад Саветамі, якой Вайнрайх прысьвяціў адмысловы артыкул.<ref>{{Артыкул|аўтар=Yakov Malkiel, University of California, Berkeley|загаловак=URIEL WEINREICH (1926-1967)|год=1967|выданне=Language|том=Vol. 43|нумар=2|старонкі=605-606}}</ref> У сваіх падыходах Урыэль Вайнрайх здолеў спалучыць эўрапэйскі й амэрыканскі досьвед. На падставе сваёй доктарскай працы Вайнрайх апублікаваў манаграфію “Мовы ў кантакце” (1953), што адразу прыцягнула ўвагу навукоўцаў, была некалькі разоў перавыдадзеная і перакладзденая на іншыя мовы. Вайнрайх пад кіраўніцтвам выбітнага швайцарскага лінгвіста Андрэ Мартынэ вывучаў білінгвалізм і мультылінгвалізм. У 1953-1960 гг.Вйнрайх  быў су-рэдактарам аўтарытэтнага часапісу па лінгвістыцы Word. Вайнрайх плённа працаваў таксама ў галінах структурнай лінгвістыкі й сэмантыкі, супрацоўнічаючы са сваімі вучнямі Марвінам Гэрцагам і Ўылямам Лабавам над працай ''Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry''  (Моўны і культурніцкі Атлас ашкенаскага гэбрайства). Паралельна ён займаўся вялікім лексікаграфічным праектам—нарматыўным Сучасным англа-ідыш і ідыш-ангельскім слоўнікам, што выйшаў неўзабаве пасьля ягонай сьмерці. Цікава адзначыць, што сярод працаў Урыэля Вайнрайха ёсьць грунтоўны артыкул “Геаграфічны лад беларускага ідышу” (1969), з зьвесткамі пра беларускую мову і з  мапамі дыялекталягічных ізаглосаў. У архіве У. Вайнрайха ў Інстытуце ІВО захоўваецца аўтарызаваны пераклад артыкулу на беларускую мову. <ref>{{Артыкул|аўтар=Урыэль Вайнрайх|загаловак=Геаграфічны лад беларускага ідыш|год=Лета 1996|выданне=ФОРУМ|тып=часопіс|нумар=4|старонкі=24-37}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} ljtfjyqxni43z0wc6dg7wg24cs1w3zv 5144713 5144686 2026-05-22T07:24:54Z KrBot 24355 + {{ізаляваны артыкул}} 5144713 wikitext text/x-wiki {{Вучоны}} '''Урыэль Вайнрайх''' ({{ВД-Прэамбула}}) — амэрыканскі лінгвіст і асьветнік, дасьледчык у галіне агульнага мовазнаўства, дыялекталёгіі, соцыялінгвістыкі, структурнай лінгвістыкі і сэмантыкі. Стваральнік амэрыканскай сістэмы акадэмічнага вывучэньня і выкладаньня мовы і культуры ідыш. Аўтар нарматыўнага Сучаснага англа-ідыш і ідыш-ангельскага слоўніка, стваральнік канцэпцыі Моўнага і культурніцкага атласа ашкенаскага гэбрайства. == Біяграфія == Урыэль Вайнрайх нарадзіўся ў Вільні, у сям’і мовазнаўцы і арганізатара навукі Макса Вайнрайха. Дзедам па маці быў выбітны лекар і грамадскі дзеяч Цэмах Шабад. Атмасфэра ў сям’і была прасякнутая ідышызмам і настроямі здабыцьця лепшай долі для ўсходне-эўрапэйскага гэбрайства. Ужо ў маладыя гады Урыэля прываблівала мовазнаўства, і шматнацыянальная Вільня, зь ейнай культурніцкай і моўнай разнастайнасьцю, шмат паўплывала на кшталтаваньне светапогляду і зацікаўленьняў юнака. Урыэль вучыўся ў Віленскай рэальнай гімназіі, дзе мовай выкладаньня быў ідыш, які лічыўся нацыянальнай мовай ашкенаскага гэбрайства і адной з галоўных падвалінаў мадэрнай гэбрайскай тоеснасьці. З пачаткам Другой сусьветнай вайны сям’я Вайнрайхаў апынулася ў Амэрыцы. Урыэль далучыўся да мясцовай ідышысцкай грамады, затым у 1944-1946 гг. служыў  у амэрыканскім войску ў Нямеччыне. Дэмабілізаваўшыся, скончыў штудыі ў Калюмбійскім унівэрсітэце. Ён апублікаваў падручнік ідыш для вышэйшай адукацыі, College Yiddish (1949, з прадмовай Рамана Якабсона) і ў 1951 годзе атрымаў доктарскую ступень па лінгвістыцы, і праз год узначаліў Атран-катэдру па культуры і мове ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце. Разам з Максам Вайнрайхам ён быў дзейным сябрам Інстытуту Гэбрайскіх досьледаў ІВО ў Нью Ёрку. <ref>{{Артыкул|аўтар=Roman Jacobson|загаловак=Funeral Eulogy for Uriel Weinreich (1926-1967)|год=1969|выданне=YIVO Annual XIV|том=|нумар=|старонкі=9}}</ref> Жонка Урыэля Вайнрайха, Бэатрыс-Біна Сыльверман-Вайнрайх (1928-2008), была  дасьледчыцай і калегай у галіне мовазнаўства і фальклору ідыш. У іх нарадзілася двое дзяцей, дачка Шыфра і сын Дон. Урыэль Вайнрайх заўчасна, на 41-м годзе жыцьця, памёр у 1967 годзе. == Навуковая дзейнасьць == З юнацкіх гадоў Урыэль Вайнрайх цікавіўся тэарэтычнымі пытаньнямі мовазнаўства. Застаючыся чынным актывістам культуры ідыш, і стаўшы ў 1952 годзе прафэсарам мовы і кульутыр ідыш у Калюмбійскім унівэрсітэце,  Урыэль Вайнрайх пашырыў свае досьледы на больш шырокія пытаньні мовазнаўства, уключаючы соцыялінгвістыку і пытаньні моўнага кантакту, высьвятляючы, як мовы разьвіваюцца, мяняюцца, узаемадзейнічаюць і ўплываюць адна на адну. Прыкладам уціску і дамінацыі  ў моўнай галіне была русыфікацыя нацыянальных моваў пад Саветамі, якой Вайнрайх прысьвяціў адмысловы артыкул.<ref>{{Артыкул|аўтар=Yakov Malkiel, University of California, Berkeley|загаловак=URIEL WEINREICH (1926-1967)|год=1967|выданне=Language|том=Vol. 43|нумар=2|старонкі=605-606}}</ref> У сваіх падыходах Урыэль Вайнрайх здолеў спалучыць эўрапэйскі й амэрыканскі досьвед. На падставе сваёй доктарскай працы Вайнрайх апублікаваў манаграфію “Мовы ў кантакце” (1953), што адразу прыцягнула ўвагу навукоўцаў, была некалькі разоў перавыдадзеная і перакладзденая на іншыя мовы. Вайнрайх пад кіраўніцтвам выбітнага швайцарскага лінгвіста Андрэ Мартынэ вывучаў білінгвалізм і мультылінгвалізм. У 1953-1960 гг.Вйнрайх  быў су-рэдактарам аўтарытэтнага часапісу па лінгвістыцы Word. Вайнрайх плённа працаваў таксама ў галінах структурнай лінгвістыкі й сэмантыкі, супрацоўнічаючы са сваімі вучнямі Марвінам Гэрцагам і Ўылямам Лабавам над працай ''Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry''  (Моўны і культурніцкі Атлас ашкенаскага гэбрайства). Паралельна ён займаўся вялікім лексікаграфічным праектам—нарматыўным Сучасным англа-ідыш і ідыш-ангельскім слоўнікам, што выйшаў неўзабаве пасьля ягонай сьмерці. Цікава адзначыць, што сярод працаў Урыэля Вайнрайха ёсьць грунтоўны артыкул “Геаграфічны лад беларускага ідышу” (1969), з зьвесткамі пра беларускую мову і з  мапамі дыялекталягічных ізаглосаў. У архіве У. Вайнрайха ў Інстытуце ІВО захоўваецца аўтарызаваны пераклад артыкулу на беларускую мову. <ref>{{Артыкул|аўтар=Урыэль Вайнрайх|загаловак=Геаграфічны лад беларускага ідыш|год=Лета 1996|выданне=ФОРУМ|тып=часопіс|нумар=4|старонкі=24-37}}</ref> == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{ізаляваны артыкул|date=2026-05-22}} fnwh90xtlv417joto9ek2flypulp407 0 808193 5144692 2026-05-22T05:45:45Z StarDeg 16311 Новая старонка: «{{ДД}} '''Васіль Фёдаравіч Гарбузаў''' (20 чэрвеня (3 ліпеня) 1911 года — 12 лістапада 1985 года) — міністр фінансаў СССР з 1960 па 1985 год. Дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 6—11 скліканняў (1962—1989) ад РСФСР. Член ЦК КПСС (1961—1985).» 5144692 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Васіль Фёдаравіч Гарбузаў''' (20 чэрвеня (3 ліпеня) 1911 года — 12 лістапада 1985 года) — міністр фінансаў СССР з 1960 па 1985 год. Дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 6—11 скліканняў (1962—1989) ад РСФСР. Член ЦК КПСС (1961—1985). ts3tjnp10iamqhs6qebxgmlp4x6dv0w 5144693 5144692 2026-05-22T05:46:45Z StarDeg 16311 5144693 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Васіль Фёдаравіч Гарбузаў''' (20 чэрвеня (3 ліпеня) 1911 года — 12 лістапада 1985 года) — міністр фінансаў СССР з 1960 па 1985 год. Дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 6—11 скліканняў (1962—1989) ад РСФСР. Член ЦК КПСС (1961—1985). {{Міністры фінансаў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} jrfs8midx1tu9dqo9hxgdo9zghdnklw 5144694 5144693 2026-05-22T05:48:56Z StarDeg 16311 5144694 wikitext text/x-wiki {{ДД}} '''Васіль Фёдаравіч Гарбузаў''' (20 чэрвеня (3 ліпеня) 1911 — [[12 лістапада]] [[1985]]) — міністр фінансаў СССР з 1960 па 1985 год. Дэпутат Савета Нацыянальнасцей Вярхоўнага Савета СССР 6—11 скліканняў (1962—1989) ад РСФСР. Член ЦК КПСС (1961—1985). {{Міністры фінансаў Расіі}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Гарбузаў Васіль Фёдаравіч}} 7zjtbaui78t3jxj8jpyy2ru4rf7qe9o 3 808194 5144717 2026-05-22T07:26:15Z JerzyKundrat 174 Прывітанне 5144717 wikitext text/x-wiki {{вітаем}} --[[Удзельнік:JerzyKundrat|JerzyKundrat]] ([[Размовы з удзельнікам:JerzyKundrat|размовы]]) 10:26, 22 мая 2026 (+03) llqcpic9vcxi6svlvxcecslvavz2663 0 808195 5144727 2026-05-22T07:48:42Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Бэтмен (фільм, 2022)]] у [[Бэтмэн (фільм, 2022)]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5144727 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бэтмэн (фільм, 2022)]] 1wx4yhg4wa0rbz047qbknsb9s2zs1de 10 808196 5144737 2026-05-22T08:05:38Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Шаблон:Бэтмен у кіно]] у [[Шаблон:Бэтмэн у кіно]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5144737 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Шаблон:Бэтмэн у кіно]] md0t4ag9p4xqoub5tbonx0f9c87xqrc 0 808197 5144739 2026-05-22T08:06:18Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Лега Фільм: Бэтмен]] у [[Лега Фільм: Бэтмэн]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5144739 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Лега Фільм: Бэтмэн]] 4dg3q55zpc6qyp36ws7k41bimzxbz9c 0 808198 5144743 2026-05-22T08:10:36Z Чаховіч Уладзіслаў 4656 Новая старонка: «{{цёзкі2|Будкевіч}} {{Навуковец |Імя = Тамара Амвросьеўна Будкевіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Тамара Амвросиевна Будкевич}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|3|4|1947}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], Беларуская С...» 5144743 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Будкевіч}} {{Навуковец |Імя = Тамара Амвросьеўна Будкевіч |Арыгінал імя = {{lang-ru|Тамара Амвросиевна Будкевич}} |Фота = |Шырыня = |Подпіс = |Дата нараджэння = {{ДН|3|4|1947}} |Месца нараджэння = [[Мінск]], [[Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка|БССР]], [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|СССР]] |Дата смерці = {{ДС|19|5|2026}} |Месца смерці = [[Мінск]], [[Беларусь]] |Грамадзянства = {{Сцягафікацыя|СССР}}<br>{{Сцягафікацыя|Беларусь}} |Род дзейнасці = [[батанік]], [[экалогія|эколаг]] |Месца працы = [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі]] |Навуковая ступень = [[Кандыдат навук|кандыдат біялагічных навук]] (1983) |Навуковае званне = |Альма-матэр = [[Біялагічны факультэт БДУ|Біялагічны факультэт]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|БДУ]] (1972) |Навуковы кіраўнік = |Знакамітыя вучні = |Узнагароды і прэміі = }} '''Тама́ра Амвро́сьеўна Будке́віч''' ({{lang-ru|Тамара Амвросиевна Будкевич}}; {{ДН|3|4|1947}}, [[Мінск]] — {{ДС|19|5|2026}}, там жа) — [[Беларусь|беларускі]] [[батанік]] і [[экалогія|эколаг]]. Кандыдат біялагічных навук (1983). == Біяграфія == Нарадзілася 3 красавіка 1947 года ў Мінску. У 1972 годзе скончыла вячэрняе аддзяленне [[Біялагічны факультэт БДУ|біялагічнага факультэта]] [[Беларускі дзяржаўны ўніверсітэт|Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта імя В.&nbsp;І.&nbsp;Леніна]]<ref name="botany">{{cite web|url=https://botany.by/about-institute/istoriya-belarusskoj-botaniki-v-licax/budkevich-t-a/|title=Будкевич Тамара Амвросиевна|publisher=Институт экспериментальной ботаники НАН Беларуси|date=|lang=ru|accessdate=22 мая 2026}}</ref>. З 1966 года пачала працаваць у [[Інстытут эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі|Інстытуце эксперыментальнай батанікі імя В.&nbsp;Ф.&nbsp;Купрэвіча НАН Беларусі]] (да 1973 года знаходзілася на пасадзе старшага лабаранта). На працягу 1973—1986 гадоў з'яўлялася малодшым навуковым супрацоўнікам інстытута, а з 1974 па 1977 год таксама вучылася ў завочнай [[аспірантура|аспірантуры]] ўстановы. У 1983 годзе абараніла кандыдацкую дысертацыю на тэму «Міжвідавыя і ўнутрывідавыя ўзаемаадносіны канюшыны чырвонай, люцэрны і цімафееўкі ў аграфітацэнозах»{{арыгінальны тэкст|ru|Межвидовые и внутривидовые взаимоотношения клевера красного, люцерны и тимофеевки в агрофитоценозах}}<ref name="botany"/>. З 1986 па 1993 год Тамара Будкевіч працавала навуковым супрацоўнікам лабараторыі экалогіі (у 1986—2004 гадах яна насіла назву лабараторыі радыеэкалогіі) раслін. У 1993 годзе была пераведзена на пасаду старшага навуковага супрацоўніка, а ў 1996 годзе стала вядучым навуковым супрацоўнікам лабараторыі. Акрамя даследчай дзейнасці, яна ўваходзіла ў склад Вучонага савета інстытута, была членам Прэзідыума [[Беларускае батанічнае таварыства|Беларускага батанічнага таварыства]] і займала пасаду адказнага сакратара зборніка навуковых прац інстытута «Батаніка (даследаванні)»{{арыгінальны тэкст|ru|Ботаника (исследования)}}<ref name="botany"/>. Памерла 19 мая 2026 года ў Мінску. Развітанне з даследчыцай прайшло 25 мая таго ж года<ref name="tg1">{{cite web|url=https://t.me/botanyby/7641|title=С прискорбием сообщаем...|publisher=Telegram-канал "Институт экспериментальной ботаники НАН Беларуси"|date=19 мая 2026|lang=ru|accessdate=22 мая 2026}}</ref><ref name="tg2">{{cite web|url=https://t.me/botanyby/7662|title=Прощание состоится 25 мая...|publisher=Telegram-канал "Институт экспериментальной ботаники НАН Беларуси"|date=21 мая 2026|lang=ru|accessdate=22 мая 2026}}</ref>. == Навуковая дзейнасць == Навуковыя даследаванні Тамары Будкевіч былі прысвечаны эколага-фізіялагічным асновам узаемаадносін [[Бабовыя|бабовых]] і злакавых раслін у [[Фітацэноз|фітацэнозах]], [[алелапатыя|алелапатычнаму]] ўзаемадзеянню раслін, радыеэкалогіі лугавых фітацэнозаў, а таксама ролі каранёвых сістэм у жыццядзейнасці і адаптацыі шматгадовых траў ва ўмовах тэхнагеннага забруджвання глеб<ref name="botany"/>. Вучонай было ўстаноўлена, што ў полікампанентных [[Аграцэноз|аграцэнозах]] прыярытэтнасць унутрывідавых або міжвідавых узаемаадносін раслін у іх канкурэнцыі за водна-мінеральнае харчаванне вызначаецца ступенню адпаведнасці эдафатопу біялагічным уласцівасцям дамінуючага кампанента. Даследчыца дала колькасную ацэнку біялагічнага [[Азот|азоту]] шматгадовых бабовых траў (да 30 кілаграмаў на [[Гектар|гектар]]), які паступае ў глебу ў складзе прыжыццёвых каранёвых выдзяленняў, і пацвердзіла яго экалагічную ролю ў азотным харчаванні кампанентаў аграцэнозу<ref name="botany"/>. Асобным напрамкам яе працы стала вывучэнне ролі біятычных і абіятычных фактараў у паступленні і акумуляцыі [[Радыенукліды|радыенуклідаў]] і цяжкіх металаў у лугавых раслінах. У 2007 годзе яна распрацавала і запатэнтавала новы спосаб зніжэння назапашвання радыенуклідаў бабовымі раслінамі. Агулам з'яўляецца аўтарам і суаўтарам больш за ста навуковых публікацый, сярод якіх пяць калектыўных манаграфій<ref name="botany"/>. == Узнагароды == * Ганаровая грамата [[Міністэрства сельскай гаспадаркі і харчавання Рэспублікі Беларусь|Міністэрства сельскай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь]] (2001); * Ганаровыя граматы Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В.&nbsp;Ф.&nbsp;Купрэвіча НАН Беларусі. == Бібліяграфія == * Исследование динамики свободных аминокислот в корневых метаболитах многолетних трав в онтогенезе // Роль токсинов растительного и микробиального происхождения в аллелопатии. Киев: Наукова думка, 1983. С. 42—47. * Влияние эдафического фактора на ценотические отношения и некоторые физиологические процессы многолетних трав в агрофитоценозах // Межвидовые и внутривидовые отношения растений в искусственных фитоценозах. Минск: Наука и техника, 1987. Гл. 3. С. 130—140. * Аккумуляция радионуклидов растениями луговых фитоценозов // Радиоактивное загрязнение растительности Беларуси (в связи с аварией на ЧАЭС) / под ред. В.&nbsp;И.&nbsp;Парфенова, Б.&nbsp;И.&nbsp;Якушева. Минск: Наука и техника, 1995. Гл. 5. С. 198—237 (совм. с Н.&nbsp;Р.&nbsp;Жмойдяк). * Изменение ионообменных характеристик корней при экзогенной регуляции поступления и аккумуляции тяжелых металлов в растениях клевера красного и люпина узколистного // Ботаника (исследования). Сб.научн.трудов / Институт экспериментальной ботаники им. В.&nbsp;И.&nbsp;Купревича НАН Беларуси. Минск: Право и экономика, 2008. Вып. 35. С. 3—12. == Крыніцы == {{крыніцы}} {{Бібліяінфармацыя}} {{DEFAULTSORT:Будкевіч Тамара Амвросьеўна}} [[Катэгорыя:Нарадзіліся 3 красавіка]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1947 годзе]] [[Катэгорыя:Нарадзіліся ў Мінску]] [[Катэгорыя:Памерлі 19 мая]] [[Катэгорыя:Памерлі ў 2026 годзе]] [[Катэгорыя:Памерлі ў Мінску]] [[Катэгорыя:Батанікі Беларусі]] [[Катэгорыя:Эколагі Беларусі]] [[Катэгорыя:Кандыдаты біялагічных навук]] [[Катэгорыя:Выпускнікі біялагічнага факультэта БДУ]] [[Катэгорыя:Супрацоўнікі Інстытута эксперыментальнай батанікі імя В. Ф. Купрэвіча НАН Беларусі]] ex1dx504wdhv1qwmmg2bj7ghbbvlw52 0 808199 5144744 2026-05-22T08:19:49Z DobryBrat 5701 Новая старонка: «{{цёзкі2|Філіпаў}} {{тэатральны дзеяч}} '''Пётр Паўлавіч Філіпаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі і расійскі [[акцёр]] [[тэатр]]а і [[кіно]]. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1967). == Біяграфія == Нарадзіўся 18 студзеня 1920 года ў вёсцы [[Патаронаўка]]<ref name="BelEN">[https://knihi...» 5144744 wikitext text/x-wiki {{цёзкі2|Філіпаў}} {{тэатральны дзеяч}} '''Пётр Паўлавіч Філіпаў''' ({{ВД-Прэамбула}}) — беларускі і расійскі [[акцёр]] [[тэатр]]а і [[кіно]]. [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1967). == Біяграфія == Нарадзіўся 18 студзеня 1920 года ў вёсцы [[Патаронаўка]]<ref name="BelEN">[https://knihi.com/none/Bielaruskaja_encyklapiedyja_djvu.zip.html#Bielaruskaja_encyklapedyja.16.djvu_393 Філіпаў Пётр Паўлавіч // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 16: Трыпалі — Хвіліна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2003. — Т. 16. — С. 393.]</ref>. У 1940 годзе скончыў акцёрскую студыю пры тэатры імя Пушкіна ў Данбасе<ref name="BelEN"/>. З 1946 года працаваў у тэатрах СССР<ref name="BelEN"/>, у тым ліку ў тэатры «Шахцёрка Данбаса» і Арлоўскім тэатры драмы імя І. С. Тургенева<ref name="the">[https://theatre-museum.ru/persons/8251060 Филиппов Пётр Павлович]</ref>. З 1961 года — у [[Гродзенскі абласны драматычны тэатр|Гродзенскім абласным драматычным тэатры]], у 1968—1975 гадах — [[Гомельскі абласны драматычны тэатр|Гомельскім абласным драматычным тэатры]]<ref name="BelEN"/>. З 1975 года жыў і працаваў у [[Масква|Маскве]]. Летам з жонкай Л. І. Сторажавай часта прыязджаў у Патаронаўку<ref>[https://www.belarus.kp.ru/daily/277784/5251837/ Российская актриса Мария Порошина призналась, что ее дед был артистом в Беларуси]</ref>. Памёр у 2005 годзе. Пахаваны на [[Новадзявочыя могілкі|Новадзявочых могілках]] у Маскве. == Творчасць == Створаныя П. П. Філіпавым вобразы вызначаюцца переканальнасцю, абаяльнасцю і тэмпраментам: у Гродзенскім тэатры — Яраш («Сэрца на далоні» [[І. Шамякін]]а), Ляскавец («Першы ўрок» [[К. Губарэвіч]]а), Чаркун («Варвары» М. Горкага), Дзяржавін («Сябры і гады» Л. Зорына); у Гомельскім тэатры — Каравай («Таблетку пад язык» [[А. Макаёнак|А. Макаёнка]]), Скарапад («Усяго адно жыццё» [[А. Маўзон]]а), Чабутыкін («Тры сястры» А. Чэхава), акадэмік Карэеў («Залатая карэта» Л. Лявонава)]<ref name="BelEN"/>. == Сям’я == * Першая жонка — Людміла Паўлаўна Краснаярская (1922—2010), артыстка аперэты<ref name="the"/>. * Другая жонка — [[Людміла Іванаўна Сторажава]] (1925—2012), беларуская і расійская актрыса, заслужаны артыст Беларускай ССР (1966)<ref name="the"/>. == Узнагароды == * [[Заслужаны артыст Беларускай ССР]] (1967). == Крыніцы == {{Крыніцы}} == Літаратура == * {{крыніцы/БелЭн|16|Філіпаў Пётр Паўлавіч||393}} {{DEFAULTSORT:Філіпаў Пётр Паўлавіч}} [[Катэгорыя:Акцёры тэатра Беларусі]] o5lhe0eixqf45hwfz367hrgyuvlfx04 0 808200 5144754 2026-05-22T08:37:00Z M.L.Bot 261 M.L.Bot перанёс старонку [[Торо (ліхтар)]] у [[Таро (ліхтар)]]: у беларускай толькі адно націскное "о", нягледзячы, што ў японскай толькі танізацыя, і парады транскрыпцыі кажуць рабіць націск на самае апошняе о/ё у слове 5144754 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Таро (ліхтар)]] 5h3562cnyavthvv3auw69q6yjhoixgm 0 808201 5144759 2026-05-22T08:42:55Z Паўлюк Шапецька 37440 Новая старонка: «{{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = |назва = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |разоў = 13 |2 месца = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |3 месца = [...» 5144759 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = |назва = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |разоў = 13 |2 месца = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |3 месца = [[ГК Гомель|Гомель]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Андрэй Яшчанка]] |бгалоў = 19 |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2021''' — 25-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. Фінал чатырох адбыўся ў [[Гомель|Гомелі]] 30 мая 2021 года. Перамогу атрымаў клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]». == Паўфіналы == == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| || align=center| ||align=right| [[ГК Гомель|Гомель]] ||align=center|'''29:26''' || bgcolor="#bbeebb"|[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 5 мая || align=center|Гомель||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' ||align=center|'''34:33 (18:18)''' || [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |} {{Зноскі}} == Лепшыя гульцы == Па выніках «фіналу чатырох» лепшымі гульцамі камандаў прызнаны: * [[Вадзім Котаў]] — «Машэка» (Магілёў); * [[Дзмітрый Смолікаў]] — «Гомель»; * [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] — СКА-Мінск; * [[Сташ Скубэ]] — БГК «Мяшкоў Брэст». Лепшым бамбардзірам «фіналу чатырох» стаў [[Андрэй Яшчанка]] («Гомель»), які закінуў у двух матчах 19 мячоў. == Спасылкі == * [https://handball.by/muzhchiny-bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-parimatch-kubka-belarusi-2021/ Мужчины. БГК «Мешков Брест» стал обладателем Париматч Кубка Беларуси-2021!] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2021 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2021 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2021]] [[Катэгорыя:Спорт у Гомелі]] 37n7c8jx19jy7fqdso8xd3rq23rgy0q 5144760 5144759 2026-05-22T08:43:40Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Матч за 3-е месца */ 5144760 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = |назва = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |разоў = 13 |2 месца = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |3 месца = [[ГК Гомель|Гомель]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Андрэй Яшчанка]] |бгалоў = 19 |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2021''' — 25-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. Фінал чатырох адбыўся ў [[Гомель|Гомелі]] 30 мая 2021 года. Перамогу атрымаў клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]». == Паўфіналы == == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| || align=center| ||align=right| bgcolor="#bbeebb"|[[ГК Гомель|Гомель]] ||align=center|'''29:26''' || [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 5 мая || align=center|Гомель||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' ||align=center|'''34:33 (18:18)''' || [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |} {{Зноскі}} == Лепшыя гульцы == Па выніках «фіналу чатырох» лепшымі гульцамі камандаў прызнаны: * [[Вадзім Котаў]] — «Машэка» (Магілёў); * [[Дзмітрый Смолікаў]] — «Гомель»; * [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] — СКА-Мінск; * [[Сташ Скубэ]] — БГК «Мяшкоў Брэст». Лепшым бамбардзірам «фіналу чатырох» стаў [[Андрэй Яшчанка]] («Гомель»), які закінуў у двух матчах 19 мячоў. == Спасылкі == * [https://handball.by/muzhchiny-bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-parimatch-kubka-belarusi-2021/ Мужчины. БГК «Мешков Брест» стал обладателем Париматч Кубка Беларуси-2021!] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2021 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2021 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2021]] [[Катэгорыя:Спорт у Гомелі]] bumx7gekx8dvm7bbsuxibfcqg1g932u 5144761 5144760 2026-05-22T08:44:28Z Паўлюк Шапецька 37440 5144761 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = |назва = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |разоў = 13 |2 месца = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |3 месца = [[ГК Гомель|Гомель]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Андрэй Яшчанка]] |бгалоў = 19 |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2021''' — 25-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. Фінал чатырох адбыўся ў [[Гомель|Гомелі]] 30 мая 2021 года. Перамогу атрымаў клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]». == Паўфіналы == == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| || align=center| || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Гомель|Гомель]]''' ||align=center|'''29:26''' || [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 5 мая || align=center|Гомель||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' ||align=center|'''34:33 (18:18)''' || [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |} {{Зноскі}} == Лепшыя гульцы == Па выніках «фіналу чатырох» лепшымі гульцамі камандаў прызнаны: * [[Вадзім Котаў]] — «Машэка» (Магілёў); * [[Дзмітрый Смолікаў]] — «Гомель»; * [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] — СКА-Мінск; * [[Сташ Скубэ]] — БГК «Мяшкоў Брэст». Лепшым бамбардзірам «фіналу чатырох» стаў [[Андрэй Яшчанка]] («Гомель»), які закінуў у двух матчах 19 мячоў. == Спасылкі == * [https://handball.by/muzhchiny-bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-parimatch-kubka-belarusi-2021/ Мужчины. БГК «Мешков Брест» стал обладателем Париматч Кубка Беларуси-2021!] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2021 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2021 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2021]] [[Катэгорыя:Спорт у Гомелі]] imll3ne607et1f019z2ma1hpeukdije 5144771 5144761 2026-05-22T08:59:36Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Фінал */ 5144771 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = |назва = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |разоў = 13 |2 месца = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |3 месца = [[ГК Гомель|Гомель]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Андрэй Яшчанка]] |бгалоў = 19 |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2021''' — 25-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. Фінал чатырох адбыўся ў [[Гомель|Гомелі]] 30 мая 2021 года. Перамогу атрымаў клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]». == Паўфіналы == == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| || align=center| || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Гомель|Гомель]]''' ||align=center|'''29:26''' || [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 30 мая || align=center|Гомель||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' ||align=center|'''34:33 (18:18)''' || [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |} {{Зноскі}} == Лепшыя гульцы == Па выніках «фіналу чатырох» лепшымі гульцамі камандаў прызнаны: * [[Вадзім Котаў]] — «Машэка» (Магілёў); * [[Дзмітрый Смолікаў]] — «Гомель»; * [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] — СКА-Мінск; * [[Сташ Скубэ]] — БГК «Мяшкоў Брэст». Лепшым бамбардзірам «фіналу чатырох» стаў [[Андрэй Яшчанка]] («Гомель»), які закінуў у двух матчах 19 мячоў. == Спасылкі == * [https://handball.by/muzhchiny-bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-parimatch-kubka-belarusi-2021/ Мужчины. БГК «Мешков Брест» стал обладателем Париматч Кубка Беларуси-2021!] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2021 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2021 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2021]] [[Катэгорыя:Спорт у Гомелі]] 4nhkhzk3g6rz2argt2cq6cl9mlq14i5 5144775 5144771 2026-05-22T09:07:36Z Паўлюк Шапецька 37440 /* Паўфіналы */ 5144775 wikitext text/x-wiki {{Нацыянальны чэмпіянат |лагатып = |памер = |подпіс = |час = |назва = |удзельнікаў = |гарады = |стадыёны = |чэмпіён = [[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]] |разоў = 13 |2 месца = [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |3 месца = [[ГК Гомель|Гомель]] |дублёры = |гульняў = |галоў = |гледачоў = |бамбардзір = [[Андрэй Яшчанка]] |бгалоў = 19 |лепшы = |папярэдні сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2020|2020]] |наступны сезон = [[Кубак Беларусі па гандболе 2022|2022]] }} '''Кубак Беларусі па гандболе 2021''' — 25-ы розыгрыш [[Кубак Беларусі па гандболе|кубка Беларусі па гандболе]]. Фінал чатырох адбыўся ў [[Гомель|Гомелі]] 30 мая 2021 года. Перамогу атрымаў клуб «[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]». == Першы этап<ref>[https://handball.by/itogi-zherebevki-rozygrysha-kubka-respubliki-belarus-sezona-2020-2021-gg/ Итоги жеребьевки розыгрыша Кубка Республики Беларусь сезона 2020/2021 гг.]</ref> == === Першы матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |10 лютага||Гродна||[[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]]|| || [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |- |10 лютага||Гомель|| [[ГК Гомель|Гомель]] || ||[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]] |} === Другі матч === {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |24 лютага||Магілёў||[[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]]|| || [[ГК Кронан Гродна|Кронан (Гродна)]] |- |24 лютага||Мінск||[[ГК Віцязь-Леон|Віцязь-Леон]] || || [[ГК Гомель|Гомель]] |} == Матч за 3-е месца == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| || align=center| || align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Гомель|Гомель]]''' ||align=center|'''29:26''' || [[ГК Машэка Магілёў|Машэка (Магілёў)]] |} == Фінал == {| class="wikitable" |- !width="100"|Дата!!width="150"|Месца!!width="200"|Каманда 1!!width="150"|Лік!!width="200"|Каманда 2 |- |align=center| 30 мая || align=center|Гомель||align=right bgcolor="#bbeebb"| '''[[ГК Мяшкоў Брэст|Мяшкоў Брэст]]''' ||align=center|'''34:33 (18:18)''' || [[ГК СКА Мінск|СКА (Мінск)]] |} {{Зноскі}} == Лепшыя гульцы == Па выніках «фіналу чатырох» лепшымі гульцамі камандаў прызнаны: * [[Вадзім Котаў]] — «Машэка» (Магілёў); * [[Дзмітрый Смолікаў]] — «Гомель»; * [[Кірыл Аляксандравіч Самойла|Кірыл Самойла]] — СКА-Мінск; * [[Сташ Скубэ]] — БГК «Мяшкоў Брэст». Лепшым бамбардзірам «фіналу чатырох» стаў [[Андрэй Яшчанка]] («Гомель»), які закінуў у двух матчах 19 мячоў. == Спасылкі == * [https://handball.by/muzhchiny-bgk-meshkov-brest-stal-obladatelem-parimatch-kubka-belarusi-2021/ Мужчины. БГК «Мешков Брест» стал обладателем Париматч Кубка Беларуси-2021!] {{Гандбол у Беларусі}} [[Катэгорыя:2021 год у гандболе]] [[Катэгорыя:2021 год у Гомелі]] [[Катэгорыя:Спорт у Беларусі ў 2021 годзе]] [[Катэгорыя:Кубак Беларусі па гандболе|2021]] [[Катэгорыя:Спорт у Гомелі]] 2vihjwdkpr24y5d2cyhkwurwcxwob99 0 808202 5144769 2026-05-22T08:58:22Z Feeleman 163471 Feeleman перанёс старонку [[Бэтмен Апола]] у [[Бэтмэн Апола]]: Згодна з [[Вікіпедыя:Да перайменавання|абмеркаваннем]] 5144769 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Бэтмэн Апола]] i03ognxth8hp5r0s63n505k7wuw7t2d 14 808203 5144785 2026-05-22T09:23:23Z DzBar 156353 Новая старонка: «{{Commonscat}} [[Катэгорыя:Военачальнікі паводле краін|Фінляндыя]] [[Катэгорыя:Ваенныя Фінляндыі]]» 5144785 wikitext text/x-wiki {{Commonscat}} [[Катэгорыя:Военачальнікі паводле краін|Фінляндыя]] [[Катэгорыя:Ваенныя Фінляндыі]] 0xq4e062z9jyi5pgomyiv8knk36a4ll 0 808204 5144802 2026-05-22T09:48:45Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{Фільм}} '''«Ідыёт у Парыжы»''' ({{lang-fr|Un idiot à Paris}}) — фільм рэжысёра [[Серж Карбер|Сержа Карбера]] паводле аднайменнай аповесці Рэнэ Фале, у якім адну з першых сваіх роляў сыграў [[П'ер Рышар]]. == Сюжэт == Над прастакаватым хлопцам Габі падсмейваюцца ў яго родна...» 5144802 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Ідыёт у Парыжы»''' ({{lang-fr|Un idiot à Paris}}) — фільм рэжысёра [[Серж Карбер|Сержа Карбера]] паводле аднайменнай аповесці Рэнэ Фале, у якім адну з першых сваіх роляў сыграў [[П'ер Рышар]]. == Сюжэт == Над прастакаватым хлопцам Габі падсмейваюцца ў яго роднай вёсцы: бо ў яго ёсць мара — убачыць [[Парыж]]. І вось аднойчы жартаўнікі кладуць Габі, які спіць, у машыну, якая едзе ў Парыж. Апынуўшыся ў «мары», Габі пачынае падарожнічаць па горадзе і знаходзіць шмат новых сяброў. == У ролях == * [[Жан Лефеўр]] — ''Габі'' * [[Дані Карэль]] — ''Джульет'' * [[Бернар Бліе]] — ''Леон Дэсерцін'' * [[Рабер Дальбан]] — ''Патую'' * Мішлін Люсьёні — ''прастытутка'' * [[П'ер Рышар]] — ''паліцэйскі (эпізод)'' [[Катэгорыя:Фільмы 1967 года]] owoehk1kdxwpdo4avfe5bzesdoi0wt5 5144804 5144802 2026-05-22T09:49:58Z Autumndancer 168015 5144804 wikitext text/x-wiki {{Фільм}} '''«Ідыёт у Парыжы»''' ({{lang-fr|Un idiot à Paris}}) — фільм рэжысёра [[Серж Карбер|Сержа Карбера]] паводле аднайменнай аповесці Рэнэ Фале, у якім адну з першых сваіх роляў сыграў [[П'ер Рышар]]. == Сюжэт == Над прастакаватым хлопцам Габі падсмейваюцца ў яго роднай вёсцы: бо ў яго ёсць мара — убачыць [[Парыж]]. І вось аднойчы жартаўнікі кладуць Габі, які спіць, у машыну, якая едзе ў Парыж. Апынуўшыся ў «мары», Габі пачынае падарожнічаць па горадзе і знаходзіць шмат новых сяброў. == У ролях == * [[Жан Лефеўр]] — ''Габі'' * [[Дані Карэль]] — ''Джульет'' * [[Бернар Бліе]] — ''Леон Дэсерцін'' * [[Рабер Дальбан]] — ''Патую'' * Мішлін Люсьёні — ''прастытутка'' * [[П'ер Рышар]] — ''паліцэйскі (эпізод)'' {{зноскі}} [[Катэгорыя:Фільмы 1967 года]] 6mlats95dvqgpe655qt15yc9xlxch55 0 808205 5144811 2026-05-22T10:02:54Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{НП}} '''Айса́й''' — горад у [[Японія|Японіі]], размешчаны ў заходняй частцы [[Айты (прэфектура)|прэфектуры Айты]]. Заснаваны 1 красавіка 2004 года шляхам аб’яднання пасёлкаў Саоры, Сая і вёсак Тацута і Хацікай павета Ама. Радзіма 24-га прэм’ер-міністра Японіі ...» 5144811 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Айса́й''' — горад у [[Японія|Японіі]], размешчаны ў заходняй частцы [[Айты (прэфектура)|прэфектуры Айты]]. Заснаваны 1 красавіка 2004 года шляхам аб’яднання пасёлкаў Саоры, Сая і вёсак Тацута і Хацікай павета Ама. Радзіма 24-га прэм’ер-міністра Японіі [[Като Такаакі]]. [[Катэгорыя:Гарады прэфектуры Айты]] shohro5nuk68yebscc930s4g03cq89x 5144812 5144811 2026-05-22T10:04:03Z Autumndancer 168015 5144812 wikitext text/x-wiki {{НП}} '''Айса́й''' — горад у [[Японія|Японіі]], размешчаны ў заходняй частцы [[Айты (прэфектура)|прэфектуры Айты]]. Заснаваны 1 красавіка 2004 года шляхам аб’яднання пасёлкаў Саоры, Сая і вёсак Тацута і Хацікай павета Ама. Радзіма 24-га прэм’ер-міністра Японіі [[Като Такаакі]]. == Насельніцтва == {{Wikidata/Population}} {{зноскі}} [[Катэгорыя:Гарады прэфектуры Айты]] onea5yp27k8zixn8m1m7ck41a5eqy8z 0 808206 5144815 2026-05-22T10:09:51Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/24943032|Новоміська сотня]]» 5144815 wikitext text/x-wiki '''Навамейская сотня''' — тэрытарыяльна-адміністрацыйная і ваенная адзінка Старадубскага палка [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] ў XVII—XVIII стст. створаная вакол Новага месца. == Гісторыя == Цэнтр сотні — горад [[Старадуб]] . == Склад == У 1715 годзе Павел Раманавіч Дублянскі быў прызначаны сотнікам . У 1718 годзе&nbsp;р. [[сотнік]]&nbsp;— Павел Іўдзенскі; складаўся з Новагарадскога кураня, Літоўманскага кураня, Горчакоўскага кураня, Душкінскага курэня, Запольскага кураня, Старохалёўскага кураня, Дарыеўскага кураня, Літыцкага кураня і Настопаўскага кураня. Вядома палкавая царква Святога Мікалая. Старшыня на 1732 год — [[сотнік]] Наваміейскі Цімафій Сільевіч, [[Харунжы|харужы]] сотнік Сямён Патапіў, [[пісар]] Іван Старкіўскі. == Крыніцы == * Акты Паўднёва-Заходняй Русі, X, 836. * РГАДА ў Маскве, фонд 140, апісанне 1, справа 34. * І.&nbsp;М.&nbsp;Лазарэўскі. Апісанне старой Маларосіі. Том I. Старадубскі полк.&nbsp;— Кіеў, 1888.&nbsp;— с. 360 == Сноскі == {{Крыніцы}} 3py5hze6m2bbr4tn15yl1c96gs651d5 5144829 5144815 2026-05-22T10:46:22Z Voūk12 159072 5144829 wikitext text/x-wiki '''Навамейская сотня''' — тэрытарыяльна-адміністрацыйная і ваенная адзінка Старадубскага палка [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] ў XVII—XVIII стст. створаная вакол Новага месца. == Гісторыя == Наваместская сотня размяшчалася ў разлеглай і маланаселенай паўночна-заходняй частцы [[Старадубскі полк|Старадубскага палка]]. У сярэдзіне XVII стагоддзя, калі быў сфарміраваны Старадубскі полк, тут спачатку былі сфарміраваны дзве сотні — Папава-горская і Бабовіцкая, але з-за невялікай колькасці казакоў яны неўзабаве былі скасаваныя, і гэтая тэрыторыя ўвайшла ў склад палкавой сотні, утварыўшы Пойпуцкую воласць. Каля 1711 года была створана Наваместская сотня. Адміністрацыя Навамесцкай сотні знаходзілася ў [[Старадуб|Старадубе]]. Паходжанне назвы сотні да канца не высветлена. Верагодней усяго, сцвярджэнне, якое сустракаецца ў літаратуры, што цэнтрам Наваместскай сотні быў горад Новае Места, які пазней стаў цэнтрам Наваместскага павета, укаранёная памылка, заснаваная на падабенстве назваў і тэрытарыяльнай блізкасці Наваместскай сотні і Наваместскага павета. Фактычна, да 1781 года цяперашняя вёска Новае Места называлася Засуха і ўваходзіла ў склад Топальскай сотні Старадубскага палка, але тады яна не магла быць цэнтрам Наваместскай сотні<ref>{{Кніга|загаловак=А. М. Лазаревский. Описание старой Малороссии. Том I. Полк Стародубский. — Киев, 1888.}}</ref>. Найбольш праўдападобнай гіпотэза з'яўляецца тое, што адміністрацыя Наваместскай сотні знаходзілася ў той частцы горада Старадуб, якая называлася Новы горад (укр.: «Новы горад»). У апісанні Старадуба 1781 года чытаем: "Гэты горад падзелены на два гарады, паводле двух занятых імі земляных крэпасцяў, сцены якіх з даўніх часоў абваліліся ў многіх месцах. Адзін горад называецца старым, а другі — новым..."<ref>{{Кніга|загаловак=Опис Новгородсіверського намісництва (1779-1781). – Київ, 1931. (укр.)}}</ref> Пасля скасавання палкавых і соценных аддзелаў (з 1782 года) тэрыторыя Наваместскай сотні склала аснову [[Суражскі павет (значэнні)|Суражскага павета]]. == Склад == '''Тэрыторыя і насельніцтва:''' Наваместская сотня знаходзілася ў басейне Іпуці, Бесядзі і іх прытокаў: Унечы, Туросны, Выголкі і Палужы, берагі якіх былі пакрытыя лясамі. Асваенне і засяленне гэтай тэрыторыі працягвалася і ў XVIII стагоддзі. Каля паловы тэрыторыі Наваместскай сотні займалі ўладанні [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]], якая складала тры воласці — Лышчыцкую, Папавагорскую і Бабовіцкую. Паводле рэвізіі 1721 года пад кантролем лаўры жыло 19 947 манастырскіх сялян. Дакладна невядома, калі і хто перададаў лаўры гэтыя воласці. Вядома толькі, што ў канцы XVI стагоддзя Лаўра імі не валодала. Упершыню воласці як ўласнасць царквы згадваюцца ў грамаце 1720 года са спасылкай на незахаваны дакумент 1680 года. Воласці лаўры кіраваліся асобнымі «гараднічымі» з манахаў, якія карысталіся велізарнай уладай. Яны не толькі амаль некантралюема судзілі і мілавалі падданых сваіх ўладанняў, але часта адвольна распараджаліся і староннімі людзьмі, калі тыя, на іх думку, чымсьці парушалі інтарэсы Лаўры. Людзі, пакрыўджаныя «Гараднічымі», з цяжкасцю знаходзілі абарону нават у гетмана, які добра ведаў, што «гараднічым» не хапае пакорлівасці, якая адпавядаюць іх манаскаму сану. Але з іншага боку, руплівая служба «гараднічых» дапамагла дасягнуць бліскучых вынікаў у паляпшэнні эканамічнага становішча Лаўры, якая хутка разбагацела. Людзі ахвотна сяліліся на землях Лаўры, ведаючы, што «гараднічыя» заўсёды змогуць абараніць іх ад дзяржаўных павіннасцей. Акрамя таго, гэтыя месцы былі прывабнымі сваімі прасторамі. «У старыя гады, калі мы былі пад манастыром, ... кожны вольны чалавек мог займаць столькі зямлі, колькі яму трэба. Расчысціце — і ваша». Так казалі сяляне былых маёнткаў Лаўры у раёне Сурай<ref>{{Кніга|загаловак=Материалы для оценки угодий Черниговской губернии. т. IX, Суражский уезд, подворная опись, с.13.}}</ref>. На тэрыторыі Навамесцкай сотні знаходзіліся таксама тры буйныя стараверскія паселішчы — [[Клінцы]], [[Ардон (горад)|Ардон]] і Свяцкая. === Адмістратыўны падзел === Сотня па стане на 1748 г. дзялілася на некалькі казачых кураняў: * гродскі '''Стародубскі''' (цэнтр — г. Старадуб) * '''Найтапоўскі'''(центр — сяло Найтаповічы) * '''Дарэеўскі''' (цэнтр — с. Дарэевічы) * '''Старахалееўскі''' (с. Старыя Халеевічы) * '''Запольскі''' (с. Запольскія Халеевічы) * '''Літовскі''' (с. Літоўск) * '''Гарчакоўскі'''(с. Гарчакі) * '''Душкінскі''' (с. Душкін) * '''Смялчанскі''' (в. Смяльч) * '''Лапаценскі''' (в. Лапатні) * '''Паповагорскі''' (центр — сяло Папова Гара; уключаў сёлы Казарычы, Забор'е и Латакм; вёскі [[Балсуны|Болсуны]], Макарычы, Тварышын, Паньковічы) * Сотня складалася з Новагарадскога кураня, Літоўманскага кураня, Горчакоўскага кураня, Душкінскага курэня, Запольскага кураня, Старохалёўскага кураня, Дарыеўскага кураня, Літыцкага кураня і Настопаўскага кураня. Вядома палкавая царква Святога Мікалая. == Новомейскія сотнікі == * Федар Скоробогаты - сотнік у 1713. * Павел Раманавіч Дублянскі - 1715—1730 * У 1718 годзе [[сотнік]] — Павел Іўдзенскі * Цімафей Пракоф'евіч Сілевіч, 1730—1735. * Андрэй Сілевіч, 1740—1767. * Федор Силевич, 1782. [[Харунжы|харужы]] сотнік Сямён Патапіў, [[пісар]] Іван Старкіўскі == Крыніцы == * Акты Паўднёва-Заходняй Русі, X, 836. * РГАДА ў Маскве, фонд 140, апісанне 1, справа 34. * І. М.Лазарэўскі. Апісанне старой Маларосіі. Том I. Старадубскі полк.— Кіеў, 1888. — с. 360 == Сноскі == {{Крыніцы}} lxytsdxd89wy2b0oufc6orais74lvsj 5144837 5144829 2026-05-22T11:22:10Z Voūk12 159072 5144837 wikitext text/x-wiki '''Навамейская сотня''' — тэрытарыяльна-адміністрацыйная і ваенная адзінка Старадубскага палка [[Гетманшчына|Гетманшчыны]] ў XVII—XVIII стст. створаная вакол Новага месца або ад назвы пасада - Новага месца ў Старадубе. == Гісторыя == Наваместская сотня размяшчалася ў разлеглай і маланаселенай паўночна-заходняй частцы [[Старадубскі полк|Старадубскага палка]]. У сярэдзіне XVII стагоддзя, калі быў сфарміраваны Старадубскі полк, тут спачатку былі сфарміраваны дзве сотні — Папава-горская і Бабовіцкая, але з-за невялікай колькасці казакоў яны неўзабаве былі скасаваныя, і гэтая тэрыторыя ўвайшла ў склад палкавой сотні, утварыўшы Пойпуцкую воласць. Каля 1711 года была створана Наваместская сотня. Адміністрацыя Навамесцкай сотні знаходзілася ў [[Старадуб|Старадубе]]. Паходжанне назвы сотні да канца не высветлена. Верагодней усяго, сцвярджэнне, якое сустракаецца ў літаратуры, што цэнтрам Наваместскай сотні быў горад Новае Места, які пазней стаў цэнтрам Наваместскага павета, укаранёная памылка, заснаваная на падабенстве назваў і тэрытарыяльнай блізкасці Наваместскай сотні і Наваместскага павета. Фактычна, да 1781 года цяперашняя вёска Новае Места называлася Засуха і ўваходзіла ў склад Топальскай сотні Старадубскага палка, але тады яна не магла быць цэнтрам Наваместскай сотні<ref>{{Кніга|загаловак=А. М. Лазаревский. Описание старой Малороссии. Том I. Полк Стародубский. — Киев, 1888.}}</ref>. Найбольш праўдападобнай гіпотэза з'яўляецца тое, што адміністрацыя Наваместскай сотні знаходзілася ў той частцы горада Старадуб, якая называлася Новы горад (укр.: «Новы горад»). У апісанні Старадуба 1781 года чытаем: "Гэты горад падзелены на два гарады, паводле двух занятых імі земляных крэпасцяў, сцены якіх з даўніх часоў абваліліся ў многіх месцах. Адзін горад называецца старым, а другі — новым..."<ref>{{Кніга|загаловак=Опис Новгородсіверського намісництва (1779-1781). – Київ, 1931. (укр.)}}</ref> Пасля скасавання палкавых і соценных аддзелаў (з 1782 года) тэрыторыя Наваместскай сотні склала аснову [[Суражскі павет (значэнні)|Суражскага павета]]. == Склад == '''Тэрыторыя і насельніцтва:''' Наваместская сотня знаходзілася ў басейне Іпуці, Бесядзі і іх прытокаў: Унечы, Туросны, Выголкі і Палужы, берагі якіх былі пакрытыя лясамі. Асваенне і засяленне гэтай тэрыторыі працягвалася і ў XVIII стагоддзі. Каля паловы тэрыторыі Наваместскай сотні займалі ўладанні [[Кіева-Пячэрская лаўра|Кіева-Пячэрскай лаўры]], якая складала тры воласці — Лышчыцкую, Папавагорскую і Бабовіцкую. Паводле рэвізіі 1721 года пад кантролем лаўры жыло 19 947 манастырскіх сялян. Дакладна невядома, калі і хто перададаў лаўры гэтыя воласці. Вядома толькі, што ў канцы XVI стагоддзя Лаўра імі не валодала. Упершыню воласці як ўласнасць царквы згадваюцца ў грамаце 1720 года са спасылкай на незахаваны дакумент 1680 года. Воласці лаўры кіраваліся асобнымі «гараднічымі» з манахаў, якія карысталіся велізарнай уладай. Яны не толькі амаль некантралюема судзілі і мілавалі падданых сваіх ўладанняў, але часта адвольна распараджаліся і староннімі людзьмі, калі тыя, на іх думку, чымсьці парушалі інтарэсы Лаўры. Людзі, пакрыўджаныя «Гараднічымі», з цяжкасцю знаходзілі абарону нават у гетмана, які добра ведаў, што «гараднічым» не хапае пакорлівасці, якая адпавядаюць іх манаскаму сану. Але з іншага боку, руплівая служба «гараднічых» дапамагла дасягнуць бліскучых вынікаў у паляпшэнні эканамічнага становішча Лаўры, якая хутка разбагацела. Людзі ахвотна сяліліся на землях Лаўры, ведаючы, што «гараднічыя» заўсёды змогуць абараніць іх ад дзяржаўных павіннасцей. Акрамя таго, гэтыя месцы былі прывабнымі сваімі прасторамі. «У старыя гады, калі мы былі пад манастыром, ... кожны вольны чалавек мог займаць столькі зямлі, колькі яму трэба. Расчысціце — і ваша». Так казалі сяляне былых маёнткаў Лаўры у раёне Сурай<ref>{{Кніга|загаловак=Материалы для оценки угодий Черниговской губернии. т. IX, Суражский уезд, подворная опись, с.13.}}</ref>. На тэрыторыі Навамесцкай сотні знаходзіліся таксама тры буйныя стараверскія паселішчы — [[Клінцы]], [[Ардон (горад)|Ардон]] і Свяцкая. === Адмістратыўны падзел === Сотня па стане на 1748 г. дзялілася на некалькі казачых кураняў: * гродскі '''Стародубскі''' (цэнтр — г. Старадуб) * '''Найтапоўскі'''(центр — сяло Найтаповічы) * '''Дарэеўскі''' (цэнтр — с. Дарэевічы) * '''Старахалееўскі''' (с. Старыя Халеевічы) * '''Запольскі''' (с. Запольскія Халеевічы) * '''Літовскі''' (с. Літоўск) * '''Гарчакоўскі'''(с. Гарчакі) * '''Душкінскі''' (с. Душкін) * '''Смялчанскі''' (в. Смяльч) * '''Лапаценскі''' (в. Лапатні) * '''Паповагорскі''' (центр — сяло Папова Гара; уключаў сёлы Казарычы, Забор'е и Латакм; вёскі [[Балсуны|Болсуны]], Макарычы, Тварышын, Паньковічы) * Сотня складалася з Новагарадскога кураня, Літоўманскага кураня, Горчакоўскага кураня, Душкінскага курэня, Запольскага кураня, Старохалёўскага кураня, Дарыеўскага кураня, Літыцкага кураня і Настопаўскага кураня. Вядома палкавая царква Святога Мікалая. == Новомейскія сотнікі == * Федар Скоробогаты - сотнік у 1713. * Павел Раманавіч Дублянскі - 1715—1730 * У 1718 годзе [[сотнік]] — Павел Іўдзенскі * Цімафей Пракоф'евіч Сілевіч, 1730—1735. * Андрэй Сілевіч, 1740—1767. * Федор Силевич, 1782. [[Харунжы|харужы]] сотнік Сямён Патапіў, [[пісар]] Іван Старкіўскі == Крыніцы == * Акты Паўднёва-Заходняй Русі, X, 836. * РГАДА ў Маскве, фонд 140, апісанне 1, справа 34. * І. М.Лазарэўскі. Апісанне старой Маларосіі. Том I. Старадубскі полк.— Кіеў, 1888. — с. 360 == Сноскі == {{Крыніцы}} 8rxtxtucfr30ijxtjmfqvvw6d2k4e3l 0 808207 5144816 2026-05-22T10:10:46Z Autumndancer 168015 Новая старонка: «{{ДД}} Граф '''Като Такаакі''' (яп. 加藤 高明 Като: Такаакі, {{ДН|25|12|1860}}, {{МН|Айсай||}}, правінцыя Авары (цяпер прэфектура Айты) — {{ДС|28|12|1926}}, Токіо) — японскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэм'ер-міністр Японіі]]. == Біяграфія == У 1887 годзе пачаў працаваць сакратар...» 5144816 wikitext text/x-wiki {{ДД}} Граф '''Като Такаакі''' (яп. 加藤 高明 Като: Такаакі, {{ДН|25|12|1860}}, {{МН|Айсай||}}, правінцыя Авары (цяпер прэфектура Айты) — {{ДС|28|12|1926}}, Токіо) — японскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэм'ер-міністр Японіі]]. == Біяграфія == У 1887 годзе пачаў працаваць сакратаром міністра замежных спраў Японіі [[Окума Сігэнобу|Окумы Сігэнобу]] і адначасова кіраваў справамі дэпартамента фінансаў. У 1894—1899 гадах ён — пасол Японіі ў Вялікабрытаніі, у 1901 і 1906 гадах займаў пасаду міністра замежных спраў Японіі. У 1902 годзе абраўся ў ніжнюю палату [[парламент Японіі|японскага парламента]]. У 1906 годзе, з-за цесных сувязяў з канцэрнам «Міцубісі», Като часова сыходзіць з палітыкі і становіцца прэзідэнтам газеты «Майніці сімбун». У 1908—1913 гадах Като — ізноў пасол у Вялікабрытаніі. У 1913 годзе ён становіцца міністрам замежных спраў у кабінеце [[Кацура Тара|Кацуры Тара]]. У тым жа годзе абіраецца старшынёй кансерватыўнай партыі Рыкэн Досікай. У 1914 годзе, ужо ў кабінеце Акумы Сігэнобу, Като распрацоўваў праграму «21 патрабаванне», накіраванае ў пачатку 1915 года ўраду Кітая. Пасля карупцыйнага скандалу, звязанага з сакавіцкімі выбарамі 1915 года і імем прэм’ера Акумы, Като з пратэсту выходзіць са складу ўрада. У 1915 году, па жаданні імператара Японіі, ён становіцца членам вышэйшай палаты японскага парламента. З 11 чэрвеня 1924 па 28 студзеня 1926 года Като Такаакі ўзначальвае японскі ўрад «трох партый абароны Канстытуцыі». Ён быў першым прэм’ер-міністрам, кіраўніком кабінета, сфарміраванага ў Японіі на партыйнай аснове (Рыкэн Сэйюкай, Кэнсэйкай і Какусін). У час яго праўлення ў краіне ўводзіцца ўсеагульнае выбарчае права для мужчын без якіх-небудзь абмежаванняў і цэнзу, японскія войскі выводзяцца з Паўночнага Сахаліна, уступае ў сілу закон Аб падтрыманні дзяржаўнай бяспекі, скарачаецца і мадэрнізуецца армія, у школах уводзіцца ваенная падрыхтоўка і муштра. У 1925 годзе на Като здзейснілі няўдалую спробу замаху. Памёр падчас працы ў сваім бюро. {{DEFAULTSORT:Такаакі}} 1x4aal10x4ayly665y2serq0xtd8hxu 5144817 5144816 2026-05-22T10:15:47Z Autumndancer 168015 5144817 wikitext text/x-wiki {{ДД}} Граф '''Като Такаакі''' (яп. 加藤 高明 Като: Такаакі, {{ДН|25|12|1860}}, {{МН|Айсай||}}, правінцыя Авары (цяпер прэфектура Айты) — {{ДС|28|12|1926}}, {{МС|Токіа||}}) — японскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэм'ер-міністр Японіі]]. == Біяграфія == У 1887 годзе пачаў працаваць сакратаром міністра замежных спраў Японіі [[Окума Сігэнобу|Окумы Сігэнобу]] і адначасова кіраваў справамі дэпартамента фінансаў. У 1894—1899 гадах ён — пасол Японіі ў Вялікабрытаніі, у 1901 і 1906 гадах займаў пасаду міністра замежных спраў Японіі. У 1902 годзе абраўся ў ніжнюю палату [[парламент Японіі|японскага парламента]]. У 1906 годзе, з-за цесных сувязяў з канцэрнам «Міцубісі», Като часова сыходзіць з палітыкі і становіцца прэзідэнтам газеты «Майніці сімбун». У 1908—1913 гадах Като — ізноў пасол у Вялікабрытаніі. У 1913 годзе ён становіцца міністрам замежных спраў у кабінеце [[Кацура Тара|Кацуры Тара]]. У тым жа годзе абіраецца старшынёй кансерватыўнай партыі Рыкэн Досікай. У 1914 годзе, ужо ў кабінеце Акумы Сігэнобу, Като распрацоўваў праграму «21 патрабаванне», накіраванае ў пачатку 1915 года ўраду Кітая. Пасля карупцыйнага скандалу, звязанага з сакавіцкімі выбарамі 1915 года і імем прэм’ера Акумы, Като з пратэсту выходзіць са складу ўрада. У 1915 году, па жаданні імператара Японіі, ён становіцца членам вышэйшай палаты японскага парламента. З 11 чэрвеня 1924 па 28 студзеня 1926 года Като Такаакі ўзначальвае японскі ўрад «трох партый абароны Канстытуцыі». Ён быў першым прэм’ер-міністрам, кіраўніком кабінета, сфарміраванага ў Японіі на партыйнай аснове (Рыкэн Сэйюкай, Кэнсэйкай і Какусін). У час яго праўлення ў краіне ўводзіцца ўсеагульнае выбарчае права для мужчын без якіх-небудзь абмежаванняў і цэнзу, японскія войскі выводзяцца з Паўночнага Сахаліна, уступае ў сілу закон Аб падтрыманні дзяржаўнай бяспекі, скарачаецца і мадэрнізуецца армія, у школах уводзіцца ваенная падрыхтоўка і муштра. У 1925 годзе на Като здзейснілі няўдалую спробу замаху. Памёр падчас працы ў сваім бюро. {{DEFAULTSORT:Такаакі}} twc0a0dj2y808v8165n8uqrx1eiddnm 5144818 5144817 2026-05-22T10:16:05Z Autumndancer 168015 5144818 wikitext text/x-wiki {{ДД}} Граф '''Като Такаакі''' (яп. 加藤 高明 Като: Такаакі, {{ДН|25|12|1860}}, {{МН|Айсай||}}, правінцыя Авары (цяпер прэфектура Айты) — {{ДС|28|12|1926}}, {{МС|Токіа||}}) — японскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэм'ер-міністр Японіі]]. == Біяграфія == У 1887 годзе пачаў працаваць сакратаром міністра замежных спраў Японіі [[Окума Сігэнобу|Окумы Сігэнобу]] і адначасова кіраваў справамі дэпартамента фінансаў. У 1894—1899 гадах ён — пасол Японіі ў Вялікабрытаніі, у 1901 і 1906 гадах займаў пасаду міністра замежных спраў Японіі. У 1902 годзе абраўся ў ніжнюю палату [[парламент Японіі|японскага парламента]]. У 1906 годзе, з-за цесных сувязяў з канцэрнам «Міцубісі», Като часова сыходзіць з палітыкі і становіцца прэзідэнтам газеты «Майніці сімбун». У 1908—1913 гадах Като — ізноў пасол у Вялікабрытаніі. У 1913 годзе ён становіцца міністрам замежных спраў у кабінеце [[Кацура Тара|Кацуры Тара]]. У тым жа годзе абіраецца старшынёй кансерватыўнай партыі Рыкэн Досікай. У 1914 годзе, ужо ў кабінеце Акумы Сігэнобу, Като распрацоўваў праграму «21 патрабаванне», накіраванае ў пачатку 1915 года ўраду Кітая. Пасля карупцыйнага скандалу, звязанага з сакавіцкімі выбарамі 1915 года і імем прэм’ера Акумы, Като з пратэсту выходзіць са складу ўрада. У 1915 году, па жаданні імператара Японіі, ён становіцца членам вышэйшай палаты японскага парламента. З 11 чэрвеня 1924 па 28 студзеня 1926 года Като Такаакі ўзначальвае японскі ўрад «трох партый абароны Канстытуцыі». Ён быў першым прэм’ер-міністрам, кіраўніком кабінета, сфарміраванага ў Японіі на партыйнай аснове (Рыкэн Сэйюкай, Кэнсэйкай і Какусін). У час яго праўлення ў краіне ўводзіцца ўсеагульнае выбарчае права для мужчын без якіх-небудзь абмежаванняў і цэнзу, японскія войскі выводзяцца з Паўночнага Сахаліна, уступае ў сілу закон Аб падтрыманні дзяржаўнай бяспекі, скарачаецца і мадэрнізуецца армія, у школах уводзіцца ваенная падрыхтоўка і муштра. У 1925 годзе на Като здзейснілі няўдалую спробу замаху. Памёр падчас працы ў сваім бюро. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Такаакі}} 6eqtr6tygdr9worrt9ln821knc6m9og 5144819 5144818 2026-05-22T10:16:52Z Autumndancer 168015 5144819 wikitext text/x-wiki {{ДД}} Граф '''Като Такаакі''' (яп. 加藤 高明 Като: Такаакі, {{ДН|25|12|1860}}, {{МН|Айсай||}}, правінцыя Авары (цяпер прэфектура Айты) — {{ДС|28|12|1926}}, {{МС|Токіа||}}) — японскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэм'ер-міністр Японіі]]. == Біяграфія == У 1887 годзе пачаў працаваць сакратаром міністра замежных спраў Японіі [[Окума Сігэнобу|Окумы Сігэнобу]] і адначасова кіраваў справамі дэпартамента фінансаў. У 1894—1899 гадах ён — пасол Японіі ў Вялікабрытаніі, у 1901 і 1906 гадах займаў пасаду міністра замежных спраў Японіі. У 1902 годзе абраўся ў ніжнюю палату [[парламент Японіі|японскага парламента]]. У 1906 годзе, з-за цесных сувязяў з канцэрнам «Міцубісі», Като часова сыходзіць з палітыкі і становіцца прэзідэнтам газеты «Майніці сімбун». У 1908—1913 гадах Като — ізноў пасол у Вялікабрытаніі. У 1913 годзе ён становіцца міністрам замежных спраў у кабінеце [[Кацура Тара|Кацуры Тара]]. У тым жа годзе абіраецца старшынёй кансерватыўнай партыі Рыкэн Досікай. У 1914 годзе, ужо ў кабінеце Акумы Сігэнобу, Като распрацоўваў праграму «21 патрабаванне», накіраванае ў пачатку 1915 года ўраду Кітая. Пасля карупцыйнага скандалу, звязанага з сакавіцкімі выбарамі 1915 года і імем прэм’ера Акумы, Като з пратэсту выходзіць са складу ўрада. У 1915 году, па жаданні імператара Японіі, ён становіцца членам вышэйшай палаты японскага парламента. З 11 чэрвеня 1924 па 28 студзеня 1926 года Като Такаакі ўзначальвае японскі ўрад «трох партый абароны Канстытуцыі». Ён быў першым прэм’ер-міністрам, кіраўніком кабінета, сфарміраванага ў Японіі на партыйнай аснове (Рыкэн Сэйюкай, Кэнсэйкай і Какусін). У час яго праўлення ў краіне ўводзіцца ўсеагульнае выбарчае права для мужчын без якіх-небудзь абмежаванняў і цэнзу, японскія войскі выводзяцца з Паўночнага Сахаліна, уступае ў сілу закон Аб падтрыманні дзяржаўнай бяспекі, скарачаецца і мадэрнізуецца армія, у школах уводзіцца ваенная падрыхтоўка і муштра. У 1925 годзе на Като здзейснілі няўдалую спробу замаху. Памёр падчас працы ў сваім бюро. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Такаакі}} {{Прэм'ер-міністры Японіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі]] 1q52hz1e1lhp9itey6xzyx0q8ax1slm 5144821 5144819 2026-05-22T10:18:16Z Autumndancer 168015 5144821 wikitext text/x-wiki {{ДД}} Граф '''Като Такаакі''' (яп. 加藤 高明 Като: Такаакі, {{ДН|25|12|1860}}, {{МН|Айсай||}}, правінцыя Авары (цяпер прэфектура Айты) — {{ДС|28|1|1926}}, {{МС|Токіа||}}) — японскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэм'ер-міністр Японіі]]. == Біяграфія == У 1887 годзе пачаў працаваць сакратаром міністра замежных спраў Японіі [[Окума Сігэнобу|Окумы Сігэнобу]] і адначасова кіраваў справамі дэпартамента фінансаў. У 1894—1899 гадах ён — пасол Японіі ў Вялікабрытаніі, у 1901 і 1906 гадах займаў пасаду міністра замежных спраў Японіі. У 1902 годзе абраўся ў ніжнюю палату [[парламент Японіі|японскага парламента]]. У 1906 годзе, з-за цесных сувязяў з канцэрнам «Міцубісі», Като часова сыходзіць з палітыкі і становіцца прэзідэнтам газеты «Майніці сімбун». У 1908—1913 гадах Като — ізноў пасол у Вялікабрытаніі. У 1913 годзе ён становіцца міністрам замежных спраў у кабінеце [[Кацура Тара|Кацуры Тара]]. У тым жа годзе абіраецца старшынёй кансерватыўнай партыі Рыкэн Досікай. У 1914 годзе, ужо ў кабінеце Акумы Сігэнобу, Като распрацоўваў праграму «21 патрабаванне», накіраванае ў пачатку 1915 года ўраду Кітая. Пасля карупцыйнага скандалу, звязанага з сакавіцкімі выбарамі 1915 года і імем прэм’ера Акумы, Като з пратэсту выходзіць са складу ўрада. У 1915 году, па жаданні імператара Японіі, ён становіцца членам вышэйшай палаты японскага парламента. З 11 чэрвеня 1924 па 28 студзеня 1926 года Като Такаакі ўзначальвае японскі ўрад «трох партый абароны Канстытуцыі». Ён быў першым прэм’ер-міністрам, кіраўніком кабінета, сфарміраванага ў Японіі на партыйнай аснове (Рыкэн Сэйюкай, Кэнсэйкай і Какусін). У час яго праўлення ў краіне ўводзіцца ўсеагульнае выбарчае права для мужчын без якіх-небудзь абмежаванняў і цэнзу, японскія войскі выводзяцца з Паўночнага Сахаліна, уступае ў сілу закон Аб падтрыманні дзяржаўнай бяспекі, скарачаецца і мадэрнізуецца армія, у школах уводзіцца ваенная падрыхтоўка і муштра. У 1925 годзе на Като здзейснілі няўдалую спробу замаху. Памёр падчас працы ў сваім бюро. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Такаакі}} {{Прэм'ер-міністры Японіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі]] 1oc3vaicf9pvjsxzc93ft7ud53ughun 5144822 5144821 2026-05-22T10:18:33Z Autumndancer 168015 5144822 wikitext text/x-wiki {{ДД}} Граф '''Като Такаакі''' (яп. 加藤 高明 Като: Такаакі, {{ДН|25|1|1860}}, {{МН|Айсай||}}, правінцыя Авары (цяпер прэфектура Айты) — {{ДС|28|1|1926}}, {{МС|Токіа||}}) — японскі дзяржаўны і палітычны дзеяч, [[прэм'ер-міністр Японіі]]. == Біяграфія == У 1887 годзе пачаў працаваць сакратаром міністра замежных спраў Японіі [[Окума Сігэнобу|Окумы Сігэнобу]] і адначасова кіраваў справамі дэпартамента фінансаў. У 1894—1899 гадах ён — пасол Японіі ў Вялікабрытаніі, у 1901 і 1906 гадах займаў пасаду міністра замежных спраў Японіі. У 1902 годзе абраўся ў ніжнюю палату [[парламент Японіі|японскага парламента]]. У 1906 годзе, з-за цесных сувязяў з канцэрнам «Міцубісі», Като часова сыходзіць з палітыкі і становіцца прэзідэнтам газеты «Майніці сімбун». У 1908—1913 гадах Като — ізноў пасол у Вялікабрытаніі. У 1913 годзе ён становіцца міністрам замежных спраў у кабінеце [[Кацура Тара|Кацуры Тара]]. У тым жа годзе абіраецца старшынёй кансерватыўнай партыі Рыкэн Досікай. У 1914 годзе, ужо ў кабінеце Акумы Сігэнобу, Като распрацоўваў праграму «21 патрабаванне», накіраванае ў пачатку 1915 года ўраду Кітая. Пасля карупцыйнага скандалу, звязанага з сакавіцкімі выбарамі 1915 года і імем прэм’ера Акумы, Като з пратэсту выходзіць са складу ўрада. У 1915 году, па жаданні імператара Японіі, ён становіцца членам вышэйшай палаты японскага парламента. З 11 чэрвеня 1924 па 28 студзеня 1926 года Като Такаакі ўзначальвае японскі ўрад «трох партый абароны Канстытуцыі». Ён быў першым прэм’ер-міністрам, кіраўніком кабінета, сфарміраванага ў Японіі на партыйнай аснове (Рыкэн Сэйюкай, Кэнсэйкай і Какусін). У час яго праўлення ў краіне ўводзіцца ўсеагульнае выбарчае права для мужчын без якіх-небудзь абмежаванняў і цэнзу, японскія войскі выводзяцца з Паўночнага Сахаліна, уступае ў сілу закон Аб падтрыманні дзяржаўнай бяспекі, скарачаецца і мадэрнізуецца армія, у школах уводзіцца ваенная падрыхтоўка і муштра. У 1925 годзе на Като здзейснілі няўдалую спробу замаху. Памёр падчас працы ў сваім бюро. {{зноскі}} {{DEFAULTSORT:Такаакі}} {{Прэм'ер-міністры Японіі}} {{Бібліяінфармацыя}} [[Катэгорыя:Прэм’ер-міністры Японіі]] cjozi96w0oifdrplky61hs3xt0e8qjh 0 808208 5144827 2026-05-22T10:37:51Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{Музычны інструмент |выява = Carillon of PeterAndPaulCathedral 2.JPG |апісанне_фота = Карыльён [[Петрапаўлаўскі сабор|Петрапаўлаўскага сабора]] ў Пецярбургу |класіфікацыя = [[Металафон]] |роднасныя інструменты = [[Звон]] }} '''Карыльён''' ({{lang-fr|carillon}}), ''гло...» 5144827 wikitext text/x-wiki {{Музычны інструмент |выява = Carillon of PeterAndPaulCathedral 2.JPG |апісанне_фота = Карыльён [[Петрапаўлаўскі сабор|Петрапаўлаўскага сабора]] ў Пецярбургу |класіфікацыя = [[Металафон]] |роднасныя інструменты = [[Звон]] }} '''Карыльён''' ({{lang-fr|carillon}}), ''глокеншпіль'' ({{lang-de|Glockenspiel}}){{sfn|БРЭ|2009}} — механічны [[музычны інструмент]] (клавішна-ўдарны [[ідыяфон]]{{sfn|БРЭ|2009}}), які ўяўляе сабой набор нерухома замацаваных [[звон|званоў]], языкі якіх злучаныя з клавіятурай пры дапамозе дротавай перадачы (як вал, што верціцца, у [[Орган (музычны інструмент)|органе]]). Радзімай карыльёна лічыцца [[Фламандскі рэгіён|Фландрыя]], а цэнтрам карыльённага мастацтва — горад [[Мехелен]] (з чым звязаны выраз «[[малінавы звон]]»){{sfn|БРЭ|2009}}. З канца XV стагоддзя карыльёны ўсталёўваліся на [[званіца|званіцах]] ([[бефруа]]) і муніцыпальных будынках ([[ратуша|ратушах]]). Да пачатку XX стагоддзя вобласць іх распаўсюджвання абмяжоўвалася Заходняй Еўропай. У XX стагоддзі ператварыліся ў [[канцэрт]]ны інструмент. == Паходжанне == Першапачаткова карыльёны абслугоўвалі патрэбы [[Каталіцкая царква|каталіцкіх]] храмаў на поўначы сучаснай [[Бельгія|Бельгіі]]. Мастацтва ігры на карыльёне здаўна адносілася да ліку самых ганаровых у царкоўным коле і перадавалася па спадчыне. Калі ў [[Праваслаўны храм|праваслаўных]] званіцах званы падбіраюцца так, каб кожны наступны быў роўна ў два разы большы ці меншы за папярэдні, то ў каталіцкіх карыльёнах колькасць званоў не можа быць меншай за 23, і яны падбіраюцца як ноты ў [[піяніна]], выстройваючыся па [[храматычны шэраг|храматычным шэрагу]] ў дыяпазоне ад дзвюх да шасці [[актава|актаў]]. == Уладкаванне == Інструмент змяшчае не менш за 23 [[Бронза|бронзавыя]] [[звон|званы]], па якіх удараюць па чарзе або [[акорд|акордамі]]. На традыцыйным карыльёне іграюць з дапамогай [[Клавіятура|клавіятуры]], якая ўяўляе сабой набор [[рычаг|рычагоў]], па якіх удараюць кулакамі, а таксама [[педаль|педальнай]] клавіятуры. Рычагі з дапамогай дротавых [[Цяга|цяг]] звязаныя з языкамі званоў, дазваляючы выканаўцу змяняць гучнасць [[Нота (музыка)|ноты]] ў залежнасці ад сілы, прыкладзенай да клавішы. Інструмент можа працаваць у аўтаматычным рэжыме пасродкам [[Музычны аўтамат|музычнага барабана]] са штыфтамі, размяшчэнне якіх вызначае час і вышыню выкананых нот. Пры варчанні барабана штыфты прыводзяць у дзеянне рычагі, якія звязаныя са званамі, за кошт чаго і адбываецца выкананне зададзенай [[мелодыя|мелодыі]]. Такі барабан можа злучацца з [[Гадзіннікавы механізм|гадзіннікавым механізмам]], што дае магчымасць перад боем гадзінніка прайграваць кароткія мелодыі. Сучасны карыльён па прынцыпах ігры можна параўнаць з [[Орган (музычны інструмент)|органам]]: выканаўца сядзіць у спецыяльнай кабіне за сталом з педалямі і падвойным шэрагам клавіш у выглядзе рукаятак. Каб карыльён зайграў, трэба націскаць нагамі педалі і біць кулакамі па рукаятках. <gallery class="center"> Файл:CarillonKeyboardPlummerBldg.JPG|Пульт карыльёна Файл:Bellcontrols.jpg|Пульт карыльёна Файл:O Canada and God Save the King instrumental 1927.ogg|<small>«[[Гімн Канады|О, Канада!]]» і «[[Гімн Вялікабрытаніі|Божа, беражы Караля/Каралеву!]]» у выкананні Персіваля Прайса з выкарыстаннем карыльёна {{iw|Вежа Міру (Атава)|Вежы Міру|en|Peace Tower}} у [[Атава|Атаве]]</small> </gallery> Інструмент з'яўляецца адным з самых цяжкіх, саступаючы толькі [[духавы орган|духавым органам]]. Самы цяжкі карыльён у свеце знаходзіцца ў [[Нью-Ёрк]]у ў [[Рыверсайдская царква|Рыверсайдскай царкве]], яго звонавы набор важыць 91 тону<ref>{{cite web | title = The Riverside Church: The Carillon | url = https://www.trcnyc.org/music/ | publisher = The Riverside Church in the City of New York | lang = en | access-date = 2017-09-25 | archive-date = 2020-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201203204255/https://www.trcnyc.org/music/ | url-status = live }}</ref>. == Распаўсюджванне == У XV—XVII стагоддзях па-за межамі [[Нідэрланды (гістарычная вобласць)|Гістарычных Нідэрландаў]] карыльёны практычна не сустракаліся. Толькі ў XVIII стагоддзі атрымалі распаўсюджванне ў іншых краінах Заходняй Еўропы (пераважна Германія і Францыя). З-за масавага знішчэння карыльёнаў [[Вялікая французская рэвалюцыя|рэвалюцыйна настроенымі французамі]] з больш ранніх часоў захавалася толькі некалькі дзясяткаў інструментаў на тэрыторыі [[Бенілюкс]]а{{sfn|БРЭ|2009}}. У Расіі першы карыльён з'явіўся пры [[Пётр I|Пятры I]]. Інструмент быў усталяваны ў [[Масква|Маскве]] ў [[Меншыкава вежа|царкве Архангела Гаўрыіла на Чыстых прудах]] (Меншыкава вежа){{sfn|Владышевская|2006|с=460}}. У пачатку XX стагоддзя карыльёніст [[сабор Святога Румбольда|Мехеленскага сабора]] {{iw|Дэнэйн, Жэф|Жэф Дэнэйн|en|Jef Denyn}} (1862—1941) паклаў пачатак адраджэнню цікавасці да дадзенага інструмента. Ён заснаваў першую ў свеце {{нп5|Каралеўская школа карыльёна|Школу карыльёна||Royal Carillon School}}, вынайшаў новую (мехеленскую) сістэму клавіятуры, увёў у рэпертуар мноства новых мелодый. Асобна стаячыя вежы-карыльёны пачалі будавацца ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[ЗША]] ў першыя гады пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] як памяць пра воінаў, якія палеглі на бельгійскіх палях бітваў. У [[СССР]] адзіны канцэртны карыльён меўся (з 1935 года) у [[Каўнас]]е{{sfn|БРЭ|2009}}. У Расіі ў пачатку XXI стагоддзя, пры ўдзеле [[Хаазен, Ёзэф|Ёзэфа Хаазена]] (галоўны карыльёніст Мехелена), былі ўсталяваныя першыя карыльёны, абодва нідэрландскай вытворчасці: на званіцы [[Петрапаўлаўскі сабор|Петрапаўлаўскага сабора]] (2001, Пецярбург) і на вежы [[Кавалерскія дамы (Пецяргоф)|Кавалерскага дома]] (2005, Пецяргоф){{sfn|БРЭ|2009}}, трэці знаходзіць у [[Белгарад]]зе. На [[Украіна|Украіне]] першы карыльён з'явіўся (у 2020?) пры аднаўленні [[Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр|Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра]] ў [[Кіеў|Кіеве]]<ref>{{cite web |url=https://zn.ua/ART/slyshali_zvon__muzykant_georgiy_chernenko_rasskazal_zn_ob_ukrainskom_karilone,_pervom_i_poka_edinstv.html |title=Чулі звон? |subtitle=Музыка Георгій Чарненка распавёў «ЗН» пра ўкраінскі карыльён, першы і пакуль адзіны ў праваслаўным свеце |publisher=ЗН |website=[[Люстэрка тыдня|zn.ua]] |access-date=2020-09-28 |archive-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001180413/https://zn.ua/ART/slyshali_zvon__muzykant_georgiy_chernenko_rasskazal_zn_ob_ukrainskom_karilone,_pervom_i_poka_edinstv.html |url-status=live }}</ref>. <gallery mode="packed" heights="210px"> Marienplatz glockenspiel.jpg|{{нп5|Ратуша з курантамі|||Rathaus-Glockenspiel}} у [[Мюнхен]]е, складаецца з 43 званоў і 32 фігур. July 2008 Victoria Carillon.jpg|{{нп5|Галандскі стогадовы карыльён|||Netherlands Centennial Carillon}} 27-метровая званіца ў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]]. Змяшчае 62-звонавы карыльён. Dedication of National War Memorial Carillon, Wellington.jpg|{{нп5|Нацыянальны ваенны мемарыял (Новая Зеландыя)|Нацыянальны ваенны мемарыял||National War Memorial (New Zealand)}} у [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]: карыльён з 74 званоў, уключаючы самы вялікі звон у паўднёвым паўшар'і («Мір», 12,5 тоны) Арка-звонница. Санкт-Петербург. Апрель 2023.JPG|[[Арка-званіца]] з карыльёнам у [[Прыморскі парк Перамогі (Санкт-Пецярбург)|Прыморскім парку Перамогі]] Санкт-Пецярбурга </gallery> {{канец схаванага блока}} == Гл. таксама == * [[Куранты]] * [[Кітайскія званы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |загаловак = Большая российская энциклопедия |том = 13 |частка = Карийон |спасылка частка = https://old.bigenc.ru/music/text/2046892 |месца = М. |год = 2009 |старонкі = 154 |ref = БРЭ }} * {{Кніга|ref=Владышевская|аўтар=Владышевская Т. Ф.|загаловак=Музыкальная культура Древней Руси|год=2006|месца=М.|выдавецтва=Знак|старонак=472|isbn=5-9551-0115-2}} * {{кніга |аўтар=Пухначёв Ю. В. |частка=Колокола в социалистическом городе |спасылка частка= |загаловак=Колокола: История и современность (сборник статей) |арыгінал= |спасылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01001260424 |адказны=[[Акадэмія навук СССР|АН СССР]], Навуковы савет па гісторыі сусветнай культуры; Адк. рэд. [[Раўшэнбах, Барыс Віктаравіч|Б. В. Раўшэнбах]] |выданне= |месца=М. |выдавецтва=[[Навука (выдавецтва)|Навука]] |год=1985 |том= |старонкі=273—279 |слупкі= |старонак=304 |серыя= |isbn= |тыраж=23000 |ref= }} * {{кніга |аўтар=[[Тосін, Сяргей Генадзевіч|Тосін С. Г.]] |частка= |спасылка частка= |загаловак=Колокола и звоны в России |арыгінал= |спасылка= |адказны= |выданне=2-е выд., перапрац. і дап |месца=Новасібірск |выдавецтва=Сибирский хронограф |год=2002 |том= |старонкі=224—225 |слупкі= |старонак=420 |серыя= |isbn=5-87550-094-8 |тыраж=5000 |ref=Тосин }} * {{Кніга|ref=Чудинова|аўтар=Чудинова И. А.|загаловак=Пение, звоны, ритуал: Топография церковно-музыкальной культуры Петербурга|год=1994|месца=СПб.|выдавецтва=Российский институт истории искусств|старонак=207|isbn=5-7443-0007-4}} == Спасылкі == * [http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/technics/286/ Артыкул пра карыльёны ў часопісе «Вокруг света»] * [http://www.carillon.org/ Сусветная федэрацыя карыльёна] * ''Сядоў Д.'' [https://spbvedomosti.ru/news/culture/zvon-vo-vse-kolokola-vystavka-v-petropavlovke-rasskazyvaet-o-karilone/ Звон ва ўсе званы: Выстава ў Петрапаўлаўцы распавядае пра карыльён] // Санкт-Петербургские ведомости. — 2022. — 14 кастрычніка. * {{youTube|OsjG1aEdogw}} — дэманстрацыя ігры на карыльёне і тлумачэнне прынцыпу яго працы {{ВС}} {{Ударныя музычныя інструменты|nocat=1}} [[Катэгорыя:Карыльёны| ]] [[Катэгорыя:Металафоны]] ob6xir7e5vl7gm50847z8lnhxrk3k16 5144846 5144827 2026-05-22T11:55:09Z Autumndancer 168015 /* Уладкаванне */ 5144846 wikitext text/x-wiki {{Музычны інструмент |выява = Carillon of PeterAndPaulCathedral 2.JPG |апісанне_фота = Карыльён [[Петрапаўлаўскі сабор|Петрапаўлаўскага сабора]] ў Пецярбургу |класіфікацыя = [[Металафон]] |роднасныя інструменты = [[Звон]] }} '''Карыльён''' ({{lang-fr|carillon}}), ''глокеншпіль'' ({{lang-de|Glockenspiel}}){{sfn|БРЭ|2009}} — механічны [[музычны інструмент]] (клавішна-ўдарны [[ідыяфон]]{{sfn|БРЭ|2009}}), які ўяўляе сабой набор нерухома замацаваных [[звон|званоў]], языкі якіх злучаныя з клавіятурай пры дапамозе дротавай перадачы (як вал, што верціцца, у [[Орган (музычны інструмент)|органе]]). Радзімай карыльёна лічыцца [[Фламандскі рэгіён|Фландрыя]], а цэнтрам карыльённага мастацтва — горад [[Мехелен]] (з чым звязаны выраз «[[малінавы звон]]»){{sfn|БРЭ|2009}}. З канца XV стагоддзя карыльёны ўсталёўваліся на [[званіца|званіцах]] ([[бефруа]]) і муніцыпальных будынках ([[ратуша|ратушах]]). Да пачатку XX стагоддзя вобласць іх распаўсюджвання абмяжоўвалася Заходняй Еўропай. У XX стагоддзі ператварыліся ў [[канцэрт]]ны інструмент. == Паходжанне == Першапачаткова карыльёны абслугоўвалі патрэбы [[Каталіцкая царква|каталіцкіх]] храмаў на поўначы сучаснай [[Бельгія|Бельгіі]]. Мастацтва ігры на карыльёне здаўна адносілася да ліку самых ганаровых у царкоўным коле і перадавалася па спадчыне. Калі ў [[Праваслаўны храм|праваслаўных]] званіцах званы падбіраюцца так, каб кожны наступны быў роўна ў два разы большы ці меншы за папярэдні, то ў каталіцкіх карыльёнах колькасць званоў не можа быць меншай за 23, і яны падбіраюцца як ноты ў [[піяніна]], выстройваючыся па [[храматычны шэраг|храматычным шэрагу]] ў дыяпазоне ад дзвюх да шасці [[актава|актаў]]. == Уладкаванне == Інструмент змяшчае не менш за 23 [[Бронза|бронзавыя]] [[звон|званы]], па якіх удараюць па чарзе або [[акорд|акордамі]]. На традыцыйным карыльёне іграюць з дапамогай [[Клавіятура|клавіятуры]], якая ўяўляе сабой набор [[рычаг|рычагоў]], па якіх удараюць кулакамі, а таксама [[педаль|педальнай]] клавіятуры. Рычагі з дапамогай дротавых [[Цяга|цяг]] звязаныя з языкамі званоў, дазваляючы выканаўцу змяняць гучнасць [[Нота (музыка)|ноты]] ў залежнасці ад сілы, прыкладзенай да клавішы. Інструмент можа працаваць у аўтаматычным рэжыме пасродкам [[Музычны аўтамат|музычнага барабана]] са штыфтамі, размяшчэнне якіх вызначае час і вышыню выкананых нот. Пры варчанні барабана штыфты прыводзяць у дзеянне рычагі, якія звязаныя са званамі, за кошт чаго і адбываецца выкананне зададзенай [[мелодыя|мелодыі]]. Такі барабан можа злучацца з [[Гадзіннікавы механізм|гадзіннікавым механізмам]], што дае магчымасць перад боем гадзінніка прайграваць кароткія мелодыі. Сучасны карыльён па прынцыпах ігры можна параўнаць з [[арган]]ам: выканаўца сядзіць у спецыяльнай кабіне за сталом з педалямі і падвойным шэрагам клавіш у выглядзе рукаятак. Каб карыльён зайграў, трэба націскаць нагамі педалі і біць кулакамі па рукаятках. <gallery class="center"> Файл:CarillonKeyboardPlummerBldg.JPG|Пульт карыльёна Файл:Bellcontrols.jpg|Пульт карыльёна Файл:O Canada and God Save the King instrumental 1927.ogg|<small>«[[Гімн Канады|О, Канада!]]» і «[[Гімн Вялікабрытаніі|Божа, беражы Караля/Каралеву!]]» у выкананні Персіваля Прайса з выкарыстаннем карыльёна {{iw|Вежа Міру (Атава)|Вежы Міру|en|Peace Tower}} у [[Атава|Атаве]]</small> </gallery> Інструмент з'яўляецца адным з самых цяжкіх, саступаючы толькі [[духавы орган|духавым органам]]. Самы цяжкі карыльён у свеце знаходзіцца ў [[Нью-Ёрк]]у ў [[Рыверсайдская царква|Рыверсайдскай царкве]], яго звонавы набор важыць 91 тону<ref>{{cite web | title = The Riverside Church: The Carillon | url = https://www.trcnyc.org/music/ | publisher = The Riverside Church in the City of New York | lang = en | access-date = 2017-09-25 | archive-date = 2020-12-03 | archive-url = https://web.archive.org/web/20201203204255/https://www.trcnyc.org/music/ | url-status = live }}</ref>. == Распаўсюджванне == У XV—XVII стагоддзях па-за межамі [[Нідэрланды (гістарычная вобласць)|Гістарычных Нідэрландаў]] карыльёны практычна не сустракаліся. Толькі ў XVIII стагоддзі атрымалі распаўсюджванне ў іншых краінах Заходняй Еўропы (пераважна Германія і Францыя). З-за масавага знішчэння карыльёнаў [[Вялікая французская рэвалюцыя|рэвалюцыйна настроенымі французамі]] з больш ранніх часоў захавалася толькі некалькі дзясяткаў інструментаў на тэрыторыі [[Бенілюкс]]а{{sfn|БРЭ|2009}}. У Расіі першы карыльён з'явіўся пры [[Пётр I|Пятры I]]. Інструмент быў усталяваны ў [[Масква|Маскве]] ў [[Меншыкава вежа|царкве Архангела Гаўрыіла на Чыстых прудах]] (Меншыкава вежа){{sfn|Владышевская|2006|с=460}}. У пачатку XX стагоддзя карыльёніст [[сабор Святога Румбольда|Мехеленскага сабора]] {{iw|Дэнэйн, Жэф|Жэф Дэнэйн|en|Jef Denyn}} (1862—1941) паклаў пачатак адраджэнню цікавасці да дадзенага інструмента. Ён заснаваў першую ў свеце {{нп5|Каралеўская школа карыльёна|Школу карыльёна||Royal Carillon School}}, вынайшаў новую (мехеленскую) сістэму клавіятуры, увёў у рэпертуар мноства новых мелодый. Асобна стаячыя вежы-карыльёны пачалі будавацца ў [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] і [[ЗША]] ў першыя гады пасля [[Першая сусветная вайна|Першай сусветнай вайны]] як памяць пра воінаў, якія палеглі на бельгійскіх палях бітваў. У [[СССР]] адзіны канцэртны карыльён меўся (з 1935 года) у [[Каўнас]]е{{sfn|БРЭ|2009}}. У Расіі ў пачатку XXI стагоддзя, пры ўдзеле [[Хаазен, Ёзэф|Ёзэфа Хаазена]] (галоўны карыльёніст Мехелена), былі ўсталяваныя першыя карыльёны, абодва нідэрландскай вытворчасці: на званіцы [[Петрапаўлаўскі сабор|Петрапаўлаўскага сабора]] (2001, Пецярбург) і на вежы [[Кавалерскія дамы (Пецяргоф)|Кавалерскага дома]] (2005, Пецяргоф){{sfn|БРЭ|2009}}, трэці знаходзіць у [[Белгарад]]зе. На [[Украіна|Украіне]] першы карыльён з'явіўся (у 2020?) пры аднаўленні [[Міхайлаўскі Залатаверхі манастыр|Міхайлаўскага Залатаверхага манастыра]] ў [[Кіеў|Кіеве]]<ref>{{cite web |url=https://zn.ua/ART/slyshali_zvon__muzykant_georgiy_chernenko_rasskazal_zn_ob_ukrainskom_karilone,_pervom_i_poka_edinstv.html |title=Чулі звон? |subtitle=Музыка Георгій Чарненка распавёў «ЗН» пра ўкраінскі карыльён, першы і пакуль адзіны ў праваслаўным свеце |publisher=ЗН |website=[[Люстэрка тыдня|zn.ua]] |access-date=2020-09-28 |archive-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001180413/https://zn.ua/ART/slyshali_zvon__muzykant_georgiy_chernenko_rasskazal_zn_ob_ukrainskom_karilone,_pervom_i_poka_edinstv.html |url-status=live }}</ref>. <gallery mode="packed" heights="210px"> Marienplatz glockenspiel.jpg|{{нп5|Ратуша з курантамі|||Rathaus-Glockenspiel}} у [[Мюнхен]]е, складаецца з 43 званоў і 32 фігур. July 2008 Victoria Carillon.jpg|{{нп5|Галандскі стогадовы карыльён|||Netherlands Centennial Carillon}} 27-метровая званіца ў [[Брытанская Калумбія|Брытанскай Калумбіі]]. Змяшчае 62-звонавы карыльён. Dedication of National War Memorial Carillon, Wellington.jpg|{{нп5|Нацыянальны ваенны мемарыял (Новая Зеландыя)|Нацыянальны ваенны мемарыял||National War Memorial (New Zealand)}} у [[Новая Зеландыя|Новай Зеландыі]]: карыльён з 74 званоў, уключаючы самы вялікі звон у паўднёвым паўшар'і («Мір», 12,5 тоны) Арка-звонница. Санкт-Петербург. Апрель 2023.JPG|[[Арка-званіца]] з карыльёнам у [[Прыморскі парк Перамогі (Санкт-Пецярбург)|Прыморскім парку Перамогі]] Санкт-Пецярбурга </gallery> {{канец схаванага блока}} == Гл. таксама == * [[Куранты]] * [[Кітайскія званы]] == Крыніцы == {{крыніцы}} == Літаратура == * {{Кніга |загаловак = Большая российская энциклопедия |том = 13 |частка = Карийон |спасылка частка = https://old.bigenc.ru/music/text/2046892 |месца = М. |год = 2009 |старонкі = 154 |ref = БРЭ }} * {{Кніга|ref=Владышевская|аўтар=Владышевская Т. Ф.|загаловак=Музыкальная культура Древней Руси|год=2006|месца=М.|выдавецтва=Знак|старонак=472|isbn=5-9551-0115-2}} * {{кніга |аўтар=Пухначёв Ю. В. |частка=Колокола в социалистическом городе |спасылка частка= |загаловак=Колокола: История и современность (сборник статей) |арыгінал= |спасылка=https://search.rsl.ru/ru/record/01001260424 |адказны=[[Акадэмія навук СССР|АН СССР]], Навуковы савет па гісторыі сусветнай культуры; Адк. рэд. [[Раўшэнбах, Барыс Віктаравіч|Б. В. Раўшэнбах]] |выданне= |месца=М. |выдавецтва=[[Навука (выдавецтва)|Навука]] |год=1985 |том= |старонкі=273—279 |слупкі= |старонак=304 |серыя= |isbn= |тыраж=23000 |ref= }} * {{кніга |аўтар=[[Тосін, Сяргей Генадзевіч|Тосін С. Г.]] |частка= |спасылка частка= |загаловак=Колокола и звоны в России |арыгінал= |спасылка= |адказны= |выданне=2-е выд., перапрац. і дап |месца=Новасібірск |выдавецтва=Сибирский хронограф |год=2002 |том= |старонкі=224—225 |слупкі= |старонак=420 |серыя= |isbn=5-87550-094-8 |тыраж=5000 |ref=Тосин }} * {{Кніга|ref=Чудинова|аўтар=Чудинова И. А.|загаловак=Пение, звоны, ритуал: Топография церковно-музыкальной культуры Петербурга|год=1994|месца=СПб.|выдавецтва=Российский институт истории искусств|старонак=207|isbn=5-7443-0007-4}} == Спасылкі == * [http://www.vokrugsveta.ru/telegraph/technics/286/ Артыкул пра карыльёны ў часопісе «Вокруг света»] * [http://www.carillon.org/ Сусветная федэрацыя карыльёна] * ''Сядоў Д.'' [https://spbvedomosti.ru/news/culture/zvon-vo-vse-kolokola-vystavka-v-petropavlovke-rasskazyvaet-o-karilone/ Звон ва ўсе званы: Выстава ў Петрапаўлаўцы распавядае пра карыльён] // Санкт-Петербургские ведомости. — 2022. — 14 кастрычніка. * {{youTube|OsjG1aEdogw}} — дэманстрацыя ігры на карыльёне і тлумачэнне прынцыпу яго працы {{ВС}} {{Ударныя музычныя інструменты|nocat=1}} [[Катэгорыя:Карыльёны| ]] [[Катэгорыя:Металафоны]] rcgsclli2l7nt18muukyc45s09aola8 0 808209 5144828 2026-05-22T10:42:29Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «{{НП-Японія |беларуская назва = Ітамі |арыгінальная назва = 伊丹市 |выява = 伊丹市役所.jpg |апісанне выявы = Мэрыя горада |lat_dir = N |lat_deg = 34|lat_min = 47|lat_sec = 3 |lon_dir = E |lon_deg = 135|lon_min = 24|lon_sec = 3 |прэфектура = Хіёга |востраў = Хонсю |лічбавы ідэн...» 5144828 wikitext text/x-wiki {{НП-Японія |беларуская назва = Ітамі |арыгінальная назва = 伊丹市 |выява = 伊丹市役所.jpg |апісанне выявы = Мэрыя горада |lat_dir = N |lat_deg = 34|lat_min = 47|lat_sec = 3 |lon_dir = E |lon_deg = 135|lon_min = 24|lon_sec = 3 |прэфектура = Хіёга |востраў = Хонсю |лічбавы ідэнтыфікатар = 28207-3 |паштовы індэкс = 664-8503 |сайт = http://www.city.itami.lg.jp/ |сцяг = Flag of Itami, Hyogo.svg |герб = Emblem of Itami, Hyogo.svg |дрэва = [[Камфорнае дрэва]] |кветка = [[Рададэндран]] |птушка = [[Качка]] |кіраўнік = Сін’я Наката |дата заснавання = |статус з = }} {{nihongo|'''Іта́мі'''|伊丹市|Ітамі-сі}} — [[Гарады Японіі|горад]] у [[Японія|Японіі]], які знаходзіцца ў [[Прэфектуры Японіі|прэфектуры]] [[Хіёга]]. {{Плошча і насельніцтва адміністрацыйнай адзінкі Японіі|горада|Хіёга|28207-3}} На тэрыторыі горада знаходзіцца {{нп3|Осакскі міжнародны аэрапорт|||Osaka International Airport}}. == Геаграфічнае становішча == Горад размешчаны на востраве [[Хонсю]] ў [[Прэфектуры Японіі|прэфектуры]] [[Хіёга]] [[Рэгіёны Японіі|рэгіёна]] [[Кінкі (рэгіён)|Кінкі]]. З ім мяжуюць гарады [[Каванісі (Хіёга)|Каванісі]], [[Такарадзука]], [[Нісіномія]], [[Амагасакі]], [[Ікеда (Осака)|Ікеда]], [[Таёнака]]<ref>{{cite web|url=http://nlftp.mlit.go.jp/ksj/jpgis/datalist/KsjTmplt-N03.html|title=国土数値情報　行政区域データの詳細|publisher=Counsellor, National and Regional Planning Bureau|access-date=2010-07-23|lang=ja|description=Лічбавыя карты з адміністрацыйным падзелам Японіі|archive-url=https://web.archive.org/web/20110709160141/http://nlftp.mlit.go.jp/ksj/jpgis/datalist/KsjTmplt-N03.html|archive-date=2011-07-09|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва горада складае {{насельніцтва адміністрацыйнай адзінкі Японіі|Хіёга|28207-3|full=1}}, а шчыльнасць — {{шчыльнасць насельніцтва Японіі|Хіёга|28207-3}} чал./км². {{Дэмаграфія адміністрацыйнай адзінкі Японіі|Itami, Hyogo|Ітамі|28207}} == Сімволіка == Дрэвам горада лічыцца [[камфорнае дрэва]], кветкай — [[рададэндран]], птушкай — [[качка]]<ref>{{cite web|url=http://www.city.itami.lg.jp/_8014/_8193.html|url-status=dead|title=伊丹市のこと|publisher=Адміністрацыя горада Ітамі|access-date=2010-08-20|lang=ja|archive-url=https://www.webcitation.org/67UEg0hdO?url=http://www.city.itami.lg.jp/_8014/_8193.html|archive-date=2012-05-07}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline||Ітамі}} * [http://www.city.itami.lg.jp/ Афіцыйны сайт]{{ref|ja}} {{Спасылкі на статыстыку Японіі|Хіёга}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гарады прэфектуры Хіёга]] 5c7eo5ayfpaznparrul63dhrj48jndl 5144848 5144828 2026-05-22T11:58:43Z Autumndancer 168015 арфаграфія 5144848 wikitext text/x-wiki {{НП-Японія |беларуская назва = Ітамі |арыгінальная назва = 伊丹市 |выява = 伊丹市役所.jpg |апісанне выявы = Мэрыя горада |lat_dir = N |lat_deg = 34|lat_min = 47|lat_sec = 3 |lon_dir = E |lon_deg = 135|lon_min = 24|lon_sec = 3 |прэфектура = Хіёга |востраў = Хонсю |лічбавы ідэнтыфікатар = 28207-3 |паштовы індэкс = 664-8503 |сайт = http://www.city.itami.lg.jp/ |сцяг = Flag of Itami, Hyogo.svg |герб = Emblem of Itami, Hyogo.svg |дрэва = [[Камфорнае дрэва]] |кветка = [[Рададэндран]] |птушка = [[Качка]] |кіраўнік = Сін’я Наката |дата заснавання = |статус з = }} {{nihongo|'''Іта́мі'''|伊丹市|Ітамі-сі}} — [[Гарады Японіі|горад]] у [[Японія|Японіі]], які знаходзіцца ў [[Прэфектуры Японіі|прэфектуры]] [[Хіёга]]. {{Плошча і насельніцтва адміністрацыйнай адзінкі Японіі|горада|Хіёга|28207-3}} На тэрыторыі горада знаходзіцца {{нп3|Осакскі міжнародны аэрапорт|||Osaka International Airport}}. == Геаграфічнае становішча == Горад размешчаны на востраве [[Хонсю]] ў [[Прэфектуры Японіі|прэфектуры]] [[Хіёга]] [[Рэгіёны Японіі|рэгіёна]] [[Кінкі (рэгіён)|Кінкі]]. З ім мяжуюць гарады [[Каванісі (Хіёга)|Каванісі]], [[Такарадзука]], [[Нісіномія]], [[Амагасакі]], [[Ікеда (Осака)|Ікеда]], [[Таёнака]]<ref>{{cite web|url=http://nlftp.mlit.go.jp/ksj/jpgis/datalist/KsjTmplt-N03.html|title=国土数値情報　行政区域データの詳細|publisher=Counsellor, National and Regional Planning Bureau|access-date=2010-07-23|lang=ja|description=Лічбавыя карты з адміністрацыйным падзелам Японіі|archive-url=https://web.archive.org/web/20110709160141/http://nlftp.mlit.go.jp/ksj/jpgis/datalist/KsjTmplt-N03.html|archive-date=2011-07-09|url-status=dead}}</ref>. == Насельніцтва == Насельніцтва горада - {{насельніцтва адміністрацыйнай адзінкі Японіі|Хіёга|28207-3|full=1}}, а шчыльнасць — {{шчыльнасць насельніцтва Японіі|Хіёга|28207-3}} чал./км². {{Дэмаграфія адміністрацыйнай адзінкі Японіі|Itami, Hyogo|Ітамі|28207}} == Сімволіка == Дрэва горада - [[камфоравае дрэва]], кветкай — [[рададэндран]], птушкай — [[качка]]<ref>{{cite web|url=http://www.city.itami.lg.jp/_8014/_8193.html|url-status=dead|title=伊丹市のこと|publisher=Адміністрацыя горада Ітамі|access-date=2010-08-20|lang=ja|archive-url=https://www.webcitation.org/67UEg0hdO?url=http://www.city.itami.lg.jp/_8014/_8193.html|archive-date=2012-05-07}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * {{commonscat-inline||Ітамі}} * [http://www.city.itami.lg.jp/ Афіцыйны сайт]{{ref|ja}} {{Спасылкі на статыстыку Японіі|Хіёга}} {{ВС}} [[Катэгорыя:Гарады прэфектуры Хіёга]] akse9wy22kc9izjo6ycnukof8wkp99k 0 808210 5144830 2026-05-22T10:48:16Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «'''Сакутэйкі''' ({{lang-ja|作庭記}}, літар. «Запісы аб стварэнні садоў», альтэрн. назва «Сэндзай хісё») — найстаражытнейшы японскі рукапіс, які змяшчае рэкамендацыйную інфармацыю па ўладкаванні садоў у стылі ''[[сіндэн-дзукуры]]''. «Сакутэйкі» былі складзеныя мер...» 5144830 wikitext text/x-wiki '''Сакутэйкі''' ({{lang-ja|作庭記}}, літар. «Запісы аб стварэнні садоў», альтэрн. назва «Сэндзай хісё») — найстаражытнейшы японскі рукапіс, які змяшчае рэкамендацыйную інфармацыю па ўладкаванні садоў у стылі ''[[сіндэн-дзукуры]]''. «Сакутэйкі» былі складзеныя меркавана ў другой палове XI ст. — у [[перыяд Хэйан]] (794—1185). Аўтарам рукапісу традыцыйна лічаць {{уточнить2|[[Татыбана-но Тасіцуна|Татыбана-но Тасіцуна]] (1028—1094), сына|няма такога сына ў англавіцы}} магутнага рэгента [[Фудзівара-но Ёрыміці]] (992—1074), які заснаваў у 1052 г. знакаміты манастыр [[Бёда-ін]] ва [[Удзі]]. Дакладна невядома, якую назву рукапісы насілі ў перыяд Хэйан. У [[перыяд Камакура]] (1185—1333) іх называлі «Сэндзай хісё» (前栽秘抄, літар. «Збор сакрэтаў садоў»). Пасля таго як скруткі Тасіцуна апынуліся ва ўладанні дома Маэда, уплывовага роду кіраўнікоў Кага, з іх было зроблена некалькі копій. Адна з такіх рукапісных копій стала ўласнасцю сям'і Танімура з [[Канадзава]], дзе і захавалася да цяперашняга часу. Характэрна, што копія рукапісаў не мела загалоўка і толькі ў канцы [[Перыяд_Эда|перыяду Эда]] (1603—1868), калі яе тэкст уключылі ў збор гістарычных літаратурных твораў «Гунсё руідзю», стала называцца «Сакутэйкі». Два скруткі рукапісу Тасіцуна ўяўляюць сабой звод нормаў і правілаў уладкавання садоў. Змест рукапісу, відавочна, назапашваўся на працягу некалькіх стагоддзяў і вусна перадаваўся садоўнікамі з пакалення ў пакаленне. == Структура == Рукапісы прадстаўлены двума скруткамі; складаюцца з 15 раздзелаў і змяшчаюць 120 запісаў: * Асноўныя палажэнні * Планаванне ўчастка * Сажалка, сіндэн і масты * Камяні і сажалка * Карэсансуй * Стылі ўстаноўкі камянёў * Віды астравоў * Уладкаванне вадаспадаў * Віды вадаспадаў * Ручаі * Устаноўка камянёў * Забароны * Расліны * Водныя крыніцы * Рознае == Спасылкі == * [http://riatr.ru/2012/2/Russia_and_ATR_2012-2_172-182.pdf Маставой С. А. «Сакутэйкі» — найстаражытнейшае кіраўніцтва па ўладкаванні японскіх садоў // Расія і АТР. 2012, 2 (76). С. 172—182] {{ Японскія сады}} [[Катэгорыя:Перыяд Хэйан у літаратуры]] [[Катэгорыя:Кнігі XI стагоддзя]] [[Катэгорыя:Японскі сад]] oo1wcueynq99fmq6ucbgsf29l1cc2xd 0 808211 5144833 2026-05-22T11:05:19Z Γλωσσολαλιά 164873 падарунак з Чылі 5144833 wikitext text/x-wiki {{Метро |Назва = Метрапалітэн Сант’яга <br>Metro de Santiago |Лагатып =[[Файл:Metro de Santiago Logo.svg|frameless]] |Выява = L6_Los_Leones_-_Puertas_de_and%C3%A9n.jpg |Краіна = {{Сцяг Чылі}} [[Чылі]] |Горад = [[Сант’яга]] |Адкрыццё = [[15 верасня]] [[1975 год у гісторыі метрапалітэна|1975]] года<ref name="history">{{cite web |url=http://www.metrosantiago.cl/corporativo/historia |title=Corporativa – Historia – Historia de Metro |publisher=Metro de Santiago |lang=es |date=2013-07-01 |access-date=2013-09-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114653/http://www.metrosantiago.cl/corporativo/historia |url-status=dead }}</ref> |Даўжыня= 139,7 км<ref name="La Tercera">{{cite web |url=https://www.latercera.com/nacional/noticia/nueva-linea-3-metro-pasa-ocupar-30-lugar-extension-nivel-mundial/495097/ |title=La Tercera |date=2019-01-22 |publisher=La Tercera |lang=es |access-date=2019-12-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304085049/https://www.latercera.com/nacional/noticia/nueva-linea-3-metro-pasa-ocupar-30-lugar-extension-nivel-mundial/495097/ |url-status=live }}</ref> |Станцыі= 136<ref name="Home">{{cite web|url=https://www.biobiochile.cl/noticias/nacional/region-metropolitana/2019/01/21/conoce-la-estacion-fantasma-de-la-linea-3-fue-construida-hace-30-anos-y-no-sera-utilizada.shtml|title=Conoce la "estación fantasma" de la Línea 3: fue construida hace 30 años y no será utilizada|last=|first=|date=|website=|publisher=Bio Bio|lang=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031024858/https://www.biobiochile.cl/noticias/nacional/region-metropolitana/2019/01/21/conoce-la-estacion-fantasma-de-la-linea-3-fue-construida-hace-30-anos-y-no-sera-utilizada.shtml|archive-date=2021-10-31|access-date=2019-01-22|url-status=live}}</ref> |Лініі=7<ref name="Home" /> |Пасажыры= 2,6 млн. (сярэдн., 2018)<ref>{{cite web|url=http://impresa.elmercurio.com/MerMobileIphone/homeslide.aspx?dt=2018-06-27&dtB=27-06-2018%200:00:00&PaginaId=1&bodyid=3&strReferer=#pagina-1|title=Tobalaba, Manquehue y La Cisterna son las estaciones con mayor afluencia|author=El Mercurio}}</ref> |Пасажыры1= 685 млн<ref name="Annual_Report">{{cite web |url=https://www.metro.cl/documentos/memoria-anual-2017.pdf |title=Memoria Anual 2017 |date=2018-03-27 |publisher=Metro de Santiago |page=18 |lang=es |trans-title=2017 Annual Report |format=pdf |access-date=2018-08-13 |archive-date=2019-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020110043/https://www.metro.cl/documentos/memoria-anual-2017.pdf |url-status=live }}</ref> (2017) |Шырыня каляіны = 1435 мм {{small|([[стандартная калея]])}} | электрыфікацыя = {{nobr|750 [[Вольт|В]],}} [[кантактная рэйка]] | сярэдняя хуткасць = 34,4 км/г<ref>{{cite web|title=Imbatible: velocidad del Metro de Santiago supera los 34 kms/hr y dobla al Transantiago|url=https://www.eldinamo.cl/nacional/2019/06/26/velocidad-del-metro-transantiago/|author=El Dinamo|access-date=2019-12-30|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018193413/https://www.eldinamo.cl/nacional/2019/06/26/velocidad-del-metro-transantiago/|url-status=live}}</ref> | максімальная хуткасць = 80 км/г |Схема ліній = [[Файл:Metro de Santiago (futuro).svg|frameless]] }} '''Метрапалітэн Сант’яга''' ({{lang-es|Metro de Santiago}}) — сістэма ліній [[метрапалітэн]]а ў [[Сант’яга]], [[Чылі]]. Адкрыты 15 верасня [[1975 год у гісторыі метрапалітэна|1975 года]]. Налічвае 136 станцый з агульнай даўжынёй больш за 139,7 км.<ref name="Home" /> У працэсе будаўніцтва знаходзіцца 28 станцый. З іх уводам даўжыня шляхоў метрапалітэна павялічыцца яшчэ прыкладна на 35 км. Метрапалітэн Сант’яга з’яўляецца адным з самых перадавых і сучасных у Паўднёвай Амерыцы.<ref name="Home"/> Метрапалітэн Сант’яга штодня перавозіць каля 2,5 мільёна пасажыраў. Самы высокі пасажырапаток быў дасягнуты 2 мая 2019 года і склаў 2 951 962 пасажыры. Частка станцый метрапалітэна была пашкоджана або знішчана падчас [[Пратэсты ў Чылі (2019)|пратэстаў у кастрычніку 2019 года]]. == Лініі == === Лінія 1 === {{Лінія 1 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} Лінія 1 з’яўляецца першай пабудаванай лініяй метро і яго галоўнай воссю, адзінай, якая перасякае горад з захаду на ўсход. Праезд па лініі, якая пазначаецца чырвоным колерам, з канца ў канец займае прыкладна 30 хвілін.<ref name="tiempo">{{cite web |url=http://www.metrosantiago.cl/tu_viaje.php |title=Calcula tu tiempo de viaje |date=2011-01-15 |author=Metro de Santiago |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123030217/http://www.metrosantiago.cl/tu_viaje.php |archive-date=2010-11-23 }} ''Este cálculo, sin embargo, puede variar dependiendo de la afluencia de pasajeros''.</ref> === Лінія 2 === {{Лінія 2 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} === Лінія 3 === {{Лінія 3 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} 22 студзеня 2019 года адкрылася 3 лінія метро Сант’яга працягласцю ў 21,7 км, якая складаецца з 18 станцый, самая новая і сучасная ў Паўднёвай Амерыцы. Гэта другая лінія ў метро Сант’яга і Чылі, пасля 6 лініі, якая цалкам [[Аўтавядзенне|аўтаматызаваная]] (GoA 4 узроўню аўтаматызацыі), дзе цягнікі працуюць без машыністаў і на ўсіх станцыях устаноўлены [[Гарызантальны ліфт|платформенныя рассоўныя дзверы]]. === Лінія 4 === {{Лінія 4 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} === Лінія 4A === {{Лінія 4A (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} === Лінія 5 === {{Лінія 5 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} === Лінія 6 === {{Лінія 6 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} 2 лістапада 2017 года адкрылася 6 лінія метро Сант’яга працягласцю ў 15,3 км, якая складаецца з 10 станцый. Гэта першая лінія ў метро Сант’яга і Чылі цалкам [[Аўтавядзенне|аўтаматызаваная]] (GoA 4 узроўню аўтаматызацыі), цягнікі працуюць без машыністаў, на ўсіх станцыях устаноўлены [[Гарызантальны ліфт|платформенныя рассоўныя дзверы]]. == Аплата праезду == Метро з’яўляецца часткай інтэграванай сістэмы грамадскага транспарту Трансант’яга, якая прымяняецца ў сталіцы на мностве аўтобусных маршрутаў. Сістэма дазваляе здзяйсняць перасадкі паміж аўтобусамі і паміж аўтобусам і метро на працягу дзвюх гадзін ад моманту пачатку паездкі (не больш за дзве перасадкі). Для аплаты выкарыстоўваецца бескантактавая карта «Bip! card». Перасадкі паміж аўтобусамі і з метро ў аўтобус ці электрычку ўключаны ў асноўны тарыф. Перасадкі з аўтобусаў у метро каштуюць 20 [[чылійскі песа|песа]] ў звычайныя гадзіны (Horario Valle) і 80 песа ў гадзіны пік (Horario Punta). Карты «Bip! cards» прадаюцца ў касах на ўсіх станцыях па цане 1550 песа (каля 2.2 долараў ЗША), з якіх 1000 трапляе на баланс карты. Продаж квіткоў адбываецца з 06:00 да 23:00 у будні, з 06:30 да 23:00 па суботах і з 08:00 да 22:30 па нядзелях і ў святочныя дні. Баланс карт можна папоўніць да 20 тысяч песа; карта дзейнічае на працягу двух гадоў з моманту апошняга выкарыстання. Раней метро таксама прадавала квіткі на асобныя паездкі, але спыніла продаж у пачатку 2017 года. Кошт паездкі залежыў ад часу сутак. У гадзіну пік (Horario Punta, 07:00—08:59 і 18:00—19:59) паездка каштавала 700 песа (каля 1 долара ЗША); у звычайныя гадзіны (Horario Valle, 06:30—06:59, 09:00—18:00, 20:00—20:44, а таксама ў выхадныя і па святах) 640 песа і ў гадзіны нізкага выкарыстання (Horario Bajo, 06:00—06:29 і 20:45—23:00) — 590 песа. == Пратэсты ў 2019 годзе == У студзені 2019 года тарыф пікавай гадзіны быў павышаны да 800 песа, а 1 кастрычніка — да 830 песа. Гэта павышэнне тарыфаў паслужыла павадай для пачатку [[Пратэсты в Чылі (2019)|маштабных акцый пратэсту]] ў Сант’яга<ref>[https://news.mail.ru/politics/39195432/?frommail=1 Все вышло из-под контроля - Новости Mail.ru<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>, у сувязі з чым 20—21 кастрычніка метрапалітэн быў закрыты<ref>{{Cite web |url=https://meduza.io/feature/2019/10/21/v-chili-neznachitelnoe-podorozhanie-proezda-v-metro-privelo-k-pogromam-i-gibeli-lyudey-chto-tam-proishodit |title=Архивированная копия |access-date=2019-10-22 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022004038/https://meduza.io/feature/2019/10/21/v-chili-neznachitelnoe-podorozhanie-proezda-v-metro-privelo-k-pogromam-i-gibeli-lyudey-chto-tam-proishodit |url-status=live }}</ref>, а ў горадзе аб’яўлялася надзвычайнае становішча<ref>{{cite web|title=Chile President Pinera declares emergency as capital rocked by riots|url=https://www.reuters.com/article/us-chile-protests-metro/chile-shuts-down-capital-city-metro-as-violent-protests-spread-idUSKBN1WX2DV|website=Reuters|date=2019-10-18|access-date=2019-10-27|lang=en|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021003734/https://www.reuters.com/article/us-chile-protests-metro/chile-shuts-down-capital-city-metro-as-violent-protests-spread-idUSKBN1WX2DV|url-status=live}}</ref>. 19 кастрычніка [[прэзідэнт Чылі]] [[Піньера, Себасцьян|Себасцьян Піньера]] быў вымушаны адмяніць новы тарыф<ref name=chili-metro-dw-toll>{{cite web|author=Григорий Аросев|title=В Чили прошла крупнейшая в истории страны акция протеста|url=https://www.dw.com/ru/в-чили-прошла-крупнейшая-в-истории-страны-акция-протеста/a-50996728|website=DW.COM|date=2019-10-26|access-date=2019-10-27|archive-date=2019-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027014937/https://www.dw.com/ru/%D0%B2-%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B0%D1%8F-%D0%B2-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0/a-50996728|url-status=live}}</ref>. 22 кастрычніка прэзідэнт аб’явіў шэраг новых мер, у прыватнасці, павелічэнне мінімальнай зарплаты ў краіне<ref name=chili-metro-destroyed>{{cite web|title=Santiago Metro slowly recovers, but long-term issues remain|url=https://www.railjournal.com/passenger/metros/santiago-metro-slowly-recovers-but-long-term-issues-remain/|website=International Railway Journal|date=2019-10-24|access-date=2019-10-27|lang=en}}</ref>. У ходзе пратэстаў у кастрычніку 2019 года былі знішчаны: многія турнікеты, 9 станцый метро цалкам згарэлі, 13 станцый метро згарэлі часткова, 41 станцыя сур’ёзна пашкоджана, 17 станцый пашкоджаны нязначна. Спатрэбіцца рамонт 80 станцый са 136. Кіраўнік транспартнага прадпрыемства ацэньвае выдаткі на аднаўленне метрапалітэна больш чым у 300 мільёнаў долараў ЗША<ref name=chili-metro-destroyed/>. У ходзе беспарадкаў загінула па меншай меры 19 чалавек, каля 600 атрымалі раненні, арыштавана каля 2,8 тысяч жыхароў<ref name=chili-metro-dw-toll/>. == Галерэя == <gallery> Файл:Estaci%C3%B3n_Matta.jpg|[[Matta metro station|Matta]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:M_U._de_Chile_L3.jpg|[[Universidad de Chile metro station|Universidad de Chile]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L1.svg|15px]][[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:ParqueAlmagro43.jpg|[[Parque Almagro metro station|Parque Almagro]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:Anden_estacion_Bio_Bio.jpg|[[Bío Bío metro station|Bío Bío]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L6.svg|15px]] Файл:L%C3%ADnea_6_Metro_Santiago_-_Los_Leones.jpg|[[Los Leones metro station|Los Leones]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L1.svg|15px]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L6.svg|15px]] Файл:Estaci%C3%B3n_Chile_Espa%C3%B1a.jpg|[[Chile España metro station|Chile España]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:Estaci%C3%B3n_Villa_Frei.jpg|[[Villa Frei metro station|Villa Frei]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:L%C3%ADnea_6_Metro_Santiago_-_%C3%91u%C3%B1oa.jpg|[[Ñuñoa metro station]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L6.svg|15px]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.urbanrail.net/am/sant/santiago.htm Метрапалітэн Сант’яга на Urbanrail.net]{{ref|en}} * [http://trackmap.ru/img/tm_santiago.png Схема пуцявога развіцця, на рускай і іспанскай мовах] * [https://metroguides.info/city/santiago#scheme/0/0 Інтэрактыўная карта метро Сант’яга]{{ref|ru}} [[Катэгорыя:Метрапалітэны Чылі]] [[Катэгорыя:Метрапалітэны па алфавіце|Сант’яга]] irck9oqzw3g874oqyz99l7tkvvv8qg8 5144836 5144833 2026-05-22T11:11:00Z Γλωσσολαλιά 164873 /* Спасылкі */ 5144836 wikitext text/x-wiki {{Метро |Назва = Метрапалітэн Сант’яга <br>Metro de Santiago |Лагатып =[[Файл:Metro de Santiago Logo.svg|frameless]] |Выява = L6_Los_Leones_-_Puertas_de_and%C3%A9n.jpg |Краіна = {{Сцяг Чылі}} [[Чылі]] |Горад = [[Сант’яга]] |Адкрыццё = [[15 верасня]] [[1975 год у гісторыі метрапалітэна|1975]] года<ref name="history">{{cite web |url=http://www.metrosantiago.cl/corporativo/historia |title=Corporativa – Historia – Historia de Metro |publisher=Metro de Santiago |lang=es |date=2013-07-01 |access-date=2013-09-18 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114653/http://www.metrosantiago.cl/corporativo/historia |url-status=dead }}</ref> |Даўжыня= 139,7 км<ref name="La Tercera">{{cite web |url=https://www.latercera.com/nacional/noticia/nueva-linea-3-metro-pasa-ocupar-30-lugar-extension-nivel-mundial/495097/ |title=La Tercera |date=2019-01-22 |publisher=La Tercera |lang=es |access-date=2019-12-30 |archive-date=2020-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200304085049/https://www.latercera.com/nacional/noticia/nueva-linea-3-metro-pasa-ocupar-30-lugar-extension-nivel-mundial/495097/ |url-status=live }}</ref> |Станцыі= 136<ref name="Home">{{cite web|url=https://www.biobiochile.cl/noticias/nacional/region-metropolitana/2019/01/21/conoce-la-estacion-fantasma-de-la-linea-3-fue-construida-hace-30-anos-y-no-sera-utilizada.shtml|title=Conoce la "estación fantasma" de la Línea 3: fue construida hace 30 años y no será utilizada|last=|first=|date=|website=|publisher=Bio Bio|lang=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20211031024858/https://www.biobiochile.cl/noticias/nacional/region-metropolitana/2019/01/21/conoce-la-estacion-fantasma-de-la-linea-3-fue-construida-hace-30-anos-y-no-sera-utilizada.shtml|archive-date=2021-10-31|access-date=2019-01-22|url-status=live}}</ref> |Лініі=7<ref name="Home" /> |Пасажыры= 2,6 млн. (сярэдн., 2018)<ref>{{cite web|url=http://impresa.elmercurio.com/MerMobileIphone/homeslide.aspx?dt=2018-06-27&dtB=27-06-2018%200:00:00&PaginaId=1&bodyid=3&strReferer=#pagina-1|title=Tobalaba, Manquehue y La Cisterna son las estaciones con mayor afluencia|author=El Mercurio}}</ref> |Пасажыры1= 685 млн<ref name="Annual_Report">{{cite web |url=https://www.metro.cl/documentos/memoria-anual-2017.pdf |title=Memoria Anual 2017 |date=2018-03-27 |publisher=Metro de Santiago |page=18 |lang=es |trans-title=2017 Annual Report |format=pdf |access-date=2018-08-13 |archive-date=2019-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020110043/https://www.metro.cl/documentos/memoria-anual-2017.pdf |url-status=live }}</ref> (2017) |Шырыня каляіны = 1435 мм {{small|([[стандартная калея]])}} | электрыфікацыя = {{nobr|750 [[Вольт|В]],}} [[кантактная рэйка]] | сярэдняя хуткасць = 34,4 км/г<ref>{{cite web|title=Imbatible: velocidad del Metro de Santiago supera los 34 kms/hr y dobla al Transantiago|url=https://www.eldinamo.cl/nacional/2019/06/26/velocidad-del-metro-transantiago/|author=El Dinamo|access-date=2019-12-30|archive-date=2019-10-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191018193413/https://www.eldinamo.cl/nacional/2019/06/26/velocidad-del-metro-transantiago/|url-status=live}}</ref> | максімальная хуткасць = 80 км/г |Схема ліній = [[Файл:Metro de Santiago (futuro).svg|frameless]] }} '''Метрапалітэн Сант’яга''' ({{lang-es|Metro de Santiago}}) — сістэма ліній [[метрапалітэн]]а ў [[Сант’яга]], [[Чылі]]. Адкрыты 15 верасня [[1975 год у гісторыі метрапалітэна|1975 года]]. Налічвае 136 станцый з агульнай даўжынёй больш за 139,7 км.<ref name="Home" /> У працэсе будаўніцтва знаходзіцца 28 станцый. З іх уводам даўжыня шляхоў метрапалітэна павялічыцца яшчэ прыкладна на 35 км. Метрапалітэн Сант’яга з’яўляецца адным з самых перадавых і сучасных у Паўднёвай Амерыцы.<ref name="Home"/> Метрапалітэн Сант’яга штодня перавозіць каля 2,5 мільёна пасажыраў. Самы высокі пасажырапаток быў дасягнуты 2 мая 2019 года і склаў 2 951 962 пасажыры. Частка станцый метрапалітэна была пашкоджана або знішчана падчас [[Пратэсты ў Чылі (2019)|пратэстаў у кастрычніку 2019 года]]. == Лініі == === Лінія 1 === {{Лінія 1 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} Лінія 1 з’яўляецца першай пабудаванай лініяй метро і яго галоўнай воссю, адзінай, якая перасякае горад з захаду на ўсход. Праезд па лініі, якая пазначаецца чырвоным колерам, з канца ў канец займае прыкладна 30 хвілін.<ref name="tiempo">{{cite web |url=http://www.metrosantiago.cl/tu_viaje.php |title=Calcula tu tiempo de viaje |date=2011-01-15 |author=Metro de Santiago |archive-url=https://web.archive.org/web/20101123030217/http://www.metrosantiago.cl/tu_viaje.php |archive-date=2010-11-23 }} ''Este cálculo, sin embargo, puede variar dependiendo de la afluencia de pasajeros''.</ref> === Лінія 2 === {{Лінія 2 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} === Лінія 3 === {{Лінія 3 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} 22 студзеня 2019 года адкрылася 3 лінія метро Сант’яга працягласцю ў 21,7 км, якая складаецца з 18 станцый, самая новая і сучасная ў Паўднёвай Амерыцы. Гэта другая лінія ў метро Сант’яга і Чылі, пасля 6 лініі, якая цалкам [[Аўтавядзенне|аўтаматызаваная]] (GoA 4 узроўню аўтаматызацыі), дзе цягнікі працуюць без машыністаў і на ўсіх станцыях устаноўлены [[Гарызантальны ліфт|платформенныя рассоўныя дзверы]]. === Лінія 4 === {{Лінія 4 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} === Лінія 4A === {{Лінія 4A (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} === Лінія 5 === {{Лінія 5 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} === Лінія 6 === {{Лінія 6 (Сант’яга)|collapse=yes|full=yes}} 2 лістапада 2017 года адкрылася 6 лінія метро Сант’яга працягласцю ў 15,3 км, якая складаецца з 10 станцый. Гэта першая лінія ў метро Сант’яга і Чылі цалкам [[Аўтавядзенне|аўтаматызаваная]] (GoA 4 узроўню аўтаматызацыі), цягнікі працуюць без машыністаў, на ўсіх станцыях устаноўлены [[Гарызантальны ліфт|платформенныя рассоўныя дзверы]]. == Аплата праезду == Метро з’яўляецца часткай інтэграванай сістэмы грамадскага транспарту Трансант’яга, якая прымяняецца ў сталіцы на мностве аўтобусных маршрутаў. Сістэма дазваляе здзяйсняць перасадкі паміж аўтобусамі і паміж аўтобусам і метро на працягу дзвюх гадзін ад моманту пачатку паездкі (не больш за дзве перасадкі). Для аплаты выкарыстоўваецца бескантактавая карта «Bip! card». Перасадкі паміж аўтобусамі і з метро ў аўтобус ці электрычку ўключаны ў асноўны тарыф. Перасадкі з аўтобусаў у метро каштуюць 20 [[чылійскі песа|песа]] ў звычайныя гадзіны (Horario Valle) і 80 песа ў гадзіны пік (Horario Punta). Карты «Bip! cards» прадаюцца ў касах на ўсіх станцыях па цане 1550 песа (каля 2.2 долараў ЗША), з якіх 1000 трапляе на баланс карты. Продаж квіткоў адбываецца з 06:00 да 23:00 у будні, з 06:30 да 23:00 па суботах і з 08:00 да 22:30 па нядзелях і ў святочныя дні. Баланс карт можна папоўніць да 20 тысяч песа; карта дзейнічае на працягу двух гадоў з моманту апошняга выкарыстання. Раней метро таксама прадавала квіткі на асобныя паездкі, але спыніла продаж у пачатку 2017 года. Кошт паездкі залежыў ад часу сутак. У гадзіну пік (Horario Punta, 07:00—08:59 і 18:00—19:59) паездка каштавала 700 песа (каля 1 долара ЗША); у звычайныя гадзіны (Horario Valle, 06:30—06:59, 09:00—18:00, 20:00—20:44, а таксама ў выхадныя і па святах) 640 песа і ў гадзіны нізкага выкарыстання (Horario Bajo, 06:00—06:29 і 20:45—23:00) — 590 песа. == Пратэсты ў 2019 годзе == У студзені 2019 года тарыф пікавай гадзіны быў павышаны да 800 песа, а 1 кастрычніка — да 830 песа. Гэта павышэнне тарыфаў паслужыла павадай для пачатку [[Пратэсты в Чылі (2019)|маштабных акцый пратэсту]] ў Сант’яга<ref>[https://news.mail.ru/politics/39195432/?frommail=1 Все вышло из-под контроля - Новости Mail.ru<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>, у сувязі з чым 20—21 кастрычніка метрапалітэн быў закрыты<ref>{{Cite web |url=https://meduza.io/feature/2019/10/21/v-chili-neznachitelnoe-podorozhanie-proezda-v-metro-privelo-k-pogromam-i-gibeli-lyudey-chto-tam-proishodit |title=Архивированная копия |access-date=2019-10-22 |archive-date=2019-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191022004038/https://meduza.io/feature/2019/10/21/v-chili-neznachitelnoe-podorozhanie-proezda-v-metro-privelo-k-pogromam-i-gibeli-lyudey-chto-tam-proishodit |url-status=live }}</ref>, а ў горадзе аб’яўлялася надзвычайнае становішча<ref>{{cite web|title=Chile President Pinera declares emergency as capital rocked by riots|url=https://www.reuters.com/article/us-chile-protests-metro/chile-shuts-down-capital-city-metro-as-violent-protests-spread-idUSKBN1WX2DV|website=Reuters|date=2019-10-18|access-date=2019-10-27|lang=en|archive-date=2019-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021003734/https://www.reuters.com/article/us-chile-protests-metro/chile-shuts-down-capital-city-metro-as-violent-protests-spread-idUSKBN1WX2DV|url-status=live}}</ref>. 19 кастрычніка [[прэзідэнт Чылі]] [[Піньера, Себасцьян|Себасцьян Піньера]] быў вымушаны адмяніць новы тарыф<ref name=chili-metro-dw-toll>{{cite web|author=Григорий Аросев|title=В Чили прошла крупнейшая в истории страны акция протеста|url=https://www.dw.com/ru/в-чили-прошла-крупнейшая-в-истории-страны-акция-протеста/a-50996728|website=DW.COM|date=2019-10-26|access-date=2019-10-27|archive-date=2019-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20191027014937/https://www.dw.com/ru/%D0%B2-%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%B0-%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%88%D0%B0%D1%8F-%D0%B2-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B-%D0%B0%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0/a-50996728|url-status=live}}</ref>. 22 кастрычніка прэзідэнт аб’явіў шэраг новых мер, у прыватнасці, павелічэнне мінімальнай зарплаты ў краіне<ref name=chili-metro-destroyed>{{cite web|title=Santiago Metro slowly recovers, but long-term issues remain|url=https://www.railjournal.com/passenger/metros/santiago-metro-slowly-recovers-but-long-term-issues-remain/|website=International Railway Journal|date=2019-10-24|access-date=2019-10-27|lang=en}}</ref>. У ходзе пратэстаў у кастрычніку 2019 года былі знішчаны: многія турнікеты, 9 станцый метро цалкам згарэлі, 13 станцый метро згарэлі часткова, 41 станцыя сур’ёзна пашкоджана, 17 станцый пашкоджаны нязначна. Спатрэбіцца рамонт 80 станцый са 136. Кіраўнік транспартнага прадпрыемства ацэньвае выдаткі на аднаўленне метрапалітэна больш чым у 300 мільёнаў долараў ЗША<ref name=chili-metro-destroyed/>. У ходзе беспарадкаў загінула па меншай меры 19 чалавек, каля 600 атрымалі раненні, арыштавана каля 2,8 тысяч жыхароў<ref name=chili-metro-dw-toll/>. == Галерэя == <gallery> Файл:Estaci%C3%B3n_Matta.jpg|[[Matta metro station|Matta]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:M_U._de_Chile_L3.jpg|[[Universidad de Chile metro station|Universidad de Chile]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L1.svg|15px]][[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:ParqueAlmagro43.jpg|[[Parque Almagro metro station|Parque Almagro]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:Anden_estacion_Bio_Bio.jpg|[[Bío Bío metro station|Bío Bío]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L6.svg|15px]] Файл:L%C3%ADnea_6_Metro_Santiago_-_Los_Leones.jpg|[[Los Leones metro station|Los Leones]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L1.svg|15px]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L6.svg|15px]] Файл:Estaci%C3%B3n_Chile_Espa%C3%B1a.jpg|[[Chile España metro station|Chile España]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:Estaci%C3%B3n_Villa_Frei.jpg|[[Villa Frei metro station|Villa Frei]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] Файл:L%C3%ADnea_6_Metro_Santiago_-_%C3%91u%C3%B1oa.jpg|[[Ñuñoa metro station]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L3.svg|15px]] [[Файл:Santiago_de_Chile_L6.svg|15px]] </gallery> == Крыніцы == {{крыніцы}} == Спасылкі == * [http://www.urbanrail.net/am/sant/santiago.htm Метрапалітэн Сант’яга на Urbanrail.net]{{ref|en}} * [http://trackmap.ru/img/tm_santiago.png Схема пуцявога развіцця, на рускай і іспанскай мовах] * [https://metroguides.info/city/santiago#scheme/0/0 Інтэрактыўная карта метро Сант’яга]{{ref|ru}} [[Катэгорыя:Метрапалітэны Чылі]] f4m86ureoauvegsz2r1n2v9j1dg8nrp 0 808212 5144834 2026-05-22T11:05:45Z Voūk12 159072 Створана перакладам старонкі «[[:uk:Special:Redirect/revision/47897593|Стародубський полк]]» 5144834 wikitext text/x-wiki {{Полк Гетьманщини||Назва=Стародубський полк|Герб=Starodub polk.svg|Прапор=|Карта=|Утворено=1663|Ліквідовано=1782|Центр=[[Стародуб]]|Площа=|Рейтинг за площею=|Процент води=|Населення=|Дата перепису=|Густота=|Сотні=станом на 1782 рік|Сотня 1=[[Мглинська сотня|Мглинська]]|Сотня 2=[[Новгородська сотня|Новгород-Сіверська]]|Сотня 3=[[Погарська сотня|Погарська]]|Сотня 4=[[Стародубська полкова сотня|Полкова]]|Сотня 5=[[Топальська сотня|Топальська]]|Сотня 6=[[Почепська сотня|Почепська]]|Сотня 7=[[Шептаківська сотня|Шептаківська]]|Сотня 8=[[Новоміська сотня|Новоміська]]|Сотня 9=[[Бакланська сотня|Бакланська]]|Сотня 10=[[Друга Стародубська сотня|ІІ Стародубська]]|роки на посаді1=1654|Полковник1=Панас Єремієнко <small>(наказний)</small>|роки на посаді2=1655|Полковник2=Тиміш Оникієнко <small>(наказний)</small>|роки на посаді3=1656|Полковник3=Михайло Рубець <small>(наказний)</small>|роки на посаді4=1657|Полковник4=[[Іван Гуляницький]] <small>(наказний)</small>|роки на посаді5=1657|Полковник5=Яцько Обуйноженко <small>(наказний)</small>|роки на посаді6=1660—1663|Полковник6=[[Петро Рославець]] <small>(наказний)</small>|роки на посаді7=1663|Полковник7=Петро Рославець <small>(вдруге)</small>|роки на посаді8=1663—1665|Полковник8=[[Іван Плотний|Іван Плотник]]|роки на посаді9=1665—1666|Полковник9=[[Лесько Острянин|Олександр Острянин]]|роки на посаді10=1666—1667|Полковник10=[[Михайло Небаба]]|роки на посаді11=1668—1672|Полковник11=Петро Рославець <small>(втретє)</small>|роки на посаді12=1672|Полковник12=[[Сава Шумейко]]|роки на посаді13=1672—1676|Полковник13=Петро Рославець <small>(вчетверте)</small>|роки на посаді14=1676—1678|Полковник14=[[Тимофій Олексійович|Тиміш Олексіїв]]|роки на посаді15=1678|Полковник15=[[Федір Мовчан]]|роки на посаді16=1678—1680|Полковник16=[[Григорій Коровка-Вольський]]|роки на посаді17=1680—1685|Полковник17=[[Семен Самойлович]]|роки на посаді18=1685—1687|Полковник18=[[Яків Самойлович]]|роки на посаді19=1687—1689|Полковник19=Тиміш Олексіїв <small>(вдруге)</small>|роки на посаді20=1689—1706|Полковник20=[[Миклашевський Михайло Андрійович|Михайло Миклашевський]]}} [[Файл:Starodub polk.svg|міні|герб Старадубскага палка]] '''Старадубскі полк''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная і ваенная адзінка [[Гетманшчына|Гетманшчыны]], якая існавала ў [[1663|1663—1782]] [[1782|гг.]] Палкавы цэнтр — горад [[Старадуб]] (цяпер раённы цэнтр [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]). == Гісторыя == У 1648–1663 гадах Старадуб належаў да Нежынскага палка . У 1654 годзе нежынскі палкоўнік Васіль Залатарэнка арганізаваў Старадубскі полк у складзе Нежынскага палка, і да 1663 года прызначаныя ім наказныя палкоўнікі Старадуба падпарадкоўваліся яму. У 1663 годзе новы гетман Іван Брухавецкі пакараў смерцю свайго апанента на Чорнай радзе (1663) Васіля Залатарэнку, а каб аслабіць яго прыхільнікаў, вылучыў Нежынскі полк у асобны паўнавартасны Старадубскі полк, зрабіўшы паўнавартасным палкоўнікам наказнога палкоўніка Пятра Рослаўца Першапачаткова складаўся з 10 сотняў : * Мглінская, * Ноўгарад-Северская, * Пагарская, * Палкавая, * Тапальска, * Почапская, * Шаптакоўская , * Навамейская (у тым беларускія Казацкія Балсуны, Неглюбка, Сураж), * Бакланская , * Другая Старадубская . Памежнае размяшчэнне палка вызначала пастаянную прысутнасць на яго тэрыторыі вялікай колькасці казацкіх і дзяржаўных войскаў (царскіх, ВКЛ і Польскага каралеўства, ізноў царскіх), якія ўтрымліваліся мясцовым украінскім беларускім і расейскім насельніцтвам. У адрозненне ад паўднёвых палкоў, блізкіх да [[Запарожская Сеч|Запарожжа,]] у Старадубскім палку моцныя пазіцыі займала шляхта і казацкая старшына. На тэрыторыі палка знаходзілася шмат гарадоў, якія мелі ў ВКЛ [[Магдэбургскае права]]: Старадуб, [[Почап]], [[Пагар (Пагарскі раён)|Пагар]], [[Мглін|Мглын]], [[Ноўгарад-Северскі]]. [[Кіева-Пячэрская лаўра]] валодала вялікімі зямельнымі надзеламі ў палку. Распрацоўка пушчаў і лядаў на ільготных умовах пасялення у п.п. - 17 ст. прыцягнула сюды плыню каланістаў і сялян ўцекачоў з ВКЛ - "літвінаў". Пасля царкоўнай рэформы патрыярха [[Нікан (Патрыярх Маскоўскі)|Нікана]] ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] ў канцы 1660-х гадоў на тэрыторыі Старадубскага і суседніх Чарнігаўскага палкоў было заснавана 16 [[Слабада (паселішча)|паселішчаў]] [[Стараверства|стараверскіх пасяленцаў]] (раскольнікаў). Старадубскі полк быў найбуйнейшым пастаўшчыком пражы, [[Канапляны алей|канаплянага алею]], [[Мёд|мёду]], [[Воск|воску і]] [[футра]] на знешні рынак Гетманшчыны. [[Файл:Гетманщина18век.gif|міні|300x300пкс|Старадубскі полк у складзе Гетманшчыны ў 1850-х гадах&nbsp;стагоддзе (злева)<br /><br /><br /><br /> Тэрыторыя Старадубшчыны ў складзе Чарнігаўскай губерні ў 1809 годзе год. (справа)]] Па стане на [[1782|1782 год]] полк складалі: дзве Старадубскія, дзве Пачэпскія, Навамейкая, Тапальская, Мглінская, Бакланская, Пагарская, Наўгародская і Шаптакаўская сотні. У той час на тэрыторыі Старадубскага палка было 4 гарады, 3 мястэчкі і 1118 вёсак. У сувязі з канчатковым скасаваннем расійскім урадам палкавой сістэмы на [[Левабярэжная Украіна|Левабярэжнай Украіне]] ў 1782 годзе быў ліквідаваны Старадубскі полк, з казакоў быў сфарміраваны полк расійскай арміі, а яго тэрыторыя была ўключана ў склад Наўгародска-Северскай губерні (1782). У 1783 годзе Старадубскі казачы полк быў пераўтвораны ў Старадубскі 34-ы драгунскі полк. Нягледзячы на дадзеныя попіса 1898 г. які большую частку палка адносіў да арэалаў ўжывання украінскай і беларускіх моваў, у 1919 годзе, падчас [[Савецка-ўкраінская вайна|савецка-ўкраінскай вайны]], тэрыторыя Старадубшчыны была далучана да [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] і цяпер з'яўляецца часткай Расійскай Федэрацыі. == Палкоўнікі == ; Старадубскія падпалкоўнікі ў складзе Нежынскага палка (1654—1663) * Панас Ярэменка (1654) * Цімох Анікіенка (1655) * Міхаіл Рубец (1656) * Іван Гуляніцкі (1657) * Яцко Абуйножанька (1657) * Пятро Раславец (1660—1663) (першы раз) ; Старадубскія палкоўнікі (1663—1782) У 1728 годзе гетман Данііл Апостал прызначыў свайго генерала калегіяльным кіраўніцтвам палком з трох чалавек: Сямёна Галецкага, Афанаса Есімантоўскага і Сцяпана Максімавіча, якія кіравалі палком да 1730 года. У 1723–1741 палкоўнікамі былі прызначаны расейцы: Іван Какошкін, Ілля Пашкоў, Аляксандр Дураў, Афанасій Радзішчаў. У 1759–1761 гадах палком зноў кіраваў калегійны склад: Дублянскі Аляксандр і Міклашэўскі Пётр разам. == Крыніцы == * Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК), Румянцівська Генеральна Опис Малоросії— Фонд 57, Опис 1, Справа 118. * ЦДІАУК, фонд 51, опис 3, далі — № справ: 19348 — Ревізія Стародубського полку. 1764 р. і 19349 — Ревізія Стародубського полку. 1764 р.; Фонд 80, Опис 1, справа 55&nbsp;— Частина відомості про жителів Топальської сотні; Фонд 80, Опис 2, далі&nbsp;— № справ: 314&nbsp;— Ревізії Стародубського полку. 1740&nbsp;р., 315&nbsp;— Ревізії Стародубського полку. 1735&nbsp;р., 1737&nbsp;р., 317&nbsp;— Ревізії Стародубського полку. 1741&nbsp;р., 318&nbsp;— Ревізії Стародубського полку. 1743&nbsp;р., 319&nbsp;— Ревізії Стародубського полку. 1748&nbsp;р., 320&nbsp;— Ревізії Стародубського полкь. 1755&nbsp;р. Мглинська сотня, 321&nbsp;— Ревізії Стародубського полку. 1737&nbsp;р., 325&nbsp;— Ревізії Стародубського полку. 1764&nbsp;р. Новгородська сотня, 330&nbsp;— Ревізії Стародубського полку. 1764&nbsp;р., 387&nbsp;— Реєстр с. Рудні Унеча в Стародубському полку. XVIII&nbsp;ст. * Российский государственный архив древних актов&nbsp;— Номер фонда 124, з 1563 по 1768&nbsp;рр., Справочный аппарат Оп. 1&nbsp;— 6. Переписные книги Погара, Почепа и Стародуба 1665; Фонд 140, опись 1, дело 34&nbsp;— Присяга 1718 года; Фонд 229, оп.1, д. 5918-107-1, 1784&nbsp;р.&nbsp;— Приезд в Москву Стародубского полковника Петра Рославца и товарищей, о даче им жалования и поденного корму, и такого ж корма для лошадей. Именной список приезжавших с ним сотников, есаулов, казаков; Фонд 124 оп.1&nbsp;— 1665&nbsp;р.&nbsp;— №&nbsp;73 Переписные книги, учиненные столником Кирилом Хлоповым жителям Стародуба, Погара и Почепа, о зборе с них государственных податях, по учиненным в Москве гетманом Брюховецким статьях; Фонд 248, оп.29, д.1813; ф.248 Сенат и его учреждения, оп.103, д.8250 Книга присяг Малороссийских войск, 1731г. * ДАЧО&nbsp;— ф.&nbsp;679, оп.&nbsp;1., спр. 485&nbsp;— Сповідальні книги церков Новгород-Сіверського повіта в 1782&nbsp;р.; Ф.679, оп. 1, спр.306&nbsp;— Сповідальні книги церков Стародубського полку в 1742&nbsp;р.; ф.712 оп.&nbsp;1. спр. 227&nbsp;— Сповідальні книги церков Стародубського повіту в 1793&nbsp;р., справа 341&nbsp;— Сповідальна книга церковей Новгород-Сіверського повіту в 1745&nbsp;р., справа 347&nbsp;— Сповідальна книга церков Новгород-Сіверської сотні, Стародубського полку в 1764&nbsp;р.; ф. 679, оп. 1, спр. 358&nbsp;— Сповідальна книга церков Погарської сотні Стародубського полку 1768&nbsp;р.; Ф. 679, о. 1, спр. 357&nbsp;— Сповідальні відомості Погарської протопопії за 1766&nbsp;р.; Ф. 679, о. 1, спр. 390&nbsp;— Сповідальні відомості Стародубської протопопії за 1771&nbsp;р.; Ф. 679, оп. 1, спр. 255&nbsp;— Метричні книги Стародубської протопопії за 1789&nbsp;р. * Генеральне слідство про маєтності Стародубського полку / Український архів.&nbsp;— Т. І.&nbsp;— Київ, 1929. == Літаратура == == Сноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Гісторыя Бранскай вобласці]] [[Катэгорыя:Палкі Гетманшчыны]] 9oi1317k573fmlmtpictkh0k5foq9rh 5144845 5144834 2026-05-22T11:51:25Z Voūk12 159072 /* Гісторыя */ 5144845 wikitext text/x-wiki {{Полк Гетьманщини||Назва=Стародубський полк|Герб=Starodub polk.svg|Прапор=|Карта=|Утворено=1663|Ліквідовано=1782|Центр=[[Стародуб]]|Площа=|Рейтинг за площею=|Процент води=|Населення=|Дата перепису=|Густота=|Сотні=станом на 1782 рік|Сотня 1=[[Мглинська сотня|Мглинська]]|Сотня 2=[[Новгородська сотня|Новгород-Сіверська]]|Сотня 3=[[Погарська сотня|Погарська]]|Сотня 4=[[Стародубська полкова сотня|Полкова]]|Сотня 5=[[Топальська сотня|Топальська]]|Сотня 6=[[Почепська сотня|Почепська]]|Сотня 7=[[Шептаківська сотня|Шептаківська]]|Сотня 8=[[Новоміська сотня|Новоміська]]|Сотня 9=[[Бакланська сотня|Бакланська]]|Сотня 10=[[Друга Стародубська сотня|ІІ Стародубська]]|роки на посаді1=1654|Полковник1=Панас Єремієнко <small>(наказний)</small>|роки на посаді2=1655|Полковник2=Тиміш Оникієнко <small>(наказний)</small>|роки на посаді3=1656|Полковник3=Михайло Рубець <small>(наказний)</small>|роки на посаді4=1657|Полковник4=[[Іван Гуляницький]] <small>(наказний)</small>|роки на посаді5=1657|Полковник5=Яцько Обуйноженко <small>(наказний)</small>|роки на посаді6=1660—1663|Полковник6=[[Петро Рославець]] <small>(наказний)</small>|роки на посаді7=1663|Полковник7=Петро Рославець <small>(вдруге)</small>|роки на посаді8=1663—1665|Полковник8=[[Іван Плотний|Іван Плотник]]|роки на посаді9=1665—1666|Полковник9=[[Лесько Острянин|Олександр Острянин]]|роки на посаді10=1666—1667|Полковник10=[[Михайло Небаба]]|роки на посаді11=1668—1672|Полковник11=Петро Рославець <small>(втретє)</small>|роки на посаді12=1672|Полковник12=[[Сава Шумейко]]|роки на посаді13=1672—1676|Полковник13=Петро Рославець <small>(вчетверте)</small>|роки на посаді14=1676—1678|Полковник14=[[Тимофій Олексійович|Тиміш Олексіїв]]|роки на посаді15=1678|Полковник15=[[Федір Мовчан]]|роки на посаді16=1678—1680|Полковник16=[[Григорій Коровка-Вольський]]|роки на посаді17=1680—1685|Полковник17=[[Семен Самойлович]]|роки на посаді18=1685—1687|Полковник18=[[Яків Самойлович]]|роки на посаді19=1687—1689|Полковник19=Тиміш Олексіїв <small>(вдруге)</small>|роки на посаді20=1689—1706|Полковник20=[[Миклашевський Михайло Андрійович|Михайло Миклашевський]]}} [[Файл:Starodub polk.svg|міні|герб Старадубскага палка]] '''Старадубскі полк''' — адміністрацыйна-тэрытарыяльная і ваенная адзінка [[Гетманшчына|Гетманшчыны]]<ref>{{Кніга|загаловак=Сас П. М. Військо Запозьке // Енциклопедія історії України: Т. 1: А-В / Редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. НАН України. Інститут історії України. - К.: В-во "Наукова думка", 2003}}</ref>, якая існавала ў [[1663|1663—1782]] [[1782|гг.]]<ref>{{Кніга|спасылка=https://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?Z21ID=&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=ukrajnska_kozacka_derzhava|загаловак=УКРАЇНСЬКА КОЗАЦЬКА ДЕРЖАВА. resource.history.org.ua. Дата: 22 траўня 2026}}</ref> Палкавы цэнтр — горад [[Старадуб]] (цяпер раённы цэнтр [[Бранская вобласць|Бранскай вобласці]] [[Расія|Расійскай Федэрацыі]]). == Гісторыя == Полк месціўся на беларуска - маскоўска-ўкраінскім памежжы, большую частку якога гістарычна складалі непралазныя Бранскія пушчы, а таму сюды слаба даходзіла дзяржаўная улада і ўцякалі сяляне. Падчас казацка-сялянскіх войнаў і прыняцця рэестраў на каронную ці маскоўскую службу у 1648–1663 гадах Старадубскі полк як аўтаномная адзінка належаў да [[Ніжын|Нежынскага]] палка<ref>{{Кніга|спасылка=https://nasplib.isofts.kiev.ua/items/51447d54-9d62-4b31-a44a-ea268c847571|загаловак=А. С. Лаєвський. Передумови утворення Стародубського полку 1648–1663 рр. (укр.). — 2014. — ISSN 2218-4805}}</ref><ref>{{Кніга|спасылка=https://nasplib.isofts.kiev.ua/items/4c46a1cb-4187-4a10-bc3c-f47a128f4e02|загаловак=А. Лаєвський. Політико-адміністративний устрій Стародубського полку (укр.). — 2015. — ISSN 2307-5848}}</ref>. У 1654 годзе нежынскі палкоўнік Васіль Залатарэнка арганізаваў Старадубскі полк у складзе Нежынскага палка, і да 1663 года прызначаныя ім наказныя палкоўнікі [[Старадуб|Старадуба]] падпарадкоўваліся яму. Полк актыўна удзельнічаў у баях супраць войска ВКЛ, узяў Вільню, няўдала абкладаў [[Быхаў|Стары Быхаў]] і біўся за цара [[Бітва на Басі|на Басі]] ў 1660 г.<ref>{{Артыкул|спасылка=https://xn----7sbxcach3agmieaceq1th.xn--p1ai/sites/default/files/journals/2025-3.pdf#page=142|загаловак=Хроленок Е. В. Военные экспедиции Стародубского полка во взаимосвязи с трансформациями в пограничном регионе в 1654—1764 гг. // Российская история. — 2025. — № 3. — С. 142—152|выданне=}}</ref>. У 1663 годзе новы гетман Іван Брухавецкі пакараў смерцю свайго апанента Васіля Залатарэнку на [[Чорная рада|Чорнай радзе]] (1663) а каб аслабіць яго прыхільнікаў, вылучыў Нежынскі полк у асобны паўнавартасны Старадубскі полк, зрабіўшы паўнавартасным палкоўнікам наказнога палкоўніка Пятра Рослаўца. Загад Пятра І у 17908 г. аб спаленні і разарэнні земляў Старадубскага палка стаў паваротным пунктам для рашэння Івана Мазэпы перайсці на бок шведаў<ref>{{Кніга|спасылка=https://books.google.pl/books?id=kyW-ZwEACAAJ&newbks=0&hl=en&redir_esc=y|загаловак=Таирова-Яковлева Т. Г. Иван Мазепа и Российская империя: история «предательства». — Центрполиграф, 2011. — С. 336, 352—354.}}</ref>. Першапачаткова складаўся з 10 сотняў: * Мглінская, * Ноўгарад-Северская, * Пагарская, * Палкавая, * Тапальска, * Почапская, * Шаптакоўская , * Навамейская (у тым беларускія Казацкія Балсуны, Неглюбка, Сураж), * Бакланская , * Другая Старадубская . [[Файл:Полки Малой России.jpg|міні|Старадубскі полк сярод іншых казацкіх палкоў у складзе Расейскай імперыі ]] Памежнае размяшчэнне палка вызначала пастаянную прысутнасць на яго тэрыторыі вялікай колькасці казацкіх і дзяржаўных войскаў (царскіх, ВКЛ і Польскага каралеўства, ізноў царскіх), якія ўтрымліваліся мясцовым украінскім беларускім і расейскім насельніцтвам. У адрозненне ад паўднёвых палкоў, блізкіх да [[Запарожская Сеч|Запарожжа,]] у Старадубскім палку моцныя пазіцыі займала шляхта і казацкая старшына. На тэрыторыі палка знаходзілася шмат гарадоў, якія мелі ў ВКЛ [[Магдэбургскае права]]: Старадуб, [[Почап]], [[Пагар (Пагарскі раён)|Пагар]], [[Мглін]], [[Ноўгарад-Северскі]]. [[Кіева-Пячэрская лаўра]] валодала вялікімі зямельнымі надзеламі ў палку. Распрацоўка пушчаў і лядаў на ільготных умовах пасялення у п.п. - 17 ст. прыцягнула сюды плыню каланістаў і сялян ўцекачоў з ВКЛ - "літвінаў". Пасля царкоўнай рэформы патрыярха [[Нікан (Патрыярх Маскоўскі)|Нікана]] ў [[Маскоўская дзяржава|Маскоўскай дзяржаве]] ў канцы 1660-х гадоў на тэрыторыі Старадубскага і суседніх Чарнігаўскага палкоў было заснавана 16 [[Слабада (паселішча)|паселішчаў]] [[Стараверства|стараверскіх пасяленцаў]] (раскольнікаў). Старадубскі полк быў найбуйнейшым пастаўшчыком пражы, [[Канапляны алей|канаплянага алею]], [[Мёд|мёду]], [[Воск|воску і]] [[футра]] на знешні рынак Гетманшчыны.[[Файл:Гетманщина18век.gif|міні|300x300пкс|Старадубскі полк у складзе Гетманшчыны ў 1850-х гадах&nbsp;стагоддзе (злева)<br /> Тэрыторыя Старадубшчыны ў складзе Чарнігаўскай губерні ў 1809 годзе год. (справа)]] Па стане на [[1782|1782 год]] полк складалі: дзве Старадубскія, дзве Почапскія, [[Навамейская сотня|Навамейская]], Тапальская, Мглінская, Бакланская, Пагарская, Наўгародская і Шаптакаўская сотні. У той час на тэрыторыі Старадубскага палка было 4 гарады, 3 мястэчкі і 1118 вёсак. У сувязі з канчатковым скасаваннем расійскім урадам палкавой сістэмы на [[Левабярэжная Украіна|Левабярэжнай Украіне]] ў 1782 годзе быў ліквідаваны Старадубскі полк, з казакоў быў сфарміраваны полк расійскай арміі, а яго тэрыторыя была ўключана ў склад Наўгародска-Северскай губерні (1782). У 1783 годзе Старадубскі казачы полк быў пераўтвораны ў Старадубскі 34-ы драгунскі полк. Нягледзячы на дадзеныя перапіса 1898 г., які большую частку палка адносіў да арэалаў ўжывання украінскай і беларускіх моваў, у 1919 годзе, падчас [[Савецка-ўкраінская вайна|савецка-ўкраінскай вайны]], тэрыторыя Старадубшчыны была далучана да [[Расійская Савецкая Федэратыўная Сацыялістычная Рэспубліка|РСФСР]] і цяпер з'яўляецца часткай Расійскай Федэрацыі. == Палкоўнікі == ; Старадубскія падпалкоўнікі ў складзе Нежынскага палка (1654—1663) * Панас Ярэменка (1654) * Цімох Анікіенка (1655) * Міхаіл Рубец (1656) * Іван Гуляніцкі (1657) * Яцко Абуйножанька (1657) * Пятро Раславец (1660—1663) (першы раз) ; Старадубскія палкоўнікі (1663—1782) ; ; Пятро Рославец (1663) (другі раз) Іван Плотнік (Цернік) (1663—1665) Аляксандр (Леска) Астрянін (1665—1666) Міхаіл Нябаба (1666—1667) Пятро Рославец (1668—1672) (трэці раз) Сава Шумейка (1672) Пятро Рославец (1672—1676) Тыміш Аляксееў (1676—1678) Фёдар Моўчан (1678) Грыгорый Кароўка-Вольскі (1678—1680) Сямён Самойлавіч (1680—1685) Якаў Самойлавіч (1685—1687) Тыміш Аляксееў (1687—1689) (другі раз) Міхаіл Міклашэўскі (1689–1706) Іван Скарападскі (1706–1708) Лук'ян Жораўка (1709–1719) Іван Какошкін (1723–1724) Ілля Пашкоў (1724–1728) Сямён Галецкі, Афанас Есымантоўскі, Сцяпан Максімавіч (1728–1730)* Аляксандр Дураў (1730–1734) Афанасій Радзішчаў (1734–1741) Фёдар Максімавіч (1741–1756) Якім Барсук (1757–1759) Аляксандр Дублянскі і Пятро Міклашэўскі (1759–1761)* Сцяпан Карновіч (1762) Юрый Хаванскі (1763–1767) Якаў Завадоўскі (1778—1782) У 1728 годзе гетман Данііл Апостал прызначыў свайго генерала калегіяльным кіраўніцтвам палком з трох чалавек: Сямёна Галецкага, Афанаса Есімантоўскага і Сцяпана Максімавіча, якія кіравалі палком да 1730 года. У 1723–1741 палкоўнікамі былі прызначаны расейцы: Іван Какошкін, Ілля Пашкоў, Аляксандр Дураў, Афанасій Радзішчаў. У 1759–1761 гадах палком зноў кіраваў калегійны склад: Дублянскі Аляксандр і Міклашэўскі Пётр разам. == Крыніцы == * Центральний державний історичний архів України в м. Києві (ЦДІАУК), Румянцівська Генеральна Опис Малоросії— Фонд 57, Опис 1, Справа 118. * ЦДІАУК, фонд 51, опис 3, далі — № справ: 19348 — Ревізія Стародубського полку. 1764 р. і 19349 — Ревізія Стародубського полку. 1764 р.; Фонд 80, Опис 1, справа 55 — Частина відомості про жителів Топальської сотні; Фонд 80, Опис 2, далі — № справ: 314 — Ревізії Стародубського полку. 1740 р., 315 — Ревізії Стародубського полку. 1735&nbsp;р., 1737 р., 317 — Ревізії Стародубського полку. 1741 р., 318 — Ревізії Стародубського полку. 1743 р., 319 — Ревізії Стародубського полку. 1748 р., 320 — Ревізії Стародубського полкь. 1755 р. Мглинська сотня, 321 — Ревізії Стародубського полку. 1737 р., 325 — Ревізії Стародубського полку. 1764 р. Новгородська сотня, 330 — Ревізії Стародубського полку. 1764 р., 387 — Реєстр с. Рудні Унеча в Стародубському полку. XVIII ст. * Российский государственный архив древних актов — Номер фонда 124, з 1563 по 1768 рр., Справочный аппарат Оп. 1 — 6. Переписные книги Погара, Почепа и Стародуба 1665; Фонд 140, опись 1, дело 34 — Присяга 1718 года; Фонд 229, оп.1, д. 5918-107-1, 1784 р.— Приезд в Москву Стародубского полковника Петра Рославца и товарищей, о даче им жалования и поденного корму, и такого ж корма для лошадей. Именной список приезжавших с ним сотников, есаулов, казаков; Фонд 124 оп.1 — 1665 р. — №73 Переписные книги, учиненные столником Кирилом Хлоповым жителям Стародуба, Погара и Почепа, о зборе с них государственных податях, по учиненным в Москве гетманом Брюховецким статьях; Фонд 248, оп.29, д.1813; ф.248 Сенат и его учреждения, оп.103, д.8250 Книга присяг Малороссийских войск, 1731г. * ДАЧО— ф.679, оп.1., спр. 485— Сповідальні книги церков Новгород-Сіверського повіта в 1782&nbsp;р.; Ф.679, оп. 1, спр.306 — Сповідальні книги церков Стародубського полку в 1742 р.; ф.712 оп. 1. спр. 227 — Сповідальні книги церков Стародубського повіту в 1793 р., справа 341— Сповідальна книга церковей Новгород-Сіверського повіту в 1745 р., справа 347 — Сповідальна книга церков Новгород-Сіверської сотні, Стародубського полку в 1764 р.; ф. 679, оп. 1, спр. 358— Сповідальна книга церков Погарської сотні Стародубського полку 1768&nbsp;р.; Ф. 679, о. 1, спр. 357 — Сповідальні відомості Погарської протопопії за 1766 р.; Ф. 679, о. 1, спр. 390 — Сповідальні відомості Стародубської протопопії за 1771 р.; Ф. 679, оп. 1, спр. 255 — Метричні книги Стародубської протопопії за 1789 р. * Генеральне слідство про маєтності Стародубського полку / Український архів. — Т. І. — Київ, 1929. == Літаратура == * ''Хроленок Е. В.'' Военные экспедиции Стародубского полка во взаимосвязи с трансформациями в пограничном регионе в 1654—1764 гг. // Российская история. — 2025. — № 3. — С. 142—152 * ''Панашенко В. В.'' Стародубський полк // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : Наукова думка, 2012. — Т. 9 : Прил — С. — С. 817. — <nowiki>ISBN 978-966-00-1290-5</nowiki>. * Желіба О. В. Геральдика Стародубщини // Український вимір. Міжнародний збірник інформаційних, освітніх, наукових, методичних статей і матеріалів з України та діаспори. — № 5. — Ніжин-Київ: НДУ ім.. М. Гоголя, 2006.– С. 50-54. * ''Якименко О. І.'' Історико-демографічні аспекти домогосподарств північної Гетьманщини у другій половині XVIII ст. (на прикладі села Високе Стародубського полку) // Наукові праці історичного факультету Запорізького національного університету. — Запоріжжя : ЗНУ, 2015. — Вип. 43. == Сноскі == {{Крыніцы}} [[Катэгорыя:Гісторыя Бранскай вобласці]] [[Катэгорыя:Палкі Гетманшчыны]] l47ju7dzes9wlxvx5r4e61ferm81yie 14 808213 5144835 2026-05-22T11:08:28Z Γλωσσολαλιά 164873 Новая старонка: «[[Катэгорыя:Метрапалітэны паводле краін]] [[Катэгорыя:Чылі]]» 5144835 wikitext text/x-wiki [[Катэгорыя:Метрапалітэны паводле краін]] [[Катэгорыя:Чылі]] jx5n79rwu9ucj1nx4tdno0k5hct86e3 0 808214 5144838 2026-05-22T11:22:34Z Γλωσσολαλιά 164873 Перасылае да [[Цясіцу]] 5144838 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Цясіцу]] s6erz4fozkv5mza727lewzlieq7fgns 0 808215 5144840 2026-05-22T11:26:21Z Γλωσσολαλιά 164873 Перасылае да [[Хімедзі]] 5144840 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Хімедзі]] 03tevljbcpj359n223nji1chwbyg6p8 0 808216 5144844 2026-05-22T11:46:42Z Γλωσσολαλιά 164873 ru → be 5144844 wikitext text/x-wiki {{Інфармацыйнае агенцтва | назва = ТАСС | поўная назва = Інфармацыйнае агенцтва Расіі ТАСС | лагатып = TASS Logo Cyrillic.svg | подпіс = | краіна = Расія | заснаванне = 1904<ref>{{Cite news|title=ТАСС — История|url=http://tass.ru/history|publisher=// ТАСС|access-date=2018-06-08|language=|archive-date=2018-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180607194052/http://tass.ru/history}}</ref><ref>{{Cite news|title=Указ о праздновании 110-летия информационного агентства ИТАР-ТАСС|url=http://www.kremlin.ru/acts/18699|publisher=// Сайт Президента России|access-date=2018-06-08|archive-date=2014-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20141215092057/http://www.kremlin.ru/acts/18699}}</ref>/1925<ref>Пад сучаснай назвай.</ref> | заснавальнік = [[Міністэрства фінансаў Расійскай імперыі]]<br>/ [[СНК СССР]] | спыненне публікацый = | уладальнікі = | генеральны дырэктар = [[Кандрашоў, Андрэй Алегавіч|Андрэй Кандрашоў]]<ref name=kondrashov>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/politics/05/07/2023/64a541909a7947e275763703|title=Мишустин назначил автора фильмов про Путина гендиректором ТАСС|date=2023-07-05|website=Rbc.ru|access-date=2023-07-05|archive-date=2023-07-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705104808/https://www.rbc.ru/politics/05/07/2023/64a541909a7947e275763703|url-status=live}}</ref> | выдавец = | рэдактар = | галоўны рэдактар = Святлана Каражас<ref>{{Cite web|url=https://www.kommersant.ru/doc/7478113|title=В ТАСС официально поменялся главный редактор|date=2025-02-03|website=«Коммерсантъ»|access-date=2025-04-03}}</ref> | штат = | палітычна = | раннія назвы = ТТА, СПТА, ПТА, РОСТА, ІТАР-ТАСС | мова = [[Руская мова|руская]], [[Англійская мова|англійская]] | галоўны офіс = 🇷🇺 [[Масква]] | узнагароды = {{Ордэн За доблесную працу}} | сайт = tass.ru }} '''ТАСС''' — дзяржаўнае [[інфармацыйнае агенцтва]], якое дзейнічае ў [[Расія|Расіі]] з 1904 года. Створана камітэтам міністраў [[Расійская імперыя|Расійскай імперыі]] па ініцыятыве [[Граф (тытул)|графа]] [[Вітэ, Сяргей Юльевіч|Сяргея Юльевіча Вітэ]] для задавальнення інфармацыйных патрэб гандлю, фінансавага сектара, прамысловасці і сельскай гаспадаркі. Першапачатковая назва: Санкт-Пецярбургскае тэлеграфнае агенцтва (СПТА). Сучаснае найменне — ТАСС — паходзіць ад абрэвіятуры 1925—1992 гадоў — «Тэлеграфнае агенцтва Савецкага Саюза» (ТАСС). Мінулая афіцыйная назва: Федэральнае дзяржаўнае ўнітарнае прадпрыемства «Інфармацыйнае тэлеграфнае агенцтва Расіі (ІТАР-ТАСС)». У цяперашні час найменне ТАСС не расшыфроўваецца. == Гісторыя == [[Файл:TASS headquarters.jpg|250px|thumb|right|[[Будынак ТАСС]] на [[Вялікая Нікіцкая вуліца|Вялікай Нікіцкай]]]] У савецкіх энцыклапедычных выданнях указвалася, што ТАСС утвораны ў 1925 годзе<ref>{{З КНЭ|2|485|Информационное телеграфное агентство России}}</ref> і «вядзе пачатак ад Петраградскага тэлеграфнага агенцтва», якое стала цэнтральным інфармацыйным органам паводле дэкрэта СНК РСФСР ад 18 лістапада (1 снежня) 1917{{sfn|Зубкова|1976|с=}}. Само агенцтва лічыць часам свайго заснавання 1904 год<ref name="ИТАР-ТАСС исполняется 110 лет">{{Cite news|title=1 сентября 2014 года ИТАР-ТАСС исполняется 110 лет|url=http://tass.ru/110-let-tass/1406180|work=ТАСС|date=2014-08-28|access-date=2018-06-07|archive-date=2018-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612075142/http://tass.ru/110-let-tass/1406180}}</ref>. === Назвы === * [[Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва]] (ТТА), 1902—1904; * Санкт-Пецярбургскае тэлеграфнае агенцтва (СПбТА), 1904—1914; * Петраградскае тэлеграфнае агенцтва (ПТА), 1914—1918; * [[Расійскае тэлеграфнае агенцтва]] (РОСТА), 1918—1925; * Тэлеграфнае агенцтва Савецкага Саюза (ТАСС), 1925—1992; * Інфармацыйнае тэлеграфнае агенцтва Расіі (ІТАР-ТАСС), 1992—2014; * Інфармацыйнае агенцтва Расіі ТАСС з 1 кастрычніка 2014 года. === Прыватныя тэлеграфныя агенцтвы === «[[Рускае тэлеграфнае агенцтва]]» ўзнікла ў 1866 годзе. Прыватнае «[[Міжнароднае тэлеграфнае агенцтва]]» было дазволена з пачатку 1872 года імператарскім указам ад 11 лістапада 1871 года (уладальнікамі былі Якаў Фейгін і Валянцін Сазікаў)<ref>{{Кніга|частка=Указ 50127|спасылка частка=https://books.google.com/books?id=ugFhAAAAcAAJ&pg=PA466|загаловак=[[Полное собрание законов Российской империи]]: собрание второе. 1871 и дополнение. Том XLVI, отдѣление второе|выдавецтва=печатано в типографии Ii отдѣления собственной е. и. в. канцелярии|год=1874|старонкі=466|старонак=898}}</ref>. Да 1886 года функцыянавала таксама «[[Паўночнае тэлеграфнае агенцтва]]», якое змяніла «Міжнароднае». === Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва (ТТА) === У 1902 годзе міністр фінансаў Сяргей Вітэ выступіў з ініцыятывай стварыць на базе «Торгово-промышленной газеты» Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва (ТТА). Імператар Мікалай II паставіў на запісцы Вітэ рэзалюцыю: «Государь Император соизволил одобрить как самую мысль, так и расходы». [[Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва]] было заснавана ў снежні 1902 года як першае дзяржаўнае [[Інфармацыйнае агенцтва|тэлеграфнае агенцтва]] Расіі на базе «Торгово-промышленной газеты» для задавальнення інфармацыйных патрэб гандлю, фінансавага сектара, прамысловасці і сельскай гаспадаркі. ТТА знаходзілася ў падпарадкаванні Міністэрства фінансаў і пастаўляла перш за ўсё спецыялізаваную эканамічную інфармацыю. Першае паведамленне датавана 17 (30) снежня 1902 года. === Санкт-Пецярбургскае тэлеграфнае агенцтва (СПТА): Бездатацыйны перыяд аж да кастрычніка 1917 года === У 1904 годзе ў сувязі з перавагай з-за пачатку [[Руска-японская вайна|Руска-японскай вайны]] палітычнай і ваеннай інфармацыі Гандлёва-тэлеграфнае агенцтва было перайменавана ў Санкт-Пецярбургскае Тэлеграфнае Агенцтва, якое фактычна стала першым у краіне адзіным органам распаўсюджвання дзяржаўнай інфармацыі. [[1 верасня]] [[1904 год]]а, першы дзень працы СПТА, з'яўляецца датай, ад якой сучаснае агенцтва адлічвае сваю гісторыю<ref>{{Cite web |url=https://inside.tass.ru/home/vestibyul |title=Вестибюль ТАСС |access-date=2020-09-15 |archive-date=2020-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200903183633/https://inside.tass.ru/home/vestibyul/ |url-status=live }}</ref>. Да 31 снежня 1909 года знаходзілася ў веданні Міністэрства фінансаў, а з 1 студзеня 1910 года — Савета Міністраў{{sfn|Кострикова|2010|с=}}. Да функцый агенцтва дадалося «правядзенне ў шырокія слаі насельніцтва неабходных звестак аб поглядах і намерах урада». ==== Даходы ==== Усе дарэвалюцыйныя гады агенцтва працавала на поўным гасразліку (дарэчны для дзяржпрадпрыемства тэрмін) і з нулявым балансам, як гэта відаць з апублікаваных бюджэтаў прадпрыемства. Гэта значыць, траціла на свае патрэбы роўна столькі, колькі зарабляла. На 1915 год даходы і выдаткі былі запланаваны ў памеры 749 601 рубля. Прыкладна палову даходаў прыносіла дзелавая інфармацыя, астатняе — палітычная, культурная і іншая. З 1911 года СПТА адмовілася ад «нерухомай таксы» і стала прызначаць падпісную плату «ў адпаведнасці з распаўсюджанасцю, фарматам і саліднасцю сродкаў кожнай газеты паасобку»<ref name=autogenerated1>Газета «Тассовец» 20, 27 чэрвеня 1990 года «Отреклись мы от старого мира…»</ref>. Інфармацыя прадавалася газетам па дагаворных падпісных тарыфах, якія для буйных выданняў часам перавышалі расцэнкі невялікім рэгіянальным газетам у дзясяткі разоў. Некалькі дзясяткаў тысяч рублёў давала камісія для замежных агенцтваў. Такая сістэма гаспадарання дазваляла добра аплачваць кваліфікаваную працу. Творчыя супрацоўнікі — у асноўным рэдактары і старшыя рэдактары — зараблялі нямала нават па сучасных мерках. Напрыклад, старшы рэдактар атрымліваў штомесяц 650 рублёў — 400 па асноўным месцы плюс 250 пры аддзяленні ў Дзярждуме. Думскія звышурочныя былі рэгулярнымі і ішлі па асобных ведамасцях, якія таксама захаваліся ў Расійскім дзяржаўным гістарычным архіве ў Санкт-Пецярбургу<ref>Там жа</ref>. А яшчэ старшы рэдактар меў 13—15-ю зарплаты на Вялікдзень і 16—18-ю на Каляды<ref>«Росписаніе должностей на 1915 г. центральныхъ учрежденій Петроградскаго Τелеграфнаго Агентства»</ref>, прыкладна 27 рублёў налічвалася на яго рахунак у агенцкім пенсійным фондзе, які называўся «ашчаднай касай»<ref>«[http://www.kommersant.ru/doc/23105 Да, жили люди в наше время] {{Wayback|url=http://www.kommersant.ru/doc/23105 |date=20160911131831 }}» // Журнал «[[Коммерсантъ-Деньги]]» № 29 ад 28.07.1999. — С. 16</ref>. Выходзіла 877 рублёў у месяц. Часам выплачваліся і ганарары за нейкія асобныя важныя даручэнні. У рэдактара пры стаўцы 200 рублёў атрымлівалася 414 рублёў у месяц — крыху больш, чым 400 рублёў жалавання дэпутата Дзярждумы. Пры гэтым малакваліфікаваная праца ацэньвалася значна ніжэй: 70 рублёў у месяц для шафёра, 60 для тэлефаністкі і 65—90 для машыністкі (тады перапісчыцы), ад 18 рублёў тэлеграфісткі — усё гэта стаўкі без уліку прэміяльных, звышурочных і ашчадкасы<ref>Требовательная вѣдомость на вознагражденіе служащихъ С.-Петербургскаго Телеграфнаго Агентства за августъ 1914 года</ref>. На месцах, нават у павятовых гарадах, працавала сетка з 30 штатных і 770 пазаштатных карэспандэнтаў, апошнія «з падэпешнай аплатай» па 2 рублі за тэлеграму<ref name=autogenerated1 />. === Петраградскае тэлеграфнае агенцтва (ПТА) === З 1914 года, у сувязі з перайменаваннем Санкт-Пецярбурга ў Петраград, стала называцца Петраградскім тэлеграфным агенцтвам. У ПТА ўзнагароджанні на 1917 год былі запланаваны ў тых жа лічбах, што і ў 1912. Але ўлетку 1917 года ўжо складаліся спісы на набыццё цукру. Петраградскае тэлеграфнае агенцтва стала адным з аб'ектаў, узятых бальшавікамі падчас Кастрычніцкай рэвалюцыі ў Петраградзе. Атрад балтыйскіх матросаў на чале з камісарам Ваенна-рэвалюцыйнага камітэта Леанідам Старкам заняў будынак агенцтва а 21:00 25 кастрычніка (7 лістапада) 1917 года. 18 лістапада (1 снежня) 1917 года быў выдадзены дэкрэт Саўнаркама аб Петраградскім тэлеграфным агенцтве, згодна з якім яно стала цэнтральным інфармацыйным органам пры СНК. Усім Саветам рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў прапаноўвалася неадкладна абраць асобых упаўнаважаных для сувязі з ПТА і надалей атрымліваць ад агенцтва тэлеграмы для публікацыі ў мясцовых інфармацыйных органах. === Расійскае тэлеграфнае агенцтва (РОСТА) === {{main|:ru:Российское телеграфное агентство}} У верасні 1918 года ПТА аб'ядналі з Бюро друку пры Усерасійскім цэнтральным выканаўчым камітэце (УЦВК). Так быў утвораны цэнтральны інфармацыйны орган РСФСР — Расійскае тэлеграфнае агенцтва (РОСТА). У тым жа 1918 годзе агенцтва, як і ўсе органы ўлады савецкай рэспублікі, пераехала з Петраграда ў Маскву. На тэрыторыі, кантраляванай Усерасійскім Часовым урадам, была створана паралельная арганізацыя — Усерасійскае тэлеграфнае агенцтва, акрамя гэтага ўзнік шэраг аналагічных рэгіянальных арганізацый — Беларускае тэлеграфнае агенцтва, Украінскае тэлеграфнае агенцтва, Сібірскае тэлеграфнае агенцтва, Далёкаўсходняе тэлеграфнае агенцтва і інш. === Тэлеграфнае агенцтва Савецкага Саюза (ТАСС) === Тэлеграфнае агенцтва Савецкага Саюза было створана 10 ліпеня 1925 пастановай Прэзідыума [[Цэнтральны выканаўчы камітэт СССР|Цэнтральнага выканаўчага камітэта]] і [[Савет народных камісараў СССР|Савета народных камісараў СССР]] на базе Расійскага Тэлеграфнага агенцтва. Пастанова замацавала за агенцтвам статус цэнтральнага інфармацыйнага органа, які валодае выключным правам збіраць і распаўсюджваць інфармацыю ўнутры Саюза і за яго межамі. Інфармацыйныя агенцтвы саюзных рэспублік: [[Укрінфарм|РАТАУ]] ([[Украіна]]), [[Беларускае тэлеграфнае агенцтва|БелТА]], [[Узбекскае тэлеграфнае агенцтва|УзТАГ]], [[КазТАГ]], [[Грузінфарм]], [[АЗЕРТАДЖ|Азерінфарм]], [[ELTA|Эльта]] ([[Літва]]), [[АТЭМ]] ([[Малдавія]]), [[Лацінфарм]], [[Кыргызскае тэлеграфнае агенцтва|КірТАГ]], [[Нацыянальнае інфармацыйнае агенцтва Таджыкістана «Ховар»|ТаджыкТА]], [[АрменПрэс|Арменпрэс]], [[ТуркменІнфарм]], [[ЭТА (інфармацыйнае агенцтва)|ЭТА]], [[КарэлфінТАГ]] (1940—1956)<ref>Дзвініна А. [http://www.gov.karelia.ru/Karelia/1326/42.html Вокны КарэлфінТАГа] {{Wayback|url=http://www.gov.karelia.ru/Karelia/1326/42.html |date=20150924023342 }} // Газета «[[Карэлія (газета)|Карэлія]]». 07.05.2005. № 48.</ref> — арганізацыйна знаходзіліся ў складзе ТАСС. Пры гэтым тэлеграфныя агенцтвы саюзных рэспублік маглі збіраць і распаўсюджваць інфармацыю выключна на «сваёй» тэрыторыі. Як інфармацыйны орган саюзнай рэспублікі РСФСР РОСТА праіснавала да 1935 года. Агенцтва фотаінфармацыі «[[Фотахроніка ТАСС]]» таксама было падраздзяленнем ТАСС, уваходзячы ў яго на правах асобнай рэдакцыі і размяшчаючыся ў асобных будынках. ==== ТАСС упаўнаважаны заявіць ==== Словазлучэнне «ТАСС упаўнаважаны заявіць» было ўпершыню выкарыстана 30 сакавіка 1934 года ў газетах «[[Праўда (газета)|Праўда]]»<ref name=dushenko/> і «[[Известия]]»<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/info/6799885|title=История фразы "ТАСС уполномочен заявить"|publisher=ТАСС|access-date=2019-08-30|archive-date=2019-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190830171936/https://tass.ru/info/6799885|url-status=live}}</ref> і пасля стала [[Фразеалагізм|фразеалагічным]]. Ужывалася ў якасці ўступнай фразы ў афіцыйных заявах Савецкага Саюза па розных міжнародных пытаннях, якія распаўсюджваліся па каналах ТАСС і цытаваліся [[Сродак масавай інфармацыі|сродкамі масавай інфармацыі]] ўнутры [[Саюз Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік|краіны]]. З гэтай фразы, напрыклад, пачыналіся заява наконт [[Баі на Халхін-Голе|падзей на Халхін-Голе]] і адказ на [[Бомбардировка начнётся через пять минут|жарт Рональда Рэйгана]]. Тэлеграфным агенцтвам Савецкага Саюза з 1929 года таксама выкарыстоўвалася [[Сінонімы|сінанімічнае]] словазлучэнне «ТАСС упаўнаважаны паведаміць»<ref name="dushenko">[https://books.google.com/books?id=UZqhAAAAQBAJ&pg=PT5084&dq=%22ТАСС+уполномочен+сообщить%22 ТАСС уполномочен заявить] {{Wayback|url=https://books.google.com/books?id=UZqhAAAAQBAJ&pg=PT5084&dq=%22%D0%A2%D0%90%D0%A1%D0%A1+%D1%83%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BD+%D1%81%D0%BE%D0%BE%D0%B1%D1%89%D0%B8%D1%82%D1%8C%22|date=20150426192117}}. // [[Душенко, Константин Васильевич|Душэнка К. В.]] Вялікі слоўнік цытат і крылатых выразаў. — М.: [[Эксмо]]: [[ІНІЁН РАН]], 2011. ISBN 978-5-699-40115-4.</ref>. У 1979 годзе пісьменнік [[Юліян Сямёнаў]] напісаў раман «[[ТАСС уполномочен заявить… (роман)|ТАСС упаўнаважаны заявіць]]»<ref name=dushenko/> — пра дзейнасць савецкай контрразведкі па затрыманні агента [[ЦРУ]] ў Маскве ў канцы 1970-х гадоў, які быў [[ТАСС уполномочен заявить… (телесериал)|экранізаваны]] ў 1984 годзе. ==== ТАСС у гады Вялікай Айчыннай вайны, Вокны ТАСС ==== [[Файл:RUSMARKA-3317.jpg|міні|Паштовы блок - Інфармацыйнае тэлеграфнае агенцтва Расіі (ІТАР-ТАСС)]] У гады Вялікай Айчыннай вайны ў ТАСС была створана франтавая рэдакцыя, многія карэспандэнты працавалі на перадавой. Самым знакамітым праектам Тэлеграфнага агенцтва Саюза ССР ваенных гадоў былі «[[Вокны ТАСС]]». Яны сталі працягам традыцый «[[Окна сатиры РОСТА|Вокнаў сатыры РОСТА]]». Першыя «Вокны ТАСС» з'явіліся на вуліцах Масквы 27 чэрвеня 1941 года. Яны былі закліканы падняць баявы дух салдат, у яркіх і простых вобразах умацаваць веру людзей у непазбежнасць перамогі над ворагам. «Вокны ТАСС» маляваліся ўручную і размнажаліся з дапамогай трафарэтаў. Толькі ў першы месяц вайны выпусцілі 119 назваў плакатаў агульным тыражом 7200 штук. «Вокны ТАСС» сталі мастацкай з'явай у краіне. Яны выпускаліся амаль ва ўсіх буйных гарадах Савецкага Саюза, дзе былі аб'яднанні мастакоў: у Ленінградзе, Кіеве, Харкаве, Куйбышаве, Ташкенце, Туле, Пензе, Чыце, Бійску, Фрунзэ, Саратаве, Свярдлоўску, Казані, Горкім і многіх іншых. У Петразаводску выдаваліся «Вокны КарэлфінТАГа». Толькі ў маскоўскай рэдакцыі над «Вокнамі ТАСС» працавалі 125 мастакоў і 83 пісьменнікі. Тэксты пісалі Дзям'ян Бедны, Самуіл Маршак, Павел Антакольскі, Васіль Лебедзеў-Кумач, Вольга Берггольц, Сяргей Міхалкоў і многія іншыя знакамітыя літаратары. Аддавалі свой талент лепшыя мастакі-карыкатурысты — Міхаіл Чарамных, Барыс Яфімаў, Кукрыніксы і іншыя. Па сіле эмацыйнага ўздзеяння «Вокны ТАСС» параўноўваліся тымі, хто жыў у ваенныя гады, з песняй «Свяшчэнная вайна» А. Аляксандрава і «Сёмай сімфоніяй» Д. Шастаковіча. З 1941 па 1945 гады маскоўскай рэдакцыяй было створана каля 1500 палітычных плакатаў тыражом звыш 2 мільёнаў асобнікаў. [[Файл:TASS Table.jpg|thumb|Новы лагатып ТАСС]] ==== У 1990-я ==== На сходзе журналістаў-тасаўцаў 23 жніўня 1991 года выступоўцы ацанілі пазіцыю свайго кіраўніцтва ў адносінах да [[ДКНС]] як «падгульванне». 22 жніўня быў падпісаны Указ Прэзідэнта Расіі аб адхіленні ад пасады гендырэктара ТАСС Льва Спірыдонава і перадачы маёмасці агенцтва ва ўласнасць Расіі<ref name="ТАСС был уполномочен в последний раз">[http://kommersant.ru/doc/578 ТАСС был уполномочен в последний раз] {{Wayback|url=http://kommersant.ru/doc/578 |date=20190829164346 }} // «[[Коммерсантъ]]», 26.08.1991</ref>. 28 жніўня Барыс Ельцын прызначыў генеральным дырэктарам ТАСС прэс-сакратара Міхаіла Гарбачова Віталя Ігнаценку. Паводле слоў самога Ігнаценкі, ніякіх інструкцый і указанняў ад прэзідэнтаў СССР і Расіі наконт далейшай працы ТАСС ён не атрымліваў. Сваёй галоўнай задачай Ігнаценка на той момант лічыў дэмакратызацыю ТАСС і дасягненне поўнай незалежнасці ад уладных дзяржаўных структур. Ігнаценка заявіў, што мае намер паставіць пытанне аб адкліканні з агенцтва супрацоўнікаў [[КДБ СССР]], паколькі, на яго думку, іх прысутнасць наносіць шкоду рэнамэ ТАСС<ref name="Виталий Игнатенко. АТАСС">Рузакова Е. [http://kommersant.ru/doc/669 Виталий Игнатенко: АТАСС] {{Wayback|url=http://kommersant.ru/doc/669 |date=20150402120522 }} // Часопіс «[[Коммерсантъ-Власть]]» № 35 ад 02.09.1991</ref>. === ІТАР-ТАСС === У студзені 1992 года быў выдадзены Указ Прэзідэнта РФ аб стварэнні Інфармацыйнага тэлеграфнага агенцтва Расіі (ІТАР) на базе ТАСС і РІА «Навіны», якія скасоўваліся. На пасяджэнні камітэта па сродках масавай інфармацыі ВС Расіі 22 студзеня міністр друку РФ [[Міхаіл Палтаранін]] матываваў рэарганізацыю тым, што ўтрыманне паралельных інфармацыйных структур ТАСС і РІАН дзяржаве не па кішэні<ref name="ТАСС и РИА Новости себя изжили. Пора сливать">''Мітрафанаў С.'' [http://kommersant.ru/doc/2892 ТАСС и РИА Новости себя изжили. Пора сливать] {{Wayback|url=http://kommersant.ru/doc/2892 |date=20150402094529 }} // Часопіс «[[Коммерсантъ-Власть]]» № 105 ад 03.02.1992</ref>. [[Файл:ITAR-TASS Logo.svg|міні|Стары лагатып ІТАР-ТАСС (1992—2014)]] 30 студзеня 1992 года, у выкананне Указа Прэзідэнта Расіі Барыса Ельцына, агенцтва атрымала новае імя і стала перадаваць навіны на інфармацыйныя стужкі пад назвай «ІТАР-ТАСС», а для паведамленняў за мяжу — ITAR-TASS. 22 снежня 1993 года прэзідэнцкім указам № 2257 ІТАР-ТАСС быў захаваны ў форме дзяржаўнага прадпрыемства. Дакументам таксама пацвярджалася, што Інфармацыйнае тэлеграфное агенцтва Расіі — правапераемнік Тэлеграфнага агенцтва СССР. Адным з ключавых падзей 1990-х стала стварэнне ў снежні 1994 года адзінай рускамоўнай Службы навін — навінавай стужкі, якая аб'яднала ўнутрырасійскую і міжнародную інфармацыю. Дзякуючы гэтаму 1 студзеня 1995 года ўбачыў свет новы прадукт ІТАР-ТАСС — Адзіная інфармацыйная стужка. Еўрапейскі цэнтр журналістыкі называў ІТАР-ТАСС чацвёртым найбуйнейшым інфармацыйным агенцтвам свету пасля [[Рэйтэр|Reuters]], [[Асашыэйтэд Прэс|Associated Press]] і [[Франс-Прэс|Agence France-Presse]]<ref>[https://web.archive.org/web/20180320003807/http://ejc.net/media_landscapes/russia#link_312 «Russia #Media Organisations».]</ref>. У 2009 годзе калектыў «ІТАР-ТАСС» удастоены [[Падзяка Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі|Падзякі Прэзідэнта Расійскай Федэрацыі]]<ref>{{Cite web |url=http://government.ru/docs/all/69376/ |title=Распоряжение Президента Российской Федерации от 31.08.2009 г. № 556-рп |access-date=2023-09-20 |archive-date=2023-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003101750/http://government.ru/docs/all/69376/ |url-status=live }}</ref>. === ТАСС === У верасні 2014 года было абвешчана аб рэбрэндынгу агенцтва і вяртанні да ранейшай назвы — ТАСС<ref>{{Cite web|url=https://tass.ru/110-let-tass/1412710|title=Информационное агентство России начинает работать под брендом ТАСС - ТАСС|lang=ru|website=TACC|access-date=2024-07-26|archive-date=2024-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20240727021911/https://tass.ru/110-let-tass/1412710|url-status=live}}</ref>. У пачатку 2015 года агенцтва ТАСС сумесна з [[Міністэрства адукацыі і навукі Расійскай Федэрацыі|Міністэрствам адукацыі і навукі Расійскай Федэрацыі]] стварыла мультымедыйны навукова-адукацыйны праект «Чердак», які распавядаў пра даследаванні, навукова-папулярныя лекцыі, выставы, кнігі і кіно, а таксама адказваў на розныя пытанні аб навакольнай рэчаіснасці<ref>{{cite web |author= |url=http://минобрнауки.рф/новости/5162 |title=Начал свою работу мультимедийный научно-популярный портал для молодежи |subtitle=Информационное агентство России «ТАСС» и Министерство образования и науки Российской Федерации запускают совместный научно-популярный портал «Чердак» |work=[[Міністэрства адукацыі і навукі Расійскай Федэрацыі|Мінадукацыі Расіі]] |date=2015-02-17 |access-date=2016-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150602221839/http://xn--80abucjiibhv9a.xn--p1ai/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/5162 |archive-date=2015-06-02 |url-status=dead }}</ref>. Партал спыніў сваё існаванне ў 2018 годзе. У лістападзе 2023 года выданне [[The Moscow Times]] са спасылкай на свае крыніцы ў расійскіх уладах заявіла, што гендырэктар ТАСС [[Міхайлаў, Сяргей Уладзіміравіч|Сяргей Міхайлаў]] у ліпені 2023 года быў звольнены з-за «занадта падрабязнага асвятлення» [[Мяцеж ПВК «Вагнер»|мяцяжу ПВК «Вагнер»]], якое «выставіла расійскую ўладу ў невыгадным святле»<ref name="из‑за освещения">{{cite web|url=https://zona.media/news/2023/11/03/mikhailov|title=Moscow Times: гендиректора ТАСС уволили из‑за освещения мятежа «ЧВК Вагнера»|date=2023-11-03|publisher=[[Медыязона]]|access-date=2023-11-04|archive-date=2023-11-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20231104073301/https://zona.media/news/2023/11/03/mikhailov|url-status=live}}</ref>. Паводле слоў суразмоўцы Moscow Times, з ТАСС «здарылася нейкае вар'яцтва. Яны забыліся, што іх галоўная задача — не перадаваць навіны, а ствараць ідэалагічна карэктны [[наратыў]] для Крамля»<ref name="из‑за освещения" />. 17 жніўня 2024 года калектыў ТАСС узнагароджаны [[Ордэн «За доблесную працу»|ордэнам «За доблесную працу»]] за вялікі ўклад у развіццё айчынных сродкаў масавай інфармацыі і дасягнутыя працоўныя поспехі<ref>{{Cite web |url=http://publication.pravo.gov.ru/document/0001202408220008?index=18 |title=Указ Президента Российской Федерации от 17 августа 2024 года № 701 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |access-date=2024-08-24 |archive-date=2024-08-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240824164531/http://publication.pravo.gov.ru/document/0001202408220008?index=18 |url-status=live }}</ref>. Агенцтва ТАСС 25 чэрвеня 2025 года ўзнагароджана Ганаровай граматай Маскоўскай гарадской Думы за заслугі перад гарадской супольнасцю<ref>[https://duma.mos.ru/ru/0/adopted_documents/12176 Постановление Московской городской Думы от 25 июня 2025 года № 90 «О награждении почетными грамотами Московской городской Думы и благодарностями Московской городской Думы»]</ref>. [[Файл:Moscow, the TASS Bulding from Kalashny Lane (30920247341).jpg|left|thumb|400px|[[Будынак ТАСС]]]] === Прэс-цэнтр === На пастаяннай аснове прэс-цэнтр ТАСС у Маскве функцыянуе з 1992 года, у Санкт-Пецярбургу — з 1996 года. У 2013 годзе быў мадэрнізаваны прэс-цэнтр у Екацярынбургу і адкрыты ў Новасібірску<ref>{{Cite web|access-date = 2015-09-15|title = ТАСС - Новости в России и мире|url = http://tass.ru/press/o-press-centre|archive-date = 2015-09-06|archive-url = https://web.archive.org/web/20150906045548/http://tass.ru/press/o-press-centre|url-status = live}}</ref>. У ліпені 2024 года быў адкрыты прэс-цэнтр у Пяцігорску. === Дырэктары-распарадчыкі і генеральныя дырэктары === {{col-begin}} {{col-2}} * [[Мілер Павел Іванавіч]] (1904—1905) * [[Трубачоў Сяргей Сямёнавіч]] (1905—1907) * [[Гірс Аляксандр Аляксандравіч (дыпламат)]] (1907—1909) * [[Ламкерт Оскар-Фердынанд Іосіфавіч]] (1910—1916) * [[Гурлянд Ілля Якаўлевіч]] (1916—1917) * [[Лавягін Аляксандр Міхайлавіч]] (сакавік 1917 — ліпень 1917) * [[Раецкі Савелій Сямёнавіч]] (ліпень — кастрычнік 1917) * [[Старк Леанід Мікалаевіч]] (кастрычнік 1917 — красавік 1919) * [[Сасноўскі Леў Сямёнавіч]] (7 верасня 1918 — 16 красавіка 1919) * [[Кержанцаў Платон Міхайлавіч]] (16 красавіка 1919 — снежань 1920) * [[Смірноў Мікалай Іванавіч (1893)]] (студзень — ліпень 1921) * [[Гольдэнберг Іосіф Пятровіч]] (4 жніўня 1921 — 1 студзеня 1922) * [[Далецкі Якаў Генрыхавіч]] (студзень 1922 — чэрвень 1937) * [[Яблонскі Адам Адамавіч]] (ліпень 1925 — верасень 1929) * {{col-2}} * [[Хавінсон Якаў Сямёнавіч]] (16 чэрвеня 1937 — 19 чэрвеня 1943) * [[Пальгуноў Мікалай Рыгоравіч]] (19 чэрвеня 1943 — 22 жніўня 1960) * [[Гаруноў Дзмітрый Пятровіч]] (9 жніўня 1960 — 7 красавіка 1967) * [[Лапін Сяргей Георгіевіч]] (20 красавіка 1967 — 15 красавіка 1970) * [[Замяцін Леанід Мітрафанавіч]] (20 красавіка 1970 — 16 лютага 1978) * [[Хатунцаў Уладзімір Пятровіч]] (11 ліпеня 1978 — 19 красавіка 1979) * [[Лосеў Сяргей Андрэевіч]] (18 мая 1979 — 3 кастрычніка 1988) * [[Краўчанка Леанід Пятровіч]] (9 снежня 1988 — 14 лістапада 1990) * [[Спірыдонаў Леў Мікалаевіч]] (лістапад 1990 — 26 жніўня 1991) * [[Ігнаценка Віталь Мікіціч]] (28 жніўня 1991 — 17 верасня 2012) * [[Міхайлаў Сяргей Уладзіміравіч]] (17 верасня 2012 — 5 ліпеня 2023) * [[Кандрашоў Андрэй Алегавіч]] (5 ліпеня 2023 — ц.ч.)<ref name=kondrashov /> {{col-end}} == Санкцыі == 8 ліпеня 2022 года, на фоне эскалацыі [[Уварванне Расіі ва Украіну (з 2022)|ўварвання Расіі ва Украіну,]] ТАСС унесены ў [[Санкцыі ў сувязі з уварваннем Расіі ва Украіну|санкцыйныя]] спісы Канады як платформа дэзінфармацыі і прапаганды за садзейнічанне і падтрымку несправакаванай і неабгрунтаванай эскалацыі ўварвання Расіі ва Украіну"<ref>{{Cite web|url=https://www.international.gc.ca/world-monde/issues_development-enjeux_developpement/response_conflict-reponse_conflits/crisis-crises/ukraine-sanctions.aspx?lang=eng|title=Sanctions – Russian invasion of Ukraine|author=|website=GAC|date=2022-02-04|access-date=2023-02-10|archive-date=2022-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531134123/https://www.international.gc.ca/world-monde/issues_development-enjeux_developpement/response_conflict-reponse_conflits/crisis-crises/ukraine-sanctions.aspx?lang=eng|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://gazette.gc.ca/rp-pr/p2/2022/2022-07-20/html/sor-dors170-eng.html|title=Canada Gazette, Part 2, Volume 156, Number 15: Regulations Amending the Special Economic Measures (Russia) Regulations|author=Public Works and Government Services Canada Government of Canada|website=gazette.gc.ca|date=2022-07-20|access-date=2023-01-17|archive-date=2022-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225092906/https://gazette.gc.ca/rp-pr/p2/2022/2022-07-20/html/sor-dors170-eng.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://www.kommersant.ru/doc/5457059|title=Канада ввела санкции против российских СМИ, золота и патриарха Кирилла|website=Коммерсантъ|date=2022-07-08|access-date=2023-07-12|archive-date=2022-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220729145552/https://www.kommersant.ru/doc/5457059|url-status=live}}</ref>. 19 кастрычніка 2022 года ТАСС трапіў пад санкцыі Украіны<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-company/5054/|title=ФГУП ИА "Информационное телеграфное агентство россии (ИТАР-ТАСС)"|website=Война и санкции|access-date=2023-01-17|archive-date=2023-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20230117213441/https://sanctions.nazk.gov.ua/ru/sanction-company/5054/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://base.garant.ru/57750632/|title=Путеводитель по санкциям и ограничениям против Российской Федерации (после 22 февраля 2022 г.) {{!}} ГАРАНТ|website=Гарант|access-date=2023-01-17|archive-date=2022-12-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225090734/https://base.garant.ru/57750632/|url-status=live}}</ref>. У кастрычніку 2023 года малдаўская [[Служба інфармацыі і бяспекі Рэспублікі Малдова|Служба інфармацыі і бяспекі]] заблакавала ТАСС на тэрыторыі краіны<ref>{{Cite web|url=https://ru.themoscowtimes.com/2023/10/30/moldova-zablokirovala-desyatki-rossiiskih-smi-a111621|title=Молдова заблокировала десятки российских СМИ|lang=ru|first=Русская служба The Moscow|last=Times|website=Русская служба The Moscow Times|date=2023-10-30|access-date=2024-01-23|archive-date=2024-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123182309/https://ru.themoscowtimes.com/2023/10/30/moldova-zablokirovala-desyatki-rossiiskih-smi-a111621|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://sis.md/ro/content/31-de-site-uri-care-altereaz%C4%83-spa%C8%9Biul-informa%C8%9Bional-urmeaz%C4%83-fi-blocate|title=31 de site-uri, care alterează spațiul informațional, urmează a fi blocate|lang=mo|website=Serviciul de Informații și Securitate al Republicii Moldova|access-date=2024-01-23|archive-date=2023-10-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031051927/https://sis.md/ro/content/31-de-site-uri-care-altereaz%C4%83-spa%C8%9Biul-informa%C8%9Bional-urmeaz%C4%83-fi-blocate|url-status=live}}</ref>. == Крыніцы == {{крыніцы|2}} == Літаратура == * {{БСЭ3|статья=Телеграфное агентство Советского Союза|автор=Зубкова Л. Ю.|том=25|страницы=|ref=Зубкова}} * {{cite web|author=Кострыкава А. Г.|url=http://cyberleninka.ru/article/n/s-peterburgskoe-telegrafnoe-agentstvo-i-pervaya-russkaya-revolyutsiya |title=С.-Петербургское телеграфное агентство и первая русская революция|ref=Кострикова}} * {{БРЭ|автор=А. А. Порошин|2=12|3=225|статья=ИТАР-ТАСС|ссылка=https://old.bigenc.ru/domestic_history/text/2027656|архив=|архив дата=}} == Спасылкі == * [http://www.tass.ru/ Сайт ТАСС] * [http://www.tassphoto.com/ Сайт Фотахронікі ТАСС] * [https://web.archive.org/web/20160817181746/http://chrdk.ru/about/ «Чердак» — навукова-адукацыйны праект ТАСС] * [https://tassbiz.ru Партал «ТАСС-Бизнес»] {{ВС}} [[Катэгорыя:Інфармацыйныя агенцтвы Расіі]] [[Катэгорыя:ТАСС]] [[Катэгорыя:З’явіліся ў 1904 годзе ў Расіі]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, падвергнутыя санкцыям у сувязі з уварваннем Расіі ва Украіну]] [[Катэгорыя:Арганізацыі, узнагароджаныя ордэнам «За доблесную працу»]] ib9ly63np69591q3xkz29bbfno4fo7f